علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 18
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن جلد 18- ایمان
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 51 - 2،4
2 - عيسى ( ع ) ، خود را چون همه مردم ، موجودى نيازمند به ربوبيّت خدا مى دانست .
انّ اللّه ربّى و ربّكم
4 - اعتقاد به ربوبيّت خداوند ، مقتضى پرستش اوست .
انّ اللّه ربّى و ربّكم فاعبدوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 2،6،7
2 - همراهى ايمان با عمل صالح ، شرط نتيجه بخش بودن آن
و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
6 - ايمان و عمل صالح ، حقيقت پيروى از رسول الهى ( عيسى ( ع ) )
و اتبعنا الرسول . .. جاعل الذين اتبعوك ... و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
7 - ايمان و عمل صالح ، عامل نجات انسان از عذاب الهى در دنيا و آخرت
فامّا الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة . .. و اما الذين امن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 13
13 - توجّه به رجوع قهرى تمامى موجودات به سوى خداوند ، زمينه اى براى پذيرش دين خداوند
افغير دين اللّه . .. و اليه يرجعون
جمله «و اليه . .. » به منزله دليلى است براى لزوم پذيرش دين خداوند، كه از جمله «افغير دين ... » به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 8
8 - ناسازگارى ايمان آدمى با تن دادن او به سستى و اندوه در هنگامه هاى دشوار و رويارويى با دشمن
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
در براشت فوق، جمله «و لا تهنوا و لا تحزنوا»، به منزله جواب شرط «ان كنتم . .. » گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 13،25
13 - ايمان و كفر ( پاكى و ناپاكى ) انسان ها از امور غيبى
و ما كان اللّه ليطلعكم على الغيب
چنانچه مراد از «الغيب»، جنس باشد، كفر و ايمان از مصاديق مورد نظر است. البتّه اين احتمال نيز به نظر مى رسد كه الف و لام «الغيب»، عهد باشد; يعنى خصوص كفر و ايمان.
25 - لزوم همراهى ايمان و تقوا
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 191 - 26
26 - پى بردن خردمندان و اعتراف آنان به كمال مطلق پروردگارا ، پس از انديشه در آفرينش
الّذين . .. يتفكّرون فى خلق السّموات و الارض ربّنا ... سبحانك
تسبيح به معناى پاك دانستن از هر عيب و نقصى است و لازمه نبود عيب و نقص براى خداوند، وجود تمام كمالات براى اوست و خردمندان با تفكّر در آفرينش به چنين اعتقادى رسيده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 1
1 - ايمان خردمندان به پروردگار ، در پى شنيدن نداى منادى ايمان
لاولى الالباب . .. ربّنا انّنا سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم فامنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 8
8 - اعتقاد خردمندان ، به توحيد ربوبى
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
چون خردمندان تمامى افعال (خلقت، وارد ساختن ستمگران به دوزخ، ارسال رسولان و ميراندن انسانها و . .. ) را پرتوى از ربوبيّت خداوند مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 19
19 - تأمين سعادت جامعه در پرتو ايمان ، خدمات انبيا و تلاش عدالتخواهان است .
انّ الّذين يكفرون . .. فبشّرهم بعذاب اليم
نبود ايمان، انبيا و مصلحان در جوامع موجب رنج و بدبختى است، معلوم مى شود وجود آنها زمينه ساز سعادت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 5
5 - ايمان ، محور و ملاك ايجاد روابط دوستانه و صميمانه
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم
از مفهوم جمله «لا تتخذوا . .. » استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 16
16 - نقش سازنده ايمان در اصلاح فرد و جامعه و زدودن فقر و فساد از سيماى جامعه بشرى
المؤمنون . .. يأمرون بالمعروف ... و يؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 1
1- ايمان و عمل صالح موجب نفوذ محبوبيت شخص مؤمن در دل هاى مردم است .
إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا
«ودّ» به معناى ميل و محبت است. و مراد از آن، به قرينه «لهم»، محبتى است كه خداوند براى مؤمنان در دل هاى ديگران قرار مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 6 - 4
4- ايمان ، داراى تأثير در حفظ و بقاى جوامع و تمدن هاى بشرى است .
ماءامنت قبلهم من قرية أهلكنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 6
6 - ايمان ، زمينه ساز اعتماد افراد جامعه اسلامى نسبت به يكديگر
لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خيرًا و قالوا هذا إفك مبين
توصيف مردان و زنان صدراسلام به «ايمان»، حكايت از اين حقيقت دارد كه ايمان و دين دارى با بى اعتمادى و بدگمانى سازگارى
ندارد و هر جا ايمان حقيقى وجود داشته باشد، اعتماد و حسن ظن هم وجود خواهد داشت. آيه «يعظكم اللّه أن تعودوا لمثله أبداً إن كنتم مؤمنين» نيز، تأييد كننده همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 112 - 3
3 - بى ايمانى و كناره گيرى از اعمال صالح ، ظلمى است كه در قيامت گريبان گير انسان خواهد شد .
و قد خاب من حمل ظلمًا . و من يعمل من الصلحت و هو مؤمن
ظاهر تقابل بين اين آيه و آيه قبل، اين است كه موضوع اين آيه، دسته مقابل ظالمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 11
11 - مؤمنان به خدا و قيامت و دارندگان عمل صالح ، در قيامت هيچ ترس و اندوهى نخواهند داشت .
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
به قرينه «فلهم أجرهم عند ربهم» مى توان گفت: ظرف «لاخوف عليهم . ..» قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 13
13 - ايمان ، وسيله دستيابى به مقام قرب خدا در جهان آخرت است .
و بشّر الذين ءامنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 112 - 6
6 - ايمان ، شرط ثمربخشى اعمال صالح و بهره بردن از جزاى كامل آن در قيامت
و من يعمل . .. و هو مؤمن فلايخاف ظلمًا و لاهضمًا
نفى نقصان از پاداش عمل مؤمن در آخرت، اشاره به آن دارد كه در صورت نبود ايمان، عمل صالح انجام شده، دچار كاستى و اضمحلال خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 2
2 - رستگارى اخروى ، ره آورد قطعى ايمان است .
قد أفلح المؤمنون
عبارت «قد أفلح المؤمنون» - با توجه به آيه هاى 10 و 11 - بشارت است به اين كه: مؤمنان در جهان آخرت رستگار خواهند شد. بنابراين به كارگيرى فعل ماضى، همراه با حرف تحقيق (قد أفلح)، به جاى فعل مضارع (همراه با حرف تنفيس)، (سيفلح يا سوف يفلح)، بيانگر اين حقيقت است كه: رستگارى مؤمنان در جهان آخرت، چنان قطعى و تخلف ناپذير است كه در باره آن بايد گفت: رستگار شدند، نه، رستگار خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 103 - 3
3 - نقش اساسى ايمان و عملكرد انسان ، در رقم خوردن سرنوشت ابدى اش
فمن ثقلت موزينه فأُولئك هم المفلحون . و من خفّت موزينه فأُولئك الذين خسروا أنف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 2
2 - رستگارى و سعادت اخروى ، در گرو توبه ، ايمان و عمل صالح
فأمّا من تاب و ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 11
11 - امنيت و آرامش در عرصه قيامت ، ره آورد ايمان و عمل صالح است .
ترى الظلمين مشفقين . .. و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فى روضات الجنّات
از مقابله دو گروه ستمكاران و مؤمنان و اين كه آيه شريفه هراس را به ستمكاران نسبت داده است، مى توان استفاده كرد كه مؤمنان در عرصه قيامت ترسى نداشته و در امنيت به سر خواهند برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 19
19 - ايمان ، موجب عزت و سربلندى فرد در قيامت
و قال الذين ءامنوا . .. يوم القيمة
از سرزنش و ملامت مؤمنان، نسبت به ظالمان - كه با عملكرد خويش موجب خسران و خفت خود در قيامت شده اند - اين نكته استفاده مى شود كه مؤمنان به واسطه ايمان، عزت و سعادت خود را تأمين نموده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 11 - 3
3 - مصونيت ابرار از شرور و گزند هاى قيامت و شادابى رخسار و سرور دل آنان ، به دليل ايمان آنان به قيامت و خوف آنان از آن روز است .
إنّا نخاف من ربّنا يومًا . .. فوقيهم اللّه شرّ ذلك اليوم
«فا» در «فوقاهم» براى تفريع اين آيه بر آيه قبل است; يعنى، مصونيت ابرار از شرور قيامت، به اين دليل است كه آنان، از احوال آن روز در هراس بودند; روزى كه چهره هاى كافران عبوس و دل هاى آنان محزون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 39 - 4
4 - ايمان و دورى از گناه ، مايه بشّاش و خندان بودن چهره مؤمنان در قيامت
وجوه . .. ضاحكة مستبشرة
به قرينه آخرين آيه اين سوره (أولئك هم الكفرة الفجرة)، مراد از «وجوه» در اين آيات، چهره هاى كسانى است كه كافر نبوده و از فسق و فجور پاك و منزه اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 68 - 4
4- هدايت به صراط مستقيم و دستيابى به آن ، نتيجه ثبات و پايدارى در ايمان
و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيراً لهم و اشدّ تثبيتاً. و اذاً ... و لهدينا
در برداشت فوق، جمله «و لهديناهم»، نتيجه «اشدّ تثبيتاً» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 31 - 6
6 - توحيد و استقامت در راه ايمان ، در پى دارنده بهشت و نعمت هاى گسترده براى مؤمنان
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا . .. و لكم فيها ما تشتهى أنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 45
45- از ميان اصحاب پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها پايداران بر طريق ايمان و عمل نيك ، برخوردار از مغفرت و پاداش عظيم الهى اند .
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت منهم مغفرة و أجرًا عظيمًا
در صورتى كه «من» در «منهم» براى تبعيض باشد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه از ميان كسانى كه همراه پيامبرند، تنها بخشى از آنان - كه اهل ايمان و عمل صالح بوده و بر اين وصف پايدار مى باشند - از مغفرت و اجر الهى برخورداراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 27
27 - دستيابى مؤمنان به پاداش هاى موعود الهى در آخرت ، در گرو پايدار ماندن آنان بر ايمان و انجام اعمال نيك است .
و كلاًّ وعد اللّه الحسنى و اللّه بما تعملون خبير
جمله «و اللّه بماتعملون خبير» مى تواند دربردارنده هشدار باشد. بر اين اساس، هشدار الهى به مؤمنان مجاهد و انفاق گر - پس از اين كه به آنان وعده پاداش برتر اخروى داده است - مى تواند بيانگر اين حقيقت باشد كه مؤمنان مواظب باشند و بدانند كه دستيابى آنان به آن وعده هاى الهى، در صورتى قطعى است كه آنها همچنان بر ايمان و صراط مستقيمى كه در آن قرار دارند، باقى بمانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 12 - 1
1 - دستيابى به مغفرت الهى و بوستان هاى بهشت ، ره آورد پايدارى بر ايمان به خدا و رسول و جهاد با مال و جان در راه خدا است .
تؤمنون باللّه . .. و تجهدون ... يغفر لكم ذنوبكم و يدخلكم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 2،5،12
2- خوددارى مردم از ايمان به قرآن و استغفار به درگاه الهى ، به منزله نشستن آنان در انتظار عذاب الهى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا . .. إلاّ أن تأتيهم سنّة الأوّلين
«أن يؤمنوا»در اصل «من أن يؤمنوا» بوده است و «أن تأتيهم»فاعل براى «منع» است، ولى از آن جا كه نظم معنابه كلمه اى بستگى دارد كه بعد از «إلاّ»در تقدير باشد،گفته مى شود كه «أن تأتيهم» در تقدير، «انتظار أن تأتيهم» است; يعنى: «ما منع الناس من أن يؤمنوا. ..إلاّ انتظار أن تأتيهم» و مراد اين است كه حال اين مردم، بسان حال كسى است كه در انتظار عذاب نشسته باشد و گرنه مانعى ديگر براى ايمان آنان وجود ندارد.
5- باور نداشتن رهنمود هاى الهى و استغفار نكردن از لغزش ها ، درپى دارنده عذاب الهى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا . .. و يستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتيهم سنّة الأوّلين
12- امتناع انسان ، از ايمان على رغم مشاهده و شناخت هدايت ، نمودى از روحيه جدال گرى وى است .
و كان الإنسن أكثر شىء جدلاً . و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 9 - 3
3 - لجاجت ، حق ناپذيرى و دورى از ايمان ، موجب محروميت از شناخت درست حقايق الهى و از دست دادن بصيرت و بينايى
فهم لايؤمنون . .. فأغشينهم فهم لايبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 10 - 4،5
4 - نپذيرفتن دعوت به ايمان ، موجب بغض و دشمنى شديد خداوند
لمقت اللّه أكبر من مقتكم أنفسكم إذ تدعون إلى الإيمن فتكفرون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه «إذ» براى تعليل و متعلق به «مقت» است.
5 - پشيمانى و بغض شديد كافران نسبت به خويشتن ، بر اثر رد دعوت به ايمان و كفرورزى آنان است .
مقتكم أنفسكم إذ تدعون إلى الإيمن فتكفرون
ترديدى نيست كه بغض شديد كافران نسبت به خويشتن در قيامت، ناشى از رد ايمان و كفرشان است. اين بغض نشانه پشيمانى شديد آنان از عمل خود مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 6
6 - اصحاب اخدود ، در صورت دست كشيدن مؤمنان از ايمان خويش ، آنان را نمى سوزاندند .
إلاّ أن يؤمنوا
فعل مضارع همراه با حرف «أن» در «أن يؤمنوا»، براى استقبال بوده و بيانگر آن است كه آنچه اصحاب «اخدود» را به مقابله واداشت; باقى ماندن مؤمنان بر ايمان خويش بود. گويا ايمان گذشته آنان، در نظر دشمنان شان موجب عقوبت نبوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 7
7 - ايمان به غيب و رسالت انبياى الهى و يقين به آخرت ، زمينه دستيابى به هدايت هاى قرآن است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 5
5 - رستگارى انسان در گرو ايمان به اصول اعتقادى دين و پايبندى به اركان عملى آن است .
الذين يؤمنون . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 21 - 6
6 - باور به خالقيت و ربوبيت خدا ، عامل گرايش انسان به بندگى اوست .
اعبدوا ربكم الذى خلقكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 29 - 13
13 - باور به علم مطلق خدا و قدرت گسترده و همه جانبه او ، زايل كننده هر گونه شبهه در راستى و درستى تحقق معاد و زنده شدن مردگان
ثم يحييكم ثم إليه ترجعون. هو الذى خلق ... و هو بكل شىء عليم
جمله «هو الذى . .. سبع سماوات» اشاره به قدرت بى انتهاى خداوند دارد و جمله «و هو بكل شىء عليم» حاكى از علم مطلق الهى است. از هدفهاى بيان قدرت و علم همه جانبه خداوند - پس از بيان معاد و زنده كردن مردگان (ثم يحييكم ثم إليه ترجعون) - بر طرف كردن هرگونه شبهه در راستى و درستى آن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 77 - 6
6 - باور به علم مطلق الهى و آگاهى او به نهان و آشكار انسان ، بازدارنده وى از خطا ها و لغزشها
أو لايعلمون أن اللّه يعلم ما يسرون و ما يعلنون
جمله «أتحدثونهم . .. ليحاجوكم» در آيه قبل، رساى به اين است كه: پندار باطل يهود (محدود بودن علم خدا)، آنان را به لغزشها و گناهان پنهانى، بى پروا مى كند. بنابراين، هدف از بيان علم مطلق الهى در رد آن پندار، اين است كه: انسانها بر اثر باور و توجه به آگاهى همه جانبه خدا از خطاها - چه در خفا و چه آشكار - از لغزشها باز ايستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 93 - 20
20 - ادعاى ايمان به كتاب هاى آسمانى و پيامبران الهى ، ناسازگار با گرايش به اعمال نارواست .
بئسما يأمركم به إيمنكم إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 2،3
2 - پاداش هاى الهى در گرو ايمان و رعايت تقوا ( پرهيز از گناهان ) است .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة من عنداللّه خير
3 - ايمان بدون پرهيز از گناهان و پرهيز از گناه بدون ايمان ، موجب بهره مندى از پاداش هاى الهى نخواهد شد .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 3
3 - مؤمنانى كه از سر باور به « از خدا بودن و به او بازگشتن » مصايب راه ايمان را تحمل مى كنند ، از مقامى والا در پيشگاه خداوند برخوردارند .
قالوا إنا للّه و إنا إليه راجعون. أولئك عليهم صلوت من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 181 - 8
8 - باور و توجه به دانايى خداوند ، بازدارنده انسان از تغيير و تبديل وصيت هاى ميت
فمن بدله . .. إن اللّه سميع عليم
هدف از بيان علم و آگاهى خداوند پس از بيان حرمت تغيير وصيت و گناه بودن آن، اين است كه: آدمى با توجه به آن، در انديشه تغيير و تبديل وصيت برنيايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 183 - 2
2 - ايمان از شرايط وجوب روزه *
يأيها الذين ءامنوا كتب عليكم الصيام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 192 - 7
7 - آمرزش گناهان كافران محارب ، پس از ايمان آوردن آنان ، پرتوى از مغفرت و رحمت الهى است .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 18
18 - همراهى ايمان و تقوا ، عامل برترى در قيامت
و يسخرون من الذين امنوا و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
تبديل «الذين امنوا» به «الذين اتقوا»، براى تفهيم اين معناست كه بايد ايمان، همراه تقوا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 213 - 41
41 - ايمان زمينه برخوردارى از هدايت خاص الهى
فهدى اللّه الذين امنوا
چون ايمان، خود، هدايت است ; بنابراين هدايت نسبت به مؤمنان، هدايتى خاص خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 30
30 - ايمان ، داراى آثار دنيوى و اُخروى
فاولئك حبطت اعمالهم فى الدنيا و الاخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 3
3 - ايمان و هجرت و جهادِ در راه خدا ، از عوامل اميدوارى به رحمت وى
ان الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه اولئك يرجون رحمت اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 221 - 6
6 - حرمت ازدواج زنان مؤمن با مشركان ; مگر در صورتى كه ايمان بياورند .
و لا تنكحوا المشركين حتى يؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 228 - 6
6 - عمل به تكاليف الهى ، لازمه ايمان به خدا و روز قيامت
و لا يحل لهنّ . .. ان كنّ يؤمنّ باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 244 - 7
7 - توجّه و ايمان به علم مطلق خداوند ، برانگيزاننده آدمى براى اقدام به پيكار در راه او
و قاتلو فى سبيل اللّه و اعلموا انّ اللّه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 245 - 11،12،15
11 - ايمان به « قبض » و « بسط » الهى ، نفى كننده پندار غلط كاهش مال در اثر قرض دادن و انفاق
و اللّه يقبض و يبصط
تذكر به «قبض» و «بسط» الهى پس از ذكر انفاق، بيانگر اين معنى است.
12 - ايمان به « قبض » و « بسط » الهى ، برانگيزنده آدمى به انفاق
و اللّه يقبض و يبصط
15 - ايمان به بازگشت و رجعت آدمى به سوى خداوند ، برانگيزاننده انسان ها به پيكار در راه او و انفاق
و قاتلوا فى سبيل اللّه . .. من ذا الّذى يقرض اللّه ... و اليه ترجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 248 - 15
15 - ايمان ( باور ) ، زمينه ساز پذيرش معجزات الهى و بهره مندى از آن
انّ فى ذلك لاية لكم ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 249 - 21،22،23،26،27
21 - معتقدان به لقاى خداوند ( روز رستاخيز ) در لشكر طالوت ، اميدواركنندگان دل هاى نگران
قال الّذين يظنّون انّهم ملاقوا اللّه كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرةً
22 - مؤمنان به روز رستاخيز ، معتقد به پايدارى در پيكار با دشمنان خدا ، على رغم كمبود نيرو
قال الّذين يظنّون . .. غلبت فئة كثيرة
23 - گمان به لقاءاللّه ( روز رستاخيز ) موجب پايدارى انسان در پيكار با دشمنان
قال الّذين يظنُون . .. غلبت فئة كثيرة
بنابراينكه «يظنّون» به معنى گمان باشد.
26 - توجّه و باور به امكان پيروزى جمعيّت هاى كيفى - هر چند كم باشند - بر نيرو هاى عظيم كمّى ، تسكين بخش رزمندگان
كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة
معتقدان به لقاءاللّه (الذين يظنّون . .. ) در مقابل عدّه ديگر چنين گفتند: «كم من ... » تا آنان را براى مقابله با دشمن مُهيّا سازند و ترس و دلهره آنان را بزدايند.
27 - معتقدان به لقاى خداوند ، پيروزى در جنگ را از جانب خداوند مى دانند .
قال الذين يظنّون . .. غلبت فئة كثيرة باذن اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 253 - 17
17 - ايمان و كفر ، محورِ طبقه بندىِ افرادِ جامعه
فمنهم من امن و منهم من كفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 257 - 2،3،6،14
2 - ايمان به خداوند و كفر به طاغوت ، موجب جلب سرپرستى ، ياورى و دوستى خداوند
فمن يكفر بالطّاغوت . .. اللّه ولىّ الّذين امنوا
براى «ولىّ»، معانى متعدّدى گفته شده است ; از آن جمله كه با آيه شريفه تناسب دارد، سرپرست، ياور و دوست است.
3 - خداوند ، هدايتگر اهل ايمان ، از تاريكى ها به سوى نور
اللّه ولىّ الّذين امنوا يخرجهم من الظّلمات الى النّور
6 - ايمان به خداوند ، زمينه ساز راهيابى انسان به نور
اللّه ولّى الّذين امنوا يخرجهم من الظّلمات الى النّور
14 - اتحاد اهل ايمان به علّت ولايت واحد الهى و تشتت صفوف اهل كفر ، به لحاظ حاكميّت اولياى متعدد طاغوتى بر آنان
اللّه ولىّ الّذين امنوا . .. و الّذين كفروا اولياؤهم الطّاغوت
چون مؤمنان از يك «ولى» برخوردارند، پس به وحدت مى رسند، و در مقابل، كافران داراى اوليايى متعددند و در نتيجه متشتت خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 272 - 12
12 - ناسازگارى ايمان مؤمنان ، با انفاق براى غير رضا و خشنودى خدا
و ما تنفقون الاّ ابتغاء وجه اللّه
بنابراينكه جلمه «و ما تنفقون» جمله خبرى باشد; يعنى مؤمنان تا آنگاه كه مؤمنند براى غير رضاى خدا انفاق نخواهند كرد و آنگاه كه غير خدا را در نظر داشته باشند از روح ايمان تهى شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 9،10،11،13
9 - آرامش درونى ، دستاورد ايمان و عمل صالح به ويژه نماز و زكات
انّ الّذين امنوا و عملوا الصّالحات . .. و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون
بنابراينكه نداشتن «خوف» و «حزن» (آرامش درونى) علاوه بر آخرت، مربوط به دنيا نيز باشد.
10 - مؤمنان داراى عمل صالح ، ترس و اندوهى در رستاخيز ندارند .
انّ الّذين امنوا . .. و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون
بنابراينكه عدم «خوف» و «حزن» مربوط به آخرت باشد.
11 - ايمان ، عمل صالح ، نماز و زكات ، موجب آرامش خاطر
انّ الّذين امنوا . .. و لا هم يحزنون
13 - ايمان و عمل صالح به ويژه نماز و زكات زمينه نفى ربا در جامعه
يمحق اللّه الرّبوا . .. امنوا و عملوا الصّالحات
ذكر اين آيه پس از آيات قبل (در مورد ربا) رهنمودى است براى از بين بردن ربا در جامعه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 278 - 3،7،8،14
3 - ناسازگارى ربا ، با ايمان و تقوا
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه و ذروا ما بقى من الرّبوا ان كنتم مؤمنين
7 - ايمان و تقواى الهى ، زمينه ساز نفى نظام اقتصادى ربوى
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه و ذروا ما بقى من الرّبوا ان كنتم مؤمنين
8 - ايمان و تقواى الهى ، زمينه ساز عمل به دستورات الهى
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه و ذروا ما بقى من الرّبوا ان كنتم مؤمنين
14 - ايمان ، زمينه دستيابى به تقواى الهى
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 282 - 1
1 - ايمان ، خاستگاه عمل به احكام الهى
يا ايّها الذين امنوا اذا تداينتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 13
13 - لازمه ايمان ، پذيرش و اطاعت و تسليم است .
لا نفرّق بين احد من رسله و قالوا سمعنا و اطعنا
«سمعنا» از سمع به معناى شنيدن، كنايه از پذيرش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 12 - 2
2 - پيروزى ايمان بر كفر ، از وعده هاى الهى
قل للّذين كفروا ستغلبون و تحشرون الى جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 16 - 4
4 - ايمان ، زمينه ساز غفران الهى و مصونيّت از عذاب دوزخ
امنّا فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار
برداشت فوق، از ترتّب «غفران» به وسيله «فاء» بر ايمان، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 22 - 3
3 - ايمان ، ملاكى براى ارزش اعمال نيك ، و شرط پاداش خداوند بر انجام آن
انّ الذين يكفرون . .. اولئك الّذين حبطت اعمالهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 25 - 3
3 - نقش يادآورى قيامت ، در واداشتن انسان به تصحيح عقايد و اعمال خويش
فكيف اذا جمعناهم ليوم لا ريب فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 1
1 - با اعتقاد به قدرت مطلقه الهى ، مجالى براى پذيرش ولايت كافران از سوى مؤمنان نمى باشد .
قل اللّهم مالك الملك . .. لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء
گويا آيه مورد بحث، نتيجه اعتقاد به مضمون آيه «قل اللّهم . .. » است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 29 - 8،12
8 - توجه به علم مطلق خداوند و ايمان به آن ، مانع توجيه كارى
الاّ ان تتقوا منهم . .. و يعلم ما فى السموات و ما فى الارض
12 - ايمان به علم و قدرت الهى ، عامل احياى وجدان مذهبى
قل ان تخفوا . .. و يعلم ما فى السموات ... و اللّه على كل شىء قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 53 - 9
9 - ايمان به كتاب آسمانى و پيروى از پيامبر ، زمينه راهيابى به منزلت انبيا
و اشهد بانّا مسلمون. ربّنا امنا بما انزلت و اتبعنا الرسول فاكتبنا مع الشاهدين
به قرينه «و اشهد . .. »، منظور از «الشاهدين»، همان عيسى (ع) و ديگر پيامبرانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 103 - 7،27
7 - ايمان ، تقوا و تسليم ، زمينه هاى دستيابى جمعى به ريسمان الهى و پرهيز از پراكندگى
يا ايها الذين امنوا اتّقوا اللّه حق تقاته . .. و اعتصموا بحبل اللّه جميعاً و لا
امر به اعتصام جمعى و پرهيز از تفرقه پس از موارد ياد شده در آيات قبل، بيانگر برداشت فوق است.
27 - دعوت به تقواى شايسته و تسليم كامل در برابر خدا و اعتصام به او و هشدار به پرهيز از تفرقه ، شيوه قرآن در زمينه سازى براى وحدت و نيل به هدايت
يا ايها الذين امنوا . .. كذلك يبيّن اللّه لكم اياته لعلكم تهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 107 - 5
5 - تداوم بر ايمان ، موجب روسفيدى و جاودانگى در رحمت الهى
اكفرتم بعد ايمانكم . .. اما الذين ابيضّت وجوههم
علت سيه رويى به مقتضاى «اكفرتم بعد ايمانكم»، ارتداد است. و به قرينه مقابله، علت روسفيدى، تداوم بر ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 5،8
5 - ايمان به خدا و اصلاح جامعه ( امر به معروف و نهى از منكر ) ، دو عامل رُشد جوامع انسانى
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون . .. و تؤمنون باللّه
رشد و تكامل جوامع از مصاديق خير است و آيه فوق، خير بودن امت را منوط به ايمان و اصلاح اجتماع (امر به معروف و نهى ازمنكر) كرده است.
8 - ايمان مصلحان ( امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر ) به خداوند ، شرط اعتلاى جامعه
كنتم خير امة . .. و تؤمنون باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 111 - 8
8 - تأثير ايمان به خدا و امر به معروف و نهى از منكر ، در شكست ناپذيرى مؤمنان در برابر هجوم دشمنان دين
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف . .. و إن يقتلوكم يولّوكم الادبار
وحدت خطاب در «كنتم خير . .. » و «يقاتلوكم»، بيانگر برداشت فوق است. يعنى آن دسته شكست نمى خورند كه امركننده به معروف و ... باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 13
13 - تأثير گرايش هاى اعتقادى و رفتارى انسان ها ، در سرنوشت آنان
ضربت عليهم الذّلّة . .. ذلك بانّهم كانوا يكفرون ... ذلك بما عصوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 10
10 - صالح شدن انسان ها ، در گرو ايمان به خدا ، معاد ، امر به معروف و نهى از منكر ( اصلاح ديگران ) و شتاب در كار هاى نيك است .
يؤمنون باللّه . .. و اولئك من الصالحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 115 - 9
9 - ايمان به خدا و روز واپسين و عمل صالح ، موجب نيل آدمى به تقواپيشگى *
امّة قائمة . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر ... و اللّه عليم بالمتّقين
تعبير از مؤمنانِ آمر به معروف و . .. به متّقيان يا به جهت اين است كه دارندگان صفات ياد شده تقواپيشه هستند، و يا آن صفات موجب نيل آدمى به تقواپيشگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 117 - 4
4 - ايمان ، شرط بهره مندى آدمى ، از ثمره انفاق هاى خويش *
انّ الّذين كفروا . .. مثل ما ينفقون ... كمثل ريح فيها صرّ اصابت حرث قوم
از مفهوم «ان الذين كفروا . .. » استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 26
26 - ايمان و تعقّل ، شرط بهرهورى از آيات الهى
يا ايها الذين امنوا . .. قد بيّنّا لكم الايات ان كنتم تعقلون
به نظر مى رسد كه «ان كنتم تعقلون»، شرط بهرهورى از تبيين آيات باشد، نه شرط اصل بيان چون محقق شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 4
4 - مسلمانان به خاطر ايمانشان به كتب آسمانى ، دوستدار همه پيروان اديان الهى
ها انتم اولاء تحبّونهم و لا يحبّونكم و تؤمنون بالكتب كلّه
بنابر اينكه «تؤمنون»، علّت براى «تحبونهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 4
4 - مجاهدان جنگ بدر با نداشتن ساز و برگ كافى در مقابل دشمنان ، توانستند با ايمان و توكّل به خدا بر آنان پيروز شوند .
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون. و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة
جمله «و لقد نصركم اللّه ببدر»، مى تواند نمونه اى باشد از حقيقت بيان شده در آيه قبل; يعنى عامل نصرت شما در بدر، توكّل شما بر خداوند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 6،7،8،11،13
6 - ايمان و روحيه قوى ، رمز استوارى و ثبات قدم در رويارويى با دشمنان
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
7 - برترى مسلمانان بر ديگران ، در گرو ايمان آنان است .
و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
در برداشت فوق، جمله «و انتم الاعلون»، به منزله جواب شرط «ان كنتم . .. » گرفته شده است.
8 - ناسازگارى ايمان آدمى با تن دادن او به سستى و اندوه در هنگامه هاى دشوار و رويارويى با دشمن
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
در براشت فوق، جمله «و لا تهنوا و لا تحزنوا»، به منزله جواب شرط «ان كنتم . .. » گرفته شده است.
11 - ايمان جامعه دينى ، موجب مسؤول گرديدن در جهت كوششى مستمر براى حاكميت بر همه جوامع بشرى
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
خداوند از مسلمانان خواسته كه بر ديگران برتر باشند; و انتم الاعلون. و از مصاديق بارز برترى، حاكميّت آنان و دينشان بر تمامى جهان است; و اين، در گرو ايمان واقعى است: ان كنتم مؤمنين. بنابراين ايمان واقعى، تحريك كننده آدمى به توانى مستمر (و لا تهنوا) براى حاكميّت بخشيدن به دين الهى بر تمام جوامع بشرى است.
13 - آگاهى مؤمنان به ارزش ايمان ، مانع خودكم بينى
يا ايّها الّذين امنوا . .. و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
چون فرض شده كه مخاطبين آيه مؤمن هستند و مؤمن برتر است و نبايد در مقابل كافران احساس ضعف كند (و لا تهنوا . .. ) ; بنابراين ضعف و اندوه مؤمنان، ناشى از غفلت آنان به ارزش ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 5،21
5 - ايمان ، جبران كننده خلل هاى ناشى از خسارت ها و جراحت هاى وارده بر جبهه مؤمنان
و لا تهنوا و لا تحزنوا . .. ان كنتم مؤمنين. ان يمسسكم قرح فقد مسّ القوم قرح مثله
21 - بى ايمانى و سستى در رويارويى با دشمنان دين ، ظلم است .
و لاتهنوا . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا ... و اللّه لايحبّ الظّالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 141 - 3،8
3 - ايمانِ آدمى تبديل كننده رنج ها و شكست ها به عوامل سازنده و خالص كننده
و تلك الايّام نداولها بين النّاس . .. و ليمحّص اللّه الّذين امنوا
مؤمنين به خاطر ايمانشان در هنگامه هاى فشار، به جاى خردشدن، از آن عوامل براى رشد و ساخته شدن و خلوص خود كمك مى گيرند.
8 - رشد ايمان در جامعه ، موجب نفى حضور كفر است .
و ليمحّص اللّه الّذين امنوا و يمحق الكافرين
نياوردن «لام تعليل» در «يمحق»، اشاره به اين معنا دارد كه نابودى كافران پس از خالص شدن مؤمنان صورت مى گيرد. يعنى به هر اندازه كه مؤمنان از عيب و نقص خالص شوند، به همان مقدار از شوكت كافران كاسته خواهد شد تا به نابودى كشانده شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 150 - 7،8
7 - پذيرش ولايت الهى و عقيده به خدا به عنوان بهترين ياور ، مانع اطاعت از كافران و پذيرش ولايت آنان
ان تطيعوا الّذين . .. بل اللّه موليكم و هو خير النّاصرين
چون معمولا اطاعت آدمى از كسى براى جلب يارى اوست، قرآن با بيان اينكه خداوند تنها سرپرست و بهترين ياور است به مؤمنان مى فهماند كه با يارى خداوند هيچ نيازى به يارى كافران نخواهيد داشت تا مجبور شويد از آنان تبعيّت كنيد.
8 - توجّه به ولايت الهى و اعتقاد به يارى حتمى خداوند ، از عوامل تقويت روحيه اهل ايمان در هنگامه هاى دشوار و نبرد با دشمنان
بل اللّه موليكم و هو خير النّاصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 28
28 - ايمان ، زمينه جلب فضل خاصّ الهى
و اللّه ذو فضل على المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 157 - 11،12
11 - ايمان به مقدّر بودن مرگ و حيات ، و شناخت ارزش والاى شهادت ، آسان كننده حركت به سوى نبرد با دشمنان دين
و اللّه يحيى و يميت . .. و لئن قتلتم فى سبيل الله او متّم لمغفرة من اللّه و رحمة
خداوند با بيان دو نكته مؤمنان را به جهاد ترغيب مى كند: 1 - مرگ و حيات به دست خداست و عوامل طبيعى تعيين كننده نيست. 2 - جان باختگان در راه خدا، آمرزيده و مشمول رحمت خاصّ خداوند هستند. بنابراين، مؤمنان با ايمان به اين دو معنا، هرگز ترديدى براى شركت در جهاد نخواهند داشت.
12 - ايمان به ارزشمندى والاى شهادت و مرگ در راه خدا ، رهايى بخش آدمى از وابستگى هاى دنيوى
و لئن قتلتم . .. لمغفرة من اللّه و رحمة خير ممّا يجمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 158 - 3
3 - ايمان به حشر و بقاى آدمى پس از مرگ ، برانگيزنده وى براى حضور در ميدان كارزار عليه دشمنان دين
و لئن مُتّم او قُتلتم لالى اللّه تحشرون
خداوند با بيان اين معنا كه آدمى با مرگ و يا كشته شدن، چه در راه منافع دنيا و يا راه خدا، به سوى او محشور مى شود، او را به جهاد ترغيب و انگيزه پيكار در راه خدا را در او تقويت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 160 - 11،13
11 - ايمان به خداوند ، زمينه نيل به مرتبه توكّل
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
آوردن كلمه «المؤمنون» به جاى ضمير، اشاره به اين معنا دارد كه ايمان، آدمى را به توكّل بر خدا رهنمون مى سازد.
13 - توكّل بر خدا ، لازمه ايمان به قدرت مطلق خداوند است .
ان ينصركم اللّه . .. و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
با توجّه به صدر آيه، كه سخن از تنها قدرت غالب و نقش تعيين كننده الهى دارد، مراد از ايمان، ايمان به اين قدرت است و تفريع جمله «و على اللّه فليتوكّل . .. » با «فاء» بر ما قبل، ضرورت توكل را متعاقب اين باور ايجاب مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 164 - 2،3
2 - بهره جستن از نعمت بزرگ بعثت انبيا ، در گرو ايمان به آنهاست .
لقد منّ اللّه على المؤمنين اذ بعث فيهم رسولا
بعثت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) نعمتى بزرگ براى همه انسانهاست ; بنابراين ذكر خصوص مؤمنان بدان جهت است كه بهره گيرى از آن نعمت بزرگ، مشروط به ايمان به اوست.
3 - رسيدن به مقام رضاى الهى ، رهايى از دوزخ و نيل به درجات عالى ، در پرتو بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ايمان به اوست .
افمن اتّبع رضوان اللّه . .. هم درجات عند اللّه ... لقد منّ اللّه على المؤمنين اذ
با توجّه به آيه قبل كه سخن از نيل به درجات و رضاى الهى بود، گويا در اين آيه راه وصول به آن را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 165 - 11
11 - توجّه به توانايى و قدرت خداوند ، برطرف كننده هر گونه نگرانى و يأس مسلمانان نسبت به آينده
اولمّا اصابتكم مصيبة . .. انّ اللّه على كل شىء قدير
سؤال مسلمانان (انّى هذا)، حكايت از اين معنا دارد كه چنين واقعه اى را هرگز انتظار نداشتند و عدم انتظار، طبعاً نااميدى آدمى را در پى دارد كه خداوند با بيان قدرت مطلقه خويش، از جمله نصرت آنان، در مقام زايل ساختن يأس مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 17
17 - اعتقاد به مقدّر بودن مرگ ، از ميان برنده هراس و دلهره حضور در ميدان نبرد
قالوا . .. لو اطاعونا ما قتلوا قل فادرؤا عن انفسكم الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 171 - 5
5 - ايمان ، شرط ضايع نشدن پاداش عمل
انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين
آوردن اسم ظاهر «المؤمنين» به جاى ضمير، بيانگر اين است كه پاداش عملكرد مجاهدان مشروط به ايمان آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 5،14
5 - توكّل و اعتماد به خداوند ، زمينه جلب نعمت و فضل الهى
و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل. فانقلبوا بنعمة من اللّه و فضل
14 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اطاعت از آنان ، صبر و جهاد ، تقوا و احسان و توكّل ، موجب رضايت كامل الهى و برخوردارى از فضل بزرگ وى
المؤمنين. الّذين استجابوا ... و اتّبعوا رضوان اللّه و اللّه ذو فضل عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 16،17
16 - ترس از خدا و نترسيدن از ديگران ، لازمه ايمان است .
فلا تخافوهم و خافون ان كنتم مؤمنين
17 - شجاعت و شهامت در برابر دشمنان دين ، از نشانه هاى ايمان و ويژگى مؤمنان
فلا تخافوهم و خافون ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 3
3 - ايمان به خداوند ، سرمايه سعادت بخشِ انسان
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان . .. لهم عذاب اليم
زيرا مى فرمايد برخى كفر را به بهاى ايمان خريدند و از دست دادن اين بها، موجب گرفتارى به عذاب است. لذا ايمان، سرمايه اى فرض شده كه از دست دادن آن موجب عذاب دردناكى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 4،22
4 - ايمان ، موجب طهارت و پاكى و نفاق ، موجب پليدى است .
ما كان اللّه ليذر المؤمنين على ما انتم عليه حتّى يميز الخبيث من الطّيّب
22 - ايمان به خداوند و پيامبران ، موجب قرار گرفتن آدمى در زمره پاكان
حتّى يميز الخبيث من الطّيّب . .. فامنوا باللّه و رسله
بنابر اينكه جمله «فامنوا . .. »، متفرع بر جمله «حتّى يميز ... » باشد ; يعنى حال كه سنّت الهى بر جداسازى ناپاكان از پاكان امّت است، براى اينكه در زمره پاكان قرار گيريد، راهى جز ايمان واقعى به خدا و رسول نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 15
15 - ايمان ، زمينه مغفرت گناهان و پوشاندن اعمال ناروا از سوى خداوند
فامنّا ربّنا فاغفرلنا ذنوبنا و كفّر عنّا سيّئاتنا
تفريع جمله «اغفر» بر جمله «آمنّا»، با كلمه «فا» مى رساند كه خردمندان پس از ايمان، خود را شايسته دعا و درخواست آمرزش مى ديدند و پذيرش آن را انتظار داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 20
20 - ايمان ، زمينه تحقق نويد هاى الهى به خردمندان و رهايى از خوارى و خذلان اخروى
فامنّا ربّنا . .. ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
با توجّه به اينكه «اتنا» عطف است بر «اغفر لنا»، در جمله «فامنّا ربّنا فاغفرلنا»، معلوم مى شود كه خردمندان انتظار برآورده شدن دعا و خواست خويش را، بر ايمانشان به ربوبيّت خداوند مترتب ساختند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 21
21 - ايمان به خدا ، قرآن ، تورات ، انجيل ، فروتنى در برابر خدا و ارج نهادن به آيات الهى ، ملاك ارزش انسان نزد خداوند
لهم اجرهم عند ربّهم
اضافه تشريفيّه در «ربّهم» بيانگر آن است كه دارندگان صفات ياد شده، در پيشگاه خداوند داراى ارزشى والا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 16
16 - ايمان ، زمينه شكيبايى در برابر مشكلات و پايدارى در مقابل دشمن و حفظ مرز ها و رعايت تقواست .
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتّقوا اللّه
مخاطب قرار دادن مسلمانان به وصف ايمان و آنگاه امر به شكيبايى و . .. بيانگر آن است كه ايمان زمينه تحقق مسائل مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 29 - 2
2 - ناسازگارى ايمان با تصرفات ناروا در اموال مردم
يا ايّها الّذين امنوا لا تاكلوا اموالكم بينكم بالباطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 38 - 10
10 - ناسازگارى تكبر و فخرفروشى با ايمان به خدا و قيامت
لا يحبّ من كان مختالا فخوراً . .. و الذين ... و لا يؤمنون باللّه و لا باليوم الا
برداشت فوق بر اين مبناست كه «الذين . .. لا يؤمنون» عطف بر «الذين يبخلون» و توصيفى براى «مختالا فخوراً» باشد. يعنى فخرفروشان و مُتكبران ايمان واقعى به خدا و قيامت ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 39 - 1
1 - ايمان به خدا و قيامت و انفاق ، هيچ خسارتى را براى آدمى در پى نخواهد داشت .
و ماذا عليهم لو امنوا باللّه و اليوم الاخر و انفقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 2
2 - ايمان و اعمال صالح ، دو شرط لازم براى ورود به بهشت
و الّذين امنوا و عملوا الصّالحات سندخلهم جنّات تجرى من تحتها الانهار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 59 - 17،20،24
17 - ارجاع اختلافات و كشمكش ها به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( قرآن و سنت ) ، از نشانه هاى@ايمان به خدا و قيامت
فان تنازعتم . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
20 - اطاعت از خدا و رسول و اولواالامر ، نشانه ايمان واقعى به خدا و روز قيامت است .
اطيعوا اللّه و اطيعوا الرّسول و اولى الامر . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم ال
بنابر اينكه جمله «ان كنتم»، شرط براى جمله «اطيعوا اللّه» نيز باشد.
24 - ايمان به خدا و قيامت ، پشتوانه اجرايى احكام اسلام و مايه پرهيز از نافرمانى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
اطيعوا اللّه . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 5
5 - عمل ، نشانه ايمان و صحنه آزمون آن
الم تر الى الذين يزعمون . .. يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت و قد امروا ان يكفرو
خداوند بدان جهت ايمان گروهى از مسلمانان را ايمانى ادعايى و پندارى معرفى كرده است كه در مرحله عمل به اقتضاى ايمانشان عمل نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 65 - 8،11،12،14
8 - پذيرش حاكميّت قضايى پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مشاجرات و التزام قلبى به حكم آن حضرت ، از علايم ايمان
فلا و ربّك لا يؤمنون حتّى يحكّموك فيما شجر بينهم ثمّ لا يجدوا فى انفسهم حرجاً مم
11 - تسليم همه جانبه در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و احكام قضايى آن حضرت ، از علايم ايمان
فلا و ربّك لا يؤمنون حتّى يحكّموك . .. و يسلّموا تسليماً
12 - تسليم همه جانبه در برابر احكام الهى ، از علايم ايمان
فلا و ربّك لا يؤمنون حتّى يحكّموك . .. و يسلّموا تسليماً
تفريع جمله «فلا و ربّك» بر مطالب بيان شده در آيات پيشين (اطيعوا اللّه . .. )، بيانگر اين است كه ملاك تسليم در برابر احكام قضايى پيامبر (صلی الله علیه و آله) پيروى كردن از فرامين خداوند است.
14 - تسليم در برابر احكام و داورى هاى حاكمان حق ، از علايم ايمان است . *
فلا و ربّك لا يؤمنون حتّى يحكّموك . .. و يسلّموا تسليماً
چون امر قضاوت هميشگى و احكام قرآن جاودانى است و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در همه ادوار حضور ندارد، بنابراين آيه مزبور شامل همه رهبران الهى و جانشينان بحق آن حضرت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 77 - 26
26 - بروز حقيقت ايمان افراد و ظهور باطن آنان با آمدن حكم جهاد
فلمّا كتب عليهم القتال اذا فريق منهم يخشون النّاس . .. و قالوا ربّنا لم كتبت علي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 2
2 - ناسازگارى ايمان با كشتن مؤمن از روى عمد
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خَطَاً
چون جمله «ما كان . .. »، جمله اى خبرى است، دلالت مى كند كه مؤمن هرگز مؤمنى را از روى عمد نخواهد كشت. يعنى اگر مؤمنى كشته شد، معلوم مى شود قاتل او ايمان نداشته است ; هر چند اظهار ايمان كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 1،6
1 - ايمان و عمل صالح ، تضمين كننده ورود به بهشت
و من يعمل من الصلحت . .. و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة
6 - ايمان ، شرط بارورى اعمال صالح آدمى و ورود وى به بهشت
و من يعمل من الصلحت . .. و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 127 - 24،25
24 - اعتقاد انسان به علم الهى ، زمينه ساز رعايت حقوق زنان ، يتيمان و مستضعفان
و المستضعفين من الولدن . .. و ما تفعلوا من خير فإنّ اللّه كان به عليماً
25 - اعتقاد به آگاهى خداوند از اعمال خير ، مشوق انسان به انجام آن نيكيها
و ما تفعلوا من خير فإنّ اللّه كان به عليماً
جمله «و ما تفعلوا . ..» به منظور ترغيب به اعمال خير بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 131 - 20
20 - خداوند ، حميد و در خور ستايش است ، چه مردم ايمان آورند و يا كافر شوند .
ان اتقوا اللّه و إن تكفروا . .. و كان اللّه غنياً حميداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 134 - 3
3 - سعادت دنيا و آخرت ، در گرو ايمان و تقواست .
وصينا . .. من كان يريد ثواب الدنيا فعند اللّه ثواب الدنيا و الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 135 - 5
5 - اجراى عدالت و شهادت به حق ، مقتضاى ايمان است .
يأيها الذين ءامنوا كونوا قومين بالقسط شهداء للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 11
11 - اعتقاد به عزت و قدرت مطلقه الهى ، مانع گرايش به عزت و اقتدار موهوم كافران
أيبتغون عندهم العزّة فإن العزّة للّه جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 16
16 - مؤمنان در صورت رعايت لوازم ايمان ، هرگز تحت سلطه كفار قرار نخواهند گرفت .
و لن يجعل اللّه للكفرين على المؤمنين سبيلا
التفات از خطابِ «بينكم»، به غيبت با آوردن عنوان «المؤمنين» براى اشاره به اين معناست كه اگر مسلمانان لوازم ايمان را رعايت كنند و مؤمن واقعى باشند، هرگز كافران بر آنان سلطه نخواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 3
3 - ايمان به خداوند ، ناسازگار با پذيرش دوستى و سرپرستى كافران
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 2
2 - ايمان به خدا و شكر نعمت هاى او ، موجب گرفتار نشدن انسان به عذاب دوزخ است .
ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
مراد از عذاب به قرينه آيه 145 (فى الدرك الاسفل من النار)، آتش جهنم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 2،4،7
2 - ايمان به همه پيامبران و از بين بردن زمينه اختلافات مذهبى ، مورد دعوت و تأكيد خداست .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم
4 - كسانى كه به تمامى پيامبران الهى ايمان دارند ، از مقام و كرامتى والا ، برخوردارند .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم أولئك
اشاره به مؤمنان با كلمه «أولئك»، حكايت از مقام رفيع آنان دارد.
7 - اعتقاد به خدا و تمامى پيامبران ، موجب جلب غفران و رحمت الهى است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 4،16
4 - نقش ايمان واقعى به اديان گذشته در پذيرش قرآن و ديگر كتب آسمانى
و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
16 - ايمان به خدا و قيامت ، مستلزم ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
كلمه «المؤمنون باللّه» عطف بر «الراسخون» است و در نتيجه «يؤمنون بما انزل . ..» خبر براى «المؤمنون باللّه» نيز مى باشد. گفتنى است كه لازمه ايمان به قرآن، ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و لذا در برداشت فوق ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 167 - 5
5 - رفتار هاى آدمى برخاسته از نگرش ها و باور هاى وى *
إنّ الذين كفروا و صدوا عن سبيل اللّه
برداشت فوق بر اين اساس است كه عطف «صدوا» بر «كفروا» از باب عطف سبب بر مسبب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 7،9
7 - ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و قرآن موجب خير و سعادت بشريت
يأيها الناس قد جاءكم الرسول بالحق . .. فامنوا خيراً لكم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «خيراً» خبر براى فعل محذوف «يكن» باشد و تقدير كلام چنين است «فامنوا ان تؤمنوا يكن خيراً لكم».
9 - بازگشت سود و زيان ايمان به خود انسان نه خداوند
فامنوا خيراً لكم و إن تكفروا فان للّه ما فى السموت و الارض
جواب شرط «ان تكفروا» به قرينه «خيراً لكم» و نيز جمله «فان للّه . ..» مى تواند به اين گونه باشد «يكن شراً لكم و لايضر اللّه شيئاً».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 172 - 13
13 - علم و ايمان در قيامت و حضور در پيشگاه خداوند ، مانع از استكبار و بازماندن از عبادت خدا
لن يستنكف المسيح . .. و من يستنكف عن عبادته و يستكبر فسيحشرهم إليه جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 10،12
10 - هدايت به راه راست و رسيدن به خدا در گرو ايمان به خداوند و تمسك به وى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
12 - تمسك به خدا در تمامى شؤون زندگى ، شرط بارورى ايمان
فاما الذين ءامنوا باللّه . .. و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
حذف متعلق اعتصام ظاهراً بيانگر اطلاق آن متعلق مى باشد ; يعنى تمسك به خداوند در هر زمان و در همه چيز.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 7 - 15
15 - اعتقاد به علم همه جانبه الهى ، زمينه ساز تقواپيشگى و پرهيز از ناديده گرفتن پيمان هاى الهى
و اذكروا نعمة اللّه عليكم و ميثقه . .. و اتقوا اللّه إنّ اللّه عليم بذات الصدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 11 - 11،12
11 - تنها بر خداوند توكل كردن ، لازمه ايمان به اوست .
و على اللّه فليتوكل المؤمنون
تكيه بر وصف ايمان در فرمان به توكل، بيانگر آن است كه ايمان به خدا، مستلزم توكل بر اوست.
12 - ايمان ، تقوا و توكل ، زمينه جلب امداد هاى خداوند و خنثى شدن توطئه هاى دشمنان از جانب اوست . *
يأيها الذين ءامنوا اذكروا نعمت اللّه . .. و على اللّه فليتوكل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 12 - 21،22
21 - تكفير ( ناديده گرفتن ) گناهان بنى اسرائيل و دخول آنان به بهشت در گرو اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و يارى آنان و انفاق در راه خدا
لئن اقمتم الصلوة . .. و لادخلنكم جنت
22 - ايمان و انجام اعمال نيك ، موجب تكفير ( ناديده گرفتن ) گناهان از جانب خداوند *
لئن اقمتم الصلوة . .. لاكفرن عنكم سياتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 14 - 3
3 - ادعاى ايمان در پى دارنده مسؤوليت الهى
قالوا إنّا نصرى اخذنا ميثقهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 16 - 19
19 - دستيابى اهل كتاب به راه هاى سلامت و رهايى آنان از گمراهى ها و قرار گرفتن آنان در صراط مستقيم ، در گرو ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا . .. يهديهم إلى صرط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 23 - 23
23 - تنها بر خداوند توكل داشتن ، پيامد ايمان واقعى و باور راستين به او
و على اللّه فتوكلوا ان كنتم مؤمنين
تقديم جار و مجرور (على اللّه)، دلالت بر حصر مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 28 - 16
16 - ناسازگارى قتل با اعتقاد به ربوبيت خداوند بر جهان هستى
ما إنّا . .. انى اخاف اللّه رب العلمين
تعليل اقدام نكردن به قتل به ترس از خداى رب العالمين، مى رساند كه ربوبيت خداوند بر جهان هستى چنين اقتضا مى كند كه انسانها بايد در امنيت جانى بسر برند. بنابراين كسانى كه مرتكب قتل مى شوند، خود را به نوعى رودرروى ربوبيت خداوند قرار داده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 2،7،13،16
2 - ايمان ، زمينه تحصيل تقوا
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه
7 - ايمان و تقوا ، زمينه يافتن راه نيل به مقام قرب خداوند
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه و ابتغوا إليه الوسيلة
تقديم ايمان و تقوا بر طلب وسيله، بيانگر اين است كه با ايمان و تقوا مى توانيد راه تقرب به خداوند را بيابيد.
13 - ايمان ، ناسازگار با بى تقوايى ، ترك جهاد و بى اعتنايى به وسايل تقرب به خدا
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه و ابتغوا إليه الوسيلة و جهدوا فى سبيله
16 - مؤمنان ، بايد همواره نسبت به ثمردهى ايمان و عمل خويش در مرز بيم و اميد باشند .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه . .. جهدوا فى سبيله لعلكم تفلحون
كلمه «لعل» رساى به اين حقيقت است كه مؤمنان، هر چند مراحل تقوا و تقرب به خدا و جهاد را گذرانده باشند، نبايد رستگارى و فلاح را براى خويش حتمى بشمارند و در نتيجه به عمل خويش مغرور شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 5
5 - ايمان و تقوا و تقرب به خداوند و جهاد در راه او ، راه نجات از عذاب قيامت
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه . .. لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 51 - 4
4 - ناسازگارى ايمان با ايجاد پيوند دوستى و مودت با يهود و نصارا
يا ايها الذين ءامنوا لاتتخذوا اليهود و النصرى أولياء
مخاطب قرار دادن مسلمانان با عنوان اهل ايمان و سپس نهى از ايجاد روابط دوستى با يهود و نصارا، گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 10
10 - سلامت دل و ايمان راسخ ، زمينه پرهيز از ستمگرى و عصيان و موجب برخوردارى از هدايت خاص الهى
إنّ اللّه لايهدى القوم الظلمين. فترى الذين فى قلوبهم مرض يسرعون فيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 14
14 - ايمان ، ناسازگار با فروتنى در برابر كافران
يأيها الذين ءامنوا من يرتد . .. اعزة على الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 13،14
13 - پذيرش ولايت و دوستى كافران و تمسخر كنندگان اسلام ، ناسازگار با ايمان و تقوا
و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
14 - ايمان ، مستلزم تقواپيشگى و پروا از خداوند
و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 15
15 - فرمانبرى از طغيانگران ، ناسازگار با ايمان به خدا و كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و عبد الطغوت
توصيف پيشينيان يهود و نصارا به بندگى و اطاعت طاغوت در پاسخ استهزاى اهل كتاب نسبت به مؤمنان، حاكى از ناسازگارى ايمان به خدا با اطاعت طاغوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 1،3،7،8
1 - وعده حتمى خداوند به آمرزش تمامى گناهان گذشته اهل كتاب در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همه كتب آسمانى و پرهيز از گناهان
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
با توجه به آيه 59 (هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما انزل الينا و ما انزل من قبل) و نيز آيه 61 (و اذا جاءوكم قالوا ءامنا)، معلوم مى شود مراد از ايمان در «ءامنوا» ايمان به خدا، قرآن، همه كتب آسمانى و ايمان به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى و دامن گرفتن از گناه ، موجب آمرزش گناهان گذشته آدمى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
متعلق «واتقوا» به قرينه «سيئاتهم» گناهان است، و مراد از «سيئاتهم» در «لكفرنا عنهم سيئاتهم» گناهان پيش از ايمان است.
7 - تأكيد خداوند بر وارد ساختن اهل كتاب به بهشت پر نعمت در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تمامى كتب آسمانى و رعايت تقوا
و لو ان أهل الكتب . .. لادخلنهم جنت النعيم
8 - بهره مند شدن از نعمت هاى بهشتى در گرو ايمان و تقوا
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم و لادخلنهم جنت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 1،6،8،9،10
1 - ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون
«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه - به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.
6 - لزوم همراهى ايمان با عمل صالح براى نيل به سعادت و آرامش
من ءامن . .. و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
8 - تنها انتساب به اديان الهى بدون ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، سعادت آفرين نخواهد بود .
إنّ الذين ءامنوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف
با توجه به اينكه جمله «من ءامن . ..» خبر براى «الذين ءامنوا» است، تكرار ايمان در اين دو فراز و نبود ضمير در جمله خبرى مى رساند كه سعادت، در گرو ايمان حقيقى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح مى باشد و در اين جهت ميان منتسبان به اديان آسمانى و غير آنان تفاوتى وجود ندارد.
9 - ايمان به خدا و قيامت و پيشه نمودن عمل صالح ، پايه هاى سعادت و رستگارى امتها
إنّ الذين ءامنوا . .. و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
10 - آرامش خاطر و ترس نداشتن از آينده ، در گرو ايمان به خدا و قيامت و عمل صالح
من ءامن باللّه و اليوم الاخر . .. فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 3،4،5
3 - بنى اسرائيل در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن خود را به ولايت و دوستى كافران آلوده نمى ساختند .
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
4 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ناسازگار با گزينش كافران براى دوستى و ولايت
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
5 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى راه رسيدن به استقلال و رهايى از يوغ بندگى كافران
و لو كانوا يؤمنون . .. ما اتخذوهم أولياء
برداشت فوق بر اين مبناست كه ولى به معناى سرپرست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 83 - 13
13 - ايمان زمينه نيل به منزلت رفيع شاهدان
ءامنا فاكتبنا مع الشهدين
كلمه «فاء» در «فاكتبنا» رساننده برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 7
7 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) زمينه عروج به درجه صالحان
و ما لنا لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق . .. يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
جمله «و نطمع . ..» مى رساند كه حتى پس از اعتراف به خداى يگانه نمى توان به همنشينى باصالحان يقين داشت بلكه ايمان مذكور تنها مى تواند زمينه ساز نيل به درجه صالحان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 2،11
2 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن عامل ورود به بهشت جاويدان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
11 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از استكبار و نيكوكارى مايه رسيدن به مقام محسنين است .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 16،17
16 - ناسازگارى ايمان به تغيير احكام دين و تجاوز از حدود و قوانين الهى
يايها الذين ءامنوا لاتحرموا . .. و لاتعتدوا
17 - ناسازگارى ايمان با افراط و تفريط در بهره گيرى از مواهب الهى در دنيا
يايها الذين ءامنوا لاتحرموا . .. و لاتعتدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 88 - 12
12 - تقوا و تعهد نسبت به حلال و حرام الهى ، لازمه ايمان به خداوند
و كلوا . .. حللا طيباً و اتقوا اللّه الذى انتم به مؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 92 - 2
2 - اطاعت خدا و رسول او و پرهيز از نافرمانى ايشان ، لازمه ايمان
يايها الذين ءامنوا . .. و اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول
مخاطب قرار دادن مسلمانان با عنوان «الذين ءامنوا» براى رساندن اين معنى است كه ايمان به خدا و رسول مستلزم اطاعت و
پيروى از آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 2،5،10،12،13،14،19،22
2 - استفاده مؤمنان نيك كردار از شراب و قمار پيش از حكم خداوند به حرمت آنها ، خالى از سرزنش و گناه
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا
مراد از «ما» در «ما طعموا» شراب و درآمدهاى حاصل از قمار بازى است بنابراين اراده شراب خوارى و مصرف آن درآمدهاى قمار از «طعام» - كه تنها در مورد خوراكيها به كار برده مى شود - ميتواند از باب تغليب باشد.
5 - مؤمنان داراى عمل صالح كه شراب نوشيدند و از درآمد هاى قمار بهره جستند و زمان تحريم آن را درك نكردند - بر خلاف توهم گروهى از مسلمانان - اهل نجات و رستگارى هستند .
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا
در برخى از شأن نزولهاى آمده كه آيه «ليس على الذين . ..» رد پندار آن گروه از مسلمانان است كه پس از تصريح به حرمت قمار و شراب و پليد شمردن آنها، نسبت به فرجام مؤمنان صالح حتى شهيدان راه خدا كه شرابى نوشيدند و از عوائد قمار بهره جسستند، تشكيك مى كردند و آنان را از زمره رستگاران نمى شمردند.
10 - ايمان ، عمل صالح ، تقوا و ايمان عامل رهايى از مؤاخذه بر كردار هاى نارواى گذشته
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و ءامنوا ثم اتقوا و احسنوا
12 - تقوا شرط شايستگى مؤمنان نيك كردار براى بخشايش گناهانشان
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا إذا ما اتقوا
13 - تقوا زمينه شكوفايى ايمان آدمى و بهره مندى انسان از ايمان خويش
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ثم اتقوا و ءامنوا
14 - ايمان ، عمل صالح ، تقوا و انجام كار هاى نيك به وجه احسن معيار ارزشگذارى بر انسان ها و نقد منزلت و شخصيت آنان
ليس على الذين ءامنوا . .. ثم اتقوا و احسنوا
19 - محبوبيت آدمى در پيشگاه خداوند در گرو رعايت تقوا ، ايمان ، انجام اعمال صالح به وجه احسن آن
إذا ما اتقوا و ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و احسنوا و اللّه يحب المحسنين
22 - رشد و فلاح آدمى در پرتو ايمان ، عمل صالح ، تقوا و احسان
ليس على الذين ءامنوا . .. و احسنوا و اللّه يحب المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 103 - 10
10 - اعتقاد به خداوند كافى براى خارج ساختن آدمى از زمره كافران نخواهد بود .
و لكن الذين كفروا يفترون على اللّه الكذب
افترا بر خداوند مستلزم اعتقاد به وجود اوست، و جمله «و لكن الذين كفروا . ..» مى رساند كه بدعتگذاران با اينكه معتقد به خداوند مى باشند، كافر هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 19
19 - باور به قيامت و بازگشت به خدا و حسابرسى كردار ها زمينه ساز مراقبت بر ايمان و پرهيز از عوامل گمراهى
عليكم انفسكم . .. فينبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 11
11 - تسليم در برابر فرمان هاى الهى ، در گرو رسيدن به مراحل والاتر ايمان
و اذ اوحيت إلى الحواريون . .. قالوا ءامنا و اشهد باننا مسلمون
حواريون مؤمن تنها پس از تقويت ايمانشان بر اثر الهام الهى به مقام تسليم رسيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 112 - 9،11،12
9 - حضرت مسيح ( ع ) با بيان ناسازگارى درخواست حواريون با ايمان و تقوا در صدد بازداشتن آنان از درخواست نزول مائده
قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
11 - ترديد در قدرت الهى ناسازگار با تقوا و ايمان
هل يستطيع ربك . .. اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
12 - ايمان به خداوند مستلزم تقواپيشگى و پرهيز از انديشه هاى ناصواب درباره اوست
اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
ترديد حواريون در توانمندى خداوند كه از جمله «هل يستطيع» استفاده مى شود مى تواند قرينه باشد بر اينكه مراد از ايمان در «ان كنتم مؤمنين» ايمان به خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 114 - 14
14 - باور به رازقيت بى نظير خداوند ، بازدارنده آدمى از بردن نياز به درگاه ديگران
و ارزقنا و انت خير الرزقين
جمله «و انت خير الرازقين» اشاره به علت درخواست روزى از خداوند دارد يعنى چون مى دانم تو بهترين رازق بندگان هستى از تو تقاضاى روزى دارم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 120 - 2
2 - باور به حاكميت انحصارى خداوند بر هستى از ميان برنده احتمال شايستگى غير خدا براى الوهيت
للّه ملك السموت و الارض و ما فيهن
جمله «للّه ملك . ..» مى تواند تعليلى براى يكتايى خداوند، شايستگى و بايستگى او براى پرستش و بى همتايى وى در الوهيت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 5،7
5 - كسانى كه ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند، نه از آينده خويش بيمناك و نه بر گذشته خويش غمناك هستند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
غالباً «خوف» در مورد ترس از آينده و «حزن» در مورد اندوه بر گذشته به كار مى رود.
7 - ايمان به انبيا، همراه با شايسته ساختن عمل، زمينه سلامت، تعادل و بهداشت روانى
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
اندوه و ترس از ويژگيهاى افرادى است كه از سلامت و بهداشت روانى برخوردار نيستند. چون خداوند زمينه دور ماندن از اندوه را در اين آيات بيان فرموده است، مطلب فوق را مى توان برداشت كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 13
13 - ايمان و نيايش خالصانه به درگاه خداوند، سپاسگزارى است.
و لا تطرد الذين يدعون ربهم بالغدوة و العشىّ يريدون وجهه . .. أليس اللّه بأعلم با
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 3،5،13،24
3 - ايمان به آيات خداوند موجب ارزشمندى آدمى در پيشگاه خداوند است.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
موظف شدن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به سلام به مؤمنان، گوياى مقام رفيع مؤمنان در پيشگاه خداوند است.
5 - خداوند، مؤمنان به آيات خود را در سلامت و امنيت واقعى قرار مى دهد.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
سلام خداوند لفظ و كلام نيست، بلكه فعلى از افعال اوست كه همان نزول سلامتى و امنيت از جانب اوست. راغب اصفهانى در اين مورد گويد: «السلامة التعرى من الأفات الظاهرة و الباطنة ... كل ذلك من الناس بالقول، و من اللّه تعالى بالفعل».
13 - ايمان به آيات خداوند موجب جلب رحمت او مى شود.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
24 - ايمان شرط پذيرش توبه گنهكاران است.
إذا جاءك الذين يؤمنون . .. من عمل منكم سوءاً بجهلة ثم تاب من بعده
مرجع ضمير در «من بعده»، «ايمان» مى تواند باشد، كه مرجعى معنوى است و از صدر آيه استفاده مى شود. يعنى كسانى كه در شرف ايمان هستند و از گناهان و تخلفات گذشته خود بيمناكند، در صورت توبه مسبوق به ايمان مورد عفو قرار خواهند گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 72 - 6
6 - باور به اينكه حشر آدمى تنها به سوى خداست، برانگيزاننده او به تسليم در برابر خداوند و پروا از اوست.
و أمرنا لنسلم لرب . .. و اتقوه و هو الذى إليه تحشرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 6
6 - دستاورد ايمان افراد جامعه به دور از هر گونه ظلم و شرك، امنيت است. *
الذين ءامنوا و لم يلبسوا . .. أولئك لهم الأمن
گر چه «ظلم» در اين آيه، به قرينه آيات گذشته، به شرك تفسير شده، ولى منافاتى با عموميت مفاد «ظلم» و «الامن» ندارد. بنابراين جامعه ايمانى در صورت دورى از ظلم به امنيت همه جانبه خواهد رسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 118 - 6،9
6 - مؤمنان به آيات خداوند به احكام و قوانين او گردن مى نهند.
فكلوا مما ذكر اسم الله عليه إن كنتم بأيته مؤمنين
9 - ايمان به آيات خداوند زمينه التزام عملى به احكام ابلاغ شده از جانب اوست.
فكلوا . .. إن كنتم بأيته مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 2،3،6
2 - راهيابى به توحيد و ايمان موجب حيات انسان مى شود.
و إن أطعتموهم إنكم لمشركون. أو من كان ميتا فأحيينه و جعلنا له نورا
چون در آيات پيشين سخن از شرك و توحيد و ايمان و كفر به آيات الهى بود، قهراً مقايسه اى كه در اين آيه صورت گرفته بين اين دو گروه است كه يكى را مرده و ديگرى را زنده دانسته است.
3 - ايمان، حيات است و مولد نور و كفر، مرگ است و تاريكى.
أو من كان ميتا فأحيينه . .. كمن مثله فى الظلمت
6 - نور ايمان، روشنگر خطوط و افكار مختلف جامعه براى مؤمنان است.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 127 - 9
9 - بهاى بهشت و برخوردارى از ولايت الهى، عمل در پرتو ايمان است.
لهم دارالسلم . .. بما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 17
17 - باور به رزاقيت خداوند، مانع كشتن فرزندان به سبب فقر و تهيدستى
و لاتقتلوا أولدكم من إملق نحن نرزقكم و إياهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 15
15 - ايمان به آيات الهى، على رغم سابقه اعراض و تكذيب، موجب رهايى از عذاب الهى خواهد شد.
سنجزى الذين يصدفون . .. بما كانوا يصدفون
«با» در «بما كانوا . .. » سببيه و «ما» مصدريه است. آمدن «كان» و مانند آن قبل از فعل مضارع دلالت بر استمرار معناى آن فعل دارد. لذا «سنجزى ... بما كانوا يصدفون» يعنى «آنان را به سبب اعراض مستمرشان به عذاب سوء كيفر مى دهيم». بنابراين اگر كسانى پس از مدتى سرپيچى، آيات الهى را تصديق كردند به عذاب گرفتار نخواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 162 - 9،10
9 - ايمان پيامبر(صلی الله علیه و آله) به ربوبيت خدا بر تمام هستى، علت اخلاص كامل و همه جانبه او
إن صلاتى و نسكى . .. لله رب العلمين
توصيف «الله» به «رب العالمين» دليل برداشت فوق است.
10 - باور به ربوبيت مطلق خداوند برانگيزنده انسان به اخلاص در عبادت و انجام همه امور براى او
إن صلاتى و نسكى . .. لله رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 164 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا بر همه هستى، ايجاب كننده پذيرش ربوبيت او بر انسان
أغير الله أبغى ربا و هو رب كل شىء
جمله «و هو رب كل شىء» به منزله علت براى نفى پذيرش ربوبيت غير خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 2 - 3،9
3 - باور به آسمانى بودن قرآن، از ميان برنده هرگونه نگرانى از نارسائى آن براى هدايت مردم
فلا يكن فى صدرك حرج منه
توصيف قرآن به «أنزل» و سپس نهى از نگرانى درباره آن (منه)، ممكن است ناظر به اين باشد كه قرآن براى انذار و تذكر كافى است و از اين ناحيه جايى براى نگرانى وجود ندارد.
9 - ايمان، زمينه بهرهورى و پندپذيرى از قرآن
و ذكرى للمؤمنين
«ذكرى» اسم مصدر براى تذكير است و از معانى تذكير، موعظه كردن و انذار دادن است. (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 12 - 11
11 - باور به خالقيت خداوند، مانع عصيان و تمرد نخواهد شد.
ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك . .. خلقتنى من نار و خلقته من طين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 27 - 18
18 - ايمان به خداوند و آيات او مانع ولايت و حاكميت شياطين بر انسان
إنا جعلنا . .. للذين لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 32 - 11
11 - ايمان، عامل شايستگى انسان براى استفاده از نعمتهاى خدا
قل من حرم . .. أخرج لعباده و الطيبت من الرزق قل هى للذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 42 - 2
2 - پيوستگى ايمان و عمل صالح ، شرط بارورى و ثمردهى هر يك
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. اولئك اصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 11
11 - تنها مؤمنان به قرآن بهره مند از هدايت ها و رحمت هاى بيكران آن هستند .
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
با توجه به اينكه هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى همگان به رحمت ويژه الهى است، به نظر مى رسد «لقوم يؤمنون» اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه تنها مؤمنان از هدايتها و رحمتهاى ويژه بهره مند خواهند شد. گفتنى است مراد از «لقوم يؤمنون» به دليل فراز قبل، مؤمنان به قرآن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 53 - 10
10 - باور به تعاليم قرآن و انجام دستورات آن ، راه جلوگيرى از تباه گشتن سرمايه عمر
قد خسروا أنفسهم
جمله «قد خسروا أنفسهم» در توصيف كسانى است كه در دنيا قرآن را باور نكردند و به دستورات آن گردن ننهادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 62 - 4
4 - اعتقاد راسخ نوح ( ع ) به ربوبيت خدا بر وى ، موجب استواريش در تبليغ رسالت هاى الهى بود .
و لكنى رسول من رب العلمين. أبلغكم رسلت ربى
حضرت نوح(ع) براى اينكه اشاره به علت پايداريش بر ابلاغ رسالت كند، به جاى آوردن ضمير و گفتن «رسالاته»، «رسلت ربى» گفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 12
12 - پذيرش معارف دين و باور به اندرز هاى پيامبران ، زمينه ساز گرايش به تقوا و پرهيزگارى است .
لينذركم و لتتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 9،12
9 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و رعايت تقوا ، اظهار تذلل به پيشگاه خداوند و خشوع در برابر اوست .
لعلهم يضرعون . .. و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا
در آيه 94 بيان شد كه خداوند به منظور خضوع و خشوع مردم در برابر او، آنان را به سختيها گرفتار مى سازد و در اين آيه بيان مى دارد كه اگر همان جوامع ايمان مى آرودند و تقواپيشه بودند، نه تنها به سختيها گرفتار نمى شدند، بلكه بركتهاى آسمان و زمين آنان را فرامى گرفت. با توجه به اين دو معنا معلوم مى شود ايمان و تقوا مصداق بارز تضرع و خشوع در برابر خداوند است.
12 - ايمان و تقواى جوامع انسانى موجب رهايى آنان از عذاب هاى الهى است .
و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا . .. و لكن كذبوا فأخذنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 9
9 - نجات از شرك و پذيرش ربوبيت خداوند ، عامل بى پروايى ساحران مؤمن در برابر مجازات ها و شكنجه هاى فرعونى
إنا إلى ربنا منقلبون
در برداشت فوق جمله «إنا إلى ربنا منقلبون» توصيف تحولات عقيدتى ساحران و انقلاب درونى آنان گرفته شده است. در اين صورت مراد از آن جمله، بازگشت به خدا با رها شدن از باورهاى باطل و پذيرش ربوبيت وى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 7
7 - اذعان به مالكيت خدا بر زمين و نفوذ مشيت او ، زمينه ساز مقاومت در برابر دشمنان دين است .
استعينوا باللّه و اصبروا إن الأرض للّه يورثها من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 147 - 2
2 - تصديق آيات الهى و ايمان به روز قيامت از شرايط ارزشمندى اعمال نيك در پيشگاه خداوند است .
و الذين كذبوا بايتنا و لقاء الأخرة حبطت أعملهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 4،5
4 - خداوند گناه آن گروه از بنى اسرائيل را كه پس از گوساله پرستى توبه كرده و با ايمان به يكتايى خدا به پرستش او بازگشتند ، آمرزيد و آنان را مشمول رحمت خويش قرار داد .
و الذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها و ءامنوا
مصداق مورد نظر براى «الذين عملوا السيئات»، به دليل آيات پيشين، گوساله پرستان بنى اسرائيل است. اين آيه در حقيقت استثنايى براى آيه پيشين است.
5 - خداوند حتى گناه كسانى را كه تصميم بر كشتن انبيا داشته باشند ، به شرط توبه و ايمان ، خواهد بخشيد .
و الذين عملوا السيئات . .. إن ربك من بعدها لغفور رحيم
از مصاديق مورد نظر براى «السيئات» به دليل جمله «و كادوا يقتلوننى»، تصميم بر كشتن هارون - كه از پيامبران است - مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 14،15،19
14 - برخوردار شدن از رحمت خاص الهى در گرو ايمان به تمامى آيات خداست .
فسأكتبها للذين يتقون . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون
15 - خداوند نويدبخش موسى ( ع ) به استجابت دعايش براى سعادت بنى اسرائيل در دنيا و آخرت ، به شرط رعايت تقوا ، پرداخت زكات و ايمان به همه آيات الهى
فسأكتبها للذين يتقون و يؤتون الزكوة و الذين هم بايتنا يؤمنون
19 - تقواپيشگى ، پرداخت زكات و ايمان به آيات الهى ، شرط برخوردار شدن همراهان موسى در ميعادگاه مناجات ، از مغفرت و رحمت خاص الهى بود .
فاغفرلنا و ارحمنا و أنت خير الغفرين . .. فسأكتبها للذين يتقون
جمله «فسأكتبها . .. » پاسخى است به درخواستهاى موسى(ع) و از جمله آنهاست تقاضاى رحمت و مغفرت براى همراهان خويش در ميعادگاه مناجات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 6،11،21،22،23
6 - اعتقاد به حاكميت خداوند بر هستى ، از ميان برنده هر گونه ناباورى نسبت به بعثت پيامبران
إنى رسول اللّه . .. الذى له ملك السموت و الأرض
11 - باور به حاكميت انحصارى خدا بر هستى ، زمينه ساز ايمان به نبود هيچ معبودى شايسته پرستش جز او
الذى له ملك السموت و الأرض لا إله إلا هو
21 - نيل به هدايت در گرو ايمان به خدا ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از آن حضرت است .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
22 - شناخت راه رستگارى و دستيابى به آن ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از اوست .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
متعلق «تهتدون»، به قرينه «أولئك هم المفلحون» در آيه قبل، رستگارى است.
23 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بدون پيروى از فرمان هاى آن حضرت هدايت آفرين نبوده و موجب رستگارى نخواهد شد .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 10
10 - باور مصلحان يهود به ربوبيت خداوند بر بندگان ، واداركننده ايشان به تلاش براى اصلاح جامعه و بازدارى منحرفان از گناه و تجاوز
قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق از آوردن اسم «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 180 - 6
6 - باور به خداوندِ دارنده تمام كمالات و منزه از هر نقص و عيب ، واداركننده انسان به ستايش و پرستش اوست .
و للّه الأسماء الحسنى فادعوه بها
حرف «فاء» در «فادعوه» سببيه است و دلالت مى كند كه لزوم پرستش و خواندن خدا به اين سبب است كه او همه كمالات را دارد و از هر عيب منزه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 200 - 6
6 - باور به شنوايى و آگاهى گسترده خداوند مايه التجا به او در برابر وسوسه گرى هاى شيطان
فاستغذ باللّه إنه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 201 - 4
4 - باور به شنوايى و آگاهى خدا ، زمينه ساز دور ماندن از وسوسه هاى شيطان و رهيدن از دام اوست .
تذكروا فإذا هم مبصرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه متعلق «تذكروا»، به قرينه فراز قبل (إنه سميع عليم)، شنوايى و آگاهى خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 13
13 - اطاعت از خدا و رسول او ، تلاش براى رفع اختلافات جامعه ايمانى و رعايت تقوا ، لازمه ايمان به خدا و رسول اوست .
فاتقوا اللّه و أصلحوا . .. و أطيعوا اللّه و رسوله إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 7،10
7 - باور به توحيد ربوبى واداركننده آدمى به توكل بر خدا و عدم اتكا به غير او
و على ربهم يتوكلون
كلمه «ربهم» علاوه بر بيان اين معنا كه مؤمنان واقعى، تنها خداوند را رب خويش مى دانند، بيانگر علت توكل آنان نيز هست ; يعنى چون تنها خداوند را رب خويش مى دانند، فقط بر وى توكل مى كنند.
10 - ايمان نيرومند و متكامل ، پايه بنيادين توكل بر خدا
زادتهم إيمنا و على ربهم يتوكلون
به نظر مى رسد ترتيب ذكرى در بيان ويژگيهاى مؤمنان حاكى از ترتيب آنها در مرحله تحقق باشد. يعنى ايمان واقعى در مرحله نخست موجب خشيت دل از ياد خدا مى شود و آنگاه با تلاوت آيات الهى ايمان افزون مى گردد تا حدى كه مؤمن واقعى باور مى كند كه جز خدا رب و مدبرى ندارد و لذا تنها بر او توكل مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 3 - 1،3
1 - اقامه نماز و انفاق از امكانات خدادادى ، نمود بارز ايمان واقعى
إنما المؤمنون . .. الذين يقيمون الصلوة و مما رزقنهم ينفقون
3 - باور به خدادادى بودن امكانات ، هموار كننده انفاق و بخشيدن اموال در راه خدا
و مما رزقنهم ينفقون
هدف از جمله «رزقنهم» - علاوه بر بيان اين حقيقت كه داراييهاى انسان عطاى خداوند است - تسهيل امر انفاق نيز مى باشد. يعنى داراييها را خداوند در اختيار شما قرار داده است و بنابراين شايسته نيست از انفاق كردن آنها دريغ كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 5
5 - ايمان و عمل در رساندن آدمى به پاداش هاى والاى الهى مكمل يكديگرند .
لهم درجت عند ربهم و مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 15 - 3
3 - جهاد و نبرد اهل ايمان همواره بر اساس ايمان و عقيده است .
يأيها الذين ءامنوا إذا لقيتم الذين كفروا
قيد «الذين كفروا» به جاى مثلا «عدوكم»، بيانگر اين نكته است كه درگيرى اهل ايمان ريشه در كشورگشايى و مانند آن ندارد، بلكه عقايد آنان مايه جهاد آنان و يا هجوم دشمنان به سوى ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 18 - 3
3 - خداوند همواره پشتيبان اهل ايمان و ياور آنان در رويارويى با مشركان ستيزه جو
ذلكم
بدان احتمال كه «ذلكم» اشاره باشد به يارى اهل ايمان و امداد آنان از سوى خداوند در موقعيتهايى همانند موقعيت بدر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 19 - 8
8 - نيرو هاى شرك و كفر هر چند فراوان باشند ، توان شكست اهل ايمان را ندارند .
و لن تغنى عنكم فئتكم شيئا و لو كثرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 24 - 4
4 - ايمان واقعى مستلزم اجابت دعوت خدا و رسول
يأيها الذين ءامنوا استجيبوا للّه و للرسول
مخاطب قرار دادن مسلمانان با وصف ايمان و سپس فرمان به اجابت خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى تواند ناظر به برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 8
8 - باور به پاداش هاى عظيم الهى ، زمينه پايبندى به ارزش ها و گذشت از منافع مادى براى دين و ديندارى
لاتخونوا اللّه . .. و اعلموا ... و أن اللّه عنده أجر عظيم
هدف از بيان پاداش دهى خداوند پس از تكاليف ياد شده، ايجاد زمينه پايبندى به آن تكاليف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 33 - 8
8 - از موانع نزول عذاب استيصال بر امت هاى گنهكار و كافر ، علم خداوند به ايمان آوردن آنان در آينده است .
و ما كان اللّه معذبهم و هم يستغفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 42 - 15
15 - ايمان مبتنى بر دلايل روشن ، داراى ارزش و مايه حيات
و يحيى من حى عن بينة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 2،8
2 - حضور مؤمنان واقعى دركارزار بدر ، در مقابل دشمنى به مراتب قويتر ، برخاسته از پايبندى آنان به اسلام ، حتى در ديدگاه منافقان و سست ايمانها
إذ يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم
«غر هؤلاء دينهم» كه سخن منافقان و سست ايمانهاست، بيانگر اين است كه آنان نيز حضور مؤمنان در كارزار بدر برخاسته از انديشه دينى ايشان مى دانستند.
8 - باور و ايمان به شكست ناپذيرى و حكيم بودن خداوند ، زمينه ساز توكل و اتكا بر وى
و من يتوكل على اللّه فإن اللّه عزيز حكيم
آوردن جمله «فان اللّه . .. » به جاى جواب شرط و يادآورى عزت و حكمت مطلق الهى، اهدافى را تعقيب مى كند كه از جمله آنها ايجاد روح توكل در مؤمنان به خداوند است. يعنى اگر خداوند را عزيز و حكيم بدانيد بر او توكل خواهيد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 52 - 9
9 - باور به توانمندى خدا و شدت كيفر هاى وى زمينه ساز پرهيز آدمى از كفرورزى و ارتكاب گناه
فأخذهم اللّه بذنوبهم إن اللّه قوى شديد العقاب
هدف از توصيف خداوند با جمله «إن اللّه . .. » پس از بيان مؤاخذه كفرپيشگان گنهكار اين است كه انسانها با باور به نيرومندى خدا و شديد العقاب بودن وى، از مخالفت با وى بپرهيزند و رو به كفر و گناه نياورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 61 - 10
10 - ايمان به شنوايى مطلق و علم فراگير خدا ، در پى دارنده توكل آدمى بر او
إنه هو السميع العليم
جمله «إنه . .. » تعليلى است براى لزوم توكل بر خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 10
10 - درك معارف الهى ( توحيد ، معاد و . . . ) و ايمان به آنها ، عاملى اساسى در ايجاد توان فوق العاده در رزمندگان مؤمن
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 11
11 - كفرپيشگان اگر ايمان آورند ، حتى در صورتى كه عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) جنگيده باشند ، مشمول رحمت و مغفرت الهى خواهند شد .
إن يعلم اللّه . .. يغفر لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 8
8 - ايمان ، هجرت ، جهاد ، يارى كردن مؤمنان و دين خدا ، زمينه بهره مند شدن از مغفرت و روزى باكرامت خداوند .
و الذين ءامنوا و هاجروا . .. لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 75 - 1،2،3
1 - خداوند از انصار و مهاجران نخستين خواست تا كسانى را كه در آينده ايمان مى آورند و هجرت مى كنند و به جهاد مى پردازند ، از خود بدانند و حقوق ولايت را درباره آنان رعايت كنند .
و الذين ءامنوا من بعد و هاجروا و جهدوا معكم فأولئك منكم
مخاطبان آيه، انصار و مهاجران نخستين هستند. مضاف إليه كلمه «بعد»، كلمه «ايمانكم» و يا «الهجرة الاولى» است. جمله «فأولئك منكم» اشاره به اين دارد كه تمام قوانين و حقايقى كه درباره انصار و مهاجران نخستين بيان شده درباره آنان نيز عيناً وجود دارد.
2 - كسانى كه در آينده ايمان آورند ، هجرت كنند و در صف مجاهدان به جهاد بپردازند ، همانند مؤمنان و مهاجران نخستين ، مؤمنانى حقيقى و راستين هستند .
أولئك هم المؤمنون حقا . .. و الذين ءامنوا من بعد ... فأولئك منكم
3 - كسانى كه پس از مؤمنان و مهاجران نخستين ايمان آورند ، همانند مؤمنان نخستين از مغفرت خدا و روزى هاى با كرامت او بهره مند خواهند شد .
لهم مغفرة و رزق كريم. و الذين ءامنوا من بعد ... فأولئك منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 16 - 1
1 - مردم ، نبايد خود را به صرف داشتن ايمان ، از آزمون الهى معاف بپندارند .
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين جهدوا منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 8
8 - ايمان ، هجرت و جهاد در راه خدا با مال و جان ، عوامل اصلى دستيابى انسان به سعادت و تضمين كننده آن
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئك هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 4
4 - بهره مندى از رضوان الهى ( رضايت مندى خدا ) ره آورد ايمان ، هجرت و جهاد
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. يبشرهم ربهم برحمة ... و رضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 13
13 - ايمان واقعى ، مستلزم تلاش براى جلب رضايت خدا و رسولش
و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه إن كانوا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 3
3 - ايمان ، مايه پيدايش روح دوستى در ميان اهل ايمان
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 11
11 - ايمان همراه با عمل نيك ، شرط دستيابى انسان به نعمت هاى جاودان بهشت و رستگارى عظيم
وعد اللّه المؤمنين و المؤمنت . .. الفوز العظيم
مراد از «المؤمنين و المؤمنت»، با توجه به آيه پيش، زنان و مردان مؤمنى هستند كه اهل عمل صالحند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 7،10،14
7 - جهاد با مال و جان ، لازمه ايمان راستين
لكن الرسول و الذين ءامنوا معه جهدوا بأمولهم و أنفسهم
برداشت فوق با توجه به اين است كه خداوند، مؤمنان را بدان جهت كه جهاد كرده اند تحسين كرده و منافقان را بدان جهت كه از جهاد گريخته اند مورد سرزنش قرار داده است.
10 - ايمان و جهاد ، تضمين كننده همه خير ها و ارزش ها براى انسان
ءامنوا معه جهدوا . .. و أولئك لهم الخيرت
14 - رستگارى و كاميابى واقعى در پرتو ايمان و جهاد است نه در سايه عافيت طلبى و ترك جهاد
رضوا بأن يكونوا مع الخوئف . .. لكن الرسول ... جهدوا ... و أولئك هم المفلحون
«فلاح» به معناى دستيابى به كمال مطلوب است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 4،6
4 - ايمان ، شرط تأثير ايثار هاى مالى و جانى انسان در دستيابى به بهشت
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم بأن لهم الجنة
قيد «من المؤمنين» اشعار دارد به اينكه تنها انسانهاى مؤمن در اين معامله شركت دارند.
6 - ايمان راستين ، مستلزم ايثار جان و مال در راه خدا
إن اللّه اشترى من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 3
3 - ايمان به خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستلزم رعايت تقواى الهى است .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 23
23 - ايمان و آگاهى به پاداش الهى ، زمينه عدم تخلف از وظايف دشوار دينى
ذلك بأنهم لا يصيبهم ظمأ و . .. إن اللّه لا يضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 123 - 4
4 - ايمان ، مستلزم عمل و مبارزه با كفرپيشگان
يأيها الذين ءامنوا قتلوا الذين يلونكم من الكفار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 6
6 - نقش اساسى و محورى ايمان ، در مقايسه با عمل و رفتار آدمى ، در هدايت و سعادت وى
يهديهم ربهم بإيمنهم
خداوند فرمود: «كسانى را كه داراى ايمان و عمل صالح هستند به سوى بهشت هدايت خواهد كرد. » آن گاه علت و سبب هدايت را ايمان آنان ذكر فرمود ; با آنكه اينان دو ويژگى ايمان و عمل صالح را با هم دارا هستند. اين، حكايت از آن دارد كه ايمان اصل و محور بوده و عمل در مرتبه دوم قرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 63 - 6
6 - ايمان و تقواپيشگى ، موجب رفع اندوه و ترس انسان است .
ألا إن أولياء اللّه لا خوف عليهم و لا هم يحزنون الذين ءامنوا و كانوا يتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 64 - 3،9
3 - ايمان و تقواپيشگى ، زمينه ساز برخوردارى از بشارت هاى دنيوى و اخروى خداوند است .
الذين ءامنوا و كانوا يتقون. لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
9 - ايمان و تقواپيشگى ، زمينه ساز رسيدن به رستگارى و كاميابى در دنيا و آخرت است .
الذين ءامنوا و كانوا يتقون. لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة ... ذلك هو ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 6
6 - توكل بر خداوند ، لازمه ايمان و تسليم است .
إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 87 - 9،12
9 - ايمان و اقامه نماز ، زمينه ساز نجات بنى اسرائيل از سلطه فرعون بود .
ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين. و نجنا برحمتك ... و أقيموا الصلوة و بشّر المؤ
12 - ايمان و اقامه نماز ، در رهايى از فتنه گرى ستمگران ، نقشى بسزا دارد .
و نجنا برحمتك من القوم الكفرين . .. و أقيموا الصلوة و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 11
11 - ايمان به موقع قوم يونس موجب شد كه آنان تا پايان عمر ، همراه با برخوردارى از مواهب دنيوى ، به زندگى خويش ادامه دهند .
إلا قوم يونس لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى . .. و متعنهم إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 100 - 8
8 - ايمان ، مايه طهارت مؤمنان و پاكيزه كننده آنان از هرگونه رجس و پليدى است .
و ما كان لنفس أن تؤمن . .. و يجعل الرجس على الذين لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 3
3 - ايمان ، وسيله نجات از عذاب استيصال است .
ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 3 - 5،7،12
5- پرستش خدا ، بيزارى از شرك ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استغفار از گناهان ، مقدمه هايى لازم براى حركت به سوى خدا و تقرب به درگاه او
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. و أن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه
ظاهر اين است كه «توبوا إليه» عطف به همه جمله هاى سابق «ألاّ تعبدوا. ..»، «إننى لكم منه ...» و «أن استغفروا ...» است.
7- يكتاپرستى ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، استغفار از شرك و گناه و حركت به سوى خدا ، موجب جلب عنايت خدا و دستيابى به معيشتى نيكو در دنياست .
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. و أن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يمتعكم متعًا حسنًا
12- برخوردار شدن از پاداش هاى الهى در آخرت ، منوط به يكتاپرستى ، پرهيز از شرك ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استغفار از گناهان است .
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. يؤت كل ذى فضل فضله
استفاده برداشت فوق از آيه ، بر اساس اين احتمال است كه: جمله «يؤت . ..» بيانگر پاداش اخروى باشد. وجود «إلى أجل» در جمله قبل و نبود آن در اين جمله ، مى تواند مؤيد اين احتمال باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 4 - 3،6
3- باور و توجه انسان ها به اينكه « رجوعشان تنها به سوى خداست » آنان را از پرستش غير او ترسان و به يكتاپرستى وامى دارد .
فإنى أخاف عليكم عذاب يوم كبير. إلى الله مرجعكم
جمله «إلى الله مرجعكم» به منزله تعليلى است براى «و إن تولّوا فإنى أخاف . ..»; يعنى، علت نگرانى پيامبر براى مشركان، اين است كه آنان به خدا باز مى گردند و به خاطر شركشان عذاب مى شوند. بنابراين هر كس اين حقيقت را بپذيرد كه بازگشت او تنها به خداست، هرگز به غير او نمى گرود و به شركْ روى نمى آورد.
6- توجه و باور به قدرت مطلق خدا ، زداينده هرگونه شبهه درباره معاد و برپايى قيامت
إلى الله مرجعكم و هو على كل شىء قدير
هدف از بيان قدرت خداوند ، پس از طرح مسأله معاد و روز قيامت ، اين است كه انسانها را متوجه قدرت همه جانبه خدا كند تا مبادا در تحقق يافتن قيامت - كه پذيرش آن براى نوع انسانها مشكل است - ترديد كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 12،20
12- ايمان به خدا و تقرب به درگاه او ، عامل پيوند انبيا با پيروان خود
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا إنهم ملقوا ربهم
20- يكتاپرستى و ايمان به پيامبران ، ملاك ارزش و نشانه علم و آگاهى است .
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا . .. و لكنى أريكم قومًا تجهلون
برداشت فوق ، مبتنى بر اين احتمال است كه «تجهلون» به منزله فعل لازم باشد و مفعولى براى آن در نظر گرفته نشود. براين اساس «أراكم ...»; يعنى ، مى دانم كه شما كفرپيشگان ، مردمى نادان و ناآگاه هستيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 46 - 12
12- ايمان و اعمال صالح ، محور اساسى پيوند و ارتباط پيامبران با انسانهاست .
إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صلح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 49 - 13
13- توجه و باور به پيروزى اهل تقوا ، زمينه ساز پيشه ساختن صبر و مقاومت در برابر مشكلات راه تقوا و ايمان
فاصبر إن العقبة للمتقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 56 - 7
7- باور به حاكميت خداوند بر موجودات و توجه به ربوبيت او بر انسانها ، ايجاد كننده روحيه توكل در آنان است .
إنى توكلت على الله ربى و ربكم ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصيتها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 15
15- پذيرش ربوبيت خدا و پيروى از برنامه هاى پيامبران ، مانع از حاكميت و سلطه ستمگران و سركشان *
و تلك عاد جحدوا بأيت ربهم . .. واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 61 - 21
21- باور به انحصار خالقيت به خداوند ، وادار كننده انسان به پرستش او و پرهيز از شرك و دورى از گناه و استغفار از گناهان گذشته است .
هو أنشأكم من الأرض . .. فاستغفروه
برداشت فوق، از حرف «فاء» كه جمله «استغفروه . ..» را بر «هو أنشأكم ...» تفريع كرده است به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 5
5- خير و سعادت امتها ، در ايمان و باور به معارف الهى و عمل به احكام دين است .
بقيّت الله خير لكم
برخى از مفسران مراد از «بقيّت الله» را اطاعت از خدا و برخى مقصود از آن را احكام و معارف دانسته اند. برداشت فوق، براساس اين نظريه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 107 - 12
12- باور و توجه به قدرت و حاكميت مطلق خداوند ، موجب پذيرش ربوبيت او بر انسان و ساير هستى است .
إلاّ ما شاء ربك إن ربك فعال لما يريد
برداشت فوق ، با توجه به كلمه «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 10
10- توجه به قضاوت و داورى خداوند در قيامت و باور به پاداش و مجازات در آن سرا ، آدمى را به استقامت در راه دين وامى دارد .
لقضى بينهم . .. إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم أعملهم ... فاستقم كما أُمرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 122 - 4
4- اعمال و عقايد مؤمنان ، موجب دستيابى آنان به فرجامى نيك خواهد شد .
إنا عملون . .. إنا منتظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 123 - 7،8،14
7- باور به انحصار مالكيت خداوند بر غيب هستى ، وادار كننده آدمى به پرستش خدا و توكل بر او
و لله غيب السموت و الأرض . .. فاعبده و توكل عليه
جمله «اعبده و توكل عليه» بر دو جمله «لله غيب السماوات و الأرض» و «إليه يرجع الأمر كله» تفريع شده است. برداشت فوق ، ناظر به ارتباط آن با جمله نخست است.
8- باور به بازگشت همه امور به خدا و منشأ بودن او براى همه كارها ، آدمى را به عبادت وى و توكل كردن بر او ، وامى دارد .
و إليه يرجع الأمر كله فاعبده و توكل عليه
در برداشت فوق جمله «اعبده و توكل عليه» در ارتباط با «إليه يرجع . ..» معنا شده است.
14- باور و توجه آدمى به آگاهى خداوند از كردارها ، زمينه ساز روى آوردن به پرستش او و سپردن امور خويش به اوست .
فاعبده و توكل عليه و ما ربك بغفل عما تعملون
از هدفهاى يادآورى نظارت خدا بر اعمال انسانها ، پس از توصيه به عبادت و توكل ، ترغيب آنان به پرستش و توكل كردن بر اوست; يعنى ، آن گاه كه آدمى به آگاهى خدا و عدم غفلت او باور كرد ، به توصيه هاى او روى مى آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 23 - 26
26- باور به ربوبيت خدا و توجه به احسان ها و نعمت هاى او ، زمينه ساز پرهيز از گناهان است .
معاذ الله إنه ربى أحسن مثواى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 14،15،22
14- پيروى نكردن يوسف ( ع ) از آيين مصريان و ايمانش به خدا و آخرت ، موجب دستيابى او به علم غيب و دانش تعبير رؤيا شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون
جمله «إنى تركت . ..» تعليل براى «علمنى ربى» مى باشد ; يعنى ، خداوند به خاطر اينكه من آيين كافران را وانهادم و پيروى نكردم ، چنين علمى را به من آموخت.
15- يوسف ( ع ) ، با بيان نقش ايمان به خدا و آخرت در دستيابى او به دانش هاى ويژه ، درصدد گرايش دادن هم بندان خويش
به آيين الهى بود .
مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم . .. هم كفرون
22- ايمان به خدا و آخرت و اعراض از كفر حاكم بر جامعه ، زمينه ساز پديد آمدن علم و بصيرتى ويژه در آدمى
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم . .. هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 8
8- يوسف ( ع ) به دليل باور به ربوبيت و تدبير الهى ، رحمت او را مايه ترك گناهان و بدى ها دانست و خود را ستايش نكرد .
و ما أُبرّءُ نفسى إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 67 - 17
17- باور به حاكميت انحصارى خدا بر هستى ، موجب توكل بر خدا و اتكا نكردن به غير اوست .
إن الحكم إلاّ لله عليه توكلت و عليه فليتوكل المتوكلون
تفريع «عليه فليتوكل» به وسيله «فاء» بر «إن الحكم إلاّ لله» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 83 - 20،21،22،24،26
20- اعتقاد و باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت الهى ، موجب اتكا و اميد آن حضرت به يارى خداوند بود .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو . ..» تعليل براى «عسى الله ...» مى باشد.
21- باور به علم خدا و حكيمانه بودن افعال او ، زمينه ساز اميد و اتكا به اوست .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
22- باور و توجه به انحصار علم و حكمت در خداوند ، زمينه ساز قطع اميد از غير اوست .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
هر چند جمله «عسى الله . ..» حاوى حصر نيست، ولى مى توان گفت حصرى كه از تعليل (إنه هو ...) استفاده مى شود به آن جمله نيز سرايت مى كند. بنابراين مفاد (عسى الله ...) چنين مى شود: من تنها به خدا اميد دارم و به غير او اميدى ندارم ; زيرا تنها او دانا و حكيم مطلق است.
24- باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت خداوند ، موجب بهره مندى وى از صبر و شكيبايى بود .
فصبر جميل . .. إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو. ..» علاوه بر اينكه تعليل براى «عسى الله ...» است مى تواند بيان علت براى «فصبر جميل» نيز باشد. برداشت فوق ، ناظر به اين احتمال است.
26- باور و توجه به عالمانه و حكيمانه بودن افعال الهى ، آدمى را به صبر و شكيبايى در تنگنا ها و حوادث دشوار ، وامى دارد .
فصبر جميل . .. إنه هو العليم الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 8
8- ضرورت دل بستن به يارى خدا و رحمت او براى رفع مشكلات و تحقق خواسته ها
و لاتاْيئسوا من روح الله إنه لاياْيئس من روح الله إلاّ القوم الكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 108 - 3
3- توحيد خالص و پيراسته از هر گونه شرك ، ايمان به قرآن و وحى ، راه رسيدن به خداست .
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين . .. و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 8
8- باور به ربوبيّت خدا بر انسان ها ، وادار كننده انسان به پذيرش قيامت و زنده شدن مردگان براى حضور در صحنه آخرت
أُولئك الذين كفروا بربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 3
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) فراخوان مردم به ايمان و ترك كفر براى دستيابى به رحمت و سعادت دنيا و آخرت
يستعجلونك بالسيئة قبل الحسنة
«ال» در «الحسنة» عهد ذهنى است و اشاره به نويدهايى دارد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به اهل ايمان ابلاغ مى كرد و به قرينه مقابله آن با «السيئة» دورى از عذاب دنيا و آخرت و رسيدن به آسايش و سعادت در دنيا و آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 16 - 3
3- باور به نقش خدا در جهان آفرينش و علم همه جانبه او و فرمانبرى همگان از وى ، آدمى را به پذيرش ربوبيت مطلق او بر جهان هستى هدايت مى كند .
الله يعلم . .. هو الذى يريكم البرق ... لله يسجد ... قل من رب السموت و الأرض
بيان ربوبيّت خدا بر هستى با طرح سؤال از مشركان، پس از آياتى كه صفات و ويژگيهاى خداوند را مطرح كرد، مى رساند كه مضمون آيه مورد بحث به منزله نتيجه اى براى آيات گذشته است ; يعنى، آگاهى همه جانبه خدا (الله يعلم . ..)، دخل و تصرف او در هستى (هو الذى يريكم ...) و خضوع همگان در برابر او (لله يسجد ...) هر انديشمندى را به اين نتيجه مى رساند كه: اوست رب و مالك همه هستى و غير او ربوبيتى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 3
3- باور به ربوبيت خدا و توجه به آن ، زمينه ساز پذيرش دعوت اوست .
للذين استجابوا لربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 21 - 4
4- باور به ربوبيت خداوند و توجه به آن ، زمينه ساز خشيّت آدمى از اوست .
يخشون ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 22 - 8
8- باور به خدادادى بودن امكانات و داراييها ، زمينه ساز پيدايش روحيه انفاق گرى در انسان است .
الذين . .. أنفقوا مما رزقنهم
هدف از يادآورى اين حقيقت كه داراييها خدادادى است ، آسان كردن امر انفاق و ايجاد روحيه انفاق گرى در انسان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 3
3- تأثير ايمان در سعادت دنيا و آخرت آدمى ، در گرو همراهى آن با اعمال صالح است .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم و حسن مئاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 12،15
12- باور و توجه به ربوبيت خدا وادار كننده آدمى به پرستش او
هو ربى لا إله إلاّ هو
15- باور به ربوبيّت خدا و يكتايى او ، گرايش دهنده آدمى به توحيد در توكّل
هو ربى لا إله إلاّ هو عليه توكلت
جمله «عليه توكلت» به منزله نتيجه اى است براى اعتقاد به ربوبيت خدا و يكتايى او كه از «هو ربى» و «لا إله إلاّ هو» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 9
9- باور به وابستگى هدايت مردم به مشيّت خدا نه به ارائه معجزات ، زايل كننده توقّع مؤمنان بر نشان دادن معجزه به كفرپيشگان
أفلم ياْيئس الذين ءامنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 10 - 10،13
10- خداوند ، فراخوان مردم به ايمان ، براى آمرزش برخى از گناهانشان و به تأخير انداختن أجل آنان تا مدت معين
يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
13- ايمان به خدا ، از عوامل آمرزش برخى از گناهان و موجب ادامه زندگى تا اجل طبيعى
يدعوكم ليغفر لكم . .. و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 11 - 14
14- ايمان به خداوند مقتضى توكل بر اوست .
و على الله فليتوكّل المؤمنون
ذكر اسم فاعل وصفى (مؤمنون) در جمله «و على الله فليتوكّل المؤمنون» به جاى «و على الله فلنتوكّل» و التفات از تكلم به غيبت، مى تواند اشاره به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 2
2- ايمان ، عامل آرامش و استوارى روح و ثبات قدمى انسان در زندگى و موجب رفع هرگونه تزلزل ، اضطراب و نگرانى است .
الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 52 - 4
4- انسان من هاى ايمان ، مواجه با خطر ها ، آسيب ها و دشوارى هاى علاج ناپذير است . *
هذا بلغ للناس و لينذروا به
از اينكه خداوند، قرآن را وسيله انذار و اخطار قرار داد به دست مى آيد كه بر سر راه انسانها خطرها و آسيبهاى بسيارى وجود دارد كه قرآن به آنان اخطار و انذار مى كند و اگر انسان از رهنمودهاى قرآن بهره نگيرد و به آن ايمان نياورد گرفتار آنها خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 77 - 2
2- ايمان و روح حق پذيرى ، زمينه ساز شناخت صحيح آيات الهى و حوادث تاريخى و بهره گيرى از آنهاست .
إن فى ذلك لأية للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 97 - 1،3،4،5
1- ارزش عمل صالح در پيشگاه خداوند ، مشروط به ايمان است .
من عمل صلحًا . .. و هو مؤمن
3- دستيابى انسان به زندگى پاكيزه و خوشايند ، در گرو عمل صالح ناشى از ايمان است .
من عمل صلحًا . .. و هو مؤمن فلنحيينّه حيوة طيّبة
4- ايمان و عمل صالح ، دو عامل براى دستيابى انسان به كمال و حيات برتر
من عمل صلحًا . .. و هو مؤمن فلنحيينّه حيوة طيّبة
مراد از جمله «نحيينّه حياة طيّبة» حيات معنوى است; چه اينكه روشن است كسانى كه عمل صالح انجام مى دهند، داراى حيات مادى اند و مراد از حيات معنوى، كمال وجودى و رشد و تعالى است.
5- تأثير ايمان و عمل ، در سلامت و دلپذيرى زندگى دنيوى انسان
من عمل صلحًا . .. و هو مؤمن فلنحيينّه حيوة طيّبة
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه مراد از «حياة طيّبة» همين زندگى دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 99 - 2
2- ايمان آميخته با توكل بر خدا ، مانع هرگونه تسلط شيطان بر انسان است .
إنه ليس له سلطن على الذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 105 - 6
6- ايمان ، مانع افترا و دروغ پردازى است .
إنما يفترى الكذب الذين لايؤمنون بأيت الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 107 - 3
3- لازمه پايبندى به ايمان ، عدم دلبستگى به دنيا و منافع مادى است .
ذلك بأنهم استحبّوا الحيوة الدنيا على الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 19 - 3
3- ثمربخشى تلاش براى آخرت ، در گرو ايمان است .
و من أراد الأخرة و سعى لها سعيها و هو مؤمن فأُولئك كان سعيهم مشكورًا
جمله «و هو مؤمن» حال براى ضمير «و سعى» است و در واقع بيانگر شرط براى آخرت خواهى و سعى و تلاش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 13 - 10
10- حركت انسان در طريق ايمان ، زمينه سازِ برخوردارى او از هدايت افزون تر الهى است .
ءامنوا بربّهم و زدنهم هدًى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 14 - 6
6- ايمان واقعى ، مستلزم تلاش در راه تداوم بخشيدن به انديشه توحيدى
ءامنوا بربّهم . .. إذ قاموا فقالوا ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 30 - 2،3
2- همراه بودن ايمان و عمل صالح ، شرط ثمربخشى آنها است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت إنّا لانضيع
3- ايمان ، بستر و زمينه رشد و گسترش اَعمال نيك است . *
إِنَّ الذين ءامنوا وعملوا الصلحت
قرآن، در آيات متعددى، بر «عمل صالح» در پى «ايمان» تكيه كرده است. و اين، گواه تلائم بين اين دو، بلكه تأثير ايمان در ايجاد زمينه عمل صالح است. تقدم ذكر «ايمان» بر «عمل صالح» مى تواند اشاره به همين نكته داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 8
8- ايمان و استغفار ، مانع نزول عذاب و كيفر الهى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتيهم سنّة الأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 5
5- همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى از پاداش نيك است .
من ءامن و عمل صلحًا فله جزاءً الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 107 - 4
4- ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو با هم است .
ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 14
14- ايمان و عقيده در صحنه عمل تبلور مى يابد .
فمن كان يرجوا لقاء ربّه فليعمل عملاً صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 60 - 1،2
1- توبه ، ايمان واقعى و عمل صالح ، تنها راه رهايى ضايع كنندگان نماز و پيروان شهو ها از عذاب الهى است .
فسوف يلقون غيًّا . إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا
استثنا در «إلاّ من تاب. ..» متصل است و مراد از توبه، پشيمانى از ضايع كردن نماز و پيروى از تمايلات نفسانى است. در مورد ايمان بدان جهت قيد «واقعى» ذكر شده است كه بر حسب ظاهر افراد ياد شده در آيه قبل، در زمره مؤمنان بودند; ولى نماز را ضايع مى كردند; يعنى، ايمان ظاهرى و اسمى را دارا بودند، ولى ايمان واقعى را نداشتند.
2- توبه كنندگان مؤمن و داراى عمل صالح ، به بهشت وارد مى شوند .
إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا فأُولئك يدخلون الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 6
6- پيوستگى ايمان و عمل صالح ، شرط بارورى و ثمردهى كامل آنها
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سيجعل . .. ودًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 17
17 - تضمين سلامت و امنيت كامل براى فرعون - در صورت پذيرش ايمان - از جمله پيام هاى الهى براى فرعون بود .
فقولا . .. والسلم على من اتبع الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 4
4 - ايمان و توبه ، موجب بخشش گناهان ، قبل از حضور در پيشگاه خداوند است .
إنّا ءامنّا بربّنا ليغفر . .. إنّه من يأت ربّه مجرمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 76 - 7
7 - ايمان و عمل صالح ، راه تزكيه نفس و رشد آدمى است .
و من يأته مؤمن ا قد عمل الصلحت . .. و ذلك جزاء من تزكّى
«تزكية» به معناى «تطهير» است. به نظر مى رسد مراد از آن در اين آيه، به قرينه آيات پيشين (كه سخن از ايمان و عمل صالح و دورى از كفر و شرك سخن گفته بود) تحصيل ايمان و عمل صالح براى طهارت از كفر و گناه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 82 - 2،3،11
2 - توبه كنندگان از شرك ، كفر و عصيان ، با ايمان و عمل صالح و پى گيرى هدايت ، قطعاً مشمول مغفرت خداوند قرار خواهند گرفت .
و إنّى لغفّار لمن تاب و ءامن . .. ثمّ اهتدى
مراد از توبه به قرينه آيه قبل، توبه از گناه تعدى در مأكولات است و چون پس از «تاب»، سخن از ايمان به ميان آمده است، شامل
توبه از شرك و كفر نيز مى شود.
3 - توبه ، ايمان ، عمل صالح ، و پى گيرى هدايت ، زمينه هاى جلب غفران خداوند
و إنّى لغفّار . .. ثمّ اهتدى
با توجه به اين كه توبه، ايمان و عمل صالح، خود حكايت از هدايت يافتگى دارد، «ثمّ اهتدى» براى بيان استمرار بر هدايت و پى گيربودن در مورد آن است.
11 - هدايت افزون تر و رو به رشد ، ره آورد توبه ، ايمان و عمل صالح
لمن تاب و ءامن و عمل صلحًا ثمّ اهتدى
ممكن است «ثمّ اهتدى» به مرتبه هاى بالاى هدايت و درجات عالى آن نظر داشته باشد كه در پى توبه، ايمان و عمل صالح، به دست مى آيد. اين نكته با توجه به معناى باب افتعال - كه مطاوعه است - بيشتر آشكار مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 94 - 2
2- بارورى و ثمربخشى عمل صالح ، در پرتو همراه بودن آن با ايمان است .
فمن يعمل من الصلحت و هو مؤمن
جمله «و هو مؤمن» حال براى فاعل «يعمل» است و اين جمله در واقع شرط براى انجام كارهاى نيك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 14 - 2
2 - همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط ورود به بهشت
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 3
3 - ايمان ، شرط بهره مندى از حمايت و پشتيبانى خدا
إنّ اللّه يدفع عن الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 50 - 2،4
2 - همراهى ايمان با عمل صالح ، شرط بهره مندى از پاداش هاى الهى
فالذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و رزق كريم
4 - ايمان همراه با عمل صالح ، موجب مغفرت و زداينده آثار گناه شرك و كفر
فالذين ءامنوا . .. لهم مغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 56 - 5
5 - دستيابى به نعمت هاى بهشتى در گرو همراهى ايمان و عمل صالح
فالذين ءامنوا و عملوا الصلحت فى جنّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 57 - 1
1 - كفر و ايمان ، مبناى داورى خدا ميان انسان ها در قيامت
يحكم بينهم فالذين ءامنوا . .. و الذين كفروا ... عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 60 - 1
1 - پرداخت زكات ، يكى ديگر از لازمه هاى ايمان راستين
و الذين يؤتون ما ءاتوا . .. أنّهم إلى ربّهم رجعون
«إيتاء» (مصدر «يؤتون») به معناى دادن است. «ما» نيز كنايه از زكات و مفعول «يؤتون» مى باشد. «و قلوبهم وجلة» حال است براى ضمير فاعل در «يؤتون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 6
6 - ايمان در ميدان زندگى دنيوى ، زمينه ساز برخوردارى انسان از آمرزش و رحمت پروردگار
يقولون ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا
تفريع جمله «اغفرلنا» بر «آمنّا» به وسيله «فاء»، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 17 - 2،3،4
2 - ايمان ، بازدارنده انسان از دامن زدن به شايعه ها و تهمت هاى ناروا عليه يكديگر
يعظكم اللّه أن تعودوا لمثله أبدًا إن كنتم مؤمنين
پيام و مفهوم جمله «إن كنتم مؤمنين; اگر مؤمن هستيد» در آيه شريفه - كه مربوط به ماجراى «افك» است - اين مى باشد كه: اگر ايمان راستين در فردى وجود داشته باشد او هرگز دست به شايعه ها و تهمت هاى ناروا عليه كسى نخواهد زد.
3 - ايمان و باور هاى دينى ، زمينه ساز پذيرش پند ها و موعظه ها
يعظكم اللّه أن تعودوا لمثله أبدًا إن كنتم مؤمنين
جواب محذوف جمله شرطيه «إن كنتم مؤمنين; اگر مؤمن هستيد» مى تواند جمله «فاتعظوا. ..» باشد. بر اين اساس پيام آيه چنين خواهد شد: «اگر حقيقتاً ايمان داريد پس بايد موعظه ها و پندهاى الهى را پذيرا باشيد».
4 - ايمان ، بازدارنده آدمى از تكرار گناه
يعظكم اللّه أن تعودوا لمثله أبدًا إن كنتم مؤمنين
جواب جمله شرطيه (إن كنتم مؤمنين) جمله اى است محذوف (مانند «فلاتعودوا لمثله») كه جمله پيش آن را تفسير مى كند. براين اساس پيام آيه چنين مى شود: «اگر حقيقتاً ايمان داريد پس نبايد چنين گناهى را تكرار كنيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 34
34 - ايمان ، مقتضى توبه و بازگشت به درگاه خداوند
توبوا إلى اللّه جميعًا أيّه المؤمنون
خطاب كردن با عنوان «مؤمنان» (أيّه المؤمنون) پس از فراخوانى به توبه و بازگشت از گناه، مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 4
4 - اطاعت و فرمان برى از خدا و رسولش ، لازمه جداناپذير ايمان راستين و شرط دين دارى است .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
تأكيد و اصرار منافقان بر اطاعت و فرمان برى از خدا و رسول او، پس از اظهار ايمان، حاكى از اين است كه اطاعت و فرمان برى از خداوند و پيامبر(صلی الله علیه و آله) در كنار ايمان، امرى مسلم و پذيرفته شده ميان همگان بود. از اين رو منافقان براى پوشاندن ماهيت پليد خود، مسأله اطاعت و فرمان برى خود را به صراحت اظهار مى داشتند. گفتنى است ذيل آيه - كه آنان را مؤمن ندانسته است (و ما أُولئك بالمؤمنين) - مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 5،8،13،18
5 - ايمان و انجام اعمال صالح ، موجب شايستگى انسان براى خلافت در زمين و اداره زندگى بشر
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض
8 - ايمان و عمل صالح ، رمز پيروزى فراگير و عامل جلب امداد هاى الهى براى بشر در طول تاريخ
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض كما استخلف الذ
13 - ايمان و عمل صالح ، موجب تثبيت و تحكيم دين در ميان جامعه بشرى
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
18 - ايمان توأم با اعمال صالح ، رمز پيروزى فراگير دين داران و موجب جلب كمك ها و امداد هاى الهى
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض و ليمكّننّ لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 1،2،4،5،6،7
1 - كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، از عذاب و كيفر دوچندان و خوار كننده آن گناهان در امان خواهند بود .
و من يفعل ذلك . .. يضعف له العذاب ... إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصلحًا
جمله «إلاّ من تاب. ..» استثنا از عموم مستفاد از «من» در «من يفعل...» است.
2 - توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب مصونيت انسان گناه كار از عذاب و كيفر الهى است .
يضعف له العذاب . .. إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصلحًا
4 - كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، خداوند كردار بد آنان را از نامه عملشان محو كرده و به جاى آنها كردار نيك قرار مى دهد .
و من يفعل ذلك . .. يضعف له العذاب ... إلاّ من تاب ... فأُولئك يبدّل اللّه سيّئ
در اين كه مقصود از تبديل «سيئات» به «حسنات» چيست؟ ميان مفسران دو ديدگاه عمده وجود دارد: 1- تبديل خود اعمال بد به اعمال نيك; به گونه اى كه در پرونده اعمال مؤمنان به جاى «سيئه»، «حسنه» نوشته شود. 2- تبديل آثار و پيامدهاى «سيئات» - كه عقاب است - به آثار و پيامدهاى «حسنات» - كه ثواب است - . گفتنى است برداشت فوق مبتنى بر ديدگاه نخست است.
5 - كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، خداوند آثار بدى هاى آنان ( عقاب ) را محو و به جاى آنها ، آثار خوبى ها ( ثواب ) قرار مى دهد .
و من يفعل ذلك . .. يضعف له العذاب ... إلاّ من تاب ... فأُولئك يبدّل اللّه سيّئ
6 - توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب محو شدن گناهان و آثار آنها ( عقاب ) و جايگزين شدن نيكى ها و آثار آنها ( ثواب ) به جاى آن گناهان
إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصلحًا فأُولئك يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنت
7 - توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب غفران رحمت و فضل خداوند است .
إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصلحًا فأُولئك يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنت و كان ا
تبديل «حسنات» افرادى كه داراى سه خصوصيت توبه، ايمان و عمل صالح باشند، حاكى از تفضل و رحمت خدا به چنين افرادى است و نيز گوياى اين حقيقت است كه آنچه موجب اين تفضل و رحمت شده است، سه خصوصيت ياد شده مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 118 - 6
6 - تنها ايمان ، ملاك پيوند و همراهى نمودن با پيامبران است .
و نجّنى و من معى من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 171 - 3
3 - نجات و رستگارى انسان ، در پرتو ايمان او است ; و نه در پيوند هاى خويشاوندى .
فنجّينه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغبرين
استثنا شدن همسر لوط، نشان مى دهد كه وى جزء مؤمنان نبوده است; گرچه عضو خانواده لوط(ع) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 1،2،5
1 - ارزش شعر ، در پرتو ايمان ، عمل صالح و ياد خداوند
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا... و ذكروا اللّه كثيرًا
2 - ارجمندى شاعران مؤمن و نيك كردارِ پيوند خورده با ياد خدا ، در پيشگاه پروردگار
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا... و ذكروا اللّه كثيرًا
5 - شعر در پرتو ايمان ، به دور از گمراهى و گمراه گرى است .
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 53 - 3
3 - ثمربخشى ايمان ، تنها در پرتو تقوا و پايبند بودن به ارزش هاى الهى در مقام عمل
و أنجينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
جدا آمدن «كانوا يتّقون» در كنار «آمنوا» اين نكته را مى رساند كه ايمان درونى و قلبى، بدون داشتن بازتاب عملى و جوارحى مايه نجات حتمى نخواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 60 - 5
5 - سعادت اخروى ، در گرو پذيرش ايمان و پيروى از هدايت الهى
و قالوا إن نتّبع الهدى . .. و ما أوتيتم ... و ما عند اللّه خير و أبقى
آيه بالا دربردارنده هشدار الهى به مشركان است كه از پيروى هدايت الهى سرباززده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 77 - 18
18 - باور به خدادادى بودن امكانات و دارايى ها ، زمينه ساز پيدايش روح احسان و بخشش در انسان ها است .
و أحسن كما أحسن اللّه إليك
از اهداف يادآورى اين حقيقت كه «دارايى ها نمود احسان خداوند به انسان است» تسهيل امر احسان و ايجاد روحيه بذل و بخشش در آدمى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 80 - 9
9 - همراهى ايمان و عمل صالح ، از شرايط بهرهورى از ثواب اخروى است .
ثواب اللّه خير لمن ءامن و عمل صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 3،6
3 - ايمان ، در عين فضيلت آفرينى ، ممكن است كه انسان را دچار خودفريبى كند .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
6 - پندار مبتلا نشدن به سختى ، به صرف ايمان آوردن ، پندارى باطل است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
«فتن» به دو معناى «اختبار و آزمون» و «گرفتارى در شدت و سختى» آمده است (مفردات راغب). برداشت بالا، بنابر احتمال
دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 2
2 - اثربخشى ايمان و عمل صالح ، به توأم بودن آن دو است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنكفّرنّ عنهم سيّئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 9 - 1،3،6
1 - ايمان آورندگانِ داراى عمل صالح ، از سوى خداوند ، در زمره صالحان قرارخواهندگرفت .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لندخلنّهم فى الصلحين
3 - اثربخشى ايمان و عمل صالح ، در توأم بودن آن دو است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لندخلنّهم فى الصلحين
6 - خداوند ، مؤمنانِ داراى عمل صالح را ، در جايگاه صالحان ، وارد خواهد كرد .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لندخلنّهم فى الصلحين
«لندخلنّهم فى مدخل الصالحين».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 5
5 - نفاق ، ايده اى جدا از ايمان و ناسازگار با آن است .
و ليعلمنّ اللّه الذين ءامنوا و ليعلمنّ المنفقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 44 - 6
6 - براى درك آيه بودن آسمان ها و زمين ، داشتن ايمان و زمينه لازم شرط است .
خلق اللّه السموت و الأرض بالحقّ . .. لأية للمؤمنين
تخصيص به ذكر مؤمنان از بين مردم براى بيان اين كه آسمان ها و زمين، آيه براى آنان است; از اين جهت است كه آنان، از آيه بهره مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 58 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط دستيابى به غرفه هاى بهشت است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنبوّئنّهم من الجنّة غرفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 15 - 3
3 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، از عوامل دستيابى به سعادت اخروى است .
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فهم فى روضة يحبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 44 - 4،7
4 - بازتاب خسارت كفر ، از آنِ كافر ، و پيامد فوايد ايمان و عمل صالح ، فراگير است . *
من كفر فعليه كفره و من عمل صلحًا فلأنفسهم يمهدون
احتمال دارد اين كه در جواب شرط جمله نخست، ضمير مفرد آورده شده و در جواب شرط جمله دوم، به رغم مفرد بودن اسم شرط، ضمير جمع آورده شده است، اشاره به نكته ياد شده باشد.
7 - براى سعادت اخروى ، ايمانِ همراه با عمل صالح ، لازم است .
و من عمل صلحًا فلأنفسهم يمهدون
از مقابله «من كفر» با «و من عمل صالحاً» استفاده مى شود كه «من آمن» در آن تضمين شده است. و ذكر نشدن «من آمن» به خاطر تلازم قطعى آن با «عمل صالح» است و بدون آن، عمل صالح، اثرى نخواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 45 - 8
8 - ايمان و عمل صالح ، از عوامل جلب محبت خداوند است .
ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت من فضله إنّه لايحبّ الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 56 - 3
3 - ارزش مندى و كارايى علم ، به همراه بودن آن با ايمان است .
و قال الذين أوتوا العلم و الإيمن
ذكر «الإيمان» پس از «العلم» احتمال دارد به خاطر اشاره به اين نكته باشد كه علم، به تنهايى، دستاورد راهيابى به غيب را ندارد، بلكه وقتى همراه با ايمان شد، به حقايق غيب راه مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 60 - 4
4 - ايمان به وعده الهى به نصرت جبهه حق ، زمينه ساز پيدايش روحيه صبر و شكيبايى است .
فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ
يادآورى «إنّ وعد اللّه حقّ» كه به منزله تعليل براى فرمان به صبر است، مى تواند براى مطمئن ساختن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به ثمره صبر باشد. در نتيجه، در صورتى كه ايمان حاصل شود كه وعده خدا تخلف ندارد، شخص، آمادگى بيشترى براى صبر در راه خدا پيدا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 3
3 - ايمان توأم با عمل صالح ، شرط ثمربخشى آن دو ، در سعادت اخروى انسان است .
ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جن-ّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 2
2 - ايمان حقيقى ، مستلزم چشم پوشى از آسايش و ترك خواب است .
إنّما يؤمن بأيتنا . .. تتجافى جنوبهم عن المضاجع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 17
17 - خويشاوندان نَسبى داراى ايمان ، از مؤمنان ارث مى برند و نه خويشاوندان كافر آنان .
و أُولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض . .. من المؤمنين
واژه «من» ممكن است بيانى باشد; يعنى، أُولوا الأرحام مؤمن و مهاجر، در ارث، بر خويشان كافر اولويت دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 22 - 7
7 - ايمان انسان ، احساس خطر احتمالى را ، به مقوله اى بس رشد دهنده تبديل مى كند .
و لمّا رءا المؤمنون الأحزاب . .. و ما زادهم الاّ إيمنًا و تسليمًا
در آيات پيش، آمده است كه منافقان با ديدن سپاه احزاب متّحد، وعده خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) را فريبى بيش ندانستند (ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غروراً) و در اين آيه كه سخن از مؤمنان است مى فرمايد: «مسلمانان با ديدن همان سپاه، بر ايمان شان افزوده شد». اين، از تأثير ايمان در تغيير دادن موقعيت هاى به ظاهر منفى، به عامل رشد، خبر مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 35 - 8
8 - اسلام و ايمان ، زمينه ساز برخوردارى از آمرزش الهى است .
إنّ المسلمين . .. و المؤمنين ... أعدّ اللّه لهم مغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 36 - 5
5 - مقتضاى ايمان ، تسليم بودن در برابر فرمان هاى خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
و ما كان لمؤمن و لامؤمنة إذا قضى اللّه و رسوله أمرًا أن يكون لهم الخيرة
ذكر «مؤمن» و «مؤمنة» به عنوان وصف، چه بسا در صدد توجه دادن به اين نكته است كه ايمان مؤمنان، بايد در تسليم بودن، نقش داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 41 - 3
3 - مقتضاى ايمان ، ذكر فراوان خداوند است .
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه ذكرًا كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 42 - 2
2 - تسبيح همواره خداوند ، مقتضاى ايمان مؤمنان است .
يأيّها الذين ءامنوا . .. و سبّحوه بكرة و أصيلاً
بنابراين احتمال كه «بكرة» و «أصيلاً» كنايه از شبانه روز باشد، معناى ياد شده فهميده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 10
10 - ايمان مؤمنان ، زمينه ساز برخوردارى آنان از رحمت خداوندى است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
قرار دادن اسم ظاهر «المؤمنين» به جاى ضمير، مى تواند به نكته بالا اشعار داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 47 - 4
4 - ايمان ، موجب دريافت مژده اى ويژه براى برخوردارى از تفضل خداوندى است .
و بشّر المؤمنين بأنّ لهم من اللّه فضلاً كبيرًا
چون بشارت دهى طبق آيه چهل و پنج از نقش ها و مسؤوليت هاى عمومى پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، اين بشارت، مژده خاص و ويژه اى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 49 - 6
6 - مقتضاى ايمان ، عمل به فرمان هاى خداوند درباره ازدواج و طلاق و عدّه است .
يأيّها الذين ءامنوا إذا نكحتم المؤمنت. .. فما لكم عليهنّ من عدّة
خطاب «يا أيّها الذين آمنوا» مى تواند به منظور تشويق و تحريص مؤمنان براى عمل به فرمان هايى كه در آيه ذكر شده است، باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 7
7 - ايمان ، به مردان و زنان ، حرمت و عظمت مى بخشد .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 70 - 7
7 - قرار گرفتن در صفوف مؤمنان ، مقتضى تقوا و استوارگويى است .
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه و قولوا قولاً سديدًا
تكرار خطاب «ياأيّهاالذين آمنوا» مى تواند به منظور تشويق و ترغيب ايمان آورندگان به اجراى فرمان به تقوا و استوارگويى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، درپى دارنده پاداش در قيامت
ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 31 - 22
22 - ايمان ، عامل نجات در قيامت است .
و لو ترى إذ الظلمون موقوفون عند ربّهم . .. لولا أنتم لكنّا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 4،10،11
4 - آنچه موجب قرب و منزلت در پيشگاه خداوند است ، ايمان و عمل صالح مى باشد .
و ما أمولكم و لا أولدكم بالّتى تقرّبكم عندنا زلفى إلاّ من ءامن و عمل صلحًا
10 - ثمربخشى هر يك از ايمان و عمل صالح ، منوط به توأم بودن آن دو است .
إلاّ من ءامن و عمل صلحًا فأُولئك لهم جزاء الضعف
11 - مال و فرزند در صورتى مى توانند نقش معنوى داشته باشند ، كه با ايمان و عمل صالح همراه باشند .
و ما أمولكم و لا أولدكم بالّتى تقرّبكم عندنا زلفى إلاّ من ءامن و عمل صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 9
9 - ايمان ، نجات بخش آدمى از گرفتارى هاى قيامت است .
و لو ترى إذ فزعوا فلافوت . .. و قالوا ءامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 7 - 4،6
4 - سعادت و برخوردارى از غفران و اجر بزرگ الهى ، در گرو توأم بودن ايمان و عمل صالح است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و أجر كبير
6 - ايمان همراه با عمل صالح ، از موجبات آمرزش الهى و بهره مند شدن از اجر بزرگ خداوند
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و أجر كبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 10 - 12،13
12 - ايمان ، انديشه و عقيده درست همراه با عمل صالح ، موجب تقرب به خداوند است .
إليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصلح يرفعه
برداشت ياد شده از آن جا است كه صعود كلام طيب به پيشگاه رفيع خداوند و پذيرفته شدن عمل صالح در سايه اين كلام، به معناى صعود معنوى صاحبان اين كلام و تقرب آنان به درگاه الهى است.
13 - ايمان و عقيده درست همراه با عمل صالح ، وسيله تحصيل عزت و سربلندى است .
من كان يريد العزّة فللّه العزّة جميعًا إليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصلح يرف
برداشت ياد شده، با توجه به ارتباط ميان جمله مورد بحث با صدر آيه شريفه (مسأله عزت و صعود كلام و عمل صالح) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 20 - 2
2 - ايمان چون نور ، مايه هدايت و روشنايى و كفر ، همچون ظلمت ، مايه گمراهى و تاريك بينى
و لا الظلمت و لا النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 21 - 1
1 - ايمان چون سايه ، آرام بخش و فرح زا است و كفر چون بادِ داغ ، آزاردهنده و ناراحت كنند .
و لا الظلّ و لا الحرور
«ظلّ» به معناى سايه و «حرور» به معناى باد داغ است. گفتنى است در اين آيه، ايمان به سايه تشبيه شده است و كفر به باد داغ.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 22 - 3
3 - ايمان ، حيات آفرين و مايه برخوردارى از زندگى حقيقى است و كفر ، مرگ آفرين و سبب نابودى حيات حقيقى آدمى .
و ما يستوى الأحياء و لا الأموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 23 - 5
5 - انسان من هاى ايمان ، با خطر ها ، آسيب ها و دشوارى هاى علاج ناپذير روبه رو است .
إن أنت إلاّ نذير
از اين كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به عنوان منذر و اخطارگر معرفى شده است، به دست مى آيد كه بر سر راه انسان ها، خطرها و آسيب هاى بسيارى وجود دارد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) درباره آنها اخطار و هشدار مى دهد و اگر انسان از رهنمودهاى آن حضرت بهره نگيرد و به ايشان ايمان نياورد، گرفتار آنها خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 6 - 3
3 - انسان من هاى ايمان ، مواجه با خطر ها ، آسيب ها و دشوارى هاى علاج ناپذير است . *
لتنذر قومًا ما أُنذر ءاباؤهم
از اين كه خداوند قرآن را وسيله انذار و اخطار قرار داده است، به دست مى آيد كه بر سر راه انسان ها، خطرها و آسيب هاى بسيارى وجود دارد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به آنان اخطار و انذار كرده است و اگر انسان از رهنمودهاى قرآن بهره نگيرد و به آن ايمان نياورد، گرفتار آنها خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 27 - 6
6 - ايمان و دفاع از دين تا مرز شهادت و ايثار ، موجب غفران الهى و رسيدن به عزت و كرامت در پيشگاه خدا است .
قال يقوم اتّبعوا المرسلين . .. إنّى ءامنت بربّكم فاسمعون . قيل ادخل الجنّة ... ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 70 - 5
5 - عقل و ايمان ، مايه حيات انسان است .
و قرءان مبين . لينذر من كان حيًّا
بيشتر مفسران برآنند كه در جمله «من كان حيّاً» يا استعاره به كار رفته و مقصود از آن انسان عاقل يا مؤمن است. و يا اين كه در اين جمله، مجاز مرسل به كار رفته است; يعنى، چون تعاليم قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) سبب حيات واقعى بشر است، از اين رو تعبير «حىّ» آمده است; مثل آيه شريفه: «استجيبوا للّه و للرسول إذا دعاكم لما يحييكم» (انفال (8) آيه 24). گفتنى است كه برداشت ياد شده مبتنى بر فرض نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 81 - 5
5 - ارزش احسان و نيكوكارى ، به توأم بودن آن با عبوديت و ايمان به خداوند است .
إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
توصيف نوح(ع) به عابد و مؤمن بودن، افزون بر محسن بودن آن حضرت، مى رساند كه صرف احسان، موجب تقرب و منزلت به پيشگاه خداوند نمى شود; بلكه افزون بر آن بايد متصف به صفت عبوديت و ايمان نيز بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 148 - 4،5
4 - بهره مند شدن از موهبت هاى دنيايى ، از فوايد و بركات ايمان و دين دارى
ف--َامنوا فمتّعنهم إلى حين
5 - ايمانِ ثمربخش قوم يونس و فرجام نيك آنان ، مايه عبرت و موجب دلدارى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
ف--َامنوا فمتّعنهم إلى حين
برداشت ياد شده از آن جا است كه آيه شريفه درصدد دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنانى است كه در شرايط سخت و طاقت فرساى مكه قرار داشتند. در واقع اين آيه، آنان را (همچون يونس(ع)) به ادامه رسالت الهى فرا مى خواند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 7،8
7 - تنها تعداد اندكى از شريكان و معاشرين ، به خاطر ايمان و نيك كردارى ، در حق يكديگر ستم نمى كنند .
إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما هم
8 - ايمان و عمل صالح ، مانع از تجاوز به حقوق ديگران و ستم در حق شريكان
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 2
2 - تقواپيشگى و پرواداشتن از خداوند ، از مقتضيات ايمان و از نشانه هاى مؤمنان راستين است .
يعباد الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم
مخاطب قرار گرفتن مؤمنان و توصيه به آنان مبنى بر رعايت تقواى الهى، مى تواند گوياى حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 52 - 10
10 - ايمان ، زمينه درك آيات و نشانه هاى الهى در طبيعت
إنّ فى ذلك لأيت لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 10
10 - ايمان ، توبه و پيروى از دين ، از شرايط ورود به بهشت
و يستغفرون للذين ءامنوا . .. فاغفر للذين تابوا و اتّبعوا سبيلك ... و أدخلهم جن-ّ
برداشت ياد شده از آن جا است كه فرشتگان پيش از درخواست بهشت براى مؤمنان، آنان را به وصف ايمان، توبه و پيروى از راه دين توصيف كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 11
11 - خيرخواهى ، تبليغ دين و ارشاد مردم به راه درست زندگى ، از مقتضيات ايمان و ديندارى
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
توصيف مؤمن آل فرعون به مؤمن بودن و تكرار آن در سه نوبت (آيه هاى 28، 30 و 38) مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 6،7،16
6 - ايمان ، شرط باروى عمل صالح
و من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن
«و هو مؤمن» حال براى «مَنْ» و بيانگر شرط اعتبار و ارزشمندى عمل است.
7 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، موجب ورود به بهشت مى شود ( نه يكى از آنها به تنهايى )
و من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة
16 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : . . .إذا عرفت الحقّ فاعمل ما شئت من خير يقبل منك ، انّ اللّه عزّوجلّ يقول : « من عمل صالحاً من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة يرزقون فيها بغيرحساب » . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: . ..هرگاه حق را شناختى پس هر عمل خيرى كه مى خواهى انجام بده كه خدا از تو قبول مى كند. خداوند عزّوجلّ مى فرمايد: «من عمل صالحاً من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة يرزقون فيها بغيرحساب»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 8 - 3،4
3 - ايمان و عمل صالح ، موجب استحقاق ثواب الهى
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
واژه «أجر» به معناى مزدعمل و مفيد برداشت ياد شده است.
4 - همراه بودن ايمان و عمل صالح ، شرط بهرهورى از اجر بى حساب و بى منت الهى
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 3
3 - همراهى ايمان و تقوا ، عامل نجات انسان از عذاب و انتقام الهى
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 44 - 9
9 - ايمان ، شرط بهرهورى انسان از نور هدايت و شفابخشى قرآن
قل هو للذين ءامنوا هدًى و شفاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 12
12 - بارورى ايمان و عمل صالح ، در گرو همراهى آن دو با يكديگر است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 4
4 - ايمان و عمل صالح ، تجلى عبوديت و بندگى انسان به درگاه خداوند است .
عباده الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
توصيف بندگان خداوند به مؤمنان داراى عمل صالح، حكايت از آن دارد كه ايمان و عمل صالح، تبلورى از عبوديت و بندگى او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 2،6
2 - ايمان و عمل صالح ، شرط پذيرش دعا از سوى خداوند است .
و يستجيب الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
6 - همراه بودن ايمان و عمل صالح ، داراى ارزش و تأثير در نزد خداوند
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 33 - 9
9 - ايمان و كفر ، نقشى در ايجاد رفاه و ثروت براى آدمى ندارد . *
و لولا أن يكون الناس أمّة وحدة لجعلنا لمن يكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 43 - 9
9 - اطمينان و باور به حقانيت راه و حركت خويش ، عامل استوارى و پايدارى انسان است .
فاستمسك . .. إنّك على صرط مستقيم
خداوند، پس از دستور تمسك به پيام وحى، اين حقيقت را بيان مى كند كه اى پيامبر! تو در راه راست قرار دارى. از اين مطلب مى توان استفاده كرد كه باور به راستى و درستى مسير، در تمسك و پايدارى انسان به آن، نقشى به سزا دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 69 - 4
4 - ايمان و تسليم هميشگى در برابر اراده الهى ، موجب امنيت و آرامش روحى انسان در قيامت
يعباد لا خوف عليكم اليوم . .. و كانوا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 70 - 1،2
1 - راه يابى به بهشت ، فرجام نيك ايمان به آيات الهى و تسليم بودن در برابر حق
الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين . ادخلوا الجنّة أنتم و أزوجكم
2 - همسرى متكى بر ايمان و تقوا ، پايدار تا قيامت و ورود به بهشت
ادخلوا الجنّة أنتم و أزوجكم
با توجه به اين كه در آيه 67 بيان شده بود كه تمامى دوستان با يكديگر دشمن خواهند شد، جز تقواپيشگان، قيد «متقى» براى همسران استفاده مى شود; زيرا رابطه زن و شوهرى يكى از مصاديق دوستى ها است كه در صورتى كه طرفين متقى باشند، دوستى آنان تا قيامت پايدار خواهد ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 50 - 4
4- باور ها و عملكرد انسان ، هماهنگ و همسو با يكديگر
طعام الأثيم . .. إنّ هذا ما كنتم به تمترون
برداشت ياد شده از ارتباط ميان دو ويژگى - كه خداوند براى دوزخيان ياد كرده - به دست مى آيد; يعنى، «الأثيم» و «كنتم به تمترون» كه اوّلى نوع عمل و دومى چگونگى باور را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 5 - 13
13 - ايمان ، يقين و تعقّل ، عناصرى مرتبط و متكامل در مواجهه مثبت با آيات الهى
لأيت للمؤمنين . .. ءايت لقوم يوقنون ... ءايت لقوم يعقلون
با توجه به اين كه در راستاى شناخت پديده هاى گوناگون هستى، تعابير متفاوتى (مؤمنين، يوقنون، يعقلون) به كار رفته است; مى توان استفاده كرد كه هر يك از آنها، در بخش هاى خاصى از جهان هستى كاربرد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 10
10 - باور مؤمنان به مجازات حتمى كافران از سوى خداوند ، مانع اقدام هاى شتابزده آنان در مقابله با كافران
يغفروا . .. ليجزى قومًا بما كانوا يكسبون
«لام» در «ليجزى» براى تعليل است و فلسفه امر به خويشتن دارى مؤمنان در برابر كافران را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 3،5،10
3 - ارزش و مرتبت انسان در پيشگاه خداوند ، در گرو ايمان و عمل صالح است .
أم حسب الذين . .. أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملوا الصلحت
5 - ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو باهم
كالذين ءامنوا و عملوا الصلحت
10 - بازتاب ايمان و عمل صالح ، در زندگى و مرگ انسان
أن نجعلهم كالذين ءامنوا . .. محياهم و مماتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 6
6 - همراهى ايمان با عمل صالح ، مايه برخوردارى از رحمت خداوند ، در آخرت
فأم-ّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 14 - 5
5- آميخته ساختن ايمان با عمل صالح ، شرط بهرهورى مؤمنان از بهشت جاودان
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه . .. أُولئك أصحب الجنّة ... جزاء بما كانوا يعملون
در آيه قبل، دو عنصر ايمان و استقامت، زمينه ورود به بهشت جاودان معرفى شده است و در اين آيه عمل، به عنوان اساس و ملاك ره يافتن به بهشت جاودان مطرح گشته است. از اين نكته مى توان استفاده كرد كه تجلى عقيده در عمل، براى يكتاپرستان كارساز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 10
10- ترويج دين و مبارزه با گمراهى ، از لوازم ايمان و پذيرش قرآن
يستمعون القرءان . .. فلمّا قضى ولّوا إلى قومهم منذرين
عبارت «فلمّا قضى ولّوا. .. منذرين» مى رساند كه پس از فهم پيام وحى و قبول آن، نوبت اقدام براى هدايت خلق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 5،10
5- مبلغان مؤمن جن ، نويد دهنده قوم خويش به غفران الهى و رهايى از عذاب ، در پرتو ايمان
يقومنا . .. و ءامنوا به يغفر لكم من ذنوبكم و يجركم من عذاب أليم
10- تنها برخى از گناهان ، قابل بخشش در پرتو ايمان و اعتقاد به خداوند *
أجيبوا داعى اللّه و ءامنوا به يغفر لكم من ذنوبكم
«من» در «من ذنوبكم» براى تبعيض است و اين احتمال وجود دارد كه تبعيض، نظر به نوع گناه داشته باشد; يعنى، برخى از گناهان با ايمان آوردن بخشيده مى شود و برخى ديگر خير.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 18
18- گرايش به ايمان و عمل صالح ، زمينه ساز بخشايش و غفران خطا هاى گذشته انسان
و الذين ءامنوا . .. كفّر عنهم سيّئاتهم
«كفّر عنهم سيّئاتهم» مى تواند صرفاً نظر به گناهان قبل از ايمان و اسلام داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 3
3- ايمان واقعى ، مقتضى تلاش در راه خداوند و دفاع از دين او
يأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
خداوند، اهل ايمان را با صفت ايمانشان ياد كرده و در پى آن از ايشان دعوت كرده است كه به يارى دين برخيزند; يعنى، ايمان واقعى مستلزم يارى رساندن به دين و راه خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 11 - 3
3- ايمان ، عامل قرار گرفتن تحت ولايت و سرپرستى خداوند
اللّه مولى الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 3
3- پيوستگى ايمان و عمل صالح در زندگى مؤمنان ، شرط بهره مندى آنان از نعمت بهشت
يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 7
7- ايمان و كفر و طاعت و معصيتِ خلق ، بى تأثير در ساحت خداوندى *
إنّ الذين كفروا و . .. لن يضرّوا اللّه شيئًا
جمله «لن يضرّوا اللّه شيئاً» مى رساند كه كفر و عصيان خلق در برابر خدا و رسول او، زيانى به خداوند نمى رساند. به قرينه مقابله مى توان استفاده كرد كه ايمان و طاعت آنان نيز، نفعى براى خداوند ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 2
2- ايمان واقعى ، مستلزم عمل به فرمان هاى خدا و رسول او
يأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول
از فرمان «أطيعوا»، استفاده مى شود كه صرف اقرار قلبى و لفظى به ايمان كافى نيست; بلكه بايد اقرار و اعتقاد را با عمل در راستاى فرمان هاى خدا و رسول او، همراه ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 36 - 1،3،5،7،8
1- زندگى دنيايى ، بدون ايمان و تقوا ، چيزى جز بازى و سرگرمى نيست .
إنّما الحيوة الدنيا لعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا
از اين كه خداوند، پس از توصيف زندگى دنيوى، سخن از ارزش ايمان و تقوابه ميان آورده; استفاده مى شود كه اوصاف ياد شده براى حيات دنيا، در صورتى است كه ايمان و تقوا در آن مطرح نباشد.
3- زندگى بدون ايمان و تقوا ، داراى انگيزه هايى غيرمنطقى و يا فاقد انگيزه
إنّما الحيوة الدنيا لعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا
«لعب» به معناى كارهايى است كه باانگيزه هاى واهى صورت مى گيرد و «لهو» اعمالى است كه انگيزه اى را دنبال نمى كند; بلكه انسان را از اهداف ارزشى باز مى دارد. از اين كه خداوند زندگى بدون ايمان و تقوا را «لعب و لهو» بر شمرده، مطلب بالا استفاده مى شود.
5- عنصر ايمان و تقوا ، تغيير دهنده ماهيت پوچ زندگى دنيايى به ماهيتى ارزشى و با فرجام
إنّما الحيوة الدنيالعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم
از ارتباط «إنّما الحياة الدنيا. ..» با «إن تؤمنوا و...»، استفاده مى شود كه همين زندگى لعب و لهو، اگر به عنصر ايمان و تقوا آميخته شد; در نزد خدا ارزش مى يابد و داراى پاداش خواهد بود.
7- ايمان و تقوا ، تنها درمان احساس پوچى و بيهودگى انسان در زندگى دنيوى
إنّما الحيوة الدنيا لعب و لهو و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم
با توجه به اين كه گاهى انسان ها خود به حقيقت كلام الهى پى برده و به پوچى زندگى دنيايى مى رسند و در آن جااحساس بن بست مى كنند; اين پيام الهى (إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم) آنان را از بن بست رهانيده و فرجامى بايسته را در پيش چشمشان ترسيم مى كند.
8- آميختگى عقيده و عمل ( ايمان و تقوا ) ، شرط برخوردارى از پاداش الهى
و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم
خداوند، ايمان و تقوا را در كنار هم زمينه دريافت پاداش قرار داده است; از آن جا كه «ايمان»، بيشتر بر عقيده اطلاق مى شود و «تقوا» در عمل تجلى مى يابد، مى توان به مطلب ياد شده پى برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 21
21 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين » قال : هو الإيمان ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ «هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين» روايت شده كه سكينه همان ايمان است». (ممكن است مراد از ايمان - كه در تفسير «سكينه» گفته شده - باور در پيروز شدن باشد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 4،5
4 - ايمان ، معيار داورى خداوند درباره انسان و پاداش به مردان و زنان
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
وصف «المؤمنين و المؤمنات»، مُشعر به عليّت است.
5 - همسانى زنان و مردان مؤمن ، در بهرهورى از ثمرات ايمان خود و پاداش هاى الهى
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
قرار گرفتن وصف «المؤمنات» در كنار «المؤمنين»، مى رساند كه زنان و مردان در ره يابى به بهشت جاودان همسان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 4،11
4 - يارى دين خدا و تعظيم و تنزيه پيوسته ذات او ، لازمه ايمان و مكمل آن
لتؤمنوا . .. و تعزّروه و توقّروه
11ايمان ، متجلى در دو بعد عمل ارزشى و بينش صحيح
لتؤمنوا باللّه . .. و تعزّروه و توقّروه و تسبّحوه بكرة و أصيلاً
واژه «تعزّروه» اشاره به عمل ارزشى و تعبير «توقّروه» و «تسبّحوه»، بيانگر بينش صحيح درباره ذات حق است. اين دو مى تواند تفسيرى از ايمان به خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 44،49
44- آميختگى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى مؤمنان از مغفرت و پاداش عظيم الهى
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
49- ايمان و عمل صالحِ خود انسان ، ملاك اصلى رستگارى و نه صرف مصاحبت با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و الذين معه . .. وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت منهم مغفرة و أجرًا عظيم
چنانچه ضمير «منهم» به «الذين معه» بازگردد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه همراهان و مصاحبان پيامبر(صلی الله علیه و آله)، نه براساس مصاحبت; بلكه بر ملاك ايمان و عمل، از مغفرت و پاداش بهره خواهند برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 1 - 2
2 - ايمان واقعى ، مستلزم تبعيت كامل از دستورات دين و پرهيز از بدعت و خودرأيى
يأيّها الذين ءامنوا لاتقدّموا بين يدى اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 2 - 3
3 - ايمان ، مستلزم فروتنى در برابر رهبر الهى و پرهيز از گستاخى
لاترفعوا أصوتكم فوق صوت النبىّ
با الغاى خصوصيت از مورد آيه، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 3،4
3 - ايمان ، برقراركننده دوستى و پيوند عميق ميان انسان ها
إنّما المؤمنون إخوة
عنوان «المؤمنون»، مشعر به عليت است.
4 - ستيز ميان مؤمنان ، ناسازگار با روح ايمانى و برادرى و نيازمند زدايش هر چه سريع تر آن
إنّما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 19
19 - قدم نهادن فرد به وادى ايمان ، مايه برخوردارى او از حرمتى ويژه در نزد خداوند
بئس الاسم الفسوق بعد الإيمن
از اين كه خداوند از استهزا، طعن و بدگويى نسبت به مؤمنان به طور مجزا و مؤكد نهى كرده و آن را گناه و ظلم شمرده است; مقام و حرمت مؤمن نزد خداوند استفاده مى شود به خصوص واژه «بعد الإيمان» مى رساند كه حضور در جرگه مؤمنان، فرد را در جايگاه محترمى قرار مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 21
21 - « عن حمران بن أعين عن أبى جعفر ( ع ) قال سمعته يقول : الايمان مااستقرّ فى القلب و افضى به إلى اللّه عزّوجلّ و صدّقه العمل بالطاعة للّه و التسليم لأمره و الإسلام ما ظهر من قول او فعل . . . قال اللّه عزّوجلّ « قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا و لمّا يدخل الإيمان فى قلوبكم . . . ;
حمران بن اعين مى گويد: از امام باقر(ع) شنيدم كه مى فرمود: ايمان عقيده اى است كه در قلب قرار دارد و انسان بهوسيله آن به قرب خداى عزّوجلّ مى رسد و عمل به طاعت خدا و تسليم امر او، آن را تصديق مى كند. اسلام عقيده اى است كه در گفتار و كردار انسان ظاهر مى شود [اگرچه در قلب نباشد] خداى عزّوجلّ فرمود: «قالت الأعراب آمنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا...»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 5
5 - ايمان واقعى ، داراى ريشه و ثبات در انديشه و متجلى در عمل و رفتار
إنّما المؤمنون الذين . .. ثمّ لم يرتابوا و جهدوا
در آيه شريفه، دو ويژگى براى مؤمن واقعى، بيان شده است. يكى از آن دو به باور و انديشه (لم يرتابوا...) و ديگرى به عمل بازمى گردد (جاهدوا...).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 17 - 8
8 - انسان ، خود بهرهور از ثمرات ايمان ، و خداوند بى نياز از ايمان وى
يمنّون عليك . .. قل لاتمنّوا ... بل اللّه يمنّ عليكم أن هديكم للإيمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 15 - 4
4 - تقوا ، تبلور ايمان و اعتقاد به قيامت
إنّ المتقين فى جنّ-ت و عيون
از اين كه براى اهل ايمان تنها وصف تقوا آورده شده است، روشن مى شود كه تقوا، تبلور ايمان به وحى و اعتقاد به قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 35 - 2
2 - ايمان ، مايه مصونيت انسان ، از عذاب هلاكت بار جامعه مجرم و اسراف گر
فأخرجنا من كان فيها من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 55 - 4
4 - برخوردارى از روحيه ايمان ، زمينه ساز بهرهورى از هشدار هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ذكّر فإنّ الذّكرى تنفع المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 2،3،6
2 - ايمان ، محور پيوند نسل ها به يك ديگر ، در جهان آخرت
و الذين ءامنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمن ألحقنا بهم ذرّيّتهم
3 - انسان مؤمن ، در انديشه سعادت نسل خويش در پرتو ايمان *
ألحقنا بهم ذرّيّتهم
نويد در جايى صورت مى گيرد كه آدمى در انتظار و اشتياق امر مورد نويد باشد. اين كه خداوند ملحق شدن نسل مؤمنان را به آنان نويد داده، نشانگر آن است كه اشخاص مؤمن در آرزوى سعادت نسل خويش اند و اين آرزويى به جا است.
6 - اصل ايمان ، شرط بهرهورى فرزندان ، از مزيت پيوستن نسل ها به پدارن بهشتى خود
و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمن ألحقنا بهم ذرّيّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 35 - 5،6
5 - گرايش به ايمان و مصون داشتن خويش از فساد فراگير جامعه ، نمود بارز شكر به درگاه خداوند
ءال لوط نجّينهم . .. كذلك نجزى من شكر
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه وجه تمايز خاندان لوط از ديگر اعضاى جامعه خويش، در پيروى از لوط و آلوده نساختن خويش به گناه رايج جامعه بود و خداوند بر تمامى مواضع آنان عنوان شكر را اطلاق كرده است.
6 - شكر ، عصاره ايمان و روح بندگى انسان به درگاه خداوند
كذلك نجزى من شكر
از اين كه به جاى هر وصف ديگرى براى خاندان مؤمن لوط، وصف شكرگزارى آورده شده، مى توان مطلب بالا را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 10
10 - تلاش براى رفع احتياج نيازمندان ، نشانه قوّت ايمان
ءامنوا باللّه و رسوله و أنفقوا
در صورتى كه خطاب در «آمنوا» متوجه مؤمنان باشد; مراد از ايمان مورد دستور، درجه اى بالاتر از ايمان خواهد بود كه مؤمنان مورد خطاب بالفعل دارند. بنابراين دستور انفاق به اين دسته از مؤمنان، نشان مى دهد كه گذشتن از مال و خرج كردن آن، براى رفع احتياج نيازمندان، نياز به ايمانى قوى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 18،25
18 - ارزش جهاد و انفاق در پيشگاه خداوند ، در گرو همراه بودن آن با ايمان است .
لايستوى منكم من أنفق من قبل الفتح و قتل
قيد «منكم» بيانگر مطلب فوق است.
25 - آگاهى و ايمان به احاطه علمى خداوند به تمامى رفتار ها ، مشوّق و برانگيزاننده انسان ها به تصحيح رفتار و انجام اعمال خير
و كلاًّ وعد اللّه الحسنى و اللّه بما تعملون خبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 3
3 - انجام دادن اعمال و تكاليف دينى ( خواندن نماز ، گرفتن روزه و . . . ) ، بدون ايمان و اعتقاد ، فاقد ارزش در جهان آخرت
فضرب بينهم بسور . .. ينادونهم ألم نكن معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 9
9 - ايمان و تقوا ، سبب مى شود كه خداوند ، در درون انسان نورى قرار دهد كه با آن بتواند راه درست را تشخيص داده و مسير زندگى را سالم طى كند .
و يجعل لكم نورًا تمشون به
جمله «يجعل لكم. ..» (نظير جمله پيشين) جواب براى شرط مقدر است. تقدير آن چنين مى شود: «إن تتّقوا و تؤمنوا برسوله يجعل لكم نوراً تمشون به».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 30،31
30 - ايمان و كفر و راستى و نفاق در نگاه وحى ، از معيار هاى دوستى و دشمنى و از مرز هاى خودى و غير خودى
لاتجد قومًا . .. ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
31 - « عن أبى حمزة عن أبى جعفر ( ع ) قال : سألته . . . عن قول اللّه عزّوجلّ ، « و أيّدهم بروح منه » قال : هو الإيمان ;
از ابى حمزه روايت شده كه مى گويد: از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «و أيّدهم بروح منه» سؤال كردم، فرمود: [مراد ]همان ايمان است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 6،13
6 - ايمان ، عامل محبّت ميان مؤمنان ، از هر مرز و بوم
تبوّءو الدار و الإيمن . .. يحبّون من هاجر إليهم
برداشت ياد شده از آن جا است كه هجرت مهاجران، انگيزه ايمانى داشته و زمينه سازى انصار براى آنان نيز با همين انگيزه صورت گفته است.
13 - ايمان و امداد هاى معنوى خداوند ، بازدارنده انسان از بخل و آز *
و من يوق شحّ نفسه
از مجهول آمدن «يُوق»، استفاده مى شود كه عامل بازدارنده، عاملى است وراى خود انسان و احتمال مى رود آن عامل، ايمان و امدادهاى معنوى حق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 9،10
9 - ايمان ، مايه پيدايش پيوند برادرى ميان انسان ها
يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا بالإيمن
باتوجه به كاربرد واژه «إخوان» در زمينه پيوند ايمانى مؤمنان، مطلب بالا قابل برداشت است.
10 - ايمان ، ملاك ارزش گذارى ، در نگاه وحى
يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا بالإيمن
برداشت ياد شده از آن جا است كه در طلب غفران، بر سبقت در ايمان تكيه شده است; نه سبقت در امر ديگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 12
12 - وحدت هاى غير متكى به ايمان ، پوشالى و همراه با ناهمسازى ها و ستيزها
بأسهم بينهم شديد تحسبهم جميعًا و قلوبهم شتّى
از آن جا كه آيه شريفه در مقام بيان حالات و رفتار كافران و منافقان است; مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 18 - 2
2 - ايمان ، مقتضى رعايت تقوا و پرهيز از مخالفت با خداوند
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه
از اين كه خداوند، مؤمنان را با وصف ايمان مورد دعوت قرار داده است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 5
5 - مودّت فراگير اجتماعى ، در پرتو ايمان و حاكميت توحيدى ، فرجام تلاش ، مجاهدت ها و مقاومت هاى اهل ايمان در برابر مشركان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 10
10 - زوجيت و همسرى كافران ، محترم از نظر شريعت ، تا لحظه ايمان آوردن يكى از آن دو
لا هنّ حلّ لهم و لا هم يحلّون لهنّ
مفهوم «لا هنّ حلّ لهم و. ..» اين است كه زن تا قبل از ايمان آوردنش، براى مرد كافر حلال بوده است و نيز مرد براى زنش و به مجرد ايمان آوردن يكى از آن دو، رابطه همسرى قطع مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 11 - 6
6 - جامعه اسلامى ، موظف به جبران خسارت هاى مالى وارد شده بر مؤمنان ، در طريق ايمان *
و إن فاتكم شىء من أزوجكم . .. فاتوا الذين ذهبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 14،19،26
14 - اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تمامى رهنمود هاى آن حضرت ، از لوازم ايمان
و لايعصينك فى معروف
از اين كه بيعت با پيامبر(صلی الله علیه و آله) و سرآغاز ايمان آوردن - علاوه بر اصلاح عقيده - عمل به اطاعت از آن حضرت مشروط شده است، مطلب بالا قابل برداشت است.
19 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظّف به پذيرش بيعت متعهدان به شرايط ايمان ، با وجود پيشينه ناشايست آنان
يأيّها النبىّ إذا جاءك . .. فبايعهنّ و استغفر لهنّ اللّه
از سياق آيه و شرايط تاريخ نزول آن، استفاده مى شود كه برخى از زنان بيعت كننده، خطاهايى در گذشته داشته اند كه چه بسا پذيرش بيعت آنان دشوار مى نموده است; ولى خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمان داده تا بيعت ايشان را بپذيرد و براى آنان طلب آمرزش كند.
26 - روى آوردن به ايمان ، زمينه ساز آمرزش و رحمت الهى ، حتى نسبت به گناهان بزرگ
على أن لايشركن. .. و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
از صدر آيه شريفه استفاده مى شود كه چه بسا، برخى از روى آورندگان به ايمان، در گذشته كفرآلود خويش مرتكب گناهان بزرگى شده بودند. از ذيل آن (إنّ اللّه غفور رحيم) نيز استفاده مى شود كه، آنان هم مورد غفران و رحمت الهى قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 13 - 2
2 - ايمان راستين ، ناسازگار با دوستى نسبت به كافران و خداستيزان
يأيّها الذين ءامنوا لاتتولّوا
از آن جا كه خطاب متوجه مؤمنان است; استفاده مى شود كه وصف ايمان، در حكم (دوستى نكردن) نقش دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 2 - 4
4 - ايمان راستين و قوى ، ناسازگار با گفتار هاى فاقد پشتوانه عملى
يأيّها الذين ءامنوا لِمَ تقولون ما لاتفعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 10 - 3
3 - ايمان به تنهايى ، موجب نجات از عذاب نمى شود .
يأيّها الذين ءامنوا هل أدلّكم على تجرة تنجيكم من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 10 - 16
16 - ايمان و توجّه به ويژگى مرگ و بعد از آن ، برانگيزاننده انسان به انفاق و انجام اعمال صالح
من قبل أن يأتى أحدكم . .. و أكن من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 8،9،13،14
8 - ايمان و عمل صالح ، موجب زدايش بدى ها و آمرزش گناهان
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته
9 - ايمان و عمل صالح ، موجب ورود انسان به بهشت
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا . .. يدخله جنّ-ت
13 - سعادت و كاميابى انسان ، در گرو ايمان و عمل صالح است .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
14 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن كاميابى اخروى و بهشت جاويدان
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 11 - 4،9
4 - ايمان ، موجب جلب هدايت ويژه الهى و عامل ارتقاى معرفت بشر است .
و من يؤمن باللّه يهد قلبه
9 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : إنّ القلبَ ليُرَجَّج . . . حتّى يَعقِدَ على الإيمان فإذا عقد على الإيمان قرّ و ذلك قول اللّه عزّوجلّ : « و من يؤمن باللّه يهد قلبه » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: قلب [انسان ]در حال اضطراب است . .. تا اين كه با ايمان و باور پيوند خورد. پس زمانى كه بر ايمان پيوند خورد، قرار و ثبات مى يابد و اين سخن خداى عزّوجلّ است: و من يؤمن باللّه يهد قلبه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 3
3 - ايمان به دين اسلام ، ممكن است دشمنى برخى از مردم ، حتى خويشاوندانى همچون همسر و فرزندان را برانگيزاند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 12،13،14،17،19
12 - ايمان و عمل صالح ، نشانه رهايى از ظلمت ها و هدايت به نور است .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يدخله جنّ-ت
ذكر پاداش بهشت براى مؤمنان نيكوكار - پس از طرح مسأله ظلمت كفر و نور ايمان - مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
13 - خداوند ، مؤمنان داراى عمل صالح را به بهشت وارد مى سازد .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يدخله جنّ-ت
14 - ايمان و عمل صالح ، عامل ورود به بهشت
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يدخله جنّ-ت
17 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن سعادت اخروى و بهشت جاودانه
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يدخله جنّ-ت. .. خلدين فيها أبدًا
19 - ايمان و عمل صالح ، موجب بهره مندى از روزى نيكوى الهى در قيامت
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا . .. قد أحسن اللّه له رزقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 5 - 10
10 - نقش مثبت و سازنده اسلام ، ايمان ، فرمانبرى ، توبه و روزه دارى در زندگى مشترك ميان زنان و مردان
أن يبدّله أزوجًا خيرًا منكنّ مسلمت . .. سئحت
يادآورى اوصاف ياد شده براى زنان شايسته، در خلال نقل ماجراى نزاع ميان پيامبر(صلی الله علیه و آله) و همسرانش، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 11،14،16
11 - ايمان و همراهى در امر دين ، موجب مصونيت از خذلان اخروى است .
يوم لايخزى اللّه النبىّ و الذين ءامنوا معه
موضوع تعاون و همراهى در برداشت ياد شده، از تعبير «معه» استفاده مى شود.
14 - ايمان و تعاون در امر دين ، موجب نورانيت انسان ها در عرصه قيامت
نورهم يسعى بين أيديهم و بأيمنهم يقولون ربّنا أتمم لنا نورنا
16 - ايمان و همراهى در امر دين ، موجب جلب آمرزش الهى
و الذين ءامنوا معه . .. يقولون ... و اغفرلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 2 - 12
12 - نقش سازنده ايمان به معاد و روز جزا ، در تكامل انسان و تصحيح رفتار وى
خلق الموت و الحيوة ليبلوكم أيّكم أحسن عملاً
برداشت ياد شده، از آن جا است كه خداوند، پيش از بيان تكامل انسان ها و داشتن دستاورد خوب - به عنوان فلسفه خلقت انسان - به حيات اخروى و معاد انسان ها پرداخته است; زيرا بدون برپايى قيامت و پاداش آن روز، انگيزه نيرومندى جهت انجام كار خير و بهترين رفتارها، براى آدميان وجود نخواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 6 - 3
3 - كفر و نپذيرفتن عمدى آيين اسلام ، نشانه جنون و بى خردى است و ايمان و هدايت ، نشانه خردورزى است .
بأييّكم المفتون
برداشت ياد شده، از آن جا است كه به كافران، جنون نسبت داده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 28 - 2،5
2 - كارساز نبودن ثروت من هاى ايمان ، در سعادت اخروى بشر
ما أغنى عنّى ماليه
5 - اندوختن مال و ثروت بدون ايمان و مصرف آنها در جهت سعادت اخروى ، مايه حسرت و تأسف در قيامت
ما أغنى عنّى ماليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 29 - 2
2 - كارساز نبودن قدرت من هاى ايمان ، در سعادت اخروى بشر
هلك عنّى سلطنيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 1
1 - وعده نوح ( ع ) به قوم خود ، مبنى بر آمرزش گناهان ، مصونيت از عذاب الهى و تداوم زندگى تا فرارسيدن اجل مسمى ( مرگ مقدر ) ، در صورت ايمان آوردن آنان
يغفر لكم من ذنوبكم و يوخّركم إلى أجل مسمًّى
«أجل» به معناى پايان زندگى و نهايت زمان عمر آدمى و «مسمّى» به معناى معين و مشخص است. مقصود از تأخير اجل مسمى، نازل نشدن عذاب الهى و تداوم زندگى تا فرارسيدن مرگ مقدر الهى است كه هر انسانى، حتماً با آن روبه رو خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 11 - 1،2،4
1 - وعده نوح ( ع ) به قوم خود ، مبنى بر ريزش باران فراوان و پى درپى بر آنان ، در صورت استغفار و ايمان آوردن آنان
فقلت استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا
يكى از معانى «سماء»، باران است (صحاح) و در اين آيه شريفه در همين معنا به كار رفته است. «مدراراً» به معناى ريزش فراوان و پى درپى است.
2 - استغفار و ايمان ، از عوامل نزول باران و فزونى نعمت ها است .
استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا
4 - تأثير استغفار و ايمان ، در تحولات طبيعت و واكنش جهان مادى در برابر عقايد و رفتار انسان ها
استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 1،2،3
1 - وعده نوح ( ع ) به قوم خود ، مبنى بر يارى شدنشان با اموال و فرزندان از سوى خداوند ، در صورت ايمان آوردن و استغفار آنان
استغفروا ربّكم . .. و يمددكم بأمول و بنين
2 - وعده نوح ( ع ) به قوم خود ، مبنى بر آباد شدن باغ ها و نهرهايشان از سوى خداوند در صورت ايمان آوردن و استغفار آنان
استغفروا ربّكم . .. و يجعل لكم جنّ-ت و يجعل لكم أنهرًا
3 - استغفار و ايمان ، از عوامل ازدياد اموال و فرزندان و آبادانى شهر ها و روستا ها ( پيدايش باغ ها و نهر ها و . . . )
استغفروا ربّكم . .. و يمددكم بأمول و بنين و يجعل لكم جنّ-ت و يجعل لكم أنهرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 21 - 10
10 - ثروت و قدرت بدون ايمان ، سعادت بخش و سودمند به حال بشر نيست ; بلكه موجب خسارت و بدبختى است .
و اتّبعوا من لم يزده ماله و ولده إلاّ خسارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 28 - 11
11 - ايمان ، از شرايط آمرزيدن بندگان
ربّ اغفر لى . .. و لمن دخل بيتى مؤمنًا و للمؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 2،3
2 - ايمان و دين دارى ، موجب نزول باران و فراهم آمدن آب فراوان
و ألّوِاستقموا على الطريقة لأسقينهم ماء غدقًا
3 - ايمان و دين دارى ، موجب وفور نعمت و بركت و رفاه عالى است .
و ألّوِاستقموا على الطريقة لأسقينهم ماء غدقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 12 - 3
3 - برخوردارى از اموال و ثروت بدون ايمان و دين دارى ، بى ارزش در نظام ارزشى قرآن
و جعلت له مالاً ممدودًا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، درصدد محكوم كردن كسى است كه از ثروت و اموال برخوردار بوده; ولى از ايمان بى بهره است و در مقابل دين، موضع مخالف گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 14 - 4
4 - برخوردارى از امكانات زندگى و وسايل معيشت ، بدون بهره مندى از ايمان و دين دارى ، بى ازش در نظام ارزشى قرآن
و مهّدت له تمهيدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 2،5
2 - كافران و مكذبان ، در صورت ايمان آوردن و انجام دادن عمل صالح ، گرفتار عذاب نخواهند شد .
فبشّرهم . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
اين احتمال كه فعل هاى «آمنوا» و «عملوا»، شامل ايمان و عمل در زمان آينده نيز باشد، چندان بعيد نيست; زيرا از طرفى براى آينده قطعى ماضى آورده مى شود و از طرف ديگر در قضيه حقيقى، زمان خاصى مورد نظر نيست.
5 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط تأثيربخشى آنها است .
ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 10
10 - برخى از مردان و زنان مؤمن در عصر بعثت ، به جهت ايمان خود ، گرفتار شكنجه كافران شدند .
إنّ الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت
قيد «ثمّ لم يتوبوا» - كه ترغيب به توبه است - با شأن نزول هايى كه درباره ارتباط آيه به مؤمنان صدراسلام نقل شده، سازگارتر است; زيرا در مورد گذشتگان ترغيب به توبه وجهى ندارد; هر چند كه اصل موضوع درباره آنان نيز صادق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 5
5 - توبه سوزانندگان مردان و زنان مؤمن ، به ايمان آوردن و انجام دادن اعمال صالح است .
ثمّ لم يتوبوا . .. إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
تقابل «اصحاب اخدود»، با «الذين آمنوا و عملوا الصالحات»، بيانگر اين است كه مراد از «لم يتوبوا» (در آيه قبل)، ترك توبه از كفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 1 - 9
9 - باور به ربوبيت خداوند ، زمينه ساز پرهيز از همراه ساختن نام او با هرگونه وصف ناشايست .
سبّح اسم ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 7 - 2،6،8
2 - انفاق ، تقوا و ايمان به وعده هاى خداوند ، فراهم سازنده زمينه براى دستيابى به آينده اى آسوده و راحت
فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى
حرف «سين» در «سنيسّره»، براى تأكيد است و بعيد نيست كه براى استقبال و ناظر به اين باشد كه رسيدن به اين نتيجه، نيازمند گذشت زمان و تكرار اعمالى است كه آيات پيشين، بيانگر آن بود.
6 - سخاوت مندى ، انفاق ، تقواپيشگى و تصديق وعده هاى الهى ، زمينه ساز امداد هاى ويژه خداوند و مايه نشاط انسان در انجام دادن تكاليف دينى است .
فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى
8 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ : « . . . فسنيسّره لليسرى » قال : لايريد شيئاً من الخير إلاّ يسّره اللّه له ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ «فسنيسّره لليسرى» روايت شده كه فرمود: [هر كه در راه خدا بخشش كند و تقوا پيشه سازد و نيكوترين پاداش الهى را تصديق كند ]هيچ خيرى را اراده نمى كند، جز آن كه خداوند انجام دادن آن را براى او آسان مى سازد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 13 - 4
4 - خداوند ، بى نياز از انفاق ، تقوا و ايمانِ مردم و مصون از آسيب بخلورزى و تكذيب گرىِ ثروت اندوزان *
فأمّا من أعطى . .. و أمّا من بخل ... و إنّ لنا للأخرة و الأُولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط تأثير آنها است .
ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 7 - 1،2،3
1 - افراد مؤمن و داراى عمل صالح ، بهترين مردم و برترين موجودات اند .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك هم خير البريّة
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط ثمربخشى آنها است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك هم خير البريّة
3 - مؤمنان نيك كردار ، گرفتار عذاب ابدى جهنم نخواهند شد .
إنّ الذين كفروا . .. فى نار جهنّم ... إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 9
9 - ايمان و عمل ، مكمل يكديگر در رساندن انسان به بهشت جاويدان
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. جزاؤهم عند ربّهم جنّ-ت عدن ... خلدين فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عصر - 103 - 3 - 2
2 - ايمان و عمل صالح و پذيرش حق و شكيبايى ، بهره گيرى درست از سرمايه هاى وجودى خويش است .
لفى خسر . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 111 - 3
3 - عبوديت و ايمان ابراهيم ( ع ) ، موجب دستيابى آن حضرت به پاداش هايى چونان پاداش هاى محسنان از سوى خداوند
كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّه من عبادنا المؤمنين» تعليل براى جمله «كذلك نجزى المحسنين» است; يعنى، چون ابراهيم(ع) از مؤمنان و بندگان خالص خدا بود، به او چونان پاداش محسنان، پاداش داديم (مقصود فرزنددار شدن و برجا ماندن نام نيك آن حضرت مى باشد. )
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 132 - 3
3 - عبوديت و ايمان الياس پيامبر ( ع ) ، موجب دستيابى او به پاداش هايى همچون پاداش هاى محسنان از سوى خداوند
إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّه من عبادنا المؤمنين» تعليل براى «إنّا كذلك نجزى المحسنين» است; يعنى، چون الياس پيامبر از مؤمنان و بندگان خالص خدا بود، به او همانند پاداش محسنان، پاداش داديم . مقصود از آن باقى ماندن نام و آوازه نيك او مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 4
4- ايمان و اعتقاد برخى از پيروان اديان آسمانى به قرآن ، تأييدى بر حقانيت آن
إن كان من عند اللّه و كفرتم به و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله
ارزش ايمانِ اهل كتاب به قرآن و پيام آن براى ديگران، از آن جهت است كه آنان با پيام وحى آشنا هستند و ايمانشان به قرآن، بر اساس آگاهى به پيام و محتواى كتاب هاى آسمانى است. از اين جهت مى تواند براى ديگران دليل و حجت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 3
3- گواهى و ايمان بنى اسرائيل و يهود به حقانيت قرآن ، حجتى عليه كافران و مشركان
إن كان من عند اللّه و كفرتم به و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله
خداوند، ايمان فردى از يهود را - كه آگاه به تورات و مفاد آن بود - گواهى بر حقانيت قرآن شمرده است و به كافران تذكر داد و به آن احتجاج كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 254 - 9،10
9 - ايمان و توجّه به ويژگى هاى قيامت ( نبود داد و ستد و دوستى و شفاعت ) برانگيزاننده انسان به انفاق و اعمال خير
انفقوا . .. من قبل ان يأتى يوم لا بيع فيه و لا خلّة
10 - نحوه نگرش انسان به سرانجام جهان ، مؤثّر در جهت دادنِ وى به اعمال خويش
يا ايّها الّذين امنوا . .. من قبل ان يأتى يوم لا بيع فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 92 - 14،16
14 - تحكيم بنيانهاى عقيدتى مردم به قرآن و اسلام در پرتو تقويت ايمان آنان به آخرت ميسر است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
16 - ايمان به آخرت زمينه ساز اهتمام به نماز و مراقبت بر آن است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به و هم على صلاتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 113 - 9
9 - نقش تعيين كننده اعتقاد به معاد و يا انكار آن در انتخاب چگونگى زندگى و تلقى آدمى از حيات خود
يوحى بعضهم إلى بعض . .. و لتصغى إليه أفئدة الذين لايؤمنون بالأخرة و ليرضوه و ليق
مجموعه اين چند آيه بيانگر خطوط اصلى اعتقادى و نقش آن است. يك طرف پيامبر(صلی الله علیه و آله) و طرف ديگر شياطين و پيروان آنها قرار دارند. آنچه در اين ميان مرز گرايش به يكى از دو طرف دانسته شده، ايمان به آخرت و يا انكار آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 44 - 1
1 - مؤمنان به خدا و آخرت ، براى جهاد با مال و جان ، بهانه نياورده و از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواهان اجازه ترك جهاد نبودند .
لايستئذنك الذين يؤمنون باللّه و اليوم الأخر أن يجهدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 8
8- دستيابى به رحمت خداوند در آخرت ، در گرو گام نهادن در راه خدا و پيروى از دين او و ايمان به آخرت است .
ألا لعنة الله على الظلمين. الذين يصدون عن سبيل الله ... و هم بالأخرة هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 8
8- ضرورت ايمان به قيامت و سراى آخرت و لزوم پرهيز از گناهان براى دستيابى به موهبت هاى اخروى
و لأجر الأخرة خير للذين ءامنوا و كانوا يتقون
در آيه شريفه بيان نشده كه متعلق ايمان (آمنوا) و تقوا (يتقون) چيست؟ به نظر مى رسد به قرينه «لأجرالأخرة» مراد از ايمان ، ايمان به آخرت و مراد از تقوا پرهيز از امورى باشد كه مايه محروميت از پاداشهاى اخروى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 74 - 3
3 - ايمان به آخرت ، اهرم پايبندى انسان به ارزش هاى الهى و صراط مستقيم
و إنّك لتدعوهم إلى صرط مستقيم . و إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة عن الصرط لنكبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 21 - 7
7 - باور به آخرت ، بازدارنده آدمى از القاپذيرى از ابليس
و ما كان له عليهم من سلطن إلاّ لنعلم من يؤمن بالأخرة ممّن هو منها فى شكّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 7 - 12
12 - ايمان به مبدأ يگانه هستى و نيز جهان آخرت ، مستلزم داشتن عملى متناسب با آن *
و ويل للمشركين . الذين لايؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم كفرون
مطلب ياد شده با توجه به مفهوم مخالف آيه، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 24 - 5
5 - ايمان به معاد و حيات اخروى ، مستلزم دورى از گناه و هواپرستى
أفرءيت من اتّخذ إلهه هويه . .. و قالوا ما هى إلاّ
تأكيد مشركان بر انكار معاد، ممكن است بر اين اساس بوده باشد كه عقيده به معاد، در تغيير مسير زندگى هوس آلود تأثير اساسى داشته و آدميان را از ميل به گناه بازمى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 27 - 6
6 - نقش محورى ايمان به آخرت ، در تصحيح باور ها ، گرايش ها و رفتار هاى انسان
إن هى إلاّ أسماء . .. إنّ الذين لايؤمنون
از مفهوم آيه شريفه، به ضميمه ارتباط آن با آيات پيشين - كه ويژگى هاى شخصتى مشركان را بازگو مى كند - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 9 - 3
3 - اعتقاد به قيامت ، زمينه احساس نياز انسان به رحمت و هدايت الهى
ربّنا لا تزغ قلوبنا . .. ربّنا انّك جامع الناس
بنابراينكه «ربّنا انك جامع الناس»، بيانگر علّت طلب رحمت و استمرار هدايت خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 25 - 3
3 - نقش يادآورى قيامت ، در واداشتن انسان به تصحيح عقايد و اعمال خويش
فكيف اذا جمعناهم ليوم لا ريب فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 13
13 - توجّه به رجوع قهرى تمامى موجودات به سوى خداوند ، زمينه اى براى پذيرش دين خداوند
افغير دين اللّه . .. و اليه يرجعون
جمله «و اليه . .. » به منزله دليلى است براى لزوم پذيرش دين خداوند، كه از جمله «افغير دين ... » به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 3،11،12،13،16
3 - ايمان به آيات خداوند موجب ارزشمندى آدمى در پيشگاه خداوند است.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
موظف شدن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به سلام به مؤمنان، گوياى مقام رفيع مؤمنان در پيشگاه خداوند است.
11 - پروردگار عالم بر خود واجب كرده كه مؤمنان به آياتش را مشمول رحمت خويش گرداند.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
12 - ابلاغ سلام و رحمت خداوند به مؤمنان به آيات او، از وظايف پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «فقل سلام عليكم» داراى دو احتمال است: يكى اينكه «به آنان سلام كن» و دوم اينكه «سلام خداوند را به آنان برسان». برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
13 - ايمان به آيات خداوند موجب جلب رحمت او مى شود.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
16 - آرامش و امنيت يافتن مؤمنان به آيات خداوند، پرتويى از رحمت اوست.
فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «كتب ربكم» به منزله تعليل براى «سلام عليكم» مى باشد. يعنى رحمت الهى عامل سلامت يافتن مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 8
8 - ايمان به آيات و هدايت هاى خداوند ، شرط مصون ماندن از عذاب هاى الهى در دنيا و آخرت
و كذلك نجزى . .. لم يؤمن ... أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 5
5 - انجام دادن وظيفه بندگى در برابر خداوند ، در گرو منحصر دانستن شريعت ، به اديان آسمانى است .
ليعبدوا اللّه مخلصين له الدين
«دين»، اسم تمام كارهايى است كه خداوند با آن عبادت مى شود. اين كلمه، در معانى ديگر; از قبيل «جزاء»، «اسلام»، «عادت»، «عبادت» و «طاعت» (قاموس) و به صورت استعاره در معناى شريعت (مفردات راغب) نيز استعمال شده است. سياق آيه با معانى عبادت، طاعت و شريعت تناسب بيشترى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 10
10 - رويكرد تمام عيار به دين اسلام و قبول آن ، عامل نجات و سعادت انسان در قيامت است .
فأقم وجهك للدين . .. من قبل أن يأتى يوم لا مردّ له من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 137 - 1
1 - رسيدن به هدايت ، در گرو ايمان به خدا و ايمان به همه پيامبران و كتاب هاى آسمانى ، و تسليم بودن در برابر خداوند است .
فإن ءامنوا بمثل ما ءامنتم به فقد اهتدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 1،2،8
1 - جوامع بشرى در صورت ايمان به رسالت انبيا و رعايت تقوا از بركت هاى فراوان و گوناگون آسمان و زمين بهره مند خواهند شد .
و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركت من السماء و الأرض
2 - امت هاى هلاك شده پيشين در صورت ايمان به پيامبران و پرهيز از مخالفت با ايشان ، از انواع بركت هاى خدادادى بهره مند
مى شدند و هرگز به عذاب الهى مبتلا نمى گشتند .
و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركت
«ال» در «القرى» عهد ذكرى است و اشاره به قريه هايى دارد كه در آيه 94 آمده است.
8 - ثمربخشى ايمان به رسالت انبيا مشروط به رعايت تقواست .
و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 5
5 - نجات از كيفر دامنگير الهى ، در گرو ايمان به پيامبران است ، نه پيوند خانوادگى و خويشاوندى با آنان
فأنجينه و أهله إلاّامرأته
همسر لوط با او پيوند نزديك خانوادگى داشت; ولى اين پيوند، ثمرى براى او نداشت; چه اين كه او با خط فكرى و عقيدتى لوط(ع) هماهنگ نبود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 37 - 5
5 - سعادت و نيك بختى ، تنها از آنِ پذيرندگان هدايت پيامبران است .
ربّى أعلم بمن جاء بالهدى من عنده و من تكون له عقبة الدار
تعبير «عاقبة الدار» كنايه از سعادت و فرجام نيك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 9 - 29
29 - سعادت جوامع ، در گرو ايمان به انبيا و پيروى از آنها است و نه داشتن قدرت مادى
أَوَلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عقبة الذين . .. و جاءتهم رسلهم بالبيّنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 47 - 16
16 - ايمان به انبيا و پيام هايشان ، عامل جلب امداد الهى است .
و لقد أرسلنا . .. رسلاً ... فانتقمنا من الذين أجرموا و كان حقًّا علينا نصر المؤم
در جاى خود بيان شده كه تعليق حكم بر وصف، بر عليت دلالت مى كند بنابراين، وقتى نصرت را براى مؤمنان قرار داد، معلوم مى شود كه ايمان، موجب جلب نصرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 78 - 6
6 - پذيرش پيام حق رسولان الهى ، مايه سعادت انسان و رهايى از عذاب دوزخ است ; نه التجا به فرشتگان در قيامت .
و نادوا يملك ليقض علينا ربّك قال إنّكم مكثون . لقد جئنكم بالحقّ
اين آيه شريفه در حقيقت مكمل آيه قبل و بيانگر فلسفه عدم پذيرش التجاى مجرمان به فرشتگان خازن دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 21 - 2
2- ايمان به رسالت فرستادگان الهى ، جلوه اى از ايمان به خداوند است .
و إن لم تؤمنوا لى
با توجه به اين كه رسالت پيامبران، دعوت مردم به سوى خدا و ايمان آوردن به او است و در آيه بالا موسى(ع) به جاى ايمان به خدا، ايمان به خودش را مطرح كرده و با الغاى خصوصيت از مورد، مطلب يادشده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 15
15 - نهراسيدن از پيامد هاى التزام به حقايق تورات و انجيل و ايمان به قرآن ، از توصيه هاى خداوند به بنى اسرائيل
و لاتشتروا بأيتى . .. و إيّى فاتقون
حصر در جمله «اياى فاتقون» - پس از بيان لزوم ايمان و پرهيز از دين فروشى - به اين اشاره دارد كه: ايمان به قرآن و التزام به حقايق تورات و انجيل، ممكن است براى شما يهوديان و نصرانيان مشكلاتى را به همراه داشته باشد - كه نبايد از آنها در هراس باشيد - و فقط از عذابهاى الهى بترسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 40 - 11،20
11 - ترس از خداوند ، بازدارنده انسان از سركشى در برابر او است .
فأمّا من طغى . .. و أمّا من خاف مقام ربّه
تقابل طغيان گران و خداترسان در فرجام خويش، گوياى ناسازگارى خداترسى با طغيان گرى است.
20 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) . . . قال : من علم أنّ اللّه يراه و يسمع مايقول و يعلم ما يعمله من خير أو شرّ فيحجزه ذلك عن القبيح من الأعمال فذلك الذى « خاف مقام ربّه و نهى النفس عن الهوى » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: . .. كسى كه بداند خدا او را مى بيند و آنچه را مى گويد، مى شنود و از آنچه عمل مى كند - خوب يا بد - آگاه است و اين دانستن مانع كارهاى زشت او گردد; اين شخص كسى است كه از مقام پروردگارش ترسيده و نفس را از هوا بازداشته است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 8
8 - ايمان به قيامت و پاداش و كيفر آن روز ، عامل رهايى انسان از دلبستگى به متاع هاى مادى و دنيوى و سبب رويكرد او به آرمان هاى بلند معنوى و اخروى
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة و اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 4 - 2
2- ايمان به پيروزى راه ايمان و شكست نهايى كافران ، مقتضى صلابت و جديت مؤمنان در نبرد با جبهه كفر
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم ... فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب
فاء در «فإذا لقيتم» مفيد ترتب و نتيجه است; يعنى، اكنون كه دانستيد تلاش كافران بى ثمر خواهد ماند (أضلّ أعمالهم) و فرجام مؤمنان به صلاح خواهد گراييد (أصلح بالهم) پس دلگرم باشيد و با يقين به پيروزى نبرد كنيد (فإذا لقيتم. .. فضرب الرقاب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 107 - 11
11 - مشركان در صورت ترك آيين شرك و گرويدن به توحيد و يكتاپرستى ، مورد غفران و رحمت خداوند قرار خواهند گرفت .
لاتدع من دون اللّه ما لاينفعك و لايضرك . .. فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عبا
ذكر «غفران و رحمت» پس از بيان اختصاص فضل خدا به يكتاپرستان، بيانگر ترغيب مشركان به ترك جبهه شرك و دخول در جرگه موحدان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 11
11- نگرانى و اضطرابى ، براى آينده اقتصادى و زندگى مادى بشريت ، در بينش توحيدى وجود ندارد .
و لاتقتلوا . .. نحن نرزقهم و إيّاكم
اينكه خداوند، پس از نهى از قتل فرزند به خاطر فقر، روزى همه انسانها را از سوى خود تضمين شده معرفى مى كند، حكايت از آن دارد كه: جايى براى نگرانى از آينده اقتصادى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 31 - 9
9 - ايمان به خداى يگانه و پرستش خالصانه او ، دستيابى به اوج هدايت ، نور و روشنايى است .
حنفاء للّه غير مشركين به . .. فتخطفه الطير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 50 - 5
5 - ايمان به خداى يگانه ( توحيد و نفى شرك ) ، مايه برخوردارى از غفران الهى و عمل صالح ، مايه بهره مندى از نعمت هاى بهشت
فالذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و رزق كريم
برداشت فوق، با توجه به اين نكته است كه «مغفرت» مربوط به ايمان و «رزق كريم» مرتبط با عمل صالح باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 4
4 - ايمان و اعتقاد به پروردگار يگانه ، مايه رهايى انسان از وادى حيرت و سرگردانى در عقيده و عمل
ألم تر أنّهم فى كلّ واد يهيمون . .. إلاّ الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 3
3 - ايمان به خداى يكتا ، عزيز و غفار ، عامل نجات انسان
مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار . .. وأنا أدعوكم إلى العزيز الغفّ-ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 6 - 15
15 - شرك ، گناهى قابل بخشش در پرتو گرايش به توحيد و استغفار
فاستقيموا إليه و استغفروه
خداوند، در اين آيه و در پى دعوت به توحيد، مشركان را به روى آوردن به استغفار فراخوانده است; از اين مطلب روشن مى شود كه چنانچه مجالى براى پذيرش استغفار نبود، دعوت بدان بى معنا مى نمود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 10
10 - كرامت انسانى ، در گرو گرايش به توحيد ربوبى و سجود و انقياد در برابر خدا
و كثير حقّ عليه العذاب و من يهن اللّه فما له من مكرم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 59 - 1
1 - پرهيز از شرك ، لازمه ايمان راستين به پروردگار يگانه
و الذين هم بربّهم لايشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 25
25 - باور به ربوبيت خداى يگانه ، مقتضى ايمان به همه كتاب هاى آسمانى است .
و قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب . .. اللّه ربّنا و ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 8
8 - پذيرش توحيد ربوبى ، ناسازگار با بنيان حاكميت فرعون
أليس لى ملك مصر
فرعون، براى نفى پيام موسى(ع) - كه توحيد ربوبى است - تلاش مى كند تا با اقرار گرفتن از مردم، حاكميت خود را بر مصر تثبيت كند; زيرا با پذيرش توحيد، آن را در خطر مى ديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 163 - 5
5 - باور به يگانگى خدا ونبود معبودى جز او ، بازدارنده آدمى از كتمان معارف الهى و حقايق كتاب هاى آسمانى است . *
إن الذين يكتمون ما أنزلنا . .. و إلهكم إله وحد لا إله إلا هو
برداشت فوق و نيز برداشتهاى بعدى، بيانگر وجه ارتباط ميان آيه مورد بحث و آيات پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 15
15 - نهراسيدن از پيامد هاى التزام به حقايق تورات و انجيل و ايمان به قرآن ، از توصيه هاى خداوند به بنى اسرائيل
و لاتشتروا بأيتى . .. و إيّى فاتقون
حصر در جمله «اياى فاتقون» - پس از بيان لزوم ايمان و پرهيز از دين فروشى - به اين اشاره دارد كه: ايمان به قرآن و التزام به
حقايق تورات و انجيل، ممكن است براى شما يهوديان و نصرانيان مشكلاتى را به همراه داشته باشد - كه نبايد از آنها در هراس باشيد - و فقط از عذابهاى الهى بترسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 6
6- ايمان به محتواى تورات اصلى ، مستلزم ايمان به حقانيت قرآن
و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله فامن
مراد از «مثله» تورات است و «فاء» در «فآمن» مى رساند كه ايمان به قرآن، نتيجه روحيه حق پذيرى و ايمان به تورات است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 148 - 15
15 - باور به قيامت و حضور انسان ها در آن ، زمينه ساز گرايش آدمى به انجام كار هاى نيك است .
فاستبقوا الخيرت أين ما تكونوا يأت بكم اللّه جميعاً
يادآورى قيامت پس از فرمان به انجام كارهاى نيك، گوياى اين معناست كه: انسان در صورت باور به قيامت و توجه به آن، در انجام كارهاى خير سستى نخواهد ورزيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 36 - 3
3 - توجه و ايمان به آفرينش هستى به وسيله خداوند ، متقضى گردن نهادن به دستورات او
أم خلقوا السموت و الأرض
خداوند، براى به اطاعت واداشتن كافران، آنان را به خالقيت خويش تذكر داده است; زيرا پذيرش خالقيت خداوند، مسلتزم اطاعت او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 3،7
3 - باور به ربوبيت خدا ، رحمت آفرينى و مالكيتش بر روز جزا ، وادار كننده آدمى به پرستش او
رب العلمين. الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين. إياك نعبد
7 - ايمان به خدا و صفات او ، مايه باور به حضور همگان در پيشگاه اوست .
الحمد للّه رب العلمين . .. إياك نعبد
تغيير اسلوب كلام در سوره حمد، يعنى التفات از غيبت به خطاب حاوى نكاتى است، از جمله اينكه آدمى پيش از آگاه شدن به صفات خدا - مانند ربوبيت او بر هستى و . .. - گويا احساس نمى كند كه خداوند بر همه چيز حاضر و ناظر است; ولى پس از باور به ربوبيت او و ساير صفاتش، خود و ديگران را در محضر خدا مى يابد و او را در همه شؤونات حاضر مى بيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 1،2،9،13
1 - مسلمانان ، يهوديان ، نصرانى ها و صابئان ، در صورت داشتن ايمان راستين به خدا و باور به قيامت و انجام عمل صالح ، از پاداشى گران قدر برخوردار خواهند شد .
إن الذين ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم
مراد از «الذين ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آيين صابئى نظرات مختلفى ايراد شده است. علامه طباطبايى پس از بيان اقوال گوناگون، تأييد مى كنند كه آيين صابئى، آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيّه بوده است.
2 - ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، شرط دور ماندن مسلمانان ، يهوديان ، نصارا و صابئان از هرگونه ترس و اندوه
إن الذين ءامنوا . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
تكرار «ايمان» در «ان الذين آمنوا» و «من آمن» حكايت از آن دارد كه: مراد از ايمان در جمله «من آمن» ايمان واقعى و راستين است نه ايمان صورى و اسمى.
9 - رسيدن به پاداش هاى گران قدر الهى در گرو ايمان به خدا ، باور به قيامت و انجام اعمال صالح است .
من ءامن باللّه . .. فلهم أجرهم عند ربهم
مقيد كردن اجر و پاداش به اينكه نزد خداوند است، اشاره به گران سنگى پاداش دارد.
13 - رهايى يافتن يهود از خوارى و درماندگى و برطرف شدن غضب الهى از آنان ، در گرو ايمان واقعى ايشان به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح است .
ضربت عليهم الذلة و المسكنة . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً فلهم أج
در آيه قبل بيان شد كه يهود بر اثر كفر و گناه به خوارى، ذلت و غضب گرفتار شدند. آيه مورد بحث خصوصاً با توجه به اينكه از يهوديان نام برده (والذين هادوا) مى تواند اشاره به اين باشد كه: راه نجات يهود از آن سرنوشت شوم ايمان و عمل صالح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 137 - 1
1 - رسيدن به هدايت ، در گرو ايمان به خدا و ايمان به همه پيامبران و كتاب هاى آسمانى ، و تسليم بودن در برابر خداوند است .
فإن ءامنوا بمثل ما ءامنتم به فقد اهتدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 11
11 - اطاعت از خدا و ايمان به او ، زمينه ساز دستيابى به هدايت است .
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
«رشد» (مصدر يرشدون) به معناى هدايت يافتن و به طريق ثواب رسيدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 31
31 - عدالت در امور اقتصادى و پرهيز از فسادگرى ، تنها در صورت پرستش خدا و ايمان به يگانگى او سعادت آفرين است .
ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مشاراليه «ذلكم»، معنايى باشد كه از «اوفوا الكيل . .. و لاتفسدوا ... » استفاده مى شود. در اين صورت مى توان گفت مراد از ايمان در «إن كنتم مؤمنين» ايمان به خداى يگانه و لزوم پرستش اوست. يعنى اگر به خداى يگانه ايمان داشته باشيد و تنها او را بپرستيد، عدالت در امور اقتصادى و پرهيز از فسادانگيزى متضمّن خير و صلاح شماست و اگر موحد نباشيد رعايت اين مسائل سعادت آفرين نخواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 9
9 - ايمان به خدا و روز رستاخيز ، اقامه نماز و پرداخت زكات و نترسيدن از غير خدا ، زمينه ساز ره يابى به صراط مستقيم و قرار گرفتن در زمره ره يافتگان
من ءامن باللّه و اليوم الأخر . .. فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 44 - 1
1 - مؤمنان به خدا و آخرت ، براى جهاد با مال و جان ، بهانه نياورده و از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواهان اجازه ترك جهاد نبودند .
لايستئذنك الذين يؤمنون باللّه و اليوم الأخر أن يجهدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 9
9 - ايمان به خدا و سرپرستى او بر انسان ها ، مقتضى توكل بر او و روى بر تافتن از غير اوست .
هو مولينا و على اللّه فليتوكل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 4
4 - ارزش اعمال در پيشگاه خدا ، مشروط به ايمان به او و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 2
2 - ايمان به خدا ، مستلزم جهاد و مبارزه در راه تحقق ارزش هاى الهى
ءامنوا باللّه و جهدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 7
7 - ايمان واقعى به خدا و قيامت ، موجب داشتن اخلاص در عمل و انفاق كردن با ميل و رغبت
و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الأخر و يتخذ ما ينفق قربت عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 13
13 - ايمان به خداوند ، زمينه ساز بخشش گناهان از سوى او است .
إنّا ءامنّا بربّنا ليغفر لنا خطينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 8
8 - ايمان به آيات و هدايت هاى خداوند ، شرط مصون ماندن از عذاب هاى الهى در دنيا و آخرت
و كذلك نجزى . .. لم يؤمن ... أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 34 - 13
13 - ايمان راسخ به يگانگى خدا ، آرام بخش دل و جان آدمى است .
فإلهكم إله وحد. .. و بشّر المخبتين
«إخبات» (مصدر «مخبتين») مشتق از «خبت» است. «خَبت» نيز به زمين وسيع و هموارى گفته مى شود كه خالى از فراز و نشيب است. بنابراين «مخبت» به كسى گفته مى شود كه داراى دلى آرام و مطمئن و به دور از اضطراب و تشويش است. و مقصود از «مخبتين» در اين جا، مؤمنانى اند كه به يگانگى خدا اطمينان داشته و از هرگونه پندارهاى شرك آميز، مبرا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 2 - 9
9- ايمان راستين به خدا و قيامت ، ضامن پياده شدن كامل و قاطع حدود و كيفر هاى الهى در جامعه و مانع تأثير پذيرى از احساسات و عواطف به هنگام اجراى آنها
الزانية و الزانى فاجلدوا. .. و لاتأخذكم بهما رأفة فى دين اللّه إن كنتم تؤمنون با
پيام و مفهوم جمله «فاجلدوا. .. إن كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الآخر; تازيانه بزنيد... اگر به خدا و روز واپسين ايمان داريد» اين است كه: اگر ايمان راستين وجود داشته باشد، حدود الهى اجرا خواهد شد و هرگز احساسات و عواطف و تعلقات شخصى، جلوگير آنها نخواهد شد. گفتنى است جواب جمله شرطيه «إن كنتم...» جمله اى مقدر مانند: (فلاتأخذكم بهما رأفة) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 63 - 5،12
5 - تواضع و فروتنى و رفق و مدارا ، از آثار بندگى خداى رحمان و ايمان به او
و عباد الرحمن الذين يمشون على الأرض هونًا
آغاز شدن آيه شريفه با عنوان «عباد» (بندگان) و سپس طرح مسأله فروتنى و مدارا، مى تواند گوياى اين نكته باشد كه فروتنى و مداراى بندگان خدا، ناشى از ناتوانى و يا ترس آنان نيست; بلكه برخاسته از ايمان آنان به خداى رحمان است.
12 - برخورد كريمانه و شايسته با گفتار جاهلانه و به دور از ادب و منطق ، از آثار بندگى خداى رحمان و ايمان به او است .
و عباد الرحمن الذين . .. و إذا خاطبهم الجهلون قالوا سلمًا
آغاز شدن آيه شريفه با عنوان «عباد» (بندگان) و سپس طرح شدن مسأله برخورد كريمانه و شايسته با گفتار جاهلانه و. ..، مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 4
4 - ايمان به خدا و همراهى با پيامبران ، مايه نجات و بهره مندى از لطف و رحمت الهى
و نجّنى و من معى من المؤمنين . فأنجينه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 184 - 4
4 - تقوا و ايمان به خداى يگانه ، بازدارنده انسان از فساد و روابط ناسالم اقتصادى است .
و لاتكونوا من المخسرين . .. و لاتبخسوا الناس أشياءهم و لاتعثوا فى الأرض مفسدين .
توصيه شعيب(ع) به رعايت تقواى الهى و توجه به خداى يگانه - پس از نهى از كم فروشى، برقرارى روابط ناسالم اقتصادى و فسادانگيزى در جامعه - مى تواند حاكى از مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 28 - 5،6
5 - ايمان راستين به خداوند ، مقتضى ناظر دانستن او بر معاملات و عقد قراردادها
و اللّه على ما نقول وكيل
6 - نقش مؤثر ايمان به خدا و روز جزا در تضمين قرارداد ها و سلامت روابط اقتصادى و اجتماعى جامعه
و اللّه على ما نقول وكيل
مفسران بر اين باورند كه گواه گرفتن خداوند از سوى موسى(ع) در قرارداد خود با شعيب(ع) براى تأكيد بيشتر بر اين ميثاق و تضمين عمل به آن بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 10
10 - سعادت انسان ها تنها در گرو ايمان به خدا و پيروى از آيات الهى است .
لولا أرسلت إلينا رسولاً فنتّبع ءايتك و نكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 57 - 3،4
3 - رهايى انسان از جبر محيط اجتماعى و نيز از پيامد هاى سوء معاشرت با افراد فاسد و منحرف جامعه ، در سايه ايمان به خدا و لطف و عنايت او ، امرى ممكن است .
و لولا نعمة ربّى لكنت من المحضرين
4 - انسان ها در جامعه فاسد و محيط منحرف ، بدون ايمان به خدا و لطف او ، در معرض انحراف و هلاكت اند .
و لولا نعمة ربّى لكنت من المحضرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 81 - 4
4 - ايمان به خداوند ، مايه جلب لطف و رحمت او
و نجّينه و أهله . .. إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 111 - 4،5
4 - ايمان به خدا ، مايه جلب لطف و رحمت او
فبشّرنه بغلم حليم . .. كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
5 - ارزش احسان و نيكوكارى ، به توأم بودن آن با عبوديت و ايمان به خداوند است .
كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
توصيف ابراهيم(ع) به عابد و مؤمن بودن، افزون بر محسن بودن آن حضرت، مى رساند كه صرف احسان، موجب تقرب و منزلت يافتن در پيشگاه خداوند نيست; بلكه افزون بر آن بايد متصف به صفت عبوديت و ايمان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 122 - 4،5
4 - ايمان به خدا ، مايه جلب لطف و رحمت او
و لقد مننّا على موسى و هرون . و نجّينهما ... إنّهما من عبادنا المؤمنين
5 - ارزش احسان و نيكوكارى ، به توأم بودن آن با عبوديت و ايمان به خداوند است .
إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّهما من عبادنا المؤمنين
توصيف موسى و هارون (عليهماالسلام) به عابد و مؤمن بودن - افزون بر محسن بودن - مى رساند كه صرف احسان، موجب تقرب و منزلت در پيشگاه خدا نمى شود; بلكه افزون بر آن، بايد متصف به صفت عبوديت و ايمان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 132 - 4،5،6
4 - ايمان به خدا ، موجب لطف و رحمت او
و تركنا عليه فى الأخرين . .. إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
5 - ارزش احسان و نيكوكارى ، به توأم بودن آن با عبوديت و ايمان به خداوند است .
إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
توصيف الياس پيامبر، به عابد و مؤمن بودن - افزون بر محسن بودن - مى رساند كه صرف احسان، موجب تقرب و منزلت يافتن، در پيشگاه خداوند نمى شود; بلكه افزون بر آن، بايد متصف به صفت عبوديت و ايمان بود.
6 - عظمت و ارزش ويژه ايمان به خدا
إنّه من عبادنا المؤمنين
برداشت ياد شده از توصيف «عباد» به «مؤمنين» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 12
12 - ايمان به خدا و مجازات او ، تأثيرگذار در دورى انسان از گناه و بزه كارى ( چون قتل به ناحق )
يقوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
يادآورى خداوند و عذاب او، از سوى مؤمن آل فرعون در راستاى نجات جان موسى(ع)، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 3
3 - ايمان به خداى يكتا ، عزيز و غفار ، عامل نجات انسان
مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار . .. وأنا أدعوكم إلى العزيز الغفّ-ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 7 - 12
12 - ايمان به مبدأ يگانه هستى و نيز جهان آخرت ، مستلزم داشتن عملى متناسب با آن *
و ويل للمشركين . الذين لايؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم كفرون
مطلب ياد شده با توجه به مفهوم مخالف آيه، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 51 - 3
3 - اعطاى نعمت از سوى خداوند به انسان ، مقتضى روى آورى به درگاه او و كرنش در برابر او
و إذا أنعمنا على الإنسن أعرض
از لحن نكوهش آميز آيه، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 36 - 12
12 - ايمان به پروردگارى و مقام ربوبيت خداوند ، مقتضى توكّل انسان بر او ، در همه امور خويش
و على ربّهم يتوكّلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 24 - 5
5 - ايمان به معاد و حيات اخروى ، مستلزم دورى از گناه و هواپرستى
أفرءيت من اتّخذ إلهه هويه . .. و قالوا ما هى إلاّ
تأكيد مشركان بر انكار معاد، ممكن است بر اين اساس بوده باشد كه عقيده به معاد، در تغيير مسير زندگى هوس آلود تأثير اساسى داشته و آدميان را از ميل به گناه بازمى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 11
11- ايمان به حمايت الهى از جبهه حق ، پشتوانه مؤمنان در مواجهه با خصومت هاى جبهه باطل
قل . .. كفى به شهيدًا بينى و بينكم
خداوند، با تذكر دادن (كفى به شهيدًا) به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، از يك سو كافران را تهديد كرده و از سوى ديگر آن حضرت را دلدارى داده است; زيرا توجه به نظارت و داورى خداوند، خصومت دشمنان را براى مؤمنان قابل تحمل و سهل مى گرداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 6
6- ايمان به خدا و اجابت دعوت او ، باعث غفران خطا ها و لغزش ها و رهايى از عذاب دوزخ
و ءامنوا به يغفر لكم من ذنوبكم و يجركم من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 28 - 13
13- ايمان به خداوند ، مقتضى اعتماد كامل بر وعده ها و گواهى او *
و كفى باللّه شهيدًا
خداوند، پس از وعده به پيروزى اسلام بر ساير اديان، فرمود: «و كفى. ..». اين جمله ممكن است بيانگر اين باشد كه اگر شما به مقام الوهيت ايمان داريد، لازمه آن، اعتماد به گواهى او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 14
14 - انفاق ، در صورتى پيش خداوند ارزش دارد كه از شخص مؤمنِ به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) انجام بگيرد .
فالذين ءامنوا منكم و أنفقوا لهم أجر كبير
قيد «منكم» بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 2
2 - ايمان به خدا و روز بازپسين ، ناسازگار با دوستى ورزيدن با دشمنان خدا و رسول او
لاتجد قومًا يؤمنون . .. يوادّون من حادّ اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 4
4 - ايمان به خدا ، ناسازگار با مهرورزى و اعتماد دوستانه به كافران و خداستيزان
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّخذوا عدوّى و عدوّكم أولياء تلقون إليهم بالمودّة
وصف «ايمان» مشعر به عليت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 11 - 4
4 - ايمان به خدا ، مستلزم رعايت تقوا و پرهيز از مخالفت با او
و اتّقوا اللّه الذى أنتم به مؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 7
7 - ايمان استوار به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا ، رهايى بخش انسان از عذاب دردناك الهى
تنجيكم من عذاب أليم . تؤمنون باللّه و رسوله و تجهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 13 - 7
7 - ايمان به خدا و جهاد با مال و جان در راه او ، مايه جلب نصرت الهى و شكست سريع جبهه دشمن
تؤمنون باللّه . .. و تجهدون ... و أُخرى تحبّونها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 1 - 8
8 - ايمان به ربوبيت الهى ، مقتضى تقواپيشگى و خداترسى است .
و اتّقوا اللّه ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 2 - 9،11
9 - ايمان به خدا و روز قيامت ، مقتضى پذيرش موعظه هاى الهى و عمل به آنها است .
ذلكم يوعظ به من كان يؤمن باللّه و اليوم الأخر
توصيف موعظه شدگان، به ايمان آورندگان به خدا و روز قيامت، اشاره به مطلب ياد شده دارد.
11 - نقش سازنده ايمان به خدا و روز قيامت ، در ايجاد رابطه صحيح و شايسته ميان همسران و رعايت شدن حقوق متقابل بين آنان
إذا طلّقتم النساء . ..ذلكم يوعظ به من كان يؤمن باللّه و اليوم الأخر
يادآورى ايمان به خدا و روز قيامت - به دنبال موعظه هاى الهى در مسائل مربوط به همسران - مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 42 - 5
5 - زندگى من هاى دين و ايمان به خدا و قيامت ، پوچ و بى هدف و سرگرمى صرف است .
فذرهم يخوضوا و يلعبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 10 - 8
8 - ايمان به كارساز بودن خداوند و توكّل به او ، همواركننده راه صبر و شكيبايى در برابر مشكلات و سختى ها است .
فاتّخذه وكيلاً . و اصبر ... و اهجرهم هجرًا جميلاً
«واصبر» عطف بر «فاتّخذوه وكيلاً» است. اين عطف مى تواند به اين مناسبت باشد كه اتكال به خدا، موجب تقويت روح صبر و مقاومت در انسان مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 1،4
1 - اصحاب اخدود ، جز ايمان به خداوند ، هيچ يك از ويژگى هاى مؤمنان را ناپسند نمى شمردند .
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا
فعل «نَقَم»; يعنى، چيزى را به شدت ناپسند شمرد. (لسان العرب)
4 - عزّت خداوند ( مغلوب نشدن او در برابر هيچ چيز ) و پسنديده بودن تمام كار هاى او ، دليل ايمان آوردن كسانى بود كه به دست اصحاب « اخدود » سوختند .
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه العزيز الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 7
7 - ايمان به خداوند و اعتقاد به عزّت ، ستودگى ، حاكميت ، مالكيت و گواه بودن او و انجام دادن تمامى اعمال صالح ، مايه بهره بردن از مناظر سبز و پر درخت و زمين آب خيز بهشت است .
إلاّ أن يؤمنوا باللّه العزيز . .. إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت تج
برداشت ياد شده، از ارتباط اين آيه با آيه هشتم و نهم استفاده مى شود. «الصالحات»، جمع محلى به «ال» و مفيد عموم است.
عموم در اين موارد، عرفى است; يعنى، تمام آن چه ميسّر است. «جنّة»; يعنى، بوستانى كه با درختان خود زمين را پوشانده باشد. (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 44 - 10
10 - باور به معارف الهى و حقايق دينى ، نشانه فهم و درك صحيح است .
أفلا تعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 23 - 2
2- اطمينان به ربوبيت خدا و زدودن دل از ترديد درباره آن ، از شرايط ورود به بهشت است .
إن الذين . .. أخبتوا إلى ربهم أُولئك أصحب الجنة
برداشت فوق ، بر اين مبناست كه «إخبات» به معناى اطمينان باشد. بنابراين «أخبتوا إلى ربهم»; يعنى ، به ربوبيت خدا اطمينان دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 77 - 6
6 - اقتضاى ايمان و قبول پروردگارى خداوند ، بنده او شدن و دستورات او را بى چون و چرا و از سر تسليم انجام دادن است .
يأيّها الذين ءامنوا . .. و اعبدوا ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 36 - 12
12 - ايمان به پروردگارى و مقام ربوبيت خداوند ، مقتضى توكّل انسان بر او ، در همه امور خويش
و على ربّهم يتوكّلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 10
10 - باور به توبه پذيرى و رحيميت خدا ، ترغيب كننده شخص گنهكار به توبه و طلب آمرزش از اوست .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
هدف از تأكيد بر توبه پذيرى خداوند - كه از حرف تأكيد «انّ» و ضمير فصل «هو» و به كارگيرى صيغه مبالغه «تواب» به دست مى آيد - ترغيب گنهكاران به توبه و طلب آمرزش از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 4 - 2
2- ايمان به پيروزى راه ايمان و شكست نهايى كافران ، مقتضى صلابت و جديت مؤمنان در نبرد با جبهه كفر
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم ... فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب
فاء در «فإذا لقيتم» مفيد ترتب و نتيجه است; يعنى، اكنون كه دانستيد تلاش كافران بى ثمر خواهد ماند (أضلّ أعمالهم) و فرجام مؤمنان به صلاح خواهد گراييد (أصلح بالهم) پس دلگرم باشيد و با يقين به پيروزى نبرد كنيد (فإذا لقيتم. .. فضرب الرقاب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 40 - 11،20
11 - ترس از خداوند ، بازدارنده انسان از سركشى در برابر او است .
فأمّا من طغى . .. و أمّا من خاف مقام ربّه
تقابل طغيان گران و خداترسان در فرجام خويش، گوياى ناسازگارى خداترسى با طغيان گرى است.
20 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) . . . قال : من علم أنّ اللّه يراه و يسمع مايقول و يعلم ما يعمله من خير أو شرّ فيحجزه ذلك عن القبيح من الأعمال فذلك الذى « خاف مقام ربّه و نهى النفس عن الهوى » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: . .. كسى كه بداند خدا او را مى بيند و آنچه را مى گويد، مى شنود و از آنچه عمل مى كند - خوب يا بد - آگاه است و اين دانستن مانع كارهاى زشت او گردد; اين شخص كسى است كه از مقام پروردگارش ترسيده و نفس را از هوا بازداشته است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 24 - 9
9 - قبول پيامبرى صالح ( ع ) ، مايه تيره بختى در نگاه قوم ثمود
إنّا إذًا لفى . .. سعر
در صورتى كه «سعر» جمع «سعير» (آتش افروخته) باشد، مراد از آن در آيه شريفه، گرفتار شدن در آتش حسرت و تيره بختى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 12
12 - ايمان به خدا و مجازات او ، تأثيرگذار در دورى انسان از گناه و بزه كارى ( چون قتل به ناحق )
يقوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
يادآورى خداوند و عذاب او، از سوى مؤمن آل فرعون در راستاى نجات جان موسى(ع)، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 74 - 4
4 - ايمان به توانايى و عزّت مطلق خدا ، ره يابى به توحيد و ربوبيت يگانهءءاو است .
إنّ اللّه لقوىّ عزيز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 8 - 17
17 - توجه و ايمان به آگاهى همه جانبه خداوند بر احوال و رفتار كافران و گمراهان ، بازدارنده آدمى از حسرت و اندوه شديد نسبت به آنان
فلاتذهب نفسك عليهم حسرت إنّ اللّه عليم بما يصنعون
جمله «إنّ اللّه عليم. ..» تعليل براى جمله «فلاتذهب نفسك عليهم حسرات» است; يعنى، از آن جايى كه خداوند بر احوال كافران آگاه است، پس به حال آنان حسرت مخور. اين معنا گوياى دو مطلب است: 1- چون خدا بر احوال كافران آگاه است و آنان تحت نظر او قرار دارند، پس بايد آنهارا به خدا واگذاشت و بيش از اين بر آنان اندوه نخورد. 2- اين سخن نوعى دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 40 - 11،20
11 - ترس از خداوند ، بازدارنده انسان از سركشى در برابر او است .
فأمّا من طغى . .. و أمّا من خاف مقام ربّه
تقابل طغيان گران و خداترسان در فرجام خويش، گوياى ناسازگارى خداترسى با طغيان گرى است.
20 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) . . . قال : من علم أنّ اللّه يراه و يسمع مايقول و يعلم ما يعمله من خير أو شرّ فيحجزه ذلك عن القبيح من الأعمال فذلك الذى « خاف مقام ربّه و نهى النفس عن الهوى » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: . .. كسى كه بداند خدا او را مى بيند و آنچه را مى گويد، مى شنود و از آنچه عمل مى كند - خوب يا بد - آگاه است و اين دانستن مانع كارهاى زشت او گردد; اين شخص كسى است كه از مقام پروردگارش ترسيده و نفس را از هوا بازداشته است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 14
14 - توجه و اعتقاد به با خبر بودن خداوند از تمامى رفتار و كردار آدميان ، باز دارنده آنان از هر گونه نافرمانى و گناه است .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم . .. إنّ اللّه خبير بما تعملون
جمله «إنّ اللّه خبير. ..» تذكرى تهديدآميز به منافقان بود كه به دروغ اظهار اطاعت مى كردند; ولى در عمل به نافرمانى و گناه مشغول بودند. بنابراين هشدار به آگاهى خداوند از اعمال انسان ها، مى تواند به منظور بازداشتن آنان از نافرمانى و گناه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 38 - 8
8 - آگاهى و ايمان به علم همه جانبه خداوند ، به تمامى حقايق عالم و راز هاى دل آدم ، بازدارنده انسان از حق گريزى و ستم كارى
إنّ اللّه علم غيب السموت . .. عليم بذات الصدور
يادآورى علم همه جانبه خداوند در اين آيه - پس از نقل سرگذشت ستم كاران دوزخى و كافران حق ناپذير در آيات پيشين - مى تواند حاكى از مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 12
12- ورود مؤمنان به بهشت عدن ، به خاطر ايمان آنان به غيب و تصديق آن است .
جنّت عدن التى وعد الرحمن عباده بالغيب
«باء» در «بالغيب» مى تواند سببيه و متعلق به «وعد» باشد; يعنى، وعده خداوند به مؤمنان، به جهت ايمان آنان به غيب بوده است. روشن است كه بنابراين وجه، تقدير كلام «بتصديق الغيب» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 21
21 - باور به قدرت خدا ، ايجاد كننده محبت او در دلهاست .
والذين ءامنوا أشد حباً للّه . .. أن القوة للّه جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 10
10 - باور به نزديك بودن خدا به بندگان و توان او بر اجابت درخواست ها ، گرايش دهنده آدمى به ايمان و اطاعت از اوست .
فإنى قرب أجيب دعوة الداع . .. فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى
برداشت فوق از «فا»ى تفريع در «فليستجيبوا» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 74 - 4
4 - ايمان به توانايى و عزّت مطلق خدا ، ره يابى به توحيد و ربوبيت يگانهءءاو است .
إنّ اللّه لقوىّ عزيز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 7
7 - رهايى از آتش دوزخ ، در گرو ايمان به قرآن و تصديق رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
برداشت فوق با توجه به توضيح برداشت قبل، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 13،15
13 - ايمان به قرآن و التزام به حقايق ديگر كتاب هاى آسمانى ، مايه مصون ماندن از عذاب هاى الهى است .
و إيّى فاتّقون
«اتقاء» (مصدر اتقوا); يعنى: در اختيار گرفتن وسيله اى براى مصون ماندن از حادثه ها و مشكلاتى كه آدمى از پيشامدن آنها در هراس است. بنابراين «فاتقون»; يعنى، براى مصون ماندن از عذابهاى الهى بايد وسيله اى در اختيار داشته باشيد. فرازهاى پيشين بيان مى دارد كه آن وسيله: ايمان به قرآن و التزام به حقايق كتابهاى آسمانى است.
15 - نهراسيدن از پيامد هاى التزام به حقايق تورات و انجيل و ايمان به قرآن ، از توصيه هاى خداوند به بنى اسرائيل
و لاتشتروا بأيتى . .. و إيّى فاتقون
حصر در جمله «اياى فاتقون» - پس از بيان لزوم ايمان و پرهيز از دين فروشى - به اين اشاره دارد كه: ايمان به قرآن و التزام به حقايق تورات و انجيل، ممكن است براى شما يهوديان و نصرانيان مشكلاتى را به همراه داشته باشد - كه نبايد از آنها در هراس باشيد - و فقط از عذابهاى الهى بترسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 45 - 2
2 - بنى اسرائيل ، در صورت ايمان به قرآن و قبول شريعت جديد ، با تنگنا ها و مشكلاتى شديد مواجه مى شدند .
يبنى إسرائيل اذكروا . .. و ءامنوا ... و استعينوا بالصبر و الصلوة
سفارش خداوند به بنى اسرائيل (پيشه كردن صبر و برپايى نماز) پس از دعوت آنان به ايمان، بيانگر اين است كه: آنان به خاطر پذيرش اسلام و ترك شريعت پيشين، با مشكلات فراوانى مواجه مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 3
3 - ايمان به قرآن ، پيروى از دستورات خدا و پرهيز از محرمات ، وسيله محافظت آدمى در برابر مخاطرات و عذاب هاى روز قيامت است .
ءامنوا بما أنزلت . .. واتقوا يوماً
فرمان به گرفتن وقايه (وسيله محافظت) - پس از دعوت به ايمان (آمنوا بما أنزلت) و ديگر تكليفهاى ياد شده در آيه - مى رساند كه: وقايه آدمى در روز قيامت، همان ايمان به قرآن و . .. خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 11
11 - منفعت و سود واقعى انسان ها ، در گرو ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
و من يكفر به فأولئك هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 3
3 - ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفر ورزى به آنها ، وسيله محافظت در برابر مخاطرات و عذاب هاى روز قيامت است .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً
فرمان به گرفتن وقايه (وسيله محافظت)، پس از ترغيب به ايمان (أولئك يؤمنون به) و هشدار از كفرورزى (و من يكفر . ..) مى
رساند كه: وقايه انسان در روز قيامت، ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفرورزى به آن دو است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 1
1- ايمان يا بى ايمانى مردم به قرآن ، تأثيرى در حقانيت مفاهيم و معارف آن نخواهد داشت .
و بالحقّ أنزلنه . .. قل ءامنوا به أو لاتؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 11 - 2
2 - آمادگى براى ايمان به قرآن و برخوردارى از روح خشيت ، از زمينه هاى لازم براى تأثيرپذيرى از انذار ها و اخطار هاى الهى
إنّما تنذر من اتّبع الذكر و خشى الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 41 - 14
14 - پذيرش قرآن و عمل به راهنمايى هاى آن هدايت است و رد و انكار آن گمراهى و ضلالت .
فمن اهتدى فلنفسه و من ضلّ فإنّما يضلّ عليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 5
5- ايمان به پيامبر اسلام و قرآن ، شرط ثمربخشى عقيده به خداوند و عمل صالح
و الذين ءامنوا . .. و ءامنوا بما نزّل على محمّد
از تكرار «آمنوا. ..» استفاده مى شود كه «آمنوا» - در «الذين آمنوا» - به معناى اعتقاد به خداى يگانه است; چه اين كه در «آمنوا بما...» به معناى ايمان به قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) است. از قرين آمدن ايمان و عمل صالح، اعتقاد به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 6
6 - ايمان به قرآن ، ايمان به خدا و انكار آن ، كفر به او است .
و أنّا لمّا سمعنا الهدى ءامنّا به فمن يؤمن بربّه
برداشت ياد شده، از تبديل و تغيير ايمان به قرآن (آمنّا به)، به ايمان به خداوند (يؤمن بربّه) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 3
3 - باور داشتن معاد و معارف قرآن و انجام دادن كار هاى صالح ، نجات بخش انسان از عذاب دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
متعلق «آمنوا» - به قرينه آيات پيشين - معاد و قرآن است و «الصالحات» - كه جمع با حرف «ال» است - دلالت بر عموم مى كند. در اين موارد، مراد عموم عرفى است; يعنى، تمام صالحاتى كه امكان پذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 10
10 - باور به نزديك بودن خدا به بندگان و توان او بر اجابت درخواست ها ، گرايش دهنده آدمى به ايمان و اطاعت از اوست .
فإنى قرب أجيب دعوة الداع . .. فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى
برداشت فوق از «فا»ى تفريع در «فليستجيبوا» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 1،2،9،13
1 - مسلمانان ، يهوديان ، نصرانى ها و صابئان ، در صورت داشتن ايمان راستين به خدا و باور به قيامت و انجام عمل صالح ، از پاداشى گران قدر برخوردار خواهند شد .
إن الذين ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم
مراد از «الذين ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آيين صابئى نظرات مختلفى ايراد شده است. علامه طباطبايى پس از بيان اقوال گوناگون، تأييد مى كنند كه آيين صابئى، آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيّه بوده است.
2 - ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، شرط دور ماندن مسلمانان ، يهوديان ، نصارا و صابئان از هرگونه ترس و اندوه
إن الذين ءامنوا . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
تكرار «ايمان» در «ان الذين آمنوا» و «من آمن» حكايت از آن دارد كه: مراد از ايمان در جمله «من آمن» ايمان واقعى و راستين است نه ايمان صورى و اسمى.
9 - رسيدن به پاداش هاى گران قدر الهى در گرو ايمان به خدا ، باور به قيامت و انجام اعمال صالح است .
من ءامن باللّه . .. فلهم أجرهم عند ربهم
مقيد كردن اجر و پاداش به اينكه نزد خداوند است، اشاره به گران سنگى پاداش دارد.
13 - رهايى يافتن يهود از خوارى و درماندگى و برطرف شدن غضب الهى از آنان ، در گرو ايمان واقعى ايشان به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح است .
ضربت عليهم الذلة و المسكنة . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً فلهم أج
در آيه قبل بيان شد كه يهود بر اثر كفر و گناه به خوارى، ذلت و غضب گرفتار شدند. آيه مورد بحث خصوصاً با توجه به اينكه از يهوديان نام برده (والذين هادوا) مى تواند اشاره به اين باشد كه: راه نجات يهود از آن سرنوشت شوم ايمان و عمل صالح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 148 - 15
15 - باور به قيامت و حضور انسان ها در آن ، زمينه ساز گرايش آدمى به انجام كار هاى نيك است .
فاستبقوا الخيرت أين ما تكونوا يأت بكم اللّه جميعاً
يادآورى قيامت پس از فرمان به انجام كارهاى نيك، گوياى اين معناست كه: انسان در صورت باور به قيامت و توجه به آن، در انجام كارهاى خير سستى نخواهد ورزيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 9
9 - ايمان به خدا و روز رستاخيز ، اقامه نماز و پرداخت زكات و نترسيدن از غير خدا ، زمينه ساز ره يابى به صراط مستقيم و قرار گرفتن در زمره ره يافتگان
من ءامن باللّه و اليوم الأخر . .. فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 7
7 - ايمان واقعى به خدا و قيامت ، موجب داشتن اخلاص در عمل و انفاق كردن با ميل و رغبت
و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الأخر و يتخذ ما ينفق قربت عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 7 - 4
4 - ايمان به روز رستاخيز و اميد ديدار با خدا ، مايه پيراستگى از دلخوش بودن به مظاهر فريبنده دنيا و آرامش يافتن به آن
إن الذين لا يرجون لقاءنا و رضوا بالحيوة الدنيا و اطمأنوا بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 2 - 9
9- ايمان راستين به خدا و قيامت ، ضامن پياده شدن كامل و قاطع حدود و كيفر هاى الهى در جامعه و مانع تأثير پذيرى از احساسات و عواطف به هنگام اجراى آنها
الزانية و الزانى فاجلدوا. .. و لاتأخذكم بهما رأفة فى دين اللّه إن كنتم تؤمنون با
پيام و مفهوم جمله «فاجلدوا. .. إن كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الآخر; تازيانه بزنيد... اگر به خدا و روز واپسين ايمان داريد» اين است كه: اگر ايمان راستين وجود داشته باشد، حدود الهى اجرا خواهد شد و هرگز احساسات و عواطف و تعلقات شخصى، جلوگير آنها نخواهد شد. گفتنى است جواب جمله شرطيه «إن كنتم...» جمله اى مقدر مانند: (فلاتأخذكم بهما رأفة) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 28 - 6
6 - نقش مؤثر ايمان به خدا و روز جزا در تضمين قرارداد ها و سلامت روابط اقتصادى و اجتماعى جامعه
و اللّه على ما نقول وكيل
مفسران بر اين باورند كه گواه گرفتن خداوند از سوى موسى(ع) در قرارداد خود با شعيب(ع) براى تأكيد بيشتر بر اين ميثاق و تضمين عمل به آن بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 33 - 17
17 - تقوا و ايمان به قيامت و وعده هاى خدا ، مانع فريفتگى انسان به زندگى دنيا است .
اتقوا ربّكم و اخشوا يومًا . .. إنّ وعد اللّه حقّ فلاتغرّنّكم الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 4
4 - ايمان به روز قيامت و ترس از عذاب بزرگ آن روز ، بازدارنده آدمى از هرگونه گناه و قانون شكنى است .
إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 62 - 2
2 - گرايش به عبادت و سجده در برابر خداوند ، نتيجه ضرورى ايمان به وحى و قيامت
أزفت الأزفة . .. أفمن هذا الحديث تعجبون ... فاسجدوا للّه و اعبدوا
«فاى تفريع» در آيه شريفه مى رساند كه سجده و عبادت براى خداوند، در پى باور داشتن قيامت و مفاهيم وحى، امرى ضرورى و اجتناب ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 2
2 - ايمان به خدا و روز بازپسين ، ناسازگار با دوستى ورزيدن با دشمنان خدا و رسول او
لاتجد قومًا يؤمنون . .. يوادّون من حادّ اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 6 - 6
6 - اميدوارى به رحمت خدا و باورمندى به قيامت ، زمينه ساز روآورى انسان به توكل ، انابه و نيايش
ربّنا عليك توكلنا . .. لقد كان لكم فيهم أسوة حسنة لمن كان يرجوا اللّه و اليوم ال
در صورتى كه الگو بودن، نظر به محتواى آيات پيشين داشته باشد - كه درباره توكل، توبه و نيايش بود - تعبير «لمن كان. ..» افاده مطلب بالا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 8
8 - ايمان به قيامت و پاداش و كيفر آن روز ، عامل رهايى انسان از دلبستگى به متاع هاى مادى و دنيوى و سبب رويكرد او به آرمان هاى بلند معنوى و اخروى
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة و اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 2 - 9،11
9 - ايمان به خدا و روز قيامت ، مقتضى پذيرش موعظه هاى الهى و عمل به آنها است .
ذلكم يوعظ به من كان يؤمن باللّه و اليوم الأخر
توصيف موعظه شدگان، به ايمان آورندگان به خدا و روز قيامت، اشاره به مطلب ياد شده دارد.
11 - نقش سازنده ايمان به خدا و روز قيامت ، در ايجاد رابطه صحيح و شايسته ميان همسران و رعايت شدن حقوق متقابل بين آنان
إذا طلّقتم النساء . ..ذلكم يوعظ به من كان يؤمن باللّه و اليوم الأخر
يادآورى ايمان به خدا و روز قيامت - به دنبال موعظه هاى الهى در مسائل مربوط به همسران - مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 7
7 - آگاهى و ايمان به قيامت و عظمت عذاب و كيفر الهى در آن روز ، بازدارنده آدمى از گناه ( بخل ، محروم ساختن بينوايان از اموال خويش و . . . )
كذلك العذاب . .. لو كانوا يعلمون
خداوند، در پايان نقل ماجراى «اصحاب الجنّة»، مردم كافر را به عذاب و پيامد هلاكت بار دنيوى و اخروى تهديد كرد. از اين بيان، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 35 - 4
4 - انجام دادن دائم نماز ، اداى حق سائلان و محرومان جامعه ، تصديق روز جزا و هراس از عذاب الهى ، از موجبات ورود به بهشت
إلاّ المصلّين . .. و الذين فى أمولهم حقّ ... و الذين يصدّقون بيوم الدين ... أُول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 42 - 5
5 - زندگى من هاى دين و ايمان به خدا و قيامت ، پوچ و بى هدف و سرگرمى صرف است .
فذرهم يخوضوا و يلعبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 5 - 2
2 - ايمان به قيامت ، بازدارنده انسان از فسق و فجور
بل يريد الإنسن ليفجر أمامه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 10 - 4
4 - ايمان به قيامت و بيم از آن ، زمينه ساز گرايش و عامل انگيزش به نيكوكارى و نيك كردارى ( اخلاص ، ايثار ، انفاق و . . . )
و يطعمون الطعام . .. أسيرًا ... لانريد منكم جزاءً و لاشكورًا . إنّا نخاف من ربّن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 11 - 3،4
3 - مصونيت ابرار از شرور و گزند هاى قيامت و شادابى رخسار و سرور دل آنان ، به دليل ايمان آنان به قيامت و خوف آنان از آن روز است .
إنّا نخاف من ربّنا يومًا . .. فوقيهم اللّه شرّ ذلك اليوم
«فا» در «فوقاهم» براى تفريع اين آيه بر آيه قبل است; يعنى، مصونيت ابرار از شرور قيامت، به اين دليل است كه آنان، از احوال آن روز در هراس بودند; روزى كه چهره هاى كافران عبوس و دل هاى آنان محزون است.
4 - ايمان به قيامت و خوف از احوال آن روز ، موجب مصونيت از شرور روز قيامت و خرّمى رخسار و شادمانى دل
إنّا نخاف من ربّنا يومًا . .. فوقيهم اللّه شرّ ذلك اليوم و لقّيهم نضرة و سرورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 3 - 5
5 - ايمان و توجه به كبريايى و عظمت خداوند ، هموار كننده مشكلات ناشى از انجام دادن رسالت الهى و تبليغ دين
قم فأنذر . و ربّك فكبّر
برداشت ياد شده، از ارتباط ميان موضوع قيام براى انذار مردمان و موضوع به عظمت ياد كردن خداوند، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 13
13 - ايمان به قرآن و التزام به حقايق ديگر كتاب هاى آسمانى ، مايه مصون ماندن از عذاب هاى الهى است .
و إيّى فاتّقون
«اتقاء» (مصدر اتقوا); يعنى: در اختيار گرفتن وسيله اى براى مصون ماندن از حادثه ها و مشكلاتى كه آدمى از پيشامدن آنها در هراس است. بنابراين «فاتقون»; يعنى، براى مصون ماندن از عذابهاى الهى بايد وسيله اى در اختيار داشته باشيد. فرازهاى پيشين بيان مى دارد كه آن وسيله: ايمان به قرآن و التزام به حقايق كتابهاى آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 137 - 1
1 - رسيدن به هدايت ، در گرو ايمان به خدا و ايمان به همه پيامبران و كتاب هاى آسمانى ، و تسليم بودن در برابر خداوند است .
فإن ءامنوا بمثل ما ءامنتم به فقد اهتدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 8
8 - ايمان به قيامت و پاداش و كيفر آن روز ، عامل رهايى انسان از دلبستگى به متاع هاى مادى و دنيوى و سبب رويكرد او به آرمان هاى بلند معنوى و اخروى
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة و اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 9 - 5
5 - ايمان به معاد و كيفر اعمال ، بازدارنده انسان از نافرمانى خداوند است .
ما غرّك . .. كلاّ بل تكذّبون بالدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 46 - 2،4
2 - كسانى كه به لقاى خدا باور دارند ، از خود بزرگ بينى رهيده و به خصلت نيكوى خشوع آراسته مى شوند .
إلا على الخشعين. الذين يظنون أنهم ملقوا ربهم
4 - اقامه نماز براى باورداران به لقاى خدا و بازگشت به او ، امرى سهل و آسان است .
و إنها لكبيرة إلا على الخشعين. الذين يظنون أنهم ملقوا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 7
7 - رهايى از آتش دوزخ ، در گرو ايمان به قرآن و تصديق رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
برداشت فوق با توجه به توضيح برداشت قبل، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 11
11 - منفعت و سود واقعى انسان ها ، در گرو ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
و من يكفر به فأولئك هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 3
3 - ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفر ورزى به آنها ، وسيله محافظت در برابر مخاطرات و عذاب هاى روز قيامت است .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً
فرمان به گرفتن وقايه (وسيله محافظت)، پس از ترغيب به ايمان (أولئك يؤمنون به) و هشدار از كفرورزى (و من يكفر . ..) مى رساند كه: وقايه انسان در روز قيامت، ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفرورزى به آن دو است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 153 - 2
2 - ايمان به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در پى دارنده مشكلات و ناملايماتى براى ايمان آورندگان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر و الصلوة
توصيه به صبر و نماز و استعانت از آنها، پس از بيان رسالت پيامبر و مخاطب قرار دادن مؤمنان، اين نكته را به مخاطبان القا مى كند كه ايمان به سالت پيامبر، مستلزم مشكلات و ناملايماتى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 24
24 - رستگارى همگان ، حتى يهود و نصارا ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، دفاع از او در مقابل دشمنان و تقويت وى در پيشبرد رسالت است .
فالذين ءامنوا و عزّروه و نصروه . .. أولئك هم المفلحون
«تعزير» به معناى يارى كردن با شمشير است. بنابراين «الذين ... عزّروه» كسانى هستند كه از پيامبر در مقابل هجوم دشمنان
دفاع مى كنند. «نصر» به معناى مطلق يارى كردن است، ولى چون «نصروه» در مقابل «عزّروه» قرار گرفته، مراد از آن يارى دادن در غير مسائل دفاعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 4
4 - ارزش اعمال در پيشگاه خدا ، مشروط به ايمان به او و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 3 - 5،7،12
5- پرستش خدا ، بيزارى از شرك ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استغفار از گناهان ، مقدمه هايى لازم براى حركت به سوى خدا و تقرب به درگاه او
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. و أن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه
ظاهر اين است كه «توبوا إليه» عطف به همه جمله هاى سابق «ألاّ تعبدوا. ..»، «إننى لكم منه ...» و «أن استغفروا ...» است.
7- يكتاپرستى ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، استغفار از شرك و گناه و حركت به سوى خدا ، موجب جلب عنايت خدا و دستيابى به معيشتى نيكو در دنياست .
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. و أن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يمتعكم متعًا حسنًا
12- برخوردار شدن از پاداش هاى الهى در آخرت ، منوط به يكتاپرستى ، پرهيز از شرك ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استغفار از گناهان است .
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. يؤت كل ذى فضل فضله
استفاده برداشت فوق از آيه ، بر اساس اين احتمال است كه: جمله «يؤت . ..» بيانگر پاداش اخروى باشد. وجود «إلى أجل» در جمله قبل و نبود آن در اين جمله ، مى تواند مؤيد اين احتمال باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 5
5- ايمان به پيامبر اسلام و قرآن ، شرط ثمربخشى عقيده به خداوند و عمل صالح
و الذين ءامنوا . .. و ءامنوا بما نزّل على محمّد
از تكرار «آمنوا. ..» استفاده مى شود كه «آمنوا» - در «الذين آمنوا» - به معناى اعتقاد به خداى يگانه است; چه اين كه در «آمنوا بما...» به معناى ايمان به قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) است. از قرين آمدن ايمان و عمل صالح، اعتقاد به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 3،14
3 - كارساز بودن ايمان به خدا ، در گرو ايمان آوردن به رسول او ( حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ) است .
ءامنوا باللّه و رسوله
14 - انفاق ، در صورتى پيش خداوند ارزش دارد كه از شخص مؤمنِ به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) انجام بگيرد .
فالذين ءامنوا منكم و أنفقوا لهم أجر كبير
قيد «منكم» بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 7
7 - رعايت تقواى الهى و ايمان راستين به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ( تبعيت كامل از آن حضرت ) ، موجب دسيابى انسان به رحمت گسترده الهى ; هم در دنيا و هم در آخرت
اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مقصود از دو بهره (كفلين) يكى بهره دنيوى و ديگرى بهره اخروى باشد. ذكر اين نكته ضرورى است كه اضافه در «رحمته» تشريفيّه و بيانگر آن است كه رحمتى كه مؤمنان راستين در دنيا و آخرت از آن بهره مند مى شوند، رحمتى ويژه و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 7
7 - ايمان استوار به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا ، رهايى بخش انسان از عذاب دردناك الهى
تنجيكم من عذاب أليم . تؤمنون باللّه و رسوله و تجهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 32 - 4
4 - آخرت، سرايى خوب براى كسانى كه معاد را تكذيب نكرده و در انجام تكاليف كوتاهى نمى كنند.
و للدار الأخرة خير للذين يتقون
بنابراين كه «خير» صفت مشبهه باشد. يتقون» در اين آيه، به قرينه تقابلى كه با آيه قبل دارد و در آن آيه بحث از تكذيب لقاء اللّه و تفريط در دين و تكاليف الهى بود، به معناى تكذيب نكردن معاد و انجام تكاليف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 6
6 - باور به معاد و بازگشت به خدا پس از مرگ ، عامل نهراسيدن ساحران مؤمن از مجازات ها و شكنجه هاى فرعون
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 13
13- باور به معاد ، حتى در حدّ گمان و اميد ، اهرمى كارامد در گرايش به عمل صالح و به دور از شرك و ريا است .
فمن كان يرجوا لقاء ربّه فليعمل عملاً صلحًا و لايشرك بعبادة ربّه أحدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 2 - 8
8- زندگى بدون ايمان به وحى و معاد ، بازيچه و بى هدف است .
ما يأتيهم من ذكر . .. و هم يلعبون
برداشت ياد شده مبتنى براين احتمال است كه «يلعبون» ناظر به زندگى طبيعى و روز مرّه مشركان باشد; يعنى، آنان به وقت نزول وحى به همان زندگى بى هدف و بازيچه مشغولند. بنابراين كسانى كه مبدأ و معاد را انكار كنند (مانند مشركان) به لعب و بازيچه در زندگى گرفتار مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 54 - 5
5 - باور به معاد و توجه به آن ، داراى نقش اساسى در حق پذيرى انسان
سنريهم ءايتنا فى الأفاق . .. ألا إنّهم فى مرية من لقاء ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 9 - 5
5 - ايمان به معاد و كيفر اعمال ، بازدارنده انسان از نافرمانى خداوند است .
ما غرّك . .. كلاّ بل تكذّبون بالدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 3
3 - باور داشتن معاد و معارف قرآن و انجام دادن كار هاى صالح ، نجات بخش انسان از عذاب دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
متعلق «آمنوا» - به قرينه آيات پيشين - معاد و قرآن است و «الصالحات» - كه جمع با حرف «ال» است - دلالت بر عموم مى كند. در اين موارد، مراد عموم عرفى است; يعنى، تمام صالحاتى كه امكان پذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 9 - 5
5 - ايمان به معاد ، زمينه ساز از بين رفتن خصلت هاى ناروا است .
لكنود . .. أفلايعلم إذا بعثر ما فى القبور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 21 - 4
4- باور به معبودهايى غير از خداى يكتا ، باورى واهى و مايه خسران و تباهى است .
أُولئك الذين خسروا أنفسهم و ضلّ عنهم ما كانوا يفترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 10
10 - ايمان و اعتقاد به اينكه خوشى ها و ناخوشى ها ، و شكست ها و پيروزى ها بر اساس تقدير خداست ، مقتضى توكل بر او و روى بر تافتن از ديگران
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا . .. و على اللّه فليتوكل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 2 - 8
8- زندگى بدون ايمان به وحى و معاد ، بازيچه و بى هدف است .
ما يأتيهم من ذكر . .. و هم يلعبون
برداشت ياد شده مبتنى براين احتمال است كه «يلعبون» ناظر به زندگى طبيعى و روز مرّه مشركان باشد; يعنى، آنان به وقت نزول وحى به همان زندگى بى هدف و بازيچه مشغولند. بنابراين كسانى كه مبدأ و معاد را انكار كنند (مانند مشركان) به لعب و بازيچه در زندگى گرفتار مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 9 - 7
7- ثمربخشى اعمال نيك ، در پرتو پذيرش پيام وحى و گردن نهادن به آن از روى رغبت و ميل
كرهوا ما أنزل اللّه فأحبط أعملهم
از مفهوم آيه شريفه، مطلب بالا استفاده مى شود; يعنى، اگر عمل همراه با كراهت و ناخشنودى نباشد; بلكه از روى طوع و رغبت و براى خداوند صورت گيرد، باقى مانده و ثمر خواهد داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 62 - 2
2 - گرايش به عبادت و سجده در برابر خداوند ، نتيجه ضرورى ايمان به وحى و قيامت
أزفت الأزفة . .. أفمن هذا الحديث تعجبون ... فاسجدوا للّه و اعبدوا
«فاى تفريع» در آيه شريفه مى رساند كه سجده و عبادت براى خداوند، در پى باور داشتن قيامت و مفاهيم وحى، امرى ضرورى و اجتناب ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 33 - 17
17 - تقوا و ايمان به قيامت و وعده هاى خدا ، مانع فريفتگى انسان به زندگى دنيا است .
اتقوا ربّكم و اخشوا يومًا . .. إنّ وعد اللّه حقّ فلاتغرّنّكم الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 21
21 - پايه هاى حكومت فرعون پس از ماجراى ساحران و ايمان آنان به موسى ( ع ) ، بسيار متزلزل شد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
تفاوت برخوردهاى اوليه فرعون با برخوردهاى پس از ايمان ساحران، نشان از تزلزل حكومت فرعون و احساس خطر شديد او از ناحيه موسى(ع) و مؤمنان به او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 1
1 - خشم و برآشفتن فرعون از ايمان سريع ساحران به موسى ( ع ) ، بدون رخصت و اجازه وى
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 14
14- ايمان گروهى از جنيان ، به مجرد شنيدن قرآن ، تعريضى به مشركان لجوج و حق ستيز است . *
و إذ صرفنا إليك نفرًا من الجنّ
با توجه به اين كه آيات پيشين، تماماً هشدار به مشركان بود; اين آيه نيز در بردارنده تعريض و سرزنش براى آنان است; زيرا جنيان پيغام قرآن را شنيده و پذيرفتند; ولى آنان چنين نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 10
10 - خطر آفرين نبودن ايمان دختران بنى اسرائيل به آيين موسى ، براى حكومت و اقتدار فرعونيان
و استحيوا نساءهم
فرمان زنده نگه داشتن دختران مؤمنان به موسى(ع) - على رغم فرمان عمومى كشتار فرزندان آنان - مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 2
2 - ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، شرط دور ماندن مسلمانان ، يهوديان ، نصارا و صابئان از هرگونه ترس و اندوه
إن الذين ءامنوا . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
تكرار «ايمان» در «ان الذين آمنوا» و «من آمن» حكايت از آن دارد كه: مراد از ايمان در جمله «من آمن» ايمان واقعى و راستين است نه ايمان صورى و اسمى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 3
3- گرايش محرومان به قرآن ، بهانه مستكبران براى ترديد در حقانيت آن
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
تعبير «لو كان خيراً. ..»، بيان دليل است و از محتواى آيه استفاده مى شود كه كافران، از طايفه اشراف مستكبر و مؤمنان از طبقه محروم بودند. بدين جهت مستكبران، ابراز مى داشتند اگر قرآن خيرى در برداشت، تهى دستان بى هويت بدان روى نمى آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 148 - 3
3 - ايمان قوم يونس ، عامل بهره مند شدن آنان از موهبت هاى دنيوى
ف--َامنوا فمتّعنهم إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 24
24 - عدم زدايش تمامى آثار گناهان كافران ، به صرف روى آوردن آنان به ايمان
يأيّها النبىّ إذا جاءك . .. فبايعهنّ و استغفر لهنّ اللّه
از اين كه پس از پذيرش بيعت مؤمنان، باز هم خداوند از پيامبر(صلی الله علیه و آله) خواسته است تا براى ايشان استغفار كند; معلوم مى شود كه به صرف ايمان، تمامى آثار گناهان گذشته محو نشده و نياز به استغفار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 2 - 6
6 - نقش سازنده ايمان و عدالت شاهدان ، در گواهى صحيح و به حق آنان در ميان مردم
و اشهدوا ذوى عدل منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 10
10 - ايمان مسلمانان به ربوبيت خداى يگانه ، علت اصلى اخراج ايشان از مكه به وسيله مشركان *
يخرجون الرسول و إيّاكم أن تؤمنوا باللّه ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 2
2 - ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، شرط دور ماندن مسلمانان ، يهوديان ، نصارا و صابئان از هرگونه ترس و اندوه
إن الذين ءامنوا . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
تكرار «ايمان» در «ان الذين آمنوا» و «من آمن» حكايت از آن دارد كه: مراد از ايمان در جمله «من آمن» ايمان واقعى و راستين است نه ايمان صورى و اسمى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 12
12 - بازگشت از مواضع منافقانه به ايمان و عمل خالصانه ، پيش از فرا رسيدن مرگ ، مورد قبول خداوند و جبران كننده گناه دورويى و نفاق
و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 122 - 3
3 - عبوديت و ايمان موسى و هارون ( عليهماالسلام ) موجب دستيابى آنان به پاداش هايى همچون پاداش هاى محسنان از سوى خداوند
إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّهما من عبادنا المؤمنين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّهما من عبادنا. ..» تعليل براى جمله «إنّا كذلك نجزى المحسنين» است; يعنى، چون موسى و هارون (عليهماالسلام) از مؤمنان و بندگان خالص خدا بودند، به آنان چونان پاداش محسنان، پاداش داديم. مقصود نجات از اندوه بزرگ و باقى ماندن نام و آوازه نيك آنان در تاريخ مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 11 - 8
8 - آگاهى و ايمان مؤمنان به علم همه جانبه خداوند ، مايه تحمل مصيبت ها و پايدارى در برابر مشكلات است .
ما أصاب من مصيبة إلاّ بإذن اللّه . .. و اللّه بكلّ شىء عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 81 - 3
3 - عبوديت و ايمان نوح ( ع ) ، موجب دستيابى او به پاداش هايى همانند پاداش هاى محسنان از سوى خداوند
إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنه من عبادنا. ..» تعليل براى جمله «إنا كذلك نجزى المحسنين» است; يعنى، چون نوح(ع) از مؤمنان و بندگان خالص خدا بود، به او همانند پاداش محسنان، پاداش داديم. گفتنى است كه مقصود از آن، اجابتِ دعا، نجاتِ از مشكلات اندوه بار و باقى ماندن نسل و نام نيك آن حضرت در تاريخ مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 122 - 3
3 - عبوديت و ايمان موسى و هارون ( عليهماالسلام ) موجب دستيابى آنان به پاداش هايى همچون پاداش هاى محسنان از سوى خداوند
إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّهما من عبادنا المؤمنين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّهما من عبادنا. ..» تعليل براى جمله «إنّا كذلك نجزى المحسنين» است; يعنى، چون موسى و هارون (عليهماالسلام) از مؤمنان و بندگان خالص خدا بودند، به آنان چونان پاداش محسنان، پاداش داديم. مقصود نجات از اندوه بزرگ و باقى ماندن نام و آوازه نيك آنان در تاريخ مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 15 - 1
1- آنان كه با مشاهده عذاب اظهار ايمان كنند ، با اندك فرجه اى به كفر و شرك خويش باز مى گردند .
إنّا كاشفوا العذاب قليلاً إنّكم عائدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 2
2 - ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، شرط دور ماندن مسلمانان ، يهوديان ، نصارا و صابئان از هرگونه ترس و اندوه
إن الذين ءامنوا . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
تكرار «ايمان» در «ان الذين آمنوا» و «من آمن» حكايت از آن دارد كه: مراد از ايمان در جمله «من آمن» ايمان واقعى و راستين است نه ايمان صورى و اسمى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 3
3- گواهى و ايمان بنى اسرائيل و يهود به حقانيت قرآن ، حجتى عليه كافران و مشركان
إن كان من عند اللّه و كفرتم به و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله
خداوند، ايمان فردى از يهود را - كه آگاه به تورات و مفاد آن بود - گواهى بر حقانيت قرآن شمرده است و به كافران تذكر داد و به آن احتجاج كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 1،4
1 - تنها مردمان بى ايمان ( منافقان ) ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اجازه ترك جهاد مى طلبيدند .
إنما يستئذنك الذين لايؤمنون باللّه و اليوم الأخر
4 - بى ايمانى ، موجب سرگردانى ، ترديد و اضطراب در زندگى است .
إنما يستئذنك الذين لايؤمنون . ... فهم فى ريبهم يترددون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 46 - 5
5 - بى ايمانى و سست باورى ، مايه محروميت از توفيق الهى براى شركت در جهاد
و لكن كره اللّه انبعاثهم فثبطهم و قيل اقعدوا مع القعدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 14
14- خداوند براساس سنت خويش ، كافران دوران هاى پيشين را كه از ايمان و استغفار روگردان بودند ، به هلاكت رساند .
إلاّ أن تأتيهم سنّة الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 65 - 3
3 - انسان ، من هاى ايمان ، با خطر ها ، آسيب ها و دشوارى هاى علاج ناپذير روبه رو خواهد شد .
قل إنّما أنا منذر
از اين كه خداوند پيامبر(صلی الله علیه و آله) را منذر و اخطارگر معرفى كرد، روشن مى شود كه بر سر راه انسان ها، خطرها و آسيب هاى بسيارى وجود دارد و اگر انسان ها از رهنمودهاى آن حضرت بهره نگيرند و به ايشان ايمان نياورند، گرفتار آنها خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 70 - 4
4 - انسان ، من هاى ايمان ، با خطر ها ، آسيب ها و دشوارى هاى علاج ناپذير رو به رو خواهد شد .
إنّما أنا نذير
از اين كه خداوند پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) را منذر و اخطارگر معرفى كرد، روشن مى شود كه بر سر راه انسان ها، خطرها و آسيب هاى بسيارى وجود دارد كه اگر انسان ها از رهنمودهاى آن حضرت بهره نگيرند و به ايشان ايمان نياورند، گرفتار آنها خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 7
7 - ناباورى كافران به روز هاى تحقق وعده ها و وعيد هاى خداوند ، عامل حق ستيزى آنان *
يغفروا للذين لايرجون أيّام اللّه
از اين كه خداوند از مشركان و حالت روحى شان با عنوان «لايرجون أيّام اللّه» ياد فرموده; استفاده مى شود كه ايمان نداشتن آنان به وعده ها و وعيدهاى خداوند، عامل ستيزه گرى آنان با مؤمنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 21 - 5
5 - روحيه ناباورى ، مانع پذيرش قرآن و خضوع در برابر آن
لايؤمنون . و إذا قرىء عليهم القرءان لايسجدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 4
4 - بى ايمانى و ترك عمل صالح ، مايه گرفتار آمدن انسان در پست ترين جايگاه جهان آخرت
ثمّ رددنه أسفل سفلين . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
در آيه قبل گرچه فعل «رددنا» به خداوند استناد يافته بود; ولى اين آيه بيانگر آن است كه بى ايمانى و ترك عمل صالح، دليل تنزّل يافتن افراد به «أسفل سافلين» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 53 - 3
3 - بى ايمانى و بى پروايى نسبت به روز جزا ، عامل مخالفت كافران با رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نپذيرفتن تعاليم قرآن
بل لايخافون الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 23 - 6،8
6 - بى اعتقادى به تقدير الهى ، باعث مى شود كه رويداد هاى تلخ و ناگوار براى انسان ، امرى غيرمنتظره باشد و وى را از پاى درآورد .
ما أصاب من مصيبة . .. لكيلاتأسوا على ما فاتكم
8 - غمگين شدن در ناملايمات و شادمانى كردن در برخوردارى ها ، نشانه بى اعتقادى به تقدير الهى است .
لكيلاتأسوا على ما فاتكم و لاتفرحوا بما ءاتيكم
«أسى» (مصدر «تأسوا») به معناى اندوهگين شدن و «فرح» (مصدر «لاتفرحوا») به معناى شادمانى كردن است. بنابراين «لاتأسوا»; يعنى، غمگين نشويد و «لاتفرحوا»; يعنى، شادمانى نكنيد; زيرا آنچه به شما مى رسد - چه خوب و چه بد - قبلاً تعيين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 4
4 - تأثير مثبت بيان فوايد و نتايج ايمان و دين دارى در گرايش بيشتر مردم به دين
و ألّوِاستقموا على الطريقة لأسقينهم ماء غدقًا
مأموريت پيامبر(صلی الله علیه و آله) به بيان فوايد دين، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 5
5 - تظاهر به ايمان در بردارنده منافعى است هرچند گذرا و ناپايدار
فلمّا أضاءت ما حوله ذهب اللّه بنورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 37 - 11
11 - نقش ايمان در غلبه انسان بر هيجانات درونى خويش و گذشت از خطاى ديگران
للذين ءامنوا . .. و إذا ما غضبوا هم يغفرون
از تقديم ضمير فاعل (هم) بر «يغفرون» - كه به زبان اهل بلاغت براى تقوّى و قوت يافتن حكم است - استفاده مى شود كه در پرتو ايمان مطمئناً مى توان بر خشم و غضب خويش فائق آمد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 223 - 15
15 - توجه به حضور در دادگاه الهى و ملاقات وى ، زمينه ساز رعايت تقوا و حفظ حدود الهى
و اتّقوا اللّه و اعلموا انكم ملاقوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 249 - 22
22 - مؤمنان به روز رستاخيز ، معتقد به پايدارى در پيكار با دشمنان خدا ، على رغم كمبود نيرو
قال الّذين يظنّون . .. غلبت فئة كثيرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 7
7 - سبقت در ايمان و قرار گرفتن در صف نخستين مؤمنان و حق گرايان ، موجب جلب آمرزش الهى
إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا خطينا أن كنّا أوّل المؤمنين
برداشت ياد شده از تعليل قرار گرفتن جمله «أن كنّا أوّل المؤمنين» براى جمله قبل (إنّا نطمع. ..) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 13
13 - پايدارى در طريق ايمان ، زمينه جلب رأفت و رحمت الهى
اتبعوه فى ساعة العسرة . .. إنه بهم رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 10
10 - صداقت در ايمان مقتضى محبت و ايثار به مؤمنان و رنجديدگان در مسير دين
أُولئك هم الصدقون . و الذين تبوّءو الدار و الإيمن يحبّون من هاجر إليهم و ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 3،4،5
3 - بيمار دلى و ضعف ايمان ، زمينه تخلف از فرامين خداوند
لاتتخذوا اليهود و النصرى أولياء . .. فترى الذين فى قلوبهم مرض يسرعون فيهم
4 - سستى ايمان زمينه گرايش به يهود و نصارا و طرح دوستى با آنان
فترى الذين فى قلوبهم مرض يسرعون فيهم
مراد از بيماردلان، كسانى هستند كه نسبت به حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و يا برخى از معارف دين در شك بوده و ايمانى ضعيف دارند.
5 - بيمارى دل و سستى ايمان ، زمينه محروميت از هدايت الهى
إنّ اللّه لايهدى القوم الظلمين. فترى الذين فى قلوبهم مرض يسرعون فيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 5
5 - ضعف ايمان در مسلمانان صدر اسلام موجب ضعف قدرت ايشان در ميدان هاى نبرد
علم أن فيكم ضعفا فإن يكن منكم مائة صابرة
از علل توان بسيار برتر مسلمانان در برابر كافران مفهومى است كه از «بأنهم قوم لايفقهون» به دست مى آيد ; يعنى ايمان راسخ به معارف دين. بنابراين مى توان گفت منشأ بروز ضعف نسبى مسلمانان پس از گذشت برهه اى از صدر اسلام، افت درجه ايمانى آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 5 - 4
4 - دست يازيدن به آلودگى هاى جنسى ، برخاسته از ضعف ايمان و مايه محروم شدن از سعادت اخروى است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لفروجهم حفظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 15
15 - محبت واقعى به ايمان ، مقتضى اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لو يطيعكم . .. لعنتّم و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 8 - 5
5 - تمايل انسان ها به ايمان ، سودمند براى خود ايشان و نه خداوند
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن . .. فضلاً من اللّه و نعمة
واژه «فضلاً و نعمة» مى رساند كه خداوند، خود نيازى به ايمان خلق ندارد; بلكه از سر بذل و بخشش تمايل به ايمان را در مؤمنان پديد آورده تا رشد يابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 203 - 8،9
8 - توجه به قيامت و بازگشت به خدا ، زمينه ساز رعايت تقواى الهى
فاذا قضيتم مناسككم . .. و اتقوا اللّه و اعلموا انكم اليه تحشرون
9 - توجّه به قيامت ، زمينه ساز عمل به مناسك حج
و اعلموا انكم اليه تحشرون
با توجه به اينكه پس از بيان مناسك حج، مسأله قيامت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 281 - 8
8 - توجه به قيامت و خوف از آن ، بازدارنده آدمى از اعمال ناشايست ( ربا و . . . ) و ترغيب كننده او به اعمال شايسته ( انفاق ، صدقه و . . . )
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه و ذروا ما بقى من الرّبوا . .. و ان تصدقوا خير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 19،20
19 - توجه انسان به بازگشت به خدا و اعتقاد به آن ، عامل مقاومت در برابر ولايت كافران
لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء . .. و الى اللّه المصير
20 - اعتقاد به بازگشت انسان به سوى خداوند ، مقتضى پرهيز از قهر او
و يحذّركم اللّه نفسه و الى اللّه المصير
«الى اللّه المصير»، بيانگر احاطه قدرت خداوند بر انسان است; پس بايد از قهر خداوند پرهيز كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 30 - 12
12 - اعتقاد به حضور اعمال نيك و بد آدمى در قيامت ، عامل پرهيز از قهر خداوند
يوم تجد كلّ نفس . .. و يحذركم اللّه نفسه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 21
21 - پايدارى در نبرد ، وحدت و پيروى از تعاليم پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نشانگر آخرت خواهى مؤمنان مجاهد
حتّى اذا فشلتم . .. منكم من يريد الاخرة
بنابر اينكه دنياطلبى (منكم من يريد الدّنيا)، دليل «اذا فشلتم . .. » باشد، صفات مقابل اينها ويژگى آخرت جويان خواهد بود; يعنى آخرت خواهان در نبرد نه سستى خواهند كرد و نه ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 154 - 31
31 - مسلمانان آخرت طلب و خداخواه احد ، مشتاقان شهادت و رهسپار به سوى قتلگاه خويش
قل لو كنتم فى بيوتكم لبرز الّذين كتب عليهم القتل الى مضاجعهم
على رغم اينكه آيه درباره توحيد افعالى است و بيان اين معنا كه امور به دست خداوند است، خروج براى شهادت را به خود مبارزان نسبت داد تا اشاره به اشتياق آنان به شهادت كند. كاربرد كلمه «مَضجع» (خوابگاه) به جاى قتلگاه، مؤيّد اين معناست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 208 - 3
3 - روح ايمان ، تسليم در برابر خداوند و پرهيز از پيروى شيطان است . *
يا ايها الذين . .. ادخلوا فى السِلم كافّة و لا تتبعوا خطوات الشيطان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 11
11 - ايمان ، مانع فريفتگى و دلبستگى به دنيا و اصالت دادن به آن
زين للذين كفروا الحيوة الدنيا
مفهوم «زيِّن للّذين . ..»، اين است كه زندگى دنيا نزد مؤمنان، زيبا و دلفريب نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 244 - 1
1 - توجه به حاكميّت خداوند در حيات و مرگ ، برطرف كننده ترس آدمى براى پيكار در راه او
الم تر الى الّذين . .. و قاتلوا فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 254 - 9
9 - ايمان و توجّه به ويژگى هاى قيامت ( نبود داد و ستد و دوستى و شفاعت ) برانگيزاننده انسان به انفاق و اعمال خير
انفقوا . .. من قبل ان يأتى يوم لا بيع فيه و لا خلّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 16
16 - نقش سازنده ايمان در اصلاح فرد و جامعه و زدودن فقر و فساد از سيماى جامعه بشرى
المؤمنون . .. يأمرون بالمعروف ... و يؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 12
12 - ثمره و فايده ايمان ، به خود انسان ها بازمى گردد .
فكفروا و تولّوا و استغنى اللّه و اللّه غنىّ
يادآورى استغناى خداوند و بى نيازى او - پس از ذكر كفر و انكار اقوام كافر - مى تواند اشاره به مطلب يادشده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 11
11- اقدام و حركت براى حفظ ايمان ، از زمينه هاى جلب رحمت الهى است .
إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربّنا ءاتنا من لدنك رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 75 - 2
2 - حفظ ايمان تا زمان حضور در نزد پروردگار ( قيامت ) شرط برخوردارى از درجات عالى در آخرت
و من يأته مؤمن ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 5
5 - خداوند ، مشركان را به دليل از دست دادن زمينه ايمان ، به عذاب استيصال تهديد فرمود .
قل فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 102 - 1
1 - دوزخيان ، آرزومند بازگشت به دنيا ، حتى براى يك بار و قرار گرفتن در صف مؤمنان
فلو أنّ لنا كرّة فنكون من المؤمنين
حرف «لو» براى «تمنّى» به كار مى رود و «كرّة» به معناى (يك بار بازگشتن) است. بنابراين «لو أنّ لنا كرّة»; يعنى، اى كاش! براى ما هرچند براى يك بار هم كه شده، فرصت بازگشتى مى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 1
1- آگاهى از غيب و يا صدور پيمانى از جانب خداوند ، از راه هاى وقوف بر پى امد هاى كفر و ايمان و آثار آنها است .
لأُتينّ . .. أطّلع الغيب أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
همزه در «أطّلع» - كه در اصل أإطّلع بوده - براى استفهام انكارى است و فاعل فعل ضميرى است كه به «الذى» در آيه قبل بازمى گردد. از اين رو مضمون آيه چنين مى شود: آيا آن كافرى كه مدعى شد كفر، موجب دستيابى به مال و فرزند است، بر غيب آگاهى يافته و يا عهدى از جانب خداوند دريافت كرده است؟! مراد از عهد، نوشته و يا بيانى است كه از ناحيه خداوند صادر گرديده
باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 7
7- كافران و عناصر سست ايمان ، داراى آينده اى پر بيم و هراس
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
از مفهوم آيه شريفه، استفاده مى شود كه دو گروه در معرض بيم و هراس اند: 1- كافران، 2- آنان كه اظهار ايمان كرده ولى در طريق ايمان استقامت نورزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 2
2 - گرفتار شدن مدّعيان ايمان به فتنه و آزار و اذيت ، آزمونى الهى است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 21
21 - تعلّق قلبى به خداوند و كفر به طاغوت ( نفى اغيار ) ، دو بُعد ايمانِ با صلابت
فمن يكفربالطّاغوت و يؤمن باللّه فقد استمسك بالعروة الوثقى
امام صادق (ع) درباره آيه «فقد استمسك . .. » فرمود: هى الايمان باللّه وحده لا شريك له
كافى، ج 2، ص 14، ح 1 ; نورالثقلين، ج 1، ص 263، ح 1052 و 1053.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 23 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به الزام مخالفان بر ايمان- در صورت بى اعتنايى و كفر ورزيدن آنان - مجاز است .
لست عليهم بمصيطر . إلاّ من تولّى و كفر
حرف «إلاّ»، ممكن است براى استثناى حقيقى از ضمير «عليهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 4 - 1
1 - قدرت خداوند ، بر نزول نشانه اى انكارناپذير از آسمان براى ناگزيرساختن كافران به ايمان
إن نشأ ننزّل عليهم من السماء ءاية فظلّت . .. خضعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 13
13 - دور شدن از رحمت خدا و گرفتار آمدن به لعنت او ، مستلزم جبر به عدم ايمان نخواهد شد .
لعنهم اللّه بكفر هم فقليلا ما يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 253 - 18
18 - ايمان يا كفر ، انتخاب آدمى در برابر روشنگرى انبياى الهى
من بعد ما جاءتهم البيّنات . .. و لكن اختلفوا فهمنهم من امن و منهم من كفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 17
17 - اختيار انسان ها در انتخاب ايمان و كفر ، برخاسته از علم و حكمت خداوند
فامنوا خيراً لكم و إن تكفروا . .. و كان اللّه عليماً حكيماً
يادآورى علم و حكمت خداوند در ذيل آيه اشاره به اين است كه تمامى معارف ياد شده در آيه و از جمله آنها اختيار آدمى، عالمانه و حكيمانه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 3
3 - ايمان ثمربخش و مورد قبول خداوند ، ايمانى است كه از روى اختيار و پيش از نزول عذاب استيصال باشد .
إن الذين حقت عليهم . .. لايؤمنون ... حتى يروا العذاب الأليم. فلولا كانت قرية ءام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 4 - 2
2 - خداوند ، خواهان ايمان اختيارى مردم است ، نه گرايش جبرى آنان به دين .
إن نشأ ننزّل عليهم . .. فظلّت أعنقهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 31 - 6
6 - مبادى ايمان ، امرى اختيارى است .
لن نؤمن
از اين كه مشركان ادعا كرده اند «ما هرگز ايمان نمى آوريم»، به دست مى آيد كه ايمان آوردن در اختيار خود انسان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 32 - 2
2- ايمان و كفر جن ، به اختيار و انتخاب خود آنان و نه معلول جبر
و من لايجب داعى اللّه
از سياق اين آيات - كه در آن جنيان تشويق و تهديد شده اند و اجابت و عدم اجابت به خود آنان نسبت داده شده است - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 11
11 - آنچه در ايمان ، مورد رضايت خداوند است ، ايمان راستين است و نه صرف ادعاى آن .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا . .. و لقد فتنّا ... من قبلهم فليعلمنّ الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور رد ادعاى ايمان باديه نشينان ، در عين پذيرش اسلام آنان
قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 7
7 - وجود شك و دلبستگى به مال و جان در ميان اعراب ، دليل رد ادعاى ايمان آنان از سوى خداوند
قل لم تؤمنوا . .. إنّما المؤمنون ... ثمّ لم يرتابوا و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 16 - 2
2 - علم الهى به چگونگى ايمان انسان ها ، مبتنى بر ملاك هاى واقعى و عينى است ; نه ادعا ها و اظهارات گفتارى آنان .
قل أتعلّمون اللّه بدينكم و اللّه يعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 18 - 3
3 - اعمال آدميان ، نشانگر ميزان صداقت آنان در ادّعاى ايمان
يمنّون عليك أن أسلموا . .. و اللّه بصير بما تعملون
با توجه به اين كه سياق آيات، در زمينه كسانى است كه به گزاف مدعى ايمان اند; تعبير «و اللّه بصير بما تعملون» مى تواند نظر به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 1،5
1 - منافقان صدراسلام ، مدعى ايمان به خدا و رسول بودند .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول
به گفته مفسران، آيه شريفه و چند آيه بعد، درباره منافقان است و اين را موضوعات طرح شده در اين آيات و آهنگ و شأن نزول آنها، تأييد مى كند.
5 - دسته اى از منافقان صدراسلام ، على رغم اظهارات أكيدشان مبنى بر فرمان برى ايمان داشتن به خدا و رسول او ، از ايشان روى برتافته و نافرمانى كردند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 1،5
1 - منافقان صدراسلام ، مدعى ايمان به خدا و رسول بودند .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول
به گفته مفسران، آيه شريفه و چند آيه بعد، درباره منافقان است و اين را موضوعات طرح شده در اين آيات و آهنگ و شأن نزول آنها، تأييد مى كند.
5 - دسته اى از منافقان صدراسلام ، على رغم اظهارات أكيدشان مبنى بر فرمان برى ايمان داشتن به خدا و رسول او ، از ايشان روى برتافته و نافرمانى كردند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 2
2 - گرفتار شدن مدّعيان ايمان به فتنه و آزار و اذيت ، آزمونى الهى است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 23 - 4
4 - ايمان ، شرط ارزشمندى و اثر بخشى اعمال در روز رستاخيز
و قدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلنه هباء منثورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 102 - 3
3 - ظهور ارزش واقعى ايمان و مؤمنان در صحنه قيامت
فلو أنّ لنا كرّة فنكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 30 - 5
5 - ايمان و توحيد همراه با استقامت و پايدارى ، داراى ارزش والا
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا تتنزّل عليهم الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 214 - 3،4
3 - ايمان ، بدون تحمل مصائب ، براى ورود به بهشت كافى نيست .
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة
با توجّه به اينكه خطاب به مؤمنان است ; ورود آنان را به بهشت، مشروط به تحمّل مصائب كرده است.
4 - تصور پيش نيامدن مشكلات در جامعه به صِرف ايمان آوردن ، پندارى باطل است .
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة و لما يأتكم
چون وعده بهشت به مؤمنان حتمى است و لازمه ورود به بهشت، صبر در برابر مصائب و آزمايشهاى الهى است، بنابراين ابتلاء به مصائب براى جامعه ايمانى قطعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 221 - 2،3،4،5،6،13
2 - بايد ايمان معيار اصلى در انتخاب همسر باشد ; نه زيبايى و يا حريّت ( برده نبودن )
و لا تنكحوا المشركات حتى يؤمنّ و لامة مؤمنة خير من مشركة و لو اعجبتكم . .. و لعب
مصداق بارز «اعجاب» در انتخاب همسر، زيبايى و دلربايى است.
3 - كنيز مؤمن براى همسرى شايسته تر است از آزاد زن مشرك ; هر چند زيبا و دلربا باشد .
و لاَمَة مؤمنة خير من مشركة و لو اعجبتكم
4 - ايمان ، ملاك و اساس ارجمندى و شرك ، مايه سقوط و بى ارزشى است .
و لا تنكحوا المشركات . .. و لامة مؤمنة خير من مشركة ... و لا تنكحوا المشركين حتى
5 - برترى ارزش ايمان ، نسبت به ظواهر دنيوى ( زيبايى ، ثروت و . . . )
و لامة مؤمنة خير من مشركة و لو اعجبتكم
6 - حرمت ازدواج زنان مؤمن با مشركان ; مگر در صورتى كه ايمان بياورند .
و لا تنكحوا المشركين حتى يؤمنوا
13 - ارزش و شخصيّت بردگان با ايمان ، از ديدگاه قرآن
و لامة مؤمنة خير من مشركة . .. و لعبد مؤمن خير من مشرك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 6
6 - ايمان ، ملاكى مهم براى شايستگى مديريّت و سرپرستى در نظام اسلامى
لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 9
9 - ايمان و كفر ، ملاك تقسيم بندى جوامع انسانى از نظر قرآن
فاما الذين كفروا . .. و اما الذين امنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 4
4 - ايمان به خدا و روز واپسين ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب ورزيدن به كار هاى نيك ، ملاك ارزش و شايستگى ( صالح بودن )
يؤمنون . .. يسارعون فى الخيرات و اولئك من الصالحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 13
13 - آگاهى مؤمنان به ارزش ايمان ، مانع خودكم بينى
يا ايّها الّذين امنوا . .. و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
چون فرض شده كه مخاطبين آيه مؤمن هستند و مؤمن برتر است و نبايد در مقابل كافران احساس ضعف كند (و لا تهنوا . .. ) ; بنابراين ضعف و اندوه مؤمنان، ناشى از غفلت آنان به ارزش ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 172 - 11
11 - ارزش والاى ثبات بر ايمان و پذيرش دعوت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، پس از تحمّل شدائد و مشكلات
انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين. الّذين استجابوا للّه و الرسول من بعد ما اصابهم ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 22
22 - تشويق بردگان به ايمان از راه وضع قوانين حقوقى و امتياز دادن به بردگان مؤمن
فتحرير رقبة مؤمنة
مقيد ساختن برده به ايمان براى آزادسازى در قتل خطائى، بيانگر اين تشويق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 4
4 - ارزش ايمان و حيات مؤمن در پيشگاه خداوند
و من يقتل مؤمنا متعمّداً فجزاؤه جهنّم خالداً فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 4
4 - ايمان و عمل صالح ، معيار ارزش انسانهاست ; نه جنسيت ايشان .
و من يعمل من الصلحت من ذكر او انثى و هو مؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 134 - 6
6 - دستيابى به دنيا بدون داشتن ايمان و تقوا ، فاقد ارزش در پيشگاه خداوند
من كان يريد ثواب الدنيا فعند اللّه ثواب الدنيا و الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 17
17 - ايمان به خدا ، اعتقاد به وحى و رسالت و عفت و پاكدامنى ، از ارزش هاى والا در انتخاب همسر و تشكيل خانواده
و المحصنت . .. و المحصنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 51 - 5
5 - ايمان و عقيده اسلامى ، ملاك و معيار بايسته در ايجاد روابط و مناسبات مودت آميز
يا ايها الذين ءامنوا لاتتخذوا اليهود و النصرى أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 83 - 12
12 - مقام علم شهودى و گواهى بر حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) جايگاهى والاتر از ايمان
ربنا ءامنا فاكتبنا مع الشهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 8
8 - ايمان ، توكل بر خدا و خداترسى ، از ارزش هاى متعالى
وجلت قلوبهم . .. و على ربهم يتوكلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 42 - 15
15 - ايمان مبتنى بر دلايل روشن ، داراى ارزش و مايه حيات
و يحيى من حى عن بينة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 2،3
2 - ايمان ، هجرت و جهاد با جان و مال ، داراى برترين درجه و ارزش در بينش الهى
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. بأموالهم أعظم درجة
3 - ايمان توأم با عمل ، داراى ارزش در بينش الهى
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أعظم درجة عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 9
9 - مقام تسليم ، مقامى برتر از ايمان است .
إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 21
21- ارزش ايمان و پايبندى به آن در محيط شرك و كفر
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون بالله و هم بالأخرة هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 7
7- زندگى مشقّت بار همراه با ايمان و توحيد ، بر زندگى آسوده شرك آلود ترجيح دارد .
و إذ اعتزلتموهم و ما يعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الكهف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 6
6- ايمان ، گوهرى است ارزشمند ، كه هيچ چيز با آن برابرى نمى كند .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغينًا و كفرًا
خداوند، براى حفظ ايمان والدين، فرزند دل بند را از آنان مى ستاند تا ايمان آن ها محفوظ بماند، پس ايمان، متاع پر بهايى است كه فداشدن فرزند براى آن، سهل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 27 - 14
14 - تنها ايمان ، ملاك امتياز انسان ها در بينش الهى
إلاّ من سبق عليه القول منهم . .. إنّهم مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 3
3 - ايمان ، بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ايمان ، در بينش الهى فاقد ارزش است .
ءامن و عمل صلحًا
با هم آمدن ايمان و عمل صالح، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 2
2 - توأم بودن ايمان با اعمال صالح ، داراى ارزش و پاداش است .
ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم جنّت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 28 - 6
6 - ايمان همراه با عمل صالح ، از ملاك هاى برترى و ارزشمند آدمى
أم نجعل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت كالمفسدين فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 16
16 - ايمان و دانش ، دو معيار برترى و امتياز انسان ها بر يكديگر
أمّن هو قنت . .. هل يستوى الذين يعلمون و الذين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 7
7 - ايمان ، گوهرى بس ارزشمند و مؤمنان داراى مقامى والا نزد پروردگار
و يؤمنون به
مفسران گفته اند: يادآورى ايمان فرشتگان به خدا - با آن كه اين حقيقتى روشن براى همگان است - مى تواند به منظور بيان مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 58 - 4
4 - ايمان و نيكوكارى ، از فضايل و ارزش هاى انسانى و الهى
و ما يستوى . .. الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و لا المسىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 6
6 - همراه بودن ايمان و عمل صالح ، داراى ارزش و تأثير در نزد خداوند
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 69 - 6
6 - تقوا ، ايمان و تسليم ، سه عنصر مرتبط باهم و ارزشمند
إلاّ المتّقين . .. الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 7
7 - ايمان ، مرتبه اى عالى تر و عميق تر از اسلام
قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 17 - 9
9 - ايمان ، داراى ارزش واقعى و شايان امتنان و نه صرف تسليم در برابر قدرت دين *
يمنّون عليك أن أسلموا . .. بل اللّه يمنّ عليكم أن هديكم للإيمن
از اين كه خداوند در مورد هدايت به ايمان، امتنان فرموده است - و نه اسلام - مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 5 - 9،11
9 - اسلام ، ايمان ، فرمانبرى ، توبه ، عبادت ، روزه دارى [ و هجرت ] از ارزش هاى والا و ملاك هاى برترى در ديدگاه وحى
خيرًا منكنّ مسلمت . .. سئحت
برداشت ياد شده، از آن جا است كه اوصاف پسنديده ياد شده، اختصاص به زنان ندارد; زيرا چنين اوصافى و مشابه آنها، در قرآن براى مردان نيز ياد شده است (مانند سوره احزاب، آيه 35).
11 - دوشيزگى در مقايسه با ارزش هاى والاى زنان ( همچون اسلام ، ايمان ، فرمانبرى ، توبه و روزه دارى زنان ) داراى نقش درجه دوم در زندگى مشترك ميان زنان و مردان
ثيّبت و أبكارًا
يادآورى دو وصف «دوشيزگى» و «بيوه بودن زنان»، مى تواند اشاره به نكته ياد شده باشد; زيرا مفاد آيه شريفه اين است كه زنان بهترى با چنين اوصافى، جايگزين شما خواهند شد; چه بيوه باشند و چه دوشيزه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 8
8 - خداوند علاوه بر تكذيب كنندگان آيات الهى از قوم عاد ، غير مؤمنان ايشان را نيز به هلاكت رساند .
قطعنا دابر الذين كذبوا بايتنا و ما كانوا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 81 - 6
6 - عظمت و ارزش ويژه ايمان به خدا
إنّه من عبادنا المؤمنين
از توصيف «عباد» به «مؤمنين» برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 111 - 6
6 - عظمت و ارزش ويژه ايمان به خداوند
إنّه من عبادنا المؤمنين
برداشت ياد شده از توصيف «عباد» به «مؤمنين» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 5
5 - ايمان به خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ارزشى والاتر و محبوب تر از پيوند هاى خويشاوندى و نسبى ( همچون پدرى ، فرزندى ، بردارى و . . . )
لاتجد قومًا . .. يوادّون ... و لو كانوا ءاباءهم ... أو عشيرتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 11
11 - ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) حتى در ديدگاه اهل كتاب ارزشمند بوده و كمال محسوب مى شده است .
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم من بعد إيمنكم كفاراً حسداً
برانگيخته شدن حسد در انسان به هنگامى است كه محسود را برخوردار از نعمتى مادى يا كمالات انسانى ببيند. بنابراين در نظر اهل كتاب - كه بر ايمان مسلمانان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) رشك مى بردند - بايد ايمان، نعمت و كمالى ارجمند مى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 5
5 - ايمان به خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ارزشى والاتر و محبوب تر از پيوند هاى خويشاوندى و نسبى ( همچون پدرى ، فرزندى ،
بردارى و . . . )
لاتجد قومًا . .. يوادّون ... و لو كانوا ءاباءهم ... أو عشيرتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 3
3- ايمان و عمل در دوران جوانى ، بسيار ارزشمند و سزاوار تقدير است .
إذ أوى الفتية إلى الكهف
تصريح آيه شريف به جوان بودن اصحاب كهف - بر اين مبنا كه «فتية» به معناى جوانان به لحاظ سنى باشد - گوياى ارزش ايمان و عمل بر مبناى آن در سنين جوانى است; زيرا، قرآن مجيد، در نقل قصص خود، به اوصاف شخصى و سنّى و جغرافيايى نمى پردازد مگر اين كه پيام و نكته اى را دربرداشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 13 - 9
9- ايمانِ جوانان ، داراى ارزش و اهمّيّتى خاصّ *
انّهم فتية ءامنوا بربّهم
تأكيد آيه بر «فتية» بودن اصحاب كهف، ممكن است به لحاظ سِنّى آنان باشد كه در اين صورت، برجسته كردن و تصريح بر اين خصيصه، بيان كننده ارزش ايمان در سال هاى جوانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 11
11 - آنچه در ايمان ، مورد رضايت خداوند است ، ايمان راستين است و نه صرف ادعاى آن .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا . .. و لقد فتنّا ... من قبلهم فليعلمنّ الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 10
10 - ارزش واقعى ايمان در گرو رسوخ آن در قلب آدمى است .
قالوا ءامنا بافوههم و لم تؤمن قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 2
2- ايمان آوردن به حق از روى منطق و دليل ، داراى ارزش و اعتبار است ; نه اظهار ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب .
ربّنا اكشف عنّا العذاب إنّا مؤمنون . أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
لحن توبيخى آيه شريفه مى رساند كه ايمان انتخابى براساس دلايل روشن، سزاوار مقام انسانى است; نه اقرار به ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 8
8 - پيشتازى در ايمان ، داراى ارج و منزلت در بينش وحى
يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا بالإيمن
تمجيد خداوند از مؤمنان، به سبب استغفار آنان براى پيشگامان ايمان، ارجمندى پيشتازان اسلام را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 2
2 - پيشگامى و تقدم از طريق ايمان و عمل ، داراى ارزش و اهميتى والا در بينش الهى
و السبقون الأولون من المهجرين و الأنصار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 5
5 - پيشگامى در طريق ايمان و سبقت گرفتن در راه ارزش ها ، خود ارزشى الهى است .
إنّا نطمع أن يغفر . .. أن كنّا أوّل المؤمنين
نقل گفته ساحران از سوى خدا بدون رد كردن آن، دليل بر اين است كه خدا نيز استدلال ساحران را قبول دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 3
3 - استوار ماندن بر حق و پايدارى بر ايمان ، در تنگنا ها و شرايط دشوار ، داراى ارزشى والا و پاداشى ويژه
لقد تاب اللّه على النبى و . .. الذين اتبعوه فى ساعة العسرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 4
4- گذشت از خانه و كاشانه ، به خاطر حفظ ايمان ، جوانمردى و ارزشى والا است .
إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربّنا
ياد كردن از كسانى كه به جهت حفظ ايمان، خانه و كاشانه خويش را ترك كرده اند، با عنوان «الفتية» (جوانمردان) در جايى كه استفاده از ضمير نيز ممكن بود، بيان كننده اين حقيقت است كه گذشت از خانه و كاشانه، جوانمردى و ارزش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 15
15 - ايمان به خداوند ، اقرار زبانى و تصديق قلبى به وحدانيّت ، قيوميّت ، حيات ، مالكيّت و علم مطلق اوست .
اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القيّوم . .. يؤمن باللّه ... و اللّه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 7
7 - ايمان به خدا و كليه انبيا و كتب آسمانى ، از اركان مهمّ اعتقادى
قل امنا باللّه . .. و النّبيّون من ربّهم
«قل امنا»، عهده دار تبيين «دين» در آيه سابق است. بنابراين اركان مهم دين، مطالبى است كه در اين آيه مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 1
1 - ايمان به خدا و رسول او ، دو ركن ايمان و از اوصاف مؤمنان راستين است .
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله
حصر در «إنّما المؤمنون. ..» اضافى و از باب قصر موصوف بر صفت است و براساس آنچه كه در شأن نزول آن آمده آيه شريفه، در ارتباط با منافقان نازل شده است. بر اين اساس پيام آيه چنين خواهد بود: «ايمان حقيقى، داراى دو ركن اساسى است: ايمان به خدا و ايمان به رسول او، و مؤمنان راستين داراى چنين اوصافى اند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 1،5،11
1 - پاسخگويان به دعوت خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از نبرد احد براى جهاد ، كسانى بودند كه از شايعه حمله دشمن نترسيدند و ايمانشان افزون گرديد .
الّذين استجابوا للّه . .. الّذين قال لهم النّاس ... فزادهم ايمانا
5 - ايمان ، داراى درجات و مراتب و قابل افزايش
فزادهم ايماناً
11 - فزونى ايمان به خداوند ، ملازم توكّل بر اوست .
فزادهم ايماناً و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 8
8 - خشوع در برابر خداوند ، كمالى در ايمان
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 5
5 - ايمان ، داراى درجات و مراتب و همواره پذيراى تكامل
زادتهم إيمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 3 - 6
6 - اقامه نماز و انفاق در راه خدا ، تجلى خشيت قلب و فزونى ايمان و توكل بر خدا
وجلت قلوبهم . .. زادتهم إيمنا ... الذين يقيمون الصلوة و مما رزقنهم ينفقون
تكرار «الذين»، بدون حرف عطف، براى رساندن اين معناست كه اقامه نماز انفاق نمود خارجى و تجلى صفات برشمرده شده در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 1
1 - خشيت قلب از ياد خدا ، افزايش ايمان با تلاوت قرآن و تنها بر خدا توكل داشتن ، نشان ايمان حقيقى
أولئك هم المؤمنون حقا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 22 - 8
8 - ايمان ، مراتبى دارد و قابل كم و زياد شدن است .
و ما زادهم إلاّ إيمنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 22 - 6،10
6 - آنچه مسلمانان مدينه ، در رويارويى با احزاب متّحد مشاهده كردند ، بر ايمان شان به راه خود و تسليم بودن شان افزود .
و لمّا رءا المؤمنون الأحزاب . .. و ما زادهم الاّ إيمنًا و تسليمًا
فاعل «زاد» مصدر فعل «رأى» است. بنابراين، استفاده مى شود كه مشاهده دشمنان، بر ايمان مسلمانان افزوده است.
10 - توجه مسلمانان مدينه به تحقق وعده هاى خدا و پيامبرش ، در غزوه احزاب ، باعث شد كه آنان ، با ديدن سپاه دشمن بر ايمان شان افزوده شود .
و لمّا رءا المؤمنون الأحزاب قالوا هذا ما وعدنا اللّه و رسوله . .. و ما زادهم إل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 3
3 - مؤمنان ، خواهان غفران الهى براى خويش و نيز براى پيشتازان راه دين
و الذين جاءو من بعدهم يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 24
24 - انسان بدون توكل بر خدا ، ناتوان از پايدارى بر ايمان خويش است .
إلا أن يشاء اللّه . .. على اللّه توكلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 8،10،12
8 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) پس از اعلان پايدارى بر طريق ايمان ، به دعا به درگاه خدا پرداختند .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
10 - ساحران مؤمن در عين اظهار استقامت در برابر فرعون ، خود را براى مقاومت در برابر شكنجه هاى فرعون و پايدارى بر طريق ايمان ، نيازمند امداد هاى الهى دانستند .
ربنا أفرغ علينا صبراً
12 - مؤمنان راستين نگران حسن عاقبت خويش و باقى ماندن بر طريق ايمان تا آخرين لحظات
و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 154 - 8
8 - پيكار در راه خدا و مصيبت هاى آن ، از مشكلات راه ايمان ، كه بايد با استعانت از صبر و نماز آن را تحمل كرده و بر ايمان خود ، راسخ قدم ماند .
استعينوا بالصبر والصلوة . .. و لاتقولوا لمن يقتل فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 29
29 - پايدارى و ثبات در ايمان ، ملاكى براى ارزش اعمال نزد خداوند
و من يرتددكم منكم عن دينه فيمت و هو كافر فاولئك حبطت اعمالهم فى الدنيا و الاخرة
اعمال آنان كه در ايمانشان راسخ نبودند و سرانجام مرتدّ شوند، حبط مى شود و فاقد ارزش مى گردد. بنابراين از ملاكهاى ارزش اعمال، ثبات در ايمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 66 - 11
11 - ثبات و پايدارى در ايمان از نتايج عمل به احكام و مواعظ الهى
و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيراً لهم و اشدّ تثبيتاً
متعلق «تثبيتاً» به قرينه آيات قبل، ايمان گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 67 - 4
4 - ثابت قدمان در ايمان ، بهره مند از پاداش بزرگ و ويژه خداوند
اشدّ تثبيتاً. و اذاً لأَتيناهم من لدنّا اجراً عظيماً
در برداشت فوق، «اذاً لأَتيناهم . .. »، نتيجه «اشدّ تثبيتاً» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 4
4 - دعوت خداوند از مؤمنان ، به ثبات و پايدارى در طريق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه
برداشت فوق توجيه ديگرى است براى دعوت مؤمنان به ايمان، يعنى اى اهل ايمان بر ايمان خويش همواره پايدار باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 12
12 - نشاط در عبادت ، اخلاص ، ذكر فراوان خدا و استوارى در ايمان ، پرتويى از هدايت الهى است .
و إذا قاموا إلى الصّلوة . .. و من يضلل اللّه فلن تجد له سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 9
9 - لزوم پايدارى بر ايمان ، تقوا و عمل صالح
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. إذا ما اتقوا و احسنوا
تكرار تقوا، ايمان و عمل صالح مى تواند اشاره به لزوم پايدارى بر اين ويژگيها داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 1،8
1 - اظهار پايدارى بر طريق ايمان و به هيچ انگاشتن مجازات هاى فرعون ، عكس العمل ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
8 - ضرورت بى باكى و بى پروايى از تهديد ها و شكنجه ها در طريق ايمان
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 30 - 6
6 - يكتاپرستان استوار بر طريق ايمان ، برخوردار از جايگاهى ويژه در پيشگاه خداوند
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا تتنزّل عليهم الملئكة
نزول پياپى فرشتگان - كه از فعل مضارع «تتنزّل» فهميده مى شود - نشانگر عنايت ويژه خداوند به موحدان پايدار بر توحيد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 1
1- يكتاپرستان استوار بر طريق ايمان ، ايمن از هر بيم و اندوه نسبت به گذشته و آينده
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
در معناى «لاخوف عليهم» گفته شده است كه «خوف» نسبت به آينده و موضوعى است كه در شرف وقوع مى باشد; ولى در «و لا هم يحزنون» حزن و اندوه، همواره بر امرى است كه تحقق يافته و سپرى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 1
1 - توصيه مؤمنان ، از سوى خداوند به رعايت تقواى الهى و پايدار ماندن بر ايمان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله
امر «آمنوا برسوله» - با توجه به اين كه خطاب در آن متوجه كسانى است كه به پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) ايمان دارند - امر به تحصيل ايمان نيست; بلكه توصيه است به اين كه بر آن ايمان باقى بمانند و آن را از دست ندهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 2،6
2 - مؤمنان ، بايد بر ايمان خويش به خدا و رسول او پايدار باشند .
يأيّها الذين ءامنوا. .. تؤمنون باللّه و رسوله
فعل مضارع «تؤمنون» افاده استمرار مى كند و بيانگر آن است كه ايمان هاى مقطعى و متزلزل، فاقد ارزش است.
6 - ايمان پايدار به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و جهاد پيوسته و مستمر در راه خدا ، تجارتى بس سودمند و بزرگ
هل أدلّكم على تجرة . .. تؤمنون باللّه و رسوله و تجهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 29 - 4
4 - ابرار به دليل ايمانشان در معرض تمسخر گناه پيشگان كافر ، قرار گرفته و آزار مى بينند .
إنّ الذين أجرموا كانوا من الذين ءامنوا يضحكون
مراد از «الذين آمنوا» - به قرينه «إنّ الأبرار. ..» در آيات پيشين - نيكوكاران است. تغيير عبارت به جهت اشاره به اين است كه آنچه براى گناه كاران خنده دار به نظر مى رسد، ايمان نيكوكاران است. آيات بعد - كه بيانگر مقابله به مثل نيكوكاران در قيامت است - اشاره دارد كه انگيزه گناه كاران از اين برخورد، آزاررسانى به آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 10
10 - اطمينان اهل ايمان به پايدار ماندن بر ايمان ، ناسازگار با باور به مشيت مطلق خدا
و ما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء اللّه ربنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 21 - 1
1 - نهى خداوند از اظهار ايمان ، بدون عمل بر طبق آن
و لاتكونوا كالذين قالوا سمعنا و هم لايسمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 1،2،4
1 - آسوده داشتن خاطر ، از ناحيه خداوند ، به صِرف اظهار ايمان ، و پندار آزمون نشدن از سوى او ، خيالى باطل است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
استفهام در «أحسب. ..» براى انكار اِبطالى است و منظور از آن، مردود دانستن پندار كسانى است كه احساس مى كنند، به صِرف اِظهار ايمان زبانى، رها خواهند شد و آزموده نخواهند گرديد.
2 - در صدراسلام ، كسانى وجود داشته اند كه انتظارِ آزمون الهى را نداشته اند و مى پنداشته اند كه صرف اظهار ايمان ، براى مؤمن بودن ، كافى است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
4 - صِرف اِظهار ايمان ، نشانه راستين بودن آن نيست .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 2
2 - اظهار و اقرار كردن ايمان خويش به قرآن به هنگام شنيدن آيات آن ، امرى پسنديده و بايسته در پيشگاه خداوند
و إذا يتلى عليهم قالوا ءامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 13
13 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مكلف به اعلام ايمان خويش به تمامى كتاب هاى آسمانى
و قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه منظور از «كتاب» در جمله «ءامنت بما أنزل اللّه من كتاب» همه كتاب هاى نازل شده از سوى خداوند (تورات، انجيل و قرآن) باشد. گفتنى است كه تنوين «كتاب» - كه براى تنويع است - مطلب بالا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 13
13 - فرعونيان پس از گرفتارى به عذاب الهى ، اظهار ايمان كرده و خود را مردمى هدايت يافته قلمداد كردند . *
و قالوا . .. إنّنا لمهتدون
جمله «إنّنا لمهتدون» ممكن است خبر از تسليم شدن در برابر هدايت هاى الهى باشد. در اين صورت مفاد آيه اين است كه فرعونيان پس از نزول عذاب، ادعاى ايمان كرده و از موسى(ع) خواستند كه خداوند نيز به عهدش در رفع عذاب از آنان، وفا كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 3
3 - برخى از مدّعيان ايمان ، به قدرى ايمان شان سطحى و سست است كه با فتنه و آزارِ مردمان ، از دين ، دست مى كشند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 6
6 - منافقان ، با متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى ، دعوت به ايمان را پذيرا نبودند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام فايده و نقش ايمان و دين دارى در زندگى انس و جن
و ألّوِاستقموا على الطريقة لأسقينهم ماء غدقًا
جمله «و ألّوِاستقاموا. ..» عطف بر «أنّه استمع...» است; يعنى، «قل اُوحى إلىّ ألّوِاستقاموا...». گفتنى است كه مقصود از «طريقة»، راه ايمان و اسلام و پيروى از قرآن كريم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 53 - 6
6 - حُسن اظهار ايمان به كتاب الهى و پيروى از رسولان الهى ، در پيشگاه ربوبى
ربّنا امنا بما انزلت و اتّبعنا الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 137 - 10
10 - خداوند ، اقرار و اعتراف انسان ها را به اركان ايمان ، مى شنود و به انديشه ها و باور هاى آنان آگاه است .
فإن ءامنوا . .. فقد اهتدوا ... و هو السميع العليم
در برداشت فوق، جمله «و هو السميع العليم» در ارتباط با صدر آيه معنا شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 14،15
14 - لزوم اعلانِ كفر به طاغوت و ايمان به خداوند با زبان ، علاوه بر تصديق قلبى
فمن يكفر بالطّاغوت و يؤمن باللّه . .. و اللّه سميع عليم
ذكر «سميع عليم» بيانگر اين است كه ايمان به خداوند و كفر به طاغوت، به زبان و قلب است.
15 - ايمان به خداوند ، اقرار زبانى و تصديق قلبى به وحدانيّت ، قيوميّت ، حيات ، مالكيّت و علم مطلق اوست .
اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القيّوم . .. يؤمن باللّه ... و اللّه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 10،15
10 - ايمان دو قسم است : محكم و پابرجا و متزلزل و ناپايدار .
أُولئك كتب فى قلوبهم الإيمن
كتابت ايمان در دل ها، كنايه از ثابت و استوار ساختن آن است.
15 - ايمان بر دو قسم است : زنده و با روح و مرده و بى روح .
و أيّدهم بروح منه
در صورتى كه ضمير «منه» به ايمان بازگردد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 4
4 - ايمان اجبارى و از روى استيصال ، مورد قبول خداوند واقع نشده و ثمربخش نخواهد بود .
إن الذين حقت عليهم . .. لايؤمنون ... حتى يروا العذاب الأليم. فلولا كانت قرية ءام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 1،2
1 - آسوده داشتن خاطر ، از ناحيه خداوند ، به صِرف اظهار ايمان ، و پندار آزمون نشدن از سوى او ، خيالى باطل است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
استفهام در «أحسب. ..» براى انكار اِبطالى است و منظور از آن، مردود دانستن پندار كسانى است كه احساس مى كنند، به صِرف اِظهار ايمان زبانى، رها خواهند شد و آزموده نخواهند گرديد.
2 - در صدراسلام ، كسانى وجود داشته اند كه انتظارِ آزمون الهى را نداشته اند و مى پنداشته اند كه صرف اظهار ايمان ، براى مؤمن بودن ، كافى است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 2
2 - گرفتار شدن مدّعيان ايمان به فتنه و آزار و اذيت ، آزمونى الهى است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 14
14 - پيشگامان در ايمان و تابعان نيك كردار ، برخوردار از الطاف مادى و معنوى خداوند در آخرت
رضى اللّه عنهم . .. لهم جنت تجرى
رضايت الهى، لطفى معنوى و بهشت جاودان، نعمتى مادى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 14
14 - پيشگامان در ايمان و تابعان نيك كردار ، برخوردار از الطاف مادى و معنوى خداوند در آخرت
رضى اللّه عنهم . .. لهم جنت تجرى
رضايت الهى، لطفى معنوى و بهشت جاودان، نعمتى مادى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 35
35 - تهديد خداوند به آنان كه از مسير ايمان منحرف شوند .
و من يكفر بالايمن فقد حبط عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 5
5 - مؤمنان ، موظّف به تلاش براى افزودن بر درجات ايمان خويش و بسنده نكردن به درجه اى از آن
ءامنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 2
2- لزوم پايدارى بر ايمان ، پس از ورود به جرگه مؤمنان
من كفر بالله من بعد إيمنه . .. فعليهم غضب من الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 3
3 - ايمان هاى متزلزل و مقطعى ، فاقد ارزش در پيشگاه خداوند
يأيّها الذين ءامنوا . .. تؤمنون باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 7
7 - رهايى از آتش دوزخ ، در گرو ايمان به قرآن و تصديق رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
برداشت فوق با توجه به توضيح برداشت قبل، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 3
3 - انتساب به اديان الهى بدون ايمان واقعى و انجام اعمال نيك ، سعادت آفرين نيست .
إن الذين ءامنوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً فلهم اجرهم
با توجه به اينكه در جمله «من آمن . ..» ضميرى نيست تا به «الذين ...» ارجاع شود و جمله «من آمن ...» را مخصوص مسلمانان، يهوديان و ... كند; معلوم مى شود: هر كس از هر ملتى به خدا و قيامت ايمان راستين داشته باشد و عمل صالح انجام دهد، سعادتمند خواهد شد. بنابراين آوردن عنوانهاى مذكور اشاره به نكاتى دارد، از جمله آنها اينكه: عنوان مسلمانى يا يهودى و يا
... داشتن كافى نيست; آنچه كارساز است ايمان واقعى و عمل صالح مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 7،8
7 - خداوند ، خواهان آگاهى يافتن مردم به وابستگى پاداش هاى الهى به ايمان و تقوا
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة . .. لو كانوا يعلمون
در برداشت فوق مفعول «يعلمون» حقيقتى گرفته شده كه جمله شرطيه «لو أنهم . ..» آن را بيان مى دارد; يعنى: ليت يعلمون أن مثوبة اللّه مشروط بالايمان و التقوى.
8 - تنها دانايان ، وابستگى پاداش هاى الهى را به ايمان و تقوا و برترى آن را بر هر منفعتى ديگر ، در مى يابند .
لمثوبة من عنداللّه خير لو كانوا يعلمون
فعل «يعلمون» در جمله فوق مى تواند فعل لازم بوده و نيازى به مفعول نداشته باشد. بر اين مبنا «لو كانوا يعلمون»; يعنى، اى كاش! اهل علم و دانش بودند تا حقايق مطرح شده را مى فهميدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 124 - 22
22 - ايمان و عدالت ، از شرايط احراز مقام امامت و رهبرى است .
لاينال عهدى الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 130 - 7
7 - ايمان جامعه اسلامى ، زير بنا و اساس پذيرش قوانين الهى در اقتصاد
يا ايّها الذين امنوا لا تأكلوا الرّبوآ
مخاطب قرار دادن جامعه اسلامى با عنوان «يا ايّها الّذين آمنوا» و سپس نهى از رباخوارى، اشاره به اين حقيقت دارد كه پذيرش حكم ربا، منوط به ايمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 22
22 - بى ايمانى و سستى در رويارويى با دشمنان دين ، موجب محروميّت از محبّت الهى
و لاتهنوا . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا ... و اللّه لايحبّ الظّالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 5
5 - بهره مندى مردم از پاداش هاى الهى و ورودشان به بهشت ، در گرو ايمان و عمل صالح است ، نه جنسيت و انتساب به مذهب يا فرقه اى خاص .
و من يعمل من الصلحت من ذكر او انثى و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 132 - 3
3 - توجه و اعتقاد به مالكيت يگانه خداوند بر هستى ، داراى اهميت و مورد تأكيد او
و للّه ما فى السموت و ما فى الأرض
تكرار «و لله ما فى السموت . ..» در سه آيه پى در پى، بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 3
3 - خداوند ، دعوت كننده مسلمانان به ايمان راستين و اكتفا نكردن به ايمان ظاهرى
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا
بدان احتمال كه مراد از ايمان در «يايها الذين ءامنوا»، ايمان صورى باشد، بنابراين مقصود از «ءامنوا»، دعوت آنان به تلاش براى دستيابى به ايمان و باور واقعى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 2
2 - دعوت خداوند از اهل كتاب به رعايت تقوا و ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 15
15 - احسان مقامى برتر از ايمان و تقوا
ءامنوا ثم اتقوا و احسنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 35 - 3
3 - پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) به هدايت يافتن و ايمان آوردن مردم شوق و ميل فراوانى داشت.
و إن كان كبر عليك إعراضهم فإن استعطعت . .. فتأتيهم بأية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 8
8 - عمل صالح بدون ايمان سودبخش نخواهد بود.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن ءامنت من قبل أو كسبت فى إيمنها خيراً
قيد «فى إيمانها» در جمله «أو كسبت فى إيمانها خيرا» بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 98 - 6
6 - زندگانى دنيا بدون پايگذارى آن بر مبناى ايمان و تقوا ، بازيچه اى بيش نيست .
أن يأتيهم بأسنا ضحى و هم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 14
14 - ايمان و اعتقاد راسخ ، زيربناى موضعگيرى هاى مثبت و اعمال ارزشى انسان
فاتقوا اللّه و أصلحوا . .. و أطيعوا اللّه و رسوله إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 10
10 - توان رزمى و نيروى مقاومت هر مسلمان ، حتى پس از گراييدن جامعه ايمانى به ضعف ، بيش از دو چندان هر كافر است .
و علم أن فيكم ضعفا فإن يكن منكم مائة صابرة يغلبوا مائتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 17
17 - حسن عاقبت و حفظ ايمان تا پايان زندگى ، امرى مهم و نعمتى در خور توجه
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
اين كه كافر مردن، عذابى براى منافقان به شمار آمده است، نشانگر اهميت و ارزش ايمان است كه مؤمنان به جاى توجه به اموال و اولاد، بايد به اين ارزش توجه كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 6
6 - نقش اساسى و محورى ايمان ، در مقايسه با عمل و رفتار آدمى ، در هدايت و سعادت وى
يهديهم ربهم بإيمنهم
خداوند فرمود: «كسانى را كه داراى ايمان و عمل صالح هستند به سوى بهشت هدايت خواهد كرد. » آن گاه علت و سبب هدايت را ايمان آنان ذكر فرمود ; با آنكه اينان دو ويژگى ايمان و عمل صالح را با هم دارا هستند. اين، حكايت از آن دارد كه ايمان اصل و محور بوده و عمل در مرتبه دوم قرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 23 - 4
4- اعمال صالح بدون ايمان و اطمينان به ربوبيت خدا ، كارساز نيست .
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و أخبتوا إلى ربهم أُولئك أصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 6
6- ايمان و ملازمت بر تقوا شرط بهره مندى از پاداش هاى اخروى است .
و لأجر الأخرة خير للذين ءامنوا و كانوا يتقون
«كان» و مانند آن همراه مضارع حكايت از استمرار در زمان گذشته دارد. ملازمت به تقوا در برداشت فوق ، از نكته ياد شده استفاده گرديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 4
4- اعمال صالح بدون ايمان ، تضمين كننده سعادت دنيا و آخرت نيست .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم و حسن مئاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 10 - 10
10- خداوند ، فراخوان مردم به ايمان ، براى آمرزش برخى از گناهانشان و به تأخير انداختن أجل آنان تا مدت معين
يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 23 - 2
2- ايمان توأم با عمل صالح ، ثمربخش است .
و أُدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت تجرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 7
7- زندگى مشقّت بار همراه با ايمان و توحيد ، بر زندگى آسوده شرك آلود ترجيح دارد .
و إذ اعتزلتموهم و ما يعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الكهف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 60 - 7
7- لزوم توبه از گناه و داشتن صداقت در ايمان ، از تعاليم مشترك اديان آسمانى
فخلف من بعدهم . .. إلاّ من تاب و ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 3
3 - ايمان و عمل صالح ، مظهر توبه راستين و شرط پذيرش آن از سوى خدا
إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصلحًا
ذكر ايمان و عمل صالح پس از توبه، مى تواند گوياى اين حقيقت باشد كه خداوند توبه را - كه به معناى بازگشت از گناه است - در دفع عذاب كافى ندانسته است; بلكه ايمان و عمل صالح را از شرايط پذيرش توبه و مظهر آن دانسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 60 - 3
3 - لزوم برگزيدن ايمان و هدايت الهى ; ولو به بهاى از دست دادن زندگى دنيوى و متاع آن
و قالوا إن نتّبع الهدى معك نتخطّف من أرضنا . .. و ما أوتيتم من شىء فمتع الحيوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 18 - 3،7
3 - ايمان و فسق دنيوى ، ملاك پاداش و كيفر اخروى است .
أفمن كان مؤمنًا كمن كان فاسقًا لايستوون
7 - نزد خدا ، ملاك محورى در ارزشگذارى ، ايمان است .
أفمن كان مؤمنًا كمن كان فاسقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 10 - 11
11 - لزوم توأم ساختن ايمان ، انديشه و عقيده درست دينى با رفتار مناسب و عمل صالح
إليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصلح يرفعه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 15
15 - توصيه به ايمان و عمل صالح و پرهيز از تجاوز به حقوق يكديگر ، از بهترين رهنمود ها به بشر
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 36 - 9
9 - رهايى از جلوه هاى فانى دنيا و تلاش در راه نعمت هاى پايدار اخروى ، تنها در سايه ايمان و توكّل بر خدا ممكن است .
فما أُوتيتم من شىء . .. و ما عند اللّه ... للذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 19 - 12
12- ايمان ، ملاك ارزش و ارجمندى انسان ، بى هيچ تفاوت ميان مردان و زنان
و استغفر . .. و للمؤمنين و المؤمنت
قرار گرفتن «مؤمنات» در كنار «مؤمنين» و ياد كردن از آن دو با وصف ايمان، مى رساند كه تمام ارزش و ارجمندى آنان، بر محور ايمان است و در اين راستا هر دو مشمول دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 36 - 11
11- هدف اصلى و نهايى دين ، دعوت مردم به ايمان و تقوا و نه دريافت مال از ايشان
و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم و لايسئلكم أمولكم
«لايسئلكم أموالكم» مى تواند در قبال «إن تؤمنوا و تتّقوا» و در مقايسه با آن باشد; يعنى، پيام دين، پيام ايمان و تقوا است; نه دريافت مال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 23
23 - « عن جميل قال سألت أباعبداللّه عن قول اللّه عزّوجلّ . . . « و ألزمهم كلمة التقوى » قال هو الإيمان ;
جميل مى گويد: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: . ..«و ألزمهم كلمة التقوى» سؤال كردم، حضرت فرمود: آن [كلمه تقوا] ايمان است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 27 - 9
9- تحقق وعده هاى الهى در حق مؤمنان ، منوط به حفظ صلاحيت ايمانى و عملى خويش *
لتدخلنّ . .. إن شاء اللّه
تعبير «إن شاء اللّه» از سوى خداوند مى تواند بيانگر اين واقعيت باشد كه اراده او، آن گاه به امور تعلق مى گيرد كه زمينه و شايستگى كافى براى تحقق يافتن آن، فراهم باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 8 - 2
2 - لزوم توجه انسان به اهميت نعمت ايمان و الهى بودن آن
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن . .. فضلاً من اللّه و نعمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 17 - 9
9 - ايمان ، داراى ارزش واقعى و شايان امتنان و نه صرف تسليم در برابر قدرت دين *
يمنّون عليك أن أسلموا . .. بل اللّه يمنّ عليكم أن هديكم للإيمن
از اين كه خداوند در مورد هدايت به ايمان، امتنان فرموده است - و نه اسلام - مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 8
8 - تبعيت در ايمان ، محورى بايسته پيروى از پدران
و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمن
در قرآن، معمولاً پيروى از پدران منفى شمرده شده است; ولى در اين آيه يكى از محورهايى كه پيروى از پدران ارزش به شمار آمده، محور ايمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 4 - 19
19 - عدم جواز اظهار ملاطفت با مشركان ، جز براى گرايش دادن آنان به ايمان *
و بدا بيننا و بينكم . .. حتّى تؤمنوا... إلاّ قول إبرهيم
در صورتى كه وعده استغفار به آزر از سوى ابراهيم(ع) نيز به عنوان اسوه مطرح شده باشد، از آيه شريفه استفاده مى شود كه مؤمنان، بايد در برابر مشركان آشتى ناپذير باشند و به آنان روى خوش نشان ندهند; مگر در آن جا كه اميد دارند با سخن نرم، هدايت پذيراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 7
7 - توجه و ايمان به پاداش بزرگ الهى براى مؤمنان ، بازدارنده انسان از وابستگى به اموال و اولاد و گناه به خاطر آنها
و اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 17 - 3
3 - ايمان آوردن و تشويق يكديگر به صبر و ترحّم ، برتر از اقدام به آزادسازى بردگان و تغذيه يتيمان و مساكين است .
ثمّ كان من الذين
حرف «ثمّ» براى تراخى رتبى است و دلالت دارد كه آنچه بعد از آن آمده، در مرتبه اى والاتر از كارهاى قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 18 - 1
1 - آزادكنندگان برده و غذادهندگان به يتيمان و مستمندان ، در صورت ايمان آوردن و توصيه به صبر و رحمت ، در آخرت قرين نيك بختى و سرشار از خير و بركت خواهند بود .
أُولئك أصحب الميمنة
«يُمْن» و «ميمنة» به معناى بركت است (قاموس). مصاحبت با بركت، كنايه از سرشارى و تداوم آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 6 - 2
2 - پاداش هاى موعود خداوند ، نيكو و تصديق آن بر همگان لازم است .
و صدّق بالحسنى
كلمه «حسنى» يا مصدر است (مانند «رجعى») و يا مؤنث «أحسن» است. در صورت اول معناى تفضيلى نخواهد داشت; بلكه با تأويل به مشتق، معناى «حَسَن» دارد. وصف «الحسنى» خود نشانگر مطلوب بودن تصديق آن است و وعده به فرجام راحت (در آيه بعد) نيز بر سزاوار بودن تصديق، تأكيد كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 6
6 - ضرورت باور به جهان آخرت و تحصيل يقين به آن
و بالأخرة هم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 2
2 - يهود و نصارا محتواى اساسى دين را ( ايمان به خدا ، سراى آخرت و . . . ) به فراموشى سپرده و با مسلمانان بر سر قبله ، به بحث و مشاجره مى پرداختند .
ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب
برداشت فوق با توجه به شأن نزولى كه درباره آيه مورد بحث آمده، استفاده مى شود. در مجمع البيان نقل شده است: «آن گاه كه قبله تغيير كرد، بحث و گفتگو پيرامون آن بسيار مى شد و يهود و نصارا در اين باره بسيار سخن مى گفتند. »
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 32 - 1
1 - واقعيت زندگى دنيا منهاى اعتقاد به آخرت، جز پوچى و بيهودگى نيست.
و ما الحيوة الدنيا إلا لعب و لهو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 92 - 13،14
13 - نقش محورى و اساسى ايمان به آخرت در گرايش به قرآن و اديان آسمانى
و هذا كتب . .. و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
14 - تحكيم بنيانهاى عقيدتى مردم به قرآن و اسلام در پرتو تقويت ايمان آنان به آخرت ميسر است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 6
6 - ايمان ( اعتقاد به خدا و روز بازپسين ) و عمل ( اقامه نماز و پرداخت زكات ) دو ركن اساسى و جدايى ناپذير دين الهى
إنما يعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه و اليوم الأخر و أقام الصلوة و ءاتى الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 19 - 5
5 - اعمال صالح انسان ها ، تنها در سايه ايمان به خدا و روز بازپسين ، ارزش مى يابد .
أجعلتم سقاية الحاجّ و عمارة المسجدالحرام كمن ءامن باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 23 - 6
6- منكران عالم آخرت ، محروم از محبت خداوند
فالذين لايؤمنون بالأخرة قلوبهم منكرة و هم مستكبرون . .. إنه لايحبّ المستكبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 10 - 2
2- ايمان به آخرت ، داراى اهميتى ويژه در مجموعه مسائل اعتقادى است .
و أن الذين لايؤمنون بالأخرة
خداوند، بهره مندى مؤمنان از پاداش بزرگ را منوط به عمل صالح دانسته، ولى در مورد علت عذاب كافران، تنها انكار معاد را مطرح ساخته است. اين نكته حكايت از آن دارد كه ايمان به قيامت در ميان مجموعه مسائل دينى، از اهميت ويژه اى برخوردار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 4 - 8
8 - باور به عالَم آخرت ، امرى ضرورى و بايسته است .
و هم بالأخرة هم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 2
2 - يهوديان ، در گستره دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار دارند و موظف به پذيرش اسلام و ايمان به قرآن هستند .
و إذا قيل لهم ءامنوا بما أنزل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 2
2 - لزوم توجّه همه جانبه به دين توحيدى ( اسلام )
فأقم وجهك للدين القيّم
مراد از «إقامه وجه» اقبال و روى آوردن به چيزى با تمام توجه و بدون نظر به جانب ديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 4
4 - لزوم ايمان به تورات ، انجيل و احكام و معارف آسمانىِ اعطا شده به موسى و عيسى ( ع )
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 11
11- ضرورت پرستش خداوند و باور به نبودن معبودى سزاوار پرستش جز او
اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 4
4 - لزوم ايمان به تورات ، انجيل و احكام و معارف آسمانىِ اعطا شده به موسى و عيسى ( ع )
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 20 - 7
7 - لزوم ايمان به ثبت كردار انسان در نامه اعمال و حسابرسى آن در قيامت
و أمّا من أُوتى . .. و أمّا من أُوتى ... فما لهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 20 - 7
7 - لزوم ايمان به ثبت كردار انسان در نامه اعمال و حسابرسى آن در قيامت
و أمّا من أُوتى . .. و أمّا من أُوتى ... فما لهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان داشتن به خدا ، قرآن و احكام و معارف نازل شده بر ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب ( ع )
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 2
2 - يهود و نصارا محتواى اساسى دين را ( ايمان به خدا ، سراى آخرت و . . . ) به فراموشى سپرده و با مسلمانان بر سر قبله ، به بحث و مشاجره مى پرداختند .
ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب
برداشت فوق با توجه به شأن نزولى كه درباره آيه مورد بحث آمده، استفاده مى شود. در مجمع البيان نقل شده است: «آن گاه كه قبله تغيير كرد، بحث و گفتگو پيرامون آن بسيار مى شد و يهود و نصارا در اين باره بسيار سخن مى گفتند. »
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 6
6 - ايمان ( اعتقاد به خدا و روز بازپسين ) و عمل ( اقامه نماز و پرداخت زكات ) دو ركن اساسى و جدايى ناپذير دين الهى
إنما يعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه و اليوم الأخر و أقام الصلوة و ءاتى الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 19 - 5
5 - اعمال صالح انسان ها ، تنها در سايه ايمان به خدا و روز بازپسين ، ارزش مى يابد .
أجعلتم سقاية الحاجّ و عمارة المسجدالحرام كمن ءامن باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 2
2 - اهميت و ويژگى ايمان به خدا و قيامت ، در سلسله مفاهيم و معارف دينى
و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الأخر
بسنده كردن به ذكر ايمان به خدا و روز رستاخيز، بيانگر محور بودن آن دو در ميان سلسله مفاهيم و معارف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 57 - 3
3 - ايمان و راهيابى مردم به خدا ، تنها اجر و مزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت خويش
ما أسئلكم عليه من أجر إلاّ من شاء أن يتّخذ إلى ربّه سبيلاً
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه استثنا در «إلاّ من شاء. ..» متصل باشد و مضافى نيز محذوف و در تقدير باشد; يعنى، «إلاّ من شاء أن يتخذ إلى ربّه سبيلاً بالإيمان و الطاعة و...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 3
3 - كارساز بودن ايمان به خدا ، در گرو ايمان آوردن به رسول او ( حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ) است .
ءامنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 8 - 1
1 - ايمان به خداوند ، محور دعوت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) و اصلى ترين هدف رسالت آن حضرت
و ما لكم لاتؤمنون باللّه و الرسول يدعوكم لتؤمنوا بربّكم
«لام» در «لتؤمنوا» براى غايت است. از اين كه ايمان به خدا، تنها هدف و غايت رسالت قرار داده شده، مطلب بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 5
5 - ايمان به خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ارزشى والاتر و محبوب تر از پيوند هاى خويشاوندى و نسبى ( همچون پدرى ، فرزندى ، بردارى و . . . )
لاتجد قومًا . .. يوادّون ... و لو كانوا ءاباءهم ... أو عشيرتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 9
9 - موسى و هارون ( ع ) ، دعوت به پذيرش ربوبيت خداوند را سرلوحه دعوت هاى خويش قرار داده بودند .
بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 15
15 - تربيت انسان هاى مؤمن به غيب ، پايبند به نماز و انفاق گر ، از اهداف قرآن
ذلك الكتب . .. هدًى للمتقين. الذين يؤمنون ... و مما رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 2
2 - يهوديان ، در گستره دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار دارند و موظف به پذيرش اسلام و ايمان به قرآن هستند .
و إذا قيل لهم ءامنوا بما أنزل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان داشتن به خدا ، قرآن و احكام و معارف نازل شده بر ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب ( ع )
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 6 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر هدايت مردم و ايمان آنان به قرآن ، بسيار شايق و حريص بود .
فلعلّك بخع نفسك على ءاثرهم إن لم يؤمنوابهذا الحديث أسفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 154 - 9
9 - ضرورت ايمان به قيامت و ملاقات خداوند
لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 2
2 - اهميت و ويژگى ايمان به خدا و قيامت ، در سلسله مفاهيم و معارف دينى
و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الأخر
بسنده كردن به ذكر ايمان به خدا و روز رستاخيز، بيانگر محور بودن آن دو در ميان سلسله مفاهيم و معارف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 6
6- انكار قيامت ، هم طراز و مساوق انكار ربوبيت خداست .
أُولئك الذين كفروا بربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 2
2- موحّدان و مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت ، اجابت كنندگان دعوت الهى اند .
للذين استجابوا لربهم الحسنى
آيات گذشته بيانگر اين است كه مراد از «الذين استجابوا» موحدان و مؤمنان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 15 - 3
3 - ايمان به قيامت ، از مهم ترين اركان عقيدتى آيين موسى ( ع ) است .
نودى يموسى . .. إنّ الساعة ءاتية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 16 - 8
8 - ايمان به قيامت و جزاى اعمال ، داراى اهميت و جايگاهى ويژه درعقيده دينى است .
الساعة ءاتية . .. فلايصدّنك عنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 6
6 - ضرورت ايمان به كتاب هاى آسمانى همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى النبيّون من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 31 - 5
5 - مؤمنان ، بايد به كتاب هاى آسمانى پيشين ، همچون قرآن ، ايمان بياورند .
لن نؤمن بهذا القرءان و لا بالذى بين يديه
از اين كه كافران به صراحت و قاطعيت اعلام كرده اند كه به قرآن، تورات و انجيل ايمان نمى آورند، استفاده مى شود كه ايمان به كتاب هاى پيشين نيز لازم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 154 - 9
9 - ضرورت ايمان به قيامت و ملاقات خداوند
لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 105 - 14
14- ايمان به معاد و لقاى پروردگار ، در مجموعه اصول عقيدتى ، داراى اهميت خاصى است .
كفروا بأيت ربّهم و لقائه . .. فلانقيم لهم يوم القيمة وزنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 58 - 7
7 - « عن ابى حمزة عن ابى جعفر ( ع ) قال : قلت : « قل بفضل اللّه و برحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون » فقال : الاقرار بنبوة محمد (صلی الله علیه و آله) و الايتمام باميرالمؤمنين ( ع ) هو خير مما يجمع هؤلاء فى دنياهم ;
از ابوحمزه نقل شده كه گفت: [در حضور امام باقر (ع) اين آيه را تلاوت كردم ] « قل بفضل اللّه . ..» امام فرمود: اقرار به نبوت محمد (صلی الله علیه و آله) و اقتدا به اميرالمؤمنين (ع) بهتر است از چيزهايى كه اينان در دنياى خود جمع مى كنند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 2
2- موحّدان و مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت ، اجابت كنندگان دعوت الهى اند .
للذين استجابوا لربهم الحسنى
آيات گذشته بيانگر اين است كه مراد از «الذين استجابوا» موحدان و مؤمنان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 1
1 - توصيه مؤمنان ، از سوى خداوند به رعايت تقواى الهى و پايدار ماندن بر ايمان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله
امر «آمنوا برسوله» - با توجه به اين كه خطاب در آن متوجه كسانى است كه به پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) ايمان دارند - امر به تحصيل ايمان نيست; بلكه توصيه است به اين كه بر آن ايمان باقى بمانند و آن را از دست ندهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 5
5 - ايمان به خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ارزشى والاتر و محبوب تر از پيوند هاى خويشاوندى و نسبى ( همچون پدرى ، فرزندى ، بردارى و . . . )
لاتجد قومًا . .. يوادّون ... و لو كانوا ءاباءهم ... أو عشيرتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 49 - 4
4- ايمان به رستاخيز و معاد ، از تعاليم مهم دين و آموزه هاى قرآن است .
و قالوا أءذا . .. لمبعوثون خلقًا جديدًا
ذكر مسأله معاد پس از بيان موضوع قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از ميان ساير تعاليم دين، حكايت از جايگاه ويژه آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 21 - 13
13- يقين به حقانيّت وعده هاى خداوند و باور به معاد ، تكليفى الهى و معرفتى ارجمند است .
أعثرنا عليهم ليعلموا أنّ وعد اللّه حقّ و أنّ الساعة لا ريب فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 105 - 14
14- ايمان به معاد و لقاى پروردگار ، در مجموعه اصول عقيدتى ، داراى اهميت خاصى است .
كفروا بأيت ربّهم و لقائه . .. فلانقيم لهم يوم القيمة وزنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 15 - 11
11 - آشنا شدن مردم با معاد و باور داشتن آن ، از اهداف نزول وحى
يلقى الروح . .. لينذر يوم التلاق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 95 - 2
2 - ايمان آوردن به معاد و دست برداشتن از انكار و تكذيب آن ، توصيه أكيد الهى به همه كافران و تكذيب گران
و أمّا إن كان من المكذّبين . .. إنّ هذا لهو حقّ اليقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 4 - 4
4 - ضرورت تلاش براى بالا بردن آگاهى هاى خويش درباره معاد و تقويت ايمان به آن
ألا يظنّ أُولئك أنّهم مبعوثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 8
8- لزوم برخوردارى حاكمان و متوليان جامعه ، از ايمان راسخ و شجاعت و ايثار
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
بنابر اين كه «تولّيتم» به معناى عهده دارى امور و مخاطب آن بيماردلان ترسو و سست ايمان باشد، از مفهوم آيه به مطلب بالا مى توان ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 8
8- لزوم برخوردارى حاكمان و متوليان جامعه ، از ايمان راسخ و شجاعت و ايثار
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
بنابر اين كه «تولّيتم» به معناى عهده دارى امور و مخاطب آن بيماردلان ترسو و سست ايمان باشد، از مفهوم آيه به مطلب بالا مى توان ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 11
11- اسلام و كفر ، تنها به زبان و گفتار نيست .
من كفر بالله من بعد إيمنه إلاّ من أُكره و قلبه مطمئنّ بالإيمن و لكن من شرح با
از آن جايى كه خداوند كسانى كه به زبان كافر شوند ولى قلباً مؤمن باشند را، از زمره كافران نشمرده و بلكه آنان را مؤمن دانسته است، مطلب فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 3
3 - مؤمنان نبايد درباره ايمان و اعتقادات خود ، براى نقطه نظر هاى كافران ، ارزشى قائل شوند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 30
30 - كسانى كه على رغم فقر و تنگدستى و گرفتار بودن به مشكلات ، بر ايمان خويش استوارند ، تقواپيشگان حقيقى هستند .
و الصبرين فى البأساء و الضراء . .. أولئك هم المتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 10 - 5
5 - تقويت ايمان مؤمنان ، داراى اهميتى افزون تر از پافشارى بر هدايت معاندان و كافران پندناپذير
فأنت له تصدّى . .. فأنت عنه تلهّى
از مجموع اين بخش از آيات، استفاده مى شود كه اصرار بر ارشاد كافران، گرچه كارى پسنديده است; ولى هرگاه در تعارض با تقويت ايمان مسلمانى قرار گيرد، بايد آن را رها كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 16
16 - حسن عاقبت و حفظ ايمان تا پايان زندگى ، امرى مهم و درخور توجه
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
از اينكه «كافر مردن» به عنوان عذاب منافقان ياد شده، اهميت و ارزش ايمان هنگام مرگ روشن مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 5
5- هجرت ، حركتى است در جهت حفظ ايمان و رهايى از محيط جبر و حاكميت كفر .
هاجروا من بعد ما فتنوا
با توجه به ارتباطى كه ميان اين آيه و آيه «من كفر بالله من بعد إيمانه إلاّ من أُكره . ..» وجود دارد كه مى نماياند در شرايط دشوار تقيه امرى جايز است، اما انسان نبايد براى هميشه به اظهار ظاهرى كفر تن در دهد; بلكه در صورت امكان بايد محيط كفر را ترك نمايد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 13
13 - تشويق و ترغيب خداوند ، به هجرت از سرزمين نامساعد براى حفظ ايمان و تقواپيشگى و احسان ، به سرزمين مناسب ديگر
يعباد الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم . .. و أرض اللّه وسعة
ياد كردن از توسعه و فراخى زمين - پس از توصيه به تقوا و احسان - براى مؤمنانى كه به جرم ايمان و تقواى الهى به شدت تحت فشار و شكنجه مشركان و كافران مكه قرار داشتند; در واقع توصيه و تشويق به هجرت، به سرزمين مساعد ديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 5 - 3
3 - نگرانى ابراهيم ( ع ) و همراهانش ، از آسيب پذيرى ايمانشان در كوران مشكلات *
ربّنا لاتجعلنا فتنة للذين كفروا
در صورتى كه «فتنة» به معناى «مفتوناً و معذّباً» باشد; از سياق آيات استفاده مى شود كه نگرانى ابراهيم(ع) و همراهانش، در نهايت متوجه ثبات بر توحيد و برائت از مشركان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 2
2 - پيشگامى و تقدم از طريق ايمان و عمل ، داراى ارزش و اهميتى والا در بينش الهى
و السبقون الأولون من المهجرين و الأنصار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 4،9
4- اصحاب كهف ، براى حفظ ايمان خويش ، ناگزير به كنارگيرى از جامعه شرك آلود شدند .
و إذ اعتزلتموهم و ما يعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الكهف
با توجه به «و ما يعبدون إلاّ اللّه» معلوم مى گردد كه اعتزال اصحاب كهف، براى حفظ عقيده و آرمان بوده است.
9- تلاش گران در راه ايمان و توحيد و حفظ ارزش ها ، مشمول رحمت خاص خداوند ، خواهند شد .
و إذ اعتزلتموهم . .. فأوُواْ ... ينشر لكم ربّكم من رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 20 - 4
4- يكتاپرستان ، نبايد خود را در محيط و شرايطى قرار دهند كه بر حفظ ايمان خويش قادر نباشند .
إنّهم إن يظهروا عليكم . .. يعيدوكم فى ملّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 78 - 12،13
12 - زدودن خيالات و توهمات واهى درباره مسائل دينى ، شرط اساسى براى ايجاد زمينه هاى ايمان واقعى در مردم
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. و منهم أميون لايعلمون الكتب إلا أمانى
جمله هاى فوق (أفتطمعون . ..) حاوى اين معناست كه تا مردم به خيالات واهى، به عنوان مسائل دينى دل خوش كرده اند، انتظار ايمان از آنان نا به جاست. بنابراين آيات ياد شده اشاره به اين نكته دارد كه: داعيان اسلام و قرآن بايد تلاش كنند خيالات واهى را از مردم بزدايند تا زمينه ايمان در آنان فراهم شود.
13 - بازداشتن مردم از حدس و گمان در رسيدن به حقايق دينى ، شرطى لازم براى ايجاد زمينه ايمان در آنان
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. إن هم إلا يظنون
جمله «إن هم إلا يظنون» همانند جمله قبل، در صدد بيان علل و ريشه هاى ايمان نياوردن يهود است. بنابراين رساى به اين نكته
است كه تا مردم به حدس و گمان براى رسيدن به حقايق دينى اكتفا مى كنند، انتظار ايمان از آنان نابجاست و بر داعيان است كه آنان را از اين روش باز دارند تا زمينه ايمان واقعى در آنان فراهم شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 80 - 8
8 - زدودن پندار هاى باطل درباره قيامت ، شرطى اساسى براى ايجاد زمينه هاى ايمان در مردم
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 11 - 3
3 - مصونيت ابرار از شرور و گزند هاى قيامت و شادابى رخسار و سرور دل آنان ، به دليل ايمان آنان به قيامت و خوف آنان از آن روز است .
إنّا نخاف من ربّنا يومًا . .. فوقيهم اللّه شرّ ذلك اليوم
«فا» در «فوقاهم» براى تفريع اين آيه بر آيه قبل است; يعنى، مصونيت ابرار از شرور قيامت، به اين دليل است كه آنان، از احوال آن روز در هراس بودند; روزى كه چهره هاى كافران عبوس و دل هاى آنان محزون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 56 - 14
14- حضرت ابراهيم ( ع ) از ايمانى استوار و قاطعيت بسيار در مواضع عقيدتى خويش برخوردار بود .
ربّكم ربّ السموت . .. و أناْعلى ذلكم من الشهدين
اعلان حضرت ابراهيم(ع) به گواه بودنش بر صدق ادعاى خويش و آماده بودن براى ارائه دليل و حجت بر راستى عقيده توحيدى، حقيقت ياد شده را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 111 - 1
1 - حضرت ابراهيم ( ع ) ، از بندگان مؤمن خدا
إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 36 - 3
3- ابليس ، باورمند به اينكه مرگ و حيات در دست خداوند است .
قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 13
13 - دعا كردن به درگاه خدا و باور داشتن به اجابت آن ، زمينه ساز هدايت يابى انسان است .
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 3
3 - ايمان كافران ، در قيامت ، ايمانى بى حاصل و غير سودمند به حال آنان است .
يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه مراد از «يوم الفتح» روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 3
3 - ايمان ثمربخش و مورد قبول خداوند ، ايمانى است كه از روى اختيار و پيش از نزول عذاب استيصال باشد .
إن الذين حقت عليهم . .. لايؤمنون ... حتى يروا العذاب الأليم. فلولا كانت قرية ءام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 11
11- ايمان برخاسته از علم و آگاهى ، ايمانى ارزشمند و ستودنى است .
ءامنوا به أو لاتؤمنوا إن الذين أُوتوا العلم . .. يخرّون للأذقان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 2
2- ايمان آوردن به حق از روى منطق و دليل ، داراى ارزش و اعتبار است ; نه اظهار ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب .
ربّنا اكشف عنّا العذاب إنّا مؤمنون . أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
لحن توبيخى آيه شريفه مى رساند كه ايمان انتخابى براساس دلايل روشن، سزاوار مقام انسانى است; نه اقرار به ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 32 - 3
3 - ايمان باغداران يمنى ، به ربوبيت خداوند
عسى ربّنا . .. إلى ربّنا رغبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 16
16- حركت جوانمردانه اصحاب كهف در جهت حفظ ايمان ، نمونه اى از برترين عمل هاى ارزشى است .
أيّهم أحسن عملاً . .. إذ أوى الفتية إلى الكهف
در آيات پيشين، مشخص شد كه «أحسن عملاً» به عنوان هدف آفرينشِ موهبت هاى زمين بيان گرديد و ذكر داستان اصحاب كهف در پى بيان آن غايت و فلسفه، بيان مصداقى از «أحسن عملاً» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 13 - 7
7- اصحاب كهف ، جوانمردانى مؤمن به پروردگار خويش و بهره مند از هدايت افزون الهى بودند .
انّهم فتية ءامنوا بربّهم و زدنهم هدًى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 4،6
4- اصحاب كهف ، براى حفظ ايمان خويش ، ناگزير به كنارگيرى از جامعه شرك آلود شدند .
و إذ اعتزلتموهم و ما يعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الكهف
با توجه به «و ما يعبدون إلاّ اللّه» معلوم مى گردد كه اعتزال اصحاب كهف، براى حفظ عقيده و آرمان بوده است.
6- اصحاب كهف ، زندگى سخت و پر مشقّت ولى همراه با توحيد را ، بر زندگى آسوده در محيط شرك و حاكميّت آن ترجيح دادند .
و إذ اعتزلتموهم و ما يعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الكهف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 20 - 10
10- اصحاب كهف ، در صورت گرفتارى به دست كافران ، سنگ سار شدن را بر پذيرش آيين شرك ترجيح مى دادند .
يرجموكم أو يعيدوكم فى ملّتهم و لن تفلحوا إذًا أبدًا
ارتباط جمله «و لن تفلحوا. ..» با «يعيدوكم» گوياى اين است كه اصحاب كهف، تنها، شرك و بازگشت به آيين قوم خويش را مانع رستگارى مى دانستند و درباره سنگ سار شدن چنين ديدگاهى نداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 67 - 5
5 - وجود اقليتى مؤمن در ميان قبطيان
و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 11
11 - عده بسيار اندكى از يهوديان ، معارف اسلام را باور كرده ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آوردند . *
فقليلا ما يؤمنون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه «قليلا» حال براى فاعل «يؤمنون» باشد; يعنى: «فما يؤمنون منهم إلا نفر قليل; پس ايمان نمى آورند از يهود مگر افرادى معدود». (اقتباس از مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 132 - 1
1 - الياس ( ع ) ، از بندگان مؤمن خدا
إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 10 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر بيم دارى از قيامت و ايمان به روز جزا
إنّا نخاف من ربّنا يومًا عبوسًا قمطريرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 10 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر بيم دارى از قيامت و ايمان به روز جزا
إنّا نخاف من ربّنا يومًا عبوسًا قمطريرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 55 - 4
4 - على بن ابيطالب ( ع ) ، انسانى مؤمن ، برپا دارنده نماز و پرداخت كننده زكات در حال ركوع
الذين ءامنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم ركعون
بر اساس شأن نزولهاى متعدد، شخصيت مورد نظر در آيه شريفه، حضرت اميرالمؤمنين على بن ابيطالب(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 19
19 - از امام حسن مجتبى ( ع ) روايت شده : « . . . فكان ابى ( ع ) سابق السّابقين إلى اللّه و إلى رسوله . . . و ذلك انه لم يسبقه إلى الايمان أحد و قد قال اللّه تعالى : « و السّابقون الأوّلون من المهاجرين و الأنصار . . . » فهو سابق جميع السّابقين . . . ;
پدر من پيشگام تر از پيشگامان نخستين به سوى خدا و رسول او بود . .. زيرا هيچ كس در ايمان، بر او پيشى نگرفته بود ... و خداى تعالى فرمود: «پيشگامان نخستين از مهاجرين و انصار ... » پس او پيشگام تر از همه پيشگامان بود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 10 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر بيم دارى از قيامت و ايمان به روز جزا
إنّا نخاف من ربّنا يومًا عبوسًا قمطريرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 33 - 8
8 - خداوند با اعطاى علم ، ايمان ، اسم اكبر ، ميراث علم و آثار علم نبوّت به انبيا ، آنان را برگزيده است .
انّ اللّه اصطفى ادم و نوحاً
امام باقر (ع): . .. يا محمّد ... فانّى لم اقطع العلم و الايمان و الاسم الاكبر و ميراث العلم و آثار علم النّبوة ... من بيوتات الانبياء الذين كانوا بينك و بين ابيك آدم و ذلك قول اللّه تبارك و تعالى: «انّ اللّه اصطفى ادم و ... ».
كافى، ج 8، ص 117، ح 92 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 168، ح 31.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 143 - 26
26 - پيامبران الهى پيشتاز در ايمان به حقايق و اقرار به آن
و أنا أول المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 19
19 - ايمان و اعتقاد پيامبران به خدا و محتواى پيام هاى خويش ، نشانه صداقت آنان در ادعاى نبوت و رسالت است .
رسوله . .. الذى يؤمن باللّه و كلمته
توصيف پيامبر(صلی الله علیه و آله) به اينكه خود به محتواى پيامهاى خويش ايمان داشت، مى تواند به منظور دليلى بر صدق رسالت او ايراد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 33 - 3،8
3 - پيامبران ، آورندگان دين الهى و تصديق كننده و مؤمن به آن
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
8 - ايمان به هدف و پايبندى به آرمان هاى خويش ، از خصوصيات پيامبران است .
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 20
20 - خداوند ، آگاه به ايمان و كفر مردمان
فامنوا خيراً لكم و إن تكفروا . .. و كان اللّه عليماً حكيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 11
11- برخوردارى انسان از حق انتخاب ايمان و كفر ، به معناى بى تفاوتى ايمان و كفر در فرجام اخروى او ، نيست .
فمن شاء فليؤمن و من شاء فليكفر إنّا أعتدنا للظلمين نارًا
امر در «فليكفر» براى تهديد است و جمله «إنّا أعتدنا. ..» گوياى اين معنا است كه اختيار انسان در انتخاب ايمان يا كفر، بدان معنا نيست كه او، بر انتخاب خويش، مؤاخذه و يا تشويق نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 7 - 2
2 - خداوند ، از ايمان مردم بى نياز است و از آن بهره اى نخواهد برد .
إن تكفروا فإنّ اللّه غنىّ عنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 4،9
4 - استقبال انصار از مهاجران ، با ايمان و امكانات خويش
و الذين تبوّءو الدار و الإيمن من قبلهم
چنانچه «تبوّءو الدار» به معناى مهيا ساختن منزل باشد، آماده كردن آن از سوى انصار، مى تواند به هدف استقبال از مهاجران صورت گرفته باشد.
9 - انصار مؤمن ، ايثارگر و بى چشمداشت نسبت به بهره مندى هاى مادى مهاجران ، نمونه اى از مؤمنان راستين
أُولئك هم الصدقون . و الذين تبوّءو الدار ... و لايجدون فى صدورهم حاجة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 19 - 8
8- تنها خردمندان حقانيّت قرآن و الهى بودن آن را درمى يابند و آن را باور مى كنند .
إنما يتذكّر أُولُوا الألبب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 63 - 1،2
1 - ايمان و تقواپيشگى ، از صفت اولياى خداست .
ألا إن أولياء اللّه . .. الذين ءامنوا و كانوا يتقون
2 - اولياى خدا ، كسانى هستند كه پس از ورود به جرگه مؤمنان ، با رعايت مستمر تقواى الهى ، به ايمانى برتر و فراتر از ايمان سابق نايل مى شوند .
ألا إن أولياء اللّه . .. الذين ءامنوا و كانوا يتقون
جمله «و كانوا يتقون» - كه ماضى استمرارى است - دلالت مى كند بر اينكه: اولياى خدا، پيش از ايمان، داراى تقواى مستمر بودند و چون رعايت تقواى مستمر بدون داشتن ايمان بى معناست، معلوم مى گردد آنان با داشتن ايمان و رعايت تقواى الهى، به ايمان جديدى - كه از ايمان سابق برتر است - دست مى يابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 12
12- آنان كه از بصيرت الهى برخوردارند ، به قرآن ايمان مى آورند .
أفمن كان على بيّنة . .. أُولئك يؤمنون به
مراد از ضمير در «به» به دليل آيات گذشته (أم يقولون افتراه . ..) و نيز بخشهاى بعدى آيه ، قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 14،17
14 - ايمان اهل كتاب به اسلام ، به خير و صلاح آنان
و لو امن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
بنابر اينكه منظور از ايمان، ايمان به اسلام باشد.
17 - عدم پايبندى اهل كتاب به آيين خويش
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
متعلق ايمان در «لو امن» به قرينه صدر آيه، ايمان به خدا و ايمان به لزوم امر به معروف و نهى از منكر است، بنابراين مقصود از ايمان نداشتن اهل كتاب، ايمان در مرحله عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 52 - 1
1 - ايمان آوردن برخى از اهل كتاب صدراسلام به قرآن
الذين ءاتينهم الكتب . .. به يؤمنون
عبارت «الذين آتيناهم الكتاب» اشاره به گروهى از اهل كتاب دارد; نه همه آنان، زيرا بديهى است كه همه اهل كتاب در صدراسلام به قرآن ايمان نياوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 11،14
11 - قوانين الهى ، بهترين و برترين قانون در ديدگاه اهل يقين
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
14 - تنها اهل يقين ، قادر بر تشخيص برترى احكام قرآن بر ديگر قوانين هستند .
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
حكم خدا، برترين حكم است، چه اهل يقينى وجود داشته باشند و يا وجود نداشته باشند ; بنابراين قيد «لقوم يوقنون» به سؤال
در «و من احسن» باز مى گردد ; يعنى جواب اين سؤال، تنها از اهل يقين بر مى آيد ; چون تنها آنان به اين حقيقت واقفند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 1
1 - ايمان آوردن كافران ، پس از مشاهده پيروزى مؤمنان و نزول عذاب ، غيرقابل پذيرش است .
قل يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
بنابراين كه «يوم الفتح» نظر به نصرت دنيوى مؤمنان داشته باشد، آيه، ناظر به نزول عذاب استيصال و به پيروزى قطعى رسيدن مؤمنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 3
3 - كسانى كه با تذكّر و يادآورى ايمان مى آورند - نه در صورت برخورد باعذاب و ناگزير بودن - مؤمنان واقعى اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 3
3 - كسانى كه با تذكّر و يادآورى ايمان مى آورند - نه در صورت برخورد باعذاب و ناگزير بودن - مؤمنان واقعى اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 1
1 - ايمان آوردن كافران ، پس از مشاهده پيروزى مؤمنان و نزول عذاب ، غيرقابل پذيرش است .
قل يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
بنابراين كه «يوم الفتح» نظر به نصرت دنيوى مؤمنان داشته باشد، آيه، ناظر به نزول عذاب استيصال و به پيروزى قطعى رسيدن
مؤمنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 91 - 7
7- يوسف ( ع ) و برادرانش به نقش بسزاى خداوند در امور بشر و روند تاريخ ، معتقد بودند و بدان باور داشتند .
قد منّ الله علينا . .. لقد ءاثرك الله علينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 176 - 17
17 - بلعم باعورا پس از ايمان به آيات الهى آنها را تكذيب كرد .
فمثله كمثل الكلب . .. ذلك مثل القوم الذين كذبوا بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 3،5
3 - اظهار ايمان و طلب آمرزش از درگاه پرودگار در دنيا ، ويژگى بندگان صادق خدا
إنّه كان فريق من عبادى يقولون ربّنا ءامنّا فاغفر لنا
5 - بندگان شايسته خدا ، همواره معترف به ايمان و بيمناك از كاستى اعمال خويش
إنّه كان فريق من عبادى يقولون ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 52 - 2
2 - تصديق و باور داشتن قيامت و زنده شدن انسان ها ، از ويژگى هاى بهشتيان و بندگان مخلَص خدا در دنيا است .
يقول أءنّك لمن المصدّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 69 - 1
1 - ايمان به آيات الهى و تسليم محض بودن در برابر خداوند ، دو ويژگى بارز بندگان خاص خداوند است .
يعباد . .. الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 2
2 - در پس تحقق معجزه موسى ( ع ) و شكست ساحران ، تنها گروه اندكى از بنى اسرائيل به وى گرويده و ايمان آوردند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه
برداشت فوق بر اساس ارجاع ضمير «من قومه» به «موسى» است ; ضمناً تنكير «ذرية» دلالت بر تقليل مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 77 - 28
28 - قوم موسى ( بنى اسرائيل ) ، برخوردار از ايمان و معرفت بالا نسبت به معارف الهى
إذ قال له قومه لاتفرح . .. و ابتغ فيما ءاتيك اللّه الدار الأخرة ... و أحسن ... و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 11
11- سرزنش مشركان عرب از سوى خداوند ، به سبب كفرورزى به قرآن ، على رغم ايمان برخى غير عرب به حقانيت آن *
و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله فامن و استكبرتم
اين احتمال در آيه وجود دارد كه تذكر قرآن به ايمان فردى از بنى اسرائيل; از آن جهت براى مشركان عرب سرزنش بار باشد كه بنى اسرائيل در اصل عرب نبودند و عوامل نژادى و زبانى، مقتضى آن بوده تا در برابر قرآن خاضع نشوند. با اين وصف برخى از آنان به قرآن ايمان آوردند; در حالى كه مشركان عرب - كه قرآن به لغت آنان نازل شده - از پذيرش آن امتناع ورزيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 3
3- باور به ربوبيت خدا و توجه به آن ، زمينه ساز پذيرش دعوت اوست .
للذين استجابوا لربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 12،15
12- باور و توجه به ربوبيت خدا وادار كننده آدمى به پرستش او
هو ربى لا إله إلاّ هو
15- باور به ربوبيّت خدا و يكتايى او ، گرايش دهنده آدمى به توحيد در توكّل
هو ربى لا إله إلاّ هو عليه توكلت
جمله «عليه توكلت» به منزله نتيجه اى است براى اعتقاد به ربوبيت خدا و يكتايى او كه از «هو ربى» و «لا إله إلاّ هو» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 7،8
7 - ايمان به غيب و رسالت انبياى الهى و يقين به آخرت ، زمينه دستيابى به هدايت هاى قرآن است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقن
8 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و يقين به آخرت ، ركن هاى اعتقادى دين
الذين يؤمنون بالغيب . .. و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 102 - 50
50 - علم و ايمان به سراى آخرت ، بدون عمل به مقتضاى آن ، به منزله جهل و بى ايمانى است .
لقد علموا لمن اشتريه ماله فى الأخرة من خلق . .. لو كانوا يعلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «لو كانوا يعلمون» در ارتباط با «لقد علموا . ..» مطرح باشد. بر اين مبنا مفعول «يعلمون» محروميت ساحر از سراى آخرت است. بر اساس اين معنا، خداوند از يكسو آنان را عالم مى داند (لقد علموا )و از سوى ديگر آنها را جاهل مى شمرد (لو كانوا يعلمون) تا به اين حقيقت اشاره كند كه: علم و ايمان بدون عمل به مقتضاى آن، به منزله جهل و بى ايمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 5،7
5 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران و پرداخت مال ( انفاق ) براى رفع نياز مستمندان و آزادى بردگان از مسائل اساسى دين است .
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ءامن باللّه ... و ءاتى المال على حبه
7 - ضرورت ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و تمامى پيامبران
و لكن البر من ءامن باللّه و اليوم الأخر و الملئكة و الكتب و النبيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 44 - 3
3 - ايمان به خدا و اعتقاد به حيات اخروى ، زير بناى اعتقادى جهاد با مال و جان
لايستئذنك الذين يؤمنون باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 14،15،22
14- پيروى نكردن يوسف ( ع ) از آيين مصريان و ايمانش به خدا و آخرت ، موجب دستيابى او به علم غيب و دانش تعبير رؤيا شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون
جمله «إنى تركت . ..» تعليل براى «علمنى ربى» مى باشد ; يعنى ، خداوند به خاطر اينكه من آيين كافران را وانهادم و پيروى نكردم ، چنين علمى را به من آموخت.
15- يوسف ( ع ) ، با بيان نقش ايمان به خدا و آخرت در دستيابى او به دانش هاى ويژه ، درصدد گرايش دادن هم بندان خويش به آيين الهى بود .
مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم . .. هم كفرون
22- ايمان به خدا و آخرت و اعراض از كفر حاكم بر جامعه ، زمينه ساز پديد آمدن علم و بصيرتى ويژه در آدمى
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم . .. هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 2
2 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبران خاندان ابراهيم
فقد اتينا ال ابرهيم . .. فمنهم من امن به
بنابر اينكه ضمير در «به» به مجموعه كتاب، حكمت و ملك عظيم برگردانده شود. يعنى: «فمهنم من آمن بما اتينا ال ابراهيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 12
12 - ضرورت توجه و باور به آمرزندگى و رحمت بيكران خداوند
فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 108 - 11
11 - ايمان به آيات الهى و احكام دين ، طريق درست و راه اعتدال است .
و من يتبدل الكفر بالإيمن فقد ضل سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 39 - 8،10،12
8 - پذيرش آيات خداوند، زمينه تعلق مشيت وى بر هدايت انسان به راه مستقيم
و الذين كذبوا بأيتنا . .. يجعله على صرط مستقيم
10 - ايمان به آيات الهى، نشانه سلامت درك و انديشه
و الذين كذبوا بأيتنا صم و بكم فى الظلمت . .. يجعله على صرط مستقيم
12 - ايمان به آيات الهى، صراط مستقيم است.
و الذين كذبوا . .. من يشإاللّه يضللّه و من يشأ يجعله على صرط مستقيم
برداشت فوق از قرينه مقابله استفاده شده است. يعنى وقتى تكذيب آيات خداوند گمراه ساختن باشد، نقطه مقابل آن - كه ايمان به آيات است - صراط مستقيم خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 104 - 10
10 - ايمان به آيات الهى بينايى و كفر به آن كورى است.
قد جاءكم بصائر من ربكم فمن أبصر فلنفسه و من عمى فعليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 110 - 5
5 - ايمان به رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات خداوند منوط به برخوردارى انسان از قلب وبينش سالم است.
و نقلب أفئدتهم . .. كما لم يؤمنوا به أول مرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 118 - 8،9
8 - التزام عملى به احكام خداوند، نشانه ايمان به آيات اوست.
فكلوا . .. إن كنتم بأيته مؤمنين
9 - ايمان به آيات خداوند زمينه التزام عملى به احكام ابلاغ شده از جانب اوست.
فكلوا . .. إن كنتم بأيته مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 1
1 - مجرمان سردمدار مكه از ايمان به رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات خدا به بهانه هاى واهى سر باز مى زدند.
أكبر مجرميها . .. قالوا لن نؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 15
15 - ايمان به آيات الهى، على رغم سابقه اعراض و تكذيب، موجب رهايى از عذاب الهى خواهد شد.
سنجزى الذين يصدفون . .. بما كانوا يصدفون
«با» در «بما كانوا . .. » سببيه و «ما» مصدريه است. آمدن «كان» و مانند آن قبل از فعل مضارع دلالت بر استمرار معناى آن فعل دارد. لذا «سنجزى ... بما كانوا يصدفون» يعنى «آنان را به سبب اعراض مستمرشان به عذاب سوء كيفر مى دهيم». بنابراين اگر كسانى پس از مدتى سرپيچى، آيات الهى را تصديق كردند به عذاب گرفتار نخواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 10 - 9،12
9 - ايمان به آيات خداوند و پيروى از قوانين دين، شكرگزارى نعمتهاى الهى است.
اتبعوا ما أنزل إليكم . .. قليلا ما تشكرون
12 - باور به خدادادى بودن امكانات زمين و اسباب معيشت، زمينه ساز ايمان به آيات الهى و پيروى از انبياست.
و لقد مكنكم فى الأرض و جعلنا لكم فيها معيش
چون بيان نعمتهاى ياد شده و تذكر به خدادادى بودن آنها، پس از فرمان دادن به تبعيت از قرآن (اتبعوا . ..) و پيروى از رسولان الهى (فلنسئلن الذين أرسل اليهم) ايراد شده، اشاره به اين حقيقت دارد كه انسانها در صورت توجه به نعمتها و باور به خدادادى بودن آنها، از انبيا پيروى كرده و به آيات خدا ايمان مى آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 27 - 18
18 - ايمان به خداوند و آيات او مانع ولايت و حاكميت شياطين بر انسان
إنا جعلنا . .. للذين لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 2
2 - گروهى از قوم هود رسالت وى را پذيرفتند و آيات الهى را تصديق كردند و به يگانگى خداوند ايمان آوردند .
و الذين معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 2،3،4،6
2 - ايمان ساحران به آيات الهى تنها انگيزه فرعون بر شكنجه و مجازات آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا . .. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
نقمت «مصدر تنقم» به معناى عقوبت كردن و كراهت داشتن است و «أن ءامنا» مفعولٌ له براى «تنقم» مى باشد. تقدير جمله چنين است: و ما تنقم منا لشىء إلا لايماننا. يعنى اى فرعون تنها چيزى كه تو را بر عقوبت ما واداشته ايمان ماست، نه اينكه ما را توطئه گر و امثال آن بدانى. به عبارت ديگر يعنى تو خود مى دانى كه اتهامهايت واقعيت ندارد.
3 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) ، برخوردار از ايمانى راسخ به آيات خداوند
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
4 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) به مجرد آگاهى به آيات الهى ، آنها را باور كردند و بدآنهاايمان آوردند .
ءامنا بايت ربنا لما جاءتنا
برداشت فوق با توجه به كلمه «لما» استفاده شده است.
6 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، در ايمان خويش متكى به آيات و براهينى متعدد بودند .
أن ءامنا بايت ربنا لما جاءتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 147 - 2
2 - تصديق آيات الهى و ايمان به روز قيامت از شرايط ارزشمندى اعمال نيك در پيشگاه خداوند است .
و الذين كذبوا بايتنا و لقاء الأخرة حبطت أعملهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 14،15،19
14 - برخوردار شدن از رحمت خاص الهى در گرو ايمان به تمامى آيات خداست .
فسأكتبها للذين يتقون . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون
15 - خداوند نويدبخش موسى ( ع ) به استجابت دعايش براى سعادت بنى اسرائيل در دنيا و آخرت ، به شرط رعايت تقوا ، پرداخت زكات و ايمان به همه آيات الهى
فسأكتبها للذين يتقون و يؤتون الزكوة و الذين هم بايتنا يؤمنون
19 - تقواپيشگى ، پرداخت زكات و ايمان به آيات الهى ، شرط برخوردار شدن همراهان موسى در ميعادگاه مناجات ، از مغفرت و رحمت خاص الهى بود .
فاغفرلنا و ارحمنا و أنت خير الغفرين . .. فسأكتبها للذين يتقون
جمله «فسأكتبها . .. » پاسخى است به درخواستهاى موسى(ع) و از جمله آنهاست تقاضاى رحمت و مغفرت براى همراهان خويش در ميعادگاه مناجات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 3
3 - پيروى از رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، نمود ايمان به آيات الهى است .
الذين هم بايتنا يؤمنون. الذين يتبعون الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 179 - 4
4 - جنيان همانند انسان ها مكلف به تصديق آيات الهى و انجام فرمان هاى او هستند .
و لقد ذرأنا لجهنم كثيراً من الجن و الإنس
با توجه به آيه قبل معلوم مى شود جنيانى به دوزخ خواهند رفت كه آيات الهى را تكذيب كنند. بنابراين آنها موجوداتى هستند مكلف به تكاليف الهى و از جمله تكاليف آنها ايمان آوردن به آيات الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 41 - 11
11 - آزمودن مسلمانان در ادعاى ايمانشان به خدا و آيات او منشايى براى تشريع دستور خمس
و اعلموا أنما غنمتم
برداشت فوق ناظر بر اين اساس است كه جمله «و اللّه على كل شىء قدير» ناظر به لزوم پرداخت خمس باشد. يعنى اين فرمان نه از آن روست كه خداوند نيازمند اموال شماست و بر رفع نياز بينوايان توانا نيست، بلكه هدف از اين فرمان اولا تمايز مؤمنان راستين از غير ايشان است و ثانيا اين است كه نياز نيازمندان هر جامعه توسط همان جامعه تأمين شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 55 - 1،4
1 - حق ناپذيرى و پافشارى بر كفر ، موجب از ميان رفتن توفيق آدمى براى ايمان به آيات الهى است .
الذين كفروا فهم لايؤمنون
با توجه به فعل مضارع «لايؤمنون» كه دلالت بر استمرار دارد، جلمه «هم لايؤمنون» به اين معناست كه آنان ايمان نخواهند آورد. و چون اين جمله به وسيله «فاء» بر جمله «كفروا» عطف شده، دلالت مى كند كه سلب توفيق ايمان از آنها بر اثر كفرورزى بوده است.
4 - ايمان به آيات الهى ، نشان انسانيت انسان و ملاك ارجمندى او در پيشگاه خداوند
إن شر الدواب عنداللّه الذين كفروا فهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 69 - 1،2
1 - ايمان به آيات الهى و تسليم محض بودن در برابر خداوند ، دو ويژگى بارز بندگان خاص خداوند است .
يعباد . .. الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين
2 - ايمان به آيات الهى و تسليم بودن در برابر خداوند ، حقيقت عبوديت و بندگى است .
يعباد . .. الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 70 - 1
1 - راه يابى به بهشت ، فرجام نيك ايمان به آيات الهى و تسليم بودن در برابر حق
الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين . ادخلوا الجنّة أنتم و أزوجكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 31 - 2
2 - پرهيز از طغيان گرى ، ترس از حسابرسى اعمال و پذيرش آيات الهى ، مصداق تقواپيشگى است .
للطّ-غين . .. إنّهم كانوا لايرجون حسابًا . و كذّبوا بايتنا ... إنّ للمتّقين مف
از تقابل بين متقين و طغيان گران، دانسته مى شود كه منزّه بودن از صفات طغيان گران، تقواپيشگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 17 - 4
4 - ايمان به آيات الهى ، سفارش يكديگر به استقامت در تكاليف دشوار و اظهار محبت به بردگان ، يتيمان و تنگدستان ، قدردانى از نعمت هاى بينايى ، گويايى و هدايت است .
ألم نجعل له عينين . و لسانًا و شفتين . و هدينه النجدين ... ثمّ كان من الذين ءام
«الذين آمنوا» گرچه مطلق است; ولى مصداق بارز آنها - به قرينه «و الذين كفروا بآياتنا» در آيات بعد - مؤمنان به آيات الهى است و آيات پيشين - كه بعضى از تكاليف را «عقبة» ناميده بود - قرينه بر مراد از «صبر» است و سياق آيات نشان مى دهد كه مراد از «مرحمة»، ترّحم بر «رقبة»، «يتيم» و «مسكين» است. ارتباط اين آيات با آيه هاى پيشين - كه نعمت هاى الهى را برشمرده - گوياى برداشت ياد شده است; زيرا «بينايى و بصيرت»، زمينه ساز «ايمان» و «داشتن زبان و لب»، زمينه ساز توصيه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 27 - 6
6 - ايمان قوى مردم دور و نزديك ، به حضرت ابراهيم ( ع ) و نفوذ و محبوبيت شديد آن حضرت در ميان آنان
و أذّن فى الناس بالحجّ يأتوك رجالاً و على كلّ ضامر
استقبال مردم دور و نزديك از دعوت حضرت ابراهيم(ع) و هجوم آنان براى زيارت كعبه به صورت پياده و سواره، نشان از آشنايى آنها با شخصيت والاى آن حضرت و محبوبيت او در ميان آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 70 - 2
2 - توجه به علم و آگاهى خدا نسبت به همه موجودات آسمان و زمين و رخداد هاى آن ، زمينه ساز باور به احاطه علمى او نسبت
به تمامى اعمال مردمان
فقل اللّه أعلم بما تعملون . .. ألم تعلم أنّ اللّه يعلم ما فى السماء و الأرض
استفهام در «ألم تعلم. ..» استفهام تقريرى است; يعنى، مگر نمى دانى كه خدا به هر آنچه كه در آسمان و زمين است، آگاهى دارد. مقصود اين كه: خدايى كه سراسر هستى در احاطه علمى او قرار دارد، به اعمال آدميان - كه جزئى از جهان اند - آگاهى دارد و هيچ گفته و كرده اى از آنان بر او پنهان نمى ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 25
25 - آگاهى و ايمان به احاطه علمى خداوند به تمامى رفتار ها ، مشوّق و برانگيزاننده انسان ها به تصحيح رفتار و انجام اعمال خير
و كلاًّ وعد اللّه الحسنى و اللّه بما تعملون خبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 83 - 22
22- باور و توجه به انحصار علم و حكمت در خداوند ، زمينه ساز قطع اميد از غير اوست .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
هر چند جمله «عسى الله . ..» حاوى حصر نيست، ولى مى توان گفت حصرى كه از تعليل (إنه هو ...) استفاده مى شود به آن جمله نيز سرايت مى كند. بنابراين مفاد (عسى الله ...) چنين مى شود: من تنها به خدا اميد دارم و به غير او اميدى ندارم ; زيرا تنها او دانا و حكيم مطلق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 2،3
2 - تقوا پيشگان ، مؤمن به كتاب هاى آسمانىِ اديان گذشته و معارف و احكام آنها
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
3 - لزوم ايمان به همه معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انبياى پيشين
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 4
4 - لزوم ايمان به تمامى دستورات و معارفى كه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا ديگر پيامبران نازل شده است .
الم تر الى الذين يزعمون انّهم امنوا بما انزل اليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 4
4 - نقش ايمان واقعى به اديان گذشته در پذيرش قرآن و ديگر كتب آسمانى
و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 8
8 - موسى و هارون ( ع ) ، به قدرت برتر خداوند آگاه بودند و ديگران را از مقابله با خواست و اراده خدا ناتوان مى دانستند .
إنّنى معكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 1،9
1 - ايمان به قرآن و معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از صفات متقين است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك
9 - هر انسانى - چه از اهل كتاب و چه از غير ايشان - در صورتى كه به اركان اعتقادى و عملى دين اسلام پايبند باشد ، از زمره تقواپيشگان است .
الذين يؤمنون بالغيب . .. و ما انزل من قبلك
روشن است كه مجموعه صفات ياد شده در آيه سه و چهار، ويژگيهاى متقين است. بنابراين تكرار «الذين» به منظور تقسيم اهل تقوا به دو گروه نيست، بلكه - چنان كه برخى از مفسران گفته اند - تكرار «الذين» اشاره به اين است كه دارندگان اين صفات، تقوا پيشه هستند; چه پيش از آن به ديگر كتابهاى آسمانى مؤمن بوده باشند، همانند: يهود و نصارا; يا چنين نباشند مانند: اعراب جاهلى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 44 - 8
8 - پذيرش اسلام و ايمان به قرآن ، از فرمان هاى تورات و انجيل به پيروان خويش
أتأمرون الناس بالبر و تنسون أنفسكم و أنتم تتلون الكتب
جمله «تُنسون أنفسكم» را مى توان به قرينه آيات پيشين - كه سخن از دعوت به ايمان بود - در ارتباط با ايمان به قرآن دانست. بر اين اساس آيه اشاره به اين معنا دارد كه: شما عالمان اهل كتاب مردم را به نيكيها دعوت مى كنيد; ولى وظيفه خويش را كه ايمان به قرآن است، فراموش مى كنيد; سپس با جمله «و أنتم تتلون الكتب» بيان مى دارد كه: آنان از اين وظيفه مطلع بودند; يعنى، در كتابهاى آسمانى، اين حقيقت وجود داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 11
11 - عده بسيار اندكى از يهوديان ، معارف اسلام را باور كرده ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آوردند . *
فقليلا ما يؤمنون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه «قليلا» حال براى فاعل «يؤمنون» باشد; يعنى: «فما يؤمنون منهم إلا نفر قليل; پس ايمان نمى آورند از يهود مگر افرادى معدود». (اقتباس از مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 46 - 28
28 - گرفتارى يهود به لعنت الهى ، موجب دورى آنان از ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
لعنهم اللّه بكفرهم فلا يؤمنون الّا قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 12
12 - مؤمنان با ايمان خويش به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيين الهى سپاسگزار نعمت هدايت هستند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 92 - 14
14 - تحكيم بنيانهاى عقيدتى مردم به قرآن و اسلام در پرتو تقويت ايمان آنان به آخرت ميسر است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 4
4 - ترغيب اسيران جنگ بدر به ايمان و گرايش به اسلام
يأيها النبى قل لمن فى أيديكم من الأسرى إن يعلم اللّه فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 14 - 10
10- خداوند ، با توجه دادن مشركان به الهى بودن قرآن ، آنان را به پذيرش اسلام و قرآن دعوت كرد .
فإلّم يستجيبوا لكم فاعلموا . .. فهل أنتم مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 7
7 - اداى تكاليف الهى و پايبندى به تعاليم اسلام ، نشانه ايمان راستين است .
ذلك لتؤمنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 28 - 6
6- « عن أبى عبدالله - عليه السلام - فى قوله تعالى : « الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئنّ القلوب » قال : قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) لعلى بن ابى طالب ( ع ) : تدرى فى من نزلت ؟ . . . فى من صدّق لى و آمن بى و أحبّك و عترتك من بعدك و سلّم الأمر لك و للأئمّة من بعدك ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه درباره سخن خدا: «الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم . ..» فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(ع) فرمود: آيا مى دانى [اين آيه] درباره چه كسى نازل شده؟ ... درباره كسى نازل شده كه مرا تصديق كند و به من ايمان بياورد و تو و عترت تو را كه بعد از تو هستند، دوست بدارد و امر [ولايت] را به تو و ائمه(ع) بعد از تو تسليم كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 40 - 1
1 - اهل ايمان بايد با باور به يارى خداوند و سرپرستى او ، به جهاد با كافران فتنه انگيز بپردازند .
و إن تولوا فاعلموا أن اللّه موليكم نعم المولى و نعم النصير
متعلق «تولوا» دست برداشتن از فتنه انگيزى است ; يعنى «إن تولوا عن الانتهاء فلم يتركوا الفتنة». و جواب شرط، به قرينه آيه قبل، جمله اى همانند «فقاتلوهم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 7
7- ايمان به خدا و يارى او براى تحقق خواسته ها و برطرف شدن مشكلات ، بايد با تلاش و كوشش آدمى قرين باشد .
اذهبوا فتحسسوا من يوسف و أخيه و لاتاْيئسوا من روح الله
از آن جا كه يعقوب(ع) فرزندانش را به يارى خدا و رحمت او در يافتن يوسف و بنيامين متوجه مى سازد و علاوه بر آن از آنان مى خواهد كه به مسافرت بروند و براى يافتن آنها تلاش كنند ، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 7،8
7 - ايمان به غيب و رسالت انبياى الهى و يقين به آخرت ، زمينه دستيابى به هدايت هاى قرآن است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقن
8 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و يقين به آخرت ، ركن هاى اعتقادى دين
الذين يؤمنون بالغيب . .. و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 5
5 - ايمان به خدا و قيامت و تصديق رسالت پيامبران ، از اصول مشترك اديان آسمانى است .
إن الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر
ايمان به خدا و قيامت از «من آمن . ..» به دست مى آيد و ايمان به رسولان الهى از عنوانهاى مذكور در آيه (مسلمانان، يهوديان و ...) معلوم مى شود; زيرا اين ملتها همه معتقد به رسالت انبيا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 10،26
10 - ملاك يهوديان ، براى ايمان آوردن به پيامبران ، بعثت آنان از ميان بنى اسرائيل است .
قالوا نؤمن بما أنزل علينا
هر چند ايمان به قرآن و كتابهاى آسمانى محور سخن در آيه شريفه است; ولى از آن جا كه نزول كتاب آسمانى مستلزم بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز هست، دعوت به پذيرش قرآن، دعوت به ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز مى باشد و سخن يهود - كه فقط به كتاب خود ايمان مى آوريم - مستلزم اين معنا نيز هست كه: فقط به پيامبران خود ايمان مى آوريم.
26 - ايمان به پيامبران پس از موسى ( ع ) و ضرورت پيروى از آنان ، از تعاليم تورات است .
فلم تقتلون أنبياء اللّه من قبل إن كنتم مؤمنين
متعلق «مؤمنين» بقرينه «نؤمن بما أنزل علينا» مى تواند ايمان به تورات باشد. جمله «فلم تقتلون ...» بيانگر جواب شرط (إن كنتم) است; يعنى، اگر مدعى ايمان به تورات هستيد چرا پيامبران خدا را كشتيد؟ اين معنا اقتضا مى كند كه: تورات حاوى بشارت به آمدن پيامبرانى پس از موسى(ع) و لزوم پيروى از آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 93 - 20
20 - ادعاى ايمان به كتاب هاى آسمانى و پيامبران الهى ، ناسازگار با گرايش به اعمال نارواست .
بئسما يأمركم به إيمنكم إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 8،9،10،16،17
8 - مسلمانان ، بايد به همه پيامبران ايمان داشته و از تبعيض در ايمان گريزان باشند .
لانفرق بين أحد منهم
چون بحث آيه شريفه درباره ايمان است، مقصود از «لاتفرق بين أحد منهم; ميان پيامبران فرق نمى گذاريم» فرق نگذاشتن در ايمان به ايشان است نه جهات ديگر.
9 - ايمان داشتن به برخى از پيامبران و كافر شدن به برخى ديگر ، مايه هدايت نبوده و ناروا مى باشد .
قالوا كونوا هوداً أو نصرى تهتدوا . .. لانفرق بين أحد منهم
10 - مسلمانان ، بايد به يهود و نصارا ابلاغ كنند كه به قرآن و همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان و به تمامى كتاب هاى آسمانى ، ايمان دارند .
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و ما أوتى النبيّون
برداشت فوق از كلمه «قولوا» (بگوييد) استفاده مى شود. آيه قبل گوياى اين است كه «مقول له» (كسى كه بايد به او ابلاغ شود) يهود و نصاراست.
16 - تسليم بودن در برابر خدا ، مستلزم ايمان به همه پيامبران و كتاب هاى آسمانى است .
ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا . .. و نحن له مسلمون
جمله «و نحن له مسلمون» مى تواند به منزله دليل و علت براى حقايق بيان شده در آيه مورد بحث باشد.
17 - ايمان به خدا ، پيامبران ، و كتاب هاى آسمانى و تسليم بودن در برابر خدا ، از اركان دين اسلام است .
قولوا ءامنا باللّه . .. و نحن له مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 1
1 - ايمان داشتن به قرآن و پيامبران و معارف نازل شده بر آنان ، صبغه اى است كه خداوند اهل ايمان را با آن تطهير و تزيين كرده است .
قولوا ءامنا باللّه . .. صبغة اللّه
«صبغة» مصدر نوعى و به معناى رنگ آميزى كردن است و در آيه شريفه مفعول مطلق براى فعل محذوف (صبغنا) مى باشد. آوردن مصدر نوعى، اشاره به رسم يهود و نصارا دارد كه به منظور تطهير فرزندانشان آنان رابا آبى مخصوص به نام «معموديه» شستشو مى دادند. مراد از «صبغة اللّه» - به قرينه آيات قبل - ايمان به خدا و ... است. بنابراين جمله «صبغة اللّه» چنين معنا مى شود: خداوند، ما را با ايمان به خود و ... رنگ آميزى (تطهير) كرده است نه مانند رنگ آميزى يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 5،7،17
5 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران و پرداخت مال ( انفاق ) براى رفع نياز مستمندان و آزادى بردگان از مسائل اساسى دين است .
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ءامن باللّه ... و ءاتى المال على حبه
7 - ضرورت ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و تمامى پيامبران
و لكن البر من ءامن باللّه و اليوم الأخر و الملئكة و الكتب و النبيين
17 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران مشخصه نيكان
و لكن البر من ءامن باللّه . .. و النبيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 7،9،11،12
7 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به خدا ، ملائكه ، كتب آسمانى و پيامبران الهى
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه و ملئكته و كتبه و رسله
كلمه «كلّ» علاوه بر مؤمنان، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز مى شود. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان، همگى ايمان به خدا و ... دارند.
9 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به فرد فرد انبيا و انكار نكردن هيچ يك از آنان
لا نفرّق بين احد من رسله
11 - لزوم ايمان به فرد فرد انبيا و كتب آسمانى
كلّ امن . .. و كتبه و رسله لا نفرّق بين احد من رسله
12 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به همه انبياى گذشته و كتب آسمانى
كلّ امن . .. لا نفرّق بين احد من رسله
بنابراينكه كلمه «كل» علاوه بر اينكه شامل همه مؤمنان است، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز باشد. در نتيجه جمله «لا نفرّق ... » مقول قول پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 12،16،18،19،22،25
12 - تصديق كتب آسمانى و انبياى گذشته ، شرطى براى صحت ادعاى پيامبرى
ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم
16 - اعتراف انبيا و امت هاى گذشته نسبت به ميثاق الهى درباره ايمان و يارى كردن رسولان بعدى
قال ءاقررتم و اخذتم على ذلكم اصرى قالوا اقررنا
«ءاقررتم»، گرفتن اقرار از انبياست و «اخذتم»، گرفتن ميثاق از امّتهاست توسط پيامبران و «اقررنا»، اقرار همه انبيا و همه امّتهاست.
18 - عظمت و بزرگى پيمان الهى ، در مورد ايمان آوردن به انبيا و يارى كردن آنان
و اذ اخذ اللّه . .. قال فاشهدوا
گرفتن پيمان و سپس دستور به تحمل و اداى شهادت بر آن، گواه عظمت آن است.
19 - خداوند و انبيا ، گواهان بر ميثاق الهى در مورد ايمان آوردن به انبيا و يارى كردن آنان
و انا معكم من الشاهدين
22 - پيامبران موظّفند مردم را در جريان ميثاق اكيد الهى از آنان ، در مورد ايمان به انبيا و نصرت آنان ، بگذارند .
و اخذتم على ذلكم اصرى . .. فاشهدوا و انا معكم من الشّاهدين
بنابراينكه «فاشهدوا»، يعنى شهادت دهيد در برابر امّتهاى خود.
25 - پيمان الهى از امّت هاى انبياى گذشته به تصديق پيامبرشان و عمل به تعاليم آنان
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن
امام صادق (ع): تقديره و اذ اخذ اللّه ميثاق امم النّبيّن بتصديق كل امّة نبيّها و العمل بما جاءهم به.
تفسير تبيان، ج 2، ص 514 ; مجمع البيان، ج 2، ص 784.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 2
2 - عمل نمودن به ميثاق الهى ( ايمان به پيامبران و يارى كردن آنان ) ، دين خداوند است .
و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. افغير دين اللّه يبغون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 1،4،5،7،11،12
1 - فرمان الهى به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر اظهار ايمان خود و امّتش به خداوند و به آنچه بر او و انبياى پيشين نازل شده است .
قل امنا باللّه و ما اُنزل علينا . .. و ما اوتى موسى و عيسى و النّبيّون
4 - لزوم توأم بودن ايمان به خدا و ايمان به همه انبياى الهى و كتب آسمانى
قل امنا باللّه . .. و النّبيّون من ربّهم
5 - ايمان به همه پيامبران و كتب آسمانى ، عمل به ميثاق الهى است .
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. قل امنا باللّه و ما انزل ... و النّبيّون من ر
7 - ايمان به خدا و كليه انبيا و كتب آسمانى ، از اركان مهمّ اعتقادى
قل امنا باللّه . .. و النّبيّون من ربّهم
«قل امنا»، عهده دار تبيين «دين» در آيه سابق است. بنابراين اركان مهم دين، مطالبى است كه در اين آيه مطرح شده است.
11 - لزوم پرهيز از تبعيض ميان پيامبران در ايمان آوردن به آنان
لا نفرّق بين احد منهم
به قرينه «امنا» در صدر آيه، عدم تبعيض، تنها در مورد ايمان به آنان است. نه در جهات ديگر.
12 - دعوت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از پيروان اديان الهى به وحدت عقيدتى و فرق نگذاشتن ميان انبياى الهى در جهت ايمان به آنان
لا نفرّق بين احد منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 164 - 2،3
2 - بهره جستن از نعمت بزرگ بعثت انبيا ، در گرو ايمان به آنهاست .
لقد منّ اللّه على المؤمنين اذ بعث فيهم رسولا
بعثت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) نعمتى بزرگ براى همه انسانهاست ; بنابراين ذكر خصوص مؤمنان بدان جهت است كه بهره گيرى از آن نعمت بزرگ، مشروط به ايمان به اوست.
3 - رسيدن به مقام رضاى الهى ، رهايى از دوزخ و نيل به درجات عالى ، در پرتو بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ايمان به اوست .
افمن اتّبع رضوان اللّه . .. هم درجات عند اللّه ... لقد منّ اللّه على المؤمنين اذ
با توجّه به آيه قبل كه سخن از نيل به درجات و رضاى الهى بود، گويا در اين آيه راه وصول به آن را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 21،22،23
21 - لزوم ايمان به خداوند و تمامى رسولان او
فامنوا باللّه و رسله
22 - ايمان به خداوند و پيامبران ، موجب قرار گرفتن آدمى در زمره پاكان
حتّى يميز الخبيث من الطّيّب . .. فامنوا باللّه و رسله
بنابر اينكه جمله «فامنوا . .. »، متفرع بر جمله «حتّى يميز ... » باشد ; يعنى حال كه سنّت الهى بر جداسازى ناپاكان از پاكان امّت است، براى اينكه در زمره پاكان قرار گيريد، راهى جز ايمان واقعى به خدا و رسول نيست.
23 - آگاهى پيامبران به غيب و نهان ( پاكى ها ، پليدى ها ، مصالح و مفاسد واقعى انسان ها ) ، دليل لزوم ايمان به آنان
و ما كان اللّه ليطلعكم على الغيب و لكنّ اللّه يجتبى من رسله من يشاء فامنوا باللّ
برداشت فوق بر اين مبناست كه جمله «فامنوا . .. »، متفرع بر جمله «و لكنّ اللّه يجتبى من رسله» باشد. يعنى چون پيامبران آگاه به غيب هستند، لازم است به آنان ايمان آوريد; چرا كه تنها آنان دانا به حقايق امور هستند و راه سعادت و شقاوت را مى شناسند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 183 - 1،3
1 - ارائه قربانى و سوخته شدن آن به آتشى از غيب ، عهدى الهى در پندار يهود ، براى ايمان به رسولان
الّذين قالوا انّ اللّه عهد الينا الّا نؤمن لرسول حتّى ياتينا بقربان تاكله النّار
3 - اعتقاد و اعتراف يهود به پايان نيافتن پيامبرى و رسالت ، پس از بعثت حضرت موسى ( ع )
الّا نؤمن لرسول حتّى ياتينا بقربان
اگر يهود، مدعى خاتميّت نبوت حضرت موسى(ع) بودند، بايد به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى گفتند از ما تعهّد گرفته شده كه به هيچ مدعى رسالتى ايمان نياوريم، نه اينكه علامت پيامبر راستين را بيان كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 9
9 - خردمندان ، مؤمن به خداوند ، رسالت تمامى انبيا و برپايى قيامت
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 7،9
7 - ضرورت ايمان به فرشتگان ، پيامبران الهى و روز قيامت
و من يكفر باللّه و ملئكته و كتبه و رسله و اليوم الأخر
9 - اعتقاد به خدا ، پيامبران ، روز قيامت ، فرشتگان و كتب آسمانى ، اركان هدايت و شرط تحقق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. فقد ضل ضللا بعيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 3
3 - اعتقاد به خدا و همه انبيا و رسالت آنان ، شرط تحقق ايمان
إنّ الذين يكفرون باللّه و رسله و يريدون أن يفرقوا . .. أولئك هم الكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 2،8
2 - انكار برخى از رسولان و ايمان به برخى ديگر ، كفرى قطعى و ريشه دار است .
يقولون نؤمن ببعض و نكفر ببعض . .. أولئك هم الكفرون حقّاً
كلمه «حقاً» در آيه، مقابل باطل نيست، بلكه به معناى عمق كفر و تحقق حتمى آن است.
8 - انكار برخى از رسولان الهى و ايمان به برخى ديگر ، ناشى از غرور و خود محورى است .
و أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
چون عذابهاى الهى متناسب با گناه آدمى است (جزاءاً وفاقاً)، بنابراين گرفتار شدن منكران رسالت به عذاب خوار كننده، حاكى از اين است كه آنان برخوردار از روحيه تكبر و خودخواهى بوده اند و همين امر باعث كفرشان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 2،3،4،5،7
2 - ايمان به همه پيامبران و از بين بردن زمينه اختلافات مذهبى ، مورد دعوت و تأكيد خداست .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم
3 - وجود ملازمه بين ايمان به خدا و اعتقاد به تمامى پيامبران
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم
4 - كسانى كه به تمامى پيامبران الهى ايمان دارند ، از مقام و كرامتى والا ، برخوردارند .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم أولئك
اشاره به مؤمنان با كلمه «أولئك»، حكايت از مقام رفيع آنان دارد.
5 - ايمان دارندگان به خدا و تمامى انبيا ، مورد وعده الهى به برخوردارى از پاداش هاى فراوان
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. أولئك سوف يؤتيهم أجورهم
7 - اعتقاد به خدا و تمامى پيامبران ، موجب جلب غفران و رحمت الهى است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 8
8 - ايمان به ديگر پيامبران الهى ، مستلزم ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) است .
إنّا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح و النبين
خداوند با ذكر اين نكته كه از نظر وحى بين پيامبر اسلام و ديگر پيامبران فرقى نيست، به آنانكه مدعى ايمان به پيامبرانند گوشزد مى كند كه اگر به نبوت آنها ايمان داريد به پيامبر اسلام نيز ايمان آوريد و اگر او را انكار مى كنيد در حقيقت پيامبران ديگر را نيز انكار كرده ايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 21،22،25
21 - اهل كتاب ، مأمور به ايمان به خدا و پيامبران و پرهيز از سه گانه پرستى ( تثليث )
ياهل الكتب . .. فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة
22 - لزوم ايمان به تمامى پيامبران
فامنوا باللّه و رسله
25 - ناسازگارى ايمان به پيامبران با عقيده تثليث
ياهل الكتب . .. فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة
جمله «و لاتقولوا ثلثة» به منزله بيان و توضيحى است براى جمله «ءامنوا باللّه و رسله».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 19
19 - اعتقاد به خدا و رسالت انبيا ، ملاك حليت غذاى اهل كتاب و حليت ازدواج با زنان آنان
احل لكم الطيبت و طعام الذين اوتوا الكتب . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
مراد از «الذين اتوا الكتب»، يهود و نصارا هستند، ولى از آنان به «اوتوا الكتاب» تعبير شده تا به علت حكم اشاره داشته باشد. و مشخصه اهل كتاب در بين ساير كافران، اعتقاد به خدا و رسالت پيامبران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 12 - 7،8،10،12،13،20،21،33
7 - نماز ، زكات ، ايمان به همه انبيا و حمايت از آنان و انفاق ، از تكاليف بنى اسرائيل
لئن اقمتم الصلوة و ءاتيتم الزكوة . .. و عزرتموهم و اقرضتم اللّه
8 - پيمان الهى از بنى اسرائيل بر اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و انفاق در راه خدا
و لقد اخذ اللّه ميثق بنى اسرءيل . .. و اقرضتم اللّه قرضاً حسناً
به نظر مى رسد از جمله موارد ميثاق و پيمان الهى با بنى اسرائيل، مسائلى است كه جمله «لئن اقمتم . ..» آن را بيان مى كند.
10 - نصرت و يارى خدا به بنى اسرائيل ، مشروط به اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و انفاق در راه خدا
انى معكم لئن اقمتم الصلوة . .. و اقرضتم اللّه قرضاً حسناً
در برداشت فوق جمله «انى معكم» به منزله جواب شرط و قسم در «لئن اقمتم» گرفته شده است. يعنى در واقع، جمله «لئن اقمتم»، داراى دو جزء است: يكى «انى معكم» و ديگرى «لاكفرن ...».
12 - لزوم ايمان و احترام به رسولان الهى و جنگ و مبارزه در راه يارى آنان
ءامنتم برسلى و عزرتموهم
«عزّر» از ماده «عَزر» به معناى يارى كردن كسى و جنگيدن براى اوست. (لسان العرب).
13 - ايمان به پيامبرانى كه بعد از موسى ( ع ) مبعوث خواهند شد ، از مواد پيمان نامه خداوند با بنى اسرائيل
لئن اقمتم الصلوة و ءاتيتم الزكوة و ءامنتم برسلى
تأخير ذكرى ايمان به پيامبران و يارى آنان از الزام به اقامه نماز و زكات، بيانگر اين معناست كه مراد از رسل، پيامبرانى هستند كه پس از موسى(ع) مبعوث مى شوند. زيرا در واقع، ايمان به آنها و يارى ايشان پس از اين است كه وجوب نماز و زكات به وسيله موسى(ع) به آنها ابلاغ شده است.
20 - اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و يارى آنان و انفاق در راه خدا ، موجب تكفير ( ناديده گرفتن ) قطعى گناهان و دخول حتمى در بهشت
لئن اقمتم . .. لاكفرن عنكم سياتكم و لادخلنكم جنت
21 - تكفير ( ناديده گرفتن ) گناهان بنى اسرائيل و دخول آنان به بهشت در گرو اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و يارى آنان و انفاق در راه خدا
لئن اقمتم الصلوة . .. و لادخلنكم جنت
33 - اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و نصرت آنان ، انفاق در راه خدا و وفادارى به پيمان هاى او ، راه ميانه است .
لئن اقمتم الصلوة . .. سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 4
4 - ايمان به خدا و قيامت و رسالت انبيا ، از اصول مشترك اديان آسمانى
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر
ايمان به رسولان الهى، از عناوين مذكور در آيه (الذين ءامنوا . .. النصرى) استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 1،5
1 - تصديق رسولان الهى و پيروى از آنان ، ميثاق خداوند از بنى اسرائيل
لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل و ارسلنا اليهم رسلا
جمله «و ارسلنا اليهم رسلا» مى رساند كه مورد ميثاق تصديق رسولان الهى است.
5 - انطباق و عدم انطباق رسالت انبيا با تمايلات نفسانى ، عامل تصديق و تكذيب پيامبران از سوى بنى اسرائيل
كلما جاءهم رسول بما لاتهوى انفسهم فريقاً كذبوا و فريقاً يقتلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 3
3 - ايمان به فرستادگان و رسولان الهى ، در گرو ايمان به خداوند
ان ءامنوا بى و برسولى
تقديم «ءامنوا بى» و نيز به كارگيرى عنوان «رسولى» براى عيسى حاكى از آن است كه ايمان به خداوند زيربناى ايمان به رسالت رسولان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 9
9 - معجزات پيامبران ، مايه اطمينان و يقين بر حقانيت رسالت آنان
ان ينزل علينا مائدة . . و تطمئن قلوبنا و نعلم ان قد صدقتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 7
7 - ايمان به انبيا، همراه با شايسته ساختن عمل، زمينه سلامت، تعادل و بهداشت روانى
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
اندوه و ترس از ويژگيهاى افرادى است كه از سلامت و بهداشت روانى برخوردار نيستند. چون خداوند زمينه دور ماندن از اندوه را در اين آيات بيان فرموده است، مطلب فوق را مى توان برداشت كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 2
2 - پذيرش و عدم پذيرش رسالتهاى انبيا و نيز عمل به احكام دين، محور بازجويى خداوند از امتهاست.
فلنسئلن الذين أرسل إليهم
توصيف مردم با عنوان «أرسل إليهم» دلالت بر اين دارد كه بازجويى از امتها درباره چگونگى برخورد با رسالتهاى الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 14
14 - تصديق پيامبران و رسالت هاى آنان ، نشانه بصيرت و انديشه صحيح است .
كذبوا بايتنا إنهم كانوا قوماً عمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 9
9 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و رعايت تقوا ، اظهار تذلل به پيشگاه خداوند و خشوع در برابر اوست .
لعلهم يضرعون . .. و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا
در آيه 94 بيان شد كه خداوند به منظور خضوع و خشوع مردم در برابر او، آنان را به سختيها گرفتار مى سازد و در اين آيه بيان مى
دارد كه اگر همان جوامع ايمان مى آرودند و تقواپيشه بودند، نه تنها به سختيها گرفتار نمى شدند، بلكه بركتهاى آسمان و زمين آنان را فرامى گرفت. با توجه به اين دو معنا معلوم مى شود ايمان و تقوا مصداق بارز تضرع و خشوع در برابر خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 102 - 2،3
2 - برخى از امت هاى گذشته با مشاهده معجزات پيامبران ايمان آوردند و به عهد خويش ( تصديق پيامبران در صورت ارائه معجزه ) وفا كردند .
و ما وجدنا لأكثرهم من عهد
3 - امت هاى گذشته با پيامبران خويش عهد بستند كه با مشاهده معجزه ، آنان را تصديق كرده و به حقايق و معارف الهى ايمان آورند .
و ما وجدنا لأكثرهم من عهد
با توجه به آنچه درباره مضاف إليه كلمه «قبل» در آيه پيشين گذشت، مى توان گفت مراد از «عهد» وعده ايمان و تصديق بوده است. يعنى امتها تعهد مى كردند كه با ديدن معجزه ايمان خواهند آورد، ولى اكثر آنان به عهد خويش وفا نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 10
10- ايمان به پيامبران و باور به معارف الهى ، غير قابل اجبار و اكراه
أنلزمكموها و أنتم لها كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 20
20- يكتاپرستى و ايمان به پيامبران ، ملاك ارزش و نشانه علم و آگاهى است .
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا . .. و لكنى أريكم قومًا تجهلون
برداشت فوق ، مبتنى بر اين احتمال است كه «تجهلون» به منزله فعل لازم باشد و مفعولى براى آن در نظر گرفته نشود. براين اساس «أراكم ...»; يعنى ، مى دانم كه شما كفرپيشگان ، مردمى نادان و ناآگاه هستيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 42 - 6
6 - دست شستن از گرايش هاى شرك آلود و روى كردن به تعاليم پيامبران ( همچون يگانه پرستى ) و عقيده به قيامت ، در ديدگاه اهل شرك ، گمراهى و انحراف است .
إن كاد ليضلّنا عن ءالهتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 15
15 - ايمان به پيامبران پيشين و كتاب هاى آسمانى آنان ، بخشى از باور هاى دين اسلام
و قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب
از اين كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور بود به كتاب هاى آسمانى پيشين ايمان آورد و با توجه به اسوه بودن آن حضرت، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 19 - 1،5
1 - اسلام ، بر پايه ايمان به خدا و ايمان به همه پيامبران استوار است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله
جمع آمدن «رسل»، بيانگر آن است كه در اسلام، فرق گذاشتن ميان پيامبران به اين صورت پذيرفته نيست كه به برخى از آنان ايمان داشته باشيم و به گروهى ديگر ايمان نداشته باشيم. مسلمان واقعى كسى است كه به همه پيامبران الهى، ايمان داشته باشد و همه آن بزرگواران مورد قبول و احترام او باشند.
5 - تنها ايمان به خدا و همه پيامبران الهى - نه به برخى از آنان - ايمانى راستين است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله أُولئك هم الصدّيقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 21 - 11،12
11 - بهشت ، براى كسانى آماده شده است كه به خداوند و پيامبران او ايمان دارند .
أُعدّت للذين ءامنوا باللّه و رسله
12 - اسلام ، بر پايه ايمان به خداوند و همه پيامبران استوار است .
للذين ءامنوا . .. و رسله
جمع آمدن «رسل»، بيانگر اين است كه، فرق گذاشتن ميان پيامبران پذيرفته نيست و انسان مسلمان، بايد به همه پيامبران الهى ايمان داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 3
3 - ضرورت ايمان به احكام ، معارف و پيامبران فرستاده شده به سوى اسباط ( طايفه هاى بنى اسرائيل )
ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا . .. الأسباط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 25 - 3
3 - مؤمن انطاكيه ( حبيب نجار ) ، ايمان استوارش به خداى يكتا را به پيامبران آن ديار اعلام كرد .
إنّى ءامنت بربّكم
برداشت ياد شده بر اين اساس استوار است كه مخاطبانِ «كم» و «فاسمعون»، پيامبران مردم انطاكيه باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 21
21 - ايمان به خدا ، قرآن ، تورات ، انجيل ، فروتنى در برابر خدا و ارج نهادن به آيات الهى ، ملاك ارزش انسان نزد خداوند
لهم اجرهم عند ربّهم
اضافه تشريفيّه در «ربّهم» بيانگر آن است كه دارندگان صفات ياد شده، در پيشگاه خداوند داراى ارزشى والا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 14 - 6
6 - توجّه به مالكيت خداوند بر دنيا و آخرت و حوادث آنها ، وادار سازنده انسان به جدى گرفتن هشدار هاى عذاب
و إنّ لنا للأخرة و الأُولى . فأنذرتكم نارًا تلظّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 28 - 6
6- « عن أبى عبدالله - عليه السلام - فى قوله تعالى : « الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئنّ القلوب » قال : قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) لعلى بن ابى طالب ( ع ) : تدرى فى من نزلت ؟ . . . فى من صدّق لى و آمن بى و أحبّك و عترتك من بعدك و سلّم الأمر لك و للأئمّة من بعدك ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه درباره سخن خدا: «الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم . ..» فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(ع) فرمود: آيا مى دانى [اين آيه] درباره چه كسى نازل شده؟ ... درباره كسى نازل شده كه مرا تصديق كند و به من ايمان بياورد و تو و عترت تو را كه بعد از تو هستند، دوست بدارد و امر [ولايت] را به تو و ائمه(ع) بعد از تو تسليم كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 3
3 - مؤمنانى كه از سر باور به « از خدا بودن و به او بازگشتن » مصايب راه ايمان را تحمل مى كنند ، از مقامى والا در پيشگاه خداوند برخوردارند .
قالوا إنا للّه و إنا إليه راجعون. أولئك عليهم صلوت من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 4 - 3
3- باور و توجه انسان ها به اينكه « رجوعشان تنها به سوى خداست » آنان را از پرستش غير او ترسان و به يكتاپرستى وامى دارد .
فإنى أخاف عليكم عذاب يوم كبير. إلى الله مرجعكم
جمله «إلى الله مرجعكم» به منزله تعليلى است براى «و إن تولّوا فإنى أخاف . ..»; يعنى، علت نگرانى پيامبر براى مشركان، اين است كه آنان به خدا باز مى گردند و به خاطر شركشان عذاب مى شوند. بنابراين هر كس اين حقيقت را بپذيرد كه بازگشت او تنها به خداست، هرگز به غير او نمى گرود و به شركْ روى نمى آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 123 - 8
8- باور به بازگشت همه امور به خدا و منشأ بودن او براى همه كارها ، آدمى را به عبادت وى و توكل كردن بر او ، وامى دارد .
و إليه يرجع الأمر كله فاعبده و توكل عليه
در برداشت فوق جمله «اعبده و توكل عليه» در ارتباط با «إليه يرجع . ..» معنا شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 17
17- اعتقاد به ربوبيت خدا و يكتايى او ، زمينه ساز باور آدمى به اينكه به سوى خدا در حركت است و به او باز مى گردد .
هو ربى . .. إليه متاب
«إليه متاب» نيز مانند «عليه توكلت» به منزله نتيجه اى است براى اعتقاد به ربوبيت خدا و يكتايى او.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 52 - 12
12 - ايمان به باطل ، امكان پذير است .
و الذين ءامنوا بالبطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 67 - 5،7
5 - مشركان مكه ، به خاطر ايمان به باطل ، از سوى خداوند سرزنش شدند .
أَوَلم يروا أنّا جعلنا حرمًا ءامنًا . .. أفبالبطل يؤمنون
7 - ايمان به باطل و پوچى ، امكان دارد .
أفبالبطل يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 91 - 1،5
1- يهود و نصارا ، پس از نزول قرآن و ظهور اسلام ، به التقاط گراييده و به برخى از آيات قرآن ايمان آوردند و به برخى ديگر كفر ورزيدند .
الذين جعلوا القرءان عضين
«عضين» جمع «عضة» است و «عضة» به معناى جزء مى باشد و تجزيه در پذيرش معارف دين در شأن اهل كتاب است; چون كافران و مشركان اصل ديانت الهى را قبول نداشتند; چنان كه خداوند اهل كتاب را به همين وصف توصيف فرمود: «. ..و يقولون نؤمن ببعض و نكفر ببعض...» (سوره نساء، آيه 150).
5- « عن إبن عباس قال : سأل رجل رسول الله (صلی الله علیه و آله) « . . .الذين جعلوا القرآن عضين » قال : آمنوا ببعض و كفروا ببعض ;
از ابن عباس روايت شده است كه مردى از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره سخن خداوند «الذين جعلوا القرآن عضين» سؤال كرد، حضرت فرمود: به بعضى از[قرآن ]ايمان مى آورند و نسبت به بعض ديگر آن كافر مى شوند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 35 - 1
1 - موسى ( ع ) با بيان آگاهى دقيق خداوند به خصوصيات او و خاندانش ، خود راپذيراى خواسته هاى خداوند و راضى به انتخاب هاى او خواند .
إنّك كنت بنا بصيرًا
مراد از «نا» موسى(ع) و اهل او از جمله هارون(ع) است، موسى(ع) پس از پيشنهاد وزارت براى هارون بيان مى دارد كه خداوندا! تو مرا و اعضاى خاندانم را خوب مى شناسى و ويژگى هاى برادرم هارون(ع) را نيز مى دانى، اين پيشنهاد من است، اما تصميم تو هر چه باشد، تصميمى آگاهانه و با بصيرت كامل است .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 29 - 10
10 - هابيل ، معتقد به معاد و معارف دين و داراى يقين به بهشت و دوزخ و آگاه به كيفر و پاداش اعمال
انى اخاف اللّه رب العلمين . .. تبوأ باثمى و اثمك فتكون من اصحب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 10
10- توجه به قضاوت و داورى خداوند در قيامت و باور به پاداش و مجازات در آن سرا ، آدمى را به استقامت در راه دين وامى دارد .
لقضى بينهم . .. إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم أعملهم ... فاستقم كما أُمرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 8
8 - باور به پاداش هاى عظيم الهى ، زمينه پايبندى به ارزش ها و گذشت از منافع مادى براى دين و ديندارى
لاتخونوا اللّه . .. و اعلموا ... و أن اللّه عنده أجر عظيم
هدف از بيان پاداش دهى خداوند پس از تكاليف ياد شده، ايجاد زمينه پايبندى به آن تكاليف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 23
23 - ايمان و آگاهى به پاداش الهى ، زمينه عدم تخلف از وظايف دشوار دينى
ذلك بأنهم لا يصيبهم ظمأ و . .. إن اللّه لا يضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 7
7 - توجه و ايمان به پاداش بزرگ الهى براى مؤمنان ، بازدارنده انسان از وابستگى به اموال و اولاد و گناه به خاطر آنها
و اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 6 - 2،3
2 - پاداش هاى موعود خداوند ، نيكو و تصديق آن بر همگان لازم است .
و صدّق بالحسنى
كلمه «حسنى» يا مصدر است (مانند «رجعى») و يا مؤنث «أحسن» است. در صورت اول معناى تفضيلى نخواهد داشت; بلكه با تأويل به مشتق، معناى «حَسَن» دارد. وصف «الحسنى» خود نشانگر مطلوب بودن تصديق آن است و وعده به فرجام راحت (در آيه بعد) نيز بر سزاوار بودن تصديق، تأكيد كرده است.
3 - سخاوت مندى ، انفاق و تقواپيشگى ، نشانه پذيرش وعده هاى خداوند و باور داشتن پاداش هاى الهى است .
فأمّا من أعطى و اتّقى . و صدّق بالحسنى
عطف اين آيه بر آيه قبل، عطف سبب بر مسبب و يا عكس آن است و در هر صورت، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 39 - 2
2 - توجّه به قاهر بودن خدا ، مقتضى اطمينان به غلبه حق و پايدارى در برابر هجوم كافران عليه دين
فاصبر على ما يقولون
«فاء» در «فاصبر» لزوم صبر را متفرع بر مطالب آيات پيشين كرده است. در آن آيات، از قدرت الهى بر نابودى كافران و نيز اعاده آنان در قيامت براى حساب رسى، سخن به ميان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 8
8 - باور و ايمان به شكست ناپذيرى و حكيم بودن خداوند ، زمينه ساز توكل و اتكا بر وى
و من يتوكل على اللّه فإن اللّه عزيز حكيم
آوردن جمله «فان اللّه . .. » به جاى جواب شرط و يادآورى عزت و حكمت مطلق الهى، اهدافى را تعقيب مى كند كه از جمله آنها ايجاد روح توكل در مؤمنان به خداوند است. يعنى اگر خداوند را عزيز و حكيم بدانيد بر او توكل خواهيد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 49 - 13
13- توجه و باور به پيروزى اهل تقوا ، زمينه ساز پيشه ساختن صبر و مقاومت در برابر مشكلات راه تقوا و ايمان
فاصبر إن العقبة للمتقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان داشتن به خدا ، قرآن و احكام و معارف نازل شده بر ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب ( ع )
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 3
3 - ضرورت ايمان به احكام ، معارف و پيامبران فرستاده شده به سوى اسباط ( طايفه هاى بنى اسرائيل )
ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا . .. الأسباط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان داشتن به خدا ، قرآن و احكام و معارف نازل شده بر ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب ( ع )
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان داشتن به خدا ، قرآن و احكام و معارف نازل شده بر ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب ( ع )
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 3
3 - لزوم ايمان به همه معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انبياى پيشين
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 6
6 - ضرورت ايمان به كتاب هاى آسمانى همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى النبيّون من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 1
1 - ايمان داشتن به قرآن و پيامبران و معارف نازل شده بر آنان ، صبغه اى است كه خداوند اهل ايمان را با آن تطهير و تزيين كرده است .
قولوا ءامنا باللّه . .. صبغة اللّه
«صبغة» مصدر نوعى و به معناى رنگ آميزى كردن است و در آيه شريفه مفعول مطلق براى فعل محذوف (صبغنا) مى باشد. آوردن مصدر نوعى، اشاره به رسم يهود و نصارا دارد كه به منظور تطهير فرزندانشان آنان رابا آبى مخصوص به نام «معموديه» شستشو مى دادند. مراد از «صبغة اللّه» - به قرينه آيات قبل - ايمان به خدا و ... است. بنابراين جمله «صبغة اللّه» چنين معنا مى شود: خداوند، ما را با ايمان به خود و ... رنگ آميزى (تطهير) كرده است نه مانند رنگ آميزى يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 12
12 - پذيرش معارف دين و باور به اندرز هاى پيامبران ، زمينه ساز گرايش به تقوا و پرهيزگارى است .
لينذركم و لتتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 4
4- استغفار از گذشته خويش ، پس از ايمان به رهنمود هاى الهى ، لازم و ضرورى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 29 - 10
10 - هابيل ، معتقد به معاد و معارف دين و داراى يقين به بهشت و دوزخ و آگاه به كيفر و پاداش اعمال
انى اخاف اللّه رب العلمين . .. تبوأ باثمى و اثمك فتكون من اصحب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 14
14 - اهل كتاب ، موظف به پذيرش و اقامه قرآن و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ظاهراً ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن است. بنابراين آنان موظف به پذيرش قرآن و تعاليم آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 5
5- خير و سعادت امتها ، در ايمان و باور به معارف الهى و عمل به احكام دين است .
بقيّت الله خير لكم
برخى از مفسران مراد از «بقيّت الله» را اطاعت از خدا و برخى مقصود از آن را احكام و معارف دانسته اند. برداشت فوق، براساس اين نظريه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 4
4 - لزوم ايمان به تورات ، انجيل و احكام و معارف آسمانىِ اعطا شده به موسى و عيسى ( ع )
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 3
3 - لزوم ايمان به همه معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انبياى پيشين
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 4
4 - لزوم ايمان به تورات ، انجيل و احكام و معارف آسمانىِ اعطا شده به موسى و عيسى ( ع )
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان داشتن به خدا ، قرآن و احكام و معارف نازل شده بر ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب ( ع )
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 21
21 - باور همگان به توحيد افعالى ، آرمان موحدان است .
إياك نستعين
به كارگيرى «نستعين» (استعانت مى جوييم) به جاى «أستعين» (استعانت مى جويم)، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 28 - 3
3 - تفكر آدمى در آفرينش حيات و مرگ خويش ، وادار كننده وى به ايمان و باور به خداى يكتاست .
كيف تكفرون باللّه و كنتم أموتاً فأحيكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 139 - 8
8 - اخلاص مسلمانان و باور توحيدى آنان ، دليل ناروا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند و انتخاب پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ميان آنان
أتحاجوننا فى اللّه . .. و نحن له مخلصون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 1
1 - باور و اقرار به وحدانيّت ، عدالت و عزيز و حكيم بودن خدا ، تنها دين پذيرفته شده نزد او
قائماً بالقسط لا اله الاّ هو العزيز الحكيم. انّ الدّين عند اللّه الاسلام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 31
31 - باور به يگانگى خداوند و اقرار به آن ، اعتقاد و سخنى حق درباره خداوند
لاتقولوا على اللّه الا الحق . .. انما اللّه اله وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 7
7 - ايمان به وحدانيت خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، نشانه عبوديت و بندگى خدا
و يستكبر فسيحشرهم إليه جميعاً. فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
خداوند از كسانى كه استنكاف نمى كنند و او را عبادت مى كنند، به مؤمنان داراى اعمال صالح تعبير كرد. متعلق ايمان به دليل آيات گذشته، قيامت (فسيحشرهم) و وحدانيت خدا (انما اللّه اله واحد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 60 - 3
3 - ايمان به يگانگى خداوند و لزوم پرستش او و باور به معاد ، پندارهايى باطل و واهى در ديدگاه اشراف قوم نوح
قال الملأ من قومه إنا لنريك فى ضلل مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 2
2 - گروهى از قوم هود رسالت وى را پذيرفتند و آيات الهى را تصديق كردند و به يگانگى خداوند ايمان آوردند .
و الذين معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 10
10 - ايمان به يكتايى خدا و باور به توحيد عبادى ، از شرايط پذيرش توبه
و الذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها و ءامنوا
مصداق بارز «السيئات»، به دليل آيات قبل، شركورزى و پرستش غير خداست. بنابراين متعلق «ءامنوا» يكتايى خدا و توحيد در عبادت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 10
10 - درك معارف الهى ( توحيد ، معاد و . . . ) و ايمان به آنها ، عاملى اساسى در ايجاد توان فوق العاده در رزمندگان مؤمن
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 2 - 10
10 - خداوند در پى اعطاى مهلت چهار ماهه به مشركان ، آنان را به ر ها كردن شرك و گرويدن به آيين توحيد ، سفارش كرد .
فسيحوا فى الأرض أربعة أشهر و اعلموا أنكم غير معجزى اللّه و أن اللّه مخزى الكفرين
اعلام حاكميت گسترده خداوند به مشركان پيمان شكن و عدم امكان مقاومت در برابر او و فرار از حاكميت او (اعلموا أنكم غير معجزى اللّه) و نيز هشدار به فرجام شوم و ذلت بار مستكبران كفرپيشه (و أن الله مخزى الكافرين) در حقيقت توصيه و اندرزى است از جانب خداوند به اينكه از فرصت داده شده استفاده كنند و به دامن توحيد و اسلام بازگردند و خود را گرفتار عاقبت شوم خوارى و ذلت شكست نسازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 3 - 8
8 - توصيه خداوند به عموم مشركان مبنى بر ر ها كردن شرك و گرويدن به توحيد و اسلام در پى ابلاغ پيام برائت خدا و رسول به آنان
و أذن من اللّه . .. فإن تبتم فهو خير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 4
4- ايمان به يكتايى خدا ، پرستش او و آمرزش گناهان ( شركورزى ، فساد و بى عدالتى در مبادلات ) مقدمه هايى لازم براى حركت به سوى خدا و تقرب به درگاه اوست .
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه
برداشت فوق، با توجه به حرف «ثم» - كه جمله «توبوا إليه» را بر «استغفروا ربكم» عطف كرده است - استفاده مى شود. گفتنى است متعلق استغفار به قرينه آيات پيشين، گناه شركورزى و بى عدالتى در مبادلات اقتصادى و نيز فسادگرى و مخالفت با پيامبران الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 18
18- باور به توحيد و ولايت خدا و ربوبيت او ، مراتبى گوناگون دارد و هر انسانى به اندازه استعدادش آن را درمى يابد .
قل من رب السموت و الأرض . .. أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها ... كذلك يضرب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 27 - 6
6- گرايش داشتن آدمى به خدا زمينه ساز مشيّت الهى به هدايت وى و رهنمون ساختنش به پذيرش توحيد و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إن الله يضل من يشاء و يهدى إليه من أناب
«انابة» (مصدر أناب) به معناى روى آوردن و بازگشتن است كه به قرينه «إليه» منظور از آن ، روى آوردن و بازگشت به خداست و از آن جا كه اين وصف پيش از هدايت يافتن مطرح شده است ، مراد از آن گرايش داشتن به خدا و گريزان نبودن از اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 15
15- باور به ربوبيّت خدا و يكتايى او ، گرايش دهنده آدمى به توحيد در توكّل
هو ربى لا إله إلاّ هو عليه توكلت
جمله «عليه توكلت» به منزله نتيجه اى است براى اعتقاد به ربوبيت خدا و يكتايى او كه از «هو ربى» و «لا إله إلاّ هو» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 21
21- ايمان به توحيد و نبوت و معاد و دعوت به انجام دادن عمل صالح ، چكيده دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
قل إنّما أنا بشر . .. و لايشرك بعبادة ربّه أحدًا
جمله «يوحى إلىّ . ..» نبوت و «أنّما إلهكم...» توحيد و «يرجو لقاء ...» معاد و «عملاً صالحاً» عمل صالح را مطرح كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 43 - 8
8- پيروى از پيامبران ، پيروى از علم و آگاهى است .
يأبت إنّى قد جاءنى من العلم ما لم يأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 90 - 4
4 - هارون ، پايدارى بر توحيد و ايمان به ربوبيت خداوند را ، شرط پيروزى در آزمون الهى خواند .
إنّما فتنتم به و إنّ ربّكم الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 67 - 6
6- به كارگيرى عقل ، زمينه ره بردن انسان به توحيد و معارف صحيح الهى
أُفّ لكم . .. أفلاتعقلون
سرزنش كردن ابراهيم(ع) از قوم بت پرست خود به خاطر خرد نورزيدن، گوياى اين نكته است كه خردمندى، زمينه ساز ره بردن به توحيد و. .. است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 5
5 - رؤيت پروردگار ، شرط ديگر مشركان و منكران معاد براى ايمان آوردن به خداى يكتا و پذيرش نبوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين لايرجون لقاءنا . .. أو نرى ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 42 - 6
6 - دست شستن از گرايش هاى شرك آلود و روى كردن به تعاليم پيامبران ( همچون يگانه پرستى ) و عقيده به قيامت ، در ديدگاه اهل شرك ، گمراهى و انحراف است .
إن كاد ليضلّنا عن ءالهتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 2
2 - تأكيد ساحران بر ايمان خويش به پروردگار يگانه هستى ، به گونه اى صريح و بى ابهام
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 46 - 13
13 - مسلمان ، بايد به وحدانيت خداوند ، مؤمن باشد .
ءامنّا بالذى . .. و إلهنا و إلهكم وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 26 - 2
2 - اظهار ايمان به خداى يكتا و دفاع از پيامبران و دين الهى تا مرز شهادت ، در محيط خفقان آور شرك و كفر ، امرى پسنديده و عامل سعادت اخروى ( بهشت ) است .
قال يقوم اتّبعوا المرسلين . .. إنّى ءامنت بربّكم فاسمعون . قيل ادخل الجنّة
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه داستان مؤمن انطاكيه همانند ديگر داستان هاى ياد شده در قرآن، به منظور
الگوگيرى و درس آموزى نقل مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 6 - 13
13 - دست شستن از شرك و گرويدن به توحيد ، توصيه خداوند به مشركان
فاستقيموا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 6
6 - يكتاپرستى و پيروى از دعوت پيامبران ، نشانه هدايت و بينايى است .
فهدينهم فاستحبّوا العمى على الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 22
22 - ترك شرك و پذيرش توحيد ، امرى گران و دشوار براى مشركان
كبر على المشركين ما تدعوهم إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 27 - 11
11 - ايمان به توحيد و خداى يگانه ، آغاز راه بوده و در ادامه آن انسان نيازمند راهنمايى از سوى خداوند است .
إلاّ الذى فطرنى فإنّه سيهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 2
2- ارزش و ثمربخشى اقرار به توحيد ، در گرو پايدارى در برابر عوامل شرك و گناه
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
«فلا» بيانگر نتيجه حقيقتى است كه از دو عنصر به هم پيوسته تشكيل شده است: 1- اقرار به توحيد; 2- استقامت در طريق آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 3 - 5
5 - ايمان و اعتراف گروهى از جن ، به ربوبيت و يكتايى خداوند پس از شنيدن آيات قرآن
و أنّه تعلى جدّ ربّنا ما اتّخذ صحبة و لا ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 123 - 8
8- باور به بازگشت همه امور به خدا و منشأ بودن او براى همه كارها ، آدمى را به عبادت وى و توكل كردن بر او ، وامى دارد .
و إليه يرجع الأمر كله فاعبده و توكل عليه
در برداشت فوق جمله «اعبده و توكل عليه» در ارتباط با «إليه يرجع . ..» معنا شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 99 - 17
17- لزوم وابسته دانستن تحقّق امور به مشيّت خداوند و اظهار آن در بيان تصميمها
ادخلوا مصر إن شاء الله ءامنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 163 - 3،4
3 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) به يگانه پرستى، اخلاص در عبادت و ايمان به يكتايى خدا در ربوبيت مأمور بود.
إن صلاتى . .. لله رب العلمين. لا شريك له و بذلك أمرت
4 - توحيد در عبادت و ايمان به يكتايى خدا در ربوبيت، آيين پيامبر(صلی الله علیه و آله)
إن صلاتى . .. لله رب العلمين. لا شريك له و بذلك أمرت
در آيه 161 بيان شد كه خداوند پيامبر(صلی الله علیه و آله) را به راهى راست و دينى استوار هدايت كرد. آيه مورد بحث بيان مى كند كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به توحيد عبادى و ربوبى مأمور بود. بنابراين آيين پيامبر(صلی الله علیه و آله)، توحيد در عبادت و ايمان به يكتايى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 130 - 4
4 - باور به توحيد ربوبى و پذيرش دعوت پيامبران ، امرى لازم بر عهده بندگان
لعلهم يذّكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 4
4 - توحيد ربوبى و انقياد در برابر خدا ، ملاك داورى خداوند ميان انسان ها در قيامت
إنّ اللّه يفصل بينهم يوم القيمة . .. ألم تر أنّ اللّه يسجد له من فى السموت و م
ارتباط اين آيه با آيه پيشين، اين معنا را مى رساند كه ملاك ارزيابى خداوند در داورى ميان فرقه هاى گوناگون مردم در قيامت، اصل «توحيد ربوبى و خضوع و انقياد در برابر او» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 1
1 - اعتراف ساحران به پروردگار جهانيان و ايمان به توحيد ربوبى ، پس از مشاهده معجزه موسى و بطلان سحر خويش
فألقى موسى عصاه . .. قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 10
10 - ايمان مسلمانان به ربوبيت خداى يگانه ، علت اصلى اخراج ايشان از مكه به وسيله مشركان *
يخرجون الرسول و إيّاكم أن تؤمنوا باللّه ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 9
9 - ضرورت پرستش خداوند و باور به نبودن معبودى سزاوار پرستش جز او
قال يقوم اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 10،12
10 - ايمان به يكتايى خدا و باور به توحيد عبادى ، از شرايط پذيرش توبه
و الذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها و ءامنوا
مصداق بارز «السيئات»، به دليل آيات قبل، شركورزى و پرستش غير خداست. بنابراين متعلق «ءامنوا» يكتايى خدا و توحيد در عبادت است.
12 - گذشت از گناه گوساله پرستان تائب و ناديده انگاشتن خطاى آنان پس از بازگشت به توحيد و پرستش خداى يكتا ، توصيه خداوند به موسى ( ع ) *
إن ربك من بعدها لغفور رحيم
برداشت فوق با توجه به دومين احتمالى است كه در توجيه خطاب به موسى(ع) ذكر شد. يعنى «ربك» اشاره به اين معنا باشد كه اى موسى تو نيز متخلق به اخلاق الهى باش و از خطاها و لغزشها درگذر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 21
21 - ايمان به خدا ، قرآن ، تورات ، انجيل ، فروتنى در برابر خدا و ارج نهادن به آيات الهى ، ملاك ارزش انسان نزد خداوند
لهم اجرهم عند ربّهم
اضافه تشريفيّه در «ربّهم» بيانگر آن است كه دارندگان صفات ياد شده، در پيشگاه خداوند داراى ارزشى والا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 171 - 4
4 - خداوند با برافراشتن كوه طور بر سر قوم موسى ، از آنان خواست تا با جديت تمام تورات بپذيرند و رفتار و انديشه هاى خويش را بر اساس آن استوار سازند .
خذوا ما ءاتينكم بقوة
«خذوا» يعنى بگيريد. «گرفتن» تورات و ديگر كتابهاى آسمانى به اين است كه مورد پذيرش قرار گيرد و به احكام آن عمل شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2،13
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
13 - ايمان حُييى بن اخطب و كعب اشرف به جبت و طاغوت ، و گفتار نارواى آنان نسبت به مسلمانان
الم تر الى الّذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت و يقولون
ابن عباس مى گويد: اين آيه درباره حييى بن اخطب و كعب اشرف نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 52 - 2
2 - ايمان به جبت و طاغوت ( كفر و شرك ) موجب لعن خداوند
الم تر . .. اولئك الّذين لعنهم اللّه و من يلعن اللّه فلن تجد له نصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 29 - 10
10 - هابيل ، معتقد به معاد و معارف دين و داراى يقين به بهشت و دوزخ و آگاه به كيفر و پاداش اعمال
انى اخاف اللّه رب العلمين . .. تبوأ باثمى و اثمك فتكون من اصحب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 16
16 - ايمان به حاكميت خدا بر زمين ، صبر در برابر دشمنان دين و استعانت از خدا ، جلوه هايى از تقواپيشگى است .
و العقبة للمتقين
از بشارت ضمنى موسى(ع) به حاكميت يافتن بنى اسرائيل به شرط استعانت از خدا و پيشه كردن صبر و سپس بيان اين حقيقت كه «حاكميت سرانجام از آن تقواپيشگان است»، معلوم مى شود شرايط ذكر شده جلوه هايى بارز از تقواپيشگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 6
6 - اعتقاد به حاكميت خداوند بر هستى ، از ميان برنده هر گونه ناباورى نسبت به بعثت پيامبران
إنى رسول اللّه . .. الذى له ملك السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 56 - 7
7- باور به حاكميت خداوند بر موجودات و توجه به ربوبيت او بر انسانها ، ايجاد كننده روحيه توكل در آنان است .
إنى توكلت على الله ربى و ربكم ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصيتها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 107 - 12
12- باور و توجه به قدرت و حاكميت مطلق خداوند ، موجب پذيرش ربوبيت او بر انسان و ساير هستى است .
إلاّ ما شاء ربك إن ربك فعال لما يريد
برداشت فوق ، با توجه به كلمه «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 67 - 17
17- باور به حاكميت انحصارى خدا بر هستى ، موجب توكل بر خدا و اتكا نكردن به غير اوست .
إن الحكم إلاّ لله عليه توكلت و عليه فليتوكل المتوكلون
تفريع «عليه فليتوكل» به وسيله «فاء» بر «إن الحكم إلاّ لله» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ناس - 114 - 2 - 5
5 - مردم ، بايد تنها به فرمان خداوند گردن نهاده ، فرمان روايى او را پذيرا باشند .
ملك الناس
توصيف خداوند به فرمان رواى مردم، بيانگر اين حقيقت است كه فرمان رواى حقيقى، او است و مردم نبايد مطيع كسى جز او باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 19
19 - باور به قيامت و بازگشت به خدا و حسابرسى كردار ها زمينه ساز مراقبت بر ايمان و پرهيز از عوامل گمراهى
عليكم انفسكم . .. فينبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 26 - 1
1 - تصديق روز جزا و اعتقاد به حساب رسى بندگان ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين يصدّقون بيوم الدين
يكى از كاربردهاى واژه «دين»، جزا و حساب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 20 - 1،5
1 - نامه اعمال معتقدان به قيامت و حساب رسى ، به دست راست آنان داده خواهد شد .
فأمّا من أُوتى كتبه بيمينه . .. إنّى ظننت أنّى ملق حسابيه
5 - ايمان به قيامت و حساب رسى اعمال ، دليل شادمانى و رضايت مندى مؤمنان بهشتى ، هنگام مشاهده نامه اعمال خويش است .
فيقول هآؤُم اقرءوا كتبيه . إنّى ظننت أنّى ملق حسابيه
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه جمله «إنّى ظننت. ..» در مقام تعليل براى جمله «فيقول هآؤُم ...» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 172 - 11،13
11 - علم و ايمان حضرت عيسى ( ع ) و فرشتگان مقرب الهى به قيامت و محشور شدن به پيشگاه خداوند ، مانع استكبار آنان از بندگى خدا
لن يستنكف المسيح ان يكون عبداً للّه و لاالملئكة . .. فسيحشرهم إليه جميعاً
جمله «و من . ..» جمله حاليه و بيان علت از جمله سابق است. يعنى امكان ندارد مسيح و فرشتگان از عبادت خدا امتناع كنند ; چون حشر انسان و ملائكه به سوى خدا حتمى است و مسيح و فرشتگان از آن آگاهند.
13 - علم و ايمان در قيامت و حضور در پيشگاه خداوند ، مانع از استكبار و بازماندن از عبادت خدا
لن يستنكف المسيح . .. و من يستنكف عن عبادته و يستكبر فسيحشرهم إليه جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 15
15- لزوم زدودن شك و شبهه از خويشتن در باره راستى و درستى قرآن
فلاتك فى مرية منه
مراد از ضمير در «منه» قرآن است و مخاطب جمله «فلاتك . ..» تك تك انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 1 - 11
11- لزوم ايمان به قرآن ، الهى بودن و پيراستگى آن از هر گونه باطل
و الذى أُنزل إليك من ربك الحق و لكنّ أكثر الناس لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 54 - 1
1 - زدوده شدن شبهات شيطانى از چهره آيات وحى به اراده خداوند ، به اين دليل بود تا كسانى كه از نعمت معرفت و دانش برخوردار بودند ، به حقانيت آن پى ببرند و با آرامش خاطر ، به آن ايمان بياورند .
فينسخ اللّه ما يلقى الشيطن . .. و ليعلم الذين أُوتوا العلم ... فتخبت له قلوبهم
ضمير در «أنّه الحق» به قرآن باز مى گردد كه در آيه 52 از آن ذكر ضمنى به ميان آمده است. «إخبات» (مصدر «تخبت») مشتق از «خَبْت» است. «خَبْت» به زمين وسيع و هموارى گفته مى شود كه بى فراز و نشيب است. «قلب مخبت»; يعنى، قلبى كه مطمئن آرام و بى اضطراب و ترديد است. آيه ياد شده تعليل براى جمله «فينسخ اللّه ما يلقى الشيطان...» است; يعنى، خداوند
شبهه هاى شيطان را از آيات وحى مى زدايد، تا كسانى كه از نعمت دانش برخورداراند، بدانند كه قرآن حق بوده و از جانب پروردگار نازل شده است و دل هايشان به آن مطمئن شود و آرام گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 5
5 - ساحران به جهت تخصص در سِحر ، حقانيت گفته هاى موسى ( ع ) و سِحر نبودن كار او را به روشنى درك كردند .
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا
از ظاهر آيه برمى آيد، كه در ميدان مبارزه، تنها ساحران بودند كه ايمان خود را اعلام كردند و يا لااقل اولين افراد بودند. اين سبقت در ايمان از سوى ساحران، به جهت شناخت آنان از كار خود و تفاوت آن با معجزه بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 8
8 - باور و ايمان به شكست ناپذيرى و حكيم بودن خداوند ، زمينه ساز توكل و اتكا بر وى
و من يتوكل على اللّه فإن اللّه عزيز حكيم
آوردن جمله «فان اللّه . .. » به جاى جواب شرط و يادآورى عزت و حكمت مطلق الهى، اهدافى را تعقيب مى كند كه از جمله آنها ايجاد روح توكل در مؤمنان به خداوند است. يعنى اگر خداوند را عزيز و حكيم بدانيد بر او توكل خواهيد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 83 - 20،21،22،24،26
20- اعتقاد و باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت الهى ، موجب اتكا و اميد آن حضرت به يارى خداوند بود .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو . ..» تعليل براى «عسى الله ...» مى باشد.
21- باور به علم خدا و حكيمانه بودن افعال او ، زمينه ساز اميد و اتكا به اوست .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
22- باور و توجه به انحصار علم و حكمت در خداوند ، زمينه ساز قطع اميد از غير اوست .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
هر چند جمله «عسى الله . ..» حاوى حصر نيست، ولى مى توان گفت حصرى كه از تعليل (إنه هو ...) استفاده مى شود به آن جمله نيز سرايت مى كند. بنابراين مفاد (عسى الله ...) چنين مى شود: من تنها به خدا اميد دارم و به غير او اميدى ندارم ; زيرا تنها او دانا و حكيم مطلق است.
24- باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت خداوند ، موجب بهره مندى وى از صبر و شكيبايى بود .
فصبر جميل . .. إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو. ..» علاوه بر اينكه تعليل براى «عسى الله ...» است مى تواند بيان علت براى «فصبر جميل» نيز باشد. برداشت فوق ، ناظر به اين احتمال است.
26- باور و توجه به عالمانه و حكيمانه بودن افعال الهى ، آدمى را به صبر و شكيبايى در تنگنا ها و حوادث دشوار ، وامى دارد .
فصبر جميل . .. إنه هو العليم الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 100 - 31
31- مطالعه سرگذشت يوسف ( ع ) ، زمينه باور و توجه به ربوبيّت خدا و علم و حكمت اوست .
إن ربى لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 21 - 6
6 - باور به خالقيت و ربوبيت خدا ، عامل گرايش انسان به بندگى اوست .
اعبدوا ربكم الذى خلقكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 12 - 11
11 - باور به خالقيت خداوند، مانع عصيان و تمرد نخواهد شد.
ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك . .. خلقتنى من نار و خلقته من طين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 61 - 21
21- باور به انحصار خالقيت به خداوند ، وادار كننده انسان به پرستش او و پرهيز از شرك و دورى از گناه و استغفار از گناهان گذشته است .
هو أنشأكم من الأرض . .. فاستغفروه
برداشت فوق، از حرف «فاء» كه جمله «استغفروه . ..» را بر «هو أنشأكم ...» تفريع كرده است به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 2 - 5
5 - باور به خالقيت خداوند و كمال بخشى او ، زمينه ساز تسبيح نام او و پرهيز از همراه ساختن آن با هرگونه وصف نامناسب است
.
سبّح اسم . .. الذى خلق فسوّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 17
17 - شناخت ربوبيت خدا بر تمام هستى و باور به رحمانيت و رحيميت او و مالكيتش بر روز جزا ، تنها با امداد الهى امكان پذير است .
الحمد للّه رب العلمين . .. إياك نستعين
شناخت ربوبيت خدا و . .. از تكاليفى است كه مى توان آن را از سوره حمد برداشت كرد. لذا آنها نيز متعلق «نستعين» مى باشند; يعنى: نستعينك على ان نعرف ربوبيتك و ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 6 - 8
8 - ايمان به خدا و صفاتش ، « صراط مستقيم » است .
الحمد للّه رب العلمين . .. إهدنا الصرط المستقيم
از حقايقى كه «الصراط المستقيم» مى تواند به آنهااشاره داشته باشد، ايمان به خدا و ربوبيت او و . .. است كه از «الحمد للّه» تا «مالك يوم الدين» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 1،2
1 - ايمان به غيب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق از صفات اهل تقواست .
هدًى للمتقين. الذين يؤمنون ... ينفقون
«غيب» به معناى پنهان و ناپيداست و چون ايمان به آن ارزشهاى دينى شمرده شده، مقصود از «غيب» هر پنهان و نهانى نيست، بلكه مراد از آن، به مناسبت فرازهاى بعد، خدا و فرشتگان و مانند آنهاست.
2 - ايمان به غيب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق ، وظايفى ضرورى بر عهده بندگان
الذين يؤمنون بالغيب . .. ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 8
8 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و يقين به آخرت ، ركن هاى اعتقادى دين
الذين يؤمنون بالغيب . .. و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 6 - 3
3 - قرآن بهترين راهنماى مردم براى ايمان به خدا و قيامت
إن الذين كفروا سواء عليهم ءأنذرتهم أم لم تنذرهم لايؤمنون
چنانچه مراد از «كفر» كفر به قرآن باشد، جمله «سواء عليهم» به اين حقيقت اشاره دارد كه اگر قرآن در انسانى تأثير نبخشد چگونه انتظار مى رود كه از سخن پيامبر(صلی الله علیه و آله) تأثير بپذيرد؟ و اين حاكى از آن است كه قرآن بهترين وسيله هدايت و ارائه كننده مؤثرترين انذارهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 3
3 - ايمان به خدا و روز قيامت ، از اركان اعتقادى دين اسلام
و من الناس من يقول ءامنا باللّه و باليوم الأخر
معمولا كسانى كه در صدد نفوذ در ميان طايفه و گروهى هستند، پايبندى خويش را به مهمترين اصول آن طايفه ابراز مى دارند. بنابراين از ديدگاه همگان، ايمان به خدا و قيامت از مهمترين اركان اعتقادى اسلام مى باشد و آدمى با اظهار ايمان به آن از زمره مسلمانان محسوب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 5
5 - ايمان به خدا و قيامت و تصديق رسالت پيامبران ، از اصول مشترك اديان آسمانى است .
إن الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر
ايمان به خدا و قيامت از «من آمن . ..» به دست مى آيد و ايمان به رسولان الهى از عنوانهاى مذكور در آيه (مسلمانان، يهوديان و ...) معلوم مى شود; زيرا اين ملتها همه معتقد به رسالت انبيا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 6
6 - ايمان به خدا و روز قيامت از اركان اساسى مكتب انبيا ( ع )
من ءامن منهم باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 17
17 - ايمان به خدا ، پيامبران ، و كتاب هاى آسمانى و تسليم بودن در برابر خدا ، از اركان دين اسلام است .
قولوا ءامنا باللّه . .. و نحن له مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 5،7،17
5 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران و پرداخت مال ( انفاق ) براى رفع نياز مستمندان و آزادى بردگان از مسائل اساسى دين است .
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ءامن باللّه ... و ءاتى المال على حبه
7 - ضرورت ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و تمامى پيامبران
و لكن البر من ءامن باللّه و اليوم الأخر و الملئكة و الكتب و النبيين
17 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران مشخصه نيكان
و لكن البر من ءامن باللّه . .. و النبيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 8،12
8 - وجوب اطاعت از فرمان هاى خدا و ضرورت ايمان داشتن به او
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى
برداشت فوق بر اين مبناست كه «استجابت» به معناى «اجابت» باشد. بنابراين «فليستجيبوا لى» يعنى، پس بندگان بايد فرمانهاى مرا اطاعت كنند.
12 - دستيابى به هدايت ، در گرو توأم بودن ايمان به خدا و اطاعت از اوست .
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 228 - 5،6
5 - ايمان به خدا و روز قيامت ، ضامن انجام تكاليف الهى
و لا يحل لهنّ . .. ان كنّ يؤمنّ باللّه و اليوم الاخر
6 - عمل به تكاليف الهى ، لازمه ايمان به خدا و روز قيامت
و لا يحل لهنّ . .. ان كنّ يؤمنّ باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 9،10
9 - مؤمنان به خدا و قيامت از ازدواج زن مُطلّقه ، ممانعت نمى كنند .
فلا تعضلوهنّ ان ينكحن . .. ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن باللّه و اليوم الاخر
10 - ايمان به خدا و قيامت ، زمينه پذيرش احكام و مواعظ الهى
ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 9،10،13،14،21
9 - ايمان به خداوند و كفر به طاغوت ، راهى استوار ، محكم و مطمئن
فمن يكفر بالطاغوت و يؤمن باللّه فقد استمسك بالعروة الوثقى
10 - كفر مستمرّ به طاغوت و ايمان مداوم به خداوند ، چنگ زدن به ريسمان محكم الهى است .
فمن يكفر بالطّاغوت و يؤمن باللّه فقد استمسك بالعروة الوثقى
13 - ايمان به خداوند و كفر به طاغوت ، رُشد است .
قد تبيّن الرّشد من الغىّ فمن يكفر بالطّاغوت و يؤمن باللّه
14 - لزوم اعلانِ كفر به طاغوت و ايمان به خداوند با زبان ، علاوه بر تصديق قلبى
فمن يكفر بالطّاغوت و يؤمن باللّه . .. و اللّه سميع عليم
ذكر «سميع عليم» بيانگر اين است كه ايمان به خداوند و كفر به طاغوت، به زبان و قلب است.
21 - تعلّق قلبى به خداوند و كفر به طاغوت ( نفى اغيار ) ، دو بُعد ايمانِ با صلابت
فمن يكفربالطّاغوت و يؤمن باللّه فقد استمسك بالعروة الوثقى
امام صادق (ع) درباره آيه «فقد استمسك . .. » فرمود: هى الايمان باللّه وحده لا شريك له
كافى، ج 2، ص 14، ح 1 ; نورالثقلين، ج 1، ص 263، ح 1052 و 1053.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 257 - 2،6
2 - ايمان به خداوند و كفر به طاغوت ، موجب جلب سرپرستى ، ياورى و دوستى خداوند
فمن يكفر بالطّاغوت . .. اللّه ولىّ الّذين امنوا
براى «ولىّ»، معانى متعدّدى گفته شده است ; از آن جمله كه با آيه شريفه تناسب دارد، سرپرست، ياور و دوست است.
6 - ايمان به خداوند ، زمينه ساز راهيابى انسان به نور
اللّه ولّى الّذين امنوا يخرجهم من الظّلمات الى النّور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 7
7 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به خدا ، ملائكه ، كتب آسمانى و پيامبران الهى
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه و ملئكته و كتبه و رسله
كلمه «كلّ» علاوه بر مؤمنان، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز مى شود. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان، همگى ايمان به خدا و ... دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 1
1 - باور و اقرار به وحدانيّت ، عدالت و عزيز و حكيم بودن خدا ، تنها دين پذيرفته شده نزد او
قائماً بالقسط لا اله الاّ هو العزيز الحكيم. انّ الدّين عند اللّه الاسلام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 16،21
16 - ايمان به خداوند و تسليم در برابر او ، ويژگى ياوران انبيا
من انصارى الى اللّه . .. امنا باللّه و اشهد بانّا مسلمون
21 - يارى كردن دين خدا و ايمان به او ، نشانه تسليم در برابر اوست .
نحن انصار اللّه امنّا باللّه و اشهد بانّا مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 53 - 4
4 - ايمان به خداوند و تسليم در برابر او ، مستلزم ايمان به آنچه فرءوف رستاده و نيز مستلزم پيروى از پيامبر اوست . *
امنا باللّه . .. ربّنا امنا بما انزلت و اتّبعنا الرّسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 3
3 - گرايش به حق ( حنيف بودن ) و تسليم خدا بودن ، حقيقت پيروى از حضرت ابراهيم ( ع ) و انبيا
و لكن كان حنيفاً مسلماً و ما كان من المشركين. انّ اولى الناس بابرهيم لَلّذين اتّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 1،2،4،5،9،11
1 - مسلمانانِ امركننده به معروف ، نهى كننده از منكر و مؤمن به خدا ، بهترين امّت ها هستند .
كنتم خير امة اخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنكر
2 - مسلمانان ، بهترين امّت براى خدمت به جوامع انسانى هستند ; مشروط به اينكه امر به معروف و نهى از منكر كنند و مؤمن به خدا باشند .
كنتم خير أمّة أخرجت للناس
جمله «تأمرون بالمعروف . .. »، حال است براى «خير امة»; يعنى شما زمانى بهترين امت خواهيد بود كه داراى چنين حالت و ويژگى باشيد; و قيد «براى خدمت»، از «لام» در «للناس» استفاده شده است.
4 - امر به معروف و نهى از منكر ، ( نظارت همگانى ) و ايمان به خدا ، معيار و ملاك بهتر بودن يك جامعه در ميان جوامع انسانى
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون . .. و تؤمنون باللّه
5 - ايمان به خدا و اصلاح جامعه ( امر به معروف و نهى از منكر ) ، دو عامل رُشد جوامع انسانى
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون . .. و تؤمنون باللّه
رشد و تكامل جوامع از مصاديق خير است و آيه فوق، خير بودن امت را منوط به ايمان و اصلاح اجتماع (امر به معروف و نهى ازمنكر) كرده است.
9 - نظارت همگانى و اصلاح جوامع ( امر به معروف و نهى از منكر ) ، نگهدار ايمان به خداوند *
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون . .. و تؤمنون باللّه
تقدم «امر به معروف و نهى از منكر» در آيه شريفه بر «ايمان»، على رغم تقدم ذاتى ايمان بر آنها، مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
11 - اهتمام مسلمانان آغاز بعثت به نظارت همگانى ( امر به معروف و نهى از منكر ) ، و تداومشان بر ايمان به خداوند
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف . .. و تؤمنون باللّه
به قرينه «كنتم»، آيه فوق بيانگر يك مسأله تاريخى است و آن عبارت است از رفتار و روش مسلمين در آغاز بعثت پيامبر(صلی الله علیه و آله).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 111 - 8
8 - تأثير ايمان به خدا و امر به معروف و نهى از منكر ، در شكست ناپذيرى مؤمنان در برابر هجوم دشمنان دين
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف . .. و إن يقتلوكم يولّوكم الادبار
وحدت خطاب در «كنتم خير . .. » و «يقاتلوكم»، بيانگر برداشت فوق است. يعنى آن دسته شكست نمى خورند كه امركننده به معروف و ... باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 1،4،5،7،8،10،13
1 - ايمان به خدا و روز قيامت ، امر به معروف ، نهى از منكر و شتاب در كار هاى خير ، از ويژگى هاى برخى اهل كتاب
من اهل الكتب . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنك
4 - ايمان به خدا و روز واپسين ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب ورزيدن به كار هاى نيك ، ملاك ارزش و شايستگى ( صالح بودن )
يؤمنون . .. يسارعون فى الخيرات و اولئك من الصالحين
5 - ايمان به خدا و روز واپسين ، امر به معروف و نهى از منكر ، از اصول مشترك اعتقادى و عملى اديان الهى
من اهل الكتب . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنك
7 - گروهى از اهل كتاب كه مؤمن به خدا و روز واپسين و امركننده به معروف و نهى كننده از منكر و شتاب كنندگان به نيكى ها هستند ، از تبار صالحان هستند .
من اهل الكتب امة . .. يؤمنون باللّه ... و اولئك من الصالحين
8 - قيام به امر دين ( اطاعت خدا ) تلاوت آيات خدا ، سجده به درگاه او ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب در امور خير ، ويژگى امّت شايسته و صالح
امة قائمة . .. و اولئك من الصالحين
10 - صالح شدن انسان ها ، در گرو ايمان به خدا ، معاد ، امر به معروف و نهى از منكر ( اصلاح ديگران ) و شتاب در كار هاى نيك است .
يؤمنون باللّه . .. و اولئك من الصالحين
13 - قيام به طاعت خدا ، تلاوت آيات او ، سجده به درگاه او ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب در نيكى ها ، حبل الهى است . *
ضربت عليهم الذّلّة . .. الّا بحبل من اللّه ... ليسوا سواءً من اهل الكتب ... يؤمن
به نظر مى رسد صفات مذكور، بيانگر «حبل اللّه» است; چون دارندگان اين صفات، قطعاً از ذلت به دور هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 115 - 4،7،9
4 - قيام به طاعت خدا ، تلاوت آيات وى در شب هنگام در حال سجده ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف ، نهى از منكر و
شتاب در نيكى ها ، از اعمال خير
من اهل الكتب امّة قائمة . .. و ما يفعلوا من خير
7 - قيام به امر خدا ، تلاوت آيات او ، سجده ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب در امر خير ، از ويژگى هاى تقواپيشگان
امّة قائمة يتلون ءايت اللّه . .. و اللّه عليم بالمتّقين
آيه، در صدد بيان پاداش كسانى است كه خصلتهاى مذكور را دارند، از آنها تعبير به متّقين كرده، پس آن خصلتها از آن متقين است.
9 - ايمان به خدا و روز واپسين و عمل صالح ، موجب نيل آدمى به تقواپيشگى *
امّة قائمة . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر ... و اللّه عليم بالمتّقين
تعبير از مؤمنانِ آمر به معروف و . .. به متّقيان يا به جهت اين است كه دارندگان صفات ياد شده تقواپيشه هستند، و يا آن صفات موجب نيل آدمى به تقواپيشگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 116 - 4
4 - مال و اولاد ( امكانات مادّى و انسانى ) نمى تواند خلأ ناشى از بى ايمانى به خدا را در جبهه كفر ، جبران كند .
انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 150 - 7
7 - پذيرش ولايت الهى و عقيده به خدا به عنوان بهترين ياور ، مانع اطاعت از كافران و پذيرش ولايت آنان
ان تطيعوا الّذين . .. بل اللّه موليكم و هو خير النّاصرين
چون معمولا اطاعت آدمى از كسى براى جلب يارى اوست، قرآن با بيان اينكه خداوند تنها سرپرست و بهترين ياور است به مؤمنان مى فهماند كه با يارى خداوند هيچ نيازى به يارى كافران نخواهيد داشت تا مجبور شويد از آنان تبعيّت كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 160 - 11
11 - ايمان به خداوند ، زمينه نيل به مرتبه توكّل
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
آوردن كلمه «المؤمنون» به جاى ضمير، اشاره به اين معنا دارد كه ايمان، آدمى را به توكّل بر خدا رهنمون مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 11
11 - فزونى ايمان به خداوند ، ملازم توكّل بر اوست .
فزادهم ايماناً و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 14
14 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اطاعت از آنان ، صبر و جهاد ، تقوا و احسان و توكّل ، موجب رضايت كامل الهى و برخوردارى از فضل بزرگ وى
المؤمنين. الّذين استجابوا ... و اتّبعوا رضوان اللّه و اللّه ذو فضل عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 2،3
2 - ايمان به خدا ، فطرى بشر
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان
آيه شريفه، ايمان را اصل و كفر را جايگزين مى داند. بنابراين انسان در اصل، يعنى به طور فطرى، روى به ايمان دارد نه به كفر. برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «الّذين ... »، تمامى كافران باشد; نه خصوص مرتدان.
3 - ايمان به خداوند ، سرمايه سعادت بخشِ انسان
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان . .. لهم عذاب اليم
زيرا مى فرمايد برخى كفر را به بهاى ايمان خريدند و از دست دادن اين بها، موجب گرفتارى به عذاب است. لذا ايمان، سرمايه اى فرض شده كه از دست دادن آن موجب عذاب دردناكى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 21،22،26
21 - لزوم ايمان به خداوند و تمامى رسولان او
فامنوا باللّه و رسله
22 - ايمان به خداوند و پيامبران ، موجب قرار گرفتن آدمى در زمره پاكان
حتّى يميز الخبيث من الطّيّب . .. فامنوا باللّه و رسله
بنابر اينكه جمله «فامنوا . .. »، متفرع بر جمله «حتّى يميز ... » باشد ; يعنى حال كه سنّت الهى بر جداسازى ناپاكان از پاكان امّت است، براى اينكه در زمره پاكان قرار گيريد، راهى جز ايمان واقعى به خدا و رسول نيست.
26 - استحقاق اجر عظيم الهى ، در گرو ايمان به خدا و رسول و پرهيز از مخالفت با آنان
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
چون كلمه «اجر»، ظهور در پاداش استحقاقى دارد، در برداشت فوق، كلمه استحقاق آورده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 1،4،8
1 - ايمان خردمندان به پروردگار ، در پى شنيدن نداى منادى ايمان
لاولى الالباب . .. ربّنا انّنا سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم فامنّ
4 - ياد هميشگى خداوند و انديشه در آفرينش ، زمينه ايمان به ربوبيّت الهى
الّذين يذكرون اللّه قياماً . .. و يتفكّرون ... ربّنا ... فامنّا
8 - ايمان به ربوبيّت خداوند ، از دعوت هاى اساسى انبيا
سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 9
9 - خردمندان ، مؤمن به خداوند ، رسالت تمامى انبيا و برپايى قيامت
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 1،3،20،21
1 - ايمان واقعى گروهى از عالمان اهل كتاب به خداوند ، قرآن و كتب آسمانى خويش
وَ اِنّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و ما انزل اليكم . .. خاشعين للّه
سوداگرى با آيات الهى از امورى است كه اغلب با عالمان و دانشمندان دينى سنخيّت دارد ; جمله «لتبيّننّه للناس»، در آيه 187 اين معنا را تأييد مى كند.
3 - خشوع و فروتنى گروهى از عالمان اهل كتاب ، زمينه ساز ايمان واقعى آنان به خدا و كتب آسمانى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه
توصيف اهل كتاب به خشوع و فروتنى، مى تواند اشاره به علّت ايمان و اقرار آنان به حقانيّت قرآن و ايمان واقعى به تورات و انجيل باشد.
20 - آن گروه از اهل كتاب كه به خدا ، قرآن و كتب آسمانى خويش ايمان آورند ; از پاداشى ويژه و والا بهره مند خواهند شد .
اولئك لهم اجرهم عند ربّهم
كلمه «عند ربّهم»، توصيف «اجرهم» است و مى رساند كه آن پاداش، پاداشى ويژه و ارزشمند است.
21 - ايمان به خدا ، قرآن ، تورات ، انجيل ، فروتنى در برابر خدا و ارج نهادن به آيات الهى ، ملاك ارزش انسان نزد خداوند
لهم اجرهم عند ربّهم
اضافه تشريفيّه در «ربّهم» بيانگر آن است كه دارندگان صفات ياد شده، در پيشگاه خداوند داراى ارزشى والا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 6 - 17
17 - اعتقاد به حسابرسى دقيق خداوند ( وجدان دينى ) ، پشتوانه رعايت حقوق ديگران
و كفى باللّه حسيبا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 38 - 10
10 - ناسازگارى تكبر و فخرفروشى با ايمان به خدا و قيامت
لا يحبّ من كان مختالا فخوراً . .. و الذين ... و لا يؤمنون باللّه و لا باليوم الا
برداشت فوق بر اين مبناست كه «الذين . .. لا يؤمنون» عطف بر «الذين يبخلون» و توصيفى براى «مختالا فخوراً» باشد. يعنى
فخرفروشان و مُتكبران ايمان واقعى به خدا و قيامت ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 39 - 1،4
1 - ايمان به خدا و قيامت و انفاق ، هيچ خسارتى را براى آدمى در پى نخواهد داشت .
و ماذا عليهم لو امنوا باللّه و اليوم الاخر و انفقوا
4 - ارزشمندى انفاق ، مشروط به ايمان به خدا و قيامت است .
ماذا عليهم لو امنوا باللّه و اليوم الاخر و انفقوا
على رغم اينكه بحث آيات گذشته درباره انفاق و مسائل مربوط به آن بود، مطرح ساختن ايمان به خدا و قيامت پيش از امر به انفاق مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 59 - 17،20،24
17 - ارجاع اختلافات و كشمكش ها به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( قرآن و سنت ) ، از نشانه هاى@ايمان به خدا و قيامت
فان تنازعتم . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
20 - اطاعت از خدا و رسول و اولواالامر ، نشانه ايمان واقعى به خدا و روز قيامت است .
اطيعوا اللّه و اطيعوا الرّسول و اولى الامر . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم ال
بنابر اينكه جمله «ان كنتم»، شرط براى جمله «اطيعوا اللّه» نيز باشد.
24 - ايمان به خدا و قيامت ، پشتوانه اجرايى احكام اسلام و مايه پرهيز از نافرمانى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
اطيعوا اللّه . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 1،9
1 - ضرورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. و الكتب الذى أنزل من قبل
9 - اعتقاد به خدا ، پيامبران ، روز قيامت ، فرشتگان و كتب آسمانى ، اركان هدايت و شرط تحقق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. فقد ضل ضللا بعيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 3
3 - ايمان به خداوند ، ناسازگار با پذيرش دوستى و سرپرستى كافران
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 2،6،7
2 - ايمان به خدا و شكر نعمت هاى او ، موجب گرفتار نشدن انسان به عذاب دوزخ است .
ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
مراد از عذاب به قرينه آيه 145 (فى الدرك الاسفل من النار)، آتش جهنم است.
6 - روحيه شكر و سپاسگزارى ، زمينه ساز ايمان به خداست . *
إن شكرتم و ءامنتم
تقديم «شكرتم» بر «ءامنتم»، مى تواند اشاره به اين معنا باشد كه شكر نعمت، مستلزم شناخت منعم (خداوند) است و نتيجه شناخت منعم، ايمان به اوست.
7 - ايمان به خداوند ، بارزترين نمود شكر و سپاس انسان به درگاه اوست .
إن شكرتم و ءامنتم
جمله «ءامنتم» پس از «شكرتم»، مى تواند بيان شكر و تعيين بارزترين و مهمترين مصداق آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 3،4
3 - اعتقاد به خدا و همه انبيا و رسالت آنان ، شرط تحقق ايمان
إنّ الذين يكفرون باللّه و رسله و يريدون أن يفرقوا . .. أولئك هم الكفرون
4 - وجود تلازم ميان ايمان به خدا و ايمان به رسالت انبياى الهى
و يريدون أن يفرقوا بين اللّه و رسله . .. و يريدون ان يتخذوا بين ذلك سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 1
1 - ايمان به خدا و انكار هر يك از رسولان الهى ، ايمانى دروغين و كفرى حتمى است .
و يريدون أن يفرقوا بين اللّه و رسله . .. أولئك هم الكفرون حقّاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 3،5،7
3 - وجود ملازمه بين ايمان به خدا و اعتقاد به تمامى پيامبران
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم
5 - ايمان دارندگان به خدا و تمامى انبيا ، مورد وعده الهى به برخوردارى از پاداش هاى فراوان
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. أولئك سوف يؤتيهم أجورهم
7 - اعتقاد به خدا و تمامى پيامبران ، موجب جلب غفران و رحمت الهى است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 11،12،16
11 - يهوديان مؤمن به خدا و قيامت ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون فى العلم منهم . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
بنابر اينكه «المؤمنون باللّه . ..» عطف باشد بر «الرسخون».
12 - مؤمنان به خدا ، قيامت و قرآن ، بر پا دارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، از پاداش بزرگ الهى ، برخوردار خواهند شد .
أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
16 - ايمان به خدا و قيامت ، مستلزم ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
كلمه «المؤمنون باللّه» عطف بر «الراسخون» است و در نتيجه «يؤمنون بما انزل . ..» خبر براى «المؤمنون باللّه» نيز مى باشد. گفتنى است كه لازمه ايمان به قرآن، ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و لذا در برداشت فوق ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 21،30
21 - اهل كتاب ، مأمور به ايمان به خدا و پيامبران و پرهيز از سه گانه پرستى ( تثليث )
ياهل الكتب . .. فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة
30 - ناسازگارى اعتقاد به تثليث با اعتقاد به خدا و يگانگى او ( توحيد )
فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة . .. انما اللّه اله وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 2،5،10،11
2 - ايمان به خداوند و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى از رحمت و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
بدان احتمال كه ضمير در «به» به «برهن» (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) و «نور» (قرآن)در آيه قبل برگردد.
5 - تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) شرط بارورى ايمان به خدا
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
10 - هدايت به راه راست و رسيدن به خدا در گرو ايمان به خداوند و تمسك به وى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
11 - هدايت به راه راست و رسيدن به خداوند ، در گرو ايمان به وى و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 17،19
17 - ايمان به خدا ، اعتقاد به وحى و رسالت و عفت و پاكدامنى ، از ارزش هاى والا در انتخاب همسر و تشكيل خانواده
و المحصنت . .. و المحصنت
19 - اعتقاد به خدا و رسالت انبيا ، ملاك حليت غذاى اهل كتاب و حليت ازدواج با زنان آنان
احل لكم الطيبت و طعام الذين اوتوا الكتب . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
مراد از «الذين اتوا الكتب»، يهود و نصارا هستند، ولى از آنان به «اوتوا الكتاب» تعبير شده تا به علت حكم اشاره داشته باشد. و
مشخصه اهل كتاب در بين ساير كافران، اعتقاد به خدا و رسالت پيامبران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 11 - 11
11 - تنها بر خداوند توكل كردن ، لازمه ايمان به اوست .
و على اللّه فليتوكل المؤمنون
تكيه بر وصف ايمان در فرمان به توكل، بيانگر آن است كه ايمان به خدا، مستلزم توكل بر اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 2،3،6
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر انتقاد آنان از ايمان مؤمنان به خدا ، قرآن و كتب آسمانى
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
3 - ايمان مسلمانان به خدا ، قرآن و تمامى كتب آسمانى ، برانگيزنده اهل كتاب بر تمسخر نماز و ديگر شعاير اسلام
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان ءامنا» به تقدير «لام»، بيانگر كراهت و ناخرسندى اهل كتاب نسبت به مسلمانان باشد، يعنى «ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا لشىء الا ايماننا باللّه . .. ».
6 - مؤمنان به خدا و قرآن ، وظيفه دار ايمان به تمامى كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما أنزل الينا و ما أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 15
15 - فرمانبرى از طغيانگران ، ناسازگار با ايمان به خدا و كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و عبد الطغوت
توصيف پيشينيان يهود و نصارا به بندگى و اطاعت طاغوت در پاسخ استهزاى اهل كتاب نسبت به مؤمنان، حاكى از ناسازگارى ايمان به خدا با اطاعت طاغوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 1،2،3،7
1 - وعده حتمى خداوند به آمرزش تمامى گناهان گذشته اهل كتاب در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همه كتب آسمانى و پرهيز از گناهان
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
با توجه به آيه 59 (هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما انزل الينا و ما انزل من قبل) و نيز آيه 61 (و اذا جاءوكم قالوا ءامنا)، معلوم مى شود مراد از ايمان در «ءامنوا» ايمان به خدا، قرآن، همه كتب آسمانى و ايمان به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
2 - دعوت خداوند از اهل كتاب به رعايت تقوا و ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى و دامن گرفتن از گناه ، موجب آمرزش گناهان گذشته آدمى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
متعلق «واتقوا» به قرينه «سيئاتهم» گناهان است، و مراد از «سيئاتهم» در «لكفرنا عنهم سيئاتهم» گناهان پيش از ايمان است.
7 - تأكيد خداوند بر وارد ساختن اهل كتاب به بهشت پر نعمت در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تمامى كتب آسمانى و رعايت تقوا
و لو ان أهل الكتب . .. لادخلنهم جنت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 1،2،4،8،9،10
1 - ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون
«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه - به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.
2 - مسلمانان ، يهوديان ، مسيحيان و صابئى ها ، سزاوارترين امت ها براى ايمان راستين به خدا و قيامت و انجام عمل صالح
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى من ءامن
نام بردن از ملتهاى مذكور - با اينكه ايمان راستين از هر امتى (من ءامن . ..) موجب رهايى از ترس و اندوه است -، مى تواند اشاره به اين باشد كه پيروان اين اديان از ديگران سزاوارتر و داراى زمينه بيشترى براى پذيرش ايمان حقيقى هستند.
4 - ايمان به خدا و قيامت و رسالت انبيا ، از اصول مشترك اديان آسمانى
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر
ايمان به رسولان الهى، از عناوين مذكور در آيه (الذين ءامنوا . .. النصرى) استفاده شده است.
8 - تنها انتساب به اديان الهى بدون ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، سعادت آفرين نخواهد بود .
إنّ الذين ءامنوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف
با توجه به اينكه جمله «من ءامن . ..» خبر براى «الذين ءامنوا» است، تكرار ايمان در اين دو فراز و نبود ضمير در جمله خبرى مى رساند كه سعادت، در گرو ايمان حقيقى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح مى باشد و در اين جهت ميان منتسبان به اديان آسمانى و غير آنان تفاوتى وجود ندارد.
9 - ايمان به خدا و قيامت و پيشه نمودن عمل صالح ، پايه هاى سعادت و رستگارى امتها
إنّ الذين ءامنوا . .. و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
10 - آرامش خاطر و ترس نداشتن از آينده ، در گرو ايمان به خدا و قيامت و عمل صالح
من ءامن باللّه و اليوم الاخر . .. فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 2
2 - ايمان به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، پيمان خداوند با بنى اسرائيل
من ءامن باللّه و اليوم الاخر و عمل صلحاً . .. لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل
به مقتضاى اين آيه با آيه قبل مى توان گفت مورد ميثاق ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 3،4،5
3 - بنى اسرائيل در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن خود را به ولايت و دوستى كافران آلوده نمى ساختند .
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
4 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ناسازگار با گزينش كافران براى دوستى و ولايت
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
5 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى راه رسيدن به استقلال و رهايى از يوغ بندگى كافران
و لو كانوا يؤمنون . .. ما اتخذوهم أولياء
برداشت فوق بر اين مبناست كه ولى به معناى سرپرست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 1،7
1 - ايمان به خداوند يكتا و حقانيت قرآن تنها راه منطقى و درست در ديدگاه مسيحيان عصر بعثت پس از آشنايى با قرآن
يقولون . .. لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق
7 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) زمينه عروج به درجه صالحان
و ما لنا لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق . .. يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
جمله «و نطمع . ..» مى رساند كه حتى پس از اعتراف به خداى يگانه نمى توان به همنشينى باصالحان يقين داشت بلكه ايمان مذكور تنها مى تواند زمينه ساز نيل به درجه صالحان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 1،2،10،11
1 - ايمان مسيحيان به خدا و اعترافشان به حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى آنان از بهشت جاودان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
2 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن عامل ورود به بهشت جاويدان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
10 - مسيحيان فروتن و مؤمن به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در زمره محسنان اند .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
11 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از استكبار و نيكوكارى مايه رسيدن به مقام محسنين است .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 103 - 10
10 - اعتقاد به خداوند كافى براى خارج ساختن آدمى از زمره كافران نخواهد بود .
و لكن الذين كفروا يفترون على اللّه الكذب
افترا بر خداوند مستلزم اعتقاد به وجود اوست، و جمله «و لكن الذين كفروا . ..» مى رساند كه بدعتگذاران با اينكه معتقد به خداوند مى باشند، كافر هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 106 - 6
6 - اعتقاد به خدا از شرايط اعتبار شهادت غير مسلمان در امر وصيت
فيقسمان باللّه ان ارتبتم . .. لانكتم شهدة اللّه
ضرورت سوگند شاهدان به نام خدا در اعتبار شهادت آنان، مى رساند كه مراد از «ءاخران من غيركم» غيرمسلمانى است كه اعتقاد به خداوند داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 1،3
1 - خداوند در الهام به حواريون پس از قصه مائده ، آنان را به ايمان به خود و رسولش مسيح فراخواند .
و اذ اوحيت إلى الحواريون ان ءامنوا بى و برسولى
ظاهراً «اذ قال . ..» در آيه بعد كه بيانگر داستان نزول مائده آسمانى است ظرف براى «اوحيت» مى باشد بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: الهام خداوند به حواريون پس از جريان مائده بوده است.
3 - ايمان به فرستادگان و رسولان الهى ، در گرو ايمان به خداوند
ان ءامنوا بى و برسولى
تقديم «ءامنوا بى» و نيز به كارگيرى عنوان «رسولى» براى عيسى حاكى از آن است كه ايمان به خداوند زيربناى ايمان به رسالت رسولان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 112 - 12
12 - ايمان به خداوند مستلزم تقواپيشگى و پرهيز از انديشه هاى ناصواب درباره اوست
اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
ترديد حواريون در توانمندى خداوند كه از جمله «هل يستطيع» استفاده مى شود مى تواند قرينه باشد بر اينكه مراد از ايمان در
«ان كنتم مؤمنين» ايمان به خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 4
4 - ايمان به خداوند داراى مراتب و درجاتى است.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم
مقتضاى توصيف ايمان به «لم يلبسوا» آن است كه ايمان بر دو قسم باشد: ايمان آميخته به ظلم و ايمان عارى از ظلم. و بديهى است كه هر دو ايمان هستند، ولى در دو درجه و مرتبه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 27 - 18
18 - ايمان به خداوند و آيات او مانع ولايت و حاكميت شياطين بر انسان
إنا جعلنا . .. للذين لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 59 - 6
6 - باور به وجود خداوند ، باورى ريشه دار در عمق تاريخ بشر
يقوم اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره
از اينكه نوح(ع)، قوم خويش را به عبادت خداوند دعوت كرد، معلوم مى شود وجود خداوند براى آنان امرى مسلم بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 65 - 7
7 - باور به وجود خداوند ، باورى ريشه دار در تاريخ بشر
يقوم اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 73 - 7
7 - باور به وجود خداوند ، باورى ريشه دار در تاريخ بشر
قال يقوم اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 11
11 - كافران قوم شعيب ، به خدا و داورى او و يارى رسانيش به حقپويان معتقد بودند .
فاصبروا حتى يحكم اللّه بيننا و هو خير الحكمين
چنانچه خطاب در «فاصبروا» متوجه كافران نيز باشد، دعوت شعيب از آنان به صبر تا داورى خدا، بيانگر اين نكته است كه منكران
رسالت او معتقد به خداوند بوده اند. تصريح به «بالذى ارسلت به» پس از «ءامنوا» اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 9
9 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و رعايت تقوا ، اظهار تذلل به پيشگاه خداوند و خشوع در برابر اوست .
لعلهم يضرعون . .. و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا
در آيه 94 بيان شد كه خداوند به منظور خضوع و خشوع مردم در برابر او، آنان را به سختيها گرفتار مى سازد و در اين آيه بيان مى دارد كه اگر همان جوامع ايمان مى آرودند و تقواپيشه بودند، نه تنها به سختيها گرفتار نمى شدند، بلكه بركتهاى آسمان و زمين آنان را فرامى گرفت. با توجه به اين دو معنا معلوم مى شود ايمان و تقوا مصداق بارز تضرع و خشوع در برابر خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 2
2 - ساحران ، ايمانشان را به خداوند به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
كلمه «قالوا» بيانگر اين است كه ساحران ايمانشان را به خدا و ربوبيت مطلق او علنى ساختند و به همگان اعلام كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 130 - 3
3 - دست كشيدن از انحراف هاى عقيدتى ، پذيرش دعوت پيامبران و روى آورى به خدا ، فلسفه بلا ها و مشكلات
و لقد أخذنا . .. لعلهم يذّكّرون
با توجه به آيات قبل كه سخن از ربوبيت خدا و رسالت موسى(ع) بود، معلوم مى شود متعلق «يذكرون» همان توحيد ربوبى و پيامبرى موسى(ع) و رسالتهاى اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 11،15،18،19،21،23
11 - باور به حاكميت انحصارى خدا بر هستى ، زمينه ساز ايمان به نبود هيچ معبودى شايسته پرستش جز او
الذى له ملك السموت و الأرض لا إله إلا هو
15 - همه انسان ها ، حتى يهود و نصارا ، بايد به خدا و پيامبر او ايمان آورند .
قل يأيها الناس . .. فامنوا باللّه و رسوله
مصداق مورد نظر براى «الناس»، به قرينه آيات گذشته و نيز آيه قبل كه بيان داشت اوصاف پيامبر در تورات و انجيل ثبت شده، يهود و نصارا است. بنابراين يهود و نصارا از مخاطبان «فامنوا ... » هستند.
18 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حيات خويش به خداوند و تمامى سخنان او ايمان داشت .
رسوله . .. الذى يؤمن باللّه و كلمته
19 - ايمان و اعتقاد پيامبران به خدا و محتواى پيام هاى خويش ، نشانه صداقت آنان در ادعاى نبوت و رسالت است .
رسوله . .. الذى يؤمن باللّه و كلمته
توصيف پيامبر(صلی الله علیه و آله) به اينكه خود به محتواى پيامهاى خويش ايمان داشت، مى تواند به منظور دليلى بر صدق رسالت او ايراد شده باشد.
21 - نيل به هدايت در گرو ايمان به خدا ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از آن حضرت است .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
23 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بدون پيروى از فرمان هاى آن حضرت هدايت آفرين نبوده و موجب رستگارى نخواهد شد .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 13
13 - اطاعت از خدا و رسول او ، تلاش براى رفع اختلافات جامعه ايمانى و رعايت تقوا ، لازمه ايمان به خدا و رسول اوست .
فاتقوا اللّه و أصلحوا . .. و أطيعوا اللّه و رسوله إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 5 - 10
10 - عدم تنافى ايمان به خدا با ناخشنودى درونى نسبت به برخى از احكام خداوند
و إن فريقا من المؤمنين لكرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 32 - 7
7 - موضعگيرى خصمانه كافران و مشركان در قبال پيامبر ، على رغم اعتقادشان به خدا
و إذ قالوا اللّهم إن كان هذا هو الحق من عندك فأمطر علينا حجارة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 41 - 10،11
10 - پرداخت خمس غنيمت ها و ديگر استفاده هاى مالى ، نشان ايمان به خدا و ايمان به پيروزى آفرينى خدا در جنگ بدر است .
فأن للّه خمسه و للرسول . .. إن كنتم ءامنتم باللّه و ما أنزلنا على عبدنا
مراد از «ما أنزلنا . .. » مى تواند همان امدادهاى غيبى الهى باشد كه مسلمانان در پرتو آن به پيروزى در جنگ بدر دست يافتند.
11 - آزمودن مسلمانان در ادعاى ايمانشان به خدا و آيات او منشايى براى تشريع دستور خمس
و اعلموا أنما غنمتم
برداشت فوق ناظر بر اين اساس است كه جمله «و اللّه على كل شىء قدير» ناظر به لزوم پرداخت خمس باشد. يعنى اين فرمان نه از آن روست كه خداوند نيازمند اموال شماست و بر رفع نياز بينوايان توانا نيست، بلكه هدف از اين فرمان اولا تمايز مؤمنان راستين از غير ايشان است و ثانيا اين است كه نياز نيازمندان هر جامعه توسط همان جامعه تأمين شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 44 - 3
3 - ايمان به خدا و اعتقاد به حيات اخروى ، زير بناى اعتقادى جهاد با مال و جان
لايستئذنك الذين يؤمنون باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 3
3 - ايمان به خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستلزم رعايت تقواى الهى است .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 6
6- باور به وجود خداوند ، باورى ريشه دار در عمق تاريخ بشر
أن لاتعبدوا إلاّ الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 12
12- ايمان به خدا و تقرب به درگاه او ، عامل پيوند انبيا با پيروان خود
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا إنهم ملقوا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 50 - 7
7- باور به وجود خداوند ، باورى ريشه دار در تاريخ بشر
قال يقوم اعبدوا الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 61 - 7
7- باور به وجود خدا ، باورى ريشه دار در تاريخ بشر
قال يقوم اعبدوا الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 8
8- باور به وجود خداوند ، باورى ريشه دار در تاريخ بشر
قال يقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 14،15،22
14- پيروى نكردن يوسف ( ع ) از آيين مصريان و ايمانش به خدا و آخرت ، موجب دستيابى او به علم غيب و دانش تعبير رؤيا شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون
جمله «إنى تركت . ..» تعليل براى «علمنى ربى» مى باشد ; يعنى ، خداوند به خاطر اينكه من آيين كافران را وانهادم و پيروى نكردم ، چنين علمى را به من آموخت.
15- يوسف ( ع ) ، با بيان نقش ايمان به خدا و آخرت در دستيابى او به دانش هاى ويژه ، درصدد گرايش دادن هم بندان خويش به آيين الهى بود .
مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم . .. هم كفرون
22- ايمان به خدا و آخرت و اعراض از كفر حاكم بر جامعه ، زمينه ساز پديد آمدن علم و بصيرتى ويژه در آدمى
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم . .. هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 7
7- ايمان به خدا و يارى او براى تحقق خواسته ها و برطرف شدن مشكلات ، بايد با تلاش و كوشش آدمى قرين باشد .
اذهبوا فتحسسوا من يوسف و أخيه و لاتاْيئسوا من روح الله
از آن جا كه يعقوب(ع) فرزندانش را به يارى خدا و رحمت او در يافتن يوسف و بنيامين متوجه مى سازد و علاوه بر آن از آنان مى خواهد كه به مسافرت بروند و براى يافتن آنها تلاش كنند ، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 13 - 11
11- ايمان به پروردگار ، هدايت واقعى و داراى درجات است .
ءامنوا بربّهم و زدنهم هدًى
ذكر «زدناهم هدى» - (ايشان را هدايت افزوديم) - پس از بيان ايمان آوردن آنان، اشاره به اين معنا است كه ايمانِ آنان را تقويت كرديم. بنابراين، مراد از هدايت، تقويت ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 15
15- در بينش الهى ، ايمان به مبدأ و معاد ، از عمل صالح تفكيك ناپذير است .
إلهكم إله وحد فمن كان يرجوا لقاء ربّه فليعمل عملاً صلحًا
ارتباط جملات اين آيه به هم با حرف «فاء» - كه معناى تفريع دارد - بر اين معنا شاهد است كه هريك از اين مراحل، لازمه انفكاك ناپذير مرحله قبل است; يعنى، موحّد بايد به لقاى پروردگار اميدوار باشد و كسى كه اين چنين است، بايستى عمل صالح پيشه كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 7
7 - ساحران فرعون ، با صراحت ، ايمان خويش به خداوند را اعلام كردند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 1
1 - ساحران مؤمن ، در برابر فرعون و تهديد هاى وى ، بر ايمان خود به پروردگارشان تأكيد كردند .
لن نؤثرك . .. إنّا ءامنّا بربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 31 - 2
2 - لزوم روى برتافتن از غير خدا و گرويدن به خداى يگانه
فاجتنبوا الرجس من الأوثن . .. حنفاء للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 4
4 - خداوند ، خواهان روى آوردن انسان به درگاه او در زندگى دنيوى است ; نه در تنگناى آتش دوزخ .
قال اخسئوا فيها و لاتكلّمون . إنّه كان ... ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 3
3 - اصرار و تأكيد منافقان صدراسلام ، بر صداقت خويش در ايمان به خدا و رسول و فرمان برى از ايشان
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
مدن فعل مضارع (يقولون) - كه دال بر استمرار است - و نيز تكرار «با» در «باللّه» و «بالرسول» و تصريح بر فرمان برى و اطاعت، همگى حاكى از اصرار و تأكيد فراوان منافقان بر صحت ادعا خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 1
1 - ايمان به خدا و رسول او ، دو ركن ايمان و از اوصاف مؤمنان راستين است .
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله
حصر در «إنّما المؤمنون. ..» اضافى و از باب قصر موصوف بر صفت است و براساس آنچه كه در شأن نزول آن آمده آيه شريفه، در ارتباط با منافقان نازل شده است. بر اين اساس پيام آيه چنين خواهد بود: «ايمان حقيقى، داراى دو ركن اساسى است: ايمان به خدا و ايمان به رسول او، و مؤمنان راستين داراى چنين اوصافى اند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 1
1 - اعتراف ساحران به پروردگار جهانيان و ايمان به توحيد ربوبى ، پس از مشاهده معجزه موسى و بطلان سحر خويش
فألقى موسى عصاه . .. قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 13
13 - واجدان روحيه تواضع ، با موعظه و يادآورى به خداوند و قيامت ايمان مى آورند .
نسيتم لقاء يومكم هذا . .. إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 1
1 - مشركان ، به هنگام نزول عذاب بر آنان ، اظهار ايمان به خدا مى كنند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 25 - 1
1 - مؤمن انطاكيه ( حبيب نجار ) ، ايمان استوارش به خداى يكتا را قاطعانه به مردم اعلام كرد .
إنّى ءامنت بربّكم
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه مخاطبانِ «ربّكم» و «فاسمعون»، مردم انطاكيه باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 4
4- اجابت پيام مبلغان الهى ، ايمان به خداوند است .
أجيبوا داعى اللّه و ءامنوا به
در برداشت ياد شده جمله «آمنوا به» تفسير «أجيبوا» دانسته شده و ضمير «به» به «اللّه» بازگردانده شده است. احتمال ديگر اين است كه «آمنوا» جمله مستقل باشد و ضمير «به» به داعى اللّه» ارجاع كردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 1،2
1 - ايمان به خدا و رسول او ، يارى دين و تعظيم و تقديس پيوسته ذات الهى ، هدف عالى و نهايى رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
إنّا أرسلنك . .. لتؤمنوا باللّه و رسوله و تعزّروه و توقّروه و تسبّحوه بكرة و أص
2 - ايمان به خدا و رسول او ، پيوسته به يكديگر و تفكيك ناپذير
لتؤمنوا باللّه و رسوله
از عطف «رسول» بر «اللّه» و تكرار نشدن فعل «تؤمنوا»، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 1،3
1 - مؤمنان واقعى ، داراى ايمان به خدا و رسول او و بدور از هرگونه شك و ترديد
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله ثمّ لم يرتابوا
3 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ملازم با يكديگر و تفكيك ناپذير
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 11 - 7
7 - « محمدبن الفضيل قال : سألت أباالحسن ( ع ) هل رأى رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) ربّه عزّوجلّ ؟ فقال : نعم بقلبه رآه ، أما سمعت اللّه عزّوجلّ يقول : « ما كذب الفؤاد ما رأى » أى لم يره بالبصر و لكن رأه بالفؤاد ;
محمدبن فضيل گويد: از امام رضا(ع) سؤال نمودم: آيا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پروردگار عزّوجلّ را ديده است؟ آن حضرت فرمود: آرى با قلب خود ديده; آيا نشنيده اى [سخن ]خداى عزّوجلّ را كه مى فرمايد: «ما كذب الفؤاد ما رأى». آن حضرت با چشم سر خدا را نديد; بلكه با ديده دل او را ديد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 1
1 - ايمان آوردن به خدا و پيامبر او ، توصيه الهى به عموم مردمان
ءامنوا باللّه و رسوله
در اين كه خطاب در «آمنوا» متوجه چه كسانى است، سه احتمال وجود دارد: الف) خطاب متوجه كافران است; ب) خطاب متوجه مؤمنان است; ج) خطاب متوجه عموم مؤمنان و كافران است. برداشت ياد شده بر پايه احتمال سوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 19 - 1،5
1 - اسلام ، بر پايه ايمان به خدا و ايمان به همه پيامبران استوار است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله
جمع آمدن «رسل»، بيانگر آن است كه در اسلام، فرق گذاشتن ميان پيامبران به اين صورت پذيرفته نيست كه به برخى از آنان ايمان داشته باشيم و به گروهى ديگر ايمان نداشته باشيم. مسلمان واقعى كسى است كه به همه پيامبران الهى، ايمان داشته باشد و همه آن بزرگواران مورد قبول و احترام او باشند.
5 - تنها ايمان به خدا و همه پيامبران الهى - نه به برخى از آنان - ايمانى راستين است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله أُولئك هم الصدّيقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 21 - 11،12
11 - بهشت ، براى كسانى آماده شده است كه به خداوند و پيامبران او ايمان دارند .
أُعدّت للذين ءامنوا باللّه و رسله
12 - اسلام ، بر پايه ايمان به خداوند و همه پيامبران استوار است .
للذين ءامنوا . .. و رسله
جمع آمدن «رسل»، بيانگر اين است كه، فرق گذاشتن ميان پيامبران پذيرفته نيست و انسان مسلمان، بايد به همه پيامبران الهى ايمان داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 6
6 - ادا كردن كفّاره ظهار ، نشانه ايمان راستين ظهاركننده به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
ذلك لتؤمنوا باللّه و رسوله
«ذلك» اشاره به حكم ظهار و تعيين كفّاره آن است; يعنى، اين حكم بدان علت وضع شده تا شما به خدا و رسول او ايمان بياوريد. بنابراين كسى كه خود را به دادن كفّاره پايبند مى كند، بدين معنا است كه وى به خدا و رسول او ايمان راستين دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 1
1 - اعتقاد به خداوند و روز بازپسين ، دو ركن اساسى اسلام و ايمان
لاتجد قومًا يؤمنون باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 2،6
2 - مؤمنان ، بايد بر ايمان خويش به خدا و رسول او پايدار باشند .
يأيّها الذين ءامنوا. .. تؤمنون باللّه و رسوله
فعل مضارع «تؤمنون» افاده استمرار مى كند و بيانگر آن است كه ايمان هاى مقطعى و متزلزل، فاقد ارزش است.
6 - ايمان پايدار به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و جهاد پيوسته و مستمر در راه خدا ، تجارتى بس سودمند و بزرگ
هل أدلّكم على تجرة . .. تؤمنون باللّه و رسوله و تجهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 12 - 1
1 - دستيابى به مغفرت الهى و بوستان هاى بهشت ، ره آورد پايدارى بر ايمان به خدا و رسول و جهاد با مال و جان در راه خدا است .
تؤمنون باللّه . .. و تجهدون ... يغفر لكم ذنوبكم و يدخلكم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 2،3،7،8
2 - توصيه خداوند به كافران و منكران قيامت به ايمان به خدا ، پيامبر اسلام و قرآن
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
بيشتر مفسّران مقصود از «نور» در اين آيه را قرآن كريم مى دانند.
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، سه ركن اصلى عقايد اسلامى
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
7 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، مستلزم عمل و رفتار متناسب با آن است .
فامنوا باللّه . .. و اللّه بما تعملون خبير
يادآورى آگاهى خداوند از رفتار انسان ها - پس از توصيه به ايمان - مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
8 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، تأثيرگذار در رفتار و كردار آدمى
فامنوا باللّه . .. واللّه بما تعملون خبير
از ارتباط ميان توصيه به ايمان و يادآورى موضوع آگاهى خداوند از رفتارهاى انسان ها، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 5 - 6
6 - تسليم در برابر خداوند ، ايمان به او ، فرمانبرى از او ، توبه ، عبادت و روزه دارى ، از اوصاف زنان شايسته در نگاه وحى
أزوجًا خيرًا منكنّ مسلمت مؤمنت قنتت تئبت عبدت سئحت
«قنوت» (مصدر «قانتات») به معناى اطاعت همراه با خضوع است (مفردات راغب). «سياحت» (ماده «سائحات») به معناى سير در زمين به منظور عبادت است. اهل لغت و مفسران گفته اند: از آن جا كه روزه داران، تمام روز را بدون غذا سپرى مى كنند، به آنان «سائح» مى گويند (برگرفته از لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 2 - 12
12 - نقش سازنده ايمان به معاد و روز جزا ، در تكامل انسان و تصحيح رفتار وى
خلق الموت و الحيوة ليبلوكم أيّكم أحسن عملاً
برداشت ياد شده، از آن جا است كه خداوند، پيش از بيان تكامل انسان ها و داشتن دستاورد خوب - به عنوان فلسفه خلقت انسان - به حيات اخروى و معاد انسان ها پرداخته است; زيرا بدون برپايى قيامت و پاداش آن روز، انگيزه نيرومندى جهت انجام كار خير و بهترين رفتارها، براى آدميان وجود نخواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 29 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اعلام مواضع عقيدتى خويش و معرفى آن به مردم ; همچون ايمان به خداوند رحمان و توكل بر او در زندگى
قل هو الرحمن ءامنّا به و عليه توكّلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 5 - 3
3 - دعوت شبانه روزى حضرت نوح ( ع ) ، از قوم خود براى ايمان به خدا
قال ربّ إنّى دعوت قومى ليلاً و نهرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 10 - 2
2 - نوح پيامبر ، مردم را به رغم مخالفت طولانى آنان ، به سوى توبه و بازگشت از راه باطل و روى آورى به خداى غفار تشويق و ترغيب مى كرد .
فقلت استغفروا ربّكم إنّه كان غفّارًا
فراخواندن به استغفار، در حقيقت دعوت به توبه و بازگشت از راه باطل گذشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 7
7 - در ديدگاه اصحاب اخدود ، ايمان به خداوند جرمى سنگين و غير قابل گذشت بود .
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 5
5 - رستگارى انسان در گرو ايمان به اصول اعتقادى دين و پايبندى به اركان عملى آن است .
الذين يؤمنون . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 108 - 11
11 - ايمان به آيات الهى و احكام دين ، طريق درست و راه اعتدال است .
و من يتبدل الكفر بالإيمن فقد ضل سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 15
15 - پذيرش آيين جديد و دست كشيدن از آيين قبلى ، امرى دشوار
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. و اخذتم على ذلكم اصرى
گرفتن پيمان مؤكد، حاكى از آن است كه پيروان هر دينى نسبت به قبول دين جديد، سرسختى نشان مى دادند و دست كشيدن از دين قبلى، دشوار بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 4
4 - لزوم ايمان به تمامى دستورات و معارفى كه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا ديگر پيامبران نازل شده است .
الم تر الى الذين يزعمون انّهم امنوا بما انزل اليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 12
12 - مؤمنان با ايمان خويش به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيين الهى سپاسگزار نعمت هدايت هستند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 10
10 - درك معارف الهى ( توحيد ، معاد و . . . ) و ايمان به آنها ، عاملى اساسى در ايجاد توان فوق العاده در رزمندگان مؤمن
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 10
10- ايمان به پيامبران و باور به معارف الهى ، غير قابل اجبار و اكراه
أنلزمكموها و أنتم لها كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا ، رحمت آفرينى و مالكيتش بر روز جزا ، وادار كننده آدمى به پرستش او
رب العلمين. الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين. إياك نعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 21 - 6
6 - باور به خالقيت و ربوبيت خدا ، عامل گرايش انسان به بندگى اوست .
اعبدوا ربكم الذى خلقكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 131 - 8
8 - باور به ربوبيت خدا بر جهان آفرينش ، وادار كننده آدمى به تسليم و اطاعت خدا
أسلمت لرب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 162 - 9،10
9 - ايمان پيامبر(صلی الله علیه و آله) به ربوبيت خدا بر تمام هستى، علت اخلاص كامل و همه جانبه او
إن صلاتى و نسكى . .. لله رب العلمين
توصيف «الله» به «رب العالمين» دليل برداشت فوق است.
10 - باور به ربوبيت مطلق خداوند برانگيزنده انسان به اخلاص در عبادت و انجام همه امور براى او
إن صلاتى و نسكى . .. لله رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 164 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا بر همه هستى، ايجاب كننده پذيرش ربوبيت او بر انسان
أغير الله أبغى ربا و هو رب كل شىء
جمله «و هو رب كل شىء» به منزله علت براى نفى پذيرش ربوبيت غير خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 62 - 4
4 - اعتقاد راسخ نوح ( ع ) به ربوبيت خدا بر وى ، موجب استواريش در تبليغ رسالت هاى الهى بود .
و لكنى رسول من رب العلمين. أبلغكم رسلت ربى
حضرت نوح(ع) براى اينكه اشاره به علت پايداريش بر ابلاغ رسالت كند، به جاى آوردن ضمير و گفتن «رسالاته»، «رسلت ربى» گفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 3
3 - ساحران به هنگام سجده به درگاه خداوند ، ايمانشان را به ربوبيت وى اعلام داشتند .
و ألقى السحرة سجدين. قالوا ءامنا برب العلمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «قالوا ءامنا . .. » حال براى «السحرة» و يا بدل اشتمال براى «القى السحرة ... » باشد. بر اين دو مبنا آيه مورد بحث دلالت مى كند كه ساحران به هنگام سجده به درگاه خدا براى اينكه توهم نشود به فرعون سجده مى كنند، ايمان خويش را به خداوند اظهار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 1
1 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، به ربوبيت خداى موسى ( ع ) و هارون بر تمام هستى ايمان آورده و بدان اعتراف كردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 1
1 - فرعون در پى گرايش ساحران به رسالت موسى ( ع ) و ايمانشان به ربوبيت خداوند ، بشدت برآشفت و آنان را به سبب ايمانشان توبيخ كرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
ضمير در «به» هم مى تواند به موسى(ع) برگردانده شود و هم مى تواند به «رب» برگردانده شود. در هر صورت برداشت فوق از آيه استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 9
9 - نجات از شرك و پذيرش ربوبيت خداوند ، عامل بى پروايى ساحران مؤمن در برابر مجازات ها و شكنجه هاى فرعونى
إنا إلى ربنا منقلبون
در برداشت فوق جمله «إنا إلى ربنا منقلبون» توصيف تحولات عقيدتى ساحران و انقلاب درونى آنان گرفته شده است. در اين صورت مراد از آن جمله، بازگشت به خدا با رها شدن از باورهاى باطل و پذيرش ربوبيت وى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 10
10 - باور مصلحان يهود به ربوبيت خداوند بر بندگان ، واداركننده ايشان به تلاش براى اصلاح جامعه و بازدارى منحرفان از گناه و تجاوز
قالوا معذرة إلى ربكم
برداشت فوق از آوردن اسم «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 23 - 4
4- اعمال صالح بدون ايمان و اطمينان به ربوبيت خدا ، كارساز نيست .
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و أخبتوا إلى ربهم أُولئك أصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 15
15- پذيرش ربوبيت خدا و پيروى از برنامه هاى پيامبران ، مانع از حاكميت و سلطه ستمگران و سركشان *
و تلك عاد جحدوا بأيت ربهم . .. واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 23 - 26
26- باور به ربوبيت خدا و توجه به احسان ها و نعمت هاى او ، زمينه ساز پرهيز از گناهان است .
معاذ الله إنه ربى أحسن مثواى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 24 - 12
12- بندگان خالص خدا ، از مشاهده برهان الهى ( باور به ربوبيت خدا و . . . ) بهره مند هستند .
همّ بها لولا أن رءا برهن ربه . .. إنه من عبادنا المخلصين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 8
8- يوسف ( ع ) به دليل باور به ربوبيت و تدبير الهى ، رحمت او را مايه ترك گناهان و بدى ها دانست و خود را ستايش نكرد .
و ما أُبرّءُ نفسى إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 100 - 31
31- مطالعه سرگذشت يوسف ( ع ) ، زمينه باور و توجه به ربوبيّت خدا و علم و حكمت اوست .
إن ربى لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 8
8- باور به ربوبيّت خدا بر انسان ها ، وادار كننده انسان به پذيرش قيامت و زنده شدن مردگان براى حضور در صحنه آخرت
أُولئك الذين كفروا بربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 18
18- باور به توحيد و ولايت خدا و ربوبيت او ، مراتبى گوناگون دارد و هر انسانى به اندازه استعدادش آن را درمى يابد .
قل من رب السموت و الأرض . .. أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها ... كذلك يضرب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 21 - 4
4- باور به ربوبيت خداوند و توجه به آن ، زمينه ساز خشيّت آدمى از اوست .
يخشون ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 6
6 - ساحران با مشاهده بطلان سِحرشان ، ربوبيت خداوند بر همه موجودات را باور كرده و به آن ايمان آوردند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 90 - 4
4 - هارون ، پايدارى بر توحيد و ايمان به ربوبيت خداوند را ، شرط پيروزى در آزمون الهى خواند .
إنّما فتنتم به و إنّ ربّكم الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 49 - 10
10 - نگرش از سر تعقل و انديشه به تحولات طبيعت و پديده هاى آن ، شرط ره يافت به ربوبيت خداوند
ألم تر إلى ربّك كيف مدّ الظلّ . .. جعل لكم الّيل ... أرسل الريح ... أنزلنا من ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 12 - 2
2- اظهار ايمان و اقرار به ربوبيت خداوند از سوى كافران ، در تنگنا هاى ابتلا و عذاب
ربّنا اكشف عنّا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 32 - 3
3 - ايمان باغداران يمنى ، به ربوبيت خداوند
عسى ربّنا . .. إلى ربّنا رغبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 3 - 5
5 - ايمان و اعتراف گروهى از جن ، به ربوبيت و يكتايى خداوند پس از شنيدن آيات قرآن
و أنّه تعلى جدّ ربّنا ما اتّخذ صحبة و لا ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 1 - 9
9 - باور به ربوبيت خداوند ، زمينه ساز پرهيز از همراه ساختن نام او با هرگونه وصف ناشايست .
سبّح اسم ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 6 - 8
8 - رزمندگانِ مجاهد ، سپاسگزار خداوند و پذيراى ربوبيت او هستند .
و العديت . .. إنّ الإنسن لربّه لكنود
تمجيد مجاهدان از يك سو و نكوهش ناسپاسان از سويى ديگر، بيانگر آن است كه مجاهدان ناسپاس نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا ، رحمت آفرينى و مالكيتش بر روز جزا ، وادار كننده آدمى به پرستش او
رب العلمين. الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين. إياك نعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 12
12 - ضرورت توجه و باور به آمرزندگى و رحمت بيكران خداوند
فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 114 - 14
14 - باور به رازقيت بى نظير خداوند ، بازدارنده آدمى از بردن نياز به درگاه ديگران
و ارزقنا و انت خير الرزقين
جمله «و انت خير الرازقين» اشاره به علت درخواست روزى از خداوند دارد يعنى چون مى دانم تو بهترين رازق بندگان هستى از تو تقاضاى روزى دارم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 17
17 - باور به رزاقيت خداوند، مانع كشتن فرزندان به سبب فقر و تهيدستى
و لاتقتلوا أولدكم من إملق نحن نرزقكم و إياهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 2
2 - گروهى از قوم نوح ( ع ) رسالت وى را تصديق كرده و پيامهايش را پذيرفتند .
فكذبوه فانجينه و الذين معه
جمله «أغرقنا الذين كذبوا . .. » دلالت مى كند بر اينكه مراد از «الذين معه» مؤمنان و تصديق كنندگان آيات الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ناس - 114 - 2 - 5
5 - مردم ، بايد تنها به فرمان خداوند گردن نهاده ، فرمان روايى او را پذيرا باشند .
ملك الناس
توصيف خداوند به فرمان رواى مردم، بيانگر اين حقيقت است كه فرمان رواى حقيقى، او است و مردم نبايد مطيع كسى جز او باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 42 - 5،7
5 - اطلاع بلقيس از مقام معنوى و قدرت سليمان ( ع ) و تسليم شدنش در برابر او ، قبل از رسيدن به دربار وى
و أُوتينا العلم من قبلها و كنّا مسلمين
ضمير «من قبلها» به آية و بينة برمى گردد كه از عمل خارق العاده دربار سليمان به دست مى آيد.
7 - اطلاع قبلى ملكه سبا از حقانيت و مقام سليمان ( ع ) با گزارش سفيران خويش
و أُوتينا العلم من قبلها و كنّا مسلمين
«من قبلها» ظاهراً اشاره به زمانى دارد كه سفيران ملكه سبا هدايا را بازگرداندند و ويژگى هاى سليمان(ع) و دربار او را باز گفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 90 - 2
2 - گروهى از اشراف و بزرگان مدين رسالت شعيب را انكار كردند و گروهى از آنان به وى ايمان آوردند .
و قال الملأ الذين كفروا من قومه
در برداشت فوق «الذين . .. » قيد احترازى گرفته شده است; يعنى «ملأ» دو گروه بودند: گروهى كافر و گروهى مؤمن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 61 - 10
10 - ايمان به شنوايى مطلق و علم فراگير خدا ، در پى دارنده توكل آدمى بر او
إنه هو السميع العليم
جمله «إنه . .. » تعليلى است براى لزوم توكل بر خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 2،4،6،8
2 - گروهى از اشراف و بزرگان قوم صالح رسالت وى را پذيرفتند و به وى ايمان آوردند و گروهى ديگر از آنان به وى كافر شدند .
قال الملأ الذين استكبروا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «الذين . .. » وصفى احترازى باشد. يعنى ملأ قوم ثمود در برابر رسالت صالح دو طايفه شدند: مستكبران و غير مستكبران.
4 - گروهى از مستضعفان قوم ثمود رسالت صالح ( ع ) را تصديق كرده و به وى ايمان آوردند .
للذين استضعفوا لمن ءامن منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير «منهم» به «الذين» در «للذين استضعفوا» برگردد، نه به «قومه». در اين صورت «لمن ءامن» بدل بعض از كل براى «للذين استضعفوا» است و مفاد آن تقسيم مستضعفان به دو طايفه مؤمنان و غير مؤمنان خواهد بود.
6 - اشراف كفرپيشه قوم ثمود براى ايجاد ترديد در مؤمنان ، از باور و اطمينان آنان به رسالت صالح پرسش كردند .
قال الملأ . .. أتعلمون أن صلحاً مرسل من ربه
8 - مستضعفان مؤمن قوم ثمود با پاسخى قاطع به كفرپيشگان ، ايمان و باور خويش را به صالح و تمامى رسالت هاى وى اعلان كردند .
أتعلمون . .. قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 36 - 4
4 - اشراف جامعه پس از نوح ، نگران گرايش توده مردم به پيامبرشان
هيهات هيهات لما توعدون
تأكيدهاى مكرر اشراف و اصرار شديد آنان بر دروغ بودن ادعاهاى پيامبر جامعه پس از نوح، حكايت از آن دارد كه وحشت آنان از اين بود كه مبادا توده هاى مردم، تحت تأثير سخنان آن پيامبر قرار گرفته و به او گرايش پيدا كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 7
7 - ايمان به خدا و صفات او ، مايه باور به حضور همگان در پيشگاه اوست .
الحمد للّه رب العلمين . .. إياك نعبد
تغيير اسلوب كلام در سوره حمد، يعنى التفات از غيبت به خطاب حاوى نكاتى است، از جمله اينكه آدمى پيش از آگاه شدن به صفات خدا - مانند ربوبيت او بر هستى و . .. - گويا احساس نمى كند كه خداوند بر همه چيز حاضر و ناظر است; ولى پس از باور به ربوبيت او و ساير صفاتش، خود و ديگران را در محضر خدا مى يابد و او را در همه شؤونات حاضر مى بيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 6 - 8
8 - ايمان به خدا و صفاتش ، « صراط مستقيم » است .
الحمد للّه رب العلمين . .. إهدنا الصرط المستقيم
از حقايقى كه «الصراط المستقيم» مى تواند به آنهااشاره داشته باشد، ايمان به خدا و ربوبيت او و . .. است كه از «الحمد للّه» تا «مالك يوم الدين» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2،13
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
13 - ايمان حُييى بن اخطب و كعب اشرف به جبت و طاغوت ، و گفتار نارواى آنان نسبت به مسلمانان
الم تر الى الّذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت و يقولون
ابن عباس مى گويد: اين آيه درباره حييى بن اخطب و كعب اشرف نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 52 - 2
2 - ايمان به جبت و طاغوت ( كفر و شرك ) موجب لعن خداوند
الم تر . .. اولئك الّذين لعنهم اللّه و من يلعن اللّه فلن تجد له نصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 17
17 - مراجعه به طاغوت ها براى داورى ، ايمان به آنان و تأييد ظلم و تجاوزگرى آنان است .
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت و قد امروا ان يكفروا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 11،12
11 - باور به قيامت و عذاب دردناك آن موجب ترس از خداوند وعمل به احكام او
ليعلم اللّه يخافه بالغيب
«باء» در بالغيب مى تواند سببيه باشد بر اين مبنا مراد از غيب امورى است كه از نظر شخص خائف و حواس وى پنهان مى باشد و از مصاديق بارز غيب و نهانى كه سبب خوف آدمى از خدا مى شود قيامت و عذاب آخرت است.
12 - هدف از آزمايش مؤمنان مشخص شدن صفوف باورداران به غيب ( قيامت و عذاب ) از غير آنان
ليبلونكم اللّه . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
قيامت وعذاب آخرت زمانى موجب ترس از خداوند مى شود كه آدمى به آن باور داشته باشد بنابراين تمايز خداترسان در واقع تمايز باورداران قيامت از غير آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 14 - 6
6 - توجّه به مالكيت خداوند بر دنيا و آخرت و حوادث آنها ، وادار سازنده انسان به جدى گرفتن هشدار هاى عذاب
و إنّ لنا للأخرة و الأُولى . فأنذرتكم نارًا تلظّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 7
7 - آگاهى و ايمان به قيامت و عظمت عذاب و كيفر الهى در آن روز ، بازدارنده آدمى از گناه ( بخل ، محروم ساختن بينوايان از اموال خويش و . . . )
كذلك العذاب . .. لو كانوا يعلمون
خداوند، در پايان نقل ماجراى «اصحاب الجنّة»، مردم كافر را به عذاب و پيامد هلاكت بار دنيوى و اخروى تهديد كرد. از اين بيان، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 7
7 - آگاهى و ايمان به قيامت و عظمت عذاب و كيفر الهى در آن روز ، بازدارنده آدمى از گناه ( بخل ، محروم ساختن بينوايان از اموال خويش و . . . )
كذلك العذاب . .. لو كانوا يعلمون
خداوند، در پايان نقل ماجراى «اصحاب الجنّة»، مردم كافر را به عذاب و پيامد هلاكت بار دنيوى و اخروى تهديد كرد. از اين بيان، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 29 - 13
13 - باور به علم مطلق خدا و قدرت گسترده و همه جانبه او ، زايل كننده هر گونه شبهه در راستى و درستى تحقق معاد و زنده شدن مردگان
ثم يحييكم ثم إليه ترجعون. هو الذى خلق ... و هو بكل شىء عليم
جمله «هو الذى . .. سبع سماوات» اشاره به قدرت بى انتهاى خداوند دارد و جمله «و هو بكل شىء عليم» حاكى از علم مطلق الهى است. از هدفهاى بيان قدرت و علم همه جانبه خداوند - پس از بيان معاد و زنده كردن مردگان (ثم يحييكم ثم إليه ترجعون) - بر طرف كردن هرگونه شبهه در راستى و درستى آن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 77 - 6
6 - باور به علم مطلق الهى و آگاهى او به نهان و آشكار انسان ، بازدارنده وى از خطا ها و لغزشها
أو لايعلمون أن اللّه يعلم ما يسرون و ما يعلنون
جمله «أتحدثونهم . .. ليحاجوكم» در آيه قبل، رساى به اين است كه: پندار باطل يهود (محدود بودن علم خدا)، آنان را به لغزشها
و گناهان پنهانى، بى پروا مى كند. بنابراين، هدف از بيان علم مطلق الهى در رد آن پندار، اين است كه: انسانها بر اثر باور و توجه به آگاهى همه جانبه خدا از خطاها - چه در خفا و چه آشكار - از لغزشها باز ايستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 181 - 8
8 - باور و توجه به دانايى خداوند ، بازدارنده انسان از تغيير و تبديل وصيت هاى ميت
فمن بدله . .. إن اللّه سميع عليم
هدف از بيان علم و آگاهى خداوند پس از بيان حرمت تغيير وصيت و گناه بودن آن، اين است كه: آدمى با توجه به آن، در انديشه تغيير و تبديل وصيت برنيايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 7 - 15
15 - اعتقاد به علم همه جانبه الهى ، زمينه ساز تقواپيشگى و پرهيز از ناديده گرفتن پيمان هاى الهى
و اذكروا نعمة اللّه عليكم و ميثقه . .. و اتقوا اللّه إنّ اللّه عليم بذات الصدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 8 - 23
23 - اعتقاد به آگاهى خدا از اعمال انسان ، زمينه قيام براى خدا ، شهادت به قسط ، اجراى عدالت و تحصيل تقواست .
كونوا قومين للّه شهداء بالقسط . .. و اتقوا اللّه إنّ اللّه خبير بما تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 61 - 10
10 - ايمان به شنوايى مطلق و علم فراگير خدا ، در پى دارنده توكل آدمى بر او
إنه هو السميع العليم
جمله «إنه . .. » تعليلى است براى لزوم توكل بر خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 123 - 14
14- باور و توجه آدمى به آگاهى خداوند از كردارها ، زمينه ساز روى آوردن به پرستش او و سپردن امور خويش به اوست .
فاعبده و توكل عليه و ما ربك بغفل عما تعملون
از هدفهاى يادآورى نظارت خدا بر اعمال انسانها ، پس از توصيه به عبادت و توكل ، ترغيب آنان به پرستش و توكل كردن بر اوست; يعنى ، آن گاه كه آدمى به آگاهى خدا و عدم غفلت او باور كرد ، به توصيه هاى او روى مى آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 83 - 20،21،22،24،26
20- اعتقاد و باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت الهى ، موجب اتكا و اميد آن حضرت به يارى خداوند بود .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو . ..» تعليل براى «عسى الله ...» مى باشد.
21- باور به علم خدا و حكيمانه بودن افعال او ، زمينه ساز اميد و اتكا به اوست .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
22- باور و توجه به انحصار علم و حكمت در خداوند ، زمينه ساز قطع اميد از غير اوست .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
هر چند جمله «عسى الله . ..» حاوى حصر نيست، ولى مى توان گفت حصرى كه از تعليل (إنه هو ...) استفاده مى شود به آن جمله نيز سرايت مى كند. بنابراين مفاد (عسى الله ...) چنين مى شود: من تنها به خدا اميد دارم و به غير او اميدى ندارم ; زيرا تنها او دانا و حكيم مطلق است.
24- باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت خداوند ، موجب بهره مندى وى از صبر و شكيبايى بود .
فصبر جميل . .. إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو. ..» علاوه بر اينكه تعليل براى «عسى الله ...» است مى تواند بيان علت براى «فصبر جميل» نيز باشد. برداشت فوق ، ناظر به اين احتمال است.
26- باور و توجه به عالمانه و حكيمانه بودن افعال الهى ، آدمى را به صبر و شكيبايى در تنگنا ها و حوادث دشوار ، وامى دارد .
فصبر جميل . .. إنه هو العليم الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 100 - 31
31- مطالعه سرگذشت يوسف ( ع ) ، زمينه باور و توجه به ربوبيّت خدا و علم و حكمت اوست .
إن ربى لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 16 - 3
3- باور به نقش خدا در جهان آفرينش و علم همه جانبه او و فرمانبرى همگان از وى ، آدمى را به پذيرش ربوبيت مطلق او بر جهان هستى هدايت مى كند .
الله يعلم . .. هو الذى يريكم البرق ... لله يسجد ... قل من رب السموت و الأرض
بيان ربوبيّت خدا بر هستى با طرح سؤال از مشركان، پس از آياتى كه صفات و ويژگيهاى خداوند را مطرح كرد، مى رساند كه مضمون آيه مورد بحث به منزله نتيجه اى براى آيات گذشته است ; يعنى، آگاهى همه جانبه خدا (الله يعلم . ..)، دخل و تصرف او در هستى (هو الذى يريكم ...) و خضوع همگان در برابر او (لله يسجد ...) هر انديشمندى را به اين نتيجه مى رساند كه: اوست رب و مالك همه هستى و غير او ربوبيتى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 11 - 8
8 - آگاهى و ايمان مؤمنان به علم همه جانبه خداوند ، مايه تحمل مصيبت ها و پايدارى در برابر مشكلات است .
ما أصاب من مصيبة إلاّ بإذن اللّه . .. و اللّه بكلّ شىء عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 159 - 1،3
1 - همه اهل كتاب ، قبل از مرگ حضرت عيسى ( ع ) ، به او ايمان مى آورند .
و إن من أهل الكتب إلاّ ليؤمننّ به قبل موته
كلمه «ان» نافيه است و كلمه «احد» كه مبتداى جمله است، حذف شده ; يعنى (ان احد من اهل الكتاب . ..) و ضمير در موته مى تواند به «عيسى» ارجاع داده شود و مى تواند به «احد» برگردانده شود، برداشت فوق مبتنى بر احتمال اول است. گفتنى است بنابراين احتمال مراد از «اهل كتاب» كسانى از آنان هستند كه زمان ظهور وى را درك مى كنند.
3 - همه اهل كتاب قبل از مرگشان ، رسالت حضرت مسيح ( ع ) را تصديق خواهند كرد .
و إن من أهل الكتب إلاّ ليؤمننّ به قبل موته
بدان احتمال كه ضمير در «موته» به «احد» كه قبل از «من اهل» مقدر است برگردد. مؤيد برداشت فوق فرمايش رسول خدا(صلی الله علیه و آله) است كه درباره آيه فوق فرمود: ... انه لايموت رجل يفترى على عيسى(ع) حتى يؤمن به قبل موته و يقول فيه الحق حيث لاينفعه ذلك شيئا ... .
تفسير فرات كوفى، ص 116، ح 119، ذيل آيه; بحارالانوار، ج 6، ص 194، ح 44.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 1
1 - خداوند در الهام به حواريون پس از قصه مائده ، آنان را به ايمان به خود و رسولش مسيح فراخواند .
و اذ اوحيت إلى الحواريون ان ءامنوا بى و برسولى
ظاهراً «اذ قال . ..» در آيه بعد كه بيانگر داستان نزول مائده آسمانى است ظرف براى «اوحيت» مى باشد بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: الهام خداوند به حواريون پس از جريان مائده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 112 - 5،7
5 - حواريون عيسى پيش از داستان مائده نيز از زمره مدعيان ايمان به رسالت عيسى ( ع ) بودند .
قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
چنانچه «اتقوا اللّه» فرمان به پرهيز از درخواست معجزه ويژه باشد، مراد از ايمان در «ان كنتم مؤمنين» ايمان به رسالت عيسى(ع) خواهد بود.
7 - حواريون عيسى خواهان معجزه اى ويژه ( نزول مائده آسمانى ) على رغم ادعاى ايمان به رسالت مسيح ( ع )
هل يستطيع ربك ان ينزل علينا مائدة من السماء قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 2
2 - يقين به رسالت عيسى ( ع ) و تبليغ آن با گواه بودن بر نزول مائده از انگيزه هاى حواريون براى درخواست مائده آسمانى
و نكون عليها من الشهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 1،2،16
1 - ايمان به غيب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق از صفات اهل تقواست .
هدًى للمتقين. الذين يؤمنون ... ينفقون
«غيب» به معناى پنهان و ناپيداست و چون ايمان به آن ارزشهاى دينى شمرده شده، مقصود از «غيب» هر پنهان و نهانى نيست، بلكه مراد از آن، به مناسبت فرازهاى بعد، خدا و فرشتگان و مانند آنهاست.
2 - ايمان به غيب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق ، وظايفى ضرورى بر عهده بندگان
الذين يؤمنون بالغيب . .. ينفقون
16 - « عن ابى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عز و جل « الذين يؤمنون بالغيب » قال : من أقر بقيام القائم انه حق ;
از امام صادق (ع) درباره «الذين يؤمنون بالغيب» روايت شده كه فرمود: آنان كسانى هستند كه به حقانيت قيام قائم اقرار دارند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 7
7 - ايمان به غيب و رسالت انبياى الهى و يقين به آخرت ، زمينه دستيابى به هدايت هاى قرآن است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 12
12 - هدف از آزمايش مؤمنان مشخص شدن صفوف باورداران به غيب ( قيامت و عذاب ) از غير آنان
ليبلونكم اللّه . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
قيامت وعذاب آخرت زمانى موجب ترس از خداوند مى شود كه آدمى به آن باور داشته باشد بنابراين تمايز خداترسان در واقع تمايز باورداران قيامت از غير آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 1،8
1 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به آنچه از جانب پروردگارش بر وى نازل شده بود .
امن الرّسول بما انزل اليه من ربّه
8 - ايمان مؤمنان به آنچه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از جانب پروردگار نازل شده است .
امن الرّسول بما انزل اليه من ربّه و المؤمنون
بنابراينكه كلمه «المؤمنون» عطف بر «الرّسول» باشد، نه اينكه مبتدا فرض شود. يعنى رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به آنچه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده، ايمان دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 53 - 1،4،5
1 - ربوبيّت خداوند ، مقتضى ايمان به آنچه او فرءوف رستاده است .
ربّنا امنا بما انزلت
4 - ايمان به خداوند و تسليم در برابر او ، مستلزم ايمان به آنچه فرءوف رستاده و نيز مستلزم پيروى از پيامبر اوست . *
امنا باللّه . .. ربّنا امنا بما انزلت و اتّبعنا الرّسول
5 - تصريح حواريون به ايمان به چيزهايى كه خداوند فرءوف رستاده ( كتب آسمانى ) و پيروى از رسولش ( عيسى )
ربّنا امنا بما انزلت و اتّبعنا الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 1
1 - فرمان الهى به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر اظهار ايمان خود و امّتش به خداوند و به آنچه بر او و انبياى پيشين نازل شده است .
قل امنا باللّه و ما اُنزل علينا . .. و ما اوتى موسى و عيسى و النّبيّون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 4
4 - لزوم ايمان به تمامى دستورات و معارفى كه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا ديگر پيامبران نازل شده است .
الم تر الى الذين يزعمون انّهم امنوا بما انزل اليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 29 - 13
13 - باور به علم مطلق خدا و قدرت گسترده و همه جانبه او ، زايل كننده هر گونه شبهه در راستى و درستى تحقق معاد و زنده شدن مردگان
ثم يحييكم ثم إليه ترجعون. هو الذى خلق ... و هو بكل شىء عليم
جمله «هو الذى . .. سبع سماوات» اشاره به قدرت بى انتهاى خداوند دارد و جمله «و هو بكل شىء عليم» حاكى از علم مطلق الهى است. از هدفهاى بيان قدرت و علم همه جانبه خداوند - پس از بيان معاد و زنده كردن مردگان (ثم يحييكم ثم إليه ترجعون) - بر طرف كردن هرگونه شبهه در راستى و درستى آن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 107 - 8
8 - توجه به قدرت مطلق خداوند و حاكميتش بر جهان آفرينش ، موجب باور به توان خداوند بر جايگزينى دينى بهتر يا همانند دين منسوخ
نأت بخير منها أو مثلها ألم تعلم أن اللّه على كل شىء قدير. ألم تعلم أن اللّه له م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 9
9 - ضرورت ايمان به نزديك بودن خداوند به بندگان و توان او بر اعطاى درخواست هاى ايشان
و ليؤمنوا بى
از آن جا كه «و ليؤمنوا بى» پس از بيان قرب الهى به بندگان و اجابت درخواستهاى ايشان مطرح شده، مى توان گفت: مراد از ايمان در اين جا ايمان به نزديكى خدا و اجابت درخواستهاى بندگان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 1
1 - تناول از غذاى آسمانى و اطمينان به توانايى خداوند از انگيزه هاى حواريون براى درخواست مائده آسمانى
قالوا نريد ان نأكل منها و تطمئن قلوبنا و نعلم ان قد صدقتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 52 - 9
9 - باور به توانمندى خدا و شدت كيفر هاى وى زمينه ساز پرهيز آدمى از كفرورزى و ارتكاب گناه
فأخذهم اللّه بذنوبهم إن اللّه قوى شديد العقاب
هدف از توصيف خداوند با جمله «إن اللّه . .. » پس از بيان مؤاخذه كفرپيشگان گنهكار اين است كه انسانها با باور به نيرومندى خدا و شديد العقاب بودن وى، از مخالفت با وى بپرهيزند و رو به كفر و گناه نياورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 4 - 6
6- توجه و باور به قدرت مطلق خدا ، زداينده هرگونه شبهه درباره معاد و برپايى قيامت
إلى الله مرجعكم و هو على كل شىء قدير
هدف از بيان قدرت خداوند ، پس از طرح مسأله معاد و روز قيامت ، اين است كه انسانها را متوجه قدرت همه جانبه خدا كند تا مبادا در تحقق يافتن قيامت - كه پذيرش آن براى نوع انسانها مشكل است - ترديد كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 107 - 12
12- باور و توجه به قدرت و حاكميت مطلق خداوند ، موجب پذيرش ربوبيت او بر انسان و ساير هستى است .
إلاّ ما شاء ربك إن ربك فعال لما يريد
برداشت فوق ، با توجه به كلمه «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 67 - 3
3- انسان ها در گرداب هاى خطرآفرين ، نه تنها متوجه خداوند مى شوند ; بلكه او را يگانه قدرتى مى دانند كه توان نجات آنان را از مرگ حتمى دارد .
و إذا مسّكم الضرّ فى البحر ضلّ من تدعون إلاّ إيّاه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 8
8 - موسى و هارون ( ع ) ، به قدرت برتر خداوند آگاه بودند و ديگران را از مقابله با خواست و اراده خدا ناتوان مى دانستند .
إنّنى معكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 77 - 8
8 - گستره قدرت الهى در جهان واپسين ، مورد باور تمامى انسان ها حتى دوزخيان
و نادوا يملك ليقض علينا ربّك
از اين كه جهنميان نجات خود را به دست خداوند مى ديدند و فرشتگان را به شفاعت مى طلبيدند، استفاده مى شود كه حتى دوزخيان نيز در قيامت به قدرت الهى باور دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 6 - 4
4 - توجّه به آفرينش زمين و ويژگى هاى آن ، مايه پى بردن به قدرت خداوند و زمينه ساز پذيرش معاد است .
عن النبأ العظيم . .. ألم نجعل الأرض مهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 10 - 4
4 - انديشيدن درباره ماهيت شب و ويژگى هاى آن ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. و جعلنا الّيل لباسًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 11 - 5
5 - توجّه به آسان سازى امور زندگانى انسان با آفرينش روز و ويژگى هاى آن ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و جعلنا النهار معاشًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 13 - 3
3 - مطالعه در ويژگى هاى خورشيد و فوايد آن براى انسان ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و جعلنا سراجًا وهّاجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 14 - 6
6 - توجّه به نزول باران و هدفدار بودن باران زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و أنزلنا من المعصرت ماء ثجّاجًا
توجّه به نعمت باران، مى تواند انسان را به اين نكته رهنمون سازد كه اين نعمت ها، به گزاف در اختيار انسان قرار داده نشده و هدف از آن، جز با معاد تحقق نيافتنى است. هم چنين مى تواند بيانگر اين باشد كه حيات زمين مرده به وسيله باران، نمونه بارزى براى زنده شدن مردگان است و استبعاد معاد وجهى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 30 - 3
3 - توجّه به مراحل پيدايش زمين و تحوّل آن به جايگاهى قابل استفاده جانداران ، مايه پى بردن انسان به قدرت خداوند و زمينه باور داشتن معاد
ءأنتم أشدّ . .. و الأرض بعد ذلك دحيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ناس - 114 - 3 - 3
3 - توجّه به انحصار الوهيت در خداوند ، زمينه ساز باور به قدرت او بر پناه دادن انسان در مشكلات
قل أعوذ . .. إله الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 1
1 - ايمان به قرآن و معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از صفات متقين است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 5
5 - خداوند ، از منكران قرآن خواسته است تا در صورت عجز از آوردن همانند براى قرآن ، به قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان آورند .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
مراد از لزوم دورى از آتش دوزخ پرهيز از موجبات آن است و موجبات آتش - به قرينه موضوع بحث در اين دو آيه (حقانيت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)) - انكار قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى باشد. بنابراين «فاتقوا النار»; يعنى: فاتقوا الكفر بالقرآن و الرسول لتتقوا النار.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 1،3،5
1 - خداوند ، فراخوان بنى اسرائيل به تصديق قرآن و ايمان به آن
يبنى إسرائيل . .. و ءامنوا بما أنزلت
3 - ايمان به قرآن و كافر نشدن به آن ، از عهد هاى خدا با بنى اسرائيل
أوفوا بعهدى . .. و ءامنوا بما أنزلت
5 - نزول قرآن از جانب خدا ، دليل ضرورت ايمان همگان به آن
ءامنوا بما أنزلت
هدف از آوردن «ما»ى موصوله و تبيين آن با جمله «أنزلت» به جاى قرآن و مانند آن، بيان علت حكم (لزوم ايمان) است; يعنى، چون قرآن را خداوند نازل كرده، بايد بدان ايمان آوريد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 44 - 8
8 - پذيرش اسلام و ايمان به قرآن ، از فرمان هاى تورات و انجيل به پيروان خويش
أتأمرون الناس بالبر و تنسون أنفسكم و أنتم تتلون الكتب
جمله «تُنسون أنفسكم» را مى توان به قرينه آيات پيشين - كه سخن از دعوت به ايمان بود - در ارتباط با ايمان به قرآن دانست. بر اين اساس آيه اشاره به اين معنا دارد كه: شما عالمان اهل كتاب مردم را به نيكيها دعوت مى كنيد; ولى وظيفه خويش را كه ايمان به قرآن است، فراموش مى كنيد; سپس با جمله «و أنتم تتلون الكتب» بيان مى دارد كه: آنان از اين وظيفه مطلع بودند; يعنى، در كتابهاى آسمانى، اين حقيقت وجود داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 4
4 - يهوديان در صورت ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن و پرهيز از گناهان ( سحر ، بى اعتنايى به كتاب هاى آسمانى و . . . ) از پاداش هاى الهى بهره مند مى شدند .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة من عنداللّه خير
مراد از ضمير در «أنهم» به قرينه آيه 99 و 101 يهوديان كافر به پيامبر و قرآن است. قابل ذكر است كه جمله «لمثوبة ...» جانشين جواب شرط است و آن جواب جمله اى همانند «لأثيبوا» (همانا پاداش داده مى شدند) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 4
4 - تورات و انجيل ، حاوى بشارت به آمدن قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بيانگر ضرورت ايمان به آن دو است .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
چون خواندن تورات و انجيل و پيروى از آن دو، مايه ايمان آوردن به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى شود، به دست مى آيد كه: آن دو كتاب، بشارت به آمدن قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) و لزوم ايمان آوردن به آنها مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 10
10 - مسلمانان ، بايد به يهود و نصارا ابلاغ كنند كه به قرآن و همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان و به تمامى كتاب هاى آسمانى ، ايمان دارند .
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و ما أوتى النبيّون
برداشت فوق از كلمه «قولوا» (بگوييد) استفاده مى شود. آيه قبل گوياى اين است كه «مقول له» (كسى كه بايد به او ابلاغ شود) يهود و نصاراست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 1
1 - ايمان داشتن به قرآن و پيامبران و معارف نازل شده بر آنان ، صبغه اى است كه خداوند اهل ايمان را با آن تطهير و تزيين كرده است .
قولوا ءامنا باللّه . .. صبغة اللّه
«صبغة» مصدر نوعى و به معناى رنگ آميزى كردن است و در آيه شريفه مفعول مطلق براى فعل محذوف (صبغنا) مى باشد. آوردن مصدر نوعى، اشاره به رسم يهود و نصارا دارد كه به منظور تطهير فرزندانشان آنان رابا آبى مخصوص به نام «معموديه» شستشو مى دادند. مراد از «صبغة اللّه» - به قرينه آيات قبل - ايمان به خدا و ... است. بنابراين جمله «صبغة اللّه» چنين معنا مى شود: خداوند، ما را با ايمان به خود و ... رنگ آميزى (تطهير) كرده است نه مانند رنگ آميزى يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 -
1،10،12،16،17،20،21،28
1 - ايمان واقعى گروهى از عالمان اهل كتاب به خداوند ، قرآن و كتب آسمانى خويش
وَ اِنّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و ما انزل اليكم . .. خاشعين للّه
سوداگرى با آيات الهى از امورى است كه اغلب با عالمان و دانشمندان دينى سنخيّت دارد ; جمله «لتبيّننّه للناس»، در آيه 187 اين معنا را تأييد مى كند.
10 - سوداگرى نكردن با آيات الهى ، ويژگى اهل كتابِ مؤمنِ به خدا و قرآن و ديگر كتب آسمانى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلاً
12 - پرهيز برخى اهل كتاب از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى ( تورات و انجيل ) ، مايه ايمان آنان به قرآن
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جمله «لا يشترون . .. »، حال براى فاعل «يؤمن» است (يعنى مؤمنان اهل كتاب) و توصيف آنان به جمله ذكر شده، مى تواند اشاره به علّت و زمينه ايمان آنان به قرآن باشد.
16 - تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب ، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آياتِ الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا اولئك لهم اجرهم
17 - ايمان اهل كتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذارى صحيح آنان نسبت به آيات الهى ( تورات و انجيل )
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
20 - آن گروه از اهل كتاب كه به خدا ، قرآن و كتب آسمانى خويش ايمان آورند ; از پاداشى ويژه و والا بهره مند خواهند شد .
اولئك لهم اجرهم عند ربّهم
كلمه «عند ربّهم»، توصيف «اجرهم» است و مى رساند كه آن پاداش، پاداشى ويژه و ارزشمند است.
21 - ايمان به خدا ، قرآن ، تورات ، انجيل ، فروتنى در برابر خدا و ارج نهادن به آيات الهى ، ملاك ارزش انسان نزد خداوند
لهم اجرهم عند ربّهم
اضافه تشريفيّه در «ربّهم» بيانگر آن است كه دارندگان صفات ياد شده، در پيشگاه خداوند داراى ارزشى والا هستند.
28 - نجاشى ( پادشاه حبشه ) ، مؤمن به خدا ، قرآن و كتب آسمانى و خاضع در برابر خداوند
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پس از مرگ نجاشى، به ياران خود فرمود: انّ اخاكم النّجاشى قد مات، قوموا فصلّوا عليه; فقال رجل يا رسول اللّه كيف نصلى عليه و قد مات فى كفره؟ قال (صلی الله علیه و آله) الا تسمعون قول اللّه «و انّ من اهل الكتاب . .. »
الدّرالمنثور، ج 2، ص 416.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 1،3،4،9
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب براى ايمان به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا
3 - آشنايى اهل كتاب با وحى و كتب آسمانى ، مقتضى ايمان آنان به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا
مخاطب قراردادن يهود و نصارا با عنوان اهل كتاب و تصريح به اينكه قرآن از جانب خداوند است، استدلالى بر لزوم ايمان آوردن اهل كتاب به قرآن است.
4 - ايمان به قرآن ، از وظايف اهل كتاب
امنوا بما نزّلنا
9 - تأييد قرآن بر درستى و راستى تورات و انجيل ، نشانه حقانيّت آن و راهبر اهل كتاب بر ايمان بدان
امنوا بما نزّلنا مصدقاً لما معكم
«مصدقاً لما معكم» پس از دعوت اهل كتاب به ايمان به منزله دليلى است فراروى آنان براى باور به حقانيّت قرآن و لزوم ايمان بدان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 1،2
1 - تصميم بر ارجاع داورى به طاغوت ، ناسازگار با ايمان به قرآن و ديگر كتب آسمانى است .
الم تر الى الذين يزعمون . .. يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت
1 - جمله «يريدون . .. » دلالت مى كند كه حتّى تصميم بر چنين كارى نيز خطاست ; چه رسد به انجام آن. 2 - كلمه «طاغوت»، مصدر و به معناى اسم فاعل است ; يعنى: هر انسان متجاوز، ظالم و جبّار.
2 - ناسازگارى ايمان به قرآن و كتب آسمانى ، با ارجاع داورى به طاغوتها
الم تر الى الذين يزعمون . .. يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. و الكتب الذى أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 2،3،4،5،10،11،12،16
2 - عالمان ژرفنگر يهود و مؤمنان واقعى آنها ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
لكن الرسخون فى العلم منهم و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
3 - لزوم ايمان به كتب آسمانى پيشين در كنار ايمان به قرآن
لكن الرسخون . .. و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
4 - نقش ايمان واقعى به اديان گذشته در پذيرش قرآن و ديگر كتب آسمانى
و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
5 - نقش مثبت و سازنده علم در ايمان به قرآن و ديگر كتب آسمانى
لكن الرسخون فى العلم . .. يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
10 - يهوديان بپادارنده نماز و پرداخت كننده زكات ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون . .. و المقيمين الصلوة و المؤتون الزكوة
گفتنى است كه «المقيمين» به وسيله فعلى همانند «امدح» و يا «اخص» منصوب شده و در اصل چنين بوده «و المقيمون الصلوة اخصهم و امدحهم» كه بنابر قواعد ادبى المقيمون و فعل اخص و امدح حذف شده است و ضمير در «امدحهم» به صورت اسم ظاهر در آمده است.
11 - يهوديان مؤمن به خدا و قيامت ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون فى العلم منهم . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
بنابر اينكه «المؤمنون باللّه . ..» عطف باشد بر «الرسخون».
12 - مؤمنان به خدا ، قيامت و قرآن ، بر پا دارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، از پاداش بزرگ الهى ، برخوردار خواهند شد .
أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
16 - ايمان به خدا و قيامت ، مستلزم ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
كلمه «المؤمنون باللّه» عطف بر «الراسخون» است و در نتيجه «يؤمنون بما انزل . ..» خبر براى «المؤمنون باللّه» نيز مى باشد. گفتنى است كه لازمه ايمان به قرآن، ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و لذا در برداشت فوق ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 167 - 6
6 - ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، راه خداست .
إنّ الذين كفروا و صدوا عن سبيل اللّه
با توجه به اينكه متعلق «كفروا» قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، مى توان گفت مراد از «سبيل اللّه» ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 7
7 - ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و قرآن موجب خير و سعادت بشريت
يأيها الناس قد جاءكم الرسول بالحق . .. فامنوا خيراً لكم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «خيراً» خبر براى فعل محذوف «يكن» باشد و تقدير كلام چنين است «فامنوا ان تؤمنوا يكن خيراً لكم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 13
13 - ايمان به قرآن ، دعوت از اهل كتاب
ياهل الكتب . .. قد جاءكم من اللّه نور و كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 16 - 19
19 - دستيابى اهل كتاب به راه هاى سلامت و رهايى آنان از گمراهى ها و قرار گرفتن آنان در صراط مستقيم ، در گرو ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا . .. يهديهم إلى صرط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 2،3،6
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر انتقاد آنان از ايمان مؤمنان به خدا ، قرآن و كتب آسمانى
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
3 - ايمان مسلمانان به خدا ، قرآن و تمامى كتب آسمانى ، برانگيزنده اهل كتاب بر تمسخر نماز و ديگر شعاير اسلام
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان ءامنا» به تقدير «لام»، بيانگر كراهت و ناخرسندى اهل كتاب نسبت به مسلمانان باشد، يعنى «ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا لشىء الا ايماننا باللّه . .. ».
6 - مؤمنان به خدا و قرآن ، وظيفه دار ايمان به تمامى كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما أنزل الينا و ما أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 2
2 - دعوت خداوند از اهل كتاب به رعايت تقوا و ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 14
14 - اهل كتاب وظيفه دار ايمان به قرآن و اقامه آن د تمام شؤون زندگى *
و لو انهم اقاموا . .. ما أنزل اليهم من ربهم
مى توان گفت مراد از «ما انزل اليهم»، قرآن است و كلمه «اليهم» بيانگر اين معناست كه اهل كتاب بايد خود را از مخاطبان قرآن بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 14
14 - اهل كتاب ، موظف به پذيرش و اقامه قرآن و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ظاهراً ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن است. بنابراين آنان موظف به پذيرش قرآن و تعاليم آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 3،4
3 - بنى اسرائيل در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن خود را به ولايت و دوستى كافران آلوده نمى ساختند .
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
4 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ناسازگار با گزينش كافران براى دوستى و ولايت
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 1،7
1 - ايمان به خداوند يكتا و حقانيت قرآن تنها راه منطقى و درست در ديدگاه مسيحيان عصر بعثت پس از آشنايى با قرآن
يقولون . .. لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق
7 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) زمينه عروج به درجه صالحان
و ما لنا لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق . .. يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
جمله «و نطمع . ..» مى رساند كه حتى پس از اعتراف به خداى يگانه نمى توان به همنشينى باصالحان يقين داشت بلكه ايمان مذكور تنها مى تواند زمينه ساز نيل به درجه صالحان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 2،4،10،11
2 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن عامل ورود به بهشت جاويدان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
4 - ضرورت اقرار زبانى به توحيد ، رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و حقانيت قرآن پس از باور به آن
فاثبهم اللّه بما قالوا
10 - مسيحيان فروتن و مؤمن به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در زمره محسنان اند .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
11 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از استكبار و نيكوكارى مايه رسيدن به مقام محسنين است .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 92 - 14
14 - تحكيم بنيانهاى عقيدتى مردم به قرآن و اسلام در پرتو تقويت ايمان آنان به آخرت ميسر است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 2 - 3
3 - باور به آسمانى بودن قرآن، از ميان برنده هرگونه نگرانى از نارسائى آن براى هدايت مردم
فلا يكن فى صدرك حرج منه
توصيف قرآن به «أنزل» و سپس نهى از نگرانى درباره آن (منه)، ممكن است ناظر به اين باشد كه قرآن براى انذار و تذكر كافى است و از اين ناحيه جايى براى نگرانى وجود ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 11
11 - تنها مؤمنان به قرآن بهره مند از هدايت ها و رحمت هاى بيكران آن هستند .
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
با توجه به اينكه هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى همگان به رحمت ويژه الهى است، به نظر مى رسد «لقوم يؤمنون» اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه تنها مؤمنان از هدايتها و رحمتهاى ويژه بهره مند خواهند شد. گفتنى است مراد از «لقوم يؤمنون» به دليل فراز قبل، مؤمنان به قرآن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 53 - 1،10
1 - تنها راه ايمان به قرآن براى منكران قرآن ، تحقق تهديد ها و بروز حقايق آن است .
و لقد جئنهم بكتب . .. هل ينظرون إلا تأويله
ضمير در «تأويله» به «كتب» در آيه قبل برمى گردد. و مراد از تأويل كتاب الهى، به قرينه فرازهاى بعد، بروز و ظهور حقايق قرآن و تحقق تهديدها و وعده هاى آن است. و جمله «هل ينظرون ... » با توجه به اينكه ناظر به آيه قبل است، چنين معنا مى شود: براى منكران قرآن جهت تصديق آن راهى جز ظهور حقايق قرآنى، كه در قيامت تحقق مى يابد، نيست.
10 - باور به تعاليم قرآن و انجام دستورات آن ، راه جلوگيرى از تباه گشتن سرمايه عمر
قد خسروا أنفسهم
جمله «قد خسروا أنفسهم» در توصيف كسانى است كه در دنيا قرآن را باور نكردند و به دستورات آن گردن ننهادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 108 - 11
11 - پذيرش قرآن و عمل به راهنمايى هاى آن هدايت ، و ردّ و انكار آن گمراهى و ضلالت است .
قد جاءكم الحق من ربكم فمن اهتدى فإنما يهتدى لنفسه و من ضل فإنما يضل عليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 14 - 10
10- خداوند ، با توجه دادن مشركان به الهى بودن قرآن ، آنان را به پذيرش اسلام و قرآن دعوت كرد .
فإلّم يستجيبوا لكم فاعلموا . .. فهل أنتم مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 14
14- همه انسان ها از هر گروه و طايفه ( مشركان ، يهود ، نصارا و . . . ) وظيفه دار ايمان به قرآن
و من يكفر به من الأحزاب فالنار موعده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 108 - 3
3- توحيد خالص و پيراسته از هر گونه شرك ، ايمان به قرآن و وحى ، راه رسيدن به خداست .
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين . .. و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 20 - 5
5- اعتقاد به يگانگى خدا و پذيرش آنچه از ناحيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده ، عهد ها و پيمان هاى خداوند با آدميان است .
الذين يوفون بعهد الله و لاينقضون الميثق
آيه قبل - كه سخن از حقانيّت قرآن و تعاليم آن داشت- و آيات پيش از آن - كه درباره توحيد و نفى شرك بود- بيانگر مصاديقى بارز از عهد و پيمان خداوند با بندگان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 13
13- خضوع و سجود آگاهان در برابر قرآن ، گواه بى نيازى آن از ايمان ديگران و بى تأثيرى بى ايمانى آنان *
ءامنوا به أو لاتؤمنوا إن الذين أُوتوا العلم من قبله إذا يتلى عليهم يخرّون
برداشت فوق بر اين اساس است كه «إن» تعليل باشد براى جمله «آمنوا به أو. ..»; يعنى، چون اهل دانش به قرآن ايمان مى آورند، ايمان و عدم ايمان ديگران مساوى بوده و نيازى به ايمان آنان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 27 - 7
7- رهنمود هاى قرآن ، تنها تعاليم شايسته براى پذيرش و اطاعت است .
واتل ما أُحى إليك من كتاب ربّك
فعل «اتل» مى تواند از مصدر «تلاوة» به معناى قرائت باشد و ممكن است مصدر آن «تلو» به معناى تبعيت در نظر گرفته شود. برداشت بالا، براساس معناى دوم است. مقابله «اتل» - در اين آيه - با «لاتطع» - در آيه بعد - اين احتمال را تقويت كرده و بر حصر نيز دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 1
1 - اقدام ايمان آوردگان از اهل كتاب ، به اقرار مجدد ايمان خويش به هنگام تلاوت آيات قرآن بر ايشان
الذين ءاتينهم الكتب . .. و إذا يتلى عليهم قالوا ءامنّا به
مقصود از «إذا يتلى عليهم. ..» اين است كه هر بار كه آياتى از قرآن نازل مى شود و بر آنان تلاوت مى گردد، اظهار مى دارند كه «آمنّا به».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 46 - 9
9 - مسلمان ، بايد به قرآن و كتاب هاى آسمانى ، ايمان داشته باشد .
ءامنّا بالذى أُنزل إلينا و أُنزل إليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 47 - 7،8
7 - قرآن ، جزء متعلق ايمان است و مؤمنان ، بايد به آن ايمان داشته باشند .
و كذلك أنزلنا إليك الكتب فالذين ءاتينهم الكتب يؤمنون به
8 - تعداد كمى از مشركان مكه ، به قرآن ، ايمان آوردند .
و من هؤلاء من يؤمن به
«من» در «من هؤُلاء» تبعيض است و «هؤُلاء» اشاره به مشركان مكه دارد. گفتنى است كه تعبير «من هؤُلاء» - همان گونه كه برخى گفته اند - دلالت بر قلّت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 31 - 1،5
1 - كافران مكه اعلام كردند كه به هيچ رو به قرآن و كتاب هاى پيشينِ آسمانى ايمان نمى آورند .
و قال الذين كفروا لن نؤمن بهذا القرءان و لا بالذى بين يديه
5 - مؤمنان ، بايد به كتاب هاى آسمانى پيشين ، همچون قرآن ، ايمان بياورند .
لن نؤمن بهذا القرءان و لا بالذى بين يديه
از اين كه كافران به صراحت و قاطعيت اعلام كرده اند كه به قرآن، تورات و انجيل ايمان نمى آورند، استفاده مى شود كه ايمان به كتاب هاى پيشين نيز لازم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 3
3 - مشركان ، در قيامت و يا با مشاهده نزول عذاب ، اظهار مى كنند كه به قرآن ايمان دارند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه آيات پيشين - كه درباره قرآن بود - مى تواند قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 3،4
3- گواهى و ايمان بنى اسرائيل و يهود به حقانيت قرآن ، حجتى عليه كافران و مشركان
إن كان من عند اللّه و كفرتم به و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله
خداوند، ايمان فردى از يهود را - كه آگاه به تورات و مفاد آن بود - گواهى بر حقانيت قرآن شمرده است و به كافران تذكر داد و به آن احتجاج كرده است.
4- ايمان و اعتقاد برخى از پيروان اديان آسمانى به قرآن ، تأييدى بر حقانيت آن
إن كان من عند اللّه و كفرتم به و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله
ارزش ايمانِ اهل كتاب به قرآن و پيام آن براى ديگران، از آن جهت است كه آنان با پيام وحى آشنا هستند و ايمانشان به قرآن، بر اساس آگاهى به پيام و محتواى كتاب هاى آسمانى است. از اين جهت مى تواند براى ديگران دليل و حجت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 3،6
3- گرايش محرومان به قرآن ، بهانه مستكبران براى ترديد در حقانيت آن
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
تعبير «لو كان خيراً. ..»، بيان دليل است و از محتواى آيه استفاده مى شود كه كافران، از طايفه اشراف مستكبر و مؤمنان از طبقه محروم بودند. بدين جهت مستكبران، ابراز مى داشتند اگر قرآن خيرى در برداشت، تهى دستان بى هويت بدان روى نمى آوردند.
6- محرومان ، نخستين گروندگان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
از لحن تحقيرآميز «ماسبقونا» استفاده مى شود كه كافران، از طبقه اشراف و توده مؤمنان، از طبقات محروم و پايين جامعه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 10
10- ترويج دين و مبارزه با گمراهى ، از لوازم ايمان و پذيرش قرآن
يستمعون القرءان . .. فلمّا قضى ولّوا إلى قومهم منذرين
عبارت «فلمّا قضى ولّوا. .. منذرين» مى رساند كه پس از فهم پيام وحى و قبول آن، نوبت اقدام براى هدايت خلق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 2،3،7،8
2 - توصيه خداوند به كافران و منكران قيامت به ايمان به خدا ، پيامبر اسلام و قرآن
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
بيشتر مفسّران مقصود از «نور» در اين آيه را قرآن كريم مى دانند.
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، سه ركن اصلى عقايد اسلامى
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
7 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، مستلزم عمل و رفتار متناسب با آن است .
فامنوا باللّه . .. و اللّه بما تعملون خبير
يادآورى آگاهى خداوند از رفتار انسان ها - پس از توصيه به ايمان - مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
8 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، تأثيرگذار در رفتار و كردار آدمى
فامنوا باللّه . .. واللّه بما تعملون خبير
از ارتباط ميان توصيه به ايمان و يادآورى موضوع آگاهى خداوند از رفتارهاى انسان ها، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 2 - 4
4 - ايمان گروهى از جن به قرآن ، در مرحله آغازين نزول
إنّا سمعنا قرءانًا عجبًا . يهدى إلى الرشد فامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 1
1 - برخى از افراد جن ، به مجرد شنيدن آيات هدايت بخش قرآن ، به آن ايمان آوردند .
و أنّا لمّا سمعنا الهدى ءامنّا به
مقصود از «الهدى» - به قرينه آيه «قالوا إنّا سمعنا قرءاناً عجباً . يهدى إلى الرشد...» - قرآن كريم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 14 - 2
2 - جن ، وظيفه دار ايمان به قرآن و تسليم در برابر تعاليم آن
و أنّا منّا المسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 9
9 - ضرورت ايمان به نزديك بودن خداوند به بندگان و توان او بر اعطاى درخواست هاى ايشان
و ليؤمنوا بى
از آن جا كه «و ليؤمنوا بى» پس از بيان قرب الهى به بندگان و اجابت درخواستهاى ايشان مطرح شده، مى توان گفت: مراد از ايمان در اين جا ايمان به نزديكى خدا و اجابت درخواستهاى بندگان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 7،11
7 - باور به داورى برتر خدا مايه صبر مؤمنان در برابر كفرپيشگان حق ستيز
فاصبروا حتى يحكم اللّه بيننا و هو خير الحكمين
هدف شعيب(ع) از بيان داورى برتر خدا پس از دعوت مؤمنان به صبر تا فرارسيدن قضاوت الهى، ايجاد زمينه صبر در آنان بود.
11 - كافران قوم شعيب ، به خدا و داورى او و يارى رسانيش به حقپويان معتقد بودند .
فاصبروا حتى يحكم اللّه بيننا و هو خير الحكمين
چنانچه خطاب در «فاصبروا» متوجه كافران نيز باشد، دعوت شعيب از آنان به صبر تا داورى خدا، بيانگر اين نكته است كه منكران رسالت او معتقد به خداوند بوده اند. تصريح به «بالذى ارسلت به» پس از «ءامنوا» اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 16
16 - « عن ابى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عز و جل « الذين يؤمنون بالغيب » قال : من أقر بقيام القائم انه حق ;
از امام صادق (ع) درباره «الذين يؤمنون بالغيب» روايت شده كه فرمود: آنان كسانى هستند كه به حقانيت قيام قائم اقرار دارند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 6 - 3
3 - قرآن بهترين راهنماى مردم براى ايمان به خدا و قيامت
إن الذين كفروا سواء عليهم ءأنذرتهم أم لم تنذرهم لايؤمنون
چنانچه مراد از «كفر» كفر به قرآن باشد، جمله «سواء عليهم» به اين حقيقت اشاره دارد كه اگر قرآن در انسانى تأثير نبخشد چگونه انتظار مى رود كه از سخن پيامبر(صلی الله علیه و آله) تأثير بپذيرد؟ و اين حاكى از آن است كه قرآن بهترين وسيله هدايت و ارائه كننده مؤثرترين انذارهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 3
3 - ايمان به خدا و روز قيامت ، از اركان اعتقادى دين اسلام
و من الناس من يقول ءامنا باللّه و باليوم الأخر
معمولا كسانى كه در صدد نفوذ در ميان طايفه و گروهى هستند، پايبندى خويش را به مهمترين اصول آن طايفه ابراز مى دارند. بنابراين از ديدگاه همگان، ايمان به خدا و قيامت از مهمترين اركان اعتقادى اسلام مى باشد و آدمى با اظهار ايمان به آن از زمره مسلمانان محسوب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 5
5 - ايمان به خدا و قيامت و تصديق رسالت پيامبران ، از اصول مشترك اديان آسمانى است .
إن الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر
ايمان به خدا و قيامت از «من آمن . ..» به دست مى آيد و ايمان به رسولان الهى از عنوانهاى مذكور در آيه (مسلمانان، يهوديان و ...) معلوم مى شود; زيرا اين ملتها همه معتقد به رسالت انبيا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 6
6 - ايمان به خدا و روز قيامت از اركان اساسى مكتب انبيا ( ع )
من ءامن منهم باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 17
17 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران مشخصه نيكان
و لكن البر من ءامن باللّه . .. و النبيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 228 - 5،6
5 - ايمان به خدا و روز قيامت ، ضامن انجام تكاليف الهى
و لا يحل لهنّ . .. ان كنّ يؤمنّ باللّه و اليوم الاخر
6 - عمل به تكاليف الهى ، لازمه ايمان به خدا و روز قيامت
و لا يحل لهنّ . .. ان كنّ يؤمنّ باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 9،10
9 - مؤمنان به خدا و قيامت از ازدواج زن مُطلّقه ، ممانعت نمى كنند .
فلا تعضلوهنّ ان ينكحن . .. ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن باللّه و اليوم الاخر
10 - ايمان به خدا و قيامت ، زمينه پذيرش احكام و مواعظ الهى
ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 249 - 21،22،23
21 - معتقدان به لقاى خداوند ( روز رستاخيز ) در لشكر طالوت ، اميدواركنندگان دل هاى نگران
قال الّذين يظنّون انّهم ملاقوا اللّه كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرةً
22 - مؤمنان به روز رستاخيز ، معتقد به پايدارى در پيكار با دشمنان خدا ، على رغم كمبود نيرو
قال الّذين يظنّون . .. غلبت فئة كثيرة
23 - گمان به لقاءاللّه ( روز رستاخيز ) موجب پايدارى انسان در پيكار با دشمنان
قال الّذين يظنُون . .. غلبت فئة كثيرة
بنابراينكه «يظنّون» به معنى گمان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 20
20 - اعتقاد و يقين مؤمنان به معاد و بازگشت به سوى خداوند .
و اليك المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 24 - 7
7 - اهل كتاب ، معتقد به رستاخيز و كيفر اعمال
لن تمسّنا النار الاّ اياماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 22
22 - ايمان و اعتقاد حواريون به رستاخيز و حسابرسى در قيامت *
و اشهد بانّا مسلمون
چون شاهد گرفتن حواريون در دنيا ظاهراً ثمرى براى آنان ندارد، لذا اين استشهاد براى استفاده در آخرت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 1،4،5،7،8،10
1 - ايمان به خدا و روز قيامت ، امر به معروف ، نهى از منكر و شتاب در كار هاى خير ، از ويژگى هاى برخى اهل كتاب
من اهل الكتب . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنك
4 - ايمان به خدا و روز واپسين ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب ورزيدن به كار هاى نيك ، ملاك ارزش و شايستگى ( صالح بودن )
يؤمنون . .. يسارعون فى الخيرات و اولئك من الصالحين
5 - ايمان به خدا و روز واپسين ، امر به معروف و نهى از منكر ، از اصول مشترك اعتقادى و عملى اديان الهى
من اهل الكتب . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنك
7 - گروهى از اهل كتاب كه مؤمن به خدا و روز واپسين و امركننده به معروف و نهى كننده از منكر و شتاب كنندگان به نيكى ها هستند ، از تبار صالحان هستند .
من اهل الكتب امة . .. يؤمنون باللّه ... و اولئك من الصالحين
8 - قيام به امر دين ( اطاعت خدا ) تلاوت آيات خدا ، سجده به درگاه او ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب در امور خير ، ويژگى امّت شايسته و صالح
امة قائمة . .. و اولئك من الصالحين
10 - صالح شدن انسان ها ، در گرو ايمان به خدا ، معاد ، امر به معروف و نهى از منكر ( اصلاح ديگران ) و شتاب در كار هاى نيك است .
يؤمنون باللّه . .. و اولئك من الصالحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 115 - 4،7،9
4 - قيام به طاعت خدا ، تلاوت آيات وى در شب هنگام در حال سجده ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف ، نهى از منكر و شتاب در نيكى ها ، از اعمال خير
من اهل الكتب امّة قائمة . .. و ما يفعلوا من خير
7 - قيام به امر خدا ، تلاوت آيات او ، سجده ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب در امر خير ، از ويژگى هاى تقواپيشگان
امّة قائمة يتلون ءايت اللّه . .. و اللّه عليم بالمتّقين
آيه، در صدد بيان پاداش كسانى است كه خصلتهاى مذكور را دارند، از آنها تعبير به متّقين كرده، پس آن خصلتها از آن متقين است.
9 - ايمان به خدا و روز واپسين و عمل صالح ، موجب نيل آدمى به تقواپيشگى *
امّة قائمة . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر ... و اللّه عليم بالمتّقين
تعبير از مؤمنانِ آمر به معروف و . .. به متّقيان يا به جهت اين است كه دارندگان صفات ياد شده تقواپيشه هستند، و يا آن صفات موجب نيل آدمى به تقواپيشگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 158 - 3
3 - ايمان به حشر و بقاى آدمى پس از مرگ ، برانگيزنده وى براى حضور در ميدان كارزار عليه دشمنان دين
و لئن مُتّم او قُتلتم لالى اللّه تحشرون
خداوند با بيان اين معنا كه آدمى با مرگ و يا كشته شدن، چه در راه منافع دنيا و يا راه خدا، به سوى او محشور مى شود، او را به جهاد ترغيب و انگيزه پيكار در راه خدا را در او تقويت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 191 - 29،31
29 - اعتقاد به قيامت و كيفر و پاداش در آن ، پيامد اعتقاد به باطل نبودن و هدفدار بودن آفرينش
ربّنا ما خلقت هذا باطلاً سبحانك فقنا عذاب النّار
كلمه «فا» در «فقنا . .. »، بيانگر اين معناست كه خردمندان با نفى بطلان در آفرينش و اعتقاد به هدفدارى جهان به اين نتيجه رسيده اند كه بايد قيامت و روز جزا و پاداشى باشد.
31 - اعتقاد به معاد و درخواست رهايى از آتش دوزخ ، نشانه خردمندى
لايات لاولى الالباب . .. فقنا عذاب النّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 9
9 - خردمندان ، مؤمن به خداوند ، رسالت تمامى انبيا و برپايى قيامت
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 38 - 10
10 - ناسازگارى تكبر و فخرفروشى با ايمان به خدا و قيامت
لا يحبّ من كان مختالا فخوراً . .. و الذين ... و لا يؤمنون باللّه و لا باليوم الا
برداشت فوق بر اين مبناست كه «الذين . .. لا يؤمنون» عطف بر «الذين يبخلون» و توصيفى براى «مختالا فخوراً» باشد. يعنى فخرفروشان و مُتكبران ايمان واقعى به خدا و قيامت ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 39 - 1،4
1 - ايمان به خدا و قيامت و انفاق ، هيچ خسارتى را براى آدمى در پى نخواهد داشت .
و ماذا عليهم لو امنوا باللّه و اليوم الاخر و انفقوا
4 - ارزشمندى انفاق ، مشروط به ايمان به خدا و قيامت است .
ماذا عليهم لو امنوا باللّه و اليوم الاخر و انفقوا
على رغم اينكه بحث آيات گذشته درباره انفاق و مسائل مربوط به آن بود، مطرح ساختن ايمان به خدا و قيامت پيش از امر به انفاق مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 59 - 17،20،21،24
17 - ارجاع اختلافات و كشمكش ها به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( قرآن و سنت ) ، از نشانه هاى@ايمان به خدا و قيامت
فان تنازعتم . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
20 - اطاعت از خدا و رسول و اولواالامر ، نشانه ايمان واقعى به خدا و روز قيامت است .
اطيعوا اللّه و اطيعوا الرّسول و اولى الامر . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم ال
بنابر اينكه جمله «ان كنتم»، شرط براى جمله «اطيعوا اللّه» نيز باشد.
21 - ايمان به قيامت ، از اصول مهم اعتقادى اسلام
ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
يادكردن ايمان به قيامت در كنار ايمان به خداوند، دلالت بر اهميّت آن دارد.
24 - ايمان به خدا و قيامت ، پشتوانه اجرايى احكام اسلام و مايه پرهيز از نافرمانى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
اطيعوا اللّه . .. ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 7،9
7 - ضرورت ايمان به فرشتگان ، پيامبران الهى و روز قيامت
و من يكفر باللّه و ملئكته و كتبه و رسله و اليوم الأخر
9 - اعتقاد به خدا ، پيامبران ، روز قيامت ، فرشتگان و كتب آسمانى ، اركان هدايت و شرط تحقق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. فقد ضل ضللا بعيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 11،12،16
11 - يهوديان مؤمن به خدا و قيامت ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون فى العلم منهم . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
بنابر اينكه «المؤمنون باللّه . ..» عطف باشد بر «الرسخون».
12 - مؤمنان به خدا ، قيامت و قرآن ، بر پا دارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، از پاداش بزرگ الهى ، برخوردار خواهند شد .
أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
16 - ايمان به خدا و قيامت ، مستلزم ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
كلمه «المؤمنون باللّه» عطف بر «الراسخون» است و در نتيجه «يؤمنون بما انزل . ..» خبر براى «المؤمنون باللّه» نيز مى باشد. گفتنى است كه لازمه ايمان به قرآن، ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و لذا در برداشت فوق ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 172 - 11،13
11 - علم و ايمان حضرت عيسى ( ع ) و فرشتگان مقرب الهى به قيامت و محشور شدن به پيشگاه خداوند ، مانع استكبار آنان از بندگى خدا
لن يستنكف المسيح ان يكون عبداً للّه و لاالملئكة . .. فسيحشرهم إليه جميعاً
جمله «و من . ..» جمله حاليه و بيان علت از جمله سابق است. يعنى امكان ندارد مسيح و فرشتگان از عبادت خدا امتناع كنند ; چون حشر انسان و ملائكه به سوى خدا حتمى است و مسيح و فرشتگان از آن آگاهند.
13 - علم و ايمان در قيامت و حضور در پيشگاه خداوند ، مانع از استكبار و بازماندن از عبادت خدا
لن يستنكف المسيح . .. و من يستنكف عن عبادته و يستكبر فسيحشرهم إليه جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 7
7 - ايمان به وحدانيت خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، نشانه عبوديت و بندگى خدا
و يستكبر فسيحشرهم إليه جميعاً. فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
خداوند از كسانى كه استنكاف نمى كنند و او را عبادت مى كنند، به مؤمنان داراى اعمال صالح تعبير كرد. متعلق ايمان به دليل آيات گذشته، قيامت (فسيحشرهم) و وحدانيت خدا (انما اللّه اله واحد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 1،2،4،8،9،10
1 - ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون
«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه - به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.
2 - مسلمانان ، يهوديان ، مسيحيان و صابئى ها ، سزاوارترين امت ها براى ايمان راستين به خدا و قيامت و انجام عمل صالح
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى من ءامن
نام بردن از ملتهاى مذكور - با اينكه ايمان راستين از هر امتى (من ءامن . ..) موجب رهايى از ترس و اندوه است -، مى تواند اشاره به اين باشد كه پيروان اين اديان از ديگران سزاوارتر و داراى زمينه بيشترى براى پذيرش ايمان حقيقى هستند.
4 - ايمان به خدا و قيامت و رسالت انبيا ، از اصول مشترك اديان آسمانى
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر
ايمان به رسولان الهى، از عناوين مذكور در آيه (الذين ءامنوا . .. النصرى) استفاده شده است.
8 - تنها انتساب به اديان الهى بدون ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، سعادت آفرين نخواهد بود .
إنّ الذين ءامنوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف
با توجه به اينكه جمله «من ءامن . ..» خبر براى «الذين ءامنوا» است، تكرار ايمان در اين دو فراز و نبود ضمير در جمله خبرى مى رساند كه سعادت، در گرو ايمان حقيقى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح مى باشد و در اين جهت ميان منتسبان به اديان آسمانى و غير آنان تفاوتى وجود ندارد.
9 - ايمان به خدا و قيامت و پيشه نمودن عمل صالح ، پايه هاى سعادت و رستگارى امتها
إنّ الذين ءامنوا . .. و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
10 - آرامش خاطر و ترس نداشتن از آينده ، در گرو ايمان به خدا و قيامت و عمل صالح
من ءامن باللّه و اليوم الاخر . .. فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 2
2 - ايمان به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، پيمان خداوند با بنى اسرائيل
من ءامن باللّه و اليوم الاخر و عمل صلحاً . .. لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل
به مقتضاى اين آيه با آيه قبل مى توان گفت مورد ميثاق ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 11،12
11 - باور به قيامت و عذاب دردناك آن موجب ترس از خداوند وعمل به احكام او
ليعلم اللّه يخافه بالغيب
«باء» در بالغيب مى تواند سببيه باشد بر اين مبنا مراد از غيب امورى است كه از نظر شخص خائف و حواس وى پنهان مى باشد و از مصاديق بارز غيب و نهانى كه سبب خوف آدمى از خدا مى شود قيامت و عذاب آخرت است.
12 - هدف از آزمايش مؤمنان مشخص شدن صفوف باورداران به غيب ( قيامت و عذاب ) از غير آنان
ليبلونكم اللّه . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
قيامت وعذاب آخرت زمانى موجب ترس از خداوند مى شود كه آدمى به آن باور داشته باشد بنابراين تمايز خداترسان در واقع تمايز باورداران قيامت از غير آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 19
19 - باور به قيامت و بازگشت به خدا و حسابرسى كردار ها زمينه ساز مراقبت بر ايمان و پرهيز از عوامل گمراهى
عليكم انفسكم . .. فينبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 154 - 11،12
11 - ايمان به قيامت و ملاقات خدا، از اهداف نزول تورات است.
ثم ءاتينا موسى الكتب . .. لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
12 - توجه بنى اسرائيل به محتواى تورات، زمينه ساز ايمان آنان به قيامت و ملاقات خدا
ثم ءاتينا موسى الكتب . .. لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 147 - 2
2 - تصديق آيات الهى و ايمان به روز قيامت از شرايط ارزشمندى اعمال نيك در پيشگاه خداوند است .
و الذين كذبوا بايتنا و لقاء الأخرة حبطت أعملهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 2 - 19
19- دقّت در موجودات هستى و نظام آنها ، درپى دارنده باور به قيامت است .
الله الذى رفع السموت . .. يفصل الأيت لعلكم بلقاء ربكم توقنون
برداشت فوق ، ناظر به اين معناست كه مراد از «الأيات» آيات تكوينى از قبيل برافراشته شدن آسمانها و . .. باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 3 - 11
11- تفكر در پديده هاى هستى ، زمينه ساز باور به لقاى خدا و برپايى قيامت است .
إن فى ذلك لأيت لقوم يتفكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 4 - 13
13- تفكر در پديده هاى هستى ، زمينه ساز باور به لقاى خدا و برپايى قيامت است .
إن فى ذلك لأيت لقوم يعقلون
برداشت فوق بر اين اساس است كه متعلق «آيات» به قرينه جمله «لعلكم بلقاء ربكم توقنون» در آيات قبل ، لقاى خدا و برپايى قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 8
8- باور به ربوبيّت خدا بر انسان ها ، وادار كننده انسان به پذيرش قيامت و زنده شدن مردگان براى حضور در صحنه آخرت
أُولئك الذين كفروا بربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 74 - 2
2 - ايمان به معاد و روز جزا ، از شاخصه هاى انديشه اعتقادى اديان آسمانى
و إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة عن الصرط لنكبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 13
13 - واجدان روحيه تواضع ، با موعظه و يادآورى به خداوند و قيامت ايمان مى آورند .
نسيتم لقاء يومكم هذا . .. إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 4
4 - مشركان ، با تحقق حشر و بعث و مشاهده آن ، به آن اظهار ايمان مى كنند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به
در صورتى كه زمان فزع مشركان، حشر و قيامت باشد; مرجع ضمير «به» مى تواند «بعث» (مستفاد از «إذ فزعوا») باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 52 - 2
2 - تصديق و باور داشتن قيامت و زنده شدن انسان ها ، از ويژگى هاى بهشتيان و بندگان مخلَص خدا در دنيا است .
يقول أءنّك لمن المصدّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 41 - 6
6 - صبر بر ناگوارى ها ، عبادت در برابر پروردگار و ايمان به قيامت ، تكليف تمامى مؤمنان
فاصبر . .. و سب-ّح ... و استمع يوم يناد المناد
هر چند واژه هاى «اصبر»، «سبّح» و «استمع» ظاهراً خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است; ولى در حقيقت تكليفى است براى همگان و پيامبر(صلی الله علیه و آله) از آن جهت كه الگوى امت است، به تنهايى مخاطب قرار گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 9 - 2
2 - انسان هاى عاقل و خردمند ، پذيراى حقانيت وعده هاى خداوند و تحقق روز جزا
يؤفك عنه من أُفك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 1
1 - اعتقاد به خداوند و روز بازپسين ، دو ركن اساسى اسلام و ايمان
لاتجد قومًا يؤمنون باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 20 - 1،5
1 - نامه اعمال معتقدان به قيامت و حساب رسى ، به دست راست آنان داده خواهد شد .
فأمّا من أُوتى كتبه بيمينه . .. إنّى ظننت أنّى ملق حسابيه
5 - ايمان به قيامت و حساب رسى اعمال ، دليل شادمانى و رضايت مندى مؤمنان بهشتى ، هنگام مشاهده نامه اعمال خويش است .
فيقول هآؤُم اقرءوا كتبيه . إنّى ظننت أنّى ملق حسابيه
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه جمله «إنّى ظننت. ..» در مقام تعليل براى جمله «فيقول هآؤُم ...» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 26 - 1
1 - تصديق روز جزا و اعتقاد به حساب رسى بندگان ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين يصدّقون بيوم الدين
يكى از كاربردهاى واژه «دين»، جزا و حساب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 10 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر بيم دارى از قيامت و ايمان به روز جزا
إنّا نخاف من ربّنا يومًا عبوسًا قمطريرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 2
2 - تقوا پيشگان ، مؤمن به كتاب هاى آسمانىِ اديان گذشته و معارف و احكام آنها
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 23
23 - ناسازگارى ايمان به كتاب هاى آسمانى و قتل پيامبران
قالوا نؤمن بما أنزل علينا . .. قل فلم تقتلون أنبياء اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 93 - 20
20 - ادعاى ايمان به كتاب هاى آسمانى و پيامبران الهى ، ناسازگار با گرايش به اعمال نارواست .
بئسما يأمركم به إيمنكم إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 7
7 - پيروى از دستورات كتاب هاى آسمانى ، نشانه ايمان داشتن به آنهاست .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«الذين» مبتدا و «أولئك يؤمنون به» خبر براى آن است و جمله «يتلونه . ..» حال براى «الذين» مى باشد. بنابراين معناى جمله فوق با توجه به ارجاع ضمير «به» به «الكتاب» چنين است: كسانى از اهل كتاب - كه از كتاب خويش پيروى مى كنند - به آن ايمان دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 6،10،16،17
6 - ضرورت ايمان به كتاب هاى آسمانى همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى النبيّون من ربهم
10 - مسلمانان ، بايد به يهود و نصارا ابلاغ كنند كه به قرآن و همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان و به تمامى كتاب هاى آسمانى ، ايمان دارند .
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و ما أوتى النبيّون
برداشت فوق از كلمه «قولوا» (بگوييد) استفاده مى شود. آيه قبل گوياى اين است كه «مقول له» (كسى كه بايد به او ابلاغ شود) يهود و نصاراست.
16 - تسليم بودن در برابر خدا ، مستلزم ايمان به همه پيامبران و كتاب هاى آسمانى است .
ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا . .. و نحن له مسلمون
جمله «و نحن له مسلمون» مى تواند به منزله دليل و علت براى حقايق بيان شده در آيه مورد بحث باشد.
17 - ايمان به خدا ، پيامبران ، و كتاب هاى آسمانى و تسليم بودن در برابر خدا ، از اركان دين اسلام است .
قولوا ءامنا باللّه . .. و نحن له مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 5،7،17
5 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران و پرداخت مال ( انفاق ) براى رفع نياز مستمندان و آزادى بردگان از مسائل اساسى دين است .
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ءامن باللّه ... و ءاتى المال على حبه
7 - ضرورت ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و تمامى پيامبران
و لكن البر من ءامن باللّه و اليوم الأخر و الملئكة و الكتب و النبيين
17 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران مشخصه نيكان
و لكن البر من ءامن باللّه . .. و النبيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 7،11،12
7 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به خدا ، ملائكه ، كتب آسمانى و پيامبران الهى
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه و ملئكته و كتبه و رسله
كلمه «كلّ» علاوه بر مؤمنان، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز مى شود. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان، همگى ايمان به خدا و ... دارند.
11 - لزوم ايمان به فرد فرد انبيا و كتب آسمانى
كلّ امن . .. و كتبه و رسله لا نفرّق بين احد من رسله
12 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به همه انبياى گذشته و كتب آسمانى
كلّ امن . .. لا نفرّق بين احد من رسله
بنابراينكه كلمه «كل» علاوه بر اينكه شامل همه مؤمنان است، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز باشد. در نتيجه جمله «لا نفرّق ... » مقول قول پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 53 - 5،6،9
5 - تصريح حواريون به ايمان به چيزهايى كه خداوند فرءوف رستاده ( كتب آسمانى ) و پيروى از رسولش ( عيسى )
ربّنا امنا بما انزلت و اتّبعنا الرسول
6 - حُسن اظهار ايمان به كتاب الهى و پيروى از رسولان الهى ، در پيشگاه ربوبى
ربّنا امنا بما انزلت و اتّبعنا الرسول
9 - ايمان به كتاب آسمانى و پيروى از پيامبر ، زمينه راهيابى به منزلت انبيا
و اشهد بانّا مسلمون. ربّنا امنا بما انزلت و اتبعنا الرسول فاكتبنا مع الشاهدين
به قرينه «و اشهد . .. »، منظور از «الشاهدين»، همان عيسى (ع) و ديگر پيامبرانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 12
12 - تصديق كتب آسمانى و انبياى گذشته ، شرطى براى صحت ادعاى پيامبرى
ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 4،5،7
4 - لزوم توأم بودن ايمان به خدا و ايمان به همه انبياى الهى و كتب آسمانى
قل امنا باللّه . .. و النّبيّون من ربّهم
5 - ايمان به همه پيامبران و كتب آسمانى ، عمل به ميثاق الهى است .
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. قل امنا باللّه و ما انزل ... و النّبيّون من ر
7 - ايمان به خدا و كليه انبيا و كتب آسمانى ، از اركان مهمّ اعتقادى
قل امنا باللّه . .. و النّبيّون من ربّهم
«قل امنا»، عهده دار تبيين «دين» در آيه سابق است. بنابراين اركان مهم دين، مطالبى است كه در اين آيه مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 4،6
4 - مسلمانان به خاطر ايمانشان به كتب آسمانى ، دوستدار همه پيروان اديان الهى
ها انتم اولاء تحبّونهم و لا يحبّونكم و تؤمنون بالكتب كلّه
بنابر اينكه «تؤمنون»، علّت براى «تحبونهم» باشد.
6 - مسلمانان ، مؤمن به تمامى كتب آسمانى
و تؤمنون بالكتب كلّه
اگر چه «كتاب» به لفظ مفرد آمده، ولى به معناى جمع است; چون الف و لام آن براى جنس است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 1،2
1 - تصميم بر ارجاع داورى به طاغوت ، ناسازگار با ايمان به قرآن و ديگر كتب آسمانى است .
الم تر الى الذين يزعمون . .. يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت
1 - جمله «يريدون . .. » دلالت مى كند كه حتّى تصميم بر چنين كارى نيز خطاست ; چه رسد به انجام آن. 2 - كلمه «طاغوت»، مصدر و به معناى اسم فاعل است ; يعنى: هر انسان متجاوز، ظالم و جبّار.
2 - ناسازگارى ايمان به قرآن و كتب آسمانى ، با ارجاع داورى به طاغوتها
الم تر الى الذين يزعمون . .. يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 1،9
1 - ضرورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. و الكتب الذى أنزل من قبل
9 - اعتقاد به خدا ، پيامبران ، روز قيامت ، فرشتگان و كتب آسمانى ، اركان هدايت و شرط تحقق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. فقد ضل ضللا بعيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 2،3،4،5،10،11،16
2 - عالمان ژرفنگر يهود و مؤمنان واقعى آنها ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
لكن الرسخون فى العلم منهم و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
3 - لزوم ايمان به كتب آسمانى پيشين در كنار ايمان به قرآن
لكن الرسخون . .. و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
4 - نقش ايمان واقعى به اديان گذشته در پذيرش قرآن و ديگر كتب آسمانى
و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
5 - نقش مثبت و سازنده علم در ايمان به قرآن و ديگر كتب آسمانى
لكن الرسخون فى العلم . .. يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
10 - يهوديان بپادارنده نماز و پرداخت كننده زكات ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون . .. و المقيمين الصلوة و المؤتون الزكوة
گفتنى است كه «المقيمين» به وسيله فعلى همانند «امدح» و يا «اخص» منصوب شده و در اصل چنين بوده «و المقيمون الصلوة اخصهم و امدحهم» كه بنابر قواعد ادبى المقيمون و فعل اخص و امدح حذف شده است و ضمير در «امدحهم» به صورت اسم ظاهر در آمده است.
11 - يهوديان مؤمن به خدا و قيامت ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون فى العلم منهم . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
بنابر اينكه «المؤمنون باللّه . ..» عطف باشد بر «الرسخون».
16 - ايمان به خدا و قيامت ، مستلزم ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
كلمه «المؤمنون باللّه» عطف بر «الراسخون» است و در نتيجه «يؤمنون بما انزل . ..» خبر براى «المؤمنون باللّه» نيز مى باشد. گفتنى است كه لازمه ايمان به قرآن، ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و لذا در برداشت فوق ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 2،3،6
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر انتقاد آنان از ايمان مؤمنان به خدا ، قرآن و كتب آسمانى
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
3 - ايمان مسلمانان به خدا ، قرآن و تمامى كتب آسمانى ، برانگيزنده اهل كتاب بر تمسخر نماز و ديگر شعاير اسلام
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان ءامنا» به تقدير «لام»، بيانگر كراهت و ناخرسندى اهل كتاب نسبت به مسلمانان باشد، يعنى «ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا لشىء الا ايماننا باللّه . .. ».
6 - مؤمنان به خدا و قرآن ، وظيفه دار ايمان به تمامى كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما أنزل الينا و ما أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 15
15 - فرمانبرى از طغيانگران ، ناسازگار با ايمان به خدا و كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و عبد الطغوت
توصيف پيشينيان يهود و نصارا به بندگى و اطاعت طاغوت در پاسخ استهزاى اهل كتاب نسبت به مؤمنان، حاكى از ناسازگارى ايمان به خدا با اطاعت طاغوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 1،2،3،7
1 - وعده حتمى خداوند به آمرزش تمامى گناهان گذشته اهل كتاب در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همه كتب آسمانى و پرهيز از گناهان
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
با توجه به آيه 59 (هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما انزل الينا و ما انزل من قبل) و نيز آيه 61 (و اذا جاءوكم قالوا ءامنا)، معلوم مى شود مراد از ايمان در «ءامنوا» ايمان به خدا، قرآن، همه كتب آسمانى و ايمان به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
2 - دعوت خداوند از اهل كتاب به رعايت تقوا و ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى و دامن گرفتن از گناه ، موجب آمرزش گناهان گذشته آدمى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
متعلق «واتقوا» به قرينه «سيئاتهم» گناهان است، و مراد از «سيئاتهم» در «لكفرنا عنهم سيئاتهم» گناهان پيش از ايمان است.
7 - تأكيد خداوند بر وارد ساختن اهل كتاب به بهشت پر نعمت در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تمامى كتب آسمانى و رعايت تقوا
و لو ان أهل الكتب . .. لادخلنهم جنت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 5
5 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى راه رسيدن به استقلال و رهايى از يوغ بندگى كافران
و لو كانوا يؤمنون . .. ما اتخذوهم أولياء
برداشت فوق بر اين مبناست كه ولى به معناى سرپرست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 46 - 9
9 - مسلمان ، بايد به قرآن و كتاب هاى آسمانى ، ايمان داشته باشد .
ءامنّا بالذى أُنزل إلينا و أُنزل إليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 31 - 1
1 - كافران مكه اعلام كردند كه به هيچ رو به قرآن و كتاب هاى پيشينِ آسمانى ايمان نمى آورند .
و قال الذين كفروا لن نؤمن بهذا القرءان و لا بالذى بين يديه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 15
15 - ايمان به پيامبران پيشين و كتاب هاى آسمانى آنان ، بخشى از باور هاى دين اسلام
و قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب
از اين كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور بود به كتاب هاى آسمانى پيشين ايمان آورد و با توجه به اسوه بودن آن حضرت، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 12 - 12
12 - مريم ( س ) ، مؤمن به وحى و كتاب هاى آسمانى و تصديق كننده آنها بود .
و صدّقت بكلمت ربّها و كتبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 2 - 5
5 - باور به خالقيت خداوند و كمال بخشى او ، زمينه ساز تسبيح نام او و پرهيز از همراه ساختن آن با هرگونه وصف نامناسب است .
سبّح اسم . .. الذى خلق فسوّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 10
10- توجه به قضاوت و داورى خداوند در قيامت و باور به پاداش و مجازات در آن سرا ، آدمى را به استقامت در راه دين وامى دارد .
لقضى بينهم . .. إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم أعملهم ... فاستقم كما أُمرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 52 - 9
9 - باور به توانمندى خدا و شدت كيفر هاى وى زمينه ساز پرهيز آدمى از كفرورزى و ارتكاب گناه
فأخذهم اللّه بذنوبهم إن اللّه قوى شديد العقاب
هدف از توصيف خداوند با جمله «إن اللّه . .. » پس از بيان مؤاخذه كفرپيشگان گنهكار اين است كه انسانها با باور به نيرومندى خدا و شديد العقاب بودن وى، از مخالفت با وى بپرهيزند و رو به كفر و گناه نياورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 223 - 15
15 - توجه به حضور در دادگاه الهى و ملاقات وى ، زمينه ساز رعايت تقوا و حفظ حدود الهى
و اتّقوا اللّه و اعلموا انكم ملاقوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 249 - 21،23،24،27
21 - معتقدان به لقاى خداوند ( روز رستاخيز ) در لشكر طالوت ، اميدواركنندگان دل هاى نگران
قال الّذين يظنّون انّهم ملاقوا اللّه كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرةً
23 - گمان به لقاءاللّه ( روز رستاخيز ) موجب پايدارى انسان در پيكار با دشمنان
قال الّذين يظنُون . .. غلبت فئة كثيرة
بنابراينكه «يظنّون» به معنى گمان باشد.
24 - عقيده به لقاءاللّه ( روز رستاخيز ) ، از مراتب والاى ايمان
و الّذين امنوا معه قالوا لا طاقة لنا . .. قال الّذين يظنّون ... غلبت فئة كثيرة
كسانى كه از نهر گذشتند، همگى اهل ايمان بودند; ولى تنها آنانكه اعتقاد به لقاى خدا داشتند، بدون اظهار عجز، آماده مقابله با دشمن شدند; بنابراين ايمان به لقاءاللّه مرتبه اى والا از ايمان است كه آدمى را در انجام وظايف الهى پايدارتر مى سازد.
27 - معتقدان به لقاى خداوند ، پيروزى در جنگ را از جانب خداوند مى دانند .
قال الذين يظنّون . .. غلبت فئة كثيرة باذن اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 154 - 11،12
11 - ايمان به قيامت و ملاقات خدا، از اهداف نزول تورات است.
ثم ءاتينا موسى الكتب . .. لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
12 - توجه بنى اسرائيل به محتواى تورات، زمينه ساز ايمان آنان به قيامت و ملاقات خدا
ثم ءاتينا موسى الكتب . .. لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 2 - 18
18- اعتقاد و باور جزمى انسان ها به معاد و لقاى خداوند ، از هدف هاى قرآن در بيان نشانه هاى قدرت و تدبير خدا و سلطه او بر هستى است .
يفصّل الأيت لعلكم بلقاء ربكم توقنون
برداشت فوق ، ناظر به اين معناست كه مراد از «الأيات» آيات قرآنى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 3 - 11
11- تفكر در پديده هاى هستى ، زمينه ساز باور به لقاى خدا و برپايى قيامت است .
إن فى ذلك لأيت لقوم يتفكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 4 - 13
13- تفكر در پديده هاى هستى ، زمينه ساز باور به لقاى خدا و برپايى قيامت است .
إن فى ذلك لأيت لقوم يعقلون
برداشت فوق بر اين اساس است كه متعلق «آيات» به قرينه جمله «لعلكم بلقاء ربكم توقنون» در آيات قبل ، لقاى خدا و برپايى قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا ، رحمت آفرينى و مالكيتش بر روز جزا ، وادار كننده آدمى به پرستش او
رب العلمين. الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين. إياك نعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 4
4 - باور به مالكيت خدا و بازگشت به او ، آسان كننده تحمل مصيبت ها و مشكلات
الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 123 - 7
7- باور به انحصار مالكيت خداوند بر غيب هستى ، وادار كننده آدمى به پرستش خدا و توكل بر او
و لله غيب السموت و الأرض . .. فاعبده و توكل عليه
جمله «اعبده و توكل عليه» بر دو جمله «لله غيب السماوات و الأرض» و «إليه يرجع الأمر كله» تفريع شده است. برداشت فوق ، ناظر به ارتباط آن با جمله نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 2
2 - صداقت توده هاى مردم در ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آيين اسلام
ءامنوا كما ءامن الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 5
5 - خداوند ، از منكران قرآن خواسته است تا در صورت عجز از آوردن همانند براى قرآن ، به قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان آورند .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
مراد از لزوم دورى از آتش دوزخ پرهيز از موجبات آن است و موجبات آتش - به قرينه موضوع بحث در اين دو آيه (حقانيت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)) - انكار قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى باشد. بنابراين «فاتقوا النار»; يعنى: فاتقوا الكفر بالقرآن و الرسول لتتقوا النار.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 11
11 - عده بسيار اندكى از يهوديان ، معارف اسلام را باور كرده ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آوردند . *
فقليلا ما يؤمنون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه «قليلا» حال براى فاعل «يؤمنون» باشد; يعنى: «فما يؤمنون منهم إلا نفر قليل; پس ايمان نمى آورند از يهود مگر افرادى معدود». (اقتباس از مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 11
11 - ايمان به پيامبر اسلام از عهد هاى خداوند با اهل كتاب
أو كلما عهدوا عهداً . .. و لما جاءهم رسول ... نبذ فريق
بيان انكار رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ناديده گرفتن حقايق ذكر شده در تورات - پس از ياد كردن از عهدهاى يهود با خدا و نقض آنها - اشاره به برداشت فوق دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 4
4 - يهوديان در صورت ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن و پرهيز از گناهان ( سحر ، بى اعتنايى به كتاب هاى آسمانى و . . . ) از پاداش هاى الهى بهره مند مى شدند .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة من عنداللّه خير
مراد از ضمير در «أنهم» به قرينه آيه 99 و 101 يهوديان كافر به پيامبر و قرآن است. قابل ذكر است كه جمله «لمثوبة ...» جانشين جواب شرط است و آن جواب جمله اى همانند «لأثيبوا» (همانا پاداش داده مى شدند) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 4
4 - تورات و انجيل ، حاوى بشارت به آمدن قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بيانگر ضرورت ايمان به آن دو است .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
چون خواندن تورات و انجيل و پيروى از آن دو، مايه ايمان آوردن به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى شود، به دست مى آيد كه: آن دو كتاب، بشارت به آمدن قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) و لزوم ايمان آوردن به آنها مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 9،24
9 - ايمان به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و يارى كردن او ، ميثاقى الهى از انبياى گذشته و پيروان آنان
ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم
بنابراين كه آيه، خطاب به اهل كتاب و مراد از «رسول»، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
24 - پيامبران الهى متعهد به معرفى پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و بعثت و اوصاف او و فرمان به تصديق آن حضرت
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن
اميرالمؤمنين (ع): انّ اللّه تعالى أخذ الميثاق على الانبياء قبل نبيّنا ان يخبروا اممهم بمبعثه و نعمته و يبشروهم به و يأمروهم بتصديقه.
مجمع البيان، ج 2، ص 784 ; نورالثقلين، ج 1، ص 359، ح 215.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 1،5
1 - انحراف اهل كتاب از دين خدا ( ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و يارى آن حضرت )
افغير دين اللّه يبغون
با توجه به آيات قبل كه درباره اهل كتاب بوده است; اين آيه اشاره به آنان دارد.
5 - ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و يارى كردن آن حضرت ، دين خداست .
ثم جاءكم رسول . .. افغير دين اللّه يبغون
بنابراينكه مراد از «رسول» در دو آيه قبل، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 14
14 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اطاعت از آنان ، صبر و جهاد ، تقوا و احسان و توكّل ، موجب رضايت كامل الهى و برخوردارى از فضل بزرگ وى
المؤمنين. الّذين استجابوا ... و اتّبعوا رضوان اللّه و اللّه ذو فضل عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 26
26 - استحقاق اجر عظيم الهى ، در گرو ايمان به خدا و رسول و پرهيز از مخالفت با آنان
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
چون كلمه «اجر»، ظهور در پاداش استحقاقى دارد، در برداشت فوق، كلمه استحقاق آورده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 183 - 2،21،22،23
2 - در آتش سوختن قربانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شرط يهود براى ايمان به آن حضرت
الّذين قالوا انّ اللّه . .. حتّى ياتينا بقربان تاكله النّار
«قربان» به معناى هر چيزى است كه انسان به وسيله آن به خداوند تقرب جويد و قربانِ امّتهاى گذشته، گاو، گوسفند و شترى بود كه براى تقرّب به خدا ذبح مى شد (تاج العروس).
21 - بهانه جويى يهود براى گريز از ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
الّذين قالوا . .. فلم قتلتموهم ان كنتم صادقين
جمله «فلم قتلتموهم . .. »، مى رساند كه پيشنهاد آنان براى ايمان آوردن، بهانه اى بيش نبوده است.
22 - دروغ بودن ادعاى يهود در مورد ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در صورت مشاهده معجزه درخواستى خود ( سوختن قربانى در آتشى از غيب )
قل قد جاءكم . .. فلم قتلتموهم ان كنتم صادقين
23 - تكذيب عهد خداوند با يهود در مورد ايمان نياوردن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جز با ارائه قربانى كه آتشى از غيب آن را بسوزاند .
انّ اللّه عهد الينا الّا نؤمن . .. فلم قتلتموهم ان كنتم صادقين
اگر ادعاى يهود صحيح بود، بايد پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواسته آنان را عملى مى كرد، و نيز نبايد از عهد، به «الّذى قلتم» (آنچه را گفتيد) تعبير مى كرد ; بلكه مى فرمود: بالعهد الّذى عهد اللّه عليكم. چون اگر ادعاى آنان حقيقت داشت، عهدى بود الهى ; نه گفتار آنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 46 - 28
28 - گرفتارى يهود به لعنت الهى ، موجب دورى آنان از ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
لعنهم اللّه بكفرهم فلا يؤمنون الّا قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 1،2
1 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
فمنهم من امن به و منهم
بدان احتمال كه مراد از «النّاس» در آيه قبل پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد و ضمير «به» به آن ارجاع شود.
2 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبران خاندان ابراهيم
فقد اتينا ال ابرهيم . .. فمنهم من امن به
بنابر اينكه ضمير در «به» به مجموعه كتاب، حكمت و ملك عظيم برگردانده شود. يعنى: «فمهنم من آمن بما اتينا ال ابراهيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 1
1 - ضرورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. و الكتب الذى أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 16
16 - ايمان به خدا و قيامت ، مستلزم ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
كلمه «المؤمنون باللّه» عطف بر «الراسخون» است و در نتيجه «يؤمنون بما انزل . ..» خبر براى «المؤمنون باللّه» نيز مى باشد. گفتنى است كه لازمه ايمان به قرآن، ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و لذا در برداشت فوق ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 8
8 - ايمان به ديگر پيامبران الهى ، مستلزم ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) است .
إنّا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح و النبين
خداوند با ذكر اين نكته كه از نظر وحى بين پيامبر اسلام و ديگر پيامبران فرقى نيست، به آنانكه مدعى ايمان به پيامبرانند گوشزد مى كند كه اگر به نبوت آنها ايمان داريد به پيامبر اسلام نيز ايمان آوريد و اگر او را انكار مى كنيد در حقيقت پيامبران ديگر را نيز انكار كرده ايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 164 - 8
8 - ايمان واقعى به موسى ( ع ) در پى دارنده ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
أوحينا إليك كما . .. كلم اللّه موسى تكليماً
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «كلم اللّه . ..» عطف بر «اوحينا الى نوح» در آيه قبل باشد. يعنى همانگونه به تو اى پيامبر وحى كرديم كه با موسى سخن گفتيم و چون روى سخن با كسانى است كه اعتراف به پيامبرى موسى(ع) دارند آنان با توجه به اين مشابهت بايد اعتراف به پيامبرى رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) نيز داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 167 - 6
6 - ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، راه خداست .
إنّ الذين كفروا و صدوا عن سبيل اللّه
با توجه به اينكه متعلق «كفروا» قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، مى توان گفت مراد از «سبيل اللّه» ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 7
7 - ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و قرآن موجب خير و سعادت بشريت
يأيها الناس قد جاءكم الرسول بالحق . .. فامنوا خيراً لكم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «خيراً» خبر براى فعل محذوف «يكن» باشد و تقدير كلام چنين است «فامنوا ان تؤمنوا يكن خيراً لكم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 1
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب براى پذيرش اسلام و ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 16 - 19
19 - دستيابى اهل كتاب به راه هاى سلامت و رهايى آنان از گمراهى ها و قرار گرفتن آنان در صراط مستقيم ، در گرو ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا . .. يهديهم إلى صرط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 1
1 - دعوت خداوند از تمامى اهل كتاب براى ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پذيرش اسلام
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 1،3،7
1 - وعده حتمى خداوند به آمرزش تمامى گناهان گذشته اهل كتاب در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همه كتب آسمانى و پرهيز از گناهان
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
با توجه به آيه 59 (هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما انزل الينا و ما انزل من قبل) و نيز آيه 61 (و اذا جاءوكم قالوا ءامنا)، معلوم مى شود مراد از ايمان در «ءامنوا» ايمان به خدا، قرآن، همه كتب آسمانى و ايمان به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى و دامن گرفتن از گناه ، موجب آمرزش گناهان گذشته آدمى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
متعلق «واتقوا» به قرينه «سيئاتهم» گناهان است، و مراد از «سيئاتهم» در «لكفرنا عنهم سيئاتهم» گناهان پيش از ايمان است.
7 - تأكيد خداوند بر وارد ساختن اهل كتاب به بهشت پر نعمت در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تمامى كتب آسمانى و رعايت تقوا
و لو ان أهل الكتب . .. لادخلنهم جنت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 3،4،5
3 - بنى اسرائيل در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن خود را به ولايت و دوستى كافران آلوده نمى ساختند .
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
4 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ناسازگار با گزينش كافران براى دوستى و ولايت
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
5 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى راه رسيدن به استقلال و رهايى از يوغ بندگى كافران
و لو كانوا يؤمنون . .. ما اتخذوهم أولياء
برداشت فوق بر اين مبناست كه ولى به معناى سرپرست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 83 - 7
7 - ايمان مسيحيان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تأثر شديد آنان به هنگام شنيدن قرآن ، نشانه تواضع آنان در برابر حق
و انهم لايستكبرون. و إذا سمعوا ما أنزل إلى الرسول ... مما عرفوا من الحق
جمله «و اذا سمعوا . ..» كه حكايت از اعتراف آنان به حقانيت قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) دارد مى تواند به عنوان دليل و شاهدى بر جمله «انهم لايستكبرون» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 7
7 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) زمينه عروج به درجه صالحان
و ما لنا لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق . .. يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
جمله «و نطمع . ..» مى رساند كه حتى پس از اعتراف به خداى يگانه نمى توان به همنشينى باصالحان يقين داشت بلكه ايمان مذكور تنها مى تواند زمينه ساز نيل به درجه صالحان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 2،4،10،11
2 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن عامل ورود به بهشت جاويدان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
4 - ضرورت اقرار زبانى به توحيد ، رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و حقانيت قرآن پس از باور به آن
فاثبهم اللّه بما قالوا
10 - مسيحيان فروتن و مؤمن به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در زمره محسنان اند .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
11 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از استكبار و نيكوكارى مايه رسيدن به مقام محسنين است .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 8 - 2
2 - گريز كفرپيشگان بهانه جو از ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، با درخواست معجزاتى غيرعملى
و لو أنزلنا ملكا لقضى الأمر ثم لا ينظرون
حرف «لو» غالباً در مواردى به كار گرفته مى شود كه شرط، امرى غير عملى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 9 - 3
3 - گريز كفرپيشگان بهانه جو از ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، با درخواست معجزاتى غيرعملى
و لو جعلنه ملكا لجعلنه رجلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 12
12 - مؤمنان با ايمان خويش به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيين الهى سپاسگزار نعمت هدايت هستند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 110 - 5
5 - ايمان به رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات خداوند منوط به برخوردارى انسان از قلب وبينش سالم است.
و نقلب أفئدتهم . .. كما لم يؤمنوا به أول مرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 1،2
1 - مجرمان سردمدار مكه از ايمان به رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات خدا به بهانه هاى واهى سر باز مى زدند.
أكبر مجرميها . .. قالوا لن نؤمن
2 - درخواست رسالت و دريافت وحى، شرط بى جاى سردمداران مجرم براى ايمان آوردن به پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءتهم ءاية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتى رسل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 10
10 - ايمان به رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) و پيروى از او وظيفه اى الهى بر عهده يهود و نصارا و ثبت شده در تورات و انجيل
الذين يتبعون الرسول النبى الأمّى الذى يجدونه مكتوبا عندهم فى التورية و الإنجيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 15،21،22،23
15 - همه انسان ها ، حتى يهود و نصارا ، بايد به خدا و پيامبر او ايمان آورند .
قل يأيها الناس . .. فامنوا باللّه و رسوله
مصداق مورد نظر براى «الناس»، به قرينه آيات گذشته و نيز آيه قبل كه بيان داشت اوصاف پيامبر در تورات و انجيل ثبت شده، يهود و نصارا است. بنابراين يهود و نصارا از مخاطبان «فامنوا ... » هستند.
21 - نيل به هدايت در گرو ايمان به خدا ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از آن حضرت است .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
22 - شناخت راه رستگارى و دستيابى به آن ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از اوست .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
متعلق «تهتدون»، به قرينه «أولئك هم المفلحون» در آيه قبل، رستگارى است.
23 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بدون پيروى از فرمان هاى آن حضرت هدايت آفرين نبوده و موجب رستگارى نخواهد شد .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 13
13 - اطاعت از خدا و رسول او ، تلاش براى رفع اختلافات جامعه ايمانى و رعايت تقوا ، لازمه ايمان به خدا و رسول اوست .
فاتقوا اللّه و أصلحوا . .. و أطيعوا اللّه و رسوله إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 3
3 - ايمان به خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستلزم رعايت تقواى الهى است .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 12 - 7
7- نازل شدن گنج و مال فراوان بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از پيشنهاد ها و معجزه هاى درخواستى مشركان براى باور كردن حقانيت رسالت آن حضرت
أن يقولوا لولا أُنزل عليه كنز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 27 - 6
6- گرايش داشتن آدمى به خدا زمينه ساز مشيّت الهى به هدايت وى و رهنمون ساختنش به پذيرش توحيد و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إن الله يضل من يشاء و يهدى إليه من أناب
«انابة» (مصدر أناب) به معناى روى آوردن و بازگشتن است كه به قرينه «إليه» منظور از آن ، روى آوردن و بازگشت به خداست و از آن جا كه اين وصف پيش از هدايت يافتن مطرح شده است ، مراد از آن گرايش داشتن به خدا و گريزان نبودن از اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 28 - 6
6- « عن أبى عبدالله - عليه السلام - فى قوله تعالى : « الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئنّ القلوب » قال : قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) لعلى بن ابى طالب ( ع ) : تدرى فى من نزلت ؟ . . . فى من صدّق لى و آمن بى و أحبّك و عترتك من بعدك و سلّم الأمر لك و للأئمّة من بعدك ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه درباره سخن خدا: «الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم . ..» فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(ع) فرمود: آيا مى دانى [اين آيه] درباره چه كسى نازل شده؟ ... درباره كسى نازل شده كه مرا تصديق كند و به من ايمان بياورد و تو و عترت تو را كه بعد از تو هستند، دوست بدارد و امر [ولايت] را به تو و ائمه(ع) بعد از تو تسليم كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 3
3 - اصرار و تأكيد منافقان صدراسلام ، بر صداقت خويش در ايمان به خدا و رسول و فرمان برى از ايشان
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
مدن فعل مضارع (يقولون) - كه دال بر استمرار است - و نيز تكرار «با» در «باللّه» و «بالرسول» و تصريح بر فرمان برى و اطاعت، همگى حاكى از اصرار و تأكيد فراوان منافقان بر صحت ادعا خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 1
1 - ايمان به خدا و رسول او ، دو ركن ايمان و از اوصاف مؤمنان راستين است .
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله
حصر در «إنّما المؤمنون. ..» اضافى و از باب قصر موصوف بر صفت است و براساس آنچه كه در شأن نزول آن آمده آيه شريفه، در ارتباط با منافقان نازل شده است. بر اين اساس پيام آيه چنين خواهد بود: «ايمان حقيقى، داراى دو ركن اساسى است: ايمان به خدا و ايمان به رسول او، و مؤمنان راستين داراى چنين اوصافى اند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 48 - 5
5 - نزول دفعى قرآن همانند تورات ، شرط پيشنهادى كافران براى قبول رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فلمّا جاءهم الحقّ من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 2
2 - اظهار ايمان مشركان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با مشاهده نزول عذاب بر آنان
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه «ما بصاحبكم من جِنّة» در آيه 46، مى تواند پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 53 - 2
2 - مشركان ، در دنيا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) كافر بودند ; ولى در قيامت به آن حضرت اظهار ايمان مى كنند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به ... و قد كفروا به من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 6
6- محرومان ، نخستين گروندگان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
از لحن تحقيرآميز «ماسبقونا» استفاده مى شود كه كافران، از طبقه اشراف و توده مؤمنان، از طبقات محروم و پايين جامعه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 1
1- دعوت جنيان ايمان آورده به قرآن ، از قوم خود براى گرويدن به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يقومنا أجيبوا داعى اللّه
مراد از «داعى اللّه» پيامبر(صلی الله علیه و آله) است كه مردم را به سوى خدا دعوت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 1،2
1 - ايمان به خدا و رسول او ، يارى دين و تعظيم و تقديس پيوسته ذات الهى ، هدف عالى و نهايى رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
إنّا أرسلنك . .. لتؤمنوا باللّه و رسوله و تعزّروه و توقّروه و تسبّحوه بكرة و أص
2 - ايمان به خدا و رسول او ، پيوسته به يكديگر و تفكيك ناپذير
لتؤمنوا باللّه و رسوله
از عطف «رسول» بر «اللّه» و تكرار نشدن فعل «تؤمنوا»، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 1،3
1 - مؤمنان واقعى ، داراى ايمان به خدا و رسول او و بدور از هرگونه شك و ترديد
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله ثمّ لم يرتابوا
3 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ملازم با يكديگر و تفكيك ناپذير
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 1
1 - ايمان آوردن به خدا و پيامبر او ، توصيه الهى به عموم مردمان
ءامنوا باللّه و رسوله
در اين كه خطاب در «آمنوا» متوجه چه كسانى است، سه احتمال وجود دارد: الف) خطاب متوجه كافران است; ب) خطاب متوجه مؤمنان است; ج) خطاب متوجه عموم مؤمنان و كافران است. برداشت ياد شده بر پايه احتمال سوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 6
6 - ادا كردن كفّاره ظهار ، نشانه ايمان راستين ظهاركننده به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
ذلك لتؤمنوا باللّه و رسوله
«ذلك» اشاره به حكم ظهار و تعيين كفّاره آن است; يعنى، اين حكم بدان علت وضع شده تا شما به خدا و رسول او ايمان بياوريد. بنابراين كسى كه خود را به دادن كفّاره پايبند مى كند، بدين معنا است كه وى به خدا و رسول او ايمان راستين دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 2،6
2 - مؤمنان ، بايد بر ايمان خويش به خدا و رسول او پايدار باشند .
يأيّها الذين ءامنوا. .. تؤمنون باللّه و رسوله
فعل مضارع «تؤمنون» افاده استمرار مى كند و بيانگر آن است كه ايمان هاى مقطعى و متزلزل، فاقد ارزش است.
6 - ايمان پايدار به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و جهاد پيوسته و مستمر در راه خدا ، تجارتى بس سودمند و بزرگ
هل أدلّكم على تجرة . .. تؤمنون باللّه و رسوله و تجهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 12 - 1
1 - دستيابى به مغفرت الهى و بوستان هاى بهشت ، ره آورد پايدارى بر ايمان به خدا و رسول و جهاد با مال و جان در راه خدا است .
تؤمنون باللّه . .. و تجهدون ... يغفر لكم ذنوبكم و يدخلكم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 2،3،7،8
2 - توصيه خداوند به كافران و منكران قيامت به ايمان به خدا ، پيامبر اسلام و قرآن
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
بيشتر مفسّران مقصود از «نور» در اين آيه را قرآن كريم مى دانند.
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، سه ركن اصلى عقايد اسلامى
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
7 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، مستلزم عمل و رفتار متناسب با آن است .
فامنوا باللّه . .. و اللّه بما تعملون خبير
يادآورى آگاهى خداوند از رفتار انسان ها - پس از توصيه به ايمان - مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
8 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، تأثيرگذار در رفتار و كردار آدمى
فامنوا باللّه . .. واللّه بما تعملون خبير
از ارتباط ميان توصيه به ايمان و يادآورى موضوع آگاهى خداوند از رفتارهاى انسان ها، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 10
10 - اطمينان اهل ايمان به پايدار ماندن بر ايمان ، ناسازگار با باور به مشيت مطلق خدا
و ما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء اللّه ربنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 245 - 15
15 - ايمان به بازگشت و رجعت آدمى به سوى خداوند ، برانگيزاننده انسان ها به پيكار در راه او و انفاق
و قاتلوا فى سبيل اللّه . .. من ذا الّذى يقرض اللّه ... و اليه ترجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 260 - 6،12
6 - ايمان ابراهيم ( ع ) به اصل معاد و احياى مردگان
قال اولم تؤمن قال بلى
12 - دانايى به چگونگى احياى مردگان از جانب خداوند ، شرط ايمان به اصل معاد نيست .
ربّ ارنى كيف تحيى الموتى قال اَوَلم تُؤمِن قال بلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 13
13 - قيام به طاعت خدا ، تلاوت آيات او ، سجده به درگاه او ، ايمان به خدا و معاد ، امر به معروف و نهى از منكر و شتاب در نيكى ها ، حبل الهى است . *
ضربت عليهم الذّلّة . .. الّا بحبل من اللّه ... ليسوا سواءً من اهل الكتب ... يؤمن
به نظر مى رسد صفات مذكور، بيانگر «حبل اللّه» است; چون دارندگان اين صفات، قطعاً از ذلت به دور هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 29 - 10
10 - هابيل ، معتقد به معاد و معارف دين و داراى يقين به بهشت و دوزخ و آگاه به كيفر و پاداش اعمال
انى اخاف اللّه رب العلمين . .. تبوأ باثمى و اثمك فتكون من اصحب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 60 - 3
3 - ايمان به يگانگى خداوند و لزوم پرستش او و باور به معاد ، پندارهايى باطل و واهى در ديدگاه اشراف قوم نوح
قال الملأ من قومه إنا لنريك فى ضلل مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 10
10 - درك معارف الهى ( توحيد ، معاد و . . . ) و ايمان به آنها ، عاملى اساسى در ايجاد توان فوق العاده در رزمندگان مؤمن
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 45 - 9
9 - تكذيب و انكار معاد ، ضلالت و گمراهى ; و ايمان و اعتراف به آن ، هدايت است .
قد خسر الذين كذبوا بلقاء اللّه و ما كانوا مهتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 2 - 18
18- اعتقاد و باور جزمى انسان ها به معاد و لقاى خداوند ، از هدف هاى قرآن در بيان نشانه هاى قدرت و تدبير خدا و سلطه او بر هستى است .
يفصّل الأيت لعلكم بلقاء ربكم توقنون
برداشت فوق ، ناظر به اين معناست كه مراد از «الأيات» آيات قرآنى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 8
8- باور به ربوبيّت خدا بر انسان ها ، وادار كننده انسان به پذيرش قيامت و زنده شدن مردگان براى حضور در صحنه آخرت
أُولئك الذين كفروا بربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 15،21
15- در بينش الهى ، ايمان به مبدأ و معاد ، از عمل صالح تفكيك ناپذير است .
إلهكم إله وحد فمن كان يرجوا لقاء ربّه فليعمل عملاً صلحًا
ارتباط جملات اين آيه به هم با حرف «فاء» - كه معناى تفريع دارد - بر اين معنا شاهد است كه هريك از اين مراحل، لازمه انفكاك ناپذير مرحله قبل است; يعنى، موحّد بايد به لقاى پروردگار اميدوار باشد و كسى كه اين چنين است، بايستى عمل صالح پيشه كند.
21- ايمان به توحيد و نبوت و معاد و دعوت به انجام دادن عمل صالح ، چكيده دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
قل إنّما أنا بشر . .. و لايشرك بعبادة ربّه أحدًا
جمله «يوحى إلىّ . ..» نبوت و «أنّما إلهكم...» توحيد و «يرجو لقاء ...» معاد و «عملاً صالحاً» عمل صالح را مطرح كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 74 - 2
2 - ايمان به معاد و روز جزا ، از شاخصه هاى انديشه اعتقادى اديان آسمانى
و إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة عن الصرط لنكبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 52 - 2
2 - تصديق و باور داشتن قيامت و زنده شدن انسان ها ، از ويژگى هاى بهشتيان و بندگان مخلَص خدا در دنيا است .
يقول أءنّك لمن المصدّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 36 - 1
1- مشركان براى پذيرش درستى معاد ، زنده شدن نياكانشان را از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواستار شدند .
فأتوا بابائنا إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 51 - 4
4- ساحت تقواپيشگان ، به دور از گناه و ترديد در معاد و حقايق اخروى
إنّ هذا ما كنتم به تمترون . إنّ المتّقين
از مقابله ميان متقين و گروه پيشين - كه با وصف «الأثيم» و «كنتم به تمترون» ياد شده اند - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 6 - 4
4 - توجّه به آفرينش زمين و ويژگى هاى آن ، مايه پى بردن به قدرت خداوند و زمينه ساز پذيرش معاد است .
عن النبأ العظيم . .. ألم نجعل الأرض مهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 10 - 4
4 - انديشيدن درباره ماهيت شب و ويژگى هاى آن ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. و جعلنا الّيل لباسًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 11 - 5
5 - توجّه به آسان سازى امور زندگانى انسان با آفرينش روز و ويژگى هاى آن ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش
معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و جعلنا النهار معاشًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 13 - 3
3 - مطالعه در ويژگى هاى خورشيد و فوايد آن براى انسان ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و جعلنا سراجًا وهّاجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 14 - 6
6 - توجّه به نزول باران و هدفدار بودن باران زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و أنزلنا من المعصرت ماء ثجّاجًا
توجّه به نعمت باران، مى تواند انسان را به اين نكته رهنمون سازد كه اين نعمت ها، به گزاف در اختيار انسان قرار داده نشده و هدف از آن، جز با معاد تحقق نيافتنى است. هم چنين مى تواند بيانگر اين باشد كه حيات زمين مرده به وسيله باران، نمونه بارزى براى زنده شدن مردگان است و استبعاد معاد وجهى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 30 - 3
3 - توجّه به مراحل پيدايش زمين و تحوّل آن به جايگاهى قابل استفاده جانداران ، مايه پى بردن انسان به قدرت خداوند و زمينه باور داشتن معاد
ءأنتم أشدّ . .. و الأرض بعد ذلك دحيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 18 - 2
2 - توجّه به ماده اوليه خلقت انسان و سير پيدايش وى ، مانع كفر به خداوند و قدرت او و زمينه ساز باور به معاد
قتل الإنسن ماأكفره . من أىّ شىء خلقه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 19 - 4
4 - توجّه انسان به پيدايش او از نطفه اى ناچيز ، بازدارنده وى از كفرورزى به خداوند و قدرت او و مايه باور به معاد است .
ما أكفره . .. من نطفة خلقه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 23 - 6
6 - پذيرش معاد و ترك كفر ، فرمان خداوند به همه انسان ها است .
ما أكفره . .. ثمّ إذا شاء أنشره ... ما أمره
از مصاديق بارز «ما أمره» - به قرينه آيات پيشين - كنار نهادن كفر و پذيرش معاد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 18 - 2
2 - بررسى قوانين حاكم بر آسمان و فضاى بالا ، زمينه ساز باور به قدرت خداوند بر ايجاد معاد
و إلى السماء كيف رفعت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 8 - 5
5 - توجّه به حكمت برتر خداوند ، زمينه ساز پذيرش معاد
فما يكذّبك بعد بالدين . أليس اللّه بأحكم الحكمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 21 - 19
19- برخى از ساكنان شهر مسكونى اصحاب كهف ، به هنگام بيدار شدن آنان ، به حقانيّت معاد معتقد بودند .
أعثرنا عليهم . .. إذ يتنزعون بينهم أمرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 5
5 - ساحران به جهت تخصص در سِحر ، حقانيت گفته هاى موسى ( ع ) و سِحر نبودن كار او را به روشنى درك كردند .
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا
از ظاهر آيه برمى آيد، كه در ميدان مبارزه، تنها ساحران بودند كه ايمان خود را اعلام كردند و يا لااقل اولين افراد بودند. اين سبقت در ايمان از سوى ساحران، به جهت شناخت آنان از كار خود و تفاوت آن با معجزه بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 130 - 19
19 - پذيرش مقدرات الهى با ديده رضايت و خشنودى ، بازتاب شكيبايى و بى عيب و نقص خواندن خداوند در ساعات شبانه روز
و لولا كلمة سبقت من ربّك . .. و سبّح بحمد ربّك ... لعلّك ترضى
متعلق كلمه «ترضى» به قرينه آيه قبل - سنت امهال كافران است و مفاد آيه اين است كه به وسيله صبر و تسبيح و مداومت بر ثناى خداوند، محبت كارهاى او در نفس انسان رسوخ مى كند. در نتيجه مهلتى كه به كافران داده مى شود و نيز ديگر سنت هاى الهى را خواهد پسنديد. حرف «لعلّ» نيز بيانگر به وجود آمدن زمينه رضايت، پس از تسبيح مكرر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 23 - 3
3 - ايمان و اعتقاد به تقدير الهى ( هر چيزى در زندگى بشر از قبل تعيين و در كتابى نوشته شده است ) ، باعث مى گردد كه آدمى در مقابل رويداد ها - چه خوب و چه بد - خود را نبازد .
ما أصاب من مصيبة . .. لكيلاتأسوا على ما فاتكم و لاتفرحوا بما ءاتيكم
جمله «لكيلاتأسوا. ..» تعليل براى آيه پيشين است; يعنى، ما اين حقيقت را (هر حادثه اى از پيش مكتوب و مقدر شده است) بازگو كرديم; بدان جهت كه معرفت و آگاهى به آن، باعث شود تا شما در برابر ناملايمات، غمگين نشويد و نيز در مقابل برخوردارى ها، شادمانى نكنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 5،7،17
5 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران و پرداخت مال ( انفاق ) براى رفع نياز مستمندان و آزادى بردگان از مسائل اساسى دين است .
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ءامن باللّه ... و ءاتى المال على حبه
7 - ضرورت ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و تمامى پيامبران
و لكن البر من ءامن باللّه و اليوم الأخر و الملئكة و الكتب و النبيين
17 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران مشخصه نيكان
و لكن البر من ءامن باللّه . .. و النبيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 7
7 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به خدا ، ملائكه ، كتب آسمانى و پيامبران الهى
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه و ملئكته و كتبه و رسله
كلمه «كلّ» علاوه بر مؤمنان، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز مى شود. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان، همگى ايمان به خدا و ... دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 7،9
7 - ضرورت ايمان به فرشتگان ، پيامبران الهى و روز قيامت
و من يكفر باللّه و ملئكته و كتبه و رسله و اليوم الأخر
9 - اعتقاد به خدا ، پيامبران ، روز قيامت ، فرشتگان و كتب آسمانى ، اركان هدايت و شرط تحقق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. فقد ضل ضللا بعيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 164 - 8
8 - ايمان واقعى به موسى ( ع ) در پى دارنده ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
أوحينا إليك كما . .. كلم اللّه موسى تكليماً
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «كلم اللّه . ..» عطف بر «اوحينا الى نوح» در آيه قبل باشد. يعنى همانگونه به تو اى پيامبر وحى كرديم كه با موسى سخن گفتيم و چون روى سخن با كسانى است كه اعتراف به پيامبرى موسى(ع) دارند آنان با توجه به اين مشابهت بايد اعتراف به پيامبرى رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) نيز داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 4،5
4 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) به پيامبرى وى و برادرش هارون ايمان آوردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
مى توان گفت از اهداف ساحران در نام بردن خصوص «موسى و هارون»، پذيرش ايشان به عنوان پيامبران الهى بوده است.
5 - ساحران ، ايمان خويش را به موسى ( ع ) و هارون به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 1،6
1 - فرعون در پى گرايش ساحران به رسالت موسى ( ع ) و ايمانشان به ربوبيت خداوند ، بشدت برآشفت و آنان را به سبب ايمانشان توبيخ كرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
ضمير در «به» هم مى تواند به موسى(ع) برگردانده شود و هم مى تواند به «رب» برگردانده شود. در هر صورت برداشت فوق از آيه استفاده مى شود.
6 - فرعون ، ايمان ساحران را به موسى ( ع ) ، خطرى براى موقعيت و حكومت خويش احساس كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا منها أهلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 1،4
1 - فرعون بر كيفر دادن تمامى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) تصميم قطعى گرفت و بر آن سوگند ياد كرد .
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
حرف «لام» در «لاقطعن» در «لاصلبن» لام تأكيد و حاكى از سوگند مقدر است.
4 - ايمان به رسالت موسى ( ع ) ، خيانتى بزرگ از ديدگاه فرعون و در پى دارنده مجازاتى سخت
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 4
4 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) به مجرد آگاهى به آيات الهى ، آنها را باور كردند و بدآنهاايمان آوردند .
ءامنا بايت ربنا لما جاءتنا
برداشت فوق با توجه به كلمه «لما» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 12
12 - ايمان به رسالت موسى و آزادى بنى اسرائيل ، از مهمترين خواسته هاى موسى ( ع ) از فرعونيان
لنؤمنن لك و لنرسلن معك بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 135 - 8
8 - فرعونيان ، على رغم پيمان مؤكدشان با موسى ( ع ) ( تصديق رسالت او و آزادسازى بنى اسرائيل پس از برطرف شدن عذاب ) ، حتى لحظه اى به وى ايمان نياوردند و بنى اسرائيل را آزاد نكردند .
فلما كشفنا عنهم الرجز . .. إذا هم ينكثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 136 - 3
3 - فرعونيان به دليل شكستن پيمانشان با موسى ( ع ) ( ايمان به وى و آزادسازى بنى اسرائيل ) سزاوار انتقام الهى و غرق شدن در دريا گشتند .
إذا هم ينكثون. فانتقمنا منهم
تفريع جمله «فانتقمنا» بر جمله «إذا هم ينكثون» به وسيله حرف «فاء» مى رساند كه پيمان شكنى فرعونيان در انتقام الهى از آنان دخيل بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 1،2،4
1 - ساحران به خاطر ايمان به موسى ( ع ) ، مورد توبيخ و بازخواست فرعون قرار گرفتند .
قالوا ءامنّا . .. قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
«آمنتم» چه جمله خبرى باشد و چه استفهامى (به تقدير همزه)، مراد از آن توبيخ است و ضمير «له» به قرينه حرف لام - كه براى ربط «أمن» به غير خداوند به كار مى رود - و به تناسب ضمير «إنّه» در «إنّه لكبيركم» به موسى(ع) برمى گردد.
2 - ساحران فرعون ، موسى و هارون ( ع ) را پيامبر خدا دانسته و به آنان ايمان آوردند .
ءامنتم له
تعبير ساحران در آيه قبل، «آمنّا بربّ هارون و موسى» بود; ولى فرعون در توبيخ خود، آنان را مؤمن به موسى(ع) معرفى كرد. گفتنى است كه اين نكته گوياى تلازم ايمان به «ربّ موسى و هارون» با ايمان به رسالت آن دو در دعوت به ربوبيت خداوند است.
4 - ايمان به موسى ( ع ) در حكومت فرعون ، كارى غير قانونى و ممنوع بوده است .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
نياز به اذن فرعون در ايمان به موسى(ع)، نشان از ممنوعيت و غيرقانونى بودن ايمان به آن حضرت در آن عصر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 2
2 - ساحران مؤمن ، برترى دادن فرعون بر خداوند و بهادادن به تهديدات او در برابر دلايل روشن موسى ( ع ) را ، به كلى منتقى دانسته و ثبات و استحكام ايمان خود را نشان دادند .
قالوا لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 3
3 - اعتراف و ايمان ساحران به رسالت موسى و هارون ( ع )
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
قيد «ربّ موسى و هارون» اعتراف ضمنى بر ايمان آوردن ساحران به رسالت موسى و هارون(ع) است. آيه بعد (قال آمنتم له...) اين مطلب را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 13
13 - ايمان همه ساحران به موسى ( ع ) و تهديد فرعون به شكنجه و كشتن تمامى آنان
قال ءامنتم له . .. و لأُصلّبنّكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 253 - 13
13 - آزادى انسان ها در انتخاب كفر و ايمان به رسالت انبيا ، سُنّت الهى
و لو شاء اللّه ما اقتتل . .. و لكن اختلفوا فمنهم من امن و منهم من كفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 1،4،9،19
1 - پيمان الهى از پيامبران و پيروان آنان براى ايمان به پيامبر بعدى و يارى وى
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. ثم جاءكم رسول ... لتؤمننّ به و لتنصرنّه
«ميثاق النبيّن»، مى تواند ميثاقى باشد كه خدا از پيامبران گرفته و يا از مردم براى پيامبران گرفته است.
4 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مأمور يادآورى ميثاق الهى از انبياى پيشين ، مبنى بر لزوم ايمان به پيامبران بعدى
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. لتؤمننّ به
بنابراينكه «اذ»، متعلق به «اذكر» باشد.
9 - ايمان به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و يارى كردن او ، ميثاقى الهى از انبياى گذشته و پيروان آنان
ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم
بنابراين كه آيه، خطاب به اهل كتاب و مراد از «رسول»، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
19 - خداوند و انبيا ، گواهان بر ميثاق الهى در مورد ايمان آوردن به انبيا و يارى كردن آنان
و انا معكم من الشاهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 3،4
3 - اعتقاد به خدا و همه انبيا و رسالت آنان ، شرط تحقق ايمان
إنّ الذين يكفرون باللّه و رسله و يريدون أن يفرقوا . .. أولئك هم الكفرون
4 - وجود تلازم ميان ايمان به خدا و ايمان به رسالت انبياى الهى
و يريدون أن يفرقوا بين اللّه و رسله . .. و يريدون ان يتخذوا بين ذلك سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 17،19
17 - ايمان به خدا ، اعتقاد به وحى و رسالت و عفت و پاكدامنى ، از ارزش هاى والا در انتخاب همسر و تشكيل خانواده
و المحصنت . .. و المحصنت
19 - اعتقاد به خدا و رسالت انبيا ، ملاك حليت غذاى اهل كتاب و حليت ازدواج با زنان آنان
احل لكم الطيبت و طعام الذين اوتوا الكتب . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
مراد از «الذين اتوا الكتب»، يهود و نصارا هستند، ولى از آنان به «اوتوا الكتاب» تعبير شده تا به علت حكم اشاره داشته باشد. و مشخصه اهل كتاب در بين ساير كافران، اعتقاد به خدا و رسالت پيامبران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 21
21- ايمان به توحيد و نبوت و معاد و دعوت به انجام دادن عمل صالح ، چكيده دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
قل إنّما أنا بشر . .. و لايشرك بعبادة ربّه أحدًا
جمله «يوحى إلىّ . ..» نبوت و «أنّما إلهكم...» توحيد و «يرجو لقاء ...» معاد و «عملاً صالحاً» عمل صالح را مطرح كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 1
1 - گروهى از مردم مدين به رسالت شعيب ( ع ) ايمان آوردند و گروهى ديگر از پذيرش آن سر باز زدند .
و إن كان طائفة منكم ءامنوا بالذى أرسلت به و طائفة لم يؤمنوا فاصبروا
«إن كان طائفة . .. » به دليل آيه قبل از مواردى است كه در آن «إن» شرطيه در مورد تحقق شرط به كار رفته است ; مانند «ان كنت ابنى فلا تفعل كذا». بنابراين «إن كان طائفة منكم ... فاصبروا» يعنى چنانچه گروهى از شما ايمان آورديد پس صبر پيشه سازيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 5
5 - رؤيت پروردگار ، شرط ديگر مشركان و منكران معاد براى ايمان آوردن به خداى يكتا و پذيرش نبوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين لايرجون لقاءنا . .. أو نرى ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 67 - 3
3- انسان ها در گرداب هاى خطرآفرين ، نه تنها متوجه خداوند مى شوند ; بلكه او را يگانه قدرتى مى دانند كه توان نجات آنان را از مرگ حتمى دارد .
و إذا مسّكم الضرّ فى البحر ضلّ من تدعون إلاّ إيّاه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 63 - 11
11 - همواره ، بايد وقوع قيامت را نزديك دانست .
و مايدريك لعلّ الساعة تكون قريبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 110 - 15
15 - باور و توجه آدمى به نظارت خداوند بر اعمال نيك ، زمينه ساز آن اعمال است .
إن اللّه بما تعملون بصير
ايجاد زمينه براى انجام كارهاى نيك، از اهداف بيان نظارت خداوند بر اعمال انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 10 - 12
12 - باور به خدادادى بودن امكانات زمين و اسباب معيشت، زمينه ساز ايمان به آيات الهى و پيروى از انبياست.
و لقد مكنكم فى الأرض و جعلنا لكم فيها معيش
چون بيان نعمتهاى ياد شده و تذكر به خدادادى بودن آنها، پس از فرمان دادن به تبعيت از قرآن (اتبعوا . ..) و پيروى از رسولان الهى (فلنسئلن الذين أرسل اليهم) ايراد شده، اشاره به اين حقيقت دارد كه انسانها در صورت توجه به نعمتها و باور به خدادادى بودن آنها، از انبيا پيروى كرده و به آيات خدا ايمان مى آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 27 - 13
13- اشراف و سران قوم نوح ، با اين پندار كه او و پيروانش هيچ مزيت و فضيلتى بر آنان ندارند ، ادعاهايشان را شايسته پذيرش نمى شمردند .
و ما نرى لكم علينا من فضل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 17
17 - ايمان به خدا ، اعتقاد به وحى و رسالت و عفت و پاكدامنى ، از ارزش هاى والا در انتخاب همسر و تشكيل خانواده
و المحصنت . .. و المحصنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 108 - 3
3- توحيد خالص و پيراسته از هر گونه شرك ، ايمان به قرآن و وحى ، راه رسيدن به خداست .
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين . .. و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 32 - 2
2 - اهل عقل و انديشه ، تسليم در مقابل پيام وحى ; و نه در ضديت با آن
أم تأمرهم أحلمهم بهذا
استفهام انكارى، مى رساند كه خردمندان واقعى، هرگز مردم را به ستيزه با پيام وحى دعوت نمى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 11 - 4
4 - وحى و مشاهدات پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مورد تصديق قلبى آن حضرت
ما كذب الفؤاد مارأى
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «مارأى» اشاره به وحى و معارف ديگرى نيز باشد كه آيات پيشين، از آن حكايت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 12 - 12
12 - مريم ( س ) ، مؤمن به وحى و كتاب هاى آسمانى و تصديق كننده آنها بود .
و صدّقت بكلمت ربّها و كتبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 1 - 11
11- لزوم ايمان به قرآن ، الهى بودن و پيراستگى آن از هر گونه باطل
و الذى أُنزل إليك من ربك الحق و لكنّ أكثر الناس لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 86 - 10
10 - لزوم ايمان به وعده هاى خداوند و پرهيز از بى اعتنايى به آنها
أفطال عليكم العهد أم أردتّم أن يحلّ عليكم غضب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 60 - 4
4 - ايمان به وعده الهى به نصرت جبهه حق ، زمينه ساز پيدايش روحيه صبر و شكيبايى است .
فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ
يادآورى «إنّ وعد اللّه حقّ» كه به منزله تعليل براى فرمان به صبر است، مى تواند براى مطمئن ساختن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به ثمره صبر باشد. در نتيجه، در صورتى كه ايمان حاصل شود كه وعده خدا تخلف ندارد، شخص، آمادگى بيشترى براى صبر در راه خدا پيدا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 22 - 3
3 - مسلمانان مدينه ، به وعده هاى خداوند و پيامبرش ، ايمان راسخ داشتند .
و لمّا رءا المؤمنون الأحزاب قالوا هذا ما وعدنا اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 41 - 3
3 - مؤمن ، همواره در انديشه قيامت و مطمئن به تحقق وعده هاى الهى
و استمع يوم يناد المناد من مكان قريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 9 - 2
2 - انسان هاى عاقل و خردمند ، پذيراى حقانيت وعده هاى خداوند و تحقق روز جزا
يؤفك عنه من أُفك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 6 - 2،3
2 - پاداش هاى موعود خداوند ، نيكو و تصديق آن بر همگان لازم است .
و صدّق بالحسنى
كلمه «حسنى» يا مصدر است (مانند «رجعى») و يا مؤنث «أحسن» است. در صورت اول معناى تفضيلى نخواهد داشت; بلكه با تأويل به مشتق، معناى «حَسَن» دارد. وصف «الحسنى» خود نشانگر مطلوب بودن تصديق آن است و وعده به فرجام راحت (در آيه بعد) نيز بر سزاوار بودن تصديق، تأكيد كرده است.
3 - سخاوت مندى ، انفاق و تقواپيشگى ، نشانه پذيرش وعده هاى خداوند و باور داشتن پاداش هاى الهى است .
فأمّا من أعطى و اتّقى . و صدّق بالحسنى
عطف اين آيه بر آيه قبل، عطف سبب بر مسبب و يا عكس آن است و در هر صورت، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 7 - 2،6،8
2 - انفاق ، تقوا و ايمان به وعده هاى خداوند ، فراهم سازنده زمينه براى دستيابى به آينده اى آسوده و راحت
فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى
حرف «سين» در «سنيسّره»، براى تأكيد است و بعيد نيست كه براى استقبال و ناظر به اين باشد كه رسيدن به اين نتيجه، نيازمند گذشت زمان و تكرار اعمالى است كه آيات پيشين، بيانگر آن بود.
6 - سخاوت مندى ، انفاق ، تقواپيشگى و تصديق وعده هاى الهى ، زمينه ساز امداد هاى ويژه خداوند و مايه نشاط انسان در انجام دادن تكاليف دينى است .
فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى
8 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ : « . . . فسنيسّره لليسرى » قال : لايريد شيئاً من الخير إلاّ يسّره اللّه له ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ «فسنيسّره لليسرى» روايت شده كه فرمود: [هر كه در راه خدا بخشش كند و تقوا پيشه سازد و نيكوترين پاداش الهى را تصديق كند ]هيچ خيرى را اراده نمى كند، جز آن كه خداوند انجام دادن آن را براى او آسان مى سازد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 22 - 3
3 - مسلمانان مدينه ، به وعده هاى خداوند و پيامبرش ، ايمان راسخ داشتند .
و لمّا رءا المؤمنون الأحزاب قالوا هذا ما وعدنا اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 5 - 5
5 - « قال البزنطى : . . . و سمعت الرضا ( ع ) يقول فى تفسير « و الّيل إذا يغشى » قال : إنّ رجلاً من الأنصار كان لرجل فى
حائطه نخلة و كان يُضِرّ به فشكا ذلك إلى رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فدعاه فقال : اعطنى نخلتك بنخلة فى الجنّة فأبى فبلغ ذلك رجلاً من الأنصار يكنّى أبا الدحداح فجاء إلى صاحب النخلة فقال : بعنى نخلتك بحائطى فباعه فجاء إلى رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فقال : يا رسول اللّه قد اشتريت نخلة فلان بحائطى ، قال : فقال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فلك بدل ها نخلة فى الجنّة فأنزل اللّه تبارك و تعالى على نبيّه (صلی الله علیه و آله) « . . .فأمّا من أعطى » يعنى النخلة « و اتّقى و صدّق بالحسنى » بوعد رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) . . . ;
بزنطى گفت: از امام رضا(ع) شنيدم كه در تفسير «و الّيل إذا يغشى» سخن مى گفت و فرمود: در باغِ مردى از انصار درخت خرمايى متعلق به شخص ديگرى بود و آن شخص [به هنگام استفاده از درخت] به مرد انصارى زيان مى رساند. مرد انصارى از اين عمل به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شكايت كرد; رسول خدا(صلی الله علیه و آله) صاحب درخت را فراخواند و به او فرمود: درخت خرمايت را در ازاى يك اصله درخت خرما در بهشت، به من واگذاركن و آن مرد امتناع كرد. پس اين خبر به مردى از انصار رسيد كه كنيه او «ابودحداح» بود. وى نزد صاحب آن درخت رفت و گفت: آن درخت خرمايت را در ازاى باغ من به من بفروش، او هم فروخت. آن گاه ابودحداح نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آمد و عرض كرد: درخت خرماى فلانى را در عوض باغ خود خريدم، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: تو به جاى آن درخت، درختى را در بهشت مالك هستى. پس خداى تبارك و تعالى بر پيامبرش [اين آيه را] نازل فرمود: «فأمّا من أعطى» مقصود [بخشيدن ]درخت خرما است «و اتّقى و صدّق بالحسنى» مقصود [تصديق ]وعده رسول خدا است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 9
9 - ايمان به خدا و سرپرستى او بر انسان ها ، مقتضى توكل بر او و روى بر تافتن از غير اوست .
هو مولينا و على اللّه فليتوكل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 18
18- باور به توحيد و ولايت خدا و ربوبيت او ، مراتبى گوناگون دارد و هر انسانى به اندازه استعدادش آن را درمى يابد .
قل من رب السموت و الأرض . .. أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها ... كذلك يضرب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 4،5
4 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) به پيامبرى وى و برادرش هارون ايمان آوردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
مى توان گفت از اهداف ساحران در نام بردن خصوص «موسى و هارون»، پذيرش ايشان به عنوان پيامبران الهى بوده است.
5 - ساحران ، ايمان خويش را به موسى ( ع ) و هارون به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 2
2 - ساحران فرعون ، موسى و هارون ( ع ) را پيامبر خدا دانسته و به آنان ايمان آوردند .
ءامنتم له
تعبير ساحران در آيه قبل، «آمنّا بربّ هارون و موسى» بود; ولى فرعون در توبيخ خود، آنان را مؤمن به موسى(ع) معرفى كرد. گفتنى است كه اين نكته گوياى تلازم ايمان به «ربّ موسى و هارون» با ايمان به رسالت آن دو در دعوت به ربوبيت خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 3
3 - اعتراف و ايمان ساحران به رسالت موسى و هارون ( ع )
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
قيد «ربّ موسى و هارون» اعتراف ضمنى بر ايمان آوردن ساحران به رسالت موسى و هارون(ع) است. آيه بعد (قال آمنتم له...) اين مطلب را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 2
2 - گروهى از قوم هود رسالت وى را پذيرفتند و آيات الهى را تصديق كردند و به يگانگى خداوند ايمان آوردند .
و الذين معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 36 - 4
4 - اشراف جامعه پس از نوح ، نگران گرايش توده مردم به پيامبرشان
هيهات هيهات لما توعدون
تأكيدهاى مكرر اشراف و اصرار شديد آنان بر دروغ بودن ادعاهاى پيامبر جامعه پس از نوح، حكايت از آن دارد كه وحشت آنان از اين بود كه مبادا توده هاى مردم، تحت تأثير سخنان آن پيامبر قرار گرفته و به او گرايش پيدا كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 148 - 7
7 - « قال أبوعبيدة : قلت لأبى جعفر ( ع ) كم غاب يونس عن قومه حتّى رجع إليهم بالنبوّة و الرسالة فآمنوا و صدّقوه قال : أربعة أسابيع . . . إنّ العذاب أتاهم يوم الأربعاء فى النصف من شوّال و صرف عنهم من يومهم ذلك فانطلق يونس مغاضباً فمضى يوم الخميس سبعة أيّام فى مسيره إلى البحر و سبعة أيّام فى بطن الحوت و سبعة أيّام تحت الشجرة بالعراء و سبعة أيّام فى رجوعه إلى قومه . . . ثمّ أتاهم فآمنوا به و صدّقوه و اتبعوه . . . ;
ابوعبيده گويد: به امام باقر(ع) گفتم: چه مدتى يونس از قوم خود دور شد و سپس با نبوت و رسالت به سوى آنان بازگشت و آنها به او ايمان آوردند و تصديقش كردند؟ فرمود: چهار هفته . .. همانا در روز چهارشنبه، در نيمه شوال عذاب بر آنان نازل شد و در همان روز عذاب از آنان برداشته شد. پس يونس با حالت غضب در روز پنج شنبه از آنان جدا شد و هفت روز در مسيرش تا دريا و هفت روز در شكم ماهى بود و هفت روز را در زير درخت در سرزمين خشك و خالى و هفت روز را در راه بازگشت به سوى قومش گذراند... آن گاه به نزد آنان آمد و آنها به آن حضرت ايمان آورده و تصديقش نمودند و از او پيروى كردند...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 52 - 2
2 - تصديق و باور داشتن قيامت و زنده شدن انسان ها ، از ويژگى هاى بهشتيان و بندگان مخلَص خدا در دنيا است .
يقول أءنّك لمن المصدّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 8
8 - بى فايده بودن اظهار ايمان در روز وقوع عذاب استيصال و نيز در روز رستاخيز
حتّى تأتيهم الساعة بغتة أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 100 - 9
9 - ايمان و اعتراف به حق ، در شرايط اضطرار و ناگزيرى ، فاقد ارزش و اصالت است .
قال ربّ ارجعون . .. كلاَّ إنّها كلمة هو قائلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 3
3 - ايمان بدون پرهيز از گناهان و پرهيز از گناه بدون ايمان ، موجب بهره مندى از پاداش هاى الهى نخواهد شد .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 7
7- ايمان بدون تقوا و تقوا بدون ايمان ، در برخوردار شدن از موهبت هاى اخروى كارساز نيست .
للذين ءامنوا و كانوا يتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 3،4
3 - اظهار ايمان به قرآن از سوى مشركان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، بى ثمر بوده و مورد پذيرش خداوند نخواهد بود .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
4 - توبه و اظهار ايمان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، سودى نداشته و مورد قبول خداوند نيست .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 17
17 - ايمان آوردن كافران ، به هنگام رويارويى با عذاب دردناك الهى ، بى ثمر بوده و مورد قبول خداوند واقع نخواهد شد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 11
11 - ابراهيم بن محمد همدانى گفت : « قلت لابى الحسن على بن موسى الرضا ( ع ) : لأى علة اغرق اللّه عز و جل فرعون و قد آمن به و أقر بتوحيده ؟ قال : لأنه آمن عند رؤية البأس ، و الايمان عند رؤية البأس غير مقبول و ذالك حكم اللّه فى السلف و الخلف . . . و لعلة اخرى اغرق اللّه عز و جل فرعون و هى أنه استغاث بموسى لمّا ادركه الغرق و لم يستغث باللّه . . . ;
خدمت حضرت على بن موسى الرضا (ع) عرض كردم: چرا خداى عز و جل فرعون را غرق كرد، در حالى كه او ايمان آورده بود و به يگانگى خداوند اقرار كرده بود؟ حضرت فرمود: چون زمانى ايمان آورد كه عذاب را ديده بود و ايمان آوردن به هنگام ديدن عذاب مورد قبول نيست و اين حكم خداست در گذشته و آينده . .. و به علت ديگرى نيز خداى عز و جل فرعون را غرق كرد و آن اين بود كه فرعون از موسى (ع) طلب فريادرسى كرد و از خدا طلب ننمود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 4
4 - بى فايدگى و نجات بخش نبودن ايمان با مشاهده عذاب الهى
لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 4،5
4 - ايمان اجبارى و از روى استيصال ، مورد قبول خداوند واقع نشده و ثمربخش نخواهد بود .
إن الذين حقت عليهم . .. لايؤمنون ... حتى يروا العذاب الأليم. فلولا كانت قرية ءام
5 - سرزنش شدن اقوام پيشين ، به خاطر عدم ايمان به موقع و ثمربخش
فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها
«لولا» به معناى «هلّا» است كه براى ملامت بر گذشته و ترغيب بر آينده است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 99 - 4
4 - پذيرش دين از روى اجبار و ناچارى ، مورد قبول و خواسته خدا نيست .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم ... و لو شاء رب
اينكه خداوند خواست كه مردم، ايمان را از روى اختيار، انتخاب كنند، مفهومش اين است كه: ايمانى كه از روى اكراه و اجبار باشد، خدا آن را نخواسته و لازمه اش اين است كه مورد قبول او واقع نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 15 - 2
2- ايمان آوردن و اعتراف به ظلم و گناه ، پس از ديدن علايم و نشانه هاى عذاب الهى ، بى ثمر است .
إنّا كنّا ظلمين . فمازالت تلك دعويهم حتّى جعلنهم حصيدًا
اين كه خداوند فرمود: «گناه كاران از وقت مشاهده عذاب تا وقت هلاكت دائماً اعتراف به ظلم خويش مى كردند»، نشان مى دهد كه اعتراف به گناه در وقت مشاهده عذاب، مؤثر نيست و توبه بايد پيش از ديدن آن انجام گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 1،3،4
1 - ايمان آوردن كافران ، پس از مشاهده پيروزى مؤمنان و نزول عذاب ، غيرقابل پذيرش است .
قل يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
بنابراين كه «يوم الفتح» نظر به نصرت دنيوى مؤمنان داشته باشد، آيه، ناظر به نزول عذاب استيصال و به پيروزى قطعى رسيدن مؤمنان خواهد بود.
3 - ايمان كافران ، در قيامت ، ايمانى بى حاصل و غير سودمند به حال آنان است .
يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه مراد از «يوم الفتح» روز قيامت است.
4 - نزد خداوند ، ايمان از روى اضطرار و ناگزيرى ، فاقد ارزش و غيرقابل اعتنا است .
يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 5،6،7
5 - ايمان مشركان ، پس از گرفتارى به عذاب سودى براى آنان ندارد .
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
6 - ايمان مشركان در قيامت ، سودى براى آنان ندارد .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
«تناوش» (از ريشه «نوش») به معناى تناول و رسيدن است; يعنى، آنان چگونه مى توانند به ايمان نايل آيند؟ و مراد از آن بى فايده بودن ايمان در غير زمان و فرصت لازم خودش است.
7 - ايمان آوردن مشركان به هنگام مرگ ، سودى ندارد .
إذ فزعوا. .. و قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 5
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 3،7
3 - پذيرفته نشدن ايمان به خداوند يكتا و توبه و بازگشت از شرك و كفر ، هنگام مشاهده آثار آمدن عذاب الهى در دنيا ، سنت و حكم تغييرناپذير خداوند در ميان بندگان
فلم يك ينفعهم إيمنهم لمّا رأوا بأسنا سنّت اللّه الّتى قد خلت فى عباده
7 - « قُدِّمَ إلى المتوكّل رجلٌ نصرانىّ فجر بإمرأة مسلمة فأراد أن يقيم عليه الحد فأسلم . . . فأمر المتوكّل بالكتاب إلى أبى الحسن الثالث ( ع ) و سؤاله عن ذالك فلمّا قرء الكتاب كَتَبَ : يُضْرب حتّى يموت . . . فكتب إليه : أنّ فقهاء المسلمين قد أنكروا هذا و قالوا : لم يجىء به سنة و لم ينطق به كتاب فبيّن لنا . . . فكتب بسم اللّه الرحمن الرحيم « فلمّا رأوا بأسنا قالوا آمنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين . فلم يك ينفعهم إيمانهم لمّا رأوا بأسنا سنّت اللّه التى قد خلت فى عباده و خسر هنالك الكافرون » قال : فأمر به المتوكل فضرب حتّى مات ;
يك مرد مسيحى را - كه با زنى مسلمان زنا كرده بود - به نزد متوكل عباسى آوردند. پس آن گاه كه خواست بر او حد جارى كند، آن مرد مسلمان شد ... متوكل دستور داد نامه اى به امام هادى(ع) نوشته شود و از ايشان درباره حكم اين مسأله پرسش گردد. و آن گاه كه امام(ع) نامه را خواند در جواب نوشت: او را بزنند تا بميرد. سپس متوكل براى امام(ع) نوشت: فقهاى مسلمانان اين حكم را انكار مى كنند و مى گويند: اين حكم نه در سنت آمده و نه كتاب الهى از آن سخن گفته است، پس بيان كن براى ما... آن گاه امام هادى(ع) [درباره منبع اين حكم ]نوشت: «بسم اللّه الرحمن الرحيم فلمّا رأوا بأسنا قالوا آمنّا بالله وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين. فلم يك ينفعهم إيمانهم لمّا رأوا بأسنا سنت اللّه التى قد خلت فى عباده و قد خسر هنالك الكافرون». پس متوكل دستور
داد تا او را زدند تا مرد.».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 14
14 - ايمان بدون عمل و عمل من هاى ايمان ، آدمى را به مرحله تقوا نخواهد رساند .
هدًى للمتقين. الذين يؤمنون ... ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 102 - 50
50 - علم و ايمان به سراى آخرت ، بدون عمل به مقتضاى آن ، به منزله جهل و بى ايمانى است .
لقد علموا لمن اشتريه ماله فى الأخرة من خلق . .. لو كانوا يعلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «لو كانوا يعلمون» در ارتباط با «لقد علموا . ..» مطرح باشد. بر اين مبنا مفعول «يعلمون» محروميت ساحر از سراى آخرت است. بر اساس اين معنا، خداوند از يكسو آنان را عالم مى داند (لقد علموا )و از سوى ديگر آنها را جاهل مى شمرد (لو كانوا يعلمون) تا به اين حقيقت اشاره كند كه: علم و ايمان بدون عمل به مقتضاى آن، به منزله جهل و بى ايمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 7
7 - ايمان بدون انجام عمل صالح سودمند نيست.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن . .. أو كسبت فى إيمنها خيراً
«كسبت» عطف بر «آمنت» است ; يعنى: «لا ينفع نفساً إيمانها لم تكن كسبت فى إيمانها خيراً». (كسى كه در ايمان خويش عمل نيكى را به دست نياورده، ايمانش براى او سودى ندارد.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 25 - 4
4 - ايمان بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ايمان ، آدمى را به بهشت رهنمون نخواهد شد .
و بشر الذين ءامنوا . .. و عملوا الصلحت أن لهم جنت
عطف «عملوا . ..» بر «آمنوا» - بدون تكرار «الذين» - ظهور در اين دارد كه: دستيابى به بهشت در گرو جمع شدن هر دو وصف (ايمان و عمل) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 10
10 - ايمان بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ايمان ، كارساز نبوده و مايه سعادت آدمى نخواهد شد .
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 82 - 2
2 - ايمان بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ايمان ، در پى دارنده پاداش ( خلود در بهشت ) نخواهد بود .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. هم فيها خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 10
10 - ايمان دو قسم است : محكم و پابرجا و متزلزل و ناپايدار .
أُولئك كتب فى قلوبهم الإيمن
كتابت ايمان در دل ها، كنايه از ثابت و استوار ساختن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 41 - 5
5- پدر و مادر حضرت ابراهيم ( ع ) مؤمن و موحد بودند .
ربّنا اغفرلى و لولدىّ
از اينكه حضرت ابراهيم(ع) براى پدر و مادرش طلب آمرزش كرد، استفاده مى شود كه آنان مؤمن و موحد بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 2،3
2 - ساحران ، ايمانشان را به خداوند به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
كلمه «قالوا» بيانگر اين است كه ساحران ايمانشان را به خدا و ربوبيت مطلق او علنى ساختند و به همگان اعلام كردند.
3 - ساحران به هنگام سجده به درگاه خداوند ، ايمانشان را به ربوبيت وى اعلام داشتند .
و ألقى السحرة سجدين. قالوا ءامنا برب العلمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «قالوا ءامنا . .. » حال براى «السحرة» و يا بدل اشتمال براى «القى السحرة ... » باشد. بر اين دو مبنا آيه مورد بحث دلالت مى كند كه ساحران به هنگام سجده به درگاه خدا براى اينكه توهم نشود به فرعون سجده مى كنند، ايمان خويش را به خداوند اظهار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 1،2،4،5
1 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، به ربوبيت خداى موسى ( ع ) و هارون بر تمام هستى ايمان آورده و بدان اعتراف كردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
2 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مردمى هوشيار و به ترفند ها و سياست بازى هاى فرعون و اشرافيان دربار وى آگاه بودند .
رب موسى و هرون
به نظر مى رسد از اهداف ساحران در تفسير «رب العلمين» به «رب موسى و هرون» اين باشد كه مبادا فرعونيان پس از خاتمه ماجرا چنين وانمود كنند كه ساحران به فرعون سجده كردند و او را «رب العلمين» خواندند. و اين معنا حكايت از هوشيارى ساحران و آگاهى آنان به ترفندهاى فرعون دارد.
4 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) به پيامبرى وى و برادرش هارون ايمان آوردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
مى توان گفت از اهداف ساحران در نام بردن خصوص «موسى و هارون»، پذيرش ايشان به عنوان پيامبران الهى بوده است.
5 - ساحران ، ايمان خويش را به موسى ( ع ) و هارون به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 1،4،6،8
1 - فرعون در پى گرايش ساحران به رسالت موسى ( ع ) و ايمانشان به ربوبيت خداوند ، بشدت برآشفت و آنان را به سبب ايمانشان توبيخ كرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
ضمير در «به» هم مى تواند به موسى(ع) برگردانده شود و هم مى تواند به «رب» برگردانده شود. در هر صورت برداشت فوق از آيه استفاده مى شود.
4 - فرعون ، شكست ساحران و پيروزى موسى را صحنه سازى و ايمان آنان را توطئه اى از پيش طراحى شده اعلام كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة
كلمه «هذا» اشاره است به ماجراى شكست ساحران و پيروزى موسى و در آخر اظهار ايمان ساحران به ربوبيت خداوند و پيامبرى موسى و هارون.
6 - فرعون ، ايمان ساحران را به موسى ( ع ) ، خطرى براى موقعيت و حكومت خويش احساس كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا منها أهلها
8 - بيرون راندن و آواره ساختن مردم پايتخت مصر ، تحليل فرعون از داستان مبارزه ساحران با موسى و ايمان آوردن آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا منها أهلها
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «أهلها» همه مردم مصر (عوامل حكومت و توده مردم) باشد، نه خصوص عوامل حكومتى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 1،2،3
1 - فرعون بر كيفر دادن تمامى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) تصميم قطعى گرفت و بر آن سوگند ياد كرد .
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
حرف «لام» در «لاقطعن» در «لاصلبن» لام تأكيد و حاكى از سوگند مقدر است.
2 - قطع يك دست و يك پا در جهت خلاف يكديگر ، از كيفر هاى تعيين شده از سوى فرعون براى ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأقطعن أيديكم و أرجلكم من خلف
3 - فرعون ، ساحران مؤمن به موسى ( ع ) را تهديد كرد كه پس از بريدن دست و پايشان تمامى آنان را به چوبه دار خواهد بست .
ثم لأصلبنكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 1،2
1 - اظهار پايدارى بر طريق ايمان و به هيچ انگاشتن مجازات هاى فرعون ، عكس العمل ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
2 - ساحران در پاسخ فرعون و تهديد هاى وى اظهار كردند كه با كشته شدن به سوى خداى خويش باز خواهند گشت .
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
«إلى ربنا» متعلق به «منقلبون» است و كلمه «انقلاب»، در صورتى كه به «إلى» متعدى شود، به معناى بازگشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 1،2،3،4،5،6،8
1 - ساحران مؤمن با بيان انگيزه فرعون بر نابودى آنان ، اتهام هاى دروغين وى ( توطئه گرى و آواره سازى مردمان ) را قاطعانه مردود دانستند .
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
2 - ايمان ساحران به آيات الهى تنها انگيزه فرعون بر شكنجه و مجازات آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا . .. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
نقمت «مصدر تنقم» به معناى عقوبت كردن و كراهت داشتن است و «أن ءامنا» مفعولٌ له براى «تنقم» مى باشد. تقدير جمله چنين است: و ما تنقم منا لشىء إلا لايماننا. يعنى اى فرعون تنها چيزى كه تو را بر عقوبت ما واداشته ايمان ماست، نه اينكه ما را توطئه گر و امثال آن بدانى. به عبارت ديگر يعنى تو خود مى دانى كه اتهامهايت واقعيت ندارد.
3 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) ، برخوردار از ايمانى راسخ به آيات خداوند
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
4 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) به مجرد آگاهى به آيات الهى ، آنها را باور كردند و بدآنهاايمان آوردند .
ءامنا بايت ربنا لما جاءتنا
برداشت فوق با توجه به كلمه «لما» استفاده شده است.
5 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) مؤمنانى در كمال شجاعت و شهامت
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا
6 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، در ايمان خويش متكى به آيات و براهينى متعدد بودند .
أن ءامنا بايت ربنا لما جاءتنا
8 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) پس از اعلان پايدارى بر طريق ايمان ، به دعا به درگاه خدا پرداختند .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 5،6،7
5 - ساحران به جهت تخصص در سِحر ، حقانيت گفته هاى موسى ( ع ) و سِحر نبودن كار او را به روشنى درك كردند .
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا
از ظاهر آيه برمى آيد، كه در ميدان مبارزه، تنها ساحران بودند كه ايمان خود را اعلام كردند و يا لااقل اولين افراد بودند. اين سبقت در ايمان از سوى ساحران، به جهت شناخت آنان از كار خود و تفاوت آن با معجزه بود.
6 - ساحران با مشاهده بطلان سِحرشان ، ربوبيت خداوند بر همه موجودات را باور كرده و به آن ايمان آوردند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
7 - ساحران فرعون ، با صراحت ، ايمان خويش به خداوند را اعلام كردند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 1،2،11
1 - ساحران به خاطر ايمان به موسى ( ع ) ، مورد توبيخ و بازخواست فرعون قرار گرفتند .
قالوا ءامنّا . .. قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
«آمنتم» چه جمله خبرى باشد و چه استفهامى (به تقدير همزه)، مراد از آن توبيخ است و ضمير «له» به قرينه حرف لام - كه براى ربط «أمن» به غير خداوند به كار مى رود - و به تناسب ضمير «إنّه» در «إنّه لكبيركم» به موسى(ع) برمى گردد.
2 - ساحران فرعون ، موسى و هارون ( ع ) را پيامبر خدا دانسته و به آنان ايمان آوردند .
ءامنتم له
تعبير ساحران در آيه قبل، «آمنّا بربّ هارون و موسى» بود; ولى فرعون در توبيخ خود، آنان را مؤمن به موسى(ع) معرفى كرد. گفتنى است كه اين نكته گوياى تلازم ايمان به «ربّ موسى و هارون» با ايمان به رسالت آن دو در دعوت به ربوبيت خداوند است.
11 - در ديدگاه فرعون ، ساحران پيش از حضور در ميدان مبارزه ، به موسى ( ع ) ايمان داشتند و ايمان آنان در صحنه مبارزه ، ايمانى صورى و برنامه ريزى شده بود .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 2،3،7،11،14،17
2 - ساحران مؤمن ، برترى دادن فرعون بر خداوند و بهادادن به تهديدات او در برابر دلايل روشن موسى ( ع ) را ، به كلى منتقى دانسته و ثبات و استحكام ايمان خود را نشان دادند .
قالوا لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
3 - ساحر مؤمن مصر ، تحت تأثير آيات و بينات الهى ، قرار گرفتند و خدا را بر فرعون ترجيح دادند .
لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
7 - ساحران مؤمن ، معتقد به رسالت موسى ( ع ) از جانب خالق آنان
على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
11 - ساحران مؤمن ، آمادگى خود را براى تحمّل هرگونه شكنجه و كشتار در جهت حفظ ايمان خويش اعلام كردند .
لن نؤثرك . .. فاقض ما أنت قاض
«قضا» به معناى حكم كردن و داورى است. جمله «فاقض...» از زبان ساحران مؤمن و خطاب به فرعون است; يعنى، هر حكمى را كه مى توانى و قضاوت آن از تو ساخته است، صادر كن. ما آماده پذيرش هر نوع شكنجه و عذاب در راه ايمان خود هستيم.
14 - ساحران مؤمن با تحقير قدرت فرعون ، به او اعلام كردند كه بالاترين شكنجه هاى او ، تنها به زندگانى دنيايى آنان خاتمه مى دهد و به آخرتشان آسيبى نخواهد رسانيد .
فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
چنانچه «هذه الحياة» مفعولٌ به براى «تقضى» باشد، مراد از «قضا»، منقضى ساختن خواهد بود. اهل لغت مى گويند: تمام معانى «قضا» به انقطاع يافتن و تمام شدن بازگشت دارد (لسان العرب). بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: اى فرعون! با حكم خود به هرچه مى توانى فيصله بده و آن را تمام كن; زيرا تو فقط اين زندگانى دنيا را خاتمه مى دهى.
17 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، داراى ايمان و اعتقاد محكم به آخرت بودند .
فاقض . .. إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 1،9
1 - ساحران مؤمن ، در برابر فرعون و تهديد هاى وى ، بر ايمان خود به پروردگارشان تأكيد كردند .
لن نؤثرك . .. إنّا ءامنّا بربّنا
9 - ساحران فرعون ، پس از ايمان به موسى ( ع ) از اقدام به سِحر به نفع فرعون ، اظهار پشيمانى كرده و خواستار بخشش الهى شدند .
ليغفر لنا . .. ما أكرهتنا عليه من السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 3
3 - هراس از جهنم و عذاب طاقت فرساى آن ، مايه تحكيم ايمان در قلب ساحران فرعون
إنّا ءامنّا بربّنا . .. إنّه من يأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم
جمله «إنّه من يأت. ..» تعليل براى محتواى آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 1،2،3
1 - ساحران پس از مشاهده معجزه موسى ، بيزارى خود را از فرعون و ادعاى ربوبيت او ، به صراحت و در حضور وى ، اعلام داشتند .
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
جمله «ربّ موسى و هارون» - كه عطف بيان براى «بربّ العالمين» مى باشد - تعريضى است به فرعون و نيز كنايه از اين نكته است كه ديگر ربّ بودن تو، پذيرفتنى نيست.
2 - تأكيد ساحران بر ايمان خويش به پروردگار يگانه هستى ، به گونه اى صريح و بى ابهام
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
3 - اعتراف و ايمان ساحران به رسالت موسى و هارون ( ع )
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
قيد «ربّ موسى و هارون» اعتراف ضمنى بر ايمان آوردن ساحران به رسالت موسى و هارون(ع) است. آيه بعد (قال آمنتم له...) اين مطلب را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 13
13 - ايمان همه ساحران به موسى ( ع ) و تهديد فرعون به شكنجه و كشتن تمامى آنان
قال ءامنتم له . .. و لأُصلّبنّكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 1،2،3
1 - اعلام آمادگى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون براى پذيرش هر شكنجه در راه ايمان خويش
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
2 - خشم و تهديد شديد فرعون ، فاقد كمترين تأثير در ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
3 - اعتقاد ساحران مؤمن به زيان نكردن انسان از تحمل دشوارى ها در راه خدا
قالوا لاضير إنّا إلى ربّنا منقلبون
جمله «إنّا إلى ربّنا. ..» تعليل براى «لاضير» و بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 6
6 - ساحرانِ گرويده به موسى ( ع ) ، از نخستين مؤمنان به وى
إنّا نطمع أن يغفر . .. إن كنّا أوّل المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 6
6 - جامعه اسلامى صدر اسلام پس از نايل شدن به مراحل عالى ايمان ، به تنزّل در درجات ايمانى گراييد .
علم أن فيكم ضعفا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 6
6- پى بردن جنيان به حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با استماع كلام وحى
فلمّا حضروه قالوا أنصتوا فلمّا قضى ولّوا إلى قومهم منذرين
تعبير «ولّوا إلى. ..» نشان مى دهد خود جنيان، انذارها را پذيرفتند و به آن ايمان آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 4
4- جامعه جن ، مؤمن به موسى ( ع ) و كتاب آسمانى او
إنّا سمعنا كتبًا أُنزل من بعد موسى مصدّقًا
انذارگران جن براى گرايش دادن قوم خويش به قرآن، تصديق گرى آن براى تورات را يادآور شده اند. اين سخن در صورتى ثمربخش است كه جامعه جن، به تورات معتقد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 2 - 4
4 - ايمان گروهى از جن به قرآن ، در مرحله آغازين نزول
إنّا سمعنا قرءانًا عجبًا . يهدى إلى الرشد فامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 3 - 5
5 - ايمان و اعتراف گروهى از جن ، به ربوبيت و يكتايى خداوند پس از شنيدن آيات قرآن
و أنّه تعلى جدّ ربّنا ما اتّخذ صحبة و لا ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 1
1 - برخى از افراد جن ، به مجرد شنيدن آيات هدايت بخش قرآن ، به آن ايمان آوردند .
و أنّا لمّا سمعنا الهدى ءامنّا به
مقصود از «الهدى» - به قرينه آيه «قالوا إنّا سمعنا قرءاناً عجباً . يهدى إلى الرشد...» - قرآن كريم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 6
6 - حبيب نجار ، مردى آشنا به پيامبران عصر خويش و مؤمن و پيرو ايشان
و جاء من أقصا المدينة رجل يسعى قال يقوم اتّبعوا المرسلين
دفاع حبيب نجار از پيامبران و توصيه به پيروى از آنان، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 25 - 3
3 - مؤمن انطاكيه ( حبيب نجار ) ، ايمان استوارش به خداى يكتا را به پيامبران آن ديار اعلام كرد .
إنّى ءامنت بربّكم
برداشت ياد شده بر اين اساس استوار است كه مخاطبانِ «كم» و «فاسمعون»، پيامبران مردم انطاكيه باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 2
2 - كفرپيشگان و حق ستيزان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، دست از كفر كشيده ، ايمان خواهند آورد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 125 - 10
10 - راه يافتن حق (اسلام) به قلب حق ناپذير، مانند صعود در آسمان دشوار و يا غيرممكن است.
و من يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا كأنما يصعد فى السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 18
18 - حواريون ، پيشتازان ايمان به خدا و يارى كردن عيسى ( ع )
قال الحواريّون نحن انصار اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 4،6،8
4 - دستيابى حواريون به مقام تسليم و ايمانى راستين در پى پذيرش دعوت خاص خداوند .
قالوا ءامنا
6 - ايمان خالصانه حواريون از جمله نعمت هاى ارزانى شده خداوند بر حضرت مسيح ( ع )
اذكر نعمتى . .. و اذ اوحيت إلى الحواريون ان ءامنوا بى و برسولى قالوا ءامنا
امام رضا(ع) در پاسخ سؤال از سبب نامگذارى حواريون به اين نام فرمود: . .. لانهم كانوا مخلصين فى انفسهم و مخلصين لغيرهم من اوساخ الذنوب بالوعظ و التذكير ... . »
عيون اخبار الرضا، ج 2، ص 79، ح 10، ب 32; نورالثقلين، ج 1، ص 690، ح 435.
8 - حواريون پس از اظهار ايمان خالصانه ، از خداوند خواستند تا بر نيلشان به مقام تسليم گواه باشد .
و اذ اوحيت . .. و اشهد باننا مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 112 - 5،6،7،9
5 - حواريون عيسى پيش از داستان مائده نيز از زمره مدعيان ايمان به رسالت عيسى ( ع ) بودند .
قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
چنانچه «اتقوا اللّه» فرمان به پرهيز از درخواست معجزه ويژه باشد، مراد از ايمان در «ان كنتم مؤمنين» ايمان به رسالت عيسى(ع) خواهد بود.
6 - حواريون عيسى ( ع ) تا قبل از نزول مائده ، در مراحل پايين ايمان و فاقد روحيه تسليم در برابر خدا بودند .
اذ قال الحواريون يعيسى ابن مريم . .. قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
7 - حواريون عيسى خواهان معجزه اى ويژه ( نزول مائده آسمانى ) على رغم ادعاى ايمان به رسالت مسيح ( ع )
هل يستطيع ربك ان ينزل علينا مائدة من السماء قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
9 - حضرت مسيح ( ع ) با بيان ناسازگارى درخواست حواريون با ايمان و تقوا در صدد بازداشتن آنان از درخواست نزول مائده
قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 45 - 9
9 - باور به آسان شدن مشكلات در پرتو نماز ، حقيقتى كه تنها خاشعان بدان ايمان دارند .
و استعينوا بالصبر و الصلوة و إنها لكبيرة إلا على الخشعين
دشوارى استعانت از نماز - كه مقتضاى برگشت ضمير «إنها» به «استعانت» است - به معناى ناباورى به كارساز بودن نماز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 46 - 6
6 - خاشعان ، خويشتن را در محضر خداوند و در حال بازگشت به او مى بينند .
الذين يظنون أنهم ملقوا ربهم و أنهم إليه رجعون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه: زمان «ملاقوا ربهم» و نيز زمان «إليه راجعون» را زمان حال بدانيم نه زمان مستقبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 1،8
1 - مؤمنانى كه ايمانشان از هر گونه شرك پيراسته باشد، از موهبت امنيت الهى برخوردار و از خشم و عذاب او مصون هستند.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم أولئك لهم الأمن
8 - مؤمنانى كه ايمان خويش را به هيچگونه شرك و ظلمى نياميزند، برخوردار از هدايت كاملند.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا . .. أولئك لهم الأمن و هم مهتدون
در آيه شريفه، مؤمنانى كه ايمانشان خالى از هر گونه ظلم باشد، هدايت يافته شمرده شده اند. با توجه به اينكه مؤمن در هر مرتبه اى كه باشد، از هدايتى نسبى برخوردار است، به نظر مى رسد مراد از «هم مهتدون» هدايت كامل اين گروه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 49 - 5
5 - خانواده صالح ، جملگى مؤمنان به وى و مورد خشم عميق كافران
لنبيّتنّه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 12
12- از ميان قوم لوط ، تنها خانواده اش به او ايمان آورده و از تبه كارى ها و گناهان آن قوم منزّه بودند .
كانوا يعملون السيئات . .. فأسر بأهلك بقطع من الّيل ... إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 169 - 5
5 - خانواده و كسان لوط ( ع ) ، تنها مؤمنان به وى و پيراسته از كردار زشت قوم لوط
ربّ نجّنى و أهلى ممّا يعملون
از اين كه لوط(ع) تنها براى خود و كسانش در خواست نجات كرد، روشن مى شود كه تنها آنان به وى ايمان آورده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 56 - 3،4
3 - خاندان لوط ، هم عقيده با وى ، پاكدامن و مخالف انحراف هاى جامعه خويش
قالوا أخرجوا ءال لوط من قريتكم
4 - ايمان نياوردن هيچ فردى از جامعه به لوط ( ع ) ، جز افراد خانواده وى
قالو أخرجوا ءال لوط من قريتكم
مخالفان لوط به جاى اين كه بگويند: پيروان لوط را اخراج كنيد، گفتند: خانواده وى را بيرون كنيد و اين نشان مى دهد كه جز خانواده اش كسى به وى ايمان نياورده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 135 - 3
3 - تمامى اعضاى خاندان لوط ، به جز همسر او ، مؤمن بودند .
إذ نجّينه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغبرين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه عذاب به جهت كفر است، پس نجات خاندان لوط دليل ايمان شان و عذاب همسر لوط به نشانه كفر او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 76 - 9
9- خاندان نوح از مؤمنان به رسالت نوح ( ع ) و بهره مند از لطف ويژه خداوند
فنجّينه و أهله من الكرب العظيم
نجات خاندان نوح(ع)، بيانگر عنايت ويژه خداوند به ايشان و نيز حاكى از ايمان آنان به رسالت نوح(ع) است; زيرا اگر آنان مانند قوم نوح كافر بودند، نجات نمى يافتند. گفتنى است آيه بعد (و نصرناه من القوم الذين كذّبوا...) مؤيد همين نكته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 16
16 - دلْ مهرخوردگان ، تنها هنگامى كه با عذاب دردناك الهى روياروى شوند ، به خود آمده و ايمان خواهند آورد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 45 - 3
3 - تنها كسانى هشدار ها و انذار هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) را مى پذيرند كه داراى زمينه خشيت و هراس از گرفتارى هاى قيامت باشند .
إنّماأنت منذر من يخشيها
انذار پيامبر(صلی الله علیه و آله)، همگانى است و به طايفه خاصى نظر ندارد; اختصاص آن به «من يخشاها»، ناظر به تأثيرپذيرى آنان و سود نبردن ديگران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 3
3 - از ميان قوم لوط تنها خانواده و بستگانش به وى ايمان آوردند .
فانجينه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 6
6 - از خويشاوندان لوط افرادى به وى ، ايمان آورده بودند .
لننجّينّه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 15
15 - جمعى از خويشان لوط ( ع ) به وى ، ايمان آورده بودند .
إنّا منجّوك و أهلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 100 - 9
9 - ايمان و اعتراف به حق ، در شرايط اضطرار و ناگزيرى ، فاقد ارزش و اصالت است .
قال ربّ ارجعون . .. كلاَّ إنّها كلمة هو قائلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 4
4 - نزد خداوند ، ايمان از روى اضطرار و ناگزيرى ، فاقد ارزش و غيرقابل اعتنا است .
يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 21
21- ارزش ايمان و پايبندى به آن در محيط شرك و كفر
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون بالله و هم بالأخرة هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 70 - 2
2 - همسرى متكى بر ايمان و تقوا ، پايدار تا قيامت و ورود به بهشت
ادخلوا الجنّة أنتم و أزوجكم
با توجه به اين كه در آيه 67 بيان شده بود كه تمامى دوستان با يكديگر دشمن خواهند شد، جز تقواپيشگان، قيد «متقى» براى همسران استفاده مى شود; زيرا رابطه زن و شوهرى يكى از مصاديق دوستى ها است كه در صورتى كه طرفين متقى باشند، دوستى آنان تا قيامت پايدار خواهد ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 97 - 6
6- زندگى واقعى و ارزشمند ، حيات همراه با ايمان و عمل صالح است .
من عمل صلحًا . .. و هو مؤمن فلنحيينّه حيوة طيّبة
برداشت فوق مبتنى بر دو نكته است: الف) بنابر اينكه «حياة طيّبة» زندگى دنيوى باشد. ب) زنده شدن انسان مؤمن و نيك كردار در زندگى دنيا، اشاره به اين معنا دارد كه زندگى بدون ايمان، در حقيقت زندگى شايسته و درخور شأن انسان نيست و حيات واقعى به ايمان و عمل صالح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 172 - 11
11 - ارزش والاى ثبات بر ايمان و پذيرش دعوت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، پس از تحمّل شدائد و مشكلات
انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين. الّذين استجابوا للّه و الرسول من بعد ما اصابهم ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 9
9 - آشكار شدن حقيقت ايمان مؤمنان ، در شرايط سختى و دشوارى
فى ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 54 - 1
1- با وجود روى آوردن متضرعانه انسان ها به خداوند در هنگام گرفتارى ، با برطرف شدن مشكلات ، گروهى از او روى گردان شده و شرك مىورزند .
ثمّ إذا مسّكم الضرّ فإليه تجئرون . ثمّ إذا كشف الضرّ عنكم إذا فريق منهم بربّهم ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 1،5
1 - ارزش شعر ، در پرتو ايمان ، عمل صالح و ياد خداوند
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا... و ذكروا اللّه كثيرًا
5 - شعر در پرتو ايمان ، به دور از گمراهى و گمراه گرى است .
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 8
8 - بى فايده بودن اظهار ايمان در روز وقوع عذاب استيصال و نيز در روز رستاخيز
حتّى تأتيهم الساعة بغتة أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 8
8 - حصول ايمان و تسليم در قيامت ، سودى ندارد . *
و قضى الأمر
بنابراينكه مراد از آمدن عذاب و ملائكه، نزول آنها در قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 38 - 9
9- شناخت حقايق در قيامت و ايمان به آن ، موجب نجات نيست .
أسمع بهم و أبصر . .. لكن الظلمون اليوم فى ضلل مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 106 - 6
6 - اعتقاد به خدا از شرايط اعتبار شهادت غير مسلمان در امر وصيت
فيقسمان باللّه ان ارتبتم . .. لانكتم شهدة اللّه
ضرورت سوگند شاهدان به نام خدا در اعتبار شهادت آنان، مى رساند كه مراد از «ءاخران من غيركم» غيرمسلمانى است كه اعتقاد به خداوند داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 17
17- ذوالقرنين ، به وعده هاى خداوند ، ايمان داشت و به تحقّق آنها ، مطمئن بود .
و كان وعد ربّى حقًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 6
6 - هجرت و جهاد در راه خدا ، يارى كردن دين او ، پناه دادن به مهاجران مجاهد ، از ارزش هاى متعالى اسلام و تعيين كننده مرز ايمان حقيقى از غير آن
و الذين ءامنوا . .. أولئك هم المؤمنون حقا
مفعول «نصروا» هم مى تواند كلمه اى همانند «دين اللّه» باشد و هم مى تواند ضميرى محذوف باشد كه به «الذين ءامنوا . .. » برم--ى گردد ; يعنى: نص---روا المؤم---نين المهاجرين المجاهدين ... . مآل هر دو معنا يكى است ; زيرا يارى كردن مهاجران مجاهد نيز يارى دين خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 4
4 - صِرف اِظهار ايمان ، نشانه راستين بودن آن نيست .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 19 - 5
5 - تنها ايمان به خدا و همه پيامبران الهى - نه به برخى از آنان - ايمانى راستين است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله أُولئك هم الصدّيقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 33 - 9
9 - ايمان به هدف و پايبندى به آرمان ها ، از شرايط رهبران جامعه ايمانى و اسلامى است .
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 124 - 22
22 - ايمان و عدالت ، از شرايط احراز مقام امامت و رهبرى است .
لاينال عهدى الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 5
5 - ايمان زبانى و سطحى ، ايمان قابل قبولى نيست .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 3
3 - عفت ، نجابت و ايمان ، سرآمد ارزش ها و صفات ستوده زنان
المحصنت الغفلت المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 3 - 11
11 - « عن زرارة قال سألت أبا عبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « الزانى لاينكح إلاّ زانية أو مشركة » قال : هنّ نساء مشهورات بالزنا ، و رجال مشهورون بالزنا ، شهروا به و عرفوا ، والناس اليوم بذالك المنزلة فمن أقيم عليه حدّ الزنا أو متهم بالزنا لم ينبغ لأحد أن يناكحه حتّى يعرف منه التوبة ;
زراره گويد: از امام صادق(ع) در باره سخن خداى - عزّوجل - «الزانى لاينكح إلاّ زانية أو مشركة «سؤال كردم؟ حضرت در پاسخ فرمود: آنان زنان و مردانى اند كه به زناكارى (در ميان مردم) مشهور و معروف شده اند. اين حكم براى مردم اين زمان هم باقى است و براى احدى، سزاوار نيست با كسى ازدواج كند كه حد زنا بر او جارى شده يا متهم به زنا شده است; مگر آن كه توبه او محرز شود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 16
16- شعيب ( ع ) ، به مردمان اعلام كرد : همواره به تعاليمى كه بيان كرده و مقرراتى كه ابلاغ نموده ، پايبند بوده و بدان ها عمل مى كند .
و ما أُريد أن أُخالفكم إلى ما أنهيكم عنه
فعل «اُخالفكم» چون با «إلى» متعدى شده ، معناى «اميل» در آن اشراب شده است. بنابراين جمله «ما اُريد ...» چنين معنا مى شود: من نمى خواهم با شما مخالفت كنم و خود به آنچه از آن نهى كرده ام بازگردم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 118 - 6
6 - اعتراف شيطان به ربوبيت و مالكيت خداوند نسبت به تمامى مردمان
و قال . .. من عبادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 11 - 1
1- صبر پيشگانِ داراى اعمال صالح به هنگام زوال نعمت و روى آورى فقر و تنگدستى ، از رحمت خدامأيوس نمى گردند و به تدبير او در هستى كافر نمى شوند .
إنّه ليئوس كفور . .. إلاّ الذين صبروا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 1
1 - ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون
«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه - به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 11 - 1
1- صبر پيشگانِ داراى اعمال صالح به هنگام زوال نعمت و روى آورى فقر و تنگدستى ، از رحمت خدامأيوس نمى گردند و به تدبير او در هستى كافر نمى شوند .
إنّه ليئوس كفور . .. إلاّ الذين صبروا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 45
45- از ميان اصحاب پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها پايداران بر طريق ايمان و عمل نيك ، برخوردار از مغفرت و پاداش عظيم الهى اند .
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت منهم مغفرة و أجرًا عظيمًا
در صورتى كه «من» در «منهم» براى تبعيض باشد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه از ميان كسانى كه همراه پيامبرند، تنها بخشى از آنان - كه اهل ايمان و عمل صالح بوده و بر اين وصف پايدار مى باشند - از مغفرت و اجر الهى برخورداراند.
ايمان ظالمان مغرب سرزمين ذوالقرنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 4
4- ذوالقرنين ، به ايمان آوردن ظالمان ساحل دريا و دست برداشتن آنان از ظلم و فساد ، اميدوار بود و در مجازات آنان شتابى نداشت .
قال أمّا من ظلم فسوف نعذّبه
حرف «سوف» براى آينده است و فعل هاى شرط («آمن» و «عمل») در آيه بعد، قرينه اين است كه ذى القرنين، به احتمال ايمان آوردن ظالمان، در مجازات آنان تعجيل نكرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 191 - 26
26 - پى بردن خردمندان و اعتراف آنان به كمال مطلق پروردگارا ، پس از انديشه در آفرينش
الّذين . .. يتفكّرون فى خلق السّموات و الارض ربّنا ... سبحانك
تسبيح به معناى پاك دانستن از هر عيب و نقصى است و لازمه نبود عيب و نقص براى خداوند، وجود تمام كمالات براى اوست و خردمندان با تفكّر در آفرينش به چنين اعتقادى رسيده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 1،2
1 - ايمان خردمندان به پروردگار ، در پى شنيدن نداى منادى ايمان
لاولى الالباب . .. ربّنا انّنا سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم فامنّ
2 - خردمندان ، معتقد به عظمت قرآن و مقام والاى رسول اكرم (صلی الله علیه و آله)
سمعنا منادياً ينادى
مراد از «منادياً» رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) و يا قرآن مجيد است. و نكره آوردن آن اشاره به تفخيم و عظمت آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 8،9
8 - اعتقاد خردمندان ، به توحيد ربوبى
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
چون خردمندان تمامى افعال (خلقت، وارد ساختن ستمگران به دوزخ، ارسال رسولان و ميراندن انسانها و . .. ) را پرتوى از ربوبيّت خداوند مى دانند.
9 - خردمندان ، مؤمن به خداوند ، رسالت تمامى انبيا و برپايى قيامت
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 9 - 2
2 - انسان هاى عاقل و خردمند ، پذيراى حقانيت وعده هاى خداوند و تحقق روز جزا
يؤفك عنه من أُفك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 5 - 1
1 - عاقلان با سوگند هاى خداوند به فجر ، شب هاى ده گانه ، شفع ، وتر و گذشت شب ، به صحت گفته او اطمينان يافته و آن را تصديق مى كنند .
هل فى ذلك قسم لذى حجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 54 - 1
1 - زدوده شدن شبهات شيطانى از چهره آيات وحى به اراده خداوند ، به اين دليل بود تا كسانى كه از نعمت معرفت و دانش برخوردار بودند ، به حقانيت آن پى ببرند و با آرامش خاطر ، به آن ايمان بياورند .
فينسخ اللّه ما يلقى الشيطن . .. و ليعلم الذين أُوتوا العلم ... فتخبت له قلوبهم
ضمير در «أنّه الحق» به قرآن باز مى گردد كه در آيه 52 از آن ذكر ضمنى به ميان آمده است. «إخبات» (مصدر «تخبت») مشتق از «خَبْت» است. «خَبْت» به زمين وسيع و هموارى گفته مى شود كه بى فراز و نشيب است. «قلب مخبت»; يعنى، قلبى كه مطمئن آرام و بى اضطراب و ترديد است. آيه ياد شده تعليل براى جمله «فينسخ اللّه ما يلقى الشيطان...» است; يعنى، خداوند شبهه هاى شيطان را از آيات وحى مى زدايد، تا كسانى كه از نعمت دانش برخورداراند، بدانند كه قرآن حق بوده و از جانب پروردگار نازل شده است و دل هايشان به آن مطمئن شود و آرام گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 2
2 - گرايش و ايمان برخى اهل كتاب و علماى يهود به جبت ( معبودى غير از خدا ) و طاغوت
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
«جبت» در لغت به معناى هر چيزى است كه در آن خيرى نباشد و نيز به معبودى غير از خدا گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 17
17- « عن أبى عبدالله ( ع ) : . . . أنزل الله عزّوجلّ فيه ( عماربن ياسر ) » إلاّ من أُكره و قلبه مطمئنّ بالإيمان » . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: . .. خداى عزّوجلّ آيه «إلاّ من أُكره و قلبه مطمئنّ بالإيمان» را درباره [عماربن ياسر] نازل فرموده است ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 51 - 2
2 - عيسى ( ع ) ، خود را چون همه مردم ، موجودى نيازمند به ربوبيّت خدا مى دانست .
انّ اللّه ربّى و ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 61 - 17
17 - نصارا على رغم ادّعاىِ الوهيّت حضرت عيسى ( ع ) و فرزندى او براى خداوند ، خود به آن اعتقاد نداشتند .
انّ مثل عيسى . .. فنجعل لعنت اللّه على الكاذبين
مراد از «الكاذبين»، مسيحيان هستند و نسبت كذب به آنان، نشانگر اين است كه آنان به ادعاى خود اعتقاد نداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 172 - 11
11 - علم و ايمان حضرت عيسى ( ع ) و فرشتگان مقرب الهى به قيامت و محشور شدن به پيشگاه خداوند ، مانع استكبار آنان از بندگى خدا
لن يستنكف المسيح ان يكون عبداً للّه و لاالملئكة . .. فسيحشرهم إليه جميعاً
جمله «و من . ..» جمله حاليه و بيان علت از جمله سابق است. يعنى امكان ندارد مسيح و فرشتگان از عبادت خدا امتناع كنند ; چون حشر انسان و ملائكه به سوى خدا حتمى است و مسيح و فرشتگان از آن آگاهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 5
5 - ايمان آوردن انسانها در زمان تحقق برخى از آيات الهى (آيات ملجئه، مانند قيامت)، براى آنان سودبخش نخواهد بود.
يوم يأتى بعض ءايت ربك لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن ءامنت من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 60 - 4
4- برخى از پيشينيان فاسد ، از ناديده گرفتن تعاليم پيامبران ، توبه كردند و با ايمانى راسخ به كار هاى شايسته روى آوردند .
خلف أضاعوا الصلوة . .. إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا
ماضى بودن فعل ها در هر دو آيه، به وقوع آن در زمان گذشته دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 10 - 6
6 - حضرت على ، فاطمه ، حسن و حسين ( ع ) ، مظهر بيم دارى از قيامت و ايمان به روز جزا
إنّا نخاف من ربّنا يومًا عبوسًا قمطريرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 6
6 - فرعون ، به هنگام غرق شدن در دريا ، از استكبار دست برداشت و با توبه ، اظهار ايمان و تسليم كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 8
8 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « . . . قال [ جبرئيل ] يا محمد لما أغرق اللّه فرعون « قال آمنت أنه لا اله إلا الذى آمنت به بنواسرائيل و أنا من المسلمين » فأخذت حمأة فوضعت ها فى فيه ثم قلت له : « آلئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين » و عملت ذلك من غير أمر اللّه خفت أن تلحقه الرحمة من اللّه عز و جل و يعذبنى اللّه على ما فعلت فلما كان الآن و أمرنى اللّه عزّ و جل أن اؤدى إليك ما قلته أنا لفرعون امنت و علمت أن ذلك كان للّه تعالى رضاً . . . ;
. .. جبرئيل گفت: اى محمد! هنگامى كه خدا فرعون را غرق كرد، فرعون گفت: ايمان آوردم كه خدايى نيست به جز خدايى كه بنى اسرائيل به او ايمان دارند و من از تسليم شدگانم. پس من قطعه اى از لجن برداشتم و در دهان او گذاشتم و گفتم اكنون؟! در
حالى كه قبلا عصيان كردى و از مفسدان بودى. و اين كار را بدون فرمان خدا انجام دادم ; ترسيدم رحمت خدا به او برسد و خدا مرا براى اين كار عذاب كند. پس چون اين لحظه فرارسيد و خداوند فرمان داد آنچه را من به فرعون گفتم به شما برسانم، ايمن شدم و دانستم كه آن كار مورد رضاى خدا بوده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 2
2 - ايمان به خدا ، فطرى بشر
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان
آيه شريفه، ايمان را اصل و كفر را جايگزين مى داند. بنابراين انسان در اصل، يعنى به طور فطرى، روى به ايمان دارد نه به كفر. برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «الّذين ... »، تمامى كافران باشد; نه خصوص مرتدان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 53 - 3
3 - نفس آدميان بر فطرت ايمان است .
ذلك بأن اللّه لم يك مغيرا نعمة أنعمها على قوم حتى يغيروا ما بأنفسهم
در آيه قبل تصريح شد كه فرعونيان پس از انكار آيات الهى به هلاكت رسيدند و نعمتها از آنان سلب شد. از ارتباط آيه مورد بحث با آيه قبل مى توان استفاده كرد كه مصداق روشن «ما بأنفسهم» نداشتن حالت انكار نسبت به آيات الهى است، كه از آن مى توان به ايمان فطرى ياد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 14
14 - تهيدستان و طبقات پايين جامعه، داراى زمينه بيشتر براى پذيرش ايمان و دعوت پيامبرند.
و لا تطرد الذين يدعون ربهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 6
6- محرومان ، نخستين گروندگان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
از لحن تحقيرآميز «ماسبقونا» استفاده مى شود كه كافران، از طبقه اشراف و توده مؤمنان، از طبقات محروم و پايين جامعه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 4 - 14
14 - « عن أبى جعفر ( ع ) . . . و نزل بالمدينة « والذين يرمون المحصنات ثمّ لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة و لاتقبلوا لهم شهادة ابداً و أُولئك هم الفاسقون » . . . فبرأه اللّه ما كان مقيماً على الفرية من أن يسمّى بالإيمان . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه آيه «والذين يرمون المحصنات. .. أُولئك هم الفاسقون» در مدينه نازل شده است... پس خداوند كسى را كه تهمت زنا مى زند با زمانى كه بر اين تهمت باقى باشد، او را از مؤمن ناميده شدن به دور داشته است...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 2،8،11
2 - هيچ قومى از اقوام تكذيب كننده سابق - به جز قوم يونس - پيش از نزول عذاب استيصال ، به دست كشيدن از تكذيب پيامبر خود و اظهار ايمان به او موفق نشدند .
فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها إلا قوم يونس
8 - از تمام اقوام تكذيب كننده پيشين ، تنها قوم يونس پيش از وقوع عذاب استيصال ، از تكذيب دست برداشته و ايمان آوردند .
فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها إلا قوم يونس لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخز
11 - ايمان به موقع قوم يونس موجب شد كه آنان تا پايان عمر ، همراه با برخوردارى از مواهب دنيوى ، به زندگى خويش ادامه دهند .
إلا قوم يونس لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى . .. و متعنهم إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 99 - 10
10 - ايمان قوم يونس ، ايمان اختيارى بود نه ايمانى از روى اجبار و استيصال .
فلولا كانت قرية ءامنت . .. إلا قوم يونس لما ءامنوا ... و لو شاء ربك لأمن من فى ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 148 - 1،2،5،7
1 - تمامى قوم يونس ، پس از رسالت و مأموريت مجدد آن حضرت به سوى آنان ايمان آوردند .
و أرسلنه . .. ف--َامنوا فمتّعنهم إلى حين
2 - خداوند ، پس از ايمان آوردن قوم يونس ، آنان را از مواهب دنيوى تا پايان عمرشان بهره مند ساخت .
ف--َامنوا فمتّعنهم إلى حين
طبق گفته مفسران، مقصود از «إلى حين» فرا رسيدن اجل و عمر طبيعى آنان است.
5 - ايمانِ ثمربخش قوم يونس و فرجام نيك آنان ، مايه عبرت و موجب دلدارى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
ف--َامنوا فمتّعنهم إلى حين
برداشت ياد شده از آن جا است كه آيه شريفه درصدد دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنانى است كه در شرايط سخت و طاقت فرساى مكه قرار داشتند. در واقع اين آيه، آنان را (همچون يونس(ع)) به ادامه رسالت الهى فرا مى خواند.
7 - « قال أبوعبيدة : قلت لأبى جعفر ( ع ) كم غاب يونس عن قومه حتّى رجع إليهم بالنبوّة و الرسالة فآمنوا و صدّقوه قال : أربعة أسابيع . . . إنّ العذاب أتاهم يوم الأربعاء فى النصف من شوّال و صرف عنهم من يومهم ذلك فانطلق يونس مغاضباً فمضى يوم الخميس سبعة أيّام فى مسيره إلى البحر و سبعة أيّام فى بطن الحوت و سبعة أيّام تحت الشجرة بالعراء و سبعة أيّام فى رجوعه إلى قومه . . . ثمّ أتاهم فآمنوا به و صدّقوه و اتبعوه . . . ;
ابوعبيده گويد: به امام باقر(ع) گفتم: چه مدتى يونس از قوم خود دور شد و سپس با نبوت و رسالت به سوى آنان بازگشت و آنها به او ايمان آوردند و تصديقش كردند؟ فرمود: چهار هفته . .. همانا در روز چهارشنبه، در نيمه شوال عذاب بر آنان نازل شد و در همان روز عذاب از آنان برداشته شد. پس يونس با حالت غضب در روز پنج شنبه از آنان جدا شد و هفت روز در مسيرش تا دريا و هفت روز در شكم ماهى بود و هفت روز را در زير درخت در سرزمين خشك و خالى و هفت روز را در راه بازگشت به سوى قومش گذراند... آن گاه به نزد آنان آمد و آنها به آن حضرت ايمان آورده و تصديقش نمودند و از او پيروى كردند...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 17
17 - ايمان آوردن كافران ، به هنگام رويارويى با عذاب دردناك الهى ، بى ثمر بوده و مورد قبول خداوند واقع نخواهد شد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 4
4- اظهار ايمان كافران ، در تنگناى عذاب ادعايى دروغين و غير قابل اعتماد
أنّى لهم الذكرى
برداشت بالا بنابراين نكته است كه تعبير «أنّى لهم الذكرى» درصدد نفى اثر نباشد; بلكه در مقام تحليل و تفسير ادعاى ايمان كافران در شرايط عذاب باشد، به اين كه اينان هر چند مدعى ايمان مى شوند; اما آنان كجا و ايمان كجا؟ آنان راهى به سوى ايمان باز نگذاشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 111 - 8
8 - اگر مشيت خداوند تعلق گيرد كافران لجاجت پيشه و طغيانگر نيز ايمان خواهند آورد.
ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 111 - 8
8 - اگر مشيت خداوند تعلق گيرد كافران لجاجت پيشه و طغيانگر نيز ايمان خواهند آورد.
ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 192 - 4،5،7
4 - ايمان ، از همگان حتى كفرپيشگان محارب پذيرفته است .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه متعلق «إنتهوا» كفر و شرك باشد. بنابراين «فإن انتهوا ...»; يعنى، اگر كافران و مشركان دست از كفر و شرك برداشتند و ايمان آوردند. بر اين مبنا جمله «فإن اللّه ...» گوياى دو معناست: 1- پذيرش ايمان آنان، 2- آمرزش خطاهاى گذشته شان.
5 - در صورتى كه كافران محارب ايمان آورند ، نبايد بر خطا هاى پيشينشان ( كشتن مسلمانان ، فتنه انگيزى و . . . ) مورد مؤاخذه قرار گيرند .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
7 - آمرزش گناهان كافران محارب ، پس از ايمان آوردن آنان ، پرتوى از مغفرت و رحمت الهى است .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 11
11 - كفرپيشگان اگر ايمان آورند ، حتى در صورتى كه عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) جنگيده باشند ، مشمول رحمت و مغفرت الهى خواهند شد .
إن يعلم اللّه . .. يغفر لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 46 - 26
26 - امكان ايمان و هدايت ، حتى براى گرفتاران به لعنت الهى
و لكن لعنهم اللّه بكفرهم فلا يؤمنون الّا قليلا
بنابر اينكه «قليلا» استثناء از فاعل «يؤمنون» باشد، مفهوم جمله «لعنهم اللّه» چنين مى شود كه عده قليلى از لعنت شدگان موفق به ايمان خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 26 - 1،2
1 - حضرت لوط ( ع ) به دعوت ابراهيم ( ع ) در پى فراخوانى او به توحيد ، ايمان آورد .
و إبرهيم إذ قال لقومه اعبدوا اللّه . .. فأمن له لوط
2 - حضرت لوط ( ع ) پس از ايمان آوردن به حضرت ابراهيم ( ع ) تصميم گرفت به سرزمين ديگرى هجرت كند .
فأمن له لوط و قال إنّى مهاجر إلى ربّى
بنابراين احتمال كه مرجع ضمير فاعلى «قال» به قرينه «فآمن له لوط» حضرت لوط(ع) باشد، نكته بالا، قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 41 - 5
5- پدر و مادر حضرت ابراهيم ( ع ) مؤمن و موحد بودند .
ربّنا اغفرلى و لولدىّ
از اينكه حضرت ابراهيم(ع) براى پدر و مادرش طلب آمرزش كرد، استفاده مى شود كه آنان مؤمن و موحد بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 39 - 5
5 - مادر موسى ( ع ) ، به پيام خداوند ايمان داشت و به حفظ جان موسى ( ع ) از جانب او مطمئن بود .
إذ أوحينا . .. أن اقذفيه ... يأخذه عدوّ
به قرينه» القيت عليك محبه «و نيز آيات ديگر قرآن; مادر موسى(ع) به محتواى وحى الهى عمل كرد و موسى(ع) را به نيل سپرد. اين كار گواه اطمينان مادر موسى(ع) به آن است كه پيام دريافت شده وحى الهى بوده و نيز نشان از ايمان كامل او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 10
10 - ايمان دو قسم است : محكم و پابرجا و متزلزل و ناپايدار .
أُولئك كتب فى قلوبهم الإيمن
كتابت ايمان در دل ها، كنايه از ثابت و استوار ساختن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 11
11 - انفاق هاى مقطعى موجب قرار گرفتن آدمى در زمره متقيان ، نخواهد شد .
هدًى للمتقين . .. و مما رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 1،2
1 - ايمان به قرآن و معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از صفات متقين است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك
2 - تقوا پيشگان ، مؤمن به كتاب هاى آسمانىِ اديان گذشته و معارف و احكام آنها
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 16 - 1
1 - اقرار به ايمان و دعاى مستمر تقواپيشگان به درگاه خداوند
للّذين اتقوا . .. الّذين يقولون ربّنا
استمرار، از فعل مضارع «يقولون» برداشت شده است. و «الذين يقولون»، بيان ويژگيهاى «الذين اتقوا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 69 - 3
3 - تقواپيشگان ، به آيات الهى ايمان آورده و در برابر اراده الهى تسليم اند .
إلاّ المتّقين . يعباد ... الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 51 - 4
4- ساحت تقواپيشگان ، به دور از گناه و ترديد در معاد و حقايق اخروى
إنّ هذا ما كنتم به تمترون . إنّ المتّقين
از مقابله ميان متقين و گروه پيشين - كه با وصف «الأثيم» و «كنتم به تمترون» ياد شده اند - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 6 - 8
8 - رزمندگانِ مجاهد ، سپاسگزار خداوند و پذيراى ربوبيت او هستند .
و العديت . .. إنّ الإنسن لربّه لكنود
تمجيد مجاهدان از يك سو و نكوهش ناسپاسان از سويى ديگر، بيانگر آن است كه مجاهدان ناسپاس نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 147 - 9
9 - اصبغ بن نباته از على ( ع ) روايت كرده كه آن حضرت درباره آيه « الحق من ربك . . . » فرمود : « . . . الحق من ربك ( انك الرسول إليهم ) فلاتكونن من الممترين . . . ;
. .. تو رسول به سوى آنان هستى، پس هيچ گونه شكى در آن نداشته باش ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 1،5،7،9،12
1 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به آنچه از جانب پروردگارش بر وى نازل شده بود .
امن الرّسول بما انزل اليه من ربّه
5 - تفاوت و برترى ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به ساير مؤمنين *
امن الرّسول بما انزل اليه من ربّه و المؤمنون كلّ امن
با اينكه ايمان رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) مى توانست در جمله «و المؤمنون كلّ . .. » تبيين شود و از ذكر او به صورت جداگانه خوددارى شود، ولى براى اشاره به برترى و ويژگى ايمان آن حضرت، او را جداگانه ذكر كرد.
7 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به خدا ، ملائكه ، كتب آسمانى و پيامبران الهى
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه و ملئكته و كتبه و رسله
كلمه «كلّ» علاوه بر مؤمنان، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز مى شود. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان، همگى ايمان به خدا و ... دارند.
9 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به فرد فرد انبيا و انكار نكردن هيچ يك از آنان
لا نفرّق بين احد من رسله
12 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به همه انبياى گذشته و كتب آسمانى
كلّ امن . .. لا نفرّق بين احد من رسله
بنابراينكه كلمه «كل» علاوه بر اينكه شامل همه مؤمنان است، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز باشد. در نتيجه جمله «لا نفرّق ... » مقول قول پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 153 - 6
6 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) خود معتقد به محتواى پيام خويش و همواره پايبند به آن بود.
و أن هذا صرطى مستقيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 162 - 9
9 - ايمان پيامبر(صلی الله علیه و آله) به ربوبيت خدا بر تمام هستى، علت اخلاص كامل و همه جانبه او
إن صلاتى و نسكى . .. لله رب العلمين
توصيف «الله» به «رب العالمين» دليل برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 18
18 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حيات خويش به خداوند و تمامى سخنان او ايمان داشت .
رسوله . .. الذى يؤمن باللّه و كلمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) گر چه به همه سخنان از تمامى طيف ها ، گوش فرامى داد ; ولى در مرحله تصديق و پذيرش ، تنها سخنان خدا و مؤمنان را باور داشت .
و يقولون هو أذن قل أذن خير لكم يؤمن باللّه و يؤمن للمؤمنين
برداشت فوق بر اين اساس است كه اضافه «أذن» به «خير» اضافه حقيقيه باشد ; بدين معنا كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) تنها شنواى سخنان نيك است و به هر سخنى ترتيب اثر نمى دهد، بلكه تنها سخنان خدا (وحى) و سخنانِ مؤمنان راستين را باور مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 55 - 11
11- « عن رسول الله ( ع ) قال : إنى كنت أوّل من أقرّ بربّى جلّ جلاله و أوّل من أجاب حيث أخذ الله ميثاق النبيين . . . ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: من اولين كسى بودم كه اقرار به پروردگارم - جلّ جلاله - كردم و اولين پاسخ دهنده بودم آن گاه كه خداوند از پيامبران پيمان مى گرفت. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 33 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، آورنده كتاب آسمانى قرآن و دين الهى و تصديق كننده و مؤمن به آن بود .
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
در اين كه «الذى» در دو جمله « جاء بالصدق و صدّق به» چيست، چند احتمال وجود دارد: 1- مقصود در هر دو جمله يك شخص و آن پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) است. 2- مراد پيامبران الهى مى باشد و «الذى» - هرچند به صيغه مفرد است - ولى به قرينه اين كه با صيغه جمع (أُولئك هم المتّقون) بدان اشاره گشته، از آن جنس اراده شده است. 3- مقصود از «الذى» در جمله دوم (و صدّق به) بر مبناى احتمال نخست، پيروان پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) و بر مبناى احتمال دوم، پيروان پيامبران الهى است. گفتنى است برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 13
13 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مكلف به اعلام ايمان خويش به تمامى كتاب هاى آسمانى
و قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه منظور از «كتاب» در جمله «ءامنت بما أنزل اللّه من كتاب» همه كتاب هاى نازل شده از سوى خداوند (تورات، انجيل و قرآن) باشد. گفتنى است كه تنوين «كتاب» - كه براى تنويع است - مطلب بالا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 11 - 4،7
4 - وحى و مشاهدات پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مورد تصديق قلبى آن حضرت
ما كذب الفؤاد مارأى
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «مارأى» اشاره به وحى و معارف ديگرى نيز باشد كه آيات پيشين، از آن حكايت مى كند.
7 - « محمدبن الفضيل قال : سألت أباالحسن ( ع ) هل رأى رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) ربّه عزّوجلّ ؟ فقال : نعم بقلبه رآه ، أما سمعت اللّه عزّوجلّ يقول : « ما كذب الفؤاد ما رأى » أى لم يره بالبصر و لكن رأه بالفؤاد ;
محمدبن فضيل گويد: از امام رضا(ع) سؤال نمودم: آيا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پروردگار عزّوجلّ را ديده است؟ آن حضرت فرمود: آرى با قلب خود ديده; آيا نشنيده اى [سخن ]خداى عزّوجلّ را كه مى فرمايد: «ما كذب الفؤاد ما رأى». آن حضرت با چشم سر خدا را نديد; بلكه با ديده دل او را ديد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 29 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اعلام مواضع عقيدتى خويش و معرفى آن به مردم ; همچون ايمان به خداوند رحمان و توكل بر او در زندگى
قل هو الرحمن ءامنّا به و عليه توكّلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 24 - 12
12- بندگان خالص خدا ، از مشاهده برهان الهى ( باور به ربوبيت خدا و . . . ) بهره مند هستند .
همّ بها لولا أن رءا برهن ربه . .. إنه من عبادنا المخلصين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 52 - 2
2 - تصديق و باور داشتن قيامت و زنده شدن انسان ها ، از ويژگى هاى بهشتيان و بندگان مخلَص خدا در دنيا است .
يقول أءنّك لمن المصدّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 10
10- ساحل نشينان غرب سرزمين ذوالقرنين ، براى ايمان و عمل صالح و ترك ستم كارى ، از زمينه مساعدى برخودار بودند .
أمّا من ظلم . .. و أمّا من ءامن و عمل صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 12 - 1،12
1 - حضرت مريم ( ع ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى
ضرب اللّه مثلاً للذين ءامنوا . .. و مريم ابنت عمرن
12 - مريم ( س ) ، مؤمن به وحى و كتاب هاى آسمانى و تصديق كننده آنها بود .
و صدّقت بكلمت ربّها و كتبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 76 - 4
4 - ايمان مستضعفان قوم ثمود بهانه اى براى كفرورزى و استكبار اشراف كفرپيشه آن قوم
قال الذين استكبروا إنا بالذى ءامنتم به كفرون
مجادله كافران با مستضعفان اقتضا مى كرد كه كفرپيشگان در پاسخ مؤمنان بگويند: «إنا به كفرون» و يا «إنا بما ارسل به كفرون»، ولى در پاسخ گفتند ما به آنچه شماها بدان ايمان آورده ايد كافر هستيم. و اين تعبير نشان مى دهد كه از ريشه هاى استكبار آنان در برابر حق، ايمان مستضعفان بوده است. تقديم «بالذى» بر «كفرون»، كه افاده حصر مى كند، اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 3
3 - ايمان مسلمانان به خدا ، قرآن و تمامى كتب آسمانى ، برانگيزنده اهل كتاب بر تمسخر نماز و ديگر شعاير اسلام
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان ءامنا» به تقدير «لام»، بيانگر كراهت و ناخرسندى اهل كتاب نسبت به مسلمانان باشد، يعنى «ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا لشىء الا ايماننا باللّه . .. ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 94 - 23
23 - ايمان اغلب مسلمانان صدر اسلام ، در آغاز ، ايمانى سطحى و ظاهرى بود و سپس عميق و ريشه دار شد . *
و لا تقولوا لمن القى اليكم السّلام لست مؤمنا . .. كذلك كنتم من قبل
بنابر اينكه «كذلك»، اشاره به «القى اليكم السلام» باشد. يعنى شما مؤمنان واقعى و رزمنده نيز در ابتدا ايمانتان سطحى و تنها اظهار اسلام بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 7
7 - مسلمانان صدراسلام ، به خاطر ايمان شان ، مورد آزار و اذيّت قرار مى گرفتند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 22 - 3
3 - مسلمانان مدينه ، به وعده هاى خداوند و پيامبرش ، ايمان راسخ داشتند .
و لمّا رءا المؤمنون الأحزاب قالوا هذا ما وعدنا اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 15
15 - يهود و نصارا ، تنها به برخى از پيامبران ايمان داشتند .
لانفرق بين أحد منها
جمله «و ما أوتى النبيّون» دلالت بر لزوم ايمان به همه پيامبران دارد. بنابراين تأكيد آن با جمله «و لانفرق ...» اشاره به اين معنا دارد كه مخاطبان; يعنى، يهود و نصارا به همه پيامبران ايمان ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 1
1 - ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون
«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه - به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 83 - 6،7،10،11
6 - گرايش مسيحيان عصر بعثت به اسلام ، برخاسته از آگاهى آنان بر حقانيت قرآن
ترى اعينهم تفيض من الدمع مما عرفوا من الحق
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «الحق» قرآن باشد.
7 - ايمان مسيحيان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تأثر شديد آنان به هنگام شنيدن قرآن ، نشانه تواضع آنان در برابر حق
و انهم لايستكبرون. و إذا سمعوا ما أنزل إلى الرسول ... مما عرفوا من الحق
جمله «و اذا سمعوا . ..» كه حكايت از اعتراف آنان به حقانيت قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) دارد مى تواند به عنوان دليل و شاهدى بر جمله «انهم لايستكبرون» باشد.
10 - گروهى از مسيحيان ، كشيشان و راهبان عصر بعثت ، پذيراى اسلام در پى شنيدن قرآن .
و إذا سمعوا ما أنزل إلى الرسول . .. يقولون ربنا ءامنا
11 - مسيحيان عصر بعثت پس از پذيرش اسلام با نيايش به درگاه خداوند ، خواهان پيوستن به صف شاهدان و گواهان حقانيت قرآن بودند .
ربنا ءامنا فاكتبنا مع الشهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 1
1 - ايمان به خداوند يكتا و حقانيت قرآن تنها راه منطقى و درست در ديدگاه مسيحيان عصر بعثت پس از آشنايى با قرآن
يقولون . .. لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 1
1 - ايمان مسيحيان به خدا و اعترافشان به حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى آنان از بهشت جاودان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 5 - 21
21 - « عن ابى جعفر ( ع ) فى قول اللّه عز وجل : « . . . فإن تابوا . . . » يعنى آمنوا . . . ;
از امام باقر (ع) روايت شده است: مراد از توبه مشركان در آيه شريفه، اين است كه ايمان بياورند . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 2،3
2 - كفرپيشگان و حق ستيزان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، دست از كفر كشيده ، ايمان خواهند آورد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
3 - اظهار ايمان به قرآن از سوى مشركان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، بى ثمر بوده و مورد پذيرش خداوند نخواهد بود .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 5،6،7
5 - ايمان مشركان ، پس از گرفتارى به عذاب سودى براى آنان ندارد .
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
6 - ايمان مشركان در قيامت ، سودى براى آنان ندارد .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
«تناوش» (از ريشه «نوش») به معناى تناول و رسيدن است; يعنى، آنان چگونه مى توانند به ايمان نايل آيند؟ و مراد از آن بى فايده بودن ايمان در غير زمان و فرصت لازم خودش است.
7 - ايمان آوردن مشركان به هنگام مرگ ، سودى ندارد .
إذ فزعوا. .. و قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 81 - 1
1 - اظهارات انكارآميز مشركان صدراسلام نسبت به قرآن ، به رغم باور قلبى آنان به آسمانى بودن آن
أفبهذا الحديث أنتم مدهنون
«إدهان» (مصدر «مدهنون») به دو معنا آمده است: الف) اظهار كردن بر خلاف آنچه در دل است; ب) به شوخى گرفتن چيزى و برخورد استهزا آميز كردن با آن. برداشت ياد شده براساس معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 47 - 8
8 - تعداد كمى از مشركان مكه ، به قرآن ، ايمان آوردند .
و من هؤلاء من يؤمن به
«من» در «من هؤُلاء» تبعيض است و «هؤُلاء» اشاره به مشركان مكه دارد. گفتنى است كه تعبير «من هؤُلاء» - همان گونه كه برخى گفته اند - دلالت بر قلّت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 12
12 - آدمى ، مى تواند حتى در زمان گرفتاريش به لعنت خدا ، خود رابه سوى ايمان گرايش داده و اهل ايمان گردد .
لعنهم اللّه بكفر هم فقليلا ما يؤمنون
تفريع جمله «فقليلا ما يؤمنون» بر «لعنهم اللّه بكفرهم» مى رساند كه: كفر ورزى و دور شدن از رحمت خدا، بسيارى از زمينه هاى ايمان را از بين مى برد نه همه آنها را; يعنى، با وجود لعنت الهى انسان مى تواند خود را به سوى ايمان گرايش دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 8
8 - ايمان مصلحان ( امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر ) به خداوند ، شرط اعتلاى جامعه
كنتم خير امة . .. و تؤمنون باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 3
3 - ايمان ثمربخش و مورد قبول خداوند ، ايمانى است كه از روى اختيار و پيش از نزول عذاب استيصال باشد .
إن الذين حقت عليهم . .. لايؤمنون ... حتى يروا العذاب الأليم. فلولا كانت قرية ءام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 172 - 11
11 - علم و ايمان حضرت عيسى ( ع ) و فرشتگان مقرب الهى به قيامت و محشور شدن به پيشگاه خداوند ، مانع استكبار آنان از بندگى خدا
لن يستنكف المسيح ان يكون عبداً للّه و لاالملئكة . .. فسيحشرهم إليه جميعاً
جمله «و من . ..» جمله حاليه و بيان علت از جمله سابق است. يعنى امكان ندارد مسيح و فرشتگان از عبادت خدا امتناع كنند ; چون حشر انسان و ملائكه به سوى خدا حتمى است و مسيح و فرشتگان از آن آگاهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 6
6 - فرشتگان ، داراى ايمان راستين و كامل به خداوند
و يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 42 - 5،7
5 - اطلاع بلقيس از مقام معنوى و قدرت سليمان ( ع ) و تسليم شدنش در برابر او ، قبل از رسيدن به دربار وى
و أُوتينا العلم من قبلها و كنّا مسلمين
ضمير «من قبلها» به آية و بينة برمى گردد كه از عمل خارق العاده دربار سليمان به دست مى آيد.
7 - اطلاع قبلى ملكه سبا از حقانيت و مقام سليمان ( ع ) با گزارش سفيران خويش
و أُوتينا العلم من قبلها و كنّا مسلمين
«من قبلها» ظاهراً اشاره به زمانى دارد كه سفيران ملكه سبا هدايا را بازگرداندند و ويژگى هاى سليمان(ع) و دربار او را باز گفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 2
2 - گروهى از انسان ها ( منافقان ) به دروغ مدعى ايمان به خدا و روز قيامت هستند .
و من الناس من يقول ءامنا باللّه و باليوم الأخر و ما هم بمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 2
2 - منافقان مدينه ، دل در گرو شرك داشتند و ايمان شان ظاهرى بود .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 15
15- موحّدان معتقد به معاد ، هيچ گاه به دستاورد هاى فنى و آثار تمدن بشرى ، مغرور نشده و فرجام جهان را ويرانى و انهدام مى بينند .
هذا رحمة ربّى فإذا جاء وعد ربّى جعله دكّاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 1
1- يكتاپرستان استوار بر طريق ايمان ، ايمن از هر بيم و اندوه نسبت به گذشته و آينده
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
در معناى «لاخوف عليهم» گفته شده است كه «خوف» نسبت به آينده و موضوعى است كه در شرف وقوع مى باشد; ولى در «و لا هم يحزنون» حزن و اندوه، همواره بر امرى است كه تحقق يافته و سپرى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 143 - 24،25
24 - موسى ( ع ) بدون هيچ درنگ پس از دريافت حقيقت ( ناشدنى بودن رؤيت خدا ) آن را پذيرفت و بدان اعتراف كرد .
قال . .. و أنا أول المؤمنين
متعلق «المؤمنين» به قرينه فرازهاى قبل (بانك لاترى) است. كلمه «اول» در جمله «أنا أول المؤمنين» علاوه بر معناى مقدم بودن، معناى تأخير نكردن را نيز مى رساند. زيرا صحت اين ادعا كه شخص بخواهد أول مؤمن باشد، به اين است كه بى درنگ حقيقت رخ نموده را باور كند و به آن ايمان آورد، و گرنه اين احتمال منتفى نيست كه ديگرى در اين فاصله ايمان آورد و او نتواند أول مؤمن باشد.
25 - موسى ( ع ) اولين مؤمن از قوم خويش به ناشدنى بودن رؤيت خدا
و أنا أول المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 80 - 3
3 - موسى ( ع ) ، به حقانيت راه خويش ايمان داشت و توانايى هاى دشمن را در مبارزه با خويش حقير و ناچيز مى شمرد .
فلما جاء السحرة قال لهم موسى ألقوا ما أنتم ملقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 35 - 1
1 - موسى ( ع ) با بيان آگاهى دقيق خداوند به خصوصيات او و خاندانش ، خود راپذيراى خواسته هاى خداوند و راضى به انتخاب هاى او خواند .
إنّك كنت بنا بصيرًا
مراد از «نا» موسى(ع) و اهل او از جمله هارون(ع) است، موسى(ع) پس از پيشنهاد وزارت براى هارون بيان مى دارد كه خداوندا! تو مرا و اعضاى خاندانم را خوب مى شناسى و ويژگى هاى برادرم هارون(ع) را نيز مى دانى، اين پيشنهاد من است، اما تصميم تو هر چه باشد، تصميمى آگاهانه و با بصيرت كامل است .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 8
8 - موسى و هارون ( ع ) ، به قدرت برتر خداوند آگاه بودند و ديگران را از مقابله با خواست و اراده خدا ناتوان مى دانستند .
إنّنى معكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 122 - 1
1 - موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ، از بندگان مؤمن خدا
إنّهما من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 2،3
2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ايمان خود را پوشيده مى داشت .
قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
3 - نفوذ آيين موسى ( ع ) در ميان خاندان فرعون و ايمان آوردن مردى از آنان
قال رجل مؤمن من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 7،8،9،20
7 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به خدا ، ملائكه ، كتب آسمانى و پيامبران الهى
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه و ملئكته و كتبه و رسله
كلمه «كلّ» علاوه بر مؤمنان، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز مى شود. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان، همگى ايمان به خدا و ... دارند.
8 - ايمان مؤمنان به آنچه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از جانب پروردگار نازل شده است .
امن الرّسول بما انزل اليه من ربّه و المؤمنون
بنابراينكه كلمه «المؤمنون» عطف بر «الرّسول» باشد، نه اينكه مبتدا فرض شود. يعنى رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به آنچه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده، ايمان دارند.
9 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به فرد فرد انبيا و انكار نكردن هيچ يك از آنان
لا نفرّق بين احد من رسله
20 - اعتقاد و يقين مؤمنان به معاد و بازگشت به سوى خداوند .
و اليك المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 19
19 - اعتقاد و اقرار و اعتراف مؤمنان به ولايت الهى بر آنان
ربّنا . .. انت مولينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 1
1 - اهل ايمان وظيفه دار پاسدارى از ايمان خويش
يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
«عليكم» اسم فعل و به معناى «الزموا» است. بنابراين جمله «عليكم انفسكم» يعنى همواره مراقب ايمان خويش باشيد. چون فرمان به مراقبت بر خويشتن (عليكم انفسكم) پس از خطاب «يايها الذين ءامنوا» آمده است مراد از مراقبت، مراقبت بر ايمان و لوازم آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 40 - 3
3 - باور اهل ايمان به سرپرستى خدا و يارى او ، مايه نهراسيدن آنان از دشمنان دين و اجراى فرمان جهاد
فإن تولوا فاعلموا أن اللّه موليكم نعم المولى و نعم النصير
جمله «فاعلموا . .. » علاوه بر رساندن مضمون خود به منظور تقويت روحيه مسلمانان براى جهاد با دشمنان فتنه انگيز ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 9
9 - آشكار شدن حقيقت ايمان مؤمنان ، در شرايط سختى و دشوارى
فى ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 12
12 - اهل ايمان ، به مالكيت حقيقى خداوند بر امكانات دنيايى بشر توجه دارند .
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 10
10 - باور مؤمنان به مجازات حتمى كافران از سوى خداوند ، مانع اقدام هاى شتابزده آنان در مقابله با كافران
يغفروا . .. ليجزى قومًا بما كانوا يكسبون
«لام» در «ليجزى» براى تعليل است و فلسفه امر به خويشتن دارى مؤمنان در برابر كافران را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 44
44- آميختگى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى مؤمنان از مغفرت و پاداش عظيم الهى
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 8
8 - ايمان ، ناخوشايندترين وصف مؤمنان ، در ديدگاه دشمن
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه
ايمان مؤمنان دوران اصحاب اخدود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 4
4 - عزّت خداوند ( مغلوب نشدن او در برابر هيچ چيز ) و پسنديده بودن تمام كار هاى او ، دليل ايمان آوردن كسانى بود كه به دست اصحاب « اخدود » سوختند .
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه العزيز الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 7
7 - تهديد ها و شكنجه ها ، بى تأثير در بازدارى مؤمنان راستين از طريق ايمان و باور هاى دينى
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 10
10 - مستضعفان مؤمن از قوم ثمود ، مردمانى پايدار و راسخ در ايمان خويش
قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
از اينكه مؤمنان قوم ثمود مقصود خويش را با جمله اسميه و به همراه «إنّ» بيان كردند و با كلمه «ما»ى موصوله ايمان خويش را به تمامى رسالتهاى صالح اعلان داشتند، معلوم مى شود آنان در ايمان خويش بسيار جدى و پايدار بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 8 - 8،12
8 - روحيه خداجويى و دين ياورى ، از ويژگى هاى بارز مهاجرانِ صدراسلام
المهجرين الذين . .. يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا و ينصرون اللّه و رسوله
12 - مهاجرانِ خداجو و دين باور صدراسلام ، نمونه مؤمنان راستين
المهجرين الذين . .. أُولئك هم الصدقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 7
7- ايمان و استغفار ، از نشانه هاى هدايت يافتگان است .
أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 8
8 - ايمان زبانى در كنار كفر باطنى ، ناپسند و مايه افزايش كفر
يأيها الرسول لايحزنك . .. من الذين قالوا ءامنا بافوههم و لم تؤمن قلوبهم
بنابر اينكه «من الذين قالوا» بيان براى «الذين يسرعون» باشد، معلوم مى شود نفاق مايه افزايش كفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 28
28 - نجاشى ( پادشاه حبشه ) ، مؤمن به خدا ، قرآن و كتب آسمانى و خاضع در برابر خداوند
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پس از مرگ نجاشى، به ياران خود فرمود: انّ اخاكم النّجاشى قد مات، قوموا فصلّوا عليه; فقال رجل يا رسول اللّه كيف نصلى عليه و قد مات فى كفره؟ قال (صلی الله علیه و آله) الا تسمعون قول اللّه «و انّ من اهل الكتاب . .. »
الدّرالمنثور، ج 2، ص 416.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 12
12 - نجاشى و ياران او در زمره محسنان و مؤمنان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن بودند .
قالوا إنّا نصرى ذلك بان منهم قسيسين و رهباناً . .. ذلك جزاء المحسنين
اين بخش از آيات (85 - 82) بنابرآنچه بسيارى از مفسران گفته اند، درباره نجاشى پادشاه حبشه و ياران او نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 8
8 - نگرانى و احساس خطر نوح ( ع ) ، درباره به خطر افتادن ايمان مؤمنان و نسل هاى آينده جامعه ، از سوى كافران حق ناپذير و گمراه گر قوم خود
إنّك إن تذرهم يضلّوا عبادك و لايلدوا إلاّ فاجرًا كفّارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 30
30- وجود مؤمنانى در نسل و صلب كافران مكه ، مانع نزول عذاب الهى بر آنان *
لولا رجال مؤمنون . .. لم تعلموهم ... لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مراد از مردان و زنان مؤمن در آيه شريفه، فرزندانى باشند كه از كافران مكه تولد خواهند يافت و به ايمان خواهند گرويد. آنچه مؤيد اين احتمال است، تعبير «لم تعلموهم» و نيز «لو تزيّلوا» مى باشد; زيرا «لو»ى امتناعيه، تفكيك ناپذيرى نسل مؤمن از كافران عصر بعثت را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 77 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « و جعلنا ذرّيّته هم الباقين » يقول : بالحقّ و النبوّة و الكتاب و الإيمان فى عقبه ، و ليس كلّ من فى الأرض من بنى آدم من ولد نوح ( ع ) . . . ;
از امام باقر(ع) [درباره سخن خداوند كه مى فرمايد: ]«و جعلنا ذريته هم الباقين» روايت شده است: خدا مى فرمايد: ذريه او را با حق و نبوت و كتاب و ايمان باقى قرار داديم و آن طور نيست كه تمام فرزندان آدم - كه در روى زمين زندگى مى كنند - از فرزندان نوح(ع) باشند. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 33 - 8
8 - از موانع نزول عذاب استيصال بر امت هاى گنهكار و كافر ، علم خداوند به ايمان آوردن آنان در آينده است .
و ما كان اللّه معذبهم و هم يستغفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 62 - 4
4 - اعتقاد راسخ نوح ( ع ) به ربوبيت خدا بر وى ، موجب استواريش در تبليغ رسالت هاى الهى بود .
و لكنى رسول من رب العلمين. أبلغكم رسلت ربى
حضرت نوح(ع) براى اينكه اشاره به علت پايداريش بر ابلاغ رسالت كند، به جاى آوردن ضمير و گفتن «رسالاته»، «رسلت ربى» گفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 71 - 13
13 - حضرت نوح ( ع ) به حقانيت رسالت خويش ، ايمان و اطمينان كامل داشت .
فعلى اللّه توكلت فأجمعوا أمركم و شركاءكم ثم لا يكن أمركم عليكم غمة . .. و لا تنظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 81 - 1
1 - حضرت نوح ، از بندگان مؤمن خدا
إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 3 - 2
2- خداوند ، ايمان و شرافت نياكان بنى اسرائيل را به آنان يادآور شد .
هدًى لبنى إسرءيل . .. ذرّية من حملنا مع نوح
نصب «ذرية» يا به تقدير حرف ندا و يا به تقدير فعل «اخص» است. در هر صورت يادآورى عنوان «ذريه همراهان نوح» بيانگر حقيقت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 8
8 - ناسازگارى ايمان آدمى با تن دادن او به سستى و اندوه در هنگامه هاى دشوار و رويارويى با دشمن
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
در براشت فوق، جمله «و لا تهنوا و لا تحزنوا»، به منزله جواب شرط «ان كنتم . .. » گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 36 - 13
13- داشتن ايمان و تقوا ، منافاتى با برخوردارى انسان از مال و ثروت ندارد .
و إن تؤمنوا و تتّقوا . .. و لايسئلكم أمولكم
تعبير «لايسئلكم أموالكم»، مى رساند كه مؤمن متقى مى تواند داراى مال و ثروت باشد و اسلام بنا ندارد ثروت مؤمنان را از ايشان بگيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 77 - 26
26 - بروز حقيقت ايمان افراد و ظهور باطن آنان با آمدن حكم جهاد
فلمّا كتب عليهم القتال اذا فريق منهم يخشون النّاس . .. و قالوا ربّنا لم كتبت علي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 8
8 - ناسازگارى ايمان آدمى با تن دادن او به سستى و اندوه در هنگامه هاى دشوار و رويارويى با دشمن
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
در براشت فوق، جمله «و لا تهنوا و لا تحزنوا»، به منزله جواب شرط «ان كنتم . .. » گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 3 - 8
8 - عدم تنافى ايمان و تقوا ، با وجود بعضى از خطا ها و كاستى هاى قابل غفران در زندگى فرد
الذين امتحن اللّه قلوبهم للتقوى لهم مغفرة
نويد به مغفرت، در جايى مفيد خواهد بود كه لغزش و يا احتمال لغزش، وجود داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 4
4 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ناسازگار با گزينش كافران براى دوستى و ولايت
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 30
30 - ناسازگارى اعتقاد به تثليث با اعتقاد به خدا و يگانگى او ( توحيد )
فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة . .. انما اللّه اله وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 12
12 - دستيابى به هدايت ، در گرو توأم بودن ايمان به خدا و اطاعت از اوست .
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 4،18
4 - دلبستگى به جلوه هاى مادى دنيا ، از عوامل تحريف آيات الهى و تبديل نعمت هاى او
و من يبدل . .. زين للذين كفروا
جلمه «زيّن . ..»، بيان علّت براى «و من يبدّل ...» است.
18 - همراهى ايمان و تقوا ، عامل برترى در قيامت
و يسخرون من الذين امنوا و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
تبديل «الذين امنوا» به «الذين اتقوا»، براى تفهيم اين معناست كه بايد ايمان، همراه تقوا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 235 - 13
13 - اعتقاد به دانايى خداوند به اسرار انسان ، منشأ پرهيز از مخالفت با قوانين او
و اعلموا انّ اللّه يعلم ما فى انفسكم فاحذروه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 244 - 7
7 - توجّه و ايمان به علم مطلق خداوند ، برانگيزاننده آدمى براى اقدام به پيكار در راه او
و قاتلو فى سبيل اللّه و اعلموا انّ اللّه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 246 - 25
25 - توجه به دانايى گسترده خداوند ، زمينه پرهيز آدمى از ظلم و سرپيچى نسبت به فرمان هاى الهى
و اللّه عليم بالظّالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 1،3
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، بهره مندان از پاداش ويژه الهى
ان الذين امنوا و عملوا الصالحات و اقاموا الصلوة و اتوا الزكوة لهم اجرهم عند ربّه
كلمه «عند ربّهم» اشاره به پاداشى ويژه دارد.
3 - پاداش الهى براى مؤمنان داراى عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، نتيجه عمل خير آنها
لهم اجرهم عند ربّهم
«اجر» به معناى مزد، در برابر عملكرد شخص به كار برده مى شود; بنابراين پاداش آنان مزد و اجر عملشان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 8
8 - عقيده ، خاستگاه اعمال انسان
يكفرون . .. و يقتلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 7،19،20
7 - اعتقاد به ولايت تكوينى خداوند ، مستلزم پذيرش ولايت مؤمنان در نظام اجتماعى اسلام
قل اللّهم مالك الملك . .. لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء
گويا آيه مورد بحث، نتيجه مترتب بر اعتقاد به مضمون آيه «قل اللّهم . .. » است.
19 - توجه انسان به بازگشت به خدا و اعتقاد به آن ، عامل مقاومت در برابر ولايت كافران
لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء . .. و الى اللّه المصير
20 - اعتقاد به بازگشت انسان به سوى خداوند ، مقتضى پرهيز از قهر او
و يحذّركم اللّه نفسه و الى اللّه المصير
«الى اللّه المصير»، بيانگر احاطه قدرت خداوند بر انسان است; پس بايد از قهر خداوند پرهيز كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 30 - 12
12 - اعتقاد به حضور اعمال نيك و بد آدمى در قيامت ، عامل پرهيز از قهر خداوند
يوم تجد كلّ نفس . .. و يحذركم اللّه نفسه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 13
13 - توجّه به رجوع قهرى تمامى موجودات به سوى خداوند ، زمينه اى براى پذيرش دين خداوند
افغير دين اللّه . .. و اليه يرجعون
جمله «و اليه . .. » به منزله دليلى است براى لزوم پذيرش دين خداوند، كه از جمله «افغير دين ... » به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 29 - 2
2 - ناسازگارى ايمان با تصرفات ناروا در اموال مردم
يا ايّها الّذين امنوا لا تاكلوا اموالكم بينكم بالباطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 13
13 - ايجاد روحيه اميد به آينده و زندگى برتر معنوى و مادى ، از روش هاى قرآن در ايجاد انگيزه براى عمل
و من يهاجر . .. يجد مراغماً كثيراً وسعة ... فقد وقع اجره على اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 122 - 2
2 - ايمان و عمل ، مكمّل يكديگر در رهنمون ساختن آدمى به سوى بهشت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سندخلهم جنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 1
1 - ايمان و عمل صالح ، تضمين كننده ورود به بهشت
و من يعمل من الصلحت . .. و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 14
14 - ايمان ، آنگاه در بهره مندى از پاداش بزرگ الهى كارساز است كه توأم با عمل باشد .
و المقيمين الصلوة . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر أولئك سنؤتيهم أجراً عظيما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 9 - 2
2 - همراهى ايمان و عمل صالح ، زمينه جلب مغفرت و دستيابى به پاداش بزرگ الهى
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 7
7 - ايمان به انبيا، همراه با شايسته ساختن عمل، زمينه سلامت، تعادل و بهداشت روانى
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
اندوه و ترس از ويژگيهاى افرادى است كه از سلامت و بهداشت روانى برخوردار نيستند. چون خداوند زمينه دور ماندن از اندوه را در اين آيات بيان فرموده است، مطلب فوق را مى توان برداشت كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 127 - 9
9 - بهاى بهشت و برخوردارى از ولايت الهى، عمل در پرتو ايمان است.
لهم دارالسلم . .. بما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 7،9
7 - ايمان بدون انجام عمل صالح سودمند نيست.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن . .. أو كسبت فى إيمنها خيراً
«كسبت» عطف بر «آمنت» است ; يعنى: «لا ينفع نفساً إيمانها لم تكن كسبت فى إيمانها خيراً». (كسى كه در ايمان خويش عمل نيكى را به دست نياورده، ايمانش براى او سودى ندارد.)
9 - نجات انسانها در قيامت در گرو ايمان توأم با عمل صالح است.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن ءامنت من قبل أو كسبت فى إيمنها خيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 5
5 - ايمان و عمل در رساندن آدمى به پاداش هاى والاى الهى مكمل يكديگرند .
لهم درجت عند ربهم و مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 21 - 1
1 - نهى خداوند از اظهار ايمان ، بدون عمل بر طبق آن
و لاتكونوا كالذين قالوا سمعنا و هم لايسمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 61 - 10
10 - ايمان به شنوايى مطلق و علم فراگير خدا ، در پى دارنده توكل آدمى بر او
إنه هو السميع العليم
جمله «إنه . .. » تعليلى است براى لزوم توكل بر خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 11
11 - دستيابى به خيرات و نعمت هاى الهى ، نيازمند ايمان و عمل
ءامنوا معه جهدوا . .. و أولئك لهم الخيرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 5،6
5 - ايمان توأم با عمل ، شرط بهره مندى از حمايت و هدايت مستمر و دايم الهى و برخوردار شدن از پاداش هاى اخروى است .
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. فى جنت النعيم
6 - نقش اساسى و محورى ايمان ، در مقايسه با عمل و رفتار آدمى ، در هدايت و سعادت وى
يهديهم ربهم بإيمنهم
خداوند فرمود: «كسانى را كه داراى ايمان و عمل صالح هستند به سوى بهشت هدايت خواهد كرد. » آن گاه علت و سبب هدايت را ايمان آنان ذكر فرمود ; با آنكه اينان دو ويژگى ايمان و عمل صالح را با هم دارا هستند. اين، حكايت از آن دارد كه ايمان اصل و محور بوده و عمل در مرتبه دوم قرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 7
7- ايمان به خدا و يارى او براى تحقق خواسته ها و برطرف شدن مشكلات ، بايد با تلاش و كوشش آدمى قرين باشد .
اذهبوا فتحسسوا من يوسف و أخيه و لاتاْيئسوا من روح الله
از آن جا كه يعقوب(ع) فرزندانش را به يارى خدا و رحمت او در يافتن يوسف و بنيامين متوجه مى سازد و علاوه بر آن از آنان مى خواهد كه به مسافرت بروند و براى يافتن آنها تلاش كنند ، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 23 - 2
2- ايمان توأم با عمل صالح ، ثمربخش است .
و أُدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت تجرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 9
9 - ايمان و عمل ، مكمل يكديگر در رساندن انسان به بهشت جاويدان
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. جزاؤهم عند ربّهم جنّ-ت عدن ... خلدين فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 2،6،7
2 - همراهى ايمان با عمل صالح ، شرط نتيجه بخش بودن آن
و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
6 - ايمان و عمل صالح ، حقيقت پيروى از رسول الهى ( عيسى ( ع ) )
و اتبعنا الرسول . .. جاعل الذين اتبعوك ... و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
7 - ايمان و عمل صالح ، عامل نجات انسان از عذاب الهى در دنيا و آخرت
فامّا الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة . .. و اما الذين امن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 4
4 - همراهى ايمان با عمل صالح ، موجب برخوردارى از پاداش و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيوفيهم أجورهم و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 6
6 - لزوم همراهى ايمان با عمل صالح براى نيل به سعادت و آرامش
من ءامن . .. و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 11
11 - لزوم همراهى ايمان و عمل صالح براى تأمين رشد و تعالى آدمى
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 42 - 2
2 - پيوستگى ايمان و عمل صالح ، شرط بارورى و ثمردهى هر يك
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. اولئك اصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 11
11 - ايمان همراه با عمل نيك ، شرط دستيابى انسان به نعمت هاى جاودان بهشت و رستگارى عظيم
وعد اللّه المؤمنين و المؤمنت . .. الفوز العظيم
مراد از «المؤمنين و المؤمنت»، با توجه به آيه پيش، زنان و مردان مؤمنى هستند كه اهل عمل صالحند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 3
3- تأثير ايمان در سعادت دنيا و آخرت آدمى ، در گرو همراهى آن با اعمال صالح است .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم و حسن مئاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 18 - 10
10- همراهى ايمان و عمل صالح ، تضمين كننده سعادت اخروى انسان است .
الذين كفروا بربّهم أعملهم . .. لايقدرون ممّا كسبوا على شىء
خداوند در اين آيه كفر را، كه عقيده فاسدى است، موجب حبط عمل صالح دانسته و نتيجه اش شقاوت آلود بودن آخرت آدمى است. از اين جا به دست مى آيد كه عقيده درست، به اضافه عمل صالح، سعادت اخروى را تضمين مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 5
5- همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى از پاداش نيك است .
من ءامن و عمل صلحًا فله جزاءً الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 107 - 4
4- ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو با هم است .
ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 15
15- در بينش الهى ، ايمان به مبدأ و معاد ، از عمل صالح تفكيك ناپذير است .
إلهكم إله وحد فمن كان يرجوا لقاء ربّه فليعمل عملاً صلحًا
ارتباط جملات اين آيه به هم با حرف «فاء» - كه معناى تفريع دارد - بر اين معنا شاهد است كه هريك از اين مراحل، لازمه انفكاك ناپذير مرحله قبل است; يعنى، موحّد بايد به لقاى پروردگار اميدوار باشد و كسى كه اين چنين است، بايستى عمل صالح پيشه كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 75 - 3
3 - كثرت عمل صالح ، شرط حتمى در كنار ايمان ، جهت برخوردارى از درجات عالى آخرت است .
و من يأته . .. مؤمن ا قد عمل الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 94 - 2
2- بارورى و ثمربخشى عمل صالح ، در پرتو همراه بودن آن با ايمان است .
فمن يعمل من الصلحت و هو مؤمن
جمله «و هو مؤمن» حال براى فاعل «يعمل» است و اين جمله در واقع شرط براى انجام كارهاى نيك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 23 - 3
3 - ايمان به همراه عمل صالح ، شرط ورود به بهشت
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 15
15 - ايمان و عمل صالح ، ( حاكميت دين ) موجب زدايش ترس و اضطراب و عامل امنيت و آرامش
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 2
2 - اثربخشى ايمان و عمل صالح ، به توأم بودن آن دو است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنكفّرنّ عنهم سيّئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 58 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط دستيابى به غرفه هاى بهشت است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنبوّئنّهم من الجنّة غرفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 15 - 3
3 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، از عوامل دستيابى به سعادت اخروى است .
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فهم فى روضة يحبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 45 - 3
3 - همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى از پاداش و فضل الهى ، در آخرت است .
ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 3
3 - ايمان توأم با عمل صالح ، شرط ثمربخشى آن دو ، در سعادت اخروى انسان است .
ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جن-ّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 2
2 - توأم بودن ايمان با اعمال صالح ، داراى ارزش و پاداش است .
ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم جنّت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 10
10 - ثمربخشى هر يك از ايمان و عمل صالح ، منوط به توأم بودن آن دو است .
إلاّ من ءامن و عمل صلحًا فأُولئك لهم جزاء الضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 9
9 - لزوم همراه بودن ايمان و عمل صالح
إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 28 - 3،6
3 - لزوم همراه بودن ايمان با عمل صالح
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
6 - ايمان همراه با عمل صالح ، از ملاك هاى برترى و ارزشمند آدمى
أم نجعل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت كالمفسدين فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 7
7 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، موجب ورود به بهشت مى شود ( نه يكى از آنها به تنهايى )
و من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 8 - 3،4
3 - ايمان و عمل صالح ، موجب استحقاق ثواب الهى
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
واژه «أجر» به معناى مزدعمل و مفيد برداشت ياد شده است.
4 - همراه بودن ايمان و عمل صالح ، شرط بهرهورى از اجر بى حساب و بى منت الهى
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 12
12 - بارورى ايمان و عمل صالح ، در گرو همراهى آن دو با يكديگر است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 5
5 - ايمان و عمل نيك ، زمينه بهرهورى از فضل و عنايات فزون تر خداوند
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 5
5 - ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو باهم
كالذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 14 - 5
5- آميخته ساختن ايمان با عمل صالح ، شرط بهرهورى مؤمنان از بهشت جاودان
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه . .. أُولئك أصحب الجنّة ... جزاء بما كانوا يعملون
در آيه قبل، دو عنصر ايمان و استقامت، زمينه ورود به بهشت جاودان معرفى شده است و در اين آيه عمل، به عنوان اساس و ملاك ره يافتن به بهشت جاودان مطرح گشته است. از اين نكته مى توان استفاده كرد كه تجلى عقيده در عمل، براى يكتاپرستان كارساز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 2
2- لزوم پيوستگى ايمان با عمل صالح
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 3
3- پيوستگى ايمان و عمل صالح در زندگى مؤمنان ، شرط بهره مندى آنان از نعمت بهشت
يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 14
14 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن كاميابى اخروى و بهشت جاويدان
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 17
17 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن سعادت اخروى و بهشت جاودانه
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يدخله جنّ-ت. .. خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط پاداش آفرينى آن دو است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 2،3
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط تأثير آنها است .
ءامنوا و عملوا الصلحت
3 - ايمان و عمل صالح ، هماهنگ با ساختار وجودى انسان و نشان باقى ماندن او ، در كامل ترين نظام خلقت است .
أحسن تقويم . .. الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 7 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط ثمربخشى آنها است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك هم خير البريّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 93 - 20
20 - ادعاى ايمان به كتاب هاى آسمانى و پيامبران الهى ، ناسازگار با گرايش به اعمال نارواست .
بئسما يأمركم به إيمنكم إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 16
16 - نقش سازنده ايمان در اصلاح فرد و جامعه و زدودن فقر و فساد از سيماى جامعه بشرى
المؤمنون . .. يأمرون بالمعروف ... و يؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 141 - 8
8 - رشد ايمان در جامعه ، موجب نفى حضور كفر است .
و ليمحّص اللّه الّذين امنوا و يمحق الكافرين
نياوردن «لام تعليل» در «يمحق»، اشاره به اين معنا دارد كه نابودى كافران پس از خالص شدن مؤمنان صورت مى گيرد. يعنى به هر اندازه كه مؤمنان از عيب و نقص خالص شوند، به همان مقدار از شوكت كافران كاسته خواهد شد تا به نابودى كشانده شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 49 - 10
10- غلبه ايمان بر كفر و موفقيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت ، از نويد ها و بشارت هاى خداوند به آن حضرت
فاصبر إن العقبة للمتقين
بيان پيروزى اهل ايمان و از ميان رفتن كفرپيشگان در شرح داستان نوح(ع) مى رساند كه مصداق مورد نظر براى «العاقبة» (فرجام نيك ) پيروزى ايمان بر كفر است و از آن جا كه خطاب متوجه پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، جمله فوق ناظر به پيروزى اسلام بر كفر و موفقيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 20 - 3
3- ايمان و آخرت طلبى ، با برخوردارى از نعمت هاى دنيوى ، منافاتى ندارد .
و من أراد الأخرة . .. كلاًّ نمدّ هؤلاء و هؤلاء من عطاء ربّك
از اينكه خداوند فرمود آخرت طلبان را از عطاى خود (بهره هاى دنيوى) بهره مند مى سازيم، استفاده مى شود كه آخرت طلب بودن و براى زندگى اخروى تلاش كردن با برخوردارى از متاعهاى دنيوى منافات ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 4
4 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ناسازگار با گزينش كافران براى دوستى و ولايت
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 2
2- پدر و مادر جوان مقتول ، به دست خضر ، افرادى مؤمن و به دور از سركشى و عصيان بودند .
فخشينا أن يرهقهما طغينًا و كفرًا
«طغيان» يعنى «بى اندازه در معصيت پيش رفتن». (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 28 - 10
10 - پدر و مادر حضرت نوح ( ع ) مؤمن بودند .
و لولدىّ
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه نوح(ع) در دعاى خود درباره غير پدر و مادر، قيد مؤمن بودن را آورده; ولى پدر و مادر خويش را بدون اين قيد ياد كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 147 - 10
10 - توجّه به « ربوبيّت » خداوند ، برانگيزنده انسان به دعا و درخواست از او
ربّنا اغفرلنا ذنوبنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 3
3 - ايمان توأم با عمل ، داراى ارزش در بينش الهى
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أعظم درجة عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 2،6،7
2 - همراهى ايمان با عمل صالح ، شرط نتيجه بخش بودن آن
و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
6 - ايمان و عمل صالح ، حقيقت پيروى از رسول الهى ( عيسى ( ع ) )
و اتبعنا الرسول . .. جاعل الذين اتبعوك ... و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
7 - ايمان و عمل صالح ، عامل نجات انسان از عذاب الهى در دنيا و آخرت
فامّا الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة . .. و اما الذين امن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 28 - 6
6 - هابيل ، انسانى خداترس و مؤمن به توحيد ربوبى
انى اخاف اللّه رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 8
8 - موسى و هارون ( ع ) ، به قدرت برتر خداوند آگاه بودند و ديگران را از مقابله با خواست و اراده خدا ناتوان مى دانستند .
إنّنى معكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 122 - 1
1 - موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ، از بندگان مؤمن خدا
إنّهما من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 2
2 - همسر فرعون ( آسيه ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى است .
ضرب اللّه مثلاً للذين كفروا ءامنوا امرأت فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 2،3،4
2 - كفرپيشگان و حق ستيزان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، دست از كفر كشيده ، ايمان خواهند آورد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
3 - اظهار ايمان به قرآن از سوى مشركان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، بى ثمر بوده و مورد پذيرش خداوند نخواهد بود .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
4 - توبه و اظهار ايمان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، سودى نداشته و مورد قبول خداوند نيست .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 17
17 - ايمان آوردن كافران ، به هنگام رويارويى با عذاب دردناك الهى ، بى ثمر بوده و مورد قبول خداوند واقع نخواهد شد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 2،4
2 - تكذيب كنندگان محكوم به عذاب استيصال ، آن گاه كه عذاب دردناك الهى را ببينند و راهى جز تسليم شدن براى آنان نماند ، از تكذيب دست برداشته و اظهار ايمان خواهند كرد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
4 - بى فايدگى و نجات بخش نبودن ايمان با مشاهده عذاب الهى
لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 2
2 - هيچ قومى از اقوام تكذيب كننده سابق - به جز قوم يونس - پيش از نزول عذاب استيصال ، به دست كشيدن از تكذيب پيامبر خود و اظهار ايمان به او موفق نشدند .
فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها إلا قوم يونس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 5
5 - ايمان مشركان ، پس از گرفتارى به عذاب سودى براى آنان ندارد .
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 2
2 - اقوام قدرتمند محكوم شده به عذاب استيصال ، هنگام مشاهده آثار فرود آن ، توبه كنان به خداى يكتا ايمان آورده و به انكار معبود هاى ادعايى خويش مى پرداختند .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 12 - 2
2- اظهار ايمان و اقرار به ربوبيت خداوند از سوى كافران ، در تنگنا هاى ابتلا و عذاب
ربّنا اكشف عنّا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 1،2،3،4
1- اظهار ايمان و التجا به خداوند ، پس از مشاهده عذاب ، اقدامى دير هنگام و بى ثمر براى كافران
أنّى لهم الذكرى
برداشت بالا بنابراين نكته است كه تعبير «أنّى لكم الذكرى»، درصدد بى ثمر خواندن ايمان كافران باشد.
2- ايمان آوردن به حق از روى منطق و دليل ، داراى ارزش و اعتبار است ; نه اظهار ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب .
ربّنا اكشف عنّا العذاب إنّا مؤمنون . أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
لحن توبيخى آيه شريفه مى رساند كه ايمان انتخابى براساس دلايل روشن، سزاوار مقام انسانى است; نه اقرار به ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب.
3- بى ثمرى اظهار ايمان ، پس از مشاهده عذاب ، منوط به اتمام حجت قبل از آن
أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
4- اظهار ايمان كافران ، در تنگناى عذاب ادعايى دروغين و غير قابل اعتماد
أنّى لهم الذكرى
برداشت بالا بنابراين نكته است كه تعبير «أنّى لهم الذكرى» درصدد نفى اثر نباشد; بلكه در مقام تحليل و تفسير ادعاى ايمان كافران در شرايط عذاب باشد، به اين كه اينان هر چند مدعى ايمان مى شوند; اما آنان كجا و ايمان كجا؟ آنان راهى به سوى ايمان باز نگذاشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 8
8 - بى فايده بودن اظهار ايمان در روز وقوع عذاب استيصال و نيز در روز رستاخيز
حتّى تأتيهم الساعة بغتة أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 7
7 - ايمان آوردن مشركان به هنگام مرگ ، سودى ندارد .
إذ فزعوا. .. و قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 83 - 20،24
20- اعتقاد و باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت الهى ، موجب اتكا و اميد آن حضرت به يارى خداوند بود .
عسى الله أن يأتينى بهم جميعًا إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو . ..» تعليل براى «عسى الله ...» مى باشد.
24- باور يعقوب ( ع ) به علم و حكمت خداوند ، موجب بهره مندى وى از صبر و شكيبايى بود .
فصبر جميل . .. إنه هو العليم الحكيم
جمله «إنه هو. ..» علاوه بر اينكه تعليل براى «عسى الله ...» است مى تواند بيان علت براى «فصبر جميل» نيز باشد. برداشت فوق ، ناظر به اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 14،15
14- پيروى نكردن يوسف ( ع ) از آيين مصريان و ايمانش به خدا و آخرت ، موجب دستيابى او به علم غيب و دانش تعبير رؤيا شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون
جمله «إنى تركت . ..» تعليل براى «علمنى ربى» مى باشد ; يعنى ، خداوند به خاطر اينكه من آيين كافران را وانهادم و پيروى نكردم ، چنين علمى را به من آموخت.
15- يوسف ( ع ) ، با بيان نقش ايمان به خدا و آخرت در دستيابى او به دانش هاى ويژه ، درصدد گرايش دادن هم بندان خويش به آيين الهى بود .
مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم . .. هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 8
8- يوسف ( ع ) به دليل باور به ربوبيت و تدبير الهى ، رحمت او را مايه ترك گناهان و بدى ها دانست و خود را ستايش نكرد .
و ما أُبرّءُ نفسى إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 9،11
9- يوسف ( ع ) نمونه اى بارز از مؤمنان تقواپيشه و باورداران به سراى آخرت
و لأجر الأخرة خير للذين ءامنوا و كانوا يتقون
از مصداقهاى مورد نظر براى «الذين آمنوا . ..» به قرينه آيات قبل ، يوسف(ع) است.
11- پاداش هاى دنيوى و اخروى يوسف ( ع ) ، دستاورد ايمان و ملازمت او بر تقوا و پرهيزگارى بود .
و كذلك مكّنّا ليوسف . .. و لأجر الأخرة خير للذين ءامنوا و كانوا يتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 91 - 7
7- يوسف ( ع ) و برادرانش به نقش بسزاى خداوند در امور بشر و روند تاريخ ، معتقد بودند و بدان باور داشتند .
قد منّ الله علينا . .. لقد ءاثرك الله علينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 9
9 - يهود ، تنها به اندكى از معارف الهى ايمان دارند .
فقليلا ما يؤمنون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «قليلا» صفت براى مفعول مطلق محذوف باشد; يعنى، «ايماناً قليلا». حرف «ما» تأكيد اين قلّت مى باشد. قابل ذكر است كه ايمان قليل يا به معناى ضعف ايمان است و يا به معناى ايمان داشتن به بخش اندكى از دين و باور نداشتن به اكثريت آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 15
15 - يهود و نصارا ، تنها به برخى از پيامبران ايمان داشتند .
لانفرق بين أحد منها
جمله «و ما أوتى النبيّون» دلالت بر لزوم ايمان به همه پيامبران دارد. بنابراين تأكيد آن با جمله «و لانفرق ...» اشاره به اين معنا دارد كه مخاطبان; يعنى، يهود و نصارا به همه پيامبران ايمان ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 46 - 25
25 - تنها اندكى از يهود به اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان خواهند آورد .
و لكن لعنهم اللّه بكفرهم فلا يؤمنون الّا قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 1
1 - ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون
«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه - به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 26
26 - پايبندى گروهى از يهوديان عصر بعثت به تورات با عمل كردن به پيمان هاى الهى و پرهيز از كشتن و بيرون راندن همكيشان خود
فما جزاء من يفعل ذلك منكم
سياق خطابهاى گذشته اقتضا مى كرد كه جمله «فما جزاء . ..» بدين گونه ايراد شود: «فما جزاءكم بما تفعلون إلا خزى». اين تغيير سياق اشاره به اين دارد كه همه يهوديان مرتكب اعمال نارواى مذكور نشدند. من تبعيضيه در «منكم» مؤيد اين معناست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 94 - 6
6 - يهوديان ، مدعى اعتقاد به خدا ، قيامت و نعمت هاى اخروى هستند .
إن كانت لكم الدار الأخرة عند اللّه خالصة من دون الناس فتمنوا الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 94 - 6
6 - يهوديان ، مدعى اعتقاد به خدا ، قيامت و نعمت هاى اخروى هستند .
إن كانت لكم الدار الأخرة عند اللّه خالصة من دون الناس فتمنوا الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 1،2
1- اظهار ايمان و التجا به خداوند ، پس از مشاهده عذاب ، اقدامى دير هنگام و بى ثمر براى كافران
أنّى لهم الذكرى
برداشت بالا بنابراين نكته است كه تعبير «أنّى لكم الذكرى»، درصدد بى ثمر خواندن ايمان كافران باشد.
2- ايمان آوردن به حق از روى منطق و دليل ، داراى ارزش و اعتبار است ; نه اظهار ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب .
ربّنا اكشف عنّا العذاب إنّا مؤمنون . أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
لحن توبيخى آيه شريفه مى رساند كه ايمان انتخابى براساس دلايل روشن، سزاوار مقام انسانى است; نه اقرار به ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 3
3 - شناخت سطحى و صورى برخى از باديه نشينان صدر اسلام ، از ايمان و دين دارى
قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
احتمال مى رود كه ادعاى باديه نشينان، نه از آن جهت بوده كه به امتيازى دست يابند; بلكه واقعاً قادر نبودند كه فرق اسلام و ايمان را تشخيص دهند و گمان مى كردند كه صرف تسليم در برابر نيروى مسلمانان، ايمان به شمار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 14 - 2
2- راه ايمان ، متكى به دليل و منطق روشن
أفمن كان على بيّنة من ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 56 - 1
1- تنها وظيفه رسولان الهى ، بشارت و انذار مردمان و آگاه ساختن آنان از فرجام كفر و ايمان است .
و ما نرسل المرسلين إلاّ مبشّرين و منذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 4 - 5
5 - ايمان جبرى ، فاقد ارزش در بينش الهى
إن نشأ ننزّل عليهم . .. فظلّت أعنقهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 2
2 - ايمان اهل كتاب به خدا و رستاخيز ، ايمانى غير واقعى و بى ارزش در بينش الهى
الذين لا يؤمنون باللّه و لا باليوم الأخر . .. من الذين أوتوا الكتب
با اينكه اهل كتاب (يهود و نصارا) پيروان شرايع الهى بوده و به خدا و روز رستاخيز ايمان داشتند، نسبت داده شدن بى ايمانى به ايشان از سوى خدا مى تواند بيانگر مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 6
6- ستيز كافران با منطق روشن رسولان الهى ، گواه بى اساس بودن ايمان اضطرارى آنان
أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
در صورتى كه «أنّى لهم الذكرى» در صدد بيان پوچى ادعاى ايمان كافران باشد; تعبير «و قد جائهم. ..» بيانگر فلسفه پوچى ادعاى آنان خواهد بود; يعنى، آنان كه منطق روشن رسولان را نپذيرفتند، چگونه با مشاهده عذابى، مى توانند به ايمان راستين رسيده باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 20 - 6
6 - بى ايمانى ، هيچ سود و منفعتى در پى ندارد .
فما لهم لايؤمنون
جمله «ما لهم»; يعنى، چيست براى ايشان؟ جمله «لايؤمنون» حال است و مفاد آيه شريفه اين است كه در حال بى ايمانى، چه چيز براى ايشان حاصل است؟!. اين تعبير ممكن است در بيان نفى هرگونه سبب و انگيزه آورده شود و مى تواند بيانگر منتفى بودن فائده و نتيجه باشد; برداشت ياد شده ناظر به احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 13
13- شريك براى خدا پنداشتن ، در حقيقت ايمان نداشتن به اوست .
إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون بالله . .. اتبعت ملّة ءاباءِى ... ما كان لنا أن نشرك
از جمله «ما كان لنا أن نشرك بالله» معلوم مى شود مراد از «لايؤمنون بالله» در آيه قبل ، اين است كه براى خدا شريك مى پندارند. تعبير كردن از شركورزى به ايمان نداشتن به خدا ، گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 103 - 1،5
1- اكثر مردم به قرآن و وحى الهى ، ايمان نمى آورند .
و ما أكثر الناس . .. بمؤمنين
متعلق «مؤمنين» به قرينه آيه قبل (نوحيه إليك) و نيز آيه بعد (إن هو . ..) قرآن و وحى الهى است.
5- غرور و خودپسندى مردمان ، از ريشه هاى ايمان نياوردن آنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن *
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
آيه مورد بحث مى تواند به عنوان يكى از نتايج نقل داستان يوسف و برادرانش مطرح باشد و در آن داستان بيان شد كه يكى از علل برخورد برادران يوسف با وى غرور و خودبرتربينى آنان بود (و نحن عصبة) بنابراين «ما أكثر الناس» پس از نقل آن داستان اشاره به اين معنا دارد كه از علل ايمان نياوردن مردم مكه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) غرور و خودبرتربينى ايشان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 104 - 2
2- كافران هيچ عذر و بهانه اى براى ايمان نياوردن به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) نداشتند .
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين. و ما تسئلهم عليه من أجر
آيه 102 عهده دار اثبات حقانيّت قرآن در رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) بود و آيه 103 اشاره به اين معنا داشت كه قرآن و تعاليم وحى به واسطه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به مردم ابلاغ شد. آيه مورد بحث بيانگر اين است كه هيچ هزينه اى از آنان مطالبه نشد ; يعنى، راه هر عذر و بهانه اى براى ايمان نياوردن كافران مسدود بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 1 - 12،13،14
12- بيشتر مردم به قرآن ايمان نمى آورند و حقانيت كامل آن را باور نمى كنند .
و الذى أُنزل إليك من ربك الحق و لكنّ أكثر الناس لايؤمنون
متعلق «لايؤمنون» مطالبى است كه از جمله «والذى أنزل . ..» معلوم مى شود ، از جمله آنهاست قرآن و كمال آن در حق بودن.
13- بيشتر مردم به الهى بودن قرآن و نزولش از ناحيه خداوند ايمان نمى آورند .
الذى . .. من ربك الحق و لكنّ أكثر الناس لايؤمنون
از حقايقى كه جمله «الذى أنزل . ..» گوياى آن است الهى بودن قرآن مى باشد (من ربك). از اين رو اين حقيقت نيز متعلق «لايؤمنون» مى باشد ; يعنى: «لايؤمنون بأن القرآن من ربك».
14- ايمان نياوردن همه و يا اكثر مردم به قرآن خلاف انتظار است .
و الذى أُنزل إليك من ربك الحق و لكنّ أكثر الناس لايؤمنون
برداشت فوق با توجه به كلمه «لكن» - كه براى استدراك است - استفاده مى شود. گويا مخاطب پس از شنيدن اين حقيقت كه قرآن تنها كتاب سراسر حق است چنين مى انديشد و انتظار دارد كه عموم مردم به آن ايمان آورند. كلمه «لكن» براى برطرف كردن اين انديشه بيان مى كند كه: چنين نشد، بلكه اكثر ايمان نياوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 103 - 5
5- غرور و خودپسندى مردمان ، از ريشه هاى ايمان نياوردن آنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن *
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
آيه مورد بحث مى تواند به عنوان يكى از نتايج نقل داستان يوسف و برادرانش مطرح باشد و در آن داستان بيان شد كه يكى از علل برخورد برادران يوسف با وى غرور و خودبرتربينى آنان بود (و نحن عصبة) بنابراين «ما أكثر الناس» پس از نقل آن داستان اشاره به اين معنا دارد كه از علل ايمان نياوردن مردم مكه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) غرور و خودبرتربينى ايشان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 104 - 2
2- كافران هيچ عذر و بهانه اى براى ايمان نياوردن به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) نداشتند .
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين. و ما تسئلهم عليه من أجر
آيه 102 عهده دار اثبات حقانيّت قرآن در رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) بود و آيه 103 اشاره به اين معنا داشت كه قرآن و تعاليم وحى به واسطه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به مردم ابلاغ شد. آيه مورد بحث بيانگر اين است كه هيچ هزينه اى از آنان مطالبه نشد ; يعنى، راه هر عذر و بهانه اى براى ايمان نياوردن كافران مسدود بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 103 - 1
1- اكثر مردم به قرآن و وحى الهى ، ايمان نمى آورند .
و ما أكثر الناس . .. بمؤمنين
متعلق «مؤمنين» به قرينه آيه قبل (نوحيه إليك) و نيز آيه بعد (إن هو . ..) قرآن و وحى الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 11
11 - ابراهيم بن محمد همدانى گفت : « قلت لابى الحسن على بن موسى الرضا ( ع ) : لأى علة اغرق اللّه عز و جل فرعون و قد آمن به و أقر بتوحيده ؟ قال : لأنه آمن عند رؤية البأس ، و الايمان عند رؤية البأس غير مقبول و ذالك حكم اللّه فى السلف و الخلف . . . و لعلة اخرى اغرق اللّه عز و جل فرعون و هى أنه استغاث بموسى لمّا ادركه الغرق و لم يستغث باللّه . . . ;
خدمت حضرت على بن موسى الرضا (ع) عرض كردم: چرا خداى عز و جل فرعون را غرق كرد، در حالى كه او ايمان آورده بود و به يگانگى خداوند اقرار كرده بود؟ حضرت فرمود: چون زمانى ايمان آورد كه عذاب را ديده بود و ايمان آوردن به هنگام ديدن عذاب مورد قبول نيست و اين حكم خداست در گذشته و آينده . .. و به علت ديگرى نيز خداى عز و جل فرعون را غرق كرد و آن اين بود كه فرعون از موسى (ع) طلب فريادرسى كرد و از خدا طلب ننمود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 3
3 - خداوند ، ايمان فرعون را بى اثر خواند و به درخواست او براى نجات دادنش ، به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزى هاى سابق ، جواب رد داد .
قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. و أنا من المسلمين. ءالئن و قد عصيت قبل و كنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 20 - 2،4
2 - خوددارى كافران از ايمان ، توجيه ناپذير و بدون هرگونه برهان است .
فما لهم لايؤمنون
به قرينه «بل الذين كفروا» (در آيات بعد)، مرجع ضمير در «لهم» كافران اند.
4 - انكار معاد ، با وجود هشدار هاى قرآن ، نكوهيده ، شگفت آور و فاقد برهان است .
فما لهم لايؤمنون
«ما» اسم استفهام است و مراد از استفهام در اين موارد، تعجّب همراه با توبيخ است. تغيير سياق كلام از خطاب در «لتركبنّ» به غايب در «لهم»، بر نكوهش افزوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 3
3 - ايمان و عمل صالح ، موجب استحقاق پاداش اخروى
فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيوفيهم أجورهم و يزيدهم من فضله
واژه اجر (مزد و پاداش) دلالت مى كند كه مؤمنان نسبت به پاداش استحقاق دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 14
14 - پيشگامان در ايمان و تابعان نيك كردار ، برخوردار از الطاف مادى و معنوى خداوند در آخرت
رضى اللّه عنهم . .. لهم جنت تجرى
رضايت الهى، لطفى معنوى و بهشت جاودان، نعمتى مادى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 2
2 - ضرورت همراهى ايمان با عمل صالح در بهرهورى از پاداش هاى ويژه الهى
انّ الذين امنوا و عملوا الصالحات . .. لهم اجرهم عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 1،5
1 - مؤمنانِ داراى اعمال صالح ، بهره مند از پاداش كامل خداوند
و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات فيوفيهم اجورهم
5 - مؤمنانِ داراى اعمال صالح از پيروان عيسى ( ع ) ، مشمول پاداش كامل الهى هستند .
جاعل الذين اتبعوك . .. و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات فيوفّيهم اجورهم
مصداق مورد نظر از جمله «فاما الذين امنوا»، به قرينه آيات قبل، مؤمنان به حضرت مسيح (ع) هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 26
26 - استحقاق اجر عظيم الهى ، در گرو ايمان به خدا و رسول و پرهيز از مخالفت با آنان
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
چون كلمه «اجر»، ظهور در پاداش استحقاقى دارد، در برداشت فوق، كلمه استحقاق آورده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 20
20 - آن گروه از اهل كتاب كه به خدا ، قرآن و كتب آسمانى خويش ايمان آورند ; از پاداشى ويژه و والا بهره مند خواهند شد .
اولئك لهم اجرهم عند ربّهم
كلمه «عند ربّهم»، توصيف «اجرهم» است و مى رساند كه آن پاداش، پاداشى ويژه و ارزشمند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 40 - 10
10 - ايمان و انفاق ، حسنه اى است كه ، هر چند اندك باشد ، پاداش عظيم الهى را در پى خواهد داشت .
ماذا عليهم لو امنوا باللّه و اليوم الاخر و انفقوا . .. و ان تك حسنة يضاعفها و يؤ
از مصاديق مورد نظر براى حسنه، به دليل آيه قبل، ايمان و انفاق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 95 - 10
10 - پاداش نيكوى الهى ، ثمره ايمان
لايستوى القاعدون من المؤمنين . .. كلاّ وعد اللّه الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 3
3 - زنان و مردان ، همسان در بهره مندى از پاداش ايمان و عمل صالح خويش
و من يعمل من الصلحت من ذكر او انثى و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 15
15 - بهره مندى عالمان از پاداش هاى بزرگ الهى در گرو ايمان و انجام اعمال صالح
لكن الرسخون . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 5
5 - برخوردارى از باغ ها و بوستان هاى متعدد بهشت ، از ثمرات ايمان ، هجرت و جهاد در راه خدا
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم ... و جنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 111 - 5
5- خداوند ، كفر و ايمان و اعمال نيك و بد انسان ها را به صورت پاداش و كيفر متبلور خواهد ساخت .
و إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم ربك أعملهم
گفتن «اعمال» و اراده كردن پاداش و كيفر آنها ، گوياى اين نكته است كه: پاداش و كيفر ، بازتاب اعمال و تبلور يافته آن است; به گونه اى كه گويا پاداش و كيفر اعمال ، همان اعمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 45 - 3
3 - همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى از پاداش و فضل الهى ، در آخرت است .
ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 2
2 - توأم بودن ايمان با اعمال صالح ، داراى ارزش و پاداش است .
ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم جنّت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 47 - 2
2 - پاداش ايمان مؤمنان ، از فضل خداوندى است .
و بشّر المؤمنين بأنّ لهم من اللّه فضلاً كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 13
13 - رضايت خداوند ، از مؤمنانِ صالح و رضايت آنان از او ، پاداش ايمان و عمل نيك ايشان است .
جزاؤهم . .. رضى اللّه عنهم و رضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 60 - 8
8 - « عن على بن أبيطالب ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « هل جزاء الإحسان إلاّ الإحسان » فقال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) هل جزاء من أنعمت عليه بالتوحيد إلاّ الجنّة ؟
از امام على بن ابى طالب(ع) درباره سخن خداوند «هل جزاء الإحسان إلاّ الإحسان» روايت شده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: [خداوند مى فرمايد] آيا پاداش كسى كه به او نعمت توحيد داده ام، غير از بهشت است؟»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 25 - 3
3 - بهشت و نعمت هاى آن ، پاداش كسانى است كه به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان آورده و اعمال صالح انجام دهند .
و بشر الذين ءامنوا . .. أن لهم جنت تجرى من تحت الأنهر
متعلق «آمنوا» به دليل آيات قبل، قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 25 - 3
3 - بهشت و نعمت هاى آن ، پاداش كسانى است كه به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان آورده و اعمال صالح انجام دهند .
و بشر الذين ءامنوا . .. أن لهم جنت تجرى من تحت الأنهر
متعلق «آمنوا» به دليل آيات قبل، قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 3
3 - استوار ماندن بر حق و پايدارى بر ايمان ، در تنگنا ها و شرايط دشوار ، داراى ارزشى والا و پاداشى ويژه
لقد تاب اللّه على النبى و . .. الذين اتبعوه فى ساعة العسرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 11
11- پاداش هاى دنيوى و اخروى يوسف ( ع ) ، دستاورد ايمان و ملازمت او بر تقوا و پرهيزگارى بود .
و كذلك مكّنّا ليوسف . .. و لأجر الأخرة خير للذين ءامنوا و كانوا يتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 88 - 13
13 - اهل ايمان موظف به پاسدارى از ايمان خويش در ميدان عمل
و اتقوا اللّه الذى انتم به مؤمنون
جمله «انتم به مؤمنون» به منزله شرط براى «واتقوا اللّه» است بنابراين بقاى ايمان در گرو رعايت تقوا با عمل به احكام الهى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 1،2،19
1 - اهل ايمان وظيفه دار پاسدارى از ايمان خويش
يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
«عليكم» اسم فعل و به معناى «الزموا» است. بنابراين جمله «عليكم انفسكم» يعنى همواره مراقب ايمان خويش باشيد. چون فرمان به مراقبت بر خويشتن (عليكم انفسكم) پس از خطاب «يايها الذين ءامنوا» آمده است مراد از مراقبت، مراقبت بر ايمان و لوازم آن است.
2 - پاسدارى از ايمان با پيروى از تعاليم قرآن و دستورات پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، توصيه و فرمان خداوند به مسلمانان
تعالوا إلى ما أنزل اللّه و إلى الرسول . .. يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
مراد از فرمان به مراقبت از ايمان - به قرينه آيه قبل - همان روى آوردن به قرآن و تعاليم پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
19 - باور به قيامت و بازگشت به خدا و حسابرسى كردار ها زمينه ساز مراقبت بر ايمان و پرهيز از عوامل گمراهى
عليكم انفسكم . .. فينبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 9
9 - مؤمنان وظيفه دار پاسدارى از حريم ايمان جامعه خويش
يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
«انفس» مى تواند ناظر به هر فرد نسبت به خودش باشد و مى تواند به هر فرد نسبت به فرد و يا افراد ديگر باشد. همانند (فسلموا على انفسكم، نور 61) بر اين مبنا «عليكم انفسكم) يعنى مراقب ايمان يكديگر باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 42 - 9
9- نوح ( ع ) به ايمان آوردن فرزندش اميدوار بود و آن را محتمل مى شمرد .
يبنىّ اركب معنا و لاتكن مع الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 8 - 6
6- بنياد هاى علمى و عقلى توحيد ربوبى ، شايسته اعتماد و اتكا است ; نه باور هاى موهوم فرهنگ شرك .
ربّكم و ربّ ءابائكم الأوّلين
در آيات پيشين، دلايل علمى و عقلى توحيد ربوبى مورد اشاره قرار گرفته است و از آن جا كه يكى از بهانه هاى مشركان در نفى توحيد، استناد به شيوه و باور پيشينيان بوده است; تعبير «ربّكم و ربّ آبائكم» - در پى آن استدلال هاى عقلى و علمى - مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 143 - 26
26 - پيامبران الهى پيشتاز در ايمان به حقايق و اقرار به آن
و أنا أول المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 24 - 3
3- خداوند ، بى ترديد به احوال انسان هاى پيشرو در ميدان ايمان و عمل و مردم ناموفق در آن ، آگاه است .
و لقد علمنا المستقدمين منكم و لقد علمنا المستئخرين
در اينكه تقدّم و تأخّر در آيه فوق، به چه چيز سنجيده شده؟ ميان مفسران چند نظريه وجود دارد: يكى از آنها سبقت و تأخير در رابطه با ايمان و عمل صالح است; زيرا دنيا ميدان مسابقه براى انسانهاست «و لكل وجهة هو موليها فاستبقوا الخيرات» (سوره بقره آيه 148). برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 7
7 - مؤمنان ، حتى پيشتازان ايمان ( مهاجران و انصار ) ، فاقد مصونيت از خطا و نيازمند غفران الهى
و الذين جاءو من بعدهم يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا بالإيمن
از تأييد خداوند نسبت به استغفار براى پيشتازان راه ايمان، به جا بودن اين دعا و نياز آنان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 12 - 6
6 - پيش گامى در ايمان و آرمان هاى الهى ، از ملاك هاى ارزشمندى و برترى معنوى
و أُمرت لأن أكون أوّل المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 32 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظّف به استفاده از تمثيل و ترسيم نماى كفر و ايمان در غالب گفتوگوى كشاورزى رفاه مند با هم صحبتى كم ثروت شد .
و اضرب لهم مثلاً رجلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 8
8 - تبيين فوايد ايمان و دين دارى ، از روش هاى تبليغى و هدايتى
استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا . و يمددكم بأمول و بنين ... و يجعل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 5
5 - بيان فوايد و نتايج ايمان و دين دارى ، از روش هاى هدايتى و تبليغى قرآن
و ألّوِاستقموا على الطريقة لأسقينهم ماء غدقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 102 - 10
10- تثبيت ايمان مؤمنان و هدايت و بشارت به مسلمانان ، از اهداف نسخ و تغيير پيام هاى الهى و نزول تدريجى آيات قرآن
و إذا بدّلنا ءاية مكان ءاية . .. قل نزّله ... ليثبّت الذين ءامنوا و هدًى و بشرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 8،9،15
8 - مسلمانان ، بايد به همه پيامبران ايمان داشته و از تبعيض در ايمان گريزان باشند .
لانفرق بين أحد منهم
چون بحث آيه شريفه درباره ايمان است، مقصود از «لاتفرق بين أحد منهم; ميان پيامبران فرق نمى گذاريم» فرق نگذاشتن در ايمان به ايشان است نه جهات ديگر.
9 - ايمان داشتن به برخى از پيامبران و كافر شدن به برخى ديگر ، مايه هدايت نبوده و ناروا مى باشد .
قالوا كونوا هوداً أو نصرى تهتدوا . .. لانفرق بين أحد منهم
15 - يهود و نصارا ، تنها به برخى از پيامبران ايمان داشتند .
لانفرق بين أحد منها
جمله «و ما أوتى النبيّون» دلالت بر لزوم ايمان به همه پيامبران دارد. بنابراين تأكيد آن با جمله «و لانفرق ...» اشاره به اين معنا دارد كه مخاطبان; يعنى، يهود و نصارا به همه پيامبران ايمان ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 4
4 - ايمان آورندگان به خدا ، بايد سختى ها و پيامد هاى ناگوارِ احتمالى ايمان شان را ، تحمل كنند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
آيه، به دنبال سرزنش كسانى است كه ايمانى زبانى و سطحى دارند و چون به خاطر ايمان شان، سختى مى بينند، آن را تحمل نمى كنند. از سرزنش افراد ياد شده، استفاده مى شود كه مؤمنان، بايد در راه ايمان شان سختى ها را بر خود هموار كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 2
2 - برخى از مدّعيان ايمان ، اذيّت و آزار در راه ايمان شان را ، در حدّ عذاب خدا تلقى كرده و آن را تحمل ناپذير مى دانند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
تشبيه «فتنه و آزار» به «عذاب خدا»، كنايه از سختى و تحمل ناپذيرى آن است. گفتنى است كه «أُوذى» قرينه اين است كه مراد از «فتنة»، سختى و ناگوارى و آزار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 1،6
1 - منافقان ، متحير و سرگردان ميان كفر و ايمان
مذبذبين بين ذلك لا إلى هؤلاء و لا إلى هؤلاء
«ذلك» اشاره به ايمان و كفر است. «مذبذب» به شيىء معلق گفته مى شود كه دايم به اين سو و آن سو حركت مى كند و استقرارى ندارد.
6 - تحير و سرگردانى ميان كفر و ايمان ، گمراهى است .
مذبذبين . .. و من يضلل اللّه فلن تجد له سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 7
7- كافران و عناصر سست ايمان ، داراى آينده اى پر بيم و هراس
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
از مفهوم آيه شريفه، استفاده مى شود كه دو گروه در معرض بيم و هراس اند: 1- كافران، 2- آنان كه اظهار ايمان كرده ولى در طريق ايمان استقامت نورزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 14
14 - عشق به ايمان و زيبايى آن در قلب انسان ، امرى فطرى و الهى است . *
حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
برداشت بالا بنابر اين نكته است كه تحبيب ايمان و تزيين آن - به قرينه «فى قلوبكم» - بيانگر برنامه اى تكوينى باشد; يعنى، سرشت انسان متمايل به ايمان و مجذوب آن آفريده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 20 - 2
2 - ايمان چون نور ، مايه هدايت و روشنايى و كفر ، همچون ظلمت ، مايه گمراهى و تاريك بينى
و لا الظلمت و لا النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 21 - 1
1 - ايمان چون سايه ، آرام بخش و فرح زا است و كفر چون بادِ داغ ، آزاردهنده و ناراحت كنند .
و لا الظلّ و لا الحرور
«ظلّ» به معناى سايه و «حرور» به معناى باد داغ است. گفتنى است در اين آيه، ايمان به سايه تشبيه شده است و كفر به باد داغ.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 8
8 - آزمون هاى الهى ، زمينه ساز تحقق عينى علم خداوند به مؤمنان راستين و مدعيان دروغين است .
و لقد فتنّا . .. فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا و ليعلمنّ الكذبين
تعبير «فليعلمنّ اللّه» بيان كننده آن است كه علم ازلى خداوند، با آزمودن مؤمنان و شناخته شدن مؤمنان واقعى از مدعيان ايمان، به مرحله عينيت و تحقق مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 171 - 6
6 - وعده پاداش و تضمين آن ، از روش هاى قرآن براى ترغيب مردم به ايمان و عمل
انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 27
27 - وعده و تضمين پاداش ، از روش هاى قرآن براى تشويق به ايمان و تقوا
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 146 - 12
12 - وعده پاداش بزرگ ، و تهديد به دوزخ ، از روش هاى قرآن براى ترغيب مردم به ايمان و دورى از كفر و نفاق
إنّ المنفقين فى الدرك . .. و سوف يؤت اللّه المؤمنين أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 9 - 3
3 - ترغيب انسان ها از سوى خداوند به ايمان و عمل صالح
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 4
4 - ترغيب اسيران جنگ بدر به ايمان و گرايش به اسلام
يأيها النبى قل لمن فى أيديكم من الأسرى إن يعلم اللّه فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 3
3- حاكميّت ذوالقرنين ، در جهت ترويج ايمان و عمل صالح بود .
قال . .. و أمّا من ءامن و عمل صلحًا فله جزاءً الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 12
12 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به دل نبستن به دنيا ، آخرت خواهى ، ترك رفتار زشت و انجام عمل صالح توأم با ايمان ، ترغيب مى كرد .
يقوم إنّما هذه الحيوة الدنيا متع . .. من عمل سيّئة ... و من عمل صلحًا ... ير
گفته هاى مؤمن آل فرعون با مردم و فرعونيان، در مقام دعوت و تبليغ بود; چنان كه آيه بعد (مالى أدعوكم إلى النجاة . ..) تأييدكننده همين مطلب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 5
5- هجرت و گريز از محيط فاسد ، به منظور حفظ ايمان و ارزش ها ، كارى جوانمردانه و مورد تمجيد خداوند است .
إذ أوى الفتية إلى الكهف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 33 - 1
1 - « فسق » و « ايمان » دو صفت متضاد و ناسازگار هستند .
كذلك حقت كلمت ربك على الذين فسقوا أنهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 35 - 7
7- رهنمود الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى شكيبا بودن و عجله نورزيدن در گرايش كافران به ايمان يا مجازات ايشان از سوى خداوند
فاصبر . .. و لاتستعجل لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 6،7
6 - وجود تفاوت واقعى ميان « اسلام » و « ايمان »
قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
7 - ايمان ، مرتبه اى عالى تر و عميق تر از اسلام
قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 3
3 - ايمان بدون پرهيز از گناهان و پرهيز از گناه بدون ايمان ، موجب بهره مندى از پاداش هاى الهى نخواهد شد .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 7
7- ايمان بدون تقوا و تقوا بدون ايمان ، در برخوردار شدن از موهبت هاى اخروى كارساز نيست .
للذين ءامنوا و كانوا يتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 4
4 - يارى دين خدا و تعظيم و تنزيه پيوسته ذات او ، لازمه ايمان و مكمل آن
لتؤمنوا . .. و تعزّروه و توقّروه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 1
1 - توبه از كفر و شرك و گرايش به ايمان ، توصيه خداوند به مشركان
فأمّا من تاب و ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 14
14 - موعظه و رهنمود داوود ( ع ) به دو برادر متخاصم ، با توصيه به ايمان و نيك كردارى و پرهيز از تجاوز به حقوق يكديگر
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا ... و قليل ما هم
بيان اين نكته مهم و كلى كه «بسيارى از شريكان در حق يكديگر ستم مى كنند و تنها مؤمنان نيك كردار چنين نيستند»; مى تواند نوعى رهنمود و موعظه از سوى داوود(ع) به دو برادر متخاصم باشد. گفتنى است كه درخواست رهنمود از داوود(ع) از سوى آن دو نفر (و اهدنا إلى سواء الصراط) مؤيد برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 6 - 13
13 - دست شستن از شرك و گرويدن به توحيد ، توصيه خداوند به مشركان
فاستقيموا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 2
2 - توصيه خداوند به كافران و منكران قيامت به ايمان به خدا ، پيامبر اسلام و قرآن
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
بيشتر مفسّران مقصود از «نور» در اين آيه را قرآن كريم مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 30
30 - كسانى كه على رغم فقر و تنگدستى و گرفتار بودن به مشكلات ، بر ايمان خويش استوارند ، تقواپيشگان حقيقى هستند .
و الصبرين فى البأساء و الضراء . .. أولئك هم المتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 4
4- استوار ماندن بر ايمان و ثمربخشى دنيوى و اخروى آن ، در گرو تأييد و عنايت خاص خداوند است .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 9
9 - قلب ، كانون ايمان و گرايش هاى اعتقادى انسان
و لم تؤمن قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 22 - 7
7- قلب ، مركز پذيرش و يا انكار حقايق
فالذين لايؤمنون بالأخرة قلوبهم منكرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 21
21 - « عن حمران بن أعين عن أبى جعفر ( ع ) قال سمعته يقول : الايمان مااستقرّ فى القلب و افضى به إلى اللّه عزّوجلّ و صدّقه العمل بالطاعة للّه و التسليم لأمره و الإسلام ما ظهر من قول او فعل . . . قال اللّه عزّوجلّ « قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا و لمّا يدخل الإيمان فى قلوبكم . . . ;
حمران بن اعين مى گويد: از امام باقر(ع) شنيدم كه مى فرمود: ايمان عقيده اى است كه در قلب قرار دارد و انسان بهوسيله آن به قرب خداى عزّوجلّ مى رسد و عمل به طاعت خدا و تسليم امر او، آن را تصديق مى كند. اسلام عقيده اى است كه در گفتار و كردار انسان ظاهر مى شود [اگرچه در قلب نباشد] خداى عزّوجلّ فرمود: «قالت الأعراب آمنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا
أسلمنا...»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 9
9 - قلب ، مركز ايمان است .
أُولئك كتب فى قلوبهم الإيمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 19
19 - قلب ، جايگاه ادراك و اساس زيبايى ايمان و زشتى كفر
و زيّنه فى قلوبكم و كرّه إليكم الكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 7
7 - در ديدگاه اصحاب اخدود ، ايمان به خداوند جرمى سنگين و غير قابل گذشت بود .
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 30
30 - كسانى كه على رغم فقر و تنگدستى و گرفتار بودن به مشكلات ، بر ايمان خويش استوارند ، تقواپيشگان حقيقى هستند .
و الصبرين فى البأساء و الضراء . .. أولئك هم المتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 208 - 3
3 - روح ايمان ، تسليم در برابر خداوند و پرهيز از پيروى شيطان است . *
يا ايها الذين . .. ادخلوا فى السِلم كافّة و لا تتبعوا خطوات الشيطان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 7
7 - پذيرش ربوبيّت خداوند ، حقيقت ايمان است .
سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم
تفسير «ايمان» به پذيرش ربوبيّت خداوند، دلالت مى كند كه اعتقاد به ربوبيّت او حقيقت ايمان و يا ركن اساسى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 7
7 - ايمان به خداوند ، بارزترين نمود شكر و سپاس انسان به درگاه اوست .
إن شكرتم و ءامنتم
جمله «ءامنتم» پس از «شكرتم»، مى تواند بيان شكر و تعيين بارزترين و مهمترين مصداق آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 3
3 - ايمان، حيات است و مولد نور و كفر، مرگ است و تاريكى.
أو من كان ميتا فأحيينه . .. كمن مثله فى الظلمت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 23 - 6
6 - « عن ابى جعفر ( ع ) فى قوله تعالى : « يا أيها الذين آمنوا لا تتخذوا آبائكم و اخوانكم اولياء ان استحبوا الكفر على الايمان » قال : فإن الإيمان ولاية على بن ابى طالب ( ع ) ;
از امام باقر (ع) درباره قول خداى تعالى: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! اگر پدران و برادران شما كفر را بر ايمان ترجيح دادند، آنان را ولى خود نگيريد. » روايت شده است: به درستى كه ايمان، ولايت على بن ابى طالب (ع) است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 28 - 7
7- « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : . . . فأما ما فرض على القلب من الإيمان فالإقرار والمعرفة والعقد والرضا والتسليم بأن لاإله إلاّ الله وحده لا شريك له ، . . . و أن محمداً عبده و رسوله . . . و هو عمله و هو قول الله عزوجل : . . . « ألا بذكر الله تطمئنّ القلوب » . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه: آن [نوع ]ايمانى كه بر قلب واجب است، عبارت است از اقرار، شناخت، عهد و پيمان، رضايت و تسليم شدن به اينكه معبودى جز الله نيست و او تنهاست و شريكى ندارد . .. و اينكه محمد بنده و رسول خداست و اين [اقرار و ...] عمل قلب است و آن سخن خداى عزوجل است: ... ألا بذكر الله تطمئنّ القلوب ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 10
10 - ايمان ، حقيقتى قابل افزايش و داراى مراتب و درجات
ليزدادوا إيمنًا مع إيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 8،21
8 - « ايمان » ، ره يافتن دين در قلب و باور آدمى و « اسلام » صرف تسليم و ترك مخاصمه با دين است .
و لكن قولوا أسلمنا و لمّا يدخل الإيمن فى قلوبكم
از مقابله اسلام با ايمان و اين كه براى ايمان تعبير «فى قلوبكم» آمده است; استفاده مى شود كه اسلام -برخلاف ايمان - نشانگر نفوذ دين در قلب نيست.
21 - « عن حمران بن أعين عن أبى جعفر ( ع ) قال سمعته يقول : الايمان مااستقرّ فى القلب و افضى به إلى اللّه عزّوجلّ و صدّقه العمل بالطاعة للّه و التسليم لأمره و الإسلام ما ظهر من قول او فعل . . . قال اللّه عزّوجلّ « قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا و لمّا يدخل الإيمان فى قلوبكم . . . ;
حمران بن اعين مى گويد: از امام باقر(ع) شنيدم كه مى فرمود: ايمان عقيده اى است كه در قلب قرار دارد و انسان بهوسيله آن به قرب خداى عزّوجلّ مى رسد و عمل به طاعت خدا و تسليم امر او، آن را تصديق مى كند. اسلام عقيده اى است كه در گفتار و كردار انسان ظاهر مى شود [اگرچه در قلب نباشد] خداى عزّوجلّ فرمود: «قالت الأعراب آمنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا...»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 2
2 - ايمان آميخته به شك ، داخل در مقوله اسلام و نه ايمان واقعى *
و لكن قولوا أسلمنا . .. إنّما المؤمنون الذين ... ثمّ لم يرتابوا
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل، مى توان نتيجه گرفت كه خداوند از آن جهت اعراب ياد شده را مؤمن ندانسته و تنها مسلمان شمرده است كه آنان، هنوز نسبت به خدا و رسول او در شك بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 11
11 - حقيقت ايمان ، اعتقاد قلبى است ; نه صرف اقرار زبانى .
قالوا نشهد . .. و اللّه يشهد إنّ المنفقين لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 7 - 4
4 - ايمان ، داراى حقيقت و مفهومى سازگار با ترك عمل صالح
ءامنوا و عملوا الصلحت
عطف، نشانه تغاير است و تفكيك ايمان از عمل صالح، بيانگر تفاوت مفهوم و حقيقت هر يك، با ديگرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 15
15 - قلب ، جايگاه ايمان
و لمّا يدخل الإيمن فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 5
5 - ايمان واقعى ، داراى ريشه و ثبات در انديشه و متجلى در عمل و رفتار
إنّما المؤمنون الذين . .. ثمّ لم يرتابوا و جهدوا
در آيه شريفه، دو ويژگى براى مؤمن واقعى، بيان شده است. يكى از آن دو به باور و انديشه (لم يرتابوا...) و ديگرى به عمل بازمى گردد (جاهدوا...).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 10
10 - خداوند ، بى نياز از ايمان انسان ها
و استغنى اللّه
متعلق و مورد استغناى خداوند در آيه شريفه، مى تواند دو چيز باشد: 1- استغناى خداوند از ايمان انسان ها به او; 2- استغناى الهى از اين كه پس از ارائه معجزات و دلايل روشن از سوى پيامبران، باز هم معجزات و دلايل ديگرى به بشر عرضه دارد; زيرا همين مقدار براى هدايت بشر كافى است. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 8 - 2
2- بنى اسرائيل مى پنداشتند خداوند از ايمان و يا كفر آنان بهره مند مى شود يا زيان مى بيند .
و قال موسى إن تكفروا أنتم و من فى الأرض جميعًا فإن الله لغنى حميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 18 - 4
4 - خروج از ايمان ، فسق است .
أفمن كان مؤمنًا كمن كان فاسقًا
به قرينه مقابله «مؤمناً» با «فاسقاً» مراد از «فاسقاً» كسانى اند كه ايمان ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) فراخوان منافقان به ايمانى ، همانند ايمان توده مردم
و إذا قيل لهم ءامنوا كما ءامن الناس
چون در آيه بعد، مطرح شده كه منافقان در برابر مردم اظهار ايمان مى كنند، اين احتمال رخ مى دهد كه گفتگوى مطرح شده در اين آيه - كه در آن منافقان ابراز بى ايمانى مى كنند - ميان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اهل نفاق بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 5
5 - خداوند ، از منكران قرآن خواسته است تا در صورت عجز از آوردن همانند براى قرآن ، به قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان آورند .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
مراد از لزوم دورى از آتش دوزخ پرهيز از موجبات آن است و موجبات آتش - به قرينه موضوع بحث در اين دو آيه (حقانيت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)) - انكار قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى باشد. بنابراين «فاتقوا النار»; يعنى: فاتقوا الكفر بالقرآن و الرسول لتتقوا النار.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 3،5،6
3 - دعوت كنندگان مردم به ايمان ، داراى مقامى والا و ارجمند
ربّنا انّنا سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم
5 - خردمندى ، زمينه پاسخ به دعوت منادياًن ايمان
لايات لاولى الالباب . .. ربّنا انّنا سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم
6 - ايمان نياوردن به ربوبيّت خداوند ، پس از شنيدن نداى قرآن و دعوت پيامبر به آن ، نشانه بى خردى است .
ربّنا انّنا سمعنا . .. فامنّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 1
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب براى ايمان به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 1
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب براى پذيرش اسلام و ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 2
2 - دعوت خداوند از اهل كتاب به رعايت تقوا و ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 1
1 - خداوند در الهام به حواريون پس از قصه مائده ، آنان را به ايمان به خود و رسولش مسيح فراخواند .
و اذ اوحيت إلى الحواريون ان ءامنوا بى و برسولى
ظاهراً «اذ قال . ..» در آيه بعد كه بيانگر داستان نزول مائده آسمانى است ظرف براى «اوحيت» مى باشد بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: الهام خداوند به حواريون پس از جريان مائده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 5
5 - خداوند ، مشركان را از پافشارى بر كفر برحذر داشته و به آنان هشدار داد كه تا پيش از نزول عذاب استيصال ، متنبه شده و ايمان بياورند .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 2
2 - موسى و هارون ( ع ) از سوى خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حكومتش اعلان كنند و آنان را به ايمان فراخوانند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» به معناى رؤساست (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 42 - 8
8- نوح ( ع ) در آستان غرق شدن فرزندش ، وى را به ايمان و يكتاپرستى دعوت كرد .
يبنىّ اركب معنا و لاتكن مع الكفرين
مراداز «مَعَنا» همراهىو معيت عقيدتى است نه جسمانى; زيرا جمله «اركب» در دلالت بر همراهى و معيت جسمانى كافى بود. بنابراين اگر مراد از «مَعَنا» مجرد همراهى با نوح و پيروان او باشد، آوردن كلمه «مَعَنا» ضرورتى نداشت. جمله «و لاتكن ...» مؤيد اين معناست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 3
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) فراخوان مردم به ايمان و ترك كفر براى دستيابى به رحمت و سعادت دنيا و آخرت
يستعجلونك بالسيئة قبل الحسنة
«ال» در «الحسنة» عهد ذهنى است و اشاره به نويدهايى دارد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به اهل ايمان ابلاغ مى كرد و به قرينه مقابله آن با «السيئة» دورى از عذاب دنيا و آخرت و رسيدن به آسايش و سعادت در دنيا و آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 10 - 10
10- خداوند ، فراخوان مردم به ايمان ، براى آمرزش برخى از گناهانشان و به تأخير انداختن أجل آنان تا مدت معين
يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 21
21- ايمان به توحيد و نبوت و معاد و دعوت به انجام دادن عمل صالح ، چكيده دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
قل إنّما أنا بشر . .. و لايشرك بعبادة ربّه أحدًا
جمله «يوحى إلىّ . ..» نبوت و «أنّما إلهكم...» توحيد و «يرجو لقاء ...» معاد و «عملاً صالحاً» عمل صالح را مطرح كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 4
4 - خداوند ، خواهان روى آوردن انسان به درگاه او در زندگى دنيوى است ; نه در تنگناى آتش دوزخ .
قال اخسئوا فيها و لاتكلّمون . إنّه كان ... ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 10 - 6
6 - بغض و دشمنى شديد خداوند نسبت به كافران حق ناپذير ، پس از اتمام حجت و دعوت مكرر آنان به ايمان است .
لمقت اللّه أكبر . .. إذ تدعون إلى الإيمن فتكفرون
آمدن فعل هاى مضارع «تدعون» و «تكفرون» بر استمرار دلالت دارد; يعنى، شما همواره به ايمان فراخوانده مى شديد; ولى به جاى ايمان آوردن، به طور مستمرّ كفر مىورزيديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 2
2 - عذاب شدن كافران و مشركان در قيامت ، پس از اتمام حجت و دعوت شدن آنان به ايمان از سوى خداوند
ذلكم بأنّه إذا دعى اللّه وحده كفرتم و إن يشرك به تؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 1
1- دعوت جنيان ايمان آورده به قرآن ، از قوم خود براى گرويدن به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يقومنا أجيبوا داعى اللّه
مراد از «داعى اللّه» پيامبر(صلی الله علیه و آله) است كه مردم را به سوى خدا دعوت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 36 - 11
11- هدف اصلى و نهايى دين ، دعوت مردم به ايمان و تقوا و نه دريافت مال از ايشان
و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم و لايسئلكم أمولكم
«لايسئلكم أموالكم» مى تواند در قبال «إن تؤمنوا و تتّقوا» و در مقايسه با آن باشد; يعنى، پيام دين، پيام ايمان و تقوا است; نه دريافت مال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 5 - 3
3 - دعوت شبانه روزى حضرت نوح ( ع ) ، از قوم خود براى ايمان به خدا
قال ربّ إنّى دعوت قومى ليلاً و نهرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 6 - 1
1 - تلاش مستمر نوح ( ع ) ، براى ايمان آوردن قومش ، حاصلى جز فرار و دورى آنان نداشت .
فلم يزدهم دعاءى إلاّ فرارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 8 - 1
1 - دعوت نوح ( ع ) از مردم ، براى ايمان آوردن با صدايى بلند و رسا
ثمّ إنّى دعوتهم جهارًا
«جهار» اسم مصدر «جهر» است و چنانچه در مورد كلام و سخن به كار رود، به معناى صدا و آواز بلند و در غير آن به معناى علنى و آشكار خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 9 - 2
2 - نوح ( ع ) ، برخى از مردم را به صورت مخفى و خصوصى و برخى را به شكل عمومى و علنى به ايمان فراخواند .
ثمّ إنّى أعلنت لهم و أسررت لهم إسرارًا
برداشت ياد شده، با توجه به اين احتمال است كه دعوت علنى و مخفى حضرت نوح(ع)، ممكن است در يك زمان و در شرايط اجتماعى خاصّى انجام گرفته شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 10 - 2
2 - نوح پيامبر ، مردم را به رغم مخالفت طولانى آنان ، به سوى توبه و بازگشت از راه باطل و روى آورى به خداى غفار تشويق و ترغيب مى كرد .
فقلت استغفروا ربّكم إنّه كان غفّارًا
فراخواندن به استغفار، در حقيقت دعوت به توبه و بازگشت از راه باطل گذشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 22 - 4
4- دلايل اثبات كننده يگانگى خداوند ، دربردارنده ايمان به عالم آخرت نيز هست .
إلهكم إله وحد فالذين لايؤمنون بالأخرة قلوبهم منكرة
فاى «فالذين» در جايگاه نتيجه براى دلايل روشن ذكر شده براى اثبات يگانگى خداوند است. آمدن فاى نتيجه در اين آيه، به اين معناست كه آن دلايل، اثبات كننده عالم آخرت نيز مى باشد كه با توجه به آنها، بايد به عالم آخرت ايمان آورد و كسانى كه با توجه به آن دليلها ايمان نمى آورند، قلبهايى حق ناپذير دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 5
5 - الهى بودن قرآن ، دليل ضرورت ايمان آوردن به آن
ءامنوا بما أنزل اللّه
توصيف قرآن به اينكه خدا آن را فرستاده است، اشاره به علت لزوم ايمان (ءامنوا) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 27 - 10
10- ناتوانى همگان از دگرگون ساختن قرآن و سخنان خداوند ، دليل شايستگى آن براى پذيرش و اطاعت است .
واتل ما أُحى إليك . .. لامبدّل لكلمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 8 - 2
2 - لزوم توجه انسان به اهميت نعمت ايمان و الهى بودن آن
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن . .. فضلاً من اللّه و نعمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 203 - 8،9
8 - توجه به قيامت و بازگشت به خدا ، زمينه ساز رعايت تقواى الهى
فاذا قضيتم مناسككم . .. و اتقوا اللّه و اعلموا انكم اليه تحشرون
9 - توجّه به قيامت ، زمينه ساز عمل به مناسك حج
و اعلموا انكم اليه تحشرون
با توجه به اينكه پس از بيان مناسك حج، مسأله قيامت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 228 - 6
6 - عمل به تكاليف الهى ، لازمه ايمان به خدا و روز قيامت
و لا يحل لهنّ . .. ان كنّ يؤمنّ باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 85 - 7
7 - توجه به بهره مندى مسلمانان در آخرت و زيان ديگران ، انگيزه اى براى پذيرش اسلام
و من يبتغ . .. و هو فى الاخرة من الخاسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 233 - 39
39 - خداترسى و توجّه به آگاهى او ، عامل رعايت مصالح نوزادان و مسائل مربوط به شيردهى آنان از سوى پدر ، مادر ، وارثان پدر و دايه
و الوالدات يرضعن . .. و اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 18 - 10
10 - نقش علم ، در فهم وحدانيّت خدا و اقرار به آن
شهد اللّه . .. و اولوا العلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 5،9
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور رد ادعاى ايمان باديه نشينان ، در عين پذيرش اسلام آنان
قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
9 - رد ادعاى ايمان اعراب از سوى خداوند ، نمودى از علم او به ژرفاى قلب آدميان
إنّ اللّه عليم خبير . قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
با توجه به ارتباط اين آيه با ذيل آيه قبل، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 7
7 - وجود شك و دلبستگى به مال و جان در ميان اعراب ، دليل رد ادعاى ايمان آنان از سوى خداوند
قل لم تؤمنوا . .. إنّما المؤمنون ... ثمّ لم يرتابوا و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 1
1- خداوند ، براى ايمان مردم به قرآن و مغفرت خواهى آنان از گذشته خويش ، تمامى موانع هدايت را برطرف ساخته است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 5
5 - مؤمنان ، براى استوارى ايمان شان ، مورد آزمايش قرار مى گيرند .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
«فتن» در اصل، به معناى «وارد كردن طلا در آتش، به منظور آشكار شدن خالصى آن از ناخالصى» است و در آزمايش هم استعمال مى شود (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 37 - 10
10 - مطالعه آفاقى ، روشى كارآمد در جهت گرايش به توحيد
و من ءايته الّيل و النهار . .. و اسجدوا للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 73 - 12
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 9
9 - اعطاى روح آرامش و اطمينان از سوى خدا به مؤمنان ، مايه فزونى ايمان ايشان
أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين ليزدادوا إيمنًا مع إيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 1،2
1 - نزول آرامش از سوى خداوند بر مؤمنان ، مايه افزايش ايمان و زمينه ساز ورود آنان به بهشت
أنزل السكينة . .. ليزدادوا إيمنًا ... ليدخل المؤمنين و ... جنّ-ت
«ليدخل. ..» نتيجه اطمينان عطا شده از ناحيه خداوند و فزونى ايمان مؤمنان است كه در آيات پيشين طرح شد.
2 - اطمينان و آرامش معنوى ، درپى دارنده كمال ايمان در دنيا و بهشت جاودان در آخرت
أنزل السكينة . .. ليزدادوا إيمنًا ... ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 258 - 23
23 - انسان هاى برخوردار از نعمت هاى بيشتر الهى ، سزاوارتر به درك و پذيرش ربوبيّت الهى
الم تر . .. ان اتيه اللّه الملك
گفته شده جمله «ان اتيه اللّه . .. » به قرينه سياق آيه به اين معناست كه نمرود به خاطر برخوردارى از نعمت خدادادى ملك و سلطنت، بايد بهتر از ديگران به ربوبيّت الهى اذعان كند. چرا كه ملك و سلطنت نيز پرتويى از ربوبيّت و الوهيّت خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 260 - 25
25 - توجّه به عزّت و حكمت الهى ، همواركننده شناختِ چگونگىِ زنده شدن مردگان
و اعلم انّ اللّه عزيز حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 6
6 - وعده پاداش به اهل ايمان داراى عمل صالح از روش هاى قرآن براى ايجاد انگيزه به ايمان و عمل صالح
لهم اجرهم عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 7 - 24
24 - رسوخ در علم ، زمينه ايمان كامل به تمامى قرآن
و الراسخون فى العلم يقولون امنّا به كلّ من عند ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 18 - 10
10 - نقش علم ، در فهم وحدانيّت خدا و اقرار به آن
شهد اللّه . .. و اولوا العلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 49 - 7،19
7 - معجزه ، وسيله ايجاد و باور به صدق نبوت پيامبران در انسانها
قد جئتكم باية من ربّكم
19 - كافى بودن معجزات عيسى ( ع ) ، براى هدايت يافتن كسانى كه در پى حقيقت و ايمان بدان بودند .
انّ فى ذلك لاية لكم ان كنتم مؤمنين
جمله «ان كنتم مؤمنين»، ظاهراً به معناى در پى حقيقت بودن است. زيرا اگر به معناى تحقق ايمان باشد، الزامى به آوردن آيه نيست; چون هدف از آيه، ايمان آوردن و گرايش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 2
2 - قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( سنّت ) ، زمينه اى كامل براى پاسدارى از ايمان و عقيده
و كيف تكفرون و انتم تتلى عليكم ايات اللّه و فيكم رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 102 - 6
6 - ترس از خدا و رعايت تقوا ، زمينه ساز تسليم دائمى و همه جانبه در برابر خداوند
اتقوا اللّه حقّ تقاته و لا تموتنّ الاّ و انتم مسلمون
جمله «و لا تموتنّ الاّ و انتم مسلمون»، دالّ بر دوام است و حذف متعلق «مسلمون»، دلالت بر همه جانبه بودن تسليم دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 18
18 - عملكرد هاى آدمى ، مؤثر در گرايش هاى درونى ( ايمان و كفر ) اوست .
لو نعلم قتالا لاتّبعناكم هم للكفر يومئذ اقرب منهم للايمان
با توجّه به اينكه نفاق يك نوع گرايش است و عملكرد منافقان (ترك پيكار و جهاد)، آنان را به كفر نزديكتر كرده و از ايمان دور ساخته (هم للكفر يومئذ . .. )، معلوم مى شود عملكردها در گرايشها مؤثر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 171 - 6
6 - وعده پاداش و تضمين آن ، از روش هاى قرآن براى ترغيب مردم به ايمان و عمل
انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 7
7 - اجتماع دشمنان دين براى نبرد با مؤمنان پيرو خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، موجب افزايش ايمان و اعتقاد آنان به حقّانيّت راهشان مى گردد .
الّذين قال لهم النّاس انّ النّاس قد جمعوا لكم . .. فزادهم ايماناً
مراد از ضمير فاعلى در «زادهم»، اجتماع دشمنان است كه از «انّ النّاس قد جمعوا لكم» استفاده مى شود. يعنى اجتماع مشركان براى نبرد، باعث افزونى ايمان پيروان خدا و رسول شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 27
27 - وعده و تضمين پاداش ، از روش هاى قرآن براى تشويق به ايمان و تقوا
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 4،5
4 - ياد هميشگى خداوند و انديشه در آفرينش ، زمينه ايمان به ربوبيّت الهى
الّذين يذكرون اللّه قياماً . .. و يتفكّرون ... ربّنا ... فامنّا
5 - خردمندى ، زمينه پاسخ به دعوت منادياًن ايمان
لايات لاولى الالباب . .. ربّنا انّنا سمعنا منادياً ينادى للايمان ان امنوا بربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 3،12
3 - خشوع و فروتنى گروهى از عالمان اهل كتاب ، زمينه ساز ايمان واقعى آنان به خدا و كتب آسمانى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه
توصيف اهل كتاب به خشوع و فروتنى، مى تواند اشاره به علّت ايمان و اقرار آنان به حقانيّت قرآن و ايمان واقعى به تورات و انجيل باشد.
12 - پرهيز برخى اهل كتاب از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى ( تورات و انجيل ) ، مايه ايمان آنان به قرآن
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جمله «لا يشترون . .. »، حال براى فاعل «يؤمن» است (يعنى مؤمنان اهل كتاب) و توصيف آنان به جمله ذكر شده، مى تواند
اشاره به علّت و زمينه ايمان آنان به قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 3
3 - آشنايى اهل كتاب با وحى و كتب آسمانى ، مقتضى ايمان آنان به قرآن
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا
مخاطب قراردادن يهود و نصارا با عنوان اهل كتاب و تصريح به اينكه قرآن از جانب خداوند است، استدلالى بر لزوم ايمان آوردن اهل كتاب به قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 9
9 - وعد و وعيد از روش هاى قرآن براى برانگيختن مردم به ايمان ، عمل صالح و پرهيز از كفر
انّ الّذين كفروا باياتنا سوف . .. و الّذين امنوا و عملوا الصّالحات سندخلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 6
6 - روحيه شكر و سپاسگزارى ، زمينه ساز ايمان به خداست . *
إن شكرتم و ءامنتم
تقديم «شكرتم» بر «ءامنتم»، مى تواند اشاره به اين معنا باشد كه شكر نعمت، مستلزم شناخت منعم (خداوند) است و نتيجه شناخت منعم، ايمان به اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 10،11،17
10 - يهوديان بپادارنده نماز و پرداخت كننده زكات ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون . .. و المقيمين الصلوة و المؤتون الزكوة
گفتنى است كه «المقيمين» به وسيله فعلى همانند «امدح» و يا «اخص» منصوب شده و در اصل چنين بوده «و المقيمون الصلوة اخصهم و امدحهم» كه بنابر قواعد ادبى المقيمون و فعل اخص و امدح حذف شده است و ضمير در «امدحهم» به صورت اسم ظاهر در آمده است.
11 - يهوديان مؤمن به خدا و قيامت ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون فى العلم منهم . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
بنابر اينكه «المؤمنون باللّه . ..» عطف باشد بر «الرسخون».
17 - استفاده از پاداش خواهى انسان از روش هاى قرآن براى ايجاد انگيزه براى تحصيل علم و گرايش به ايمان و عمل صالح
لكن الرسخون . .. أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 40
40 - توجه به قدرت و مالكيت مطلق خداوند ، زمينه ساز باور آدمى به كفايت خداوند در تدبير هستى
له ما فى السموت و ما فى الارض و كفى باللّه وكيلا
جمله «له ما فى السموت . ..» مى تواند اشاره به علت كفايت خداوند در وكالت و تدبير هستى داشته باشد ; يعنى چون مالك و فرمانروايى مطلق است، براى وكالت و تدبير هستى كافى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 13
13 - تقوا زمينه شكوفايى ايمان آدمى و بهره مندى انسان از ايمان خويش
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ثم اتقوا و ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 39 - 5
5 - كسانى كه نتوانند از جنبندگان و شكل زندگى آنها به توانمندى خداوند پى ببرند، مانند كر و لالهايى فرو رفته در تاريكى هستند.
و ما من دابة فى الأرض . .. إلى ربهم يحشرون. و الذين كذبوا بأيتنا صم و بكم فى الظ
مقتضاى ارتباط بين آيه مورد بحث با آيه قبل مى تواند اين مضمون باشد كه همين آيات موجود در طبيعت براى هدايت كافى است و كسانى كه نتوانند از همين آيات توانمندى خداوند را (إن اللّه قادر على ان ينزل) دريابند، كر و لالهايى ظلمت زده هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 8
8 - ايمان و عمل شايسته و رسيدن به امنيت خاطر، دستاوردهاى رسالت انبيا
و ما نرسل المرسلين إلا . .. فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 14
14 - تهيدستان و طبقات پايين جامعه، داراى زمينه بيشتر براى پذيرش ايمان و دعوت پيامبرند.
و لا تطرد الذين يدعون ربهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 99 - 17
17 - تحصيل ايمان از راه مطالعه در طبيعت نشانه علم و فهم است. *
الأيت لقوم يعلمون . .. لقوم يفقهون ... لقوم يؤمنون
در دو آيه گذشته علم و فهم به عنوان شرط بهره مندى از آيات طبيعت ذكر گرديده و در اين آيه ايمان ذكر شده است. شايد ذكر ايمان در پايان اين سه آيه براى اشاره به اين نكته باشد كه دانايان به ايمان مى رسند. لذا ايمان نيز نشانه وجود آن دو زمينه در
صاحبان آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 111 - 11
11 - تأثير اسباب و موجبات و زمينه هاى گرايش به ايمان منوط به مشيت الهى است.
ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 10 - 12
12 - باور به خدادادى بودن امكانات زمين و اسباب معيشت، زمينه ساز ايمان به آيات الهى و پيروى از انبياست.
و لقد مكنكم فى الأرض و جعلنا لكم فيها معيش
چون بيان نعمتهاى ياد شده و تذكر به خدادادى بودن آنها، پس از فرمان دادن به تبعيت از قرآن (اتبعوا . ..) و پيروى از رسولان الهى (فلنسئلن الذين أرسل اليهم) ايراد شده، اشاره به اين حقيقت دارد كه انسانها در صورت توجه به نعمتها و باور به خدادادى بودن آنها، از انبيا پيروى كرده و به آيات خدا ايمان مى آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 6
6 - بهره گيرى از تمايل مردم به رفاه و آسايش دنيوى و بهبود وضع اقتصادى ، از روش هاى قرآن براى هدايت آنان به ايمان و تقواست .
و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركت من السماء و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 5
5 - توجه جوامع بشرى به فرجام شوم تكذيب كنندگان انبيا ، زمينه ساز نگرانى ايشان در ابتلا به عذاب الهى و مايه گرايش آنان به ايمان و تقواست .
و لو أن أهل القرى . .. أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
جمله «أفأمن . .. » عطف بر جمله «فاخذنهم بما كانوا يكسبون» است. يعنى آيا اقوام و ملتهاى كفرپيشه پس از آگاهى به سرنوشت شوم تكذيب كنندگان انبيا، باز هم عذاب الهى را انكار مى كنند و خويشتن را از گرفتار آمدن به آن مصون مى پندارند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 98 - 4
4 - بيان فرجام كفرپيشگان بى تقوا ، از روش هاى قرآن در هدايت مردم به ايمان و تقواست .
و لكن كذبوا فأخذنهم . .. أو أمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 32 - 1
1 - رازقيت ، حاكميت ، حيات بخشى و تدبير خداوند نسبت به كار جهان ، جلوه هاى روشنى از ربوبيت خدا بوده و اعتقاد به آن ، مستلزم ايمان به پروردگارى بى شريك است .
قل من يرزقكم من السماء . .. فذلكم اللّه ربكم
تفريع جمله «ذلكم اللّه ربكم» با «فا»ى نتيجه، در آيه پيش (قل من يرزقكم . ..) بيانگر اين حقيقت است كه: با وجود اعتقاد به رازقيت خدا، حاكميت او بر قوا و حواس آدمى، خالقيت نسبت به جاندار و بى جان و تدبير او نسبت به امور جهان; ايمان به ربوبيت مطلق خدا ضرورى بوده و مجالى براى پندارپروردگارى غير او باقى نمى ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 100 - 31
31- مطالعه سرگذشت يوسف ( ع ) ، زمينه باور و توجه به ربوبيّت خدا و علم و حكمت اوست .
إن ربى لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 2 - 19
19- دقّت در موجودات هستى و نظام آنها ، درپى دارنده باور به قيامت است .
الله الذى رفع السموت . .. يفصل الأيت لعلكم بلقاء ربكم توقنون
برداشت فوق ، ناظر به اين معناست كه مراد از «الأيات» آيات تكوينى از قبيل برافراشته شدن آسمانها و . .. باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 3 - 11
11- تفكر در پديده هاى هستى ، زمينه ساز باور به لقاى خدا و برپايى قيامت است .
إن فى ذلك لأيت لقوم يتفكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 4 - 13
13- تفكر در پديده هاى هستى ، زمينه ساز باور به لقاى خدا و برپايى قيامت است .
إن فى ذلك لأيت لقوم يعقلون
برداشت فوق بر اين اساس است كه متعلق «آيات» به قرينه جمله «لعلكم بلقاء ربكم توقنون» در آيات قبل ، لقاى خدا و برپايى قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 8
8- باور به ربوبيّت خدا بر انسان ها ، وادار كننده انسان به پذيرش قيامت و زنده شدن مردگان براى حضور در صحنه آخرت
أُولئك الذين كفروا بربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 27 - 6
6- گرايش داشتن آدمى به خدا زمينه ساز مشيّت الهى به هدايت وى و رهنمون ساختنش به پذيرش توحيد و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إن الله يضل من يشاء و يهدى إليه من أناب
«انابة» (مصدر أناب) به معناى روى آوردن و بازگشتن است كه به قرينه «إليه» منظور از آن ، روى آوردن و بازگشت به خداست و از آن جا كه اين وصف پيش از هدايت يافتن مطرح شده است ، مراد از آن گرايش داشتن به خدا و گريزان نبودن از اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 17
17- اعتقاد به ربوبيت خدا و يكتايى او ، زمينه ساز باور آدمى به اينكه به سوى خدا در حركت است و به او باز مى گردد .
هو ربى . .. إليه متاب
«إليه متاب» نيز مانند «عليه توكلت» به منزله نتيجه اى است براى اعتقاد به ربوبيت خدا و يكتايى او.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 2،3
2- گرايش به ايمان و كفر ، متكى به اراده و تصميم خود انسان است .
ءامنوا به أو لاتؤمنوا
3- انتخاب راه كفر يا ايمان ، پس از ابلاغ و تبيين تعاليم دين ، با خود مردم است .
و قرءانًا فرقنه لتقرأه على الناس على مكث . .. قل ءامنوا به أو لاتؤمنوا
ذكر «قل ءامنوا به أو لاتؤمنوا» پس از بيان فلسفه نزول تدريجى قرآن و تبيين حق و باطل براى مردم، مى تواند بيانگر نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 7
7- تصميم و خواست خود انسان ، محور و اساس ايمان و كفرش است .
فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 10
10- عواطف غريزى انسان ، تأثيرى بسزا در گرايش هاى معنوى و ايمانى وى دارد .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغينًا و كفرًا
خضر(ع) فرزند را از پدر و مادر مى گيرد تا آنان به واسطه علقه ها و روابط عاطفى، به كفر و طغيان گرايش پيدا نكنند. اين نكته، گوياى اثرپذيرى گرايش ها از عواطف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 2
2- تعجيل نكردن ذوالقرنين در كيفر ظالمان كافر ، مهلتى براى گرايش آنان به ايمان بود . *
أمّا من ظلم فسوف نعذّبه . .. و أمّا من ءامن و عمل صلحًا فله جزاءً الحسنى
مراد از «من ءامن و. ..» (هركس ايمان بياورد و...) كسانى اند كه از ظلم و كفر، دست برداشته و ايمان آورند، نه آنان كه هنگام ورود ذوالقرنين مؤمن بودند; زيرا، معنا ندارد كه او، بين عذاب و يا رفتار نيك با مؤمنان مخيّر باشد! بنابراين، درنگ ذوالقرنين در عذاب ظالمان (سوف نعذّبه) ايجاد فرصتى براى تغيير رويه آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 63 - 6
6- توبه ، ايمان و عمل صالح ، از جلوه هاى تقوا
تاب و ءامن و عمل صلحًا فأُولئك يدخلون الجنّة . .. تلك الجنّة التى ... من كان تقي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 16 - 4
4 - توّجه انسان به چگونگى خلقت خويش و مرگ و رستاخيز ، زمينه ساز گرايش وى به ايمان و رو كردن به ارزش هاى دينى و الهى
ثمّ إنّكم يوم القيمة تبعثون
در آيات نخستين اين سوره، سخن از مؤمنان راستين و صفات ارزشى آنان بود. اكنون دراين آيات - كه سخن از خلقت شگفت انسان و مرگ و رستاخيز او است - مى تواند رهنمودى باشد به انسان ها براى گرويدن به راه مؤمنان راستين.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 82 - 6،9
6 - نياز بشر آينده به معجزه اى بزرگ ، شگفت و بى سابقه براى گرايش به ايمان
أخرجنا لهم دابّة من الأرض تكلّمهم
بيرون آمدن جنبنده اى سخنگو از زمين پديده اى است كه در گذشته تاريخ سابقه ندارد و نكره آمدن «دابّة» بيانگر عظمت و سترگى آن است.
9 - ارائه معجزه اى سترگ ، اعطاى فرصتى از سوى خداوند به كافران براى گرايش به ايمان
و إذا وقع القول عليهم أخرجنا لهم دابّة من الأرض تكلّمهم
ارائه معجزه به يك معنا اعطاى فرصت به كافران است تا آن دسته اى كه زمينه ايمان آوردن دارند، از اين فرصت استفاده كرده و ايمان آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 13
13 - واجدان روحيه تواضع ، با موعظه و يادآورى به خداوند و قيامت ايمان مى آورند .
نسيتم لقاء يومكم هذا . .. إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 9
9 - خداگرايى انسان ، به هنگام سختى ها و شدايد و خداگريزى وى در شرايط رفاه و آسايش
و أخذنهم بالعذاب . .. ادع لنا ربّك ... إنّنا لمهتدون . فلمّا كشفنا عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 19 - 3
3- پرهيز از استثمار و بهره كشى ظالمانه از خلق ، نخستين گام به سوى ايمان و خداجويى
أن أدّوا . .. و أن لاتعلوا على اللّه
در صورتى كه «أن لاتعلوا. ..» دعوت به عبوديت و توحيد در پى دعوت به ترك استثمار بنى اسرائيل باشد; از ارتباط اين دو دعوت و تقدم «أن أدوا...» مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 6
6 - ايمان و عمل صالح ، از لوازم و مظاهر يقين به وحى و هدايت آسمانى است .
لقوم يوقنون . .. أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملواالصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 10 - 3
3- مطالعه تاريخ و فرجام ملت ها ، داراى نقش در جهان بينى و گرايش به ايمان
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عقبة الذين من قبلهم
واژه «ينظروا» به معناى نگريستن براى بينش يافتن است; بينشى كلى در رابطه با هستى كه جهان بينى انسان را تشكيل مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 6
6- استفاده خداوند از تمايلات طبيعى بشر ، در جهت تشويق او به ايمان و ارزش ها
جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر
تمايل بشر به برخوردارى از بوستان هايى سرشار از رودهاى جارى، زمينه اى قرار گرفته است تا خداوند بهوسيله اين تمايل طبيعى، او را به ارزش هاى معنوى مشتاق سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 15 - 25
25- مقايسه راه و فرجام مؤمنان با كافران ، زمينه ساز گرايش انسان ها به ايمان
مثل الجنّة الّتى وعد المتّقون فيها أنهر . .. كمن هو خلد فى النار و سقوا ماء حم
خداوند، مقايسه فرجام مؤمنان و كافران را در استخدام هدايت بشر قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 55 - 6
6 - توجه به فرجام بسيار متفاوت مؤمنان و كافران ، زمينه ساز گرايش انسان به ايمان
إنّ المجرمين فى ضلل و سعر . .. إنّ المتّقين فى جنّ-ت و نهر . فى مقعد صدق عند مل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 2
2 - پيوستن به صف مؤمنان در صدراسلام ، مستلزم بيعت با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يأيّها النبىّ إذا جاءك المؤمنت يبايعنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 3 - 14
14 - « عن جابر بن عبداللّه قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) : كل مولود يولد على الفطرة حتّى يعبر عنه لسانه ، فإذا عبر عنه لسانه إمّا شاكراً و إمّا كفوراً . . . ;
از جابربن عبداللّه [انصارى] روايت شده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: هر نوزادى بر فطرت [توحيد ]متولد مى شود، تا زمانى كه زبان او بتواند افكار و عقايد او را تعبير و ابراز كند. در اين هنگام يا شاكر است [و پذيراى توحيد] يا ناسپاس است [و پذيراى كفر]».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 6 - 4
4 - توجّه به آفرينش زمين و ويژگى هاى آن ، مايه پى بردن به قدرت خداوند و زمينه ساز پذيرش معاد است .
عن النبأ العظيم . .. ألم نجعل الأرض مهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 10 - 4
4 - انديشيدن درباره ماهيت شب و ويژگى هاى آن ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. و جعلنا الّيل لباسًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 11 - 5
5 - توجّه به آسان سازى امور زندگانى انسان با آفرينش روز و ويژگى هاى آن ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش
معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و جعلنا النهار معاشًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 13 - 3
3 - مطالعه در ويژگى هاى خورشيد و فوايد آن براى انسان ، زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و جعلنا سراجًا وهّاجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 14 - 6
6 - توجّه به نزول باران و هدفدار بودن باران زمينه ساز پى بردن به قدرت خداوند و پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. ألم نجعل ... و أنزلنا من المعصرت ماء ثجّاجًا
توجّه به نعمت باران، مى تواند انسان را به اين نكته رهنمون سازد كه اين نعمت ها، به گزاف در اختيار انسان قرار داده نشده و هدف از آن، جز با معاد تحقق نيافتنى است. هم چنين مى تواند بيانگر اين باشد كه حيات زمين مرده به وسيله باران، نمونه بارزى براى زنده شدن مردگان است و استبعاد معاد وجهى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 30 - 3
3 - توجّه به مراحل پيدايش زمين و تحوّل آن به جايگاهى قابل استفاده جانداران ، مايه پى بردن انسان به قدرت خداوند و زمينه باور داشتن معاد
ءأنتم أشدّ . .. و الأرض بعد ذلك دحيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 18 - 2
2 - توجّه به ماده اوليه خلقت انسان و سير پيدايش وى ، مانع كفر به خداوند و قدرت او و زمينه ساز باور به معاد
قتل الإنسن ماأكفره . من أىّ شىء خلقه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 19 - 4
4 - توجّه انسان به پيدايش او از نطفه اى ناچيز ، بازدارنده وى از كفرورزى به خداوند و قدرت او و مايه باور به معاد است .
ما أكفره . .. من نطفة خلقه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 23 - 8
8 - راه ايمان و روى آوردن به تكاليف الهى ، حتى براى كافرانى كه در كفر شديد به سر مى برند ، بسته نيست .
قتل الإنسن ما أكفره . .. لمّا يقض ما أمره
حرف «لمّا» دلالت دارد كه هر چند تا كنون انجام كار منتفى بوده است; ولى انتظار وقوع آن مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 20 - 1
1 - توجه به هشدار هاى قرآن درباره بررسى نامه هاى عمل و پيامد هاى آن ، براى ايمان آوردن كافى است .
فما لهم لايؤمنون
حرف «فاء»، اين آيه را بر مفاد آيه هاى قبل تفريع كرده است; يعنى، پس از گوشزد شدن خطرها ايمان نياوردن توجيه ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 5
5 - توجّه به عزّت و پسنديده بودن خداوند ، زمينه ساز پيدايش ايمان و پرهيز از آزاررسانى به مؤمنان است .
أن يؤمنوا باللّه العزيز الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 14 - 6
6 - توجّه به مالكيت خداوند بر دنيا و آخرت و حوادث آنها ، وادار سازنده انسان به جدى گرفتن هشدار هاى عذاب
و إنّ لنا للأخرة و الأُولى . فأنذرتكم نارًا تلظّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 8 - 5
5 - توجّه به حكمت برتر خداوند ، زمينه ساز پذيرش معاد
فما يكذّبك بعد بالدين . أليس اللّه بأحكم الحكمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ناس - 114 - 3 - 3
3 - توجّه به انحصار الوهيت در خداوند ، زمينه ساز باور به قدرت او بر پناه دادن انسان در مشكلات
قل أعوذ . .. إله الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 4 - 18
18 - سخن نرم و خالى از عداوت ابراهيم ( ع ) به آزر ، در راستاى گرايش دادن وى به ايمان *
حتّى تؤمنوا . .. إلاّ قول إبرهيم
برداشت ياد شده با توجه به دو نكته زير است: 1- از تعبير «لأستغفرنّ»، عطوفت و محبت ابراهيم(ع) نسبت به آزر استفاده مى شود 2- واژه استغفار، تعريض به كجروى گذشته، آزر و زمينه سازى براى گرايش يافتن او به راه درست دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 154 - 12
12 - توجه بنى اسرائيل به محتواى تورات، زمينه ساز ايمان آنان به قيامت و ملاقات خدا
ثم ءاتينا موسى الكتب . .. لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 58 - 1،4
1 - اعتقاد راستين به ربوبيت يگانه خداوند ، مستلزم ايمان آوردن به نشانه ها و آيات او است .
و الذين هم بايت ربّهم يومنون
4 - بيم از خدا و كيفر او ، زمينه ساز ايمان آوردن به آيات او است .
إنّ الذين هم من خشية ربّهم . .. و الذين هم بأيت ربّهم يؤمنون
تقديم «خشيت» بر «ايمان» مى تواند بيانگر برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 9
9 - توجه به مرگ و نزديك بودن پايان عمر ، زمينه ساز پرهيز آدمى از انكار حق و معارف دين ( توحيد ، نبوت و قيامت ) است .
إن هو إلا نذير مبين . .. و أن عسى أن يكون قد اقترب أجلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 6
6 - كسانى كه عذاب الهى بر آنان مقرر شده باشد ، براى هميشه از ايمان محروم خواهند شد .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 12
12 - اعتقاد به مواجه شدن با كردار خويش در قيامت ، زمينه ساز پذيرش انذار هاى خداوند و بيمناكى از عذاب قيامت
إنّا أنذرنكم عذابًا قريبًا يوم ينظر المرء ما قدّمت يداه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 4 - 2
2 - امكان بهره گيرى انسان از تذكّرات و تعاليم دينى حتى در صورتى كه خود را تزكيه نكرده باشد .
لعلّه يزّكّى . أو يذّكّر
حرف «أو» دلالت دارد كه هرگاه يكى از دو ويژگى (تزكيه يا تذكّر) محتمل باشد; بايد شخصى را كه مى خواهد به مجلس وعظ و ارشاد وارد شود، پذيرفت و نبايد او را تا پس از خودسازى و تزكيه از تذكرات دينى محروم كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 22 - 18
18 - انديشه در آفريدگارى خداوند و ايجاد مواهب طبيعى ، عقيده توحيدى را در پى دارد .
الذى خلقكم . .. الذى جعل لكم الأرض ... فلا تجعلوا للّه أنداداً
تفريع جمله «لا تجعلوا . ..» به وسيله «فاء» بر حقايق بيان شده در اين آيه و آيه قبل، بيانگر اين است كه: توجه به آنها، گرايش دهنده آدمى به توحيد ربوبى است; يعنى، حال كه معلوم شد خداوند خالق شماست و همو آفريننده زمين و ... است معقول نيست مثل و مانندى براى او فرض كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 164 - 19،21
19 - دستيابى به توحيد و رحمانيت و رحيميت خدا از طريق جهان آفرينش ، در گرو انديشه كردن در آن است .
إن فى خلق السموت . .. لأيت لقوم يعقلون
21 - لزوم انديشه و تفكر در آفرينش پديد ها براى رسيدن به توحيد و درك رحمانيت و رحيميت خداوند
إن فى خلق السموت و الأرض . .. لأيت لقوم يعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 9
9 - توجه به مرگ و نزديك بودن پايان عمر ، زمينه ساز پرهيز آدمى از انكار حق و معارف دين ( توحيد ، نبوت و قيامت ) است .
إن هو إلا نذير مبين . .. و أن عسى أن يكون قد اقترب أجلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 33 - 6
6- توجه به صفات خدايان اهل شرك ، كافى در اطمينان آدمى به شريك نبودن آنها براى خدا و شايسته نبودنشان براى پرستش
قل سمّوهم
جمله «قل سمّوهم» (بگو: خدايان پندارى را توصيف كنيد) در حقيقت استدلالى است براى بى اساس بودن پندار شرك ; يعنى، شما خود ويژگيهاى بتها را برشمريد. همين امر كافى است كه دريابيد آنها شايسته الوهيت و ربوبيت نيستند و نمى توانند شريك خدا شمرده شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 67 - 1
1- لحظه هاى خطرآفرين سفر هاى دريايى ، زمينه بروز گرايش انسان به خداى يگانه و رويكرد به او و از ياد بردن غير او
و إذا مسّكم الضرّ فى البحر ضلّ من تدعون إلاّ إيّاه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 38 - 0
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 5
5 - توجه به انقياد و كرنش تمامى پديده هاى جهان در برابر خداوند ، مقتضى گرويدن به خداى واحد و روى گرداندن از شرك و ديگر پرستى است .
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. ألم تر أنّ اللّه يسجد له من فى السموت و من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 23 - 13
13 - گرايش به توحيد ، نيازمند داشتن تقوا و بيم از خداوند .
ما لكم من إله غيره أفلاتتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 61 - 11
11 - آگاهى انسان از نظام طبيعت ، زمينه ساز ارتقاى وى به بينش توحيدى
أمّن جعل الأرض قرارًا . .. و جعل ... أءله مع اللّه بل أكثرهم لايعلمون
طرح مسائل مربوط به نظام طبيعت، به انگيزه گشودن راه معرفت به روى انسان ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 28
28 - نقش اراده و خواست انسان در گرايش يافتن وى به توحيد از سوى خداوند *
اللّه يجتبى إليه من يشاء
برداشت بالا بدين احتمال است كه ضمير مستتر در «يشاء» - به قرينه «من ينيب» - به «من» بازگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 17 - 1
1 - منكران قيامت ، تنها با ورود به جهنم ، آن را باور خواهند كرد .
ثمّ يقال هذا الذى كنتم به تكذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 10
10 - باور به نزديك بودن خدا به بندگان و توان او بر اجابت درخواست ها ، گرايش دهنده آدمى به ايمان و اطاعت از اوست .
فإنى قرب أجيب دعوة الداع . .. فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى
برداشت فوق از «فا»ى تفريع در «فليستجيبوا» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 33 - 1
1 - مواجه شدن با سختى ها و ناملايمات ، موجب توجّه انسان ها به خدا و دعا به پيشگاه او است .
و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم منيبين إليه
«ضرّ» در لغت، به معناى «بدحالى روحى و يا بدنى» است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 41 - 11
11 - ابتلائات و مصائب ، در رويكرد انسان ها به خداوند ، نقش اساسى دارند .
ليذيقهم . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 32 - 2
2 - شديد شدن مشكلات و گرفتارى ها ، زمينه بروز فطرت گرايش به خدا در انسان ها است .
و إذا غشيهم موج كالظّلل دعوا اللّه مخلصين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 68 - 3
3 - مطالعه در نقش آب شرب در حيات بشر ، راه را براى پذيرش قدرت الهى بر احياى مردگان در رستاخيز آسان مى سازد .
أفرءيتم الماء الذى تشربون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 1
1 - آگاهى از دلايل روشن الهى بر اثبات حقانيت تعاليم دين ( همچون معاد و جزاى انسان ها در آن روز ) ، مقتضى ايمان به خدا ، رسول او و قرآن است .
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه به منزله نتيجه براى مطالب ياد شده در آيات پيشين است. آن مطالب عبارت است از ارائه دلايل روشن بر حقانيت تعاليم الهى و نيز اثبات معاد و... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 29 - 6
6 - رحمانيت خداوند ، مقتضى ايمان و توكل به او است ; نه ديگران .
هو الرحمن ءامنّا به و عليه توكّلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 10
10 - شناخت مرگ و اجل انسان ، زمينه ساز توجه به خدا و ايمان به او است .
لو كنتم تعلمون
در برداشت ياد شده، مفعول «تعلمون» - به قرينه جملات سابق - اجل انسان است و جواب شرط «لو»، ممكن است جمله اى محذوف مانند «لآمنتم و أطعتم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 14
14 - توجه به عظمت خداوند ، مايه خضوع به درگاه او و وادارسازنده انسان به پذيرش ربوبيت او
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 8 - 4
4 - توجّه به قدرت خداوند ، در صورت نگارى و تركيب اجزاى بدن انسان مانع تأثير جاذبه هاى گناه در او و زمينه ساز پذيرش ربوبيت خداوند است .
ما غرّك . .. فى أىّ صورة ما شاء ركّبك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 164 - 19
19 - دستيابى به توحيد و رحمانيت و رحيميت خدا از طريق جهان آفرينش ، در گرو انديشه كردن در آن است .
إن فى خلق السموت . .. لأيت لقوم يعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 164 - 19
19 - دستيابى به توحيد و رحمانيت و رحيميت خدا از طريق جهان آفرينش ، در گرو انديشه كردن در آن است .
إن فى خلق السموت . .. لأيت لقوم يعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 58 - 2
2 - توجه به كيفيت پيدايش انسان از منى در رحم ، آسان كننده مسأله پذيرش معاد و توانايى خداوند بر احياى مجدد مردگان
أفرءيتم ما تمنون
روى سخن در آيه شريفه با منكران معاد است و مفاد آن چنين مى باشد: اگر شما به كيفيت پيدايش انسان از نطفه - كه در رحم مى ريزيد - توجه مى كرديد، در قدرت و توانايى خداوند بر آفرينش مجدد انسان ترديد نمى كرديد و به انكار معاد نمى پرداختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 18 - 2
2 - بررسى قوانين حاكم بر آسمان و فضاى بالا ، زمينه ساز باور به قدرت خداوند بر ايجاد معاد
و إلى السماء كيف رفعت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 11
11 - توجه به قيامت و رخداد هاى مخاطرآميز آن ، زمينه ساز ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن
من يكفر به فأولئك هم الخسرون . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 1
1- خداوند ، براى ايمان مردم به قرآن و مغفرت خواهى آنان از گذشته خويش ، تمامى موانع هدايت را برطرف ساخته است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 47 - 6
6 - برخورداران از علم و آگاهى به معارف آسمانى ، براى پذيرش قرآن ، از ديگران آماده ترند .
أنزلنا إليك الكتب فالذين ءاتينهم الكتب يؤمنون به
«آتيناهم الكتاب» مشعر به اين حقيقت است كه اهل كتاب، از آن جهت كه با داشتن كتاب، آگاهى هايى در زمينه معارف آسمانى به دست آورده اند، زمينه مناسب ترى براى پذيرش حقانيّت قرآن دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 6
6- ايمان به محتواى تورات اصلى ، مستلزم ايمان به حقانيت قرآن
و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله فامن
مراد از «مثله» تورات است و «فاء» در «فآمن» مى رساند كه ايمان به قرآن، نتيجه روحيه حق پذيرى و ايمان به تورات است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 1
1 - آگاهى از دلايل روشن الهى بر اثبات حقانيت تعاليم دين ( همچون معاد و جزاى انسان ها در آن روز ) ، مقتضى ايمان به خدا ، رسول او و قرآن است .
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه به منزله نتيجه براى مطالب ياد شده در آيات پيشين است. آن مطالب عبارت است از ارائه دلايل روشن بر حقانيت تعاليم الهى و نيز اثبات معاد و... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 2 - 5،6
5 - راهنما بودن قرآن به درستى و حق ، فلسفه و دليل ايمان آوردن گروهى از جن به اين كتاب
يهدى إلى الرشد فامنّا به
«فا» در «فآمنّا» عاطفه و براى ربط مسبب به سبب است; يعنى، چون قرآن به رشد هدايت مى كند، پس ما به اين سبب به آن ايمان آورديم.
6 - راهنما بودن قرآن به راه حق و درستى ، مقتضى ايمان به آن است .
يهدى إلى الرشد فامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 9
9 - توجه به مرگ و نزديك بودن پايان عمر ، زمينه ساز پرهيز آدمى از انكار حق و معارف دين ( توحيد ، نبوت و قيامت ) است .
إن هو إلا نذير مبين . .. و أن عسى أن يكون قد اقترب أجلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 18 - 12
12 - پى بردن به حقانيت رستاخيز ، داراى راه علمى است و منكران آن گرفتار گمراهى اند .
و يعلمون أنّها الحقّ ألا إنّ الذين يمارون فى الساعة لفى ضلل بعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 13 - 8
8 - آيات قرآن ، بازدارنده انسان از طغيان گرى و گناه و راهنماى او براى ايمان به قيامت است .
و ما يكذّب به إلاّ. .. إذا تتلى عليه ءايتنا قال أسطير الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 25
25 - باور به ربوبيت خداى يگانه ، مقتضى ايمان به همه كتاب هاى آسمانى است .
و قل ءامنت بما أنزل اللّه من كتب . .. اللّه ربّنا و ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 122 - 9
9 - بنى اسرائيل ، در صورت يادآورى نعمت هاى گران سنگ الهى و بررسى علت هاى فضيلتشان در اعصار گذشته ، زمينه هاى ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) را در خويش ، شكوفا خواهند كرد .
و من يكفر به فأولئك هم الخسرون. يبنى إسرءيل اذكروا نعمتى
به نظر مى رسد توصيه به يادآورى نعمتهاى خدادادى، پس از بيان خطر كفرورزى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن، ارائه رهنمودى باشد براى ايجاد زمينه ايمان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 11
11 - توجه به قيامت و رخداد هاى مخاطرآميز آن ، زمينه ساز ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن
من يكفر به فأولئك هم الخسرون . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 3 - 2
2 - توجه به سابقه داشتن وحى ، از بين برنده ترديد و شگفتى نسبت به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
كذلك يوحى إليك و إلى الذين من قبلك
چنانچه مشارٌاليه «كذلك» اصل وحى باشد، آيه مى تواند اشاره به اين داشته باشد كه مشركان مكه درباره وحى الهى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) در شگفتى و ترديد بودند و خداوند با ذكر سابقه وحى، درصدد رفع ترديد آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 1
1 - آگاهى از دلايل روشن الهى بر اثبات حقانيت تعاليم دين ( همچون معاد و جزاى انسان ها در آن روز ) ، مقتضى ايمان به خدا ، رسول او و قرآن است .
فامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه به منزله نتيجه براى مطالب ياد شده در آيات پيشين است. آن مطالب عبارت است از ارائه دلايل روشن بر حقانيت تعاليم الهى و نيز اثبات معاد و... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 21 - 7
7 - توجّه به شرافت جبرئيل و نيرومندى ، منزلت الهى ، فرمان روايى بى چون و چرا و امانت دارى او ، زمينه ساز باور به سلامت قرآن در مرحله نزول و ابلاغ به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّه لقول رسول كريم . ذى قوّة عند ذى العرش مكين . مطاع ثَمّ أمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 9 - 3
3 - اعتقاد به عزت و شكست ناپذيرى خدا ، هموار كننده راه ايمان به رستاخيز و توانايى خدا بر احياى مردگان
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز
با توجه به مفاد آيات پيش (انكار معاد از سوى كافران و ارائه نشانه هاى قدرت خدا بر برپا ساختن رستاخيز و پايان بخشيدن موضوع ياد شده با ذكر عزت خدا) برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 77 - 9
9 - توجه انسان به مبدأ پيدايش خود ، زمينه ساز ممكن دانستن معاد و تصديق به آن
أوَلم ير الإنسن أنّا خلقنه من نطفة فإذا هو خصيم مبين
يادآورى مبدأ پيدايش انسان در شرايطى كه آيه شريفه و آيات بعد، درصدد اثبات معاد و رد شبهه منكران قيامت است، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 58 - 2
2 - توجه به كيفيت پيدايش انسان از منى در رحم ، آسان كننده مسأله پذيرش معاد و توانايى خداوند بر احياى مجدد مردگان
أفرءيتم ما تمنون
روى سخن در آيه شريفه با منكران معاد است و مفاد آن چنين مى باشد: اگر شما به كيفيت پيدايش انسان از نطفه - كه در رحم
مى ريزيد - توجه مى كرديد، در قدرت و توانايى خداوند بر آفرينش مجدد انسان ترديد نمى كرديد و به انكار معاد نمى پرداختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 62 - 5
5 - ترغيب كافران صدراسلام از سوى خداوند به توجه و تأمل در نشأه نخستين ( جهان فعلى ) ، براى هموار شدن راه پذيرش مسأله معاد
و لقد علمتم النشأة الأُولى فلولا تذكّرون
واژه «لولا» در «لولا تذكّرون»، براى تحضيض و ترغيب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 63 - 4
4 - توصيه منكران معاد از سوى خداوند ، به مطالعه در چگونگى رشد و نموّ دانه هاى پاشيده شده در زمين بهوسيله كشاورزان ، براى پى بردن به قدرت الهى و پذيرش امكان معاد
أفرءيتم ما تحرثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 18 - 7
7 - مطالعه در آفرينش و رويش مداوم نباتات ، راهبر انسان ها به مسأله معاد و آسان كننده درك و ايمان به آن است .
و اللّه أنبتكم من الأرض نباتًا . .. و يخرجكم إخراجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 23 - 8
8 - مطالعه و تأمّل در آفرينش انسان و مبدأ پيدايش و سير تكاملى آن ، موجب شناخت معاد و اثبات توانايى خداوند بر آن است .
ألم نخلقكم من ماء . .. فقدرنا فنعم القدرون
از اين كه ماجراى خلقت انسان با استفهام تقريرى (ألم نخلقكم. ..) آغاز شده، مى توان برداشت ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 8 - 4
4 - توجه به آفرينش انسان و تداوم نسل او در زمين ، زمينه ساز پذيرش معاد است .
عمّ يتساءلون . .. و خلقنكم أزوجًا
در آيه دو چيز به عنوان دليل بر معاد ذكر شده است; خلقت انسان ها و زوجيت آنان; يعنى، چنين آفريده اى نمى تواند معاد نداشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 5 - 1
1 - تحقيق درباره منشأ آفرينش انسان و توجّه به عنصر اوليه جسم وى ، زمينه ساز باور به امكان احياى دوباره او است .
فلينظر الإنسن ممّ خلق
جمله «إنّه على رجعه لقادر» - در آيات بعد - بيانگر آن است كه آنچه از اين آيه به بعد مطرح شده، آماده سازنده ذهن انسان براى باور به امكان معاد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 7 - 4
4 - خروج نطفه از فاصله بين ستون فقرات و قفسه سينه ، امرى شگفت آور و مايه رفع استبعاد از « معاد » است .
يخرج من بين الصلب و الترائب
ارتباط اين آيه با آيه بعد، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 11 - 2
2 - توجّه به تأثير آسمان در تداوم بازگشت بعضى از پديده ها ، زمينه ساز باور به معاد
و السماء ذات الرجع
ارتباط اين سوگند با قبل و بعد آن - به ويژه آيه «إنّه على رجعه لقادر» كه كلمه «رجع» در آن نيز آمده است - بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 3
3 - پديد آمدن زمينه هاى گرايش قبطيان به موسى ( ع ) و ايمان آوردن به دعوت او *
و نادى فرعون فى قومه قال يقوم أليس لى ملك مصر
برداشت ياد شده با توجه به دو نكته است: الف) مراد از «قوم» قبطيان است; زيرا مسلّماً فرعون بنى اسرائيل را قوم خويش خطاب نمى كرد. ب) تبليغات فرعونى نشان دهنده آن است كه زمينه هاى گسترده براى پيوستن به موسى(ع) در ميان قبطيان به وجود آمده بود و بدين جهت فرعون احساس خطر كرده و با سفسطه بازى و به رخ كشيدن قدرت و مكنت خويش، مى خواست جلوى نفوذ موسى(ع) را در افكار مردم مصر بگيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 40 - 6
6 - انسان ، در پرتو سلامت روح و انديشه ، قادر به دريافت و پذيرش پيام وحى
و من يعش عن ذكر الرحمن . .. أفأنت تسمع الصمّ ... و من كان فى ضلل مبين
در آيه شريفه قابليت نداشتن براى هدايت، گمراهى آشكار شمرده شده است. از اين نكته مى توان استفاده كرد كه وجود قابليت روحى و فكرى براى هدايت، مى تواند راه رسيدن به حق را هموار سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 59 - 2
2 - مطالعه در مظاهر قدرت و تدبير الهى ، ازميان برنده هرگونه استبعاد و اعجاب انسان ، نسبت به حقايق وحى
أفمن هذا الحديث تعجبون
«فاء» تفريع مى رساند كه اگر توجه كامل به مفاد آيات پيشين - كه بيانگر قدرت و تدبير الهى بود - مبذول شود، زمينه اى براى استبعاد و ناباورى باقى نخواهد ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 16
16- توجه به تاريخ هلاكت بار كفرپيشگان و سنت هاى جارى الهى ، زمينه ساز ايمان به رهنمود هاى الهى و پوزش از لغزش ها است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا . .. و يستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتيهم سنّة الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 12
12- جنيان ، نيازمند تشويق و تهديد ، براى گرايش يافتن به ايمان
أجيبوا . .. ءامنوا ... يغفر لكم ... و يجركم من عذاب أليم
منطوق «يجركم. ..» تشويق و مفهوم آن بيانگر تهديد است; يعنى، اگر ايمان نياوريد، پناه داده نمى شويد و به عذاب دردناك گرفتار خواهيد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 12
12 - فرعونيان پس از گرفتارى به عذاب الهى به موسى ( ع ) وعده دادند كه در صورت رفع عذاب ، ايمان خواهند آورد .
و قالوا يأيّه السحر ادع لنا ربّك بما عهد عندك إنّنا لمهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 3
3 - پديد آمدن زمينه هاى گرايش قبطيان به موسى ( ع ) و ايمان آوردن به دعوت او *
و نادى فرعون فى قومه قال يقوم أليس لى ملك مصر
برداشت ياد شده با توجه به دو نكته است: الف) مراد از «قوم» قبطيان است; زيرا مسلّماً فرعون بنى اسرائيل را قوم خويش خطاب نمى كرد. ب) تبليغات فرعونى نشان دهنده آن است كه زمينه هاى گسترده براى پيوستن به موسى(ع) در ميان قبطيان به وجود آمده بود و بدين جهت فرعون احساس خطر كرده و با سفسطه بازى و به رخ كشيدن قدرت و مكنت خويش، مى خواست جلوى نفوذ موسى(ع) را در افكار مردم مصر بگيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 10 - 9
9 - راسخ شدن ايمان مادر موسى ، هدف الهى در محكم ساختن دل وى و اطمينان بخشيدن به وى
لولا أن ربطنا على قلبها لتكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 22
22- صلح حديبيه ، تدبير الهى براى گرايش يافتن نيرو هاى فزون ترى از مشركان به ايمان
و لولا رجال . .. ليدخل اللّه فى رحمته من يشاء
مراد از دخول در رحمت الهى، ممكن است ورود افراد جديدى از مردم به جرگه مؤمنان باشد; زيرا در پرتو فرصت جديد، نيروهاى مستعد ايمان، مجال گرايش به آن را مى يابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 74 - 1
1- مالكيت و قدرت مطلقه خداوند ، مقتضى گرايش انسان به توحيد و پرهيز از شرك به اوست .
فلاتضربوا لله الأمثال
برداشت فوق مبتنى بر دو نكته است: الف) «فاء» مضمون اين آيه را متفرع بر آيه قبل كرده است و در آيه قبل سخن از مالكيت و قدرت مطلقه الهى به ميان آمده بود. ب) بنابر اينكه مراد از «ضرب مَثَل» جعل شريك براى خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 10
10 - كثرت مال و اولاد ، مايه رنج و گرفتارى براى بى ايمانان
أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 9
9- سست كردن ايمان مردم با سوء استفاده از مقدسات دين ، « صد عن سبيل الله » است .
و لاتتخذوا أيمنكم دخلاً . .. و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله
از اينكه خداوند از حنث سوگند و فريب كارى، به سد راه خدا تعبير كرد (بما صددتّم عن سبيل الله)، استفاده مى شود كه سست كردن ايمان مردم با حنث سوگند و فريب كارى، مصداق بارز سد راه خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 2
2 - عرصه جنگ و جهاد ، عرصه ظهور ايمان راستين و نيز بى ايمانى انسان
لايستئذنك الذين يؤمنون . .. أن يجهدوا ... إنما يستئذنك الذين لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 106 - 2
2 - آشكار شدن درجه ايمان و خلوص ابراهيم ( ع ) و اسماعيل ( ع ) در جريان قربانى
إنّ هذا لهو البلؤا المبين
برداشت ياد شده از آن جا است كه آزمايش مؤمنان براى نماياندن درجه ايمان و اخلاص آنان است و ابراهيم(ع) و اسماعيل(ع) با سربلند بيرون آمدن از اين آزمايش بزرگ الهى، خلوص خود را در بلندترين مرتبه نشان دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 106 - 2
2 - آشكار شدن درجه ايمان و خلوص ابراهيم ( ع ) و اسماعيل ( ع ) در جريان قربانى
إنّ هذا لهو البلؤا المبين
برداشت ياد شده از آن جا است كه آزمايش مؤمنان براى نماياندن درجه ايمان و اخلاص آنان است و ابراهيم(ع) و اسماعيل(ع) با سربلند بيرون آمدن از اين آزمايش بزرگ الهى، خلوص خود را در بلندترين مرتبه نشان دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 2
2 - عرصه جنگ و جهاد ، عرصه ظهور ايمان راستين و نيز بى ايمانى انسان
لايستئذنك الذين يؤمنون . .. أن يجهدوا ... إنما يستئذنك الذين لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 5
5 - آگاهى يافتن از جريان سنت آزمايش الهى در ميان مؤمنان گذشته ، آسان كننده پذيرش آن براى مدعيان ايمان است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون. و لقد فتنّاالذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 14 - 5
5 - بهره گيرى خداوند از تمايلات طبيعى انسان ها در گرايش دادن آنان به ايمان و عمل صالح
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا . .. جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 23 - 9
9 - بهره گيرى قرآن از تمايلات طبيعى انسان ها ، در گرايش دادن آنان به ايمان و عمل صالح
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا . .. و لباسهم فيها حرير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 8
8 - ناسازگارى ايمان آدمى با تن دادن او به سستى و اندوه در هنگامه هاى دشوار و رويارويى با دشمن
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
در براشت فوق، جمله «و لا تهنوا و لا تحزنوا»، به منزله جواب شرط «ان كنتم . .. » گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 12،19
12 - گردش شكست و پيروزى بين جبهه حق و باطل ، عرصه و زمينه مناسبى براى ظهور ايمان مؤمنان
و تلك الايّام نداولها بين النّاس و ليعلم اللّه الّذين امنوا
در برداشت فوق، «و ليعلم» به معناى «ليحقق» (تا به وجود آورد) گرفته شده است، چون علم خداوند به اشيا، همان تحقق اشياست ; بنابراين علم خداوند به ايمان مؤمنان، تحقق ايمان آنان است. و چون فرض شده است كه آنان ايمان دارند (امنوا، با صيغه ماضى)، مراد از تحقق ايمان ظهور آن خواهد بود.
19 - مؤمنان استوار در نبرد اُحُد و ديگر هنگامه هاى پيكار با كافران ، برگزيدگان خداوند براى گواهى بر اعمال مردم
و تلك الايّام . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا و يتّخذ منكم شهداء
ترك لام در «و يتّخذ»، اشاره به اين معنا دارد كه برگزيدن، در پى مشخّص شدن مؤمنان واقعى است. يعنى مؤمنان واقعى براى گواه بودن برگزيده مى شوند. گفتنى است كه در برداشت فوق، متعلق حذف شده «شهدآء»، اعمال مردم، گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 99 - 6
6 - فسق و انحراف ، مايه انكار آيات خدا و از دست دادن زمينه هاى ايمان است .
و ما يكفر بها إلا الفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 55 - 2،3
2 - انسانهايى كه بر اثر كفرورزى زمينه هاى ايمان را در خويش از ميان برده اند ، در پيشگاه خداوند بدترين جنبدگان هستند .
إن شر الدواب عنداللّه الذين كفروا فهم لايؤمنون
3 - كفرورزى تا مرز از دست دادن زمينه هاى ايمان ، عامل سقوط آدمى از مرتبه انسانيت به مرحله پست ترين حيوانات
إن شر الدواب عنداللّه الذين كفروا فهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 56 - 4
4 - يهوديان مدينه در عصر بعثت نمونه پست ترين جنبندگان به سبب اصرارشان بر كفر و از ميان بردن زمينه هاى ايمان در خويش و شكستن پيمانها
إن شر الدواب عنداللّه الذين كفروا . .. الذين عهدت منهم ثم ينقضون عهدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 154 - 8
8 - پيكار در راه خدا و مصيبت هاى آن ، از مشكلات راه ايمان ، كه بايد با استعانت از صبر و نماز آن را تحمل كرده و بر ايمان خود ، راسخ قدم ماند .
استعينوا بالصبر والصلوة . .. و لاتقولوا لمن يقتل فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 4،12
4 - مبتلا شدن به پيكار با دشمنان و پيامد هاى آن ( ترس ، گرسنگى ، زيان هاى مالى و جانى و كم محصولى ) از مشكلات راه ايمان است .
لاتقولوا لمن يقتل . .. و لنبلونكم بشىء من الخوف
بيان كردن آزمون با ترس، گرسنگى و . .. پس از مطرح كردن جهاد و كشته شدن در راه خدا، گوياى اين است كه: مقصود از «الخوف و ...» ترسها و گرسنگيهايى است كه از مبتلا شدن به دشمنان دين به وجود مى آيد; يعنى، ايمان به رسالت مستلزم پيكار با دشمنان دين است و پيامد پيكار ترس، گرسنگى و ... مى باشد.
12 - مؤمنانى كه بر دشوارى ها و سختى هاى راه ايمان صبر كنند ، از پاداشى گرانقدر برخوردار خواهند شد .
و بشر الصبرين
نياوردن متعلق بشارت و مشخص نكردن مژدگانى صابران، به فخامت و ارجمندى آن اشاره دارد. (اقتباس از الميزان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 5
5 - جهان بينى مؤمنان صابر ( از خدا بودن و به سوى او بازگشتن ) دليل صبر و استقامت آنان در برابر دشوارى هاى راه ايمان
الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
«الذين . .. قالوا ...» علاوه بر بيان اوصاف و ويژگى صابران، حكايتگر دليل و علت صبر آنان نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 3
3 - مؤمنانى كه از سر باور به « از خدا بودن و به او بازگشتن » مصايب راه ايمان را تحمل مى كنند ، از مقامى والا در پيشگاه خداوند برخوردارند .
قالوا إنا للّه و إنا إليه راجعون. أولئك عليهم صلوت من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 3
3- عدم گرايش مردم به ايمان ، با مشاهده هدايت الهى ، امرى شگفت و مورد نكوهش خداوند است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 16 - 1
1 - نكوهش اعراب ( باديه نشينان ) از سوى خداوند ، به سبب تلاش براى مؤمن نماياندن خويش ; على رغم آگاهى خداوند به ايمان يا بى ايمانى آنان
قالت الأعراب ءامنّا . .. قل أتعلّمون اللّه بدينكم و اللّه يعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 5
5 - لزوم هشيارى مؤمنان نسبت به مدعيان ايمان ، براى جلوگيرى از سوءاستفاده
يأيّها الذين ءامنوا إذا جاءكم المؤمنت مهجرت فامتحنوهنّ
آيه شريفه به مؤمنان هشدار مى دهد كه ممكن است، زنانى با انگيزه هاى غير دينى ادعاى ايمان كنند. بنابراين در چنين مواردى كه ادعاى ايمان مجال سوء استفاده دارد، شما به صرف ادعا اكتفا نكنيد; بلكه ايمان آنان را بيازماييد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 260 - 12
12 - دانايى به چگونگى احياى مردگان از جانب خداوند ، شرط ايمان به اصل معاد نيست .
ربّ ارنى كيف تحيى الموتى قال اَوَلم تُؤمِن قال بلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 9
9 - اعتقاد به خدا ، پيامبران ، روز قيامت ، فرشتگان و كتب آسمانى ، اركان هدايت و شرط تحقق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. فقد ضل ضللا بعيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 146 - 8
8 - دورى از نفاق ، جبران گذشته ، اعتصام به خدا و پرهيز از ريا ، شرط تحقق ايمان واقعى است .
الا الذين تابوا و أصلحوا و اعتصموا باللّه . .. فأولئك مع المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 3
3 - اعتقاد به خدا و همه انبيا و رسالت آنان ، شرط تحقق ايمان
إنّ الذين يكفرون باللّه و رسله و يريدون أن يفرقوا . .. أولئك هم الكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 5
5 - تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) شرط بارورى ايمان به خدا
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 110 - 5
5 - ايمان به رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات خداوند منوط به برخوردارى انسان از قلب وبينش سالم است.
و نقلب أفئدتهم . .. كما لم يؤمنوا به أول مرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 13 - 14
14 - لازمه ايمان راستين ، بيم داشتن از خدا و نهراسيدن از قدرت و سطوت غير اوست .
أتخشونهم فاللّه أحق أن تخشوه إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 3
3- بى ثمرى اظهار ايمان ، پس از مشاهده عذاب ، منوط به اتمام حجت قبل از آن
أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 12
12 - پايبندى به اصول اخلاقى ، شرط ايمان به خداى يگانه و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
على أن لايشركن باللّه شيئًا و لايسرقن
ياد كرد «و لايسرقن. ..» - كه جنبه عملى ايمان را مى نماياند - در پى «على أن لايشركن...»، بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 8
8- مطرود شدن مؤمنان تهى دست از پيرامون نوح ( ع ) ، از شرايط سران و اشراف قوم نوح براى ايمان آوردن به آن حضرت
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 6
6 - اهل كتاب و مشركان مكه و مدينه ، خود را منتظر فرستاده ويژه خداوند مى دانستند و ترك مرام خويش را به آن مشروط ساخته بودند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه
برداشت ياد شده، ناظر به احتمال اراده «منفكّين عن الكفر» است كه در برداشت هاى آيه پيشين توضيح داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 2 - 11
11- عمل به قوانين و دستورات خداوند ، شرط ايمان راستين به خدا و روز قيامت
الزانية و الزانى فاجلدوا. .. إن كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الأخر
برداشت ياد شده، از جمله شرطيه «إن كنتم تؤمنون باللّه. ..» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 1،3
1 - ايمان به خداوند يكتا و توبه و بازگشت از شرك ، از سوى مشركان و كافران محكوم به عذاب استيصال به وقت نزول آن ، مورد پذيرش خداوند قرار نگرفت .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده . .. فلم يك ينفعهم إيمنهم لمّا رأوا ب
3 - پذيرفته نشدن ايمان به خداوند يكتا و توبه و بازگشت از شرك و كفر ، هنگام مشاهده آثار آمدن عذاب الهى در دنيا ، سنت و حكم تغييرناپذير خداوند در ميان بندگان
فلم يك ينفعهم إيمنهم لمّا رأوا بأسنا سنّت اللّه الّتى قد خلت فى عباده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 2 - 11
11- عمل به قوانين و دستورات خداوند ، شرط ايمان راستين به خدا و روز قيامت
الزانية و الزانى فاجلدوا. .. إن كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الأخر
برداشت ياد شده، از جمله شرطيه «إن كنتم تؤمنون باللّه. ..» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 52 - 1
1 - كافران پندناپذير ، ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به آمدن نامه هاى سرگشاده براى يكايكشان ، مشروط دانستند .
بل يريد كلّ امرىء منهم أن يوتى صحفًا منشّرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 53 - 1
1 - مشروط دانستن ايمان به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به نازل شدن نامه هاى سرگشاده از سوى خداوند در تأييدِ آن ، بهانه اى از سوى كافران بود .
بل يريد كلّ امرىء منهم . .. كلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 64 - 8
8 - فرعونيان ، پذيرش دعوت هاى موسى ( ع ) را ، به توان مندى او در آوردن سِحرى بى نظير مشروط كرده بودند .
و قد أفلح اليوم من استعلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 8 - 15
15 - جلب رضاى حق و آمادگى براى جهاد در راه خدا و رسول او ، شرط ايمان راستين
يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا و ينصرون اللّه و رسوله أُولئك هم الصدقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 10،11
10 - فرعونيان با موسى ( ع ) پيمان بستند و سوگند ياد كردند كه در صورت برطرف ساختن عذاب شديد از آنان ، به وى ايمان آورند و بنى اسرائيل را آزاد سازند .
لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك و لنرسلن معك بنى إسراءيل
11 - فرعونيان پس از وقوع هر يك از عذاب هاى پنجگانه ( طوفان . . . ) با موسى پيمان بستند كه در صورت برطرف ساختن آن ، به وى ايمان آورند و بنى اسرائيل را آزاد كنند .
لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك و لنرسلن معك بنى إسراءيل
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ال» در «الرجز» عهد ذكرى باشد. در اين صورت «الرجز» اشاره به عذابهاى پنجگانه در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 154 - 6
6 - ثموديان ، ايمان به صالح را منوط به ارائه معجزه اى از سوى او مى دانستند .
فأت بئاية إن كنت من الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 6
6 - كسانى كه با وجود قرآن ايمان نمى آورند، جز با آمدن فرشتگان به سوى آنان و يا ظهور خداوند و يا تحقق آيات ملجئه، ايمان نخواهند آورد.
هل ينظرون إلا أن تأتيهم الملئكة أو يأتى ربك أو يأتى بعض ءايت ربك
برداشت فوق بر اين اساس است كه امور بيان شده (آمدن فرشتگان و . .. ) پيشنهاد مشركان منكر قرآن نباشد، بلكه بيان حالتى باشد كه انكار قرآن - كه آيتى بزرگ است - آن را ايجاب مى كند. يعنى اگر به قرآن ايمان نمى آوريد، راهى براى ايمان شما جز تحقق اين امور نيست كه برخى از اينها ناشدنى و برخى از ميان برنده فرصت ايمان كارساز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 7 - 6
6 - نزول فرشته اى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى همراهى با او در انذار مردمان ، شرط پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و درستى آن از نظر كافران بود .
لولا أُنزل إليه ملك فيكون معه نذيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 48 - 5
5 - نزول دفعى قرآن همانند تورات ، شرط پيشنهادى كافران براى قبول رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فلمّا جاءهم الحقّ من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 53 - 1
1 - مشروط دانستن ايمان به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به نازل شدن نامه هاى سرگشاده از سوى خداوند در تأييدِ آن ، بهانه اى از سوى كافران بود .
بل يريد كلّ امرىء منهم . .. كلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 40 - 9
9 - اگر مشركان از صداقت بهره مند باشند، بر گرايش خويش به هنگام سختيها، به خداى يگانه اقرار مى كنند.
قل أرءيتكم . .. أغير اللّه تدعون إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 109 - 7
7 - ترفندها و سوگند دروغين مشركان مبنى بر ايمان آوردن در صورت نزول آيات، در برخى مؤمنان مؤثر بوده است.
و ما يشعركم أنها إذا جاءت لايؤمنون
«كم» خطاب به مؤمنين است و از اين خطاب چنين بر مى آيد كه احتمالا برخى از مؤمنان تحت تأثير خواسته مشركان بودند و خواهان عملى شدن خواستهاى آنان مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 1،2
1 - آمدن فرشتگان و يا آشكار شدن خداوند، از شرايط مشركان تكذيب كننده قرآن براى ايمان به آن
هل ينظرون إلا أن تأتيهم الملئكة أو يأتى ربك
«نظر»، مصدر «ينظرون»، در اينجا به معناى انتظار و توقع است. استفهام به دليل «إلا» استفهام انكارى مى باشد و بنابراين «هل ينظرون» يعنى «ما ينتظرون». انتظارهايى كه در آيه شريفه مطرح شده هم مى تواند توقعاتى باشد كه از سوى مشركان مطرح شده و هم مى تواند بيان حالت آنان باشد. يعنى اگر كسى قرآن را، كه دليلى روشن است، نپذيرد، تنها در صورتى كه فرشتگان بر او حاضر شوند و يا ... ايمان مى آورد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
2 - تحقق برخى از آيات الهى (برخى از حقايق مطرح شده در قرآن، مانند قيامت) از شرايط مشركان تكذيب كننده قرآن براى ايمان به آن
هل ينظرون إلا أن . .. يأتى بعض ءايت ربك
مراد از «بعض آيات ربك»، به دليل «لا ينفع نفساً إيمانها»، آيتى است كه مشاهده آن، حتى منكران قرآن را به ايمان وامى دارد. بنابراين مى توان گفت مقصود، قيامت و مانند آن است. گفتنى است تكرار فعل «إتيان» (تأتيهم، يأتى ربك و يأتى بعض آيات) در آيه شريفه حكايت از تفاوت معناى اراده شده از هر يك دارد. «إتيان» در «يأتى بعض آيات» به معناى تحقق يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 42 - 1،3
1 - سوگند مؤكد مشركان ، پيش از بعثت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، بر ايمان و پذيرش دين الهى در صورت آمدن پيامبرى براى آنان
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن جاءهم نذير ليكوننّ أهدى من إحدى الأُمم
3 - مشركان جزيرة العرب پيش از اسلام ، شرط ايمان و پذيرش دين الهى را ، آمدن پيامبرى ويژه براى آنان از جانب خداوند مى دانستند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن جاءهم نذير ليكوننّ أهدى من إحدى الأُمم
بيشتر مفسران بر اين باورند كه اين گفتار از مشركان، در دوران پيش از اسلام بوده و آنان اين سخن را به اهل كتاب - كه گاهى آنان را به دين الهى دعوت مى كردند - مى گفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 2،5
2 - مشركان ، نزول فرشتگان وحى را بر خويش و رؤيت آنها را ، شرط ايمان به خداى يكتا و پذيرش نبوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار دادند .
و قال الذين لايرجون لقاءنا لولا أُنزل علينا الملئكة
5 - رؤيت پروردگار ، شرط ديگر مشركان و منكران معاد براى ايمان آوردن به خداى يكتا و پذيرش نبوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين لايرجون لقاءنا . .. أو نرى ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 6
6 - اهل كتاب و مشركان مكه و مدينه ، خود را منتظر فرستاده ويژه خداوند مى دانستند و ترك مرام خويش را به آن مشروط ساخته بودند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه
برداشت ياد شده، ناظر به احتمال اراده «منفكّين عن الكفر» است كه در برداشت هاى آيه پيشين توضيح داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 90 - 1
1- ايجاد چشمه اى پر آب و جوشان در مكه توسط پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مشركان ، پيش شرط آنان در ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قالوا لن نؤمن لك حتى تفجر لنا من الأرض ينبوعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 91 - 1
1- برخوردارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از باغستانى بزرگ با درخت هاى خرما و انگور و جارى ساختن نهر هاى آب فراوان در لابه لاى آنها ، پيش شرط مشركان مكه براى ايمان آوردن به آن حضرت
و قالوا لن نؤمن لك حتى . .. أو تكون لك جنّة من نخيل و عنب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 92 - 2،7
2- فرود آوردن قطعاتى از آسمان بر مشركان مكه ، پيش شرط آنان در ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قالوا لن نؤمن لك . .. أو تسقط السّماء كما زعمت علينا كسفًا
7- مشركان مكه ، ايمان خود را به پيامبر (صلی الله علیه و آله) منوط به آوردن خدا و فرشتگان ، به صورتى قابل مشاهده كردند .
قالوا لن نؤمن لك حتى . .. أو تأتى بالله و الملئكة قبيلاً
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه «قبيلاً» به معناى مشاهده رو در رو باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 93 - 2،6
2- مشركان مكه ، ايمان خود را به پيامبر (صلی الله علیه و آله) منوط به ايجاد خانه اى از طلا به صورت معجزه آسا كردند .
قالوا لن نؤمن لك حتى . .. أو يكون لك بيت من زخرف
6- صعود پيامبر (صلی الله علیه و آله) به آسمان و آوردن نامه اى براى حقانيت خويش ، پيش شرط مشركان مكه براى ايمان آوردن به آن حضرت
و قالوا لن نؤمن لك حتى . .. أو ترقى فى السّماء و لن نؤمن لرقيّك حتى تنزّل علينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 36 - 1،3
1- مشركان براى پذيرش درستى معاد ، زنده شدن نياكانشان را از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواستار شدند .
فأتوا بابائنا إن كنتم صدقين
3- مشركان مكه ، خواهان شهود حسى براى ايمان به حقايق غيبى
فأتوا بابائنا إن كنتم صدقين
با اين كه معاد اخروى از امور غيبى به حساب مى آيد، مشركان با پيشنهاد زنده شدن پدرانشان، خواهان محسوس شدن آن بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 6
6 - اهل كتاب و مشركان مكه و مدينه ، خود را منتظر فرستاده ويژه خداوند مى دانستند و ترك مرام خويش را به آن مشروط ساخته بودند .
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه
برداشت ياد شده، ناظر به احتمال اراده «منفكّين عن الكفر» است كه در برداشت هاى آيه پيشين توضيح داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 2
2 - تحقق برخى از آيات الهى (برخى از حقايق مطرح شده در قرآن، مانند قيامت) از شرايط مشركان تكذيب كننده قرآن براى ايمان به آن
هل ينظرون إلا أن . .. يأتى بعض ءايت ربك
مراد از «بعض آيات ربك»، به دليل «لا ينفع نفساً إيمانها»، آيتى است كه مشاهده آن، حتى منكران قرآن را به ايمان وامى دارد. بنابراين مى توان گفت مقصود، قيامت و مانند آن است. گفتنى است تكرار فعل «إتيان» (تأتيهم، يأتى ربك و يأتى بعض آيات) در آيه شريفه حكايت از تفاوت معناى اراده شده از هر يك دارد. «إتيان» در «يأتى بعض آيات» به معناى تحقق يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 5
5 - رؤيت پروردگار ، شرط ديگر مشركان و منكران معاد براى ايمان آوردن به خداى يكتا و پذيرش نبوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين لايرجون لقاءنا . .. أو نرى ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط پاداش آفرينى آن دو است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 4
4- استوار ماندن بر ايمان و ثمربخشى دنيوى و اخروى آن ، در گرو تأييد و عنايت خاص خداوند است .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 1
1- قرآن و تعاليم آن ، قوامْ بخش و رهبرى كننده جامعه بشرى است .
أنزل على عبده الكتب و لم يجعل له عوجًا قيّمًا
«قيّم» به معناى «مقيم» يعنى «برپادارنده و سامان بخش» است. «قيّم القوم» به معناى «مدير و مدبّر امور قوم» است. (اقتباس از لسان العرب). لازم به ذكر است كه قيّماً يا مفعول براى فعل مقدر «جعل» است - يعنى: «جعله قيّماً» - و يا حال براى «الكتاب».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 30 - 2
2- همراه بودن ايمان و عمل صالح ، شرط ثمربخشى آنها است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت إنّا لانضيع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 18 - 3
3 - متقى بودن ، شرط ثمربخشى ايمان
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه مخاطبان آيه شريفه، پس از نيل به «ايمان»، به تقوا فراخوانده شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 2
2 - درخواست رسالت و دريافت وحى، شرط بى جاى سردمداران مجرم براى ايمان آوردن به پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءتهم ءاية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتى رسل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 11
11 - عن أبى الحسن الرضا(ع): . .. و الإيمان عند رؤية البأس غير مقبول و ذلك حكم الله تعالى ذكره فى السلف و الخلف قال الله عز و جل: ... يوم يأتى بعض آيات ربك لا ينفع نفسا إيمانها لم تكن آمنت من قبل أو كسبت فى إيمانها خيرا ... .
از امام رضا(ع) روايت شده است: . .. ايمان آوردن به هنگام ديدن عذاب پذيرفته نيست و اين حكم خدا در مورد گذشتگان و آيندگان است. خداوند عز و جل مى فرمايد: ... آن روز كه بعضى از آيات پروردگارت تحقق پذيرد، ايمان آوردن افرادى كه قبلاً ايمان نياوردند يا در ايمانشان عمل نيكى انجام نداده اند، سودى به حالشان نخواهد داشت ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 17
17- پيامبران ، وظيفه دار پذيرش اظهاركنندگان ايمان و نه مسؤول تمييز مؤمنان راستين از غير ايشان
ما أنا بطارد الذين ءامنوا إنهم ملقوا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 106 - 1
1- بيشتر مدعيان ايمان و معترفان به وجود خدا براى او شريك مى پندارند .
و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 3
3- عدم گرايش مردم به ايمان ، با مشاهده هدايت الهى ، امرى شگفت و مورد نكوهش خداوند است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 61 - 5
5 - انكار آيات خدا و ايمان به باطل ، از سوى مشركان ، به رغم باور آنان بر خالقيت خدا و تسخير خورشيد و ماه از سوى او ، امرى شگفت آور است .
و ما يجحد بأيتنا إلاّ الكفرون . .. و قالوا لولا أنزل عليه ءايت ... و الذين ءا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 8،9
8 - حاكميت مؤمنان بر زمين در گرو استعانت آنان از خدا و صبر ايشان در طريق ايمان است .
استعينوا باللّه و اصبروا إن الأرض للّه يورثها من يشاء من عباده
چون موسى(ع) پيش از بشارت به نابودى فرعونيان و حاكميت يافتن بنى اسرائيل مردمش را به استعانت جستن از خدا و صبر فراخوانده است، معلوم مى شود اين دو فضيلت از شرايط تحقق آن وعده است.
9 - پايدارى مردم بر طريق ايمان و مقاومت در برابر آزار دشمنان ، در گرو تحكيم مبانى عقيدتى آنان است .
استعينوا باللّه و اصبروا إن الأرض للّه يورثها من يشاء من عباده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 4
4 - صبر در راه ايمان ، مقدمه پيروزى و مايه فرارسيدن فرج از جانب خداوند
فاصبروا حتى يحكم اللّه بيننا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 2
2 - صداقت توده هاى مردم در ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آيين اسلام
ءامنوا كما ءامن الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 28
28 - انجام وظايف عبادى ، اجتماعى و اخلاقى دين ، تحمل مشكلات و استقامت در راه مبارزه با دشمنان نشانه راستى و درستى ايمان است .
أولئك الذين صدقوا
در برداشت فوق «أولئك» اشاره به صفاتى است كه از جمله «و ءاتى المال . .. و حين البأس» به دست مى آيد و متعلق «صدقوا» به قرينه «من ءامن ...» ايمان به خدا و ... گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 32
32 - انكار جواز ازدواج با زنان اهل كتاب ، كفر و موجب حبط عمل است .
و المحصنت من الذين اوتوا الكتب . .. و من يكفر بالايمن فقد حبط عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 18
18 - تخطئه پندار بيماردلان سست ايمان درباره بى ثباتى و شكست اسلام از سوى خداوند
فعسى اللّه ان يأتى بالفتح او امر من عنده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 6
6 - جامعه اسلامى صدر اسلام پس از نايل شدن به مراحل عالى ايمان ، به تنزّل در درجات ايمانى گراييد .
علم أن فيكم ضعفا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 112 - 3
3 - بى ايمانى و كناره گيرى از اعمال صالح ، ظلمى است كه در قيامت گريبان گير انسان خواهد شد .
و قد خاب من حمل ظلمًا . و من يعمل من الصلحت و هو مؤمن
ظاهر تقابل بين اين آيه و آيه قبل، اين است كه موضوع اين آيه، دسته مقابل ظالمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 3،4
3 - عذاب استيصال ، سنتى است الهى كه انتظار وقوع آن در هر زمان و مكانى ، بر مردمى كه زمينه ايمان را از دست داده اند ، مى رود .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
4 - بسيارى از اقوام پيشين به دليل فقدان زمينه ايمان و تكذيب آيات الهى و نپذيرفتن هشدار هاى پيامبرانشان ، با عذاب استيصال نابود شدند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 14 - 2
2- راه ايمان ، متكى به دليل و منطق روشن
أفمن كان على بيّنة من ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 8 - 4
4 - امتنان الهى بر مؤمنان ، به سبب افكندن محبت ايمان و بيزارى از كفر در قلب آنان
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن . .. و كرّه إليكم الكفر ... فضلاً من اللّه و نع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 103 - 2
2- علاقه شديد پيامبر (صلی الله علیه و آله) به ايمان آوردن مردم و تلاش وافر او بى تأثير در اكثر آنان
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
«حرص» به معناى علاقه شديد به چيزى و تلاش براى دستيابى به آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 76 - 2
2 - نبرد در راه خدا ، از نشانه هاى ايمان
الّذين امنوا يقاتلون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 21
21 - ارجاع داورى به طاغوت ، نشانه دروغگويى در ادّعاى ايمان
الم تر الى الّذين يزعمون انّهم امنوا
امام صادق (ع) فرمود: . .. اما علمت ان كل زعم فى القرآن كذبٌ.
كافى، ج 2، ص 342، ح 20 ; نورالثقلين، ج 1، ص 508، ح 362.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 49 - 1
1 - آگاهى كامل خداوند ، از ايمان يا كفر انسان ها
و إنّا لنعلم أنّ منكم مكذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 138 - 5
5 - توجّه به سنت هاى الهى در جوامع بشرى و سرنوشت شوم تكذيب كنندگان ، هدايتگر تقواپيشگان و پندى براى آنان
قد خلت من قبلكم سنن . .. هدىً و موعظة للمتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 5
5 - نقش مثبت و سازنده علم در ايمان به قرآن و ديگر كتب آسمانى
لكن الرسخون فى العلم . .. يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 14
14 - ايمان بدون عمل و عمل من هاى ايمان ، آدمى را به مرحله تقوا نخواهد رساند .
هدًى للمتقين. الذين يؤمنون ... ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 25 - 4
4 - ايمان بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ايمان ، آدمى را به بهشت رهنمون نخواهد شد .
و بشر الذين ءامنوا . .. و عملوا الصلحت أن لهم جنت
عطف «عملوا . ..» بر «آمنوا» - بدون تكرار «الذين» - ظهور در اين دارد كه: دستيابى به بهشت در گرو جمع شدن هر دو وصف (ايمان و عمل) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 10
10 - ايمان بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ايمان ، كارساز نبوده و مايه سعادت آدمى نخواهد شد .
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 82 - 2
2 - ايمان بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ايمان ، در پى دارنده پاداش ( خلود در بهشت ) نخواهد بود .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. هم فيها خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 8
8 - عمل صالح بدون ايمان سودبخش نخواهد بود.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن ءامنت من قبل أو كسبت فى إيمنها خيراً
قيد «فى إيمانها» در جمله «أو كسبت فى إيمانها خيرا» بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 23 - 4
4- اعمال صالح بدون ايمان و اطمينان به ربوبيت خدا ، كارساز نيست .
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و أخبتوا إلى ربهم أُولئك أصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 8
8 - عمل صالح بدون ايمان سودبخش نخواهد بود.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن ءامنت من قبل أو كسبت فى إيمنها خيراً
قيد «فى إيمانها» در جمله «أو كسبت فى إيمانها خيرا» بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 4
4- اعمال صالح بدون ايمان ، تضمين كننده سعادت دنيا و آخرت نيست .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم و حسن مئاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 92 - 14
14 - تحكيم بنيانهاى عقيدتى مردم به قرآن و اسلام در پرتو تقويت ايمان آنان به آخرت ميسر است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 3
3 - تلاوت قرآن بر مؤمنان راستين ، فزاينده ايمان در نهاد آنان
و إذا تليت عليهم ءايته زادتهم إيمنا
«تليت» به قرينه كلمه «على» از تلاوت، كه به معناى قرائت است، گرفته شده است. بنابراين مراد از «ءايته»، آيات قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 63 - 5
5 - رعايت مستمر تقواى الهى ، عامل ارتقاى درجات ايمان است .
الذين ءامنوا و كانوا يتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 11
11 - زدودن اضطراب هاى روحى و عقيدتى ، عامل ره يابى به تكامل ايمان *
أنزل السكينة . .. ليزدادوا إيمنًا مع إيمنهم
با توجّه به اين كه در آيه شريفه، ازدياد ايمان مترتب بر آرامش و اطمينان قلب شده است; استفاده مى شود كه انسان با داشتن شك و بى ثباتى عقيدتى قادر به تكامل ايمانى نيست; بلكه بايد در نخستين قدم، ريشه هاى شك را در وجود خود با امداد الهى بخشكاند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 7
7 - بيان تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن ، موجب افزايش و تقويت ايمان اهل كتاب تا مرز يقين
ليستيقن الذين أُوتوا الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 52 - 8
8 - افزايش معرفت و ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نتيجه نزول وحى
ما كنت تدرى ما الكتب و لا الإيمن
پيامبر(صلی الله علیه و آله) پيش از وحى از معارف توحيدى مطلع بود و به آن ايمان داشت . از اين نكته استفاده مى شود كه نزول وحى بر ايمان و معرفت آن حضرت افزوده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 10
10 - افزايش ايمان مؤمنان و بروز شادمانى در چهره آنان ، با نزول و شنيدن آيه هاى قرآن
فأما الذين ءامنوا فزادتهم إيمناً و هم يستبشرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 9
9 - ذكر تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن ، موجب افزايش و تقويت ايمان مؤمنان گرديد .
و يزداد الذين ءامنوا إيمنًا
مفسّران گفته اند: افزايش ايمان مؤمنان، بر اثر شنيدن تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن، ممكن است به اين جهت باشد كه اهل كتاب، به حقيقت ياد شده اذعان داشته و به آن يقين كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 66 - 12
12 - ارجاع داورى به پيامبر ، خشنودى از حكم وى و تسليم كامل در برابر ايشان ، سعادت و ثبات ايمان را در پى خواهد داشت .
فلا و ربّك . .. و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيراً لهم و اشدّ تثبيتاً
بنابر اينكه «ما يوعظون» مطالب بيان شده در آيه قبل باشد و نه قتل و هجرت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 9
9 - ايمان متكى به شناخت ، ايمانى استوار و تزلزل ناپذير
فأُلقى السحرة سجدين . .. قالوا لاضير
چون ساحران خود اهل شناخت بودند و به آسانى معجزه موسى را از افسون تمايز دادند و به حقانيت وى پى بردند، به درجه اى از ايمانى رسيدند كه نمى شد با هيچ شكنجه اى آن را از آنان گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 28 - 3
3 - تفكر آدمى در آفرينش حيات و مرگ خويش ، وادار كننده وى به ايمان و باور به خداى يكتاست .
كيف تكفرون باللّه و كنتم أموتاً فأحيكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 2
2 - برخى از مردم تا هنگامى كه عذاب الهى نازل نشود ، تسليم نمى شوند و ايمان نمى آورند .
هل ينظرون الا ان ياتيهم اللّه فى ظلل من الغمام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 6
6 - تمسك به خدا و پيروى كامل از او ، موجب نجات اهل ايمان از اغوا هاى دشمنان در به كفر كشانيدن آنان است .
ان تطيعوا فريقاً . .. و من يعتصم باللّه فقد هُدى الى صراط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 13 - 5
5 - توجه به آگاهى خداوند بر گفتار و كردار آدميان، برانگيزنده آنان به ايمان
فهم لا يؤمنون . .. و هو السميع العليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 111 - 9،15
9 - هدايت الهى و حلول ايمان در دلها قانونمند و تحت مشيت الهى است.
ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله
15 - ناآگاهى اغلب مشركان لجوج به تعيين كننده بودن مشيت الهى جهت متمايل ساختن آنان به ايمان
ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله و لكن أكثرهم يجهلون
متعلق «يجهلون» مى تواند «مشية الله» باشد، يعنى اكثر مشركان به نقش مشيت الهى ناآگاه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 12
12 - رهيابى به ايمان و عمل صالح ، جز در پرتو هدايت و توفيق الهى ميسر نيست .
و ما كنا لنهتدى لو لا أن هدينا اللّه
متعلَّق «لنهتدى» و «هدينا»، به قرينه آيه قبل، مى تواند ايمان به آيات الهى و انجام اعمال صالح باشد. يعنى: ما كنا لنهتدى إلى الايمان و الاعمال الصالحة لو لا أن هدانا اللّه إلى ذلك.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 101 - 8
8 - معجزات انبيا بى تأثير در كفرپيشگان و تكذيب كنندگان معارف الهى براى ايمان به آن معارف
و لقد جاءتهم رسلهم بالبينت فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 102 - 2،3
2 - برخى از امت هاى گذشته با مشاهده معجزات پيامبران ايمان آوردند و به عهد خويش ( تصديق پيامبران در صورت ارائه معجزه ) وفا كردند .
و ما وجدنا لأكثرهم من عهد
3 - امت هاى گذشته با پيامبران خويش عهد بستند كه با مشاهده معجزه ، آنان را تصديق كرده و به حقايق و معارف الهى ايمان آورند .
و ما وجدنا لأكثرهم من عهد
با توجه به آنچه درباره مضاف إليه كلمه «قبل» در آيه پيشين گذشت، مى توان گفت مراد از «عهد» وعده ايمان و تصديق بوده است. يعنى امتها تعهد مى كردند كه با ديدن معجزه ايمان خواهند آورد، ولى اكثر آنان به عهد خويش وفا نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 1
1 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ربوبيت خداوند را بر تما هستى باور كردند و به آن ايمان آوردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 7
7- علم و آگاهى ، داراى نقشى مؤثر در پيدايش ايمان و جهل از موانع آن
إن الذين أُوتوا العلم من قبله يخرّون للأذقان سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 42 - 8
8 - تعاليم قرآن و پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، به گونه اى است كه همه انسان ها - به جز افراد لجوج و حق ناپذير - را تحت تأثير خود قرار داده و مؤمن مى سازد .
إن كاد ليضلّنا عن ءالهتنا لولا أن صبرنا عليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 1،2،3
1 - مشركان ، به هنگام نزول عذاب بر آنان ، اظهار ايمان به خدا مى كنند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
2 - اظهار ايمان مشركان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با مشاهده نزول عذاب بر آنان
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه «ما بصاحبكم من جِنّة» در آيه 46، مى تواند پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
3 - مشركان ، در قيامت و يا با مشاهده نزول عذاب ، اظهار مى كنند كه به قرآن ايمان دارند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه آيات پيشين - كه درباره قرآن بود - مى تواند قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 12
12 - فراهم شدن زمينه هاى اطمينان ، از سوى خدا است ; ولى حركت در طريق ايمان ، متكى به اراده خود انسان مى شود . *
أنزل السكينة . .. ليزدادوا إيمنًا مع إيمنهم
فعل «أنزل» به خداوند نسبت داده شده; اما فعل «يزدادوا» به خود مؤمنان نسبت داده شده است. بنابراين انسان در تكامل ايمان خود نقش دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 1
1 - اعتراف ساحران به پروردگار جهانيان و ايمان به توحيد ربوبى ، پس از مشاهده معجزه موسى و بطلان سحر خويش
فألقى موسى عصاه . .. قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 13 - 8
8- شناخت ربوبيّت خداوند ، از عوامل ايمام اصحاب كهف بود .
ءامنوا بربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 5 - 30
30 - مطالعه در چگونگى رويش و رشد گياهان گوناگون بر زمين هاى مرده ، زايل كننده هر گونه شك و ترديد در امكان برپايى رستاخيز و قدرت خدا بر احياى دوباره مردگان
يأيّها الناس إن كنتم فى ريب من البعث . .. و ترى الأرض هامدة ... من كلّ زوج بهيج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 11
11 - قرآن و پيام هاى آن بهترين وسيله براى ايمان به معارف الهى ( توحيد ، قيامت و . . . . ) است .
فبأى حديث بعده يؤمنون
در برداشت فوق ضمير «بعده» به قرآن و «باء» در فبأىّ» سببيه گرفته شده است. قابل ذكر است كه در اين صورت متعلق «يؤمنون» معارف الهى خواهد بود. يعنى اگر به وسيله قرآن به توحيد و مانند آن ايمان نياورند، پس به سبب چه چيز ديگرى ايمان خواهند آورد؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 17 - 5
5- متذكر بودن و هوشمندى ، عامل گرايش به توحيد و ناسازگار با شرك است .
أفمن يخلق كمن لايخلق أفلاتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 5
5 - توجّه به عاقبت ناگوار اقوام مشرك پيشين ، عامل گرايش به توحيد است .
هل من شركائكم . .. قل سيروا فى الأرض فانظروا كيف كان عقبة الذين من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 13
13 - دقت و تفكر در ملكوت آسمان ها و زمين و ديگر آفريده ها ، بهترين وسيله براى ايمان به خداى يگانه و روز قيامت
فبأى حديث بعده يؤمنون
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير «بعده» به استدلالى كه از «أو لم ينظروا» فهميده مى شود، برگردانده شود. بر اين مبنا «باء» در «بأىّ» سببيه است. يعنى اگر جهان آفرينش از آن جهت كه نيازمند آفريننده است نتواند آدمى را به خداى يگانه مؤمن كند، كدامين دليل توان اثبات آن را دارد؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 56 - 8
8- نياز ، از عوامل گرايش انسان به خداوند
فلايملكون كشف الضرّ عنكم و لاتحويلاً
برداشت فوق مبتنى بر اين نكته است كه خداوند براى گرايش دادن مشركان به خويش، به آنان يادآورى كرده كه جز من، كسى نياز شما را روا نخواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 11
11 - قرآن و پيام هاى آن بهترين وسيله براى ايمان به معارف الهى ( توحيد ، قيامت و . . . . ) است .
فبأى حديث بعده يؤمنون
در برداشت فوق ضمير «بعده» به قرآن و «باء» در فبأىّ» سببيه گرفته شده است. قابل ذكر است كه در اين صورت متعلق «يؤمنون» معارف الهى خواهد بود. يعنى اگر به وسيله قرآن به توحيد و مانند آن ايمان نياورند، پس به سبب چه چيز ديگرى ايمان خواهند آورد؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 5 - 4،30
4- توجه به پيدايش انسان و آفريده شدن وى از عناصرى بى جان ( خاك ، نطفه ، علقه و مضغه ) ، زداينده هر گونه ترديد در امكان برپايى رستاخيز و قدرت خدا بر بخشيدن حيات دو باره به مردگان
يأيّها الناس إن كنتم فى ريب من البعث فإنّا خلقنكم . ..ثمّ من مضغة
30 - مطالعه در چگونگى رويش و رشد گياهان گوناگون بر زمين هاى مرده ، زايل كننده هر گونه شك و ترديد در امكان برپايى رستاخيز و قدرت خدا بر احياى دوباره مردگان
يأيّها الناس إن كنتم فى ريب من البعث . .. و ترى الأرض هامدة ... من كلّ زوج بهيج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 17
17 - پروا داشتن از خدا و نهراسيدن از غير او ، مستلزم ايمان به قرآن و پرهيز از دين فروشى است .
ءامنوا بما أنزلت . .. و لاتشتروا بأيتى ثمناً قليلا و إيّى فاتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 3
3 - تلاوت تورات و انجيل و پيروى از آن دو ، موجب ايمان آوردن به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 12
12 - قرآن برترين سخن براى هدايت و شايسته ترين پيام براى ايمان آوردن به آن است .
فبأى حديث بعده يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 17
17- درخواست بصيرت از خداوند ، توجه به قرآن و حقايق مطرح شده در آن و مطالعه تورات ، راه هاى زدودن شك و شبهه درباره حقانيت قرآن است .
أفمن كان على بيّنة . .. فلاتك فى مرية منه
روشن است كه شك و شبهه، همانند علم و يقين كه از امور قلبى است، با امر و نهى قابل ايجاد و رفع نيست. بنابراين جمله «فلاتك فى مرية منه» (در حقانيت قرآن شك نداشته باش) ارشاد به فراهم آوردن زمينه هايى است كه مايه برطرف شدن شك مى شود و آنها همان حقايقى است كه در صدر آيه، بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 4
4- بينايى و شنوايى باطنى انسان ( توانايى درك و فهم حقايق ) گرايش دهنده او به توحيد ، ايمان به قرآن و انجام اعمال صالح
مَثل الفريقين كالأعمى والأصمّ والبصير والسميع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 24 - 2
2 - گرويدن اهل ايمان به قرآن و بهره گيرى از معارف آن ، مرهون هدايت و راهنمايى خداوند
و هدوا إلى الطّيّب من القول
مقصود از سخن پاك (الطيب من القول) مى تواند قرآن يا كلمه توحيد (لا إله إلاّ اللّه) باشد. برداشت فوق، بر پايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 11،13
11 - قرآن و پيام هاى آن بهترين وسيله براى ايمان به معارف الهى ( توحيد ، قيامت و . . . . ) است .
فبأى حديث بعده يؤمنون
در برداشت فوق ضمير «بعده» به قرآن و «باء» در فبأىّ» سببيه گرفته شده است. قابل ذكر است كه در اين صورت متعلق «يؤمنون» معارف الهى خواهد بود. يعنى اگر به وسيله قرآن به توحيد و مانند آن ايمان نياورند، پس به سبب چه چيز ديگرى ايمان خواهند آورد؟
13 - دقت و تفكر در ملكوت آسمان ها و زمين و ديگر آفريده ها ، بهترين وسيله براى ايمان به خداى يگانه و روز قيامت
فبأى حديث بعده يؤمنون
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير «بعده» به استدلالى كه از «أو لم ينظروا» فهميده مى شود، برگردانده شود. بر اين مبنا «باء» در «بأىّ» سببيه است. يعنى اگر جهان آفرينش از آن جهت كه نيازمند آفريننده است نتواند آدمى را به خداى يگانه مؤمن كند، كدامين دليل توان اثبات آن را دارد؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 4 - 6
6- توجه و باور به قدرت مطلق خدا ، زداينده هرگونه شبهه درباره معاد و برپايى قيامت
إلى الله مرجعكم و هو على كل شىء قدير
هدف از بيان قدرت خداوند ، پس از طرح مسأله معاد و روز قيامت ، اين است كه انسانها را متوجه قدرت همه جانبه خدا كند تا مبادا در تحقق يافتن قيامت - كه پذيرش آن براى نوع انسانها مشكل است - ترديد كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 5 - 30
30 - مطالعه در چگونگى رويش و رشد گياهان گوناگون بر زمين هاى مرده ، زايل كننده هر گونه شك و ترديد در امكان برپايى رستاخيز و قدرت خدا بر احياى دوباره مردگان
يأيّها الناس إن كنتم فى ريب من البعث . .. و ترى الأرض هامدة ... من كلّ زوج بهيج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 78 - 2
2 - دقت و انديشه در چگونگى پيدايش انسان ، زمينه ساز ممكن دانستن برپايى قيامت و حيات مجدد انسان ها
أوَلم ير الإنسن . .. و ضرب لنا مثلاً و نسى خلقه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 3
3 - تلاوت تورات و انجيل و پيروى از آن دو ، موجب ايمان آوردن به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 57 - 12
12 - مطالعه عوامل طبيعى در حياتبخشى به گياهان ، موجب پذيرش معاد و پى بردن به قدرت خداوند است .
هو الذى يرسل الريح . .. فاخرجنا به من كل الثمرت كذلك نخرج الموتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 4 - 6
6- توجه و باور به قدرت مطلق خدا ، زداينده هرگونه شبهه درباره معاد و برپايى قيامت
إلى الله مرجعكم و هو على كل شىء قدير
هدف از بيان قدرت خداوند ، پس از طرح مسأله معاد و روز قيامت ، اين است كه انسانها را متوجه قدرت همه جانبه خدا كند تا مبادا در تحقق يافتن قيامت - كه پذيرش آن براى نوع انسانها مشكل است - ترديد كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 5 - 4،30
4- توجه به پيدايش انسان و آفريده شدن وى از عناصرى بى جان ( خاك ، نطفه ، علقه و مضغه ) ، زداينده هر گونه ترديد در امكان برپايى رستاخيز و قدرت خدا بر بخشيدن حيات دو باره به مردگان
يأيّها الناس إن كنتم فى ريب من البعث فإنّا خلقنكم . ..ثمّ من مضغة
30 - مطالعه در چگونگى رويش و رشد گياهان گوناگون بر زمين هاى مرده ، زايل كننده هر گونه شك و ترديد در امكان برپايى رستاخيز و قدرت خدا بر احياى دوباره مردگان
يأيّها الناس إن كنتم فى ريب من البعث . .. و ترى الأرض هامدة ... من كلّ زوج بهيج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 16 - 5
5 - توجه به چگونگى خلقت نخستين انسان ، زداينده هر گونه ترديد در امكان معاد و توانايى خدا بر احياى مجدد مردگان
و لقد خلقنا الإنسن . .. ثمّ إنّكم يوم القيمة تبعثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 78 - 2
2 - دقت و انديشه در چگونگى پيدايش انسان ، زمينه ساز ممكن دانستن برپايى قيامت و حيات مجدد انسان ها
أوَلم ير الإنسن . .. و ضرب لنا مثلاً و نسى خلقه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 15 - 9
9 - تأثير كليدى رهبران سياسى و نظام اجتماعى ، در ايمان يا كفر و صلاح يا فساد جامعه
كما أرسلنا إلى فرعون رسولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 8
8 - بيم منافقان از مؤمنان ، عامل مؤمن جلوه دادن خويش
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم . .. و لكنهم قوم يفرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 7
7- هجرت ، از راه هاى مصون داشتن ايمان و جهاد ، مايه از بين رفتن موانع تفكر دينى در جامعه *
هاجروا من بعد ما فتنوا ثمّ جهدوا و صبروا
قرار گرفتن جهاد در كنار هجرت و مكمل شمرده شدن آن، مى تواند اشاره به مطلب فوق داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 82 - 10
10 - طغيان گرى ، تباه كننده ايمان است .
و لاتطغوا فيه . .. و إنّى لغفّار لمن تاب و ءامن
سخن از ايمان مجدد پس از طغيان گرى، ممكن است براى بيان اين نكته باشد كه طغيان، ايمان را از بين مى برد و يا به آن آسيب جدى وارد مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 37 - 4
4 - انجام گناه كبيره ، موجب زوال ايمان نخواهد شد . *
للذين ءامنوا . .. و الذين يجتنبون كبئر الإثم
برداشت ياد شده بنابراين احتمال است كه وصف «الذين يجتنبون. ..» احترازى باشد - و نه توضيحى - بدين معنا كه ايمان حقيقتى مستقل داشته باشد كه هر گاه با معنايى چون «اجتناب از كبائر» جمع شود، دستيابى به نعمت هاى جاودان بهشت را نتيجه دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 4
4- سوء استفاده از سوگند و ارزش هاى دينى ، از عوامل سست شدن عقيده و ايمان ديگران است .
و لاتتخذوا أيمنكم دخلاً بينكم فتزلّ قدم بعد ثبوتها
برداشت فوق، بنابراين احتمال است كه مراد از «قدم» ايمان و عقيده مردمى باشد كه به دين گرايش يافته اند و با ديدن سوء استفاده برخى از دين، قدمهايشان سست گردد و از ايمان روى گردان شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 2
2 - ظلم موجب كاهش مرتبه و ارزش ايمان مى شود.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 13
13- توجه به فرجام مؤمنان و كافران ، نقشى تعيين كننده در گرايش انسان به ايمان يا كفر دارد .
فمن شاء فليؤمن و من شاء فليكفر إنّا أعتدنا للظلمين نارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 7
7- گفتار و موضع گيرى هاى انسان در رابطه با دين ، داراى تأثير عميق بر روح و ايمان وى *
ذلك بأنّهم قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
از اين كه به زبان آوردن همدلى و هماهنگى با كافران، عامل ارتداد و يا عامل تسلّط شيطان بر انسان معرفى شده، مى توان نتيجه گرفت كه هرگونه سخن و موضع گيرى انسان عليه دين، داراى آثار جدى بر روح و ايمان او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 6
6 - تأثير و نقش اساسى استقامت و پايدارى بر مواضع دينى ، در به ثمر نشستن ايمان و دين دارى
و ألّوِاستقموا على الطريقة لأسقينهم ماء غدقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 43 - 5
5 - تأثير عميق تدبير سليمان ( ع ) در فاصله گرفتن بلقيس از آيين شرك آلود خويش
فلمّا جاءت . .. و كنّا مسلمين . و صدّها... إنّها كانت من قوم كفرين
از ارتباط آيه ياد شده با آيات پيش استفاده مى شود كه تدبير سليمان(ع) باعث شد كه بلقيس از شرّ رفتار شرك آلود خود رهايى يابد و به دامن توحيد و يكتاپرستى بازگردد; و گرنه بر اثر خو گرفتن به عادات قوم خود، همچنان در گمراهى مى ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 44 - 13
13 - راه يافتن بلقيس به توحيد و تسليم در برابر خداى يگانه با راهنمايى و مدد سليمان ( ع )
و أسلمت مع سليمن للّه ربّ العلمين
تصريح بلقيس به «مع سليمان» از يك سو به توحيد خالص و بى شائبه همانند توحيد سليمان اشاره دارد و از سوى ديگر افاده مى كند كه سليمان(ع) در راهيابى او به حق نقش داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 6
6 - انسان هاى بى تفاوت در قبال مشكلات و درگيرى هاى جامعه اسلامى ، فاقد روح واقعى ايمان
إنّما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم
از فاى «فأصلحوا» استفاده مى شود كه نتيجه ايمان و برادرى واقعى، اقدام عملى در جهت ايجاد الفت و رفع مشكلات مؤمنان است. پس آن جا كه ثمره مشهود نباشد، اصل ايمان مورد ترديد قرار مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 7،8
7 - تسليم شدن در برابر خداوند پس از ديدن نشانه هاى عذاب و گذشتن فرصت ، بى فايده است .
هل ينظرون الاّ ان يأتيهم . .. و قضى الأمر
8 - حصول ايمان و تسليم در قيامت ، سودى ندارد . *
و قضى الأمر
بنابراينكه مراد از آمدن عذاب و ملائكه، نزول آنها در قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 27 - 5
5 - دنيا، جايگاه توبه و ايمانِ ثمربخش است، نه آخرت.
فقالوا يليتنا نرد و لا نكذب بأيت ربنا و نكون من المؤمنين
زيرا اگر در قيامت توبه و ايمان ممكن بود، كافران آرزوى مراجعت به دنيا نمى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 8 - 5
5- در صورت تحقق درخواست كافران براى نزول ملائكه ، تمامى آنان هلاك مى شوند و مهلتى براى ايمان نخواهند داشت .
ما ننزّل الملئكة إلاّ بالحقّ و ما كانوا إذًا منظرين
انظار مصدر «منظر» به معناى تأخير انداختن است و حصر در آيه، نشان مى دهد كه با آمدن ملائكه، اجل هيچ كدام از كفار به تأخير نخواهد افتاد و به هلاكت خواهند رسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 102 - 2
2 - تنها دنيا عرصه گرايش به ايمان و نه آخرت
فلو أنّ لنا كرّة فنكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 55 - 8
8 - كافران ، در قيامت بهانه مى آورند كه در دنيا ، فرصت لازم را براى ايمان آوردن نداشته اند . *
و يوم تقوم الساعة يقسم المجرمون ما لبثوا غير ساعة
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه مكانى كه كافران مجرم، از آن سخن مى گويند، دنيا باشد و مرادشان از بيان چنين نكته اى، با ذكر قسم، به قرينه آيه پنجاه و هفت «فيومئذ لاينفع الذين ظلموا معذرتهم» عذرخواهى و يا بهانه تراشى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 5
5 - پذيرش ايمان از سوى خداوند ، داراى مهلتى مشخص و محدود است .
يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم و لا هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 8
8 - جايگاه ايمان آوردن ، عالم دنيا است ، نه آخرت .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 54 - 3
3 - با مرگ مشركان ، فرصت ايمان آوردن از آنان گرفته شده و ديگر جايى براى آن نمى ماند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به ... و حيل بينهم و بين ما يشتهون
احتمال دارد مراد از «ما يشتهون» - به قرينه ذكر ايمان مشركان با مشاهده عذاب و يا قيامت در آيات پيشين - علاقه به ايمان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 14
14 - پيشگامان در ايمان و تابعان نيك كردار ، برخوردار از الطاف مادى و معنوى خداوند در آخرت
رضى اللّه عنهم . .. لهم جنت تجرى
رضايت الهى، لطفى معنوى و بهشت جاودان، نعمتى مادى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 3
3- جنيان پيشتاز و گرويده به قرآن ، برخوردار از موقعيتى ويژه در ميان قوم خود *
قالوا يقومنا إنّا سمعنا
از لحن آيه شريفه و موضع بالاى جنيان در خطاب به قوم (ياقومنا)، مى توان به دست آورد كه آنان علاوه بر داشتن پيامى بزرگ، جايگاهى والا در ميان قوم شان داشته اند و چه بسا انتخاب آنان از سوى خداوند (صرفنا)، اشاره به اين جهت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 2
2 - ارزشمندى ايمان و مؤمن ، در پيشگاه خداوند
يا ايّها الّذين امنوا
در خطاب مستقيم خداوند، نوعى تشريف و تفخيم نهفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 4
4 - تقوا ، مرتبه اى بالاتر از ايمان
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 5
5 - جايگاه والاى ايمان و عمل صالح در پيشگاه خدا
و الذين ءامنوا و . .. الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
با توجه به تأكيد خدا در اين آيه و آيه قبل درباره ايمان و عمل صالح، ارزش و اهميت آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 8 - 7
7 - ايمان آوردن به خدا و سرنهادن در پيشگاه ربوبيت يگانه او ، ميثاق فطرى انسان ها با خداوند
لتؤمنوا بربّكم و قد أخذ ميثقكم
ضمير فاعل در «أخذ» به خدا بازمى گردد و مراد از ميثاق، ظاهراً همان ميثاق فطرت است كه در روايات از آن به «عالم ذر» تعبير شده است. براى اطلاع بيشتر به آيه 172 سوره «اعراف» مراجعه شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 14
14 - عشق به ايمان و زيبايى آن در قلب انسان ، امرى فطرى و الهى است . *
حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
برداشت بالا بنابر اين نكته است كه تحبيب ايمان و تزيين آن - به قرينه «فى قلوبكم» - بيانگر برنامه اى تكوينى باشد; يعنى، سرشت انسان متمايل به ايمان و مجذوب آن آفريده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 1
1 - مبتلا شدن مدعيان ايمان به فتنه و آزار و اذيت ، به منظور بازشناسى مؤمنان از منافقان است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 2
2 - برخى از باديه نشينان ، مدعى ايمان به اميد برخوردارى از امتيازات آن *
قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا
با توجه به اين كه اعراب، خود را مؤمن معرفى كرده اند، ولى قرآن سخن آنان را رد كرده است; اين احتمال جان مى گيرد كه اظهار ايمان اعراب، به خاطر آن بوده است كه از امتيازات ويژه مؤمنان برخوردار شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 1
1 - مبتلا شدن مدعيان ايمان به فتنه و آزار و اذيت ، به منظور بازشناسى مؤمنان از منافقان است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 2 - 5
5 - راهنما بودن قرآن به درستى و حق ، فلسفه و دليل ايمان آوردن گروهى از جن به اين كتاب
يهدى إلى الرشد فامنّا به
«فا» در «فآمنّا» عاطفه و براى ربط مسبب به سبب است; يعنى، چون قرآن به رشد هدايت مى كند، پس ما به اين سبب به آن ايمان آورديم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 3
3 - هادى و راهنما بودن قرآن ، فلسفه ايمان آوردن جن
و أنّا لمّا سمعنا الهدى ءامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 10 - 11
11- فايده ايمان به خود انسان بازمى گردد .
يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 7
7 - تبيين فوايد ايمان و دين دارى ، از سوى نوح ( ع ) براى مردم
استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا . و يمددكم بأمول و بنين ... و يجعل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 192 - 4
4 - ايمان ، از همگان حتى كفرپيشگان محارب پذيرفته است .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه متعلق «إنتهوا» كفر و شرك باشد. بنابراين «فإن انتهوا ...»; يعنى، اگر كافران و مشركان دست از كفر و شرك برداشتند و ايمان آوردند. بر اين مبنا جمله «فإن اللّه ...» گوياى دو معناست: 1- پذيرش ايمان آنان، 2- آمرزش خطاهاى گذشته شان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 10
10 - خداوند ، توبه و ايمان قوم يونس را پذيرفت و عذاب استيصال را از آنان برداشت .
إلا قوم يونس لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 134 - 1
1 - نيل به سعادت دنيا با ترك ايمان و تقوا ، پندار باطل كفرپيشگان بى تقوا
من كان يريد . .. فعند اللّه ثواب الدنيا و الأخرة
خداوند پس از سفارش به تقوا و ترك كفر (وصينا . .. ان اتقوا اللّه)، پاره اى از زيانهاى كفرپيشگى و بى تقوايى را برشمرد و با اين آيه به علتى از علل گرايش به كفر و بى تقوايى، يعنى توهم رسيدن به سعادت دنيا، اشاره مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 2
2- آنان كه با تلاوت قرآن هدايت نشوند و به سراى آخرت ايمان نياورند ، حتى اگر مردگانى زنده شوند و حقايق آخرت را براى آنان بيان كنند ، هدايت نخواهند يافت .
و لو أن قرءانًا . .. كلّم به الموتى
هر يك از جمله هاى «سيّرت به الجبال» و «قطّعت به الأرض» و «كلّم به الموتى» حكايت از معجزات درخواستى كفرپيشگان دارد كه به مناسبت مى توان گفت: جمله «كلّم به الموتى» حاكى است كه آنان براى باور به آخرت، از پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى خواستند تا مردگانى را زنده كند تا از آخرت و دنياى پس از مرگ براى آنان سخن بگويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 7
7 - كمال ايمان و درجات آن، وابسته به ميزان پالايش آن از شرك و ظلم است.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 3
3 - در ديدگاه اصحاب اخدود ، ايمان مردم ، جرمى سنگين و موجب كيفر سوزاندن بود .
ما يفعلون بالمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 4
4 - بسيارى از اقوام پيشين به دليل فقدان زمينه ايمان و تكذيب آيات الهى و نپذيرفتن هشدار هاى پيامبرانشان ، با عذاب استيصال نابود شدند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 14
14 - خداوند، مانعان راه ايمان را به كيفرى سخت مبتلا خواهد ساخت.
سنجزى الذين يصدفون عن ءايتنا سوء العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 25 - 4
4 - مؤمن انطاكيه ( حبيب نجار ) ، پيامبران آن ديار را بر ايمان استوارش به خداى يكتا ، به گواهى گرفت .
إنّى ءامنت بربّكم فاسمعون
خطابِ «فاسمعون» - بر مبناى اين كه مخاطبان آن پيامبران باشند - به اين منظور ايراد شده است تا پيامبران انطاكيه را بر ايمان آوردن خود به پروردگار شاهد بگيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 3،7
3 - باور به ربوبيت خدا ، رحمت آفرينى و مالكيتش بر روز جزا ، وادار كننده آدمى به پرستش او
رب العلمين. الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين. إياك نعبد
7 - ايمان به خدا و صفات او ، مايه باور به حضور همگان در پيشگاه اوست .
الحمد للّه رب العلمين . .. إياك نعبد
تغيير اسلوب كلام در سوره حمد، يعنى التفات از غيبت به خطاب حاوى نكاتى است، از جمله اينكه آدمى پيش از آگاه شدن به صفات خدا - مانند ربوبيت او بر هستى و . .. - گويا احساس نمى كند كه خداوند بر همه چيز حاضر و ناظر است; ولى پس از باور به ربوبيت او و ساير صفاتش، خود و ديگران را در محضر خدا مى يابد و او را در همه شؤونات حاضر مى بيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 6 - 8
8 - ايمان به خدا و صفاتش ، « صراط مستقيم » است .
الحمد للّه رب العلمين . .. إهدنا الصرط المستقيم
از حقايقى كه «الصراط المستقيم» مى تواند به آنهااشاره داشته باشد، ايمان به خدا و ربوبيت او و . .. است كه از «الحمد للّه» تا «مالك يوم الدين» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 1،2،16
1 - ايمان به غيب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق از صفات اهل تقواست .
هدًى للمتقين. الذين يؤمنون ... ينفقون
«غيب» به معناى پنهان و ناپيداست و چون ايمان به آن ارزشهاى دينى شمرده شده، مقصود از «غيب» هر پنهان و نهانى نيست، بلكه مراد از آن، به مناسبت فرازهاى بعد، خدا و فرشتگان و مانند آنهاست.
2 - ايمان به غيب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق ، وظايفى ضرورى بر عهده بندگان
الذين يؤمنون بالغيب . .. ينفقون
16 - « عن ابى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عز و جل « الذين يؤمنون بالغيب » قال : من أقر بقيام القائم انه حق ;
از امام صادق (ع) درباره «الذين يؤمنون بالغيب» روايت شده كه فرمود: آنان كسانى هستند كه به حقانيت قيام قائم اقرار دارند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 1،2،3،7،8،9
1 - ايمان به قرآن و معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از صفات متقين است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك
2 - تقوا پيشگان ، مؤمن به كتاب هاى آسمانىِ اديان گذشته و معارف و احكام آنها
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
3 - لزوم ايمان به همه معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انبياى پيشين
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
7 - ايمان به غيب و رسالت انبياى الهى و يقين به آخرت ، زمينه دستيابى به هدايت هاى قرآن است .
هدًى للمتقين . .. الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقن
8 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و يقين به آخرت ، ركن هاى اعتقادى دين
الذين يؤمنون بالغيب . .. و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقنون
9 - هر انسانى - چه از اهل كتاب و چه از غير ايشان - در صورتى كه به اركان اعتقادى و عملى دين اسلام پايبند باشد ، از زمره تقواپيشگان است .
الذين يؤمنون بالغيب . .. و ما انزل من قبلك
روشن است كه مجموعه صفات ياد شده در آيه سه و چهار، ويژگيهاى متقين است. بنابراين تكرار «الذين» به منظور تقسيم اهل تقوا به دو گروه نيست، بلكه - چنان كه برخى از مفسران گفته اند - تكرار «الذين» اشاره به اين است كه دارندگان اين صفات، تقوا پيشه هستند; چه پيش از آن به ديگر كتابهاى آسمانى مؤمن بوده باشند، همانند: يهود و نصارا; يا چنين نباشند مانند: اعراب جاهلى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 5
5 - رستگارى انسان در گرو ايمان به اصول اعتقادى دين و پايبندى به اركان عملى آن است .
الذين يؤمنون . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 6 - 3
3 - قرآن بهترين راهنماى مردم براى ايمان به خدا و قيامت
إن الذين كفروا سواء عليهم ءأنذرتهم أم لم تنذرهم لايؤمنون
چنانچه مراد از «كفر» كفر به قرآن باشد، جمله «سواء عليهم» به اين حقيقت اشاره دارد كه اگر قرآن در انسانى تأثير نبخشد چگونه انتظار مى رود كه از سخن پيامبر(صلی الله علیه و آله) تأثير بپذيرد؟ و اين حاكى از آن است كه قرآن بهترين وسيله هدايت و ارائه كننده مؤثرترين انذارهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 3
3 - ايمان به خدا و روز قيامت ، از اركان اعتقادى دين اسلام
و من الناس من يقول ءامنا باللّه و باليوم الأخر
معمولا كسانى كه در صدد نفوذ در ميان طايفه و گروهى هستند، پايبندى خويش را به مهمترين اصول آن طايفه ابراز مى دارند. بنابراين از ديدگاه همگان، ايمان به خدا و قيامت از مهمترين اركان اعتقادى اسلام مى باشد و آدمى با اظهار ايمان به آن از زمره مسلمانان محسوب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 2
2 - صداقت توده هاى مردم در ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آيين اسلام
ءامنوا كما ءامن الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 21 - 6
6 - باور به خالقيت و ربوبيت خدا ، عامل گرايش انسان به بندگى اوست .
اعبدوا ربكم الذى خلقكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 5
5 - خداوند ، از منكران قرآن خواسته است تا در صورت عجز از آوردن همانند براى قرآن ، به قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان آورند .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
مراد از لزوم دورى از آتش دوزخ پرهيز از موجبات آن است و موجبات آتش - به قرينه موضوع بحث در اين دو آيه (حقانيت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)) - انكار قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى باشد. بنابراين «فاتقوا النار»; يعنى: فاتقوا الكفر بالقرآن و الرسول لتتقوا النار.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 28 - 3
3 - تفكر آدمى در آفرينش حيات و مرگ خويش ، وادار كننده وى به ايمان و باور به خداى يكتاست .
كيف تكفرون باللّه و كنتم أموتاً فأحيكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 29 - 13
13 - باور به علم مطلق خدا و قدرت گسترده و همه جانبه او ، زايل كننده هر گونه شبهه در راستى و درستى تحقق معاد و زنده شدن مردگان
ثم يحييكم ثم إليه ترجعون. هو الذى خلق ... و هو بكل شىء عليم
جمله «هو الذى . .. سبع سماوات» اشاره به قدرت بى انتهاى خداوند دارد و جمله «و هو بكل شىء عليم» حاكى از علم مطلق الهى است. از هدفهاى بيان قدرت و علم همه جانبه خداوند - پس از بيان معاد و زنده كردن مردگان (ثم يحييكم ثم إليه ترجعون) - بر طرف كردن هرگونه شبهه در راستى و درستى آن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 1،3،5
1 - خداوند ، فراخوان بنى اسرائيل به تصديق قرآن و ايمان به آن
يبنى إسرائيل . .. و ءامنوا بما أنزلت
3 - ايمان به قرآن و كافر نشدن به آن ، از عهد هاى خدا با بنى اسرائيل
أوفوا بعهدى . .. و ءامنوا بما أنزلت
5 - نزول قرآن از جانب خدا ، دليل ضرورت ايمان همگان به آن
ءامنوا بما أنزلت
هدف از آوردن «ما»ى موصوله و تبيين آن با جمله «أنزلت» به جاى قرآن و مانند آن، بيان علت حكم (لزوم ايمان) است; يعنى، چون قرآن را خداوند نازل كرده، بايد بدان ايمان آوريد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 44 - 8
8 - پذيرش اسلام و ايمان به قرآن ، از فرمان هاى تورات و انجيل به پيروان خويش
أتأمرون الناس بالبر و تنسون أنفسكم و أنتم تتلون الكتب
جمله «تُنسون أنفسكم» را مى توان به قرينه آيات پيشين - كه سخن از دعوت به ايمان بود - در ارتباط با ايمان به قرآن دانست. بر اين اساس آيه اشاره به اين معنا دارد كه: شما عالمان اهل كتاب مردم را به نيكيها دعوت مى كنيد; ولى وظيفه خويش را كه ايمان به قرآن است، فراموش مى كنيد; سپس با جمله «و أنتم تتلون الكتب» بيان مى دارد كه: آنان از اين وظيفه مطلع بودند; يعنى، در كتابهاى آسمانى، اين حقيقت وجود داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 5
5 - ايمان به خدا و قيامت و تصديق رسالت پيامبران ، از اصول مشترك اديان آسمانى است .
إن الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر
ايمان به خدا و قيامت از «من آمن . ..» به دست مى آيد و ايمان به رسولان الهى از عنوانهاى مذكور در آيه (مسلمانان، يهوديان و
...) معلوم مى شود; زيرا اين ملتها همه معتقد به رسالت انبيا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 77 - 6
6 - باور به علم مطلق الهى و آگاهى او به نهان و آشكار انسان ، بازدارنده وى از خطا ها و لغزشها
أو لايعلمون أن اللّه يعلم ما يسرون و ما يعلنون
جمله «أتحدثونهم . .. ليحاجوكم» در آيه قبل، رساى به اين است كه: پندار باطل يهود (محدود بودن علم خدا)، آنان را به لغزشها و گناهان پنهانى، بى پروا مى كند. بنابراين، هدف از بيان علم مطلق الهى در رد آن پندار، اين است كه: انسانها بر اثر باور و توجه به آگاهى همه جانبه خدا از خطاها - چه در خفا و چه آشكار - از لغزشها باز ايستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 11
11 - عده بسيار اندكى از يهوديان ، معارف اسلام را باور كرده ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آوردند . *
فقليلا ما يؤمنون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه «قليلا» حال براى فاعل «يؤمنون» باشد; يعنى: «فما يؤمنون منهم إلا نفر قليل; پس ايمان نمى آورند از يهود مگر افرادى معدود». (اقتباس از مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 10،23،26
10 - ملاك يهوديان ، براى ايمان آوردن به پيامبران ، بعثت آنان از ميان بنى اسرائيل است .
قالوا نؤمن بما أنزل علينا
هر چند ايمان به قرآن و كتابهاى آسمانى محور سخن در آيه شريفه است; ولى از آن جا كه نزول كتاب آسمانى مستلزم بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز هست، دعوت به پذيرش قرآن، دعوت به ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز مى باشد و سخن يهود - كه فقط به كتاب خود ايمان مى آوريم - مستلزم اين معنا نيز هست كه: فقط به پيامبران خود ايمان مى آوريم.
23 - ناسازگارى ايمان به كتاب هاى آسمانى و قتل پيامبران
قالوا نؤمن بما أنزل علينا . .. قل فلم تقتلون أنبياء اللّه
26 - ايمان به پيامبران پس از موسى ( ع ) و ضرورت پيروى از آنان ، از تعاليم تورات است .
فلم تقتلون أنبياء اللّه من قبل إن كنتم مؤمنين
متعلق «مؤمنين» بقرينه «نؤمن بما أنزل علينا» مى تواند ايمان به تورات باشد. جمله «فلم تقتلون ...» بيانگر جواب شرط (إن كنتم) است; يعنى، اگر مدعى ايمان به تورات هستيد چرا پيامبران خدا را كشتيد؟ اين معنا اقتضا مى كند كه: تورات حاوى بشارت به آمدن پيامبرانى پس از موسى(ع) و لزوم پيروى از آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 93 - 20
20 - ادعاى ايمان به كتاب هاى آسمانى و پيامبران الهى ، ناسازگار با گرايش به اعمال نارواست .
بئسما يأمركم به إيمنكم إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 11
11 - ايمان به پيامبر اسلام از عهد هاى خداوند با اهل كتاب
أو كلما عهدوا عهداً . .. و لما جاءهم رسول ... نبذ فريق
بيان انكار رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ناديده گرفتن حقايق ذكر شده در تورات - پس از ياد كردن از عهدهاى يهود با خدا و نقض آنها - اشاره به برداشت فوق دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 102 - 50
50 - علم و ايمان به سراى آخرت ، بدون عمل به مقتضاى آن ، به منزله جهل و بى ايمانى است .
لقد علموا لمن اشتريه ماله فى الأخرة من خلق . .. لو كانوا يعلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «لو كانوا يعلمون» در ارتباط با «لقد علموا . ..» مطرح باشد. بر اين مبنا مفعول «يعلمون» محروميت ساحر از سراى آخرت است. بر اساس اين معنا، خداوند از يكسو آنان را عالم مى داند (لقد علموا )و از سوى ديگر آنها را جاهل مى شمرد (لو كانوا يعلمون) تا به اين حقيقت اشاره كند كه: علم و ايمان بدون عمل به مقتضاى آن، به منزله جهل و بى ايمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 4
4 - يهوديان در صورت ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن و پرهيز از گناهان ( سحر ، بى اعتنايى به كتاب هاى آسمانى و . . . ) از پاداش هاى الهى بهره مند مى شدند .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة من عنداللّه خير
مراد از ضمير در «أنهم» به قرينه آيه 99 و 101 يهوديان كافر به پيامبر و قرآن است. قابل ذكر است كه جمله «لمثوبة ...» جانشين جواب شرط است و آن جواب جمله اى همانند «لأثيبوا» (همانا پاداش داده مى شدند) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 107 - 8
8 - توجه به قدرت مطلق خداوند و حاكميتش بر جهان آفرينش ، موجب باور به توان خداوند بر جايگزينى دينى بهتر يا همانند دين منسوخ
نأت بخير منها أو مثلها ألم تعلم أن اللّه على كل شىء قدير. ألم تعلم أن اللّه له م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 108 - 11
11 - ايمان به آيات الهى و احكام دين ، طريق درست و راه اعتدال است .
و من يتبدل الكفر بالإيمن فقد ضل سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 110 - 15
15 - باور و توجه آدمى به نظارت خداوند بر اعمال نيك ، زمينه ساز آن اعمال است .
إن اللّه بما تعملون بصير
ايجاد زمينه براى انجام كارهاى نيك، از اهداف بيان نظارت خداوند بر اعمال انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 4،7
4 - تورات و انجيل ، حاوى بشارت به آمدن قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بيانگر ضرورت ايمان به آن دو است .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
چون خواندن تورات و انجيل و پيروى از آن دو، مايه ايمان آوردن به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى شود، به دست مى آيد كه: آن دو كتاب، بشارت به آمدن قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) و لزوم ايمان آوردن به آنها مطرح شده است.
7 - پيروى از دستورات كتاب هاى آسمانى ، نشانه ايمان داشتن به آنهاست .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«الذين» مبتدا و «أولئك يؤمنون به» خبر براى آن است و جمله «يتلونه . ..» حال براى «الذين» مى باشد. بنابراين معناى جمله فوق با توجه به ارجاع ضمير «به» به «الكتاب» چنين است: كسانى از اهل كتاب - كه از كتاب خويش پيروى مى كنند - به آن ايمان دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 6
6 - ايمان به خدا و روز قيامت از اركان اساسى مكتب انبيا ( ع )
من ءامن منهم باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 131 - 8
8 - باور به ربوبيت خدا بر جهان آفرينش ، وادار كننده آدمى به تسليم و اطاعت خدا
أسلمت لرب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 1،3،4،6،8،9،10،16،17
1 - ضرورت ايمان داشتن به خدا ، قرآن و احكام و معارف نازل شده بر ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق و يعقوب ( ع )
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و يعقوب
3 - ضرورت ايمان به احكام ، معارف و پيامبران فرستاده شده به سوى اسباط ( طايفه هاى بنى اسرائيل )
ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا . .. الأسباط
4 - لزوم ايمان به تورات ، انجيل و احكام و معارف آسمانىِ اعطا شده به موسى و عيسى ( ع )
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى موسى و عيسى
6 - ضرورت ايمان به كتاب هاى آسمانى همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان
ءامنا باللّه . .. و ما أوتى النبيّون من ربهم
8 - مسلمانان ، بايد به همه پيامبران ايمان داشته و از تبعيض در ايمان گريزان باشند .
لانفرق بين أحد منهم
چون بحث آيه شريفه درباره ايمان است، مقصود از «لاتفرق بين أحد منهم; ميان پيامبران فرق نمى گذاريم» فرق نگذاشتن در ايمان به ايشان است نه جهات ديگر.
9 - ايمان داشتن به برخى از پيامبران و كافر شدن به برخى ديگر ، مايه هدايت نبوده و ناروا مى باشد .
قالوا كونوا هوداً أو نصرى تهتدوا . .. لانفرق بين أحد منهم
10 - مسلمانان ، بايد به يهود و نصارا ابلاغ كنند كه به قرآن و همه پيامبران و احكام و معارف نازل شده بر آنان و به تمامى كتاب هاى آسمانى ، ايمان دارند .
قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم . .. و ما أوتى النبيّون
برداشت فوق از كلمه «قولوا» (بگوييد) استفاده مى شود. آيه قبل گوياى اين است كه «مقول له» (كسى كه بايد به او ابلاغ شود) يهود و نصاراست.
16 - تسليم بودن در برابر خدا ، مستلزم ايمان به همه پيامبران و كتاب هاى آسمانى است .
ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا . .. و نحن له مسلمون
جمله «و نحن له مسلمون» مى تواند به منزله دليل و علت براى حقايق بيان شده در آيه مورد بحث باشد.
17 - ايمان به خدا ، پيامبران ، و كتاب هاى آسمانى و تسليم بودن در برابر خدا ، از اركان دين اسلام است .
قولوا ءامنا باللّه . .. و نحن له مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 1
1 - ايمان داشتن به قرآن و پيامبران و معارف نازل شده بر آنان ، صبغه اى است كه خداوند اهل ايمان را با آن تطهير و تزيين كرده است .
قولوا ءامنا باللّه . .. صبغة اللّه
«صبغة» مصدر نوعى و به معناى رنگ آميزى كردن است و در آيه شريفه مفعول مطلق براى فعل محذوف (صبغنا) مى باشد. آوردن مصدر نوعى، اشاره به رسم يهود و نصارا دارد كه به منظور تطهير فرزندانشان آنان رابا آبى مخصوص به نام «معموديه» شستشو مى دادند. مراد از «صبغة اللّه» - به قرينه آيات قبل - ايمان به خدا و ... است. بنابراين جمله «صبغة اللّه» چنين معنا مى شود: خداوند، ما را با ايمان به خود و ... رنگ آميزى (تطهير) كرده است نه مانند رنگ آميزى يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 139 - 8
8 - اخلاص مسلمانان و باور توحيدى آنان ، دليل ناروا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند و انتخاب پيامبر (صلی الله علیه و آله)
از ميان آنان
أتحاجوننا فى اللّه . .. و نحن له مخلصون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 3
3 - مؤمنانى كه از سر باور به « از خدا بودن و به او بازگشتن » مصايب راه ايمان را تحمل مى كنند ، از مقامى والا در پيشگاه خداوند برخوردارند .
قالوا إنا للّه و إنا إليه راجعون. أولئك عليهم صلوت من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 5،7،17
5 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران و پرداخت مال ( انفاق ) براى رفع نياز مستمندان و آزادى بردگان از مسائل اساسى دين است .
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ءامن باللّه ... و ءاتى المال على حبه
7 - ضرورت ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و تمامى پيامبران
و لكن البر من ءامن باللّه و اليوم الأخر و الملئكة و الكتب و النبيين
17 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران مشخصه نيكان
و لكن البر من ءامن باللّه . .. و النبيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 181 - 8
8 - باور و توجه به دانايى خداوند ، بازدارنده انسان از تغيير و تبديل وصيت هاى ميت
فمن بدله . .. إن اللّه سميع عليم
هدف از بيان علم و آگاهى خداوند پس از بيان حرمت تغيير وصيت و گناه بودن آن، اين است كه: آدمى با توجه به آن، در انديشه تغيير و تبديل وصيت برنيايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 8،9،12،13
8 - وجوب اطاعت از فرمان هاى خدا و ضرورت ايمان داشتن به او
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى
برداشت فوق بر اين مبناست كه «استجابت» به معناى «اجابت» باشد. بنابراين «فليستجيبوا لى» يعنى، پس بندگان بايد فرمانهاى مرا اطاعت كنند.
9 - ضرورت ايمان به نزديك بودن خداوند به بندگان و توان او بر اعطاى درخواست هاى ايشان
و ليؤمنوا بى
از آن جا كه «و ليؤمنوا بى» پس از بيان قرب الهى به بندگان و اجابت درخواستهاى ايشان مطرح شده، مى توان گفت: مراد از
ايمان در اين جا ايمان به نزديكى خدا و اجابت درخواستهاى بندگان است.
12 - دستيابى به هدايت ، در گرو توأم بودن ايمان به خدا و اطاعت از اوست .
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
13 - دعا كردن به درگاه خدا و باور داشتن به اجابت آن ، زمينه ساز هدايت يابى انسان است .
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 15
15 - ايمان به خداوند ، اقرار زبانى و تصديق قلبى به وحدانيّت ، قيوميّت ، حيات ، مالكيّت و علم مطلق اوست .
اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القيّوم . .. يؤمن باللّه ... و اللّه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 257 - 2،6
2 - ايمان به خداوند و كفر به طاغوت ، موجب جلب سرپرستى ، ياورى و دوستى خداوند
فمن يكفر بالطّاغوت . .. اللّه ولىّ الّذين امنوا
براى «ولىّ»، معانى متعدّدى گفته شده است ; از آن جمله كه با آيه شريفه تناسب دارد، سرپرست، ياور و دوست است.
6 - ايمان به خداوند ، زمينه ساز راهيابى انسان به نور
اللّه ولّى الّذين امنوا يخرجهم من الظّلمات الى النّور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 7 - 24،29،41،45
24 - رسوخ در علم ، زمينه ايمان كامل به تمامى قرآن
و الراسخون فى العلم يقولون امنّا به كلّ من عند ربّنا
29 - اظهار ايمان به آياتِ متشابه و محكم قرآن ، شيوه راسخين در علم
و الراسخون فى العلم يقولون امنّا به كلّ من عند ربّنا
جمله «يقولون . .. »، بيانگر آن است كه راسخين در علم، ايمان خويش را اظهار مى كنند.
41 - لزوم ايمان توأم با عمل به آيات محكم و ايمان به آيات متشابه بدون مبنا قرار دادن آن براى عمل
منه ايات محكمات و اُخر متشابهات
امام صادق (ع): ان القرآن فيه محكم و متشابه فاما المحكم فنؤمن به و نعمل به و ندين و اما المتشابه فنؤمن به و لا نعمل به و هو قول اللّه تبارك و تعالى: «فامّا الّذين فى قلوبهم . .. ».
بصائر الدرجات صفار، ص 203، ح 3، ب 10 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 162، ح 4.
45 - اعتراف راسخان در علم ناآگاه از تأويل متشابهات ، به اينكه همه قرآن ( محكم و متشابه آن ) از نزد خداست .
يقولون امنّا به كلّ من عند ربّنا
امام باقر (ع): . .. فقال الّذين لا يعلمون: ما نقول اذا لم نعلم تأويله فاجابهم اللّه: «يقولون امنا به كلّ من عند ربّنا» ... .
تفسير عياشى، ج 1، ص 164، ح 6 ; تفسير برهان، ج 1، ص 271، ح 13.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 8 - 5
5 - ايمان به تمامى قرآن ( محكمات و متشابهات ) ، هدايتى از جانب خداوند است .
و الرّاسخون فى العلم يقولون امنّا به كل من عند ربّنا . .. ربّنا لا تزغ قلوبنا بع
جمله «هديتنا» پس از «امنّا به كل مِن عند ربّنا»، مى تواند تفسيرى براى ايمانشان به تمامى قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 9 - 1،3
1 - اذعان عالمان ژرفنگر ، به وقوع قيامت ، بر اساس وعده الهى
و الراسخون فى العلم . .. ربّنا انّك جامع النّاس ليوم لا ريب فيه انّ اللّه لايخلف
3 - اعتقاد به قيامت ، زمينه احساس نياز انسان به رحمت و هدايت الهى
ربّنا لا تزغ قلوبنا . .. ربّنا انّك جامع الناس
بنابراينكه «ربّنا انك جامع الناس»، بيانگر علّت طلب رحمت و استمرار هدايت خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 26 - 3
3 - لزوم اقرار به مالكيّت و قدرت مطلقه خدا ، و اينكه همه نيكى ها به دست اوست .
قل اللّهم مالك الملك تؤتى الملك من تشاء . .. بيدك الخير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 1،7،9
1 - ضرورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. و الكتب الذى أنزل من قبل
7 - ضرورت ايمان به فرشتگان ، پيامبران الهى و روز قيامت
و من يكفر باللّه و ملئكته و كتبه و رسله و اليوم الأخر
9 - اعتقاد به خدا ، پيامبران ، روز قيامت ، فرشتگان و كتب آسمانى ، اركان هدايت و شرط تحقق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه و رسوله . .. فقد ضل ضللا بعيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 2،6،7
2 - ايمان به خدا و شكر نعمت هاى او ، موجب گرفتار نشدن انسان به عذاب دوزخ است .
ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
مراد از عذاب به قرينه آيه 145 (فى الدرك الاسفل من النار)، آتش جهنم است.
6 - روحيه شكر و سپاسگزارى ، زمينه ساز ايمان به خداست . *
إن شكرتم و ءامنتم
تقديم «شكرتم» بر «ءامنتم»، مى تواند اشاره به اين معنا باشد كه شكر نعمت، مستلزم شناخت منعم (خداوند) است و نتيجه شناخت منعم، ايمان به اوست.
7 - ايمان به خداوند ، بارزترين نمود شكر و سپاس انسان به درگاه اوست .
إن شكرتم و ءامنتم
جمله «ءامنتم» پس از «شكرتم»، مى تواند بيان شكر و تعيين بارزترين و مهمترين مصداق آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 3،4
3 - اعتقاد به خدا و همه انبيا و رسالت آنان ، شرط تحقق ايمان
إنّ الذين يكفرون باللّه و رسله و يريدون أن يفرقوا . .. أولئك هم الكفرون
4 - وجود تلازم ميان ايمان به خدا و ايمان به رسالت انبياى الهى
و يريدون أن يفرقوا بين اللّه و رسله . .. و يريدون ان يتخذوا بين ذلك سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 1،2،8
1 - ايمان به خدا و انكار هر يك از رسولان الهى ، ايمانى دروغين و كفرى حتمى است .
و يريدون أن يفرقوا بين اللّه و رسله . .. أولئك هم الكفرون حقّاً
2 - انكار برخى از رسولان و ايمان به برخى ديگر ، كفرى قطعى و ريشه دار است .
يقولون نؤمن ببعض و نكفر ببعض . .. أولئك هم الكفرون حقّاً
كلمه «حقاً» در آيه، مقابل باطل نيست، بلكه به معناى عمق كفر و تحقق حتمى آن است.
8 - انكار برخى از رسولان الهى و ايمان به برخى ديگر ، ناشى از غرور و خود محورى است .
و أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
چون عذابهاى الهى متناسب با گناه آدمى است (جزاءاً وفاقاً)، بنابراين گرفتار شدن منكران رسالت به عذاب خوار كننده، حاكى از اين است كه آنان برخوردار از روحيه تكبر و خودخواهى بوده اند و همين امر باعث كفرشان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 2،3،4،5،7
2 - ايمان به همه پيامبران و از بين بردن زمينه اختلافات مذهبى ، مورد دعوت و تأكيد خداست .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم
3 - وجود ملازمه بين ايمان به خدا و اعتقاد به تمامى پيامبران
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم
4 - كسانى كه به تمامى پيامبران الهى ايمان دارند ، از مقام و كرامتى والا ، برخوردارند .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم أولئك
اشاره به مؤمنان با كلمه «أولئك»، حكايت از مقام رفيع آنان دارد.
5 - ايمان دارندگان به خدا و تمامى انبيا ، مورد وعده الهى به برخوردارى از پاداش هاى فراوان
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. أولئك سوف يؤتيهم أجورهم
7 - اعتقاد به خدا و تمامى پيامبران ، موجب جلب غفران و رحمت الهى است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 159 - 1
1 - همه اهل كتاب ، قبل از مرگ حضرت عيسى ( ع ) ، به او ايمان مى آورند .
و إن من أهل الكتب إلاّ ليؤمننّ به قبل موته
كلمه «ان» نافيه است و كلمه «احد» كه مبتداى جمله است، حذف شده ; يعنى (ان احد من اهل الكتاب . ..) و ضمير در موته مى تواند به «عيسى» ارجاع داده شود و مى تواند به «احد» برگردانده شود، برداشت فوق مبتنى بر احتمال اول است. گفتنى است بنابراين احتمال مراد از «اهل كتاب» كسانى از آنان هستند كه زمان ظهور وى را درك مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 3،4،10،11،12،16
3 - لزوم ايمان به كتب آسمانى پيشين در كنار ايمان به قرآن
لكن الرسخون . .. و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
4 - نقش ايمان واقعى به اديان گذشته در پذيرش قرآن و ديگر كتب آسمانى
و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
10 - يهوديان بپادارنده نماز و پرداخت كننده زكات ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون . .. و المقيمين الصلوة و المؤتون الزكوة
گفتنى است كه «المقيمين» به وسيله فعلى همانند «امدح» و يا «اخص» منصوب شده و در اصل چنين بوده «و المقيمون الصلوة اخصهم و امدحهم» كه بنابر قواعد ادبى المقيمون و فعل اخص و امدح حذف شده است و ضمير در «امدحهم» به صورت اسم ظاهر در آمده است.
11 - يهوديان مؤمن به خدا و قيامت ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون فى العلم منهم . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
بنابر اينكه «المؤمنون باللّه . ..» عطف باشد بر «الرسخون».
12 - مؤمنان به خدا ، قيامت و قرآن ، بر پا دارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، از پاداش بزرگ الهى ، برخوردار خواهند شد .
أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
16 - ايمان به خدا و قيامت ، مستلزم ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
كلمه «المؤمنون باللّه» عطف بر «الراسخون» است و در نتيجه «يؤمنون بما انزل . ..» خبر براى «المؤمنون باللّه» نيز مى باشد. گفتنى است كه لازمه ايمان به قرآن، ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و لذا در برداشت فوق ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 8
8 - ايمان به ديگر پيامبران الهى ، مستلزم ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) است .
إنّا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح و النبين
خداوند با ذكر اين نكته كه از نظر وحى بين پيامبر اسلام و ديگر پيامبران فرقى نيست، به آنانكه مدعى ايمان به پيامبرانند گوشزد مى كند كه اگر به نبوت آنها ايمان داريد به پيامبر اسلام نيز ايمان آوريد و اگر او را انكار مى كنيد در حقيقت پيامبران ديگر را نيز انكار كرده ايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 164 - 8
8 - ايمان واقعى به موسى ( ع ) در پى دارنده ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
أوحينا إليك كما . .. كلم اللّه موسى تكليماً
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «كلم اللّه . ..» عطف بر «اوحينا الى نوح» در آيه قبل باشد. يعنى همانگونه به تو اى پيامبر وحى كرديم كه با موسى سخن گفتيم و چون روى سخن با كسانى است كه اعتراف به پيامبرى موسى(ع) دارند آنان با توجه به اين مشابهت بايد اعتراف به پيامبرى رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) نيز داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 167 - 6
6 - ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، راه خداست .
إنّ الذين كفروا و صدوا عن سبيل اللّه
با توجه به اينكه متعلق «كفروا» قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، مى توان گفت مراد از «سبيل اللّه» ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 7
7 - ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و قرآن موجب خير و سعادت بشريت
يأيها الناس قد جاءكم الرسول بالحق . .. فامنوا خيراً لكم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «خيراً» خبر براى فعل محذوف «يكن» باشد و تقدير كلام چنين است «فامنوا ان تؤمنوا يكن خيراً لكم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 21،22،25،30
21 - اهل كتاب ، مأمور به ايمان به خدا و پيامبران و پرهيز از سه گانه پرستى ( تثليث )
ياهل الكتب . .. فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة
22 - لزوم ايمان به تمامى پيامبران
فامنوا باللّه و رسله
25 - ناسازگارى ايمان به پيامبران با عقيده تثليث
ياهل الكتب . .. فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة
جمله «و لاتقولوا ثلثة» به منزله بيان و توضيحى است براى جمله «ءامنوا باللّه و رسله».
30 - ناسازگارى اعتقاد به تثليث با اعتقاد به خدا و يگانگى او ( توحيد )
فامنوا باللّه و رسله و لاتقولوا ثلثة . .. انما اللّه اله وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 172 - 11،13
11 - علم و ايمان حضرت عيسى ( ع ) و فرشتگان مقرب الهى به قيامت و محشور شدن به پيشگاه خداوند ، مانع استكبار آنان از بندگى خدا
لن يستنكف المسيح ان يكون عبداً للّه و لاالملئكة . .. فسيحشرهم إليه جميعاً
جمله «و من . ..» جمله حاليه و بيان علت از جمله سابق است. يعنى امكان ندارد مسيح و فرشتگان از عبادت خدا امتناع كنند ; چون حشر انسان و ملائكه به سوى خدا حتمى است و مسيح و فرشتگان از آن آگاهند.
13 - علم و ايمان در قيامت و حضور در پيشگاه خداوند ، مانع از استكبار و بازماندن از عبادت خدا
لن يستنكف المسيح . .. و من يستنكف عن عبادته و يستكبر فسيحشرهم إليه جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 2،5،10،11
2 - ايمان به خداوند و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى از رحمت و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
بدان احتمال كه ضمير در «به» به «برهن» (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) و «نور» (قرآن)در آيه قبل برگردد.
5 - تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) شرط بارورى ايمان به خدا
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
10 - هدايت به راه راست و رسيدن به خدا در گرو ايمان به خداوند و تمسك به وى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
11 - هدايت به راه راست و رسيدن به خداوند ، در گرو ايمان به وى و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 17،19
17 - ايمان به خدا ، اعتقاد به وحى و رسالت و عفت و پاكدامنى ، از ارزش هاى والا در انتخاب همسر و تشكيل خانواده
و المحصنت . .. و المحصنت
19 - اعتقاد به خدا و رسالت انبيا ، ملاك حليت غذاى اهل كتاب و حليت ازدواج با زنان آنان
احل لكم الطيبت و طعام الذين اوتوا الكتب . .. و المحصنت من الذين اوتوا الكتب
مراد از «الذين اتوا الكتب»، يهود و نصارا هستند، ولى از آنان به «اوتوا الكتاب» تعبير شده تا به علت حكم اشاره داشته باشد. و مشخصه اهل كتاب در بين ساير كافران، اعتقاد به خدا و رسالت پيامبران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 7 - 15
15 - اعتقاد به علم همه جانبه الهى ، زمينه ساز تقواپيشگى و پرهيز از ناديده گرفتن پيمان هاى الهى
و اذكروا نعمة اللّه عليكم و ميثقه . .. و اتقوا اللّه إنّ اللّه عليم بذات الصدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 8 - 23
23 - اعتقاد به آگاهى خدا از اعمال انسان ، زمينه قيام براى خدا ، شهادت به قسط ، اجراى عدالت و تحصيل تقواست .
كونوا قومين للّه شهداء بالقسط . .. و اتقوا اللّه إنّ اللّه خبير بما تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 11 - 11
11 - تنها بر خداوند توكل كردن ، لازمه ايمان به اوست .
و على اللّه فليتوكل المؤمنون
تكيه بر وصف ايمان در فرمان به توكل، بيانگر آن است كه ايمان به خدا، مستلزم توكل بر اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 12 - 7،8،10،12،13،20،21،33
7 - نماز ، زكات ، ايمان به همه انبيا و حمايت از آنان و انفاق ، از تكاليف بنى اسرائيل
لئن اقمتم الصلوة و ءاتيتم الزكوة . .. و عزرتموهم و اقرضتم اللّه
8 - پيمان الهى از بنى اسرائيل بر اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و انفاق در راه خدا
و لقد اخذ اللّه ميثق بنى اسرءيل . .. و اقرضتم اللّه قرضاً حسناً
به نظر مى رسد از جمله موارد ميثاق و پيمان الهى با بنى اسرائيل، مسائلى است كه جمله «لئن اقمتم . ..» آن را بيان مى كند.
10 - نصرت و يارى خدا به بنى اسرائيل ، مشروط به اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و انفاق در راه خدا
انى معكم لئن اقمتم الصلوة . .. و اقرضتم اللّه قرضاً حسناً
در برداشت فوق جمله «انى معكم» به منزله جواب شرط و قسم در «لئن اقمتم» گرفته شده است. يعنى در واقع، جمله «لئن اقمتم»، داراى دو جزء است: يكى «انى معكم» و ديگرى «لاكفرن ...».
12 - لزوم ايمان و احترام به رسولان الهى و جنگ و مبارزه در راه يارى آنان
ءامنتم برسلى و عزرتموهم
«عزّر» از ماده «عَزر» به معناى يارى كردن كسى و جنگيدن براى اوست. (لسان العرب).
13 - ايمان به پيامبرانى كه بعد از موسى ( ع ) مبعوث خواهند شد ، از مواد پيمان نامه خداوند با بنى اسرائيل
لئن اقمتم الصلوة و ءاتيتم الزكوة و ءامنتم برسلى
تأخير ذكرى ايمان به پيامبران و يارى آنان از الزام به اقامه نماز و زكات، بيانگر اين معناست كه مراد از رسل، پيامبرانى هستند كه پس از موسى(ع) مبعوث مى شوند. زيرا در واقع، ايمان به آنها و يارى ايشان پس از اين است كه وجوب نماز و زكات به وسيله موسى(ع) به آنها ابلاغ شده است.
20 - اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و يارى آنان و انفاق در راه خدا ، موجب تكفير ( ناديده گرفتن ) قطعى گناهان و دخول حتمى در بهشت
لئن اقمتم . .. لاكفرن عنكم سياتكم و لادخلنكم جنت
21 - تكفير ( ناديده گرفتن ) گناهان بنى اسرائيل و دخول آنان به بهشت در گرو اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و يارى آنان و انفاق در راه خدا
لئن اقمتم الصلوة . .. و لادخلنكم جنت
33 - اقامه نماز ، پرداخت زكات ، ايمان به پيامبران و نصرت آنان ، انفاق در راه خدا و وفادارى به پيمان هاى او ، راه ميانه است .
لئن اقمتم الصلوة . .. سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 1،13
1 - دعوت خداوند از اهل كتاب براى پذيرش اسلام و ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
13 - ايمان به قرآن ، دعوت از اهل كتاب
ياهل الكتب . .. قد جاءكم من اللّه نور و كتب مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 16 - 19
19 - دستيابى اهل كتاب به راه هاى سلامت و رهايى آنان از گمراهى ها و قرار گرفتن آنان در صراط مستقيم ، در گرو ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا . .. يهديهم إلى صرط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 1
1 - دعوت خداوند از تمامى اهل كتاب براى ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پذيرش اسلام
ياهل الكتب قد جاءكم رسولنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 12
12 - ضرورت توجه و باور به آمرزندگى و رحمت بيكران خداوند
فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 2،3،6
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر انتقاد آنان از ايمان مؤمنان به خدا ، قرآن و كتب آسمانى
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
3 - ايمان مسلمانان به خدا ، قرآن و تمامى كتب آسمانى ، برانگيزنده اهل كتاب بر تمسخر نماز و ديگر شعاير اسلام
قل يأهل الكتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ان ءامنا» به تقدير «لام»، بيانگر كراهت و ناخرسندى اهل كتاب نسبت به مسلمانان باشد، يعنى «ما تنقمون منا ديننا و صلاتنا لشىء الا ايماننا باللّه . .. ».
6 - مؤمنان به خدا و قرآن ، وظيفه دار ايمان به تمامى كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما أنزل الينا و ما أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 15
15 - فرمانبرى از طغيانگران ، ناسازگار با ايمان به خدا و كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و عبد الطغوت
توصيف پيشينيان يهود و نصارا به بندگى و اطاعت طاغوت در پاسخ استهزاى اهل كتاب نسبت به مؤمنان، حاكى از ناسازگارى ايمان به خدا با اطاعت طاغوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 65 - 1،2،3،7
1 - وعده حتمى خداوند به آمرزش تمامى گناهان گذشته اهل كتاب در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همه كتب آسمانى و پرهيز از گناهان
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
با توجه به آيه 59 (هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما انزل الينا و ما انزل من قبل) و نيز آيه 61 (و اذا جاءوكم قالوا ءامنا)، معلوم مى شود مراد از ايمان در «ءامنوا» ايمان به خدا، قرآن، همه كتب آسمانى و ايمان به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است.
2 - دعوت خداوند از اهل كتاب به رعايت تقوا و ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
3 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى و دامن گرفتن از گناه ، موجب آمرزش گناهان گذشته آدمى
و لو ان أهل الكتب ءامنوا و اتقوا لكفرنا عنهم سيئاتهم
متعلق «واتقوا» به قرينه «سيئاتهم» گناهان است، و مراد از «سيئاتهم» در «لكفرنا عنهم سيئاتهم» گناهان پيش از ايمان است.
7 - تأكيد خداوند بر وارد ساختن اهل كتاب به بهشت پر نعمت در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تمامى كتب آسمانى و رعايت تقوا
و لو ان أهل الكتب . .. لادخلنهم جنت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 14
14 - اهل كتاب وظيفه دار ايمان به قرآن و اقامه آن د تمام شؤون زندگى *
و لو انهم اقاموا . .. ما أنزل اليهم من ربهم
مى توان گفت مراد از «ما انزل اليهم»، قرآن است و كلمه «اليهم» بيانگر اين معناست كه اهل كتاب بايد خود را از مخاطبان قرآن بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 1،2،4،8،9،10
1 - ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون
«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه - به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.
2 - مسلمانان ، يهوديان ، مسيحيان و صابئى ها ، سزاوارترين امت ها براى ايمان راستين به خدا و قيامت و انجام عمل صالح
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى من ءامن
نام بردن از ملتهاى مذكور - با اينكه ايمان راستين از هر امتى (من ءامن . ..) موجب رهايى از ترس و اندوه است -، مى تواند اشاره به اين باشد كه پيروان اين اديان از ديگران سزاوارتر و داراى زمينه بيشترى براى پذيرش ايمان حقيقى هستند.
4 - ايمان به خدا و قيامت و رسالت انبيا ، از اصول مشترك اديان آسمانى
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر
ايمان به رسولان الهى، از عناوين مذكور در آيه (الذين ءامنوا . .. النصرى) استفاده شده است.
8 - تنها انتساب به اديان الهى بدون ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، سعادت آفرين نخواهد بود .
إنّ الذين ءامنوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف
با توجه به اينكه جمله «من ءامن . ..» خبر براى «الذين ءامنوا» است، تكرار ايمان در اين دو فراز و نبود ضمير در جمله خبرى مى رساند كه سعادت، در گرو ايمان حقيقى به خدا و قيامت و انجام عمل صالح مى باشد و در اين جهت ميان منتسبان به اديان آسمانى و غير آنان تفاوتى وجود ندارد.
9 - ايمان به خدا و قيامت و پيشه نمودن عمل صالح ، پايه هاى سعادت و رستگارى امتها
إنّ الذين ءامنوا . .. و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
10 - آرامش خاطر و ترس نداشتن از آينده ، در گرو ايمان به خدا و قيامت و عمل صالح
من ءامن باللّه و اليوم الاخر . .. فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 2
2 - ايمان به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، پيمان خداوند با بنى اسرائيل
من ءامن باللّه و اليوم الاخر و عمل صلحاً . .. لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل
به مقتضاى اين آيه با آيه قبل مى توان گفت مورد ميثاق ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 3،4،5
3 - بنى اسرائيل در صورت ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن خود را به ولايت و دوستى كافران آلوده نمى ساختند .
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
4 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ناسازگار با گزينش كافران براى دوستى و ولايت
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
5 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كتب آسمانى راه رسيدن به استقلال و رهايى از يوغ بندگى كافران
و لو كانوا يؤمنون . .. ما اتخذوهم أولياء
برداشت فوق بر اين مبناست كه ولى به معناى سرپرست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 1،7
1 - ايمان به خداوند يكتا و حقانيت قرآن تنها راه منطقى و درست در ديدگاه مسيحيان عصر بعثت پس از آشنايى با قرآن
يقولون . .. لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق
7 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) زمينه عروج به درجه صالحان
و ما لنا لانؤمن باللّه وما جاءنا من الحق . .. يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
جمله «و نطمع . ..» مى رساند كه حتى پس از اعتراف به خداى يگانه نمى توان به همنشينى باصالحان يقين داشت بلكه ايمان مذكور تنها مى تواند زمينه ساز نيل به درجه صالحان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 1،2،10،11
1 - ايمان مسيحيان به خدا و اعترافشان به حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى آنان از بهشت جاودان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
2 - ايمان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن عامل ورود به بهشت جاويدان
فاثبهم اللّه بما قالوا جنت
10 - مسيحيان فروتن و مؤمن به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در زمره محسنان اند .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
11 - ايمان به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از استكبار و نيكوكارى مايه رسيدن به مقام محسنين است .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 103 - 10
10 - اعتقاد به خداوند كافى براى خارج ساختن آدمى از زمره كافران نخواهد بود .
و لكن الذين كفروا يفترون على اللّه الكذب
افترا بر خداوند مستلزم اعتقاد به وجود اوست، و جمله «و لكن الذين كفروا . ..» مى رساند كه بدعتگذاران با اينكه معتقد به خداوند مى باشند، كافر هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 1،3
1 - خداوند در الهام به حواريون پس از قصه مائده ، آنان را به ايمان به خود و رسولش مسيح فراخواند .
و اذ اوحيت إلى الحواريون ان ءامنوا بى و برسولى
ظاهراً «اذ قال . ..» در آيه بعد كه بيانگر داستان نزول مائده آسمانى است ظرف براى «اوحيت» مى باشد بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: الهام خداوند به حواريون پس از جريان مائده بوده است.
3 - ايمان به فرستادگان و رسولان الهى ، در گرو ايمان به خداوند
ان ءامنوا بى و برسولى
تقديم «ءامنوا بى» و نيز به كارگيرى عنوان «رسولى» براى عيسى حاكى از آن است كه ايمان به خداوند زيربناى ايمان به رسالت رسولان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 112 - 5،7،12
5 - حواريون عيسى پيش از داستان مائده نيز از زمره مدعيان ايمان به رسالت عيسى ( ع ) بودند .
قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
چنانچه «اتقوا اللّه» فرمان به پرهيز از درخواست معجزه ويژه باشد، مراد از ايمان در «ان كنتم مؤمنين» ايمان به رسالت عيسى(ع) خواهد بود.
7 - حواريون عيسى خواهان معجزه اى ويژه ( نزول مائده آسمانى ) على رغم ادعاى ايمان به رسالت مسيح ( ع )
هل يستطيع ربك ان ينزل علينا مائدة من السماء قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
12 - ايمان به خداوند مستلزم تقواپيشگى و پرهيز از انديشه هاى ناصواب درباره اوست
اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
ترديد حواريون در توانمندى خداوند كه از جمله «هل يستطيع» استفاده مى شود مى تواند قرينه باشد بر اينكه مراد از ايمان در «ان كنتم مؤمنين» ايمان به خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 8 - 2
2 - گريز كفرپيشگان بهانه جو از ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، با درخواست معجزاتى غيرعملى
و لو أنزلنا ملكا لقضى الأمر ثم لا ينظرون
حرف «لو» غالباً در مواردى به كار گرفته مى شود كه شرط، امرى غير عملى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 9 - 3
3 - گريز كفرپيشگان بهانه جو از ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، با درخواست معجزاتى غيرعملى
و لو جعلنه ملكا لجعلنه رجلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 32 - 1،4
1 - واقعيت زندگى دنيا منهاى اعتقاد به آخرت، جز پوچى و بيهودگى نيست.
و ما الحيوة الدنيا إلا لعب و لهو
4 - آخرت، سرايى خوب براى كسانى كه معاد را تكذيب نكرده و در انجام تكاليف كوتاهى نمى كنند.
و للدار الأخرة خير للذين يتقون
بنابراين كه «خير» صفت مشبهه باشد. يتقون» در اين آيه، به قرينه تقابلى كه با آيه قبل دارد و در آن آيه بحث از تكذيب لقاء اللّه و تفريط در دين و تكاليف الهى بود، به معناى تكذيب نكردن معاد و انجام تكاليف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 39 - 8،10،12
8 - پذيرش آيات خداوند، زمينه تعلق مشيت وى بر هدايت انسان به راه مستقيم
و الذين كذبوا بأيتنا . .. يجعله على صرط مستقيم
10 - ايمان به آيات الهى، نشانه سلامت درك و انديشه
و الذين كذبوا بأيتنا صم و بكم فى الظلمت . .. يجعله على صرط مستقيم
12 - ايمان به آيات الهى، صراط مستقيم است.
و الذين كذبوا . .. من يشإاللّه يضللّه و من يشأ يجعله على صرط مستقيم
برداشت فوق از قرينه مقابله استفاده شده است. يعنى وقتى تكذيب آيات خداوند گمراه ساختن باشد، نقطه مقابل آن - كه ايمان به آيات است - صراط مستقيم خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 7
7 - ايمان به انبيا، همراه با شايسته ساختن عمل، زمينه سلامت، تعادل و بهداشت روانى
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
اندوه و ترس از ويژگيهاى افرادى است كه از سلامت و بهداشت روانى برخوردار نيستند. چون خداوند زمينه دور ماندن از اندوه را در اين آيات بيان فرموده است، مطلب فوق را مى توان برداشت كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 12
12 - مؤمنان با ايمان خويش به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيين الهى سپاسگزار نعمت هدايت هستند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 3،11،12،13،16
3 - ايمان به آيات خداوند موجب ارزشمندى آدمى در پيشگاه خداوند است.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
موظف شدن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به سلام به مؤمنان، گوياى مقام رفيع مؤمنان در پيشگاه خداوند است.
11 - پروردگار عالم بر خود واجب كرده كه مؤمنان به آياتش را مشمول رحمت خويش گرداند.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
12 - ابلاغ سلام و رحمت خداوند به مؤمنان به آيات او، از وظايف پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «فقل سلام عليكم» داراى دو احتمال است: يكى اينكه «به آنان سلام كن» و دوم اينكه «سلام خداوند را به آنان برسان». برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
13 - ايمان به آيات خداوند موجب جلب رحمت او مى شود.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
16 - آرامش و امنيت يافتن مؤمنان به آيات خداوند، پرتويى از رحمت اوست.
فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «كتب ربكم» به منزله تعليل براى «سلام عليكم» مى باشد. يعنى رحمت الهى عامل سلامت يافتن مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 4
4 - ايمان به خداوند داراى مراتب و درجاتى است.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم
مقتضاى توصيف ايمان به «لم يلبسوا» آن است كه ايمان بر دو قسم باشد: ايمان آميخته به ظلم و ايمان عارى از ظلم. و بديهى است كه هر دو ايمان هستند، ولى در دو درجه و مرتبه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 92 - 13،14،16
13 - نقش محورى و اساسى ايمان به آخرت در گرايش به قرآن و اديان آسمانى
و هذا كتب . .. و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
14 - تحكيم بنيانهاى عقيدتى مردم به قرآن و اسلام در پرتو تقويت ايمان آنان به آخرت ميسر است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به
16 - ايمان به آخرت زمينه ساز اهتمام به نماز و مراقبت بر آن است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به و هم على صلاتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 104 - 10
10 - ايمان به آيات الهى بينايى و كفر به آن كورى است.
قد جاءكم بصائر من ربكم فمن أبصر فلنفسه و من عمى فعليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 110 - 5
5 - ايمان به رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات خداوند منوط به برخوردارى انسان از قلب وبينش سالم است.
و نقلب أفئدتهم . .. كما لم يؤمنوا به أول مرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 113 - 9
9 - نقش تعيين كننده اعتقاد به معاد و يا انكار آن در انتخاب چگونگى زندگى و تلقى آدمى از حيات خود
يوحى بعضهم إلى بعض . .. و لتصغى إليه أفئدة الذين لايؤمنون بالأخرة و ليرضوه و ليق
مجموعه اين چند آيه بيانگر خطوط اصلى اعتقادى و نقش آن است. يك طرف پيامبر(صلی الله علیه و آله) و طرف ديگر شياطين و پيروان آنها قرار دارند. آنچه در اين ميان مرز گرايش به يكى از دو طرف دانسته شده، ايمان به آخرت و يا انكار آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 118 - 8،9
8 - التزام عملى به احكام خداوند، نشانه ايمان به آيات اوست.
فكلوا . .. إن كنتم بأيته مؤمنين
9 - ايمان به آيات خداوند زمينه التزام عملى به احكام ابلاغ شده از جانب اوست.
فكلوا . .. إن كنتم بأيته مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 1،2
1 - مجرمان سردمدار مكه از ايمان به رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات خدا به بهانه هاى واهى سر باز مى زدند.
أكبر مجرميها . .. قالوا لن نؤمن
2 - درخواست رسالت و دريافت وحى، شرط بى جاى سردمداران مجرم براى ايمان آوردن به پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءتهم ءاية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتى رسل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 154 - 9،11،12
9 - ضرورت ايمان به قيامت و ملاقات خداوند
لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
11 - ايمان به قيامت و ملاقات خدا، از اهداف نزول تورات است.
ثم ءاتينا موسى الكتب . .. لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
12 - توجه بنى اسرائيل به محتواى تورات، زمينه ساز ايمان آنان به قيامت و ملاقات خدا
ثم ءاتينا موسى الكتب . .. لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 15
15 - ايمان به آيات الهى، على رغم سابقه اعراض و تكذيب، موجب رهايى از عذاب الهى خواهد شد.
سنجزى الذين يصدفون . .. بما كانوا يصدفون
«با» در «بما كانوا . .. » سببيه و «ما» مصدريه است. آمدن «كان» و مانند آن قبل از فعل مضارع دلالت بر استمرار معناى آن فعل دارد. لذا «سنجزى ... بما كانوا يصدفون» يعنى «آنان را به سبب اعراض مستمرشان به عذاب سوء كيفر مى دهيم». بنابراين اگر كسانى پس از مدتى سرپيچى، آيات الهى را تصديق كردند به عذاب گرفتار نخواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 162 - 9،10
9 - ايمان پيامبر(صلی الله علیه و آله) به ربوبيت خدا بر تمام هستى، علت اخلاص كامل و همه جانبه او
إن صلاتى و نسكى . .. لله رب العلمين
توصيف «الله» به «رب العالمين» دليل برداشت فوق است.
10 - باور به ربوبيت مطلق خداوند برانگيزنده انسان به اخلاص در عبادت و انجام همه امور براى او
إن صلاتى و نسكى . .. لله رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 163 - 3،4
3 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) به يگانه پرستى، اخلاص در عبادت و ايمان به يكتايى خدا در ربوبيت مأمور بود.
إن صلاتى . .. لله رب العلمين. لا شريك له و بذلك أمرت
4 - توحيد در عبادت و ايمان به يكتايى خدا در ربوبيت، آيين پيامبر(صلی الله علیه و آله)
إن صلاتى . .. لله رب العلمين. لا شريك له و بذلك أمرت
در آيه 161 بيان شد كه خداوند پيامبر(صلی الله علیه و آله) را به راهى راست و دينى استوار هدايت كرد. آيه مورد بحث بيان مى كند كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به توحيد عبادى و ربوبى مأمور بود. بنابراين آيين پيامبر(صلی الله علیه و آله)، توحيد در عبادت و ايمان به يكتايى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 164 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا بر همه هستى، ايجاب كننده پذيرش ربوبيت او بر انسان
أغير الله أبغى ربا و هو رب كل شىء
جمله «و هو رب كل شىء» به منزله علت براى نفى پذيرش ربوبيت غير خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 2 - 3
3 - باور به آسمانى بودن قرآن، از ميان برنده هرگونه نگرانى از نارسائى آن براى هدايت مردم
فلا يكن فى صدرك حرج منه
توصيف قرآن به «أنزل» و سپس نهى از نگرانى درباره آن (منه)، ممكن است ناظر به اين باشد كه قرآن براى انذار و تذكر كافى است و از اين ناحيه جايى براى نگرانى وجود ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 2
2 - پذيرش و عدم پذيرش رسالتهاى انبيا و نيز عمل به احكام دين، محور بازجويى خداوند از امتهاست.
فلنسئلن الذين أرسل إليهم
توصيف مردم با عنوان «أرسل إليهم» دلالت بر اين دارد كه بازجويى از امتها درباره چگونگى برخورد با رسالتهاى الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 10 - 9،12
9 - ايمان به آيات خداوند و پيروى از قوانين دين، شكرگزارى نعمتهاى الهى است.
اتبعوا ما أنزل إليكم . .. قليلا ما تشكرون
12 - باور به خدادادى بودن امكانات زمين و اسباب معيشت، زمينه ساز ايمان به آيات الهى و پيروى از انبياست.
و لقد مكنكم فى الأرض و جعلنا لكم فيها معيش
چون بيان نعمتهاى ياد شده و تذكر به خدادادى بودن آنها، پس از فرمان دادن به تبعيت از قرآن (اتبعوا . ..) و پيروى از رسولان الهى (فلنسئلن الذين أرسل اليهم) ايراد شده، اشاره به اين حقيقت دارد كه انسانها در صورت توجه به نعمتها و باور به خدادادى بودن آنها، از انبيا پيروى كرده و به آيات خدا ايمان مى آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 12 - 11
11 - باور به خالقيت خداوند، مانع عصيان و تمرد نخواهد شد.
ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك . .. خلقتنى من نار و خلقته من طين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 41 - 10
10 - پرداخت خمس غنيمت ها و ديگر استفاده هاى مالى ، نشان ايمان به خدا و ايمان به پيروزى آفرينى خدا در جنگ بدر است .
فأن للّه خمسه و للرسول . .. إن كنتم ءامنتم باللّه و ما أنزلنا على عبدنا
مراد از «ما أنزلنا . .. » مى تواند همان امدادهاى غيبى الهى باشد كه مسلمانان در پرتو آن به پيروزى در جنگ بدر دست يافتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 2
2 - تنها فرستادگان الهى ، براى مراقبت از ايمان مردم و تشخيص هدايت و ضلالت آنان ، شايسته اند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
مجهول بودن فعل «اُرسلوا»، گوياى آن است كه تنها كسانى مى توانند مراقب مردم باشند كه رسالتى برعهده آنان نهاده شده باشد. سياق كلام نشان مى دهد كه ارسال، بايد از جانب خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 5
5 - حفظ ايمان در آغاز بعثت ، بدون داشتن روحيه صبر و مقاومت امرى ناممكن بود .
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 13
13- حفاظت خداوند از ايمان والدين ، ريشه بروز برخى پيشامد هاى ناگوار براى فرزندان آنان است .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغينًا و كفرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 4
4 - لزوم ايمان به تمامى دستورات و معارفى كه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا ديگر پيامبران نازل شده است .
الم تر الى الذين يزعمون انّهم امنوا بما انزل اليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 5 - 10
10 - عدم تنافى ايمان به خدا با ناخشنودى درونى نسبت به برخى از احكام خداوند
و إن فريقا من المؤمنين لكرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 7
7 - خداوند ، با محروم ساختن منافقان از نور ايمان ، آنان را به ظلمتهايى شديد گرفتار مى سازد .
ذهب اللّه بنورهم و تركهم فى ظلمت لايبصرون
نكره بودن «ظلمات» حاكى از شدت ظلمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 33 - 2،3،4
2 - فسق پيشگان ، فاقد زمينه گرايش به ايمان و محروم از پذيرش آن
كذلك حقت كلمت ربك على الذين فسقوا أنهم لايؤمنون
3 - محروميت فاسقان از گرايش به ايمان و پذيرش آن ، حكم قطعى و غير قابل تخلف
كذلك حقت كلمت ربك على الذين فسقوا أنهم لايؤمنون
4 - حكم الهى به محروميت اهل فسق از گرايش به ايمان ، مقتضاى ربوبيت و پروردگارى اوست .
كذلك حقت كلمت ربك على الذين فسقوا أنهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 15
15 - مردمى كه خدا بر دل آنان مهر بزند ، توفيق ايمان و گرايش به پيامبران ، از آنان سلب خواهد شد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا
«فاء» در جمله «فلا يؤمنوا» فاى سببيه است و دلالت بر سببيت ماقبل براى مابعدش مى كند; يعنى، طبع قلب سبب سلب توفيق ايمان مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 2،4،5
2 - تكذيب كنندگانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، زمينه پذيرش دعوت پيامبران را از دست داده و هرگز به آيات و نشانه هاى الهى ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون
4 - زيانكاران ، محرومان از ايمان به آيات الهى
الخسرين. إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون
5 - محروم ساختن تكذيب كنندگان آيات الهى از ايمان ، سنت خدا و مقتضاى ربوبيت اوست .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 1
1 - كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، اگر تمام معجزات و نشانه هاى الهى بر آنان عرضه شود ، هرگز تسليم نشده و ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون. و لو جاءتهم كل ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 1،2
1 - سرگذشت اقوام تكذيب كننده پيشين ، شاهد صدق اين ادعاست كه محكومان به عذاب استيصال ، توفيق ايمان آوردن را تا لحظه وقوع عذاب از دست خواهند داد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل، جمله «فلولا كانت قرية آمنت»، مى تواند جواب براى شرط مقدر باشد و تقدير آن چنين مى شود: «إن كنت فى شك من هذا فلولا كانت . ..»; يعنى، اگر در اين مطلب (كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند تا لحظه وقوع عذاب، ايمان نخواهند آورد) ترديد داريد، پس بگوييد: چرا و به چه دليل، اقوام تكذيب كننده پيشين تا لحظه وقوع عذاب ايمان نياوردند؟
2 - هيچ قومى از اقوام تكذيب كننده سابق - به جز قوم يونس - پيش از نزول عذاب استيصال ، به دست كشيدن از تكذيب پيامبر خود و اظهار ايمان به او موفق نشدند .
فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها إلا قوم يونس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 101 - 9،10
9 - كسانى كه زمينه ايمان را از دست داده اند ، از نشانه هاى الهى در آسمان ها و زمين و از انذار هاى پيامبران ، كمترين بهره اى نخواهند برد .
قل انظروا ماذا فى السموت و الأرض و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون
10 - كسانى كه فاقد زمينه ايمان هستند ، اگر تمام آيات و نشانه هاى الهى به آنان ارائه شود و تمام پيامبران خدا آنان را انذار كنند ، كمترين تأثيرى در آنها نخواهد داشت .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 1
1 - مردمى كه زمينه ايمان را از دست بدهند و از آيات الهى و هشدار پيامبران تأثير نپذيرند ، مستحق عذاب استيصال هستند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 24 - 3
3- خداوند ، بى ترديد به احوال انسان هاى پيشرو در ميدان ايمان و عمل و مردم ناموفق در آن ، آگاه است .
و لقد علمنا المستقدمين منكم و لقد علمنا المستئخرين
در اينكه تقدّم و تأخّر در آيه فوق، به چه چيز سنجيده شده؟ ميان مفسران چند نظريه وجود دارد: يكى از آنها سبقت و تأخير در رابطه با ايمان و عمل صالح است; زيرا دنيا ميدان مسابقه براى انسانهاست «و لكل وجهة هو موليها فاستبقوا الخيرات» (سوره بقره آيه 148). برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 8
8 - گمراهى منافقان و محروميتشان از هدايت و ايمان واقعى ، قانون و برنامه خداوند است .
مذبذبين بين ذلك . .. و من يضلل اللّه فلن تجد له سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 168 - 3
3 - كافران ستم پيشه و مانعان راه خدا ، موفق به ايمان و توبه نخواهند شد .
إنّ الذين كفروا و ظلموا لم يكن اللّه ليغفر لهم
بديهى است كه كفرپيشگان در هر مرتبه اى از كفر باشند چنانچه اهل ايمان گردند سزاوار آمرزش و هدايت الهى هستند ; بنابراين مراد از جمله «لم يكن . ..» اين است كه آنان موفق به ايمان نخواهند شد و در نتيجه آنان را نخواهد آمرزيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 7
7 - امكانات مادى مردمِ محروم از ايمان ، تقوا و جهاد ، بى تأثير در تأمين فلاح و رستگارى ايشان
اتقوا اللّه . .. لعلكم تفلحون. إنّ الذين كفروا لو أنَّ لهم ما فى الارض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 8
8 - حواريون در آغاز رسالت مسيح ، محروم از ايمان راستين و گرفتار شك و ترديد در حقانيت رسالت عيسى ( ع )
قالوا . .. و تطمئن قلوبنا و نعلم ان قد صدقتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 99 - 9
9 - علاقه مندى شديد پيامبر (صلی الله علیه و آله) به ايمان آوردن همه مردم
و لو شاء ربك لأمن من فى الأرض كلهم جميعاً أفأنت تكره الناس حتى يكونوا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 108 - 13
13 - خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را كفيل و قيّم ايمان و كفر مردم قرار نداده است .
فمن اهتدى فإنما يهتدى لنفسه و من ضل فإنما يضل عليها و ما أنا عليكم بوكيل
«وكيل» به معناى قيّم و كفيل است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 6
6- پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظّف به رساندن پيام حقِّ الهى به مردم است و نه مسئول ايمان و كفر آنان .
و قل الحقّ من ربّكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 22 - 4
4 - مدعيان ايمان در صورتى كه ملتزم به اطاعت از خدا و رسول نبوده و از فرمان هاى آن حضرت گريزان باشند ، بدترين جنبندگانند .
يأيها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه . .. إن شر الدواب عند اللّه الصم البكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 1،2
1 - برخى از باديه نشينان صدراسلام ، مدعى ايمان با وجود عدم باور قلبى آنان به حقيقت دين
قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا
2 - برخى از باديه نشينان ، مدعى ايمان به اميد برخوردارى از امتيازات آن *
قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا
با توجه به اين كه اعراب، خود را مؤمن معرفى كرده اند، ولى قرآن سخن آنان را رد كرده است; اين احتمال جان مى گيرد كه اظهار ايمان اعراب، به خاطر آن بوده است كه از امتيازات ويژه مؤمنان برخوردار شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 2
2 - گروهى از انسان ها ( منافقان ) به دروغ مدعى ايمان به خدا و روز قيامت هستند .
و من الناس من يقول ءامنا باللّه و باليوم الأخر و ما هم بمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 208 - 4
4 - تسليم همه جانبه در برابر خداوند و پرهيز از پيروى شيطان ، مرحله والايى از ايمان
يا ايها الذين امنوا ادخلوا فى السلم كافّة
با توجه به اينكه مؤمنان، مأمور به تسليم و پرهيز از تبعيّت شيطان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 249 - 24
24 - عقيده به لقاءاللّه ( روز رستاخيز ) ، از مراتب والاى ايمان
و الّذين امنوا معه قالوا لا طاقة لنا . .. قال الّذين يظنّون ... غلبت فئة كثيرة
كسانى كه از نهر گذشتند، همگى اهل ايمان بودند; ولى تنها آنانكه اعتقاد به لقاى خدا داشتند، بدون اظهار عجز، آماده مقابله با دشمن شدند; بنابراين ايمان به لقاءاللّه مرتبه اى والا از ايمان است كه آدمى را در انجام وظايف الهى پايدارتر مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 260 - 8،10
8 - سير رشد معرفتىِ حضرت ابراهيم ( ع ) ، از ايمان به اطمينان درونى
قال اولم تؤمن قال بلى و لكن ليطمئنّ قلبى
10 - آرامش خاطر و اطمينان قلبى ، مرتبه اى از مراحل عالى رشد ايمان و اعتقاد دينى
اولم تؤمن قال بلى و لكن ليطمئنّ قلبى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 278 - 2،6
2 - تقواى الهى ، مرتبه اى بالاتر از ايمان
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه
از اينكه به مؤمنان امر به تقوا شده است.
6 - ايمان ، داراى درجات و مراتب
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه . .. ان كنتم مؤمنين
با اينكه خطاب به مؤمنان است ترك ربا را مشروط به ايمان آنان (ان كنتم مؤمنين) كرده است. بنابراين ايمان در انتهاى آيه غير از ايمان در صدر آيه است و نشانگر دو مرتبه از مراتب ايمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 5،6
5 - تفاوت و برترى ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به ساير مؤمنين *
امن الرّسول بما انزل اليه من ربّه و المؤمنون كلّ امن
با اينكه ايمان رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) مى توانست در جمله «و المؤمنون كلّ . .. » تبيين شود و از ذكر او به صورت جداگانه خوددارى شود، ولى براى اشاره به برترى و ويژگى ايمان آن حضرت، او را جداگانه ذكر كرد.
6 - ايمان ، داراى مراتب *
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه
تكرار ايمان در «امن الرّسول» و «المؤمنون كلّ امن»، حكايت از مراتب ايمان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 102 - 3
3 - تقواى كامل و شايسته ، مرتبه اى برتر از ايمان
يا ايها الذين امنوا اتقوا اللّه حق تقاته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 5
5 - ايمان ، داراى درجات و مراتب و قابل افزايش
فزادهم ايماناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 17
17 - تقوا ، مرتبه اى فراتر از ايمان
يا ايّها الّذين امنوا . .. و اتّقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 2
2 - ايمان ، داراى درجات و مراتب متكامل و مؤمنان ، موظف به تحصيل درجات عالى آن
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا
دعوت مؤمنان به ايمان «يايها الذين ءامنوا ءامنوا»، مى تواند اشاره به اين باشد كه ايمان داراى مراتب است. و مؤمن در هر مرتبه اى از ايمان كه باشد، موظف است براى نيل به مرتبه بالاتر تلاش كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 11
11 - آگاهى همه جانبه خداوند به توبه كنندگان راستين و سپاسگزاران مؤمن و مراتب ايمان و شكر آنان
إن شكرتم و ءامنتم و كان اللّه شاكراً عليماً
توصيف خداوند به «عليم»، پس از جمله «ان شكرتم و ءامنتم» و «الذين تابوا»، مى رساند كه متعلق علم، همان ايمان، شكر و توبه بندگان و مقدار و خصوصيات آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 6،8،16
6 - توهم حرمت بهره گيرى مؤمنان از انواع خوراكى ها و نوشيدنى ها و گمان ناسازگارى آن با مراحل تقوا و ايمان ، توهم و گمانى واهى و نادرست .
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا
برداشت فوق بر اين اساس است كه آيه مورد بحث تكميل و توضيحى براى آيه 87 از همين سوره باشد.
8 - ايمان ، تقوا و عمل صالح ، داراى درجات و مراحل مختلف
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ثم اتقوا و ءامنوا ثم اتقوا
تكرار «اتقوا» و «ءامنوا» و «عملوا الصلحت» مى تواند حكايت از مراحل تقوا، ايمان و عمل صالح داشته باشد.
16 - رسيدن به مقام محسنين در گرو گذر از مراحل ايمان و تقوا
إذا ما اتقوا . .. ثم اتقوا و احسنوا و اللّه يحب المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 5،11
5 - الهام خداوند و ارشاد خاص وى ، مايه دستيابى مؤمنان به مراحل عاليتر ايمان
و اذ اوحيت إلى الحواريون ان ءامنوا بى و برسولى قالوا ءامنا
الهام خداوند به حواريون - چنانچه گذشت - بعد از قصه مائده بوده است و جمله «واتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين» در آن داستان و نيز كلمه «حواريون» كه به معناى ياران مخلص است حاكى از اين است كه آنان پيش از اين الهام به عيسى(ع) ايمان داشته اند،
بنابراين جمله «ءامنا» بيانگر نيل آنان به مراحل عاليتر ايمان است.
11 - تسليم در برابر فرمان هاى الهى ، در گرو رسيدن به مراحل والاتر ايمان
و اذ اوحيت إلى الحواريون . .. قالوا ءامنا و اشهد باننا مسلمون
حواريون مؤمن تنها پس از تقويت ايمانشان بر اثر الهام الهى به مقام تسليم رسيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 114 - 15
15 - درجات معرفت ، ايمان و تقوا ، مؤثر در انگيزه و نحوه نيايش به درگاه الهى و درخواست از او
هل يستطيع ربك . .. و ءاية منك و ارزقنا
مقايسه سخنان مؤدبانه عيسى(ع) با سخنان ناشايست حواريون در تقاضاى مائده، رساى به اين است كه انگيزه آدمى و نحوه نيايش وى به درگاه خدا برخاسته از درجات ايمان و معرفت اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 2،4،7
2 - ظلم موجب كاهش مرتبه و ارزش ايمان مى شود.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم
4 - ايمان به خداوند داراى مراتب و درجاتى است.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم
مقتضاى توصيف ايمان به «لم يلبسوا» آن است كه ايمان بر دو قسم باشد: ايمان آميخته به ظلم و ايمان عارى از ظلم. و بديهى است كه هر دو ايمان هستند، ولى در دو درجه و مرتبه.
7 - كمال ايمان و درجات آن، وابسته به ميزان پالايش آن از شرك و ظلم است.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 5،10
5 - ايمان ، داراى درجات و مراتب و همواره پذيراى تكامل
زادتهم إيمنا
10 - ايمان نيرومند و متكامل ، پايه بنيادين توكل بر خدا
زادتهم إيمنا و على ربهم يتوكلون
به نظر مى رسد ترتيب ذكرى در بيان ويژگيهاى مؤمنان حاكى از ترتيب آنها در مرحله تحقق باشد. يعنى ايمان واقعى در مرحله نخست موجب خشيت دل از ياد خدا مى شود و آنگاه با تلاوت آيات الهى ايمان افزون مى گردد تا حدى كه مؤمن واقعى باور مى كند كه جز خدا رب و مدبرى ندارد و لذا تنها بر او توكل مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 8
8 - مرتبه « صادقين » برترين مرتبه ايمان و ديندارى
اتقوا اللّه و كونوا مع الصدقين
دستور خدا به همراهى و همگامى با صادقان - پس از توصيه به تقواپيشگى - بيانگر اين حقيقت است كه «مرتبه صادقين» مرتبه اى فراتر از مرتبه كسانى است كه در راه تقوا گام مى نهند و به تعبير ديگر «صادقين» كسانى هستند كه در اوج رعايت تقوايند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 7
7 - ايمان ، داراى درجات متفاوت و شدت و ضعف
أيّكم زادته هذه إيمناً . .. فزادتهم إيمناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 63 - 4
4 - ايمان ، داراى مدارج و مراتب است .
الذين ءامنوا و كانوا يتقون
از اينكه اولياى خدا، با رعايت مستمر تقوا، به ايمانى برتر از ايمان سابق رسيدند، برداشت فوق استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 18
18- باور به توحيد و ولايت خدا و ربوبيت او ، مراتبى گوناگون دارد و هر انسانى به اندازه استعدادش آن را درمى يابد .
قل من رب السموت و الأرض . .. أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها ... كذلك يضرب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 99 - 6
6- يقين ، نشان دهنده عالى ترين مراتب ايمان و معرفت
و اعبد ربّك حتى يأتيك اليقين
از اينكه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) - كه مظهر ايمان است - توصيه شد كه براى نيل به يقين، عبادت نمايد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 21 - 10
10- « عن أبوعمروالزبيرى عن أبى عبدالله ( ع ) قال : قلت له : إن للإيمان درجات و منازل ، . . . ؟ قال : نعم ، قلت له : صفه لى . . . قال : . . . ثمّ ذكر ما فضّل الله عزّوجلّ به أوليائه بعضهم على بعض فقال عزّوجلّ : . . . « انظر كيف فضّلنا بعضهم على بعض و للأخرة أكبر درجات و أكبر تفضيلاً » . . . فهذا ذكر درجات الإيمان و منازله عند الله عزّوجلّ ;
ابوعمرو زبيرى گويد: به امام صادق(ع) عرض كردم: [آيا ]براى ايمان درجات و منازلى است . ..؟ حضرت فرمود: بله، به حضرت گفتم: برايم توصيف كن ...، فرمود:... سپس [قرآن] آن چيزى كه به وسيله آن خداوند بعضى از اوليايش را بر برخى ديگر برترى داده، يادآور شده و فرموده: ... «انظر كيف فضّلنا بعضهم على بعض و للأخرة أكبر درجات و أكبر تفضيلاً» ... پس اين است از موارد
ذكر درجات و منازل ايمان در نزد خداوند عزّوجلّ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 13 - 11
11- ايمان به پروردگار ، هدايت واقعى و داراى درجات است .
ءامنوا بربّهم و زدنهم هدًى
ذكر «زدناهم هدى» - (ايشان را هدايت افزوديم) - پس از بيان ايمان آوردن آنان، اشاره به اين معنا است كه ايمانِ آنان را تقويت كرديم. بنابراين، مراد از هدايت، تقويت ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 22 - 8
8 - ايمان ، مراتبى دارد و قابل كم و زياد شدن است .
و ما زادهم إلاّ إيمنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 17 - 9
9- ازدياد تقواى مؤمن ، همپايه ازدياد هدايت و ايمان او است . *
زادهم هدًى و ءاتيهم تقويهم
بدان احتمال كه تكرار ضمير «هم» در آيه شريفه، اشاره به اين داشته باشد كه مؤمن همراه با افزايش هدايت، از تقوايى مناسب با آن مقام برخوردار مى شود. و چه بسا اضافه «تقوا» به «هم» اشاره بدين نكته داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 10
10 - ايمان ، حقيقتى قابل افزايش و داراى مراتب و درجات
ليزدادوا إيمنًا مع إيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 3 - 7
7 - تقواى قلبى و درونى ، مرتبه والاى ايمان
يأيّها الذين ءامنوا . .. إنّ الذين يغضّون ... أولئك الذين امتحن اللّه قلوبهم ل
با توجه به اين كه خطاب اين آيه به همه مؤمنان است و از آن ميان، برخى از مؤمنان به داشتن تقواى قلبى و درونى توصيف شده اند، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 62 - 4
4 - ايمان و خوف از مقام ربوبى ، داراى مراتب و درجات
و لمن خاف مقام ربّه جنّتان . .. و من دونهما جنّتان
برداشت ياد شده، از تفاوت پاداش ها و مراتب آن در بهشت، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 4،5
4 - ايمان ، داراى درجات است .
ءامنوا باللّه و رسوله
در صورتى كه خطاب «آمنوا» متوجه مؤمنان باشد، مفاد آن اين است كه كسانى كه ايمان آورده اند، نبايد به همان مرتبه از ايمان اكتفا كنند; بلكه بايد خود را به مرتبه بالاتر از ايمان برسانند.
5 - مؤمنان ، موظّف به تلاش براى افزودن بر درجات ايمان خويش و بسنده نكردن به درجه اى از آن
ءامنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 4
4 - ايمان ، داراى درجات و مراتب متفاوت است .
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله
با توجه به توضيح برداشت قبل، بايد گفت كه امر «اتّقوااللّه. ..» توصيه به اين است كه مؤمنان بايد خود را از مرتبه اى كه در آن قرار دارند، بالا بكشند و با پيشه كردن تقواى الهى و اطاعت كامل از پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله)، خود را به مرتبه كمال ايمان ارتقا دهند. برداشت ياد شده مستفاد از اين معنا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 1
1 - ايمان ، داراى مراتب و مراحل است .
يأيّها الذين ءامنوا . .. تؤمنون باللّه و رسوله
معناى «آمنوا» در آيه قبل، با معناى «تؤمنون» در اين آيه مسلّماً متفاوت است; و گرنه تحصيل حاصل خواهد بود. بنابراين «آمنوا» ناظر به يك مرتبه (مرتبه نخست) از ايمان است و «تؤمنون» به مراتب ديگر آن اشاره دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 8
8 - تفاوت درجات ايمان مسلمانان صدر اسلام ( مهاجران و انصار )
المهجرين و الانصار . .. بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
با توجه به اينكه تزلزل قلبى، تنها براى برخى از آنان پديد آمده بود و ديگران ثابت قدم بودند، مطلب فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 8
8 - تفاوت درجات ايمان مسلمانان صدر اسلام ( مهاجران و انصار )
المهجرين و الانصار . .. بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
با توجه به اينكه تزلزل قلبى، تنها براى برخى از آنان پديد آمده بود و ديگران ثابت قدم بودند، مطلب فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 8
8 - تفاوت درجات ايمان مسلمانان صدر اسلام ( مهاجران و انصار )
المهجرين و الانصار . .. بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
با توجه به اينكه تزلزل قلبى، تنها براى برخى از آنان پديد آمده بود و ديگران ثابت قدم بودند، مطلب فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 112 - 6
6 - حواريون عيسى ( ع ) تا قبل از نزول مائده ، در مراحل پايين ايمان و فاقد روحيه تسليم در برابر خدا بودند .
اذ قال الحواريون يعيسى ابن مريم . .. قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 10
10 - اطمينان قلب مرتبه اى بالاتر از مرحله ايمان
قال اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين. قالوا نريد ان ... تطمئن قلوبنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 6
6 - جامعه اسلامى صدر اسلام پس از نايل شدن به مراحل عالى ايمان ، به تنزّل در درجات ايمانى گراييد .
علم أن فيكم ضعفا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 16
16 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است : « . . . ان اللّه عز و جل يقول فى كتابه : « يؤمن باللّه و يؤمن للمؤمنين » يقول : يصدّق اللّه و يصدّق للمؤمنين . . . ;
. .. خداى عز و جل در كتاب خود مى فرمايد: «يؤمن باللّه و يؤمن للمؤمنين» و مراد اين است كه [رسول خدا گفته هاى] خدا و مؤمنان را تصديق مى كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 9
9 - منافقان و سست ايمان ها ، بى بهره از توكل و اتكا بر خداوند
يقول المنفقون . .. و من يتوكل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 74 - 12
12 - قلب ، كانون كفر و ايمان است .
فما كانوا ليؤمنوا . .. كذلك نطبع على قلوب المعتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 14
14 - دل ، مركز ايمان و كفر است .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 15
15 - كسانى را كه داراى زمينه مساعدى براى گرايش به ايمان هستند، بايد به رحمت و امنيت خداوندى اميدوار كرد.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
گزينش جمله توصيفى «الذين يؤمنون» به جاى «المؤمنون» و يا «ءامنوا»، با توجه به معناى فعل مضارع، اشاره به مطلب فوق مى تواند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 13،15،18،21،22،23،25،26
13 - داشتن پناهگاهى امن در صورت شكست اسلام ، انگيزه دوستى مسلمانان بيمار دل عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) با يهود و نصارا و پذيرش ولايت آنان
يقولون نخشى ان تصيبنا دائرة
15 - گسستن سرنوشت خويش از سرنوشت اسلام و مسلمين ، على رغم اظهار ديانت ، نشانه بيمارى دل و سستى ايمان
فترى الذين فى قلوبهم مرض . .. يقولون نخشى ان تصيبنا دائرة
18 - تخطئه پندار بيماردلان سست ايمان درباره بى ثباتى و شكست اسلام از سوى خداوند
فعسى اللّه ان يأتى بالفتح او امر من عنده
21 - شكست دشمنان اسلام ، مايه پشيمانى مسلمانان سست ايمان از دلبستگى به يهود و نصارا
فعسى اللّه ان يأتى بالفتح . .. فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
در برداشت فوق جمله «ما اسروا» - به قرينه «و من يتولهم منكم» در آيه قبل - به دلبستگى مسلمانان به يهود و نصارا تفسير شده است.
22 - پيروزى مسلمانان ، مايه پشيمانى بيماردلان سست ايمان عصر بعثت از شك و ترديد نسبت به حقانيت اسلام
فعسى اللّه ان يأتى بالفتح او . .. فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «ما اسروا فى انفسهم»، ترديد مسلمانان سست ايمان نسبت به حقانيت اسلام باشد. «فى قلوبهم مرض»، اين احتمال را تأييد مى كند.
23 - نزول عذاب الهى بر دشمنان دين ، مايه پشيمانى مسلمانان سست ايمان از دلبستگى به يهود و نصارا
او امر من عنده فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
برداشت فوق بر اين احتمال است كه مراد از «امر»، عذاب دنيوى باشد.
25 - مسلمانان سست ايمان با مشاهده پيروزى اسلام ، شرمسار از برنامه ريزى هاى نهانى خويش جهت رهايى از پيامد هاى شكست مسلمانان
فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
26 - يهود و نصارا ، مورد علاقه و محبت مسلمانان سست ايمان در عصر بعثت
ما اسروا فى انفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 53 - 6،7،8،9،10،18
6 - تعهد مسلمانان سست ايمان بر يارى يهود و نصارا با سوگندهايى مؤكد
اهولاء الذين اقسموا باللّه جهد ايمنهم انهم لمعكم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «هولاء» اشاره به بيماردلان و خطاب در «معكم» متوجه يهود و نصارا باشد.
7 - ناتوانى مسلمانان سست ايمان بر پايبندى به تعهد خويش با يهود و نصارا
اهولاء الذين اقسموا باللّه جهد ايمنهم انهم لمعكم
8 - يهوديان و مسيحيان دلگرم به يارى و همگامى مسلمانان سست ايمان ، مورد ملامت مؤمنان پس از پيروزى
و يقول الذين ءامنوا اهولاء الذين اقسموا . .. انهم لمعكم
9 - تعهد دروغين مسلمانان ضعيف الايمان بر يارى مؤمنان با سوگندهايى مؤكد
و يقول الذين ءامنوا اهولاء الذين اقسموا باللّه جهد ايمنهم انهم لمعكم
برداشت فوق بر اين مبناست كه خطاب در «معكم» متوجه مؤمنان واقعى باشد ; يعنى برخى از مؤمنان - پس از فتح و پيروزى - به برخى ديگر چنين گفتند: «اهولاء . ..» در اين صورت مشاراليه «هولاء»، بيماردلان خواهد بود.
10 - نقض پيمان و شكستن سوگند ، خصيصه بيماردلان سست ايمان
اهولاء الذين اقسموا باللّه جهد ايمنهم
18 - ناكامى يهود و نصارا در بهره گيرى از روابط دوستانه خويش با مسلمانان سست ايمان
حبطت اعملهم فاصبحوا خسرين
در برداشت فوق «هولاء» اشاره به بيماردلان مسلمان و خطاب در «معكم» متوجه يهود و نصارا دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 1،2،9،15،18
1 - در ميان مؤمنان صدراسلام ، افرادى با ايمان سست وجود داشتند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
2 - برخى از مدّعيان ايمان ، اذيّت و آزار در راه ايمان شان را ، در حدّ عذاب خدا تلقى كرده و آن را تحمل ناپذير مى دانند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
تشبيه «فتنه و آزار» به «عذاب خدا»، كنايه از سختى و تحمل ناپذيرى آن است. گفتنى است كه «أُوذى» قرينه اين است كه مراد از «فتنة»، سختى و ناگوارى و آزار است.
9 - عناصر سست ايمانِ عافيت طلب ، با مشاهده پيروزى مؤمنان ، مدعى همراهى ديرينه با مؤمنان اند .
و لئن جاء نصر من ربّك ليقولنّ إنّا كنّا معكم
15 - عناصر سست ايمان عافيت طلب ، در پيروزى مؤمنان ، نقشى نداشتند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه و
18 - خداوند ، به مؤمنان عافيت طلب و دارندگان ايمان سطحى ، هشدار داده است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 5
5 - مسلمان هاى ضعيف الايمان كه خط مشى سياسى منافقان را دارند ، در صفوف آنان جا دارند .
و القائلين لإخونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 4
4 - منافقان مدينه ، در صدد جذب مسلمان هاى ضعيف الايمان ، به سوى باند خود بودند .
و القائلين لإخونهم هلمّ إلينا
احتمال دارد مرجع ضمير در «القائلين» منافقان، و مرجع در «إخوانهم» مسلمان هايى باشد كه در آيات پيش، از آنان به «الذين فى قلوبهم مرض» تعبير شده است و منظور، مسلمان هايى بودند كه ضعف عقيده داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 14
14 - دعا به درگاه خداوند و درخواست يارى از وى به هنگام مواجه شدن با مشكلات راه ايمان ، از خصلت هاى مؤمنان راستين است .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 2
2 - مؤمنان وظيفه دار استعانت از خدا و پيشه سازى صبر و مقاومت در برابر مشكلات راه ايمان
استعينوا باللّه و اصبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 8
8 - عناصر عافيت طلب ، به خاطر تحمل نكردن آزار و اذيت هاى وارد شده ، سرزنش شده اند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 6
6 - ايمان آميخته به عمل صالح ، داراى ارزش در بينش الهى
إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 10 - 10
10 - عمل صالح ، موجب ارزشمندى ايمان ، عقايد و انديشه هاى درست و سبب بارورى آنها است .
إليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصلح يرفعه
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه ضمير فاعلى (در «يرفع») به «عمل صالح » و ضمير مفعولى (يرفعه) به «الكلم الطيّب» بازگردد. گفتنى است «رفع» (مانند «صعود») در اين آيه، كنايه از ارزشمندى و بارورى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 69 - 5
5 - ارزش ايمان ، به همراهى آن با عمل است .
الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 86 - 7
7 - ايمان متكى بر علم و آگاهى ، داراى ارزش و اهميت
من شهد بالحقّ و هم يعلمون
تعبير «و هم يعلمون» بيانگر متكى بودن شهادت بر علم و آگاهى و مصداق مورد نظر از «الحقّ»، ايمان به خدا و ديگر حقايق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 2
2- ارزش و ثمربخشى اقرار به توحيد ، در گرو پايدارى در برابر عوامل شرك و گناه
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
«فلا» بيانگر نتيجه حقيقتى است كه از دو عنصر به هم پيوسته تشكيل شده است: 1- اقرار به توحيد; 2- استقامت در طريق آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 3
3 - ايمان هاى متزلزل و مقطعى ، فاقد ارزش در پيشگاه خداوند
يأيّها الذين ءامنوا . .. تؤمنون باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 5
5- باور هاى قلبى انسان ، ملاك واقعى ايمان و كفر اوست .
إلاّ من أُكره و قلبه مطمئنّ بالإيمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 6
6 - هجرت و جهاد در راه خدا ، يارى كردن دين او ، پناه دادن به مهاجران مجاهد ، از ارزش هاى متعالى اسلام و تعيين كننده مرز ايمان حقيقى از غير آن
و الذين ءامنوا . .. أولئك هم المؤمنون حقا
مفعول «نصروا» هم مى تواند كلمه اى همانند «دين اللّه» باشد و هم مى تواند ضميرى محذوف باشد كه به «الذين ءامنوا . .. » برم--ى گردد ; يعنى: نص---روا المؤم---نين المهاجرين المجاهدين ... . مآل هر دو معنا يكى است ; زيرا يارى كردن مهاجران مجاهد نيز يارى دين خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 5
5 - ايمان زبانى و سطحى ، ايمان قابل قبولى نيست .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 6،10،12
6 - يهود ، ايمان به وحى و كتاب هاى آسمانى را تنها در صورت نزولشان بر پيامبرى از نژاد اسرائيل ، ضرورى مى پنداشتند .
قالوا نؤمن بما أنزل علينا
10 - ملاك يهوديان ، براى ايمان آوردن به پيامبران ، بعثت آنان از ميان بنى اسرائيل است .
قالوا نؤمن بما أنزل علينا
هر چند ايمان به قرآن و كتابهاى آسمانى محور سخن در آيه شريفه است; ولى از آن جا كه نزول كتاب آسمانى مستلزم بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز هست، دعوت به پذيرش قرآن، دعوت به ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز مى باشد و سخن يهود - كه فقط به كتاب خود ايمان مى آوريم - مستلزم اين معنا نيز هست كه: فقط به پيامبران خود ايمان مى آوريم.
12 - يهوديان ، به هر كتاب آسمانى كه آورنده آن از بنى اسرائيل نباشد ، كافر مى شوند .
و يكفرون بما وراءه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 12
12 - كسانى كه ديگران را از ايمان به قرآن و آيات الهى باز دارند، ستمكارترين مردمند.
فمن أظلم ممن . .. صدف عنها
در برداشت فوق «صدف» فعلى متعدى (به معناى منصرف ساخت) گرفته شده است. گفتنى است بر اين مبنا مفعول آن كلمه اى مانند «الناس» است كه به سبب وضوحش در جمله ذكر نشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 75 - 14
14 - عالمان يهود ، داراى نقش بسزا در بازدارى مردم خويش از ايمان آوردن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم و قد كان فريق منهم
جمله «و قد كان . ..» مى تواند دليل قطع اميد از ايمان آوردن عالمان يهود باشد و مى تواند علت قطع اميد از ايمان آوردن عامه يهود باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است; يعنى، يهوديان ايمان نمى آورند; زيرا عالمانشان به خاطر تحريفگر بودن، اجازه نخواهند داد حقايق - همان گونه كه هست - به دست مردم برسد و زمينه هاى ايمان در آنان شكوفا شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 90 - 1
1 - اشراف كفرپيشه مدين در تلاش براى بازداشتن مردم از ايمان به رسالت شعيب و پيروى از فرمان هاى او
و قال الملأ الذين كفروا من قومه لئن اتبعتم شعيباً إنكم إذاً لخسرون
مراد از متابعت در «اتبعتم» مى تواند پيروى از آيين و دستورات شعيب باشد. در اين صورت مخاطبان اين كلمه (اتبعتم) عموم مردم هستند. همچنين مى تواند مراد از آن پيروى از شعيب در خروج از شهر مدين باشد. در اين صورت مؤمنانِ به شعيب مخاطبانِ «اتبعتم» خواهند بود. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 38 - 3
3 - اشراف جامعه پس از نوح ، مردم را از گرويدن به فرستاده الهى برحذر مى داشتند .
و ما نحن له بمؤمنين
اعلام اشراف مبنى بر اين كه به اين مرد (فرستاده الهى) ايمان ندارند، مى تواند دستورى ضمنى به مردم باشد كه بايد از آنان پيروى كنند و به فرستاده الهى گرايش نداشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 160 - 5
5 - بازدارى مردم از درك معارف و حقايق كتاب هاى آسمانى و ايمان به آنها ، فسادانگيزى است .
إلا الذين تابوا و أصلحوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 4
4 - فرعون ، در تلاش براى بازداشتن مردم از گرايش به موسى ( ع )
ثمّ أدبر يسعى . فحشر فنادى
جمله «حشر فنادى»، تفسير «يسعى» (در آيه قبل) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 38 - 3
3 - اشراف جامعه پس از نوح ، مردم را از گرويدن به فرستاده الهى برحذر مى داشتند .
و ما نحن له بمؤمنين
اعلام اشراف مبنى بر اين كه به اين مرد (فرستاده الهى) ايمان ندارند، مى تواند دستورى ضمنى به مردم باشد كه بايد از آنان پيروى كنند و به فرستاده الهى گرايش نداشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 12 - 8
8 - كافران مكه ، براى باز داشتن مسلمانان ، از ايمان شان به دروغ متوسل شدند .
و قال الذين كفروا للذين ءامنوا اتّبعوا سبيلنا و لنحمل خطيكم . .. إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 13
13 - منافقان ، على رغم اظهار ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 17
17 - ازدياد و تقويت ايمان اهل كتاب و مؤمنان ، بر اثر يادآورى بعضى از حقايق الهى ، جلوه اى از هدايت گرى خداوند
كذلك . .. و يهدى من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 17
17 - ازدياد و تقويت ايمان اهل كتاب و مؤمنان ، بر اثر يادآورى بعضى از حقايق الهى ، جلوه اى از هدايت گرى خداوند
كذلك . .. و يهدى من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 101 - 2
2- داشتن ايمان راستين و منزلت نيكو و متصف بودن به خصال پسنديده ، بسته به تقدير الهى است .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى
جمله «سبقت لهم منّا» بيانگر مقدر شدن «الحسنى» (نيكوبودن) از پيش به وسيله خداوند است; يعنى، كسانى كه ما از قبل براى آنان مقدر كرديم. ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 56 - 2
2 - ايمان و آگاهى ، موهبتى خداوندى است .
و قال الذين أوتوا العلم و الإيمن
مجهول آورده شدن فعل «أوتوا» احتمال دارد به خاطر توجه دادن به اين حقيقت باشد كه علم و ايمان، موهبتى اند كه انسان هايى از آن دو برخوردار مى شوند. اگرچه در آيه، بيانى درباره منشأ موهبت، به ميان نيامده است، اما به دليل اطلاع آنان از حقيقتى مانند زمان برزخ و قيامت، حكايت دارد كه منشأ علم و ايمان خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 21
21 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين » قال : هو الإيمان ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ «هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين» روايت شده كه سكينه همان ايمان است». (ممكن است مراد از ايمان - كه در تفسير «سكينه» گفته شده - باور در پيروز شدن باشد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 27
27 - خداوند ، همواركننده راه ايمان و تعالى ، براى انسان ها
حبّب . .. و كرّه إليكم الكفر ... أولئك هم الرشدون
محبوب ساختن ايمان و ايجاد تنفر نسبت به كفر و عصيان در دل هاى مؤمنان، زمينه ساز رشد و تعالى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 8 - 2
2 - لزوم توجه انسان به اهميت نعمت ايمان و الهى بودن آن
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن . .. فضلاً من اللّه و نعمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 17 - 5،7
5 - مؤمنان ، مرهون منت خداوند در ره يابى به ايمان
بل اللّه يمنّ عليكم أن هديكم للإيمن
7 - هدايت انسان به سوى ايمان ، براساس تفضل الهى نسبت به او است ; نه استحقاق وى
بل اللّه يمنّ عليكم أن هديكم للإيمن
امتنان در جايى صورت مى گيرد كه فرد حقى نداشته باشد; بلكه فعل در حق او صرفاً از روى تفضل صادر شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 2 - 9
9 - رفتار و كردار آدمى ، نشانگر كفر و ايمان و نيز انديشه و باور او است .
فمنكم كافر و منكم مؤمن و اللّه بما تعملون بصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 30 - 3
3 - تصميم انسان بر پيمودن راه دين و پذيرش تعاليم قرآن ، وابسته به مشيّت و خواست خداوند است .
فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً . و ما تشاءون إلاّ أن يشاء اللّه
يكى از مصاديق «ما تشاءون»، مشيّت انسان در انتخاب راه خدا است كه در آيه پيش بيان شده است (فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 103 - 3،5،6
3- ايمان نياوردن اكثر مردم ، ريشه در حق ناپذيرى آنان دارد ، نه قصورى از جانب پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تبليغ و نه ناتمام بودن برهان
بر حقانيّت قرآن
ذلك من أنباء الغيب . .. و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
آيه قبل بيان داشت كه حقانيّت قرآن و الهى بودن آن امرى روشن است و جمله «و لو حرصت» مى رساند كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) در ابلاغ دين تلاشى پى گير داشت. اين دو حقيقت بيانگر آن است كه حجت بر مردم تمام است و ايمان نياوردن آنان، نشانه حق ناپذيرى ايشان است.
5- غرور و خودپسندى مردمان ، از ريشه هاى ايمان نياوردن آنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن *
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
آيه مورد بحث مى تواند به عنوان يكى از نتايج نقل داستان يوسف و برادرانش مطرح باشد و در آن داستان بيان شد كه يكى از علل برخورد برادران يوسف با وى غرور و خودبرتربينى آنان بود (و نحن عصبة) بنابراين «ما أكثر الناس» پس از نقل آن داستان اشاره به اين معنا دارد كه از علل ايمان نياوردن مردم مكه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) غرور و خودبرتربينى ايشان بوده است.
6- حسادت مردم مكه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ريشه هاى ايمان نياوردن ايشان به آن حضرت *
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
برداشت فوق با توجه به توضيحى كه در شماره قبل آورده شد معلوم مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 11
11 - خداوند ، ايمان را در دل ها ثابت و پايدار مى سازد .
أُولئك كتب فى قلوبهم الإيمن
ضمير فاعل در «كتب»، به «اللّه» بازمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 13
13 - خداوند ، جلوه دهنده و محبوب سازنده ايمان ، در قلب مؤمنان
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 14
14- تعيين راستى و درستى ايمان افراد و حسابرسى مدعيان ايمان ، از شؤون خداوند است .
بل نظنكم كذبين . .. ما أنا بطارد الذين ءامنوا إنهم ملقوا ربهم
كفرپيشگان، ايمان پيروان نوح را سطحى، بلكه آنان را در ادعاى ايمان دروغگو مى شمردند (بل نظنكم كاذبين). نوح(ع) در پاسخ ايشان با جمله «إنهم ملاقوا ربهم» بيان مى دارد كه براى انسانها روز آخرتى است و خداوند در آن روز، راستى و ناراستى ايمانها را تعيين خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 13
13 - خداوند ، جلوه دهنده و محبوب سازنده ايمان ، در قلب مؤمنان
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 6
6 - دچار شدن به سنت محروميت از ايمان ، برخاسته از اراده و اختيار خود انسان است .
و لاتكونن من الذين كذبوا بأيت اللّه . .. الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 7 - 7
7 - نفع و ضرر « ايمان و كفر » و « شكر و ناسپاسى » ، دامنگير خود انسان ها است ; نه خداوند .
إن تكفروا فإنّ اللّه غنىّ عنكم . .. و إن تشكروا يرضه لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 36
36 - التزام به احكام الهى ، ايمان و تخلف از آن ، كفر است .
و من يكفر بالايمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 107 - 5
5- توجه به آخرت و ارزش دادن به آن ، مانع روى گردانى از ايمان و گرايش به كفر و ارتداد
ذلك بأنهم استحبّوا الحيوة الدنيا على الأخرة
جمله «ذلك بأنهم . ..» در صدد معرفى مرتد و انگيزه ارتداد اوست و او كسى است كه زندگى دنيا را بر آخرت ترجيح داده، در حالى كه اگر آخرت را در نظر مى داشت و براى آن ارزش لازم قائل بود، دست از ايمان برنداشته و مرتد نمى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 6 - 6
6 - برخى از كافران به مرحله اى از كفر مى رسند كه زمينه ايمان در آنان نابود مى شود .
إن الذين كفروا سواء عليهم ءأنذرتهم أم لم تنذرهم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 75 - 4
4 - قساوت و سخت دلى بنى اسرائيل و جامعه يهود ، از ميان برنده زمينه هاى ايمان و گرايش به اسلام در آنان
ثم قست قلوبكم . .. أفتطمعون أن يؤمنوا لكم
حرف «فاء» در «أفتطمعون» قطع اميد از ايمان آوردن بنى اسرائيل را نتيجه قساوت قلب ايشان - كه در آيه قبل مطرح شد - مى شمرد; يعنى، با پيدايش قساوت در قلب بنى اسرائيل، جاى اميدى به ايمان آوردن آنان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 99 - 6
6 - فسق و انحراف ، مايه انكار آيات خدا و از دست دادن زمينه هاى ايمان است .
و ما يكفر بها إلا الفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 103 - 5،9
5 - يهوديان عصر بعثت ، به دليل وابستگى به دنيا و فسق پيشگى زمينه هاى ايمان و تقوا را از دست داده بودند .
لبئس ما شروا به أنفسهم . .. و لو أنهم ءامنوا و اتقوا لمثوبة من عنداللّه خير
به كارگيرى «لو» امتناعيه در جمله «لو أنهم . ...» مى نماياند كه: ايمان آوردن يهود و پرهيز از گناهانى همانند سحر، امرى مشكل يا ممتنع بوده است. آيات پيشين - كه سخن از دلبستگى شديد يهود به دنيا و فاسق بودن آنان داشت - مى تواند بيانگر علت به وجود آمدن اين روحيه در ايشان باشد.
9 - جهل انسان ها به ارزش برتر پاداش هاى الهى ، آنان را به منافع دنيوى دلبسته كرده و از ايمان و تقوا باز داشته است .
و لو أنهم ءامنوا و اتقوا . .. لو كانوا يعلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «لو» در جمله فوق شرطيه باشد. بر اين اساس احتمالاتى قابل تصور است و از آنهاست اينكه مفعول «يعلمون» برترى پاداش الهى گرفته شود و جواب شرط از جمله «و لو أنهم ءامنوا» استفاده گردد; يعنى: «لو كانوا يعلمون ان ثواب اللّه خير لأمنوا و اتقوا; اگر مى دانستند كه پاداش الهى از منافع دنيوى برتر است، همانا ايمان مى آوردند و تقوا پيشه مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 4
4 - مال و اولاد ، اهرم بازدارنده از گرايش به خدا
لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 15
15 - سرباز زدن از پيكار در راه خدا ، موجب دورى از مرز ايمان و قرار گرفتن در آستانه كفر
هم للكفر يومئذ اقرب منهم للايمان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 186 - 19
19 - نقش مؤثر تبليغات سوء در بازداشتن مردم از راه ايمان
و لتسمعنّ من الّذين اوتوا الكتب . .. و ان تصبروا و تتّقوا
دستور مقاومت در برابر تبليغات دشمن، حكايت از خطر تأثير آن در روحيه مسلمانان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 46 - 28،29
28 - گرفتارى يهود به لعنت الهى ، موجب دورى آنان از ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
لعنهم اللّه بكفرهم فلا يؤمنون الّا قليلا
29 - لعنت الهى ، زمينه محروميت از هدايت و ايمان
لعنهم اللّه بكفرهم فلا يؤمنون الّا قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 54 - 7
7 - حسادت ، خطرى براى ايمان و اعتقاد و عاملى براى گرايش به شرك و كفر
يؤمنون بالجبت و الطاغوت . .. ام يحسدون النّاس على ما اتيهم اللّه من فضله
«ام يحسدون»، چنانچه گذشت، بيان علت مسائلى است كه در آيه 51 مطرح شد كه از جمله آنها، گرايش و ايمان برخى از يهوديان به كفر و شرك است. يعنى حسادت باعث شد تا به «جبت» و «طاغوت» ايمان بياورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 155 - 17
17 - يهود ، مدعى جبر و قدرت بر ايمان *
و قولهم قلوبنا غلف بل طبع اللّه عليها بكفرهم
بدان احتمال كه منظور يهود از «قلوبنا غلف» نسبت دادن حالت كفر خويش به عوامل غير اختيارى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 10
10 - فسق بنى اسرائيل عامل ايمان نياوردن به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و وحى الهى
و لو كانوا يؤمنون . .. و لكن كثيراً منهم فسقون
جمله «و لكن . ..» بيانگر علت عدم ايمان بنى اسرائيل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 112 - 11
11 - ترديد در قدرت الهى ناسازگار با تقوا و ايمان
هل يستطيع ربك . .. اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 9
9 - زيانكارى و تباه كردن خويشتن، مانع ايمان است.
الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 111 - 6
6 - مسخ شدن قلب و ادراك كافران مايه ايمان نياوردن ايشان، حتى با ديدن روشنترين معجزات است.
و نقلب أفئدتهم و أبصرهم . .. و لو أننا نزّلنا ... ما كانوا ليؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 125 - 14
14 - ضيق صدر و تهى بودن قلب از ايمان، نشانه غلبه پليدى بر آن است.
كذلك يجعل الله الرجس على الذين لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 101 - 9
9 - امت هاى كفرپيشه و تكذيب كننده انبيا در تاريخ گذشته ، اهل ايمان و گرايش به معارف دين نبودند .
فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا من قبل
«ما» در «ما كانوا» براى نفى و «لام» در «ليؤمنوا» لام جحود و تقويت كننده نفى است. بنابراين جمله «فما كانوا» با تأكيد فراوان گرايش امتهاى گذشته را به ايمان نفى مى كند و آنها را اهل باور به دين نمى داند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 146 - 15
15 - تكبر و خودبزرگ بينى مانع گرايش به ايمان و انتخاب راه كمال و زمينه تمايل به گمراهى است .
الذين يتكبرون . .. و إن يروا كل ءاية ... و إن يروا سبيل الغى يتخذوه سبيلا
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه جمله هاى «و إن يروا كل ءاية . .. » و «إن يروا سبيل الرشد ... » و «إن يروا سبيل الغى ... » بيانگر حالات و صفات متكبران در زمين باشد، نه اينكه - چنانچه در برداشتهاى پيش گذشت - قسيم متكبران گرفته شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 55 - 1
1 - حق ناپذيرى و پافشارى بر كفر ، موجب از ميان رفتن توفيق آدمى براى ايمان به آيات الهى است .
الذين كفروا فهم لايؤمنون
با توجه به فعل مضارع «لايؤمنون» كه دلالت بر استمرار دارد، جلمه «هم لايؤمنون» به اين معناست كه آنان ايمان نخواهند آورد. و چون اين جمله به وسيله «فاء» بر جمله «كفروا» عطف شده، دلالت مى كند كه سلب توفيق ايمان از آنها بر اثر كفرورزى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 9
9 - شركت در جنگ بدر عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان ، مانع پذيرش ايمان شركت كنندگان نبود .
إن يعلم اللّه فى قلوبكم خيرا يؤتكم خيرا مما أخذ منكم و يغفر لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 101 - 14
14 - لجاجت ، از موانع شناخت حق و ايمان آوردن است .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 36 - 3
3- اصرار بر كفر و انكار پيامبران و معارف الهى ، موجب از دست دادن شايستگى براى ايمان و هدايت است .
ينوح قد جدلتنا فأكثرت جدلنا فأتنا بما تعدنا . .. لن يؤمن من قومك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 7
7- علم و آگاهى ، داراى نقشى مؤثر در پيدايش ايمان و جهل از موانع آن
إن الذين أُوتوا العلم من قبله يخرّون للأذقان سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 3،11
3 - ناسازگارى ايمان با پيروى از شيطان
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشيطن
از آن جاكه خداوند مسلمانان را با وصف ايمان مورد خطاب قرار داده است، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
11 - ناسازگارى ايمان با پيروى از شيطان و ارتكاب فحشا و منكرات
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشيطن . .. فإنّه يأمر بالفحشاء و المنكر
برداشت فوق، به خاطر اين نكته است كه خداوند پيش از نهى از فحشا و منكرات، مسلمانان را با وصف ايمان مورد خطاب قرار داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 13
13 - روحيه خود برتربينى و خوى تجاوزگرى ، از موانع پذيرفتن حق و ايمان آوردن
لقد استكبروا فى أنفسهم و عتو عتوًّا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 8 - 3
3 - عناد و لجاجت ، از موانع ايمان و رهيابى به حق
إلاّ كانوا عنه معرضين . فقد كذّبوا ... و ما كان أكثرهم مؤمنين
از ارتباط اين بخش از آيات مى توان نتيجه گرفت كه عزم كافران بر حق ناپذيرى، علت برخورد سطحى آنان با آيات الهى و در نتيجه ره نيافتن آنان به حق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 112 - 2
2 - گذشته نادرست افراد ، مانع از گرايش آنان به صلاح و پذيرش ايمان نيست .
واتبعك الأرذلون . قال و ما علمى بما كانوا يعملون
مراد از «ما كانوا يعملون» - به قرينه «الأرذلون» و نيز آيه بعد - كردار ناصواب است; نه صرفاً مشاغل پايين اجتماعى; زيرا اگر مراد صرف مشاغل بود، گناهى متوجه آنان نبود كه محاسبه آن برعهده خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 28 - 11
11 - فسادانگيزى ، ناسازگار با ايمان و نيك كردارى و تبه كارى ، ناسازگار با تقواپيشگى
أم نجعل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت كالمفسدين . ..المتّقين كالفجّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 14 - 5
5 - ثروت انبوه و جمعيت بسيار ، از عوامل تكذيب دين و از موانع ايمان است .
أن كان ذا مال و بنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 5 - 4
4 - هوا هاى نفسانى ، مانع پذيرش حقايق دينى و ايمان و اذعان به آن
بل يريد الإنسن ليفجر أمامه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8،11
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
11 - حاكميت طولانى خاندان فرعون و اشراف بر توده ها و عادت به دستور دادن ، مانع از پذيرش دعوت موسى و سرنهادن به دستور هاى او ، از سوى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 10،12
10 - ايمان نياوردن اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، ناشى از تباه كردن جانهايشان است.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
12 - كتمان كنندگان حقانيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از اهل كتاب، ايمان نخواهند آورد.
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 22 - 5،6
5- قلب حق ناپذير ، مانع از ايمان آوردن به عالم آخرت است .
إلهكم إله وحد فالذين لايؤمنون بالأخرة قلوبهم منكرة
«فاء» در «فالذين» براى تفريع است و دلالت مى كند كه توحيد اثبات شده در آيات قبل، توحيد كاملى است كه اعتقاد به آخرت را نيز به همراه دارد. بنابراين كسانى كه به آخرت ايمان نمى آورند، موانعى همچون قلب حق ناپذير و استكبار دارد.
6- استكبار و خود برتربينى ، مانع از ايمان آوردن به عالم آخرت است .
فالذين لايؤمنون بالأخرة . .. و هم مستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 7 - 5،7
5 - روحيه استكبارى و خودبزرگ بينى ، مانع از درك و پذيرش آيات الهى است .
ولّى مستكبرًا كأن لم يسمعها
7 - برخورد منفى با آيات الهى ، مانع از پذيرش آنها است .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه . .. و إذا تتلى عليه ءايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 14
14 - كبرورزيدن ، مانع ايمان به آيات خدا است .
إنّما يؤمن . .. و هم لايستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 111 - 5
5 - اشرافيت و بينش غلط طبقاتى ، مانع از ايمان آوردن به پيامبران
قالوا أنؤمن لك و اتبعك الأرذلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 8
8 - انكار معاد و عقيده به نبودن مجازات الهى براى انسان ، مانع پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عقيده به توحيد از سوى مشركان
و قال الذين لايرجون لقاءنا لولا أُنزل علينا الملئكة أو نرى ربّنا
توصيف مشركان به منكران «لقاء اللّه» در آغاز كلام، مى تواند گوياى اين حقيقت باشد كه اگر مشركان خواستار نزول فرشتگان وحى بر خود و رؤيت خدا بودند، اين خواسته ناشى از حقيقت خواهى آنان نبود; بلكه به خاطر عقيده مند نبودن آنان به معاد و انكار مجازات الهى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 43 - 2
2 - تعلق بلقيس به جامعه شرك و كفر ، مانع پيوستن رسمى وى به آيين توحيدى سليمان ( ع ) با وجود اذعان قلبى
و أُوتينا العلم من قبلها و كنّا مسلمين . و صدّها... إنّها كانت من قوم كفرين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه آيه مذكور در مقام توضيح اين نكته باشد كه چرا بلقيس على رغم علم و اذعان قلبى خود، پيش از اين رسماً تسليم سليمان(ع) نشده و به يكتاپرستى نگرويده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 15 - 9
9- دنياطلبىو تجمل گرايى ، از موانع پذيرش توحيد و ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن است .
فاعلموا أنما أُنزل بعلم الله و أن لا إله إلاّ هو فهل أنتم مسلمون. من كان يريد ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 25 - 8
8- اسطوره قلمداد كردن قرآن ، بازدارنده مردم از ايمان به آن است .
قالوا أسطر الأولين . ليحملوا ... و من أوزار الذين يضلّونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 2
2 - تعصّب و تقليد كور از نياكان ، مانع گرايش كافران به پيروى از قرآن و تعاليم آسمانى است .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتّبع ما وجدنا عليه ءاباءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 2 - 5
5 - خوى سركشى ، تكبر ، ستيزه جويى و حق ناپذير ، از موانع پذيرش قرآن و وحى الهى
و القرءان ذى الذكر . بل الذين كفروا فى عزّة و شقاق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 4 - 7
7 - روى گردانى از قرآن ، مايه محروميت از پذيرش مفاهيم آن
فأعرض أكثرهم فهم لايسمعون
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «لايسمعون» به معناى «لايقبلون» باشد (الميزان، روح المعانى).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 2 - 8
8 - عقيده به شريك داشتن خدا ، در تضاد با ايمان به قرآن
فامنّا به و لن نشرك بربّنا أحدًا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه جنيان پس از درك هدايت گرى قرآن، دو نكته را با هم بر اين درك تفريع كردند: 1- ايمان به قرآن، 2- شريك نگرفتن براى خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 21 - 5
5 - روحيه ناباورى ، مانع پذيرش قرآن و خضوع در برابر آن
لايؤمنون . و إذا قرىء عليهم القرءان لايسجدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 15 - 9
9- دنياطلبىو تجمل گرايى ، از موانع پذيرش توحيد و ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن است .
فاعلموا أنما أُنزل بعلم الله و أن لا إله إلاّ هو فهل أنتم مسلمون. من كان يريد ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 8
8 - انكار معاد و عقيده به نبودن مجازات الهى براى انسان ، مانع پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عقيده به توحيد از سوى مشركان
و قال الذين لايرجون لقاءنا لولا أُنزل علينا الملئكة أو نرى ربّنا
توصيف مشركان به منكران «لقاء اللّه» در آغاز كلام، مى تواند گوياى اين حقيقت باشد كه اگر مشركان خواستار نزول فرشتگان وحى بر خود و رؤيت خدا بودند، اين خواسته ناشى از حقيقت خواهى آنان نبود; بلكه به خاطر عقيده مند نبودن آنان به معاد و انكار مجازات الهى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8،11
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
11 - حاكميت طولانى خاندان فرعون و اشراف بر توده ها و عادت به دستور دادن ، مانع از پذيرش دعوت موسى و سرنهادن به دستور هاى او ، از سوى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 5
5 - اقتدار حكومت فرعون ، اغواگر او و بازدارنده وى از پذيرش پيام روشن موسى ( ع )
فتولّى بركنه
در صورتى كه «باء» براى بيان سببيت يا استعانت و «ركن» كنايه از اركان اقتدار حكومت فرعونى باشد، استفاده مى شود كه فرعون به اتكاى همين نيروها، به مبارزه با موسى(ع) پرداخت و از پذيرش دعوت او سر بر تافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 2 - 5
5 - خوى سركشى ، تكبر ، ستيزه جويى و حق ناپذير ، از موانع پذيرش قرآن و وحى الهى
و القرءان ذى الذكر . بل الذين كفروا فى عزّة و شقاق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 7
7 - آلودگى قوم عاد به پليدى و گرفتارى ايشان به خشم خدا ، مانع آنان از تصديق رسالت هود و گرايش به توحيد و يكتاپرستى
قال قد وقع عليكم من ربكم رجس و غضب
برداشت ف--وق بر اساس اين احتمال است كه جمله «قد وقع . .. » به منزله دليلى باشد بر كفرورزى قوم عاد، نه نتيجه اى براى انكار توحيد و رسالت. يعنى هود با اين جمله اشاره به ريشه عنادورزى آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 11
11 - حاكميت طولانى خاندان فرعون و اشراف بر توده ها و عادت به دستور دادن ، مانع از پذيرش دعوت موسى و سرنهادن به دستور هاى او ، از سوى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 24 - 11
11 - پيروى از سنت هاى جاهلى ، عامل اصلى ايمان نياوردن كافران و موضع گيرى در برابر پيامبران
إنّا وجدنا ءاباءنا على أمّة . .. قالوا إنّا بما أرسلتم به كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 14 - 4
4 - ثروت و جمعيت بسيار كافران در صدر اسلام ، عامل تكذيب دين و مانع آنان از پذيرش ايمان
أن كان ذا مال و بنين
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه «أن كان ذا. ..» متعلق به فعل محذوفى (مانند «كذّب») باشد كه جمله شرطيه «إذا تتلى...» - در آيه بعد - بر آن دلالت دارد. تقدير آن چنين است: «لكونه ذا مال و بنين كذّب بآياتنا...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 31 - 16،17
16 - اعتراض مستضعفان به مستكبران در قيامت ، به اين كه آنان مانع ايمانشان گرديدند .
يقول الذين استضعفوا للذين استكبروا لولا أنتم لكنّا مؤمنين
17 - مستكبران ، عاملى براى انحراف مردم از دين الهى و مانع ايمان آنان ، از ديدگاه مستضعفان
يقول الذين استضعفوا للذين استكبروا لولا أنتم لكنّا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 3
3 - مستضعفان در قيامت ، تلاش مكّارانه و شبانه روزى مستكبران را ، مانع ايمانشان معرفى خواهند كرد .
لولا أنتم لكنّا مؤمنين . قال الذين استكبروا ... بل كنتم مجرمين . و قال الذين است
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 20 - 5
5 - كفر اهل كتاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اسلام، بهانه مشركان صدر اسلام براى گريز از ايمان
لتشهدون أن مع اللّه ءالهة أخرى . .. الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه
روى اصلى سخن در اين آيه با مشركان و علل ايمان نياوردن آنان است. مطرح كردن اهل كتاب مى تواند براى پاسخگويى به سؤالى باشد كه براى مشركان مطرح بوده و آن اينكه اگر پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق است، چرا اهل كتاب - كه آنان نيز دين آسمانى دارند - به او ايمان نياورده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 43 - 2
2 - تعلق بلقيس به جامعه شرك و كفر ، مانع پيوستن رسمى وى به آيين توحيدى سليمان ( ع ) با وجود اذعان قلبى
و أُوتينا العلم من قبلها و كنّا مسلمين . و صدّها... إنّها كانت من قوم كفرين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه آيه مذكور در مقام توضيح اين نكته باشد كه چرا بلقيس على رغم علم و اذعان قلبى خود، پيش از اين رسماً تسليم سليمان(ع) نشده و به يكتاپرستى نگرويده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 80 - 6
6 - انديشه باطل يهود ( عذاب نشدن يهوديان جز روزى چند ) بازدارنده آنان از ايمان آوردن به اسلام
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
جمله «و قالوا . ..» عطف بر «قد كان فريق» در آيه 75 است و لذا حاكى از آن است كه چنين عقيده و پندارى، مانع از آن شده كه يهوديان ايمان آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 3،7،10
3 - يهوديان ، ناتوانى خويش را از پذيرش اسلام ، برخاسته از فطرت و خلقت خويش پنداشته ، خود را معذور مى دانستند .
و قالوا قلوبنا غلف
جمله «لعنهم اللّه يكفرهم» (خدا يهوديان را بسزاى كفرشان لعنتشان كرده است) با جمله تفريع شده بر آن (فقليلا ما يؤمنون; و لذا كمتر ايمان مى آورند) به خوبى مى رساند كه: ادعاى يهود مبنى بر ناتوانى از درك معارف اسلام ادعاى صحيحى است. بنابراين كلمه «بل» رد معناى مطابقى «قلوبنا غلف» نيست; بلكه نفى معنايى است كه مى توان گفت مقصود اصلى يهوديان بوده و آن معذور بودن به خاطر درك نكردن است.
7 - يهوديان كافر ، على رغم ناتوانى از ايمان آوردن بر اثر محجوب بودن قلبهايشان ، معذور نيستند .
قلوبنا غلف بل لعنهم اللّه بكفر هم
10 - گرفتارى يهود به لعنت الهى ، مايه ايمان نياوردن آنان به بيشترين معارف الهى است .
لعنهم اللّه بكفر هم فقليلا ما يؤمنون
فاء تفريع در «فقليلا ما . ..» گوياى آن است كه: لعنت الهى موجب شده كه يهوديان، زمينه ايمان كامل يا ايمان به تمامى معارف را از دست بدهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 9
9 - بررسى دقيق و منصفانه حقايق دينى ، موجب ايمان آوردن به آنهاست .
يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 9
9 - معجزات پيامبران ، مايه اطمينان و يقين بر حقانيت رسالت آنان
ان ينزل علينا مائدة . . و تطمئن قلوبنا و نعلم ان قد صدقتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 101 - 3
3 - دقت نظر و مطالعه در پديده هاى آسمان ها و زمين ، مايه تحصيل ايمان و موجب پى بردن به توحيد ربوبى است .
قل انظروا ماذا فى السموت و الأرض و ما تغنى الأيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 32
32 - بيماردلان سست ايمان و پذيراى ولايت و دوستى كافران ، محروم از فضل خاص خداوند
من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتى اللّه يقوم . .. ذلك فضل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 1،3
1 - جبهه ايمان در كارزار بدر ، متشكل از مؤمنان متكى بر خدا ، عناصرى منافق و گروهى سست ايمان
إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. و من يتوكل على اللّه
«مرض» به معناى بيمارى است و مقصود از آن در اينجا به اين دليل كه در مقابل نفاق قرار گرفته، ترديد در حقانيت دين است كه از آن مى توان به ضعف ايمان تعبير كرد. جمله «و من يتوكل على اللّه» اشاره به گروه سوم، يعنى مؤمنان حقيقى و راستين، دارد.
3 - منافقان و سست ايمان ها ، حضور مؤمنان را در جنگ بدر ناشى از فريب خوردگى آنان مى پنداشتند .
غر هؤلاء دينهم
«غرور» (مصدر غرّ) به معناى فريب دادن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 67 - 12
12 - ايمان به باطل و كفران نعمت هاى الهى ، امورى نكوهيده اند .
أفبالبطل يؤمنون و بنعمة اللّه يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 9
9 - احساس شادمانى و نشاط روحى پس از شنيدن آيات قرآن ، نشانه تكامل و ازدياد ايمان
فزادتهم إيمناً و هم يستبشرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 11 - 2
2 - پايبندى بر بندگى خدا در حال غنا ، تنگدستى ، كاميابى و ناكامى ، نشانه قوت ، ثبات و استحكام ايمان است .
و من الناس من يعبد اللّه على حرف . .. انقلب على وجهه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 7
7 - پيروى از دستورات كتاب هاى آسمانى ، نشانه ايمان داشتن به آنهاست .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«الذين» مبتدا و «أولئك يؤمنون به» خبر براى آن است و جمله «يتلونه . ..» حال براى «الذين» مى باشد. بنابراين معناى جمله فوق با توجه به ارجاع ضمير «به» به «الكتاب» چنين است: كسانى از اهل كتاب - كه از كتاب خويش پيروى مى كنند - به آن ايمان دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 143 - 24
24 - نماز ، مظهر ايمان است .
و ما كان اللّه ليضيع إيمنكم
مراد از «ايمان» چنانچه بسيارى از مفسران گفته اند، نماز است. اطلاق ايمان بر نماز دلالت بر اهميت والاى نماز دارد; به گونه اى كه مى توان نماز را ايمان خواند و آن را مظهر ايمان دانست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 28
28 - انجام وظايف عبادى ، اجتماعى و اخلاقى دين ، تحمل مشكلات و استقامت در راه مبارزه با دشمنان نشانه راستى و درستى ايمان است .
أولئك الذين صدقوا
در برداشت فوق «أولئك» اشاره به صفاتى است كه از جمله «و ءاتى المال . .. و حين البأس» به دست مى آيد و متعلق «صدقوا» به قرينه «من ءامن ...» ايمان به خدا و ... گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 3
3 - پيروى كامل از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، نشانه ايمان
و من يشاقق الرسول من بعد ما تبيّن له الهدى و يتبع غير سبيل المؤمنين
بنابر اينكه جمله «يتبع . ..» تفسيرى براى مضمون جمله «و من يشاقق ...» باشد، معلوم مى شود كه راه و روش اهل ايمان هيچگاه مخالفت كردن با رسول خدا نيست ; بنابراين، مؤمن كسى است كه همواره از رسول خدا پيروى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 55 - 12،13
12 - برپا داشتن نماز و پرداخت زكات ، نشانه ايمان
الذين ءامنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
«الذين يقيمون الصلوة» توصيف «الذين ءامنوا» است.
13 - ارتباط دايمى با خدا و تأمين نياز مستمندان ، نشانه ايمان
الذين ءامنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
بر اين مبنا كه اقامه نماز، به عنوان شيوه اى از ارتباط با خدا بيان شده باشد و پرداخت زكات، به عنوان مصداقى از رفع نياز مستمندان مطرح باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 15
15 - تبرى و بيزارى از دشمنان دين ، نشانه تقوا و ايمان
لاتتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. أولياء و اتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 9
9 - ترس از خدا به دور از چشم مردم نشانه ايمان واقعى
يأيها الذين ءامنوا . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
خطاب به تمامى مؤمنان در صدر آيه مى رساند كه به مسلمانان محروم از ترس خدا نيز اطلاق مؤمن مى شود، بنابراين تنها خداترسان از ايمان واقعى برخوردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 118 - 8
8 - التزام عملى به احكام خداوند، نشانه ايمان به آيات اوست.
فكلوا . .. إن كنتم بأيته مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 3
3 - پيروى از رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، نمود ايمان به آيات الهى است .
الذين هم بايتنا يؤمنون. الذين يتبعون الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 1،2
1 - خشيت قلب از ياد خدا ، افزايش ايمان با تلاوت قرآن و تنها بر خدا توكل داشتن ، نشان ايمان حقيقى
أولئك هم المؤمنون حقا
2 - استمرار در برپايى نماز و دستگيرى دائمى از مستمندان ، نشان ايمان حقيقى در مرحله عمل
أولئك هم المؤمنون حقا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 41 - 10
10 - پرداخت خمس غنيمت ها و ديگر استفاده هاى مالى ، نشان ايمان به خدا و ايمان به پيروزى آفرينى خدا در جنگ بدر است .
فأن للّه خمسه و للرسول . .. إن كنتم ءامنتم باللّه و ما أنزلنا على عبدنا
مراد از «ما أنزلنا . .. » مى تواند همان امدادهاى غيبى الهى باشد كه مسلمانان در پرتو آن به پيروزى در جنگ بدر دست يافتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 16 - 6
6 - دوستى با خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و تبرّى از دشمنان آنان ، از نشانه هاى ايمان راستين
و لم يتخذوا من دون اللّه و لا رسوله و لا المؤمنين وليجة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 8
8 - اقامه نماز ، پرداخت زكات و بيم داشتن از خدا و نهراسيدن از غير او ، نشانه هاى ايمان راستين
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و أقام الصلوة و ءاتى الزكوة و لم يخش إلا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 44 - 4
4 - جهاد با مال و جان ، نشانه ايمان راستين و تقواپيشگى است .
الذين يؤمنون باللّه . .. أن يجهدوا بأمولهم و أنفسهم و اللّه عليم بالمتقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 90 - 7
7 - عملكرد انسان ، نشانه ايمان يا عدم ايمان وى به خدا و رسول او
و قعد الذين كذبوا اللّه و رسوله
با توجه به اينكه خداوند عمل متخلفان از جنگ را، بازتاب دروغين بودن ايمان آنان شمرده است، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 8
8 - عملكرد انسان ، نمايانگر باطن وى و ماهيت ايمان اوست .
سيرى اللّه عملكم و رسوله
از اين آيه شريفه چنين استفاده مى شود كه اظهارات زبانى افراد ثمرى ندارد و آنچه ملاك داورى قرار خواهد گرفت، عملكرد آينده آنهاست كه خدا و رسولش بر آن نظارت دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 3
3 - موسى ( ع ) تسليم و توكل را نشانه هاى ايمان راستين به خدا اعلام كرده و قوم خويش را به دست يافتن به آن فراخواند .
و قال موسى يقوم إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 119 - 8
8- عمل انسان ، نشانگر باور ها ، نيت ها و حالات درونى اوست .
ثمّ تابوا من بعد ذلك و أصلحوا
در آيه شريفه اقدام به اصلاح و صلاح عملى، به عنوان شرط توبه و نشانگر واقعى بودن آن ذكر شده است و اين نشان مى دهد كه تحول درونى انسانها به سوى خدا،نمى تواند جداى از عمل صالح باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 10
10- استغفار ، به درگاه ربوبى ، از نشانه هاى ايمان است .
أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 34 - 15،16
15 - پرستش خداى يگانه و اطاعت بى چون و چرا از دستورات او ، از نشانه هاى ايمان راستين و مبرا بودن از پندار هاى شرك آميز
فإلهكم إله وحد فله أسلموا و بشّر المخبتين
16 - انجام اعمال و مناسك حج با حفظ همه حدود و مقررات آن ، از نشانه هاى ايمان راستين
و لكلّ أُمّة جعلنا منسكًا. .. فإلهكم إله وحد فله أسلموا و بشّر المخبتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 35 - 1
1 - خشيت و خوف شديد از خداوند ، نشانه ايمان راستين
و بشّر المخبتين . الذين إذا ذكر اللّه وجلت قلوبهم
«الذين» در محل نصب و صفت براى «المخبتين» مى باشد. «وجل» (مصدر «وجلت») به معناى ترسيدن است و چنان كه در آيه پيش گفته شد، «مخبت» به كسى گفته مى شود كه دلى آرام و قلبى مطمئن دارد. مقصود از «مخبتين» در اين جا، مؤمنانى هستند كه در توحيد به جايى رسيده اند كه جانشان از هرگونه شائبه شرك به دور بوده و دلشان آرام و قلبشان مطمئن است. آيه فوق در بيان آثار و نشانه هاى اين مؤمنان راستين مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 7
7 - استغفار و دعا براى جلب رحمت الهى ، از مشخصات عبوديت و ايمان
إنّه كان فريق من عبادى يقولون ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 4
4 - لبيك گفتن به دعوت خدا و رسول او و پذيرش بى چون و چراى داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، از نشانه هاى ايمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستين
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 4
4 - اطاعت از خدا و رسول او ، خدا ترسى و تقواپيشگى ، از نشانه هاى ايمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستين
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. أن يقولوا سمعنا و أطعنا ... و من يطع اللّه
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و آيه پيشين - كه درصدد بيان اوصاف مؤمنان راستين است - به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 10
10 - سوگند مؤكد به خدا ، نشانگر ايمان نيست ; بلكه فرمان برى نيكو از خدا و رسول او ، علامت ايمان است .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم . .. قل لاتقسموا طاعة معروفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 10
10 - ياد خدا و عدالت خواهى از بارزترين نمود هاى ايمان و عمل صالح
إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و ذكروا اللّه كثيرًا و انتصروا من بعد ما ظلمو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 81 - 8
8 - تسليم بودن در برابر خدا ، نمود حقيقى ايمان است .
يؤمن بايتنا فهم مسلمون
تفريع «هم مسلمون» بر «من يؤمن» بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 6
6 - سجده كردن و به رو درافتادن در خاك ، نمود بارز ايمان مؤمنان است .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
«خَرَّ» در لغت به معناى «افتادن همراه با صدا» است. (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 18 - 12
12 - نماز ، مظهر ايمان راستين و خداترسى است .
الذين يخشون ربّهم بالغيب و أقاموا الصلوة
ياد كردن از برپايى نماز پس از خداترسى، مى تواند به عنوان يكى از مصاديق و مظاهر اين خداترسى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 47 - 7
7 - انفاق به مستمندان و گرسنگان ، امرى واجب و نشانه ايمان است .
أنفقوا ممّا رزقكم اللّه قال الذين كفروا للذين ءامنوا أنطعم من لو يشاء اللّه أطعم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه در آيه شريفه، ترك انفاق به مستمندان و گرسنگان، از ويژگى هاى كافران و دليل حق ناپذيرى آنان شمرده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 113 - 3
3 - احسان و نيكوكارى ، مظهر ايمان و مصداق بارز دين دارى
و من ذرّيّتهما محسن
بيشتر مفسران بر اين عقيده اند كه تقسيم نسل ابراهيم و اسحاق(عليهماالسلام) به دو گروه محسن و ظالم، به اين منظور است كه نشان دهد برخى از آنان مؤمن و برخى ديگر كافر شدند و «احسان» اشاره به ايمان و «ظلم به خويشتن»، اشاره به كفر و شرك آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 8 - 5
5 - انفاق در راه خداوند ( پرداخت زكات ) ، نشانگر ايمان و نمونه گوياى عمل صالح
و ويل للمشركين . الذين لا يؤتون الزكوة ... إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 36 - 11
11 - توكل بر خداوند ، از نمود هاى بارز و مهم ايمان و از فروع و لوازم آن
للذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون
توكل بر خداوند، يكى از فروع و لوازم اصل ايمان است و از اين كه اختصاص به ذكر يافته است، اهميت آن قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 37 - 2
2 - پرهيز از بدى ها و گناهان كبيره ، نمود و نشانه ايمان و اتكا به خداوند
للذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون . و الذين يجتنبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 4
4- عمل نيك ، نمود و مظهر ايمان
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
در صورتى كه عطف در «و عملوا الصالحات»، تفسيرى باشد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه ايمان و عمل صالح، حقيقتى است واحد، گرچه به لحاظ لفظ و اعتبار متغاير مى نمايند. بنابر اين، ايمان واقعى را در قامت عمل بايد جست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 23
23 - اطاعت محض از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، نمود ايمان و موضع گيرى در برابر آن حضرت نمود كفر است . *
لو يطيعكم . .. لعنتّم و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن ... و كرّه إليكم الكفر
صدر آيه; درباره اطاعت از رسول خدا و تحميل نكردن رأى بر آن حضرت است; ولى ادامه آن درباره ايمان و كفر است; از اين بيان انطباق ايمان بر اطاعت و تطبيق كفر بر تحميل رأى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 13،14
13 - اطاعت كامل از خدا و رسول او ، نمود ره يافت ايمان در قلب
و لمّا يدخل الإيمن فى قلوبكم و إن تطيعوا اللّه و رسوله لايلتكم من أعملكم شيئًا
با توجه به ارتباط «إن تطيعوا. ..» با جمله قبلى - كه در زمينه ايمان قلبى بود - مطلب بالا استفاده مى شود.
14 - تجلى ايمان ، در عمل و رفتار آدمى
و لمّا يدخل الإيمن فى قلوبكم و إن تطيعوا اللّه و رسوله
در آيه شريفه پس از بيان اين كه ايمان واقعى، در قلب راه مى يابد، نمودها و نشانه هاى ايمان - به عنوان اطاعت از خدا و رسول او - يادآورى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 6،10
6 - جهاد با مال و جان در راه خدا ، نشانه يقين و استوارى ايمان انسان
ثمّ لم يرتابوا و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
چنانچه «و جاهدوا» در مقام نشان دادن مصداق و نمود يقين مؤمنان باشد - كه از «لم يرتابوا» استفاده مى شود - برداشت بالا قابل استفاده است.
10 - ثبات در باور هاى دينى و جهاد همه جانبه در راه خداوند ، گواه صداقت انسان در ادعاى ايمان
إنّما المؤمنون الذين . .. ثمّ لم يرتابوا و جهدوا ... أولئك هم الصدقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 5
5 - پيشه كردن تقواى الهى و پيروى تام از دستورات ، سيره و سلوك پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، نشانه ايمان راستين و كامل
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 6،7
6 - ادا كردن كفّاره ظهار ، نشانه ايمان راستين ظهاركننده به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
ذلك لتؤمنوا باللّه و رسوله
«ذلك» اشاره به حكم ظهار و تعيين كفّاره آن است; يعنى، اين حكم بدان علت وضع شده تا شما به خدا و رسول او ايمان بياوريد. بنابراين كسى كه خود را به دادن كفّاره پايبند مى كند، بدين معنا است كه وى به خدا و رسول او ايمان راستين دارد.
7 - اداى تكاليف الهى و پايبندى به تعاليم اسلام ، نشانه ايمان راستين است .
ذلك لتؤمنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 6،12،16
6 - تبرّى از دشمنان خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از نشانه هاى ايمان راستين
لاتجد قومًا . .. أو عشيرتهم
12 - تبرّى جستن از دشمنان خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نشانه ايمان محكم و استوار است .
لاتجد قومًا . .. أُولئك كتب فى قلوبهم الإيمن
16 - دشمنى ورزيدن با دشمنان خدا و رسول او و تبرّى جستن از آنان ، نشانه ايمان زنده و پويا است .
أُولئك . .. أيّدهم بروح منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 13 - 6
6 - توكل بر خداوند - نه بر ديگران - نشانه ايمان راستين است .
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
آمدن وصف «المؤمنون»، مى تواند حاكى از حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 48 - 4
4 - نماز ، نشانه ايمان و از اوصاف مؤمنان است .
و إذا قيل لهم اركعوا لايركعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 6 - 3
3 - سخاوت مندى ، انفاق و تقواپيشگى ، نشانه پذيرش وعده هاى خداوند و باور داشتن پاداش هاى الهى است .
فأمّا من أعطى و اتّقى . و صدّق بالحسنى
عطف اين آيه بر آيه قبل، عطف سبب بر مسبب و يا عكس آن است و در هر صورت، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 6
6 - پذيرش داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، نشانه ايمان راستين به خدا و رسول او و فرمان برى از ايشان و التزام عملى به دين است .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا ثمّ يتولّى . .. و ما أُولئك بالمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 215 - 2
2 - تبلور ايمان به خدا ، در پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لمن اتبعك من المؤمنين
تعبير «لمن اتبعك من المؤمنين» به جاى «و اخفض جناحك للمؤمنين»، بيانگر اين نكته است كه ملاك ايمان به خدا، پيروى از پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و كسى كه حاضر به تبعيت از پيامبر نباشد، از زمره مؤمنان به شمار نمى آيد; هر چند كه در عقيده يكتاپرست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 21 - 2
2- ايمان به رسالت فرستادگان الهى ، جلوه اى از ايمان به خداوند است .
و إن لم تؤمنوا لى
با توجه به اين كه رسالت پيامبران، دعوت مردم به سوى خدا و ايمان آوردن به او است و در آيه بالا موسى(ع) به جاى ايمان به خدا، ايمان به خودش را مطرح كرده و با الغاى خصوصيت از مورد، مطلب يادشده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 2 - 10
10 - پذيرش موعظه هاى الهى و عمل به آنها ، نشانه ايمان به خدا و روز قيامت است .
ذلكم يوعظ به من كان يؤمن باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 6
6 - ايمان به قرآن ، ايمان به خدا و انكار آن ، كفر به او است .
و أنّا لمّا سمعنا الهدى ءامنّا به فمن يؤمن بربّه
برداشت ياد شده، از تبديل و تغيير ايمان به قرآن (آمنّا به)، به ايمان به خداوند (يؤمن بربّه) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 2 - 10
10 - پذيرش موعظه هاى الهى و عمل به آنها ، نشانه ايمان به خدا و روز قيامت است .
ذلكم يوعظ به من كان يؤمن باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 2 - 6
6 - يتيم نوازى ، لازمه پذيرش روز جزا و نشانه كام يابى در آن است .
يكذّب بالدين . فذلك الذى يدعّ اليتيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 6
6 - پذيرش داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، نشانه ايمان راستين به خدا و رسول او و فرمان برى از ايشان و التزام عملى به دين است .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا ثمّ يتولّى . .. و ما أُولئك بالمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 90 - 6
6 - تخلف بى دليل و غير موجه مسلمان از جنگ ، نشان دروغين بودن ايمان وى به خدا و رسول خداست .
و قعد الذين كذبوا اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 64 - 8
8 - پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عمل به دستورات او نشان برخوردارى آدمى از ايمانى راستين
و من اتبعك من المؤمنين
حرف «من» در «من المؤمنين» مى تواند بيانيه باشد و مى تواند براى تبعيض باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است. در اين صورت مراد از «المؤمنين» مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 8
8 - عمل صالح ، مظهر ايمان راستين است .
و ءامن و عمل عملاًصلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 42 - 10
10- سوارشدن بر كشتى نوح ، نشانه ايمان و تخلف از آن ، نشانه و دليل كفر بود .
اركب معنا و لاتكن مع الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 9
9 - محبت و دوست داشتن غير خدا همطراز محبت خدا ، نشانه بى ايمانى است .
و الذين ءامنوا أشد حباً اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 5
5 - ترديد در انجام تكاليف دينى ، چون جهاد با مال و جان ، نمودار بى ايمانى و نفاق
إنما يستئذنك الذين لايؤمنون باللّه . .. و ارتابت قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 5،7
5 - كسالت و كاهلى در نماز ، از نشانه هاى نفاق و عدم ايمان واقعى به خدا و رسول اوست .
كفروا باللّه و برسوله و لايأتون الصلوة إلا و هم كسالى
7 - انفاق از روى كراهت و بى ميلى ، نشانه نفاق و نداشتن ايمان واقعى به خدا و رسول اوست .
كفروا باللّه و برسوله . .. و لاينفقون إلا و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 14
14 - تلاش در جلب رضايت مردم ، به جاى جلب رضايت خدا و رسول او ، نشانه نفاق و بى ايمانى
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه إن كانوا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 15
15 - گسستن سرنوشت خويش از سرنوشت اسلام و مسلمين ، على رغم اظهار ديانت ، نشانه بيمارى دل و سستى ايمان
فترى الذين فى قلوبهم مرض . .. يقولون نخشى ان تصيبنا دائرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 16،25
16 - تهى بودن دل از محبت خدا ، بى مهرى نسبت به اهل ايمان ، احساس كوچكى در برابر كافران ، از نشانه هاى بيمارى دل و ضعف ايمان
فترى الذين فى قلوبهم مرض . .. اذلة على المؤمنين اعزة على الكفرين
ارتباط آيه مورد بحث با آيات پيش گوياى اين است كه بيماردلان (الذين فى قلوبهم مرض) از مصاديق مرتدان مى باشند و چون صفات شمرده شده براى مؤمنان واقعى نقطه مقابل مرتدان قرار گرفته ; است معلوم مى شود نبود اين صفات در مدعيان اسلام، نشانه بيماردلى آنان است.
25 - گريز از جهاد و ترس از ملامت دشمنان دين ، از نشانه هاى بيمارى دل و ضعف ايمان
فترى الذين فى قلوبهم مرض . .. يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 11
11 - ناباورى به حمايت خدا از متوكلان ، نشانه بيماردلى و ضعف ايمان است .
إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. فإن اللّه عزيز حكيم
برداشت فوق با توجه به توضيح برداشت قبل به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 16 - 10
10 - سر باز زدن از شركت در ميدان هاى نبرد ، برقرارى روابط پنهانى با دشمنان و در ميان نهادن اسرار مسلمانان با آنان ، از نشانه هاى ضعف ايمان
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين جهدوا منكم و لم يتخذوا من دون اللّه و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 3 - 4
4 - آميختن زندگى به لغو و بيهودگى ، نشانه ضعف ايمان و مايه محروميت از رستگارى است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم عن اللغو معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 4 - 4
4 - امتناع از پرداخت زكات ، نشانه ضعف ايمان و مايه حرمان از رستگارى اخروى است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم للزكوة فعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 8 - 4
4 - خيانت كارى و پيمان شكنى ، نشانه ضعف ايمان و مايه محروميت از سعادت اخروى
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لأمنتهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 9 - 5
5 - اهميت ندادن به نماز و عدم مراقبت بر انجام به موقع آن ، نشانه ضعف ايمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم على صلوتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 7
7 - ترك حضور در محضر رهبرى جامعه اسلامى براى حل و فصل امور مهم اجتماعى و مشاوره در مسائل عمومى بدون اذن خواستن ، نشانه نفاق و ضعف ايمان است .
و إذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتّى يستئذنوه إنّ الذين يستئذنونك أُولئك
برداشت ياد شده، با توجه به شأن نزول آيه شريفه است كه درباره منافقان مى باشد و اين آيه، در حقيقت تعريضى است به آنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 29 - 4
4 - بى عفّتى و آلودگى جنسى ، نشانه ضعف ايمان
و الذين هم لفروجهم حفظون
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه اين آيه آلوده نبودن به فحشا را نشانه ايمان راستين دانسته است. بنابراين آلودگى به چنين گناهانى، نشانه ضعف ايمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 32 - 3
3 - خيانت در امانت و پيمان شكنى ، نشانه ضعف ايمان
و الذين هم لأمنتهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 33 - 3
3 - خوددارى از اداى شهادت و گواهى ، نشانه ضعف ايمان
و الذين هم بشهدتهم قائمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 34 - 4
4 - سهل انگارى در نماز ، نشانه ضعف ايمان
الذين هم على صلاتهم دائمون . .. و الذين هم على صلاتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 9
9 - اسلام و ايمان، نعمت و رحمتى بزرگ از جانب خداوند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
«منّ» در لغت به معناى «أنعم» آمده است. «منّ عليه مناً ... أنعم». (قاموس اللغة). اگر چه اين جمله نقل گفتار مشركان است، ولى مطلبى است كه قرآن آن را نقل كرده و آن را رد نكرده است. بنابراين اسلام و ايمان نعمتى ويژه و برجسته است كه خداوند به مؤمنان عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 8 - 1
1 - محبت به ايمان و بيزارى از كفر و گناه ، جلوه اى از فضل و نعمت الهى
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن . .. و كرّه إليكم الكفر ... فضلاً من اللّه و نع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 4 - 4
4 - نمازگزاران بى اعتقاد به معاد ، مورد نفرين خداوند
أرءيت الذى يكذّب بالدين . .. فويل للمصلّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 54 - 10
10- مجبور ساختن مردم به ايمان ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و در دستور كار آن حضرت نيست .
و ما أرسلنك عليهم وكيلاً
«وكل» در لغت به معناى كفيل و نايب قرار دادن شخصى است (مفردات راغب). بنابراين «و ما أرسلناك عليهم وكيلاً»; يعنى، اى
پيامبر تو را براى نيابت و كفالت براى مردم نفرستاده ايم و تو صرفاً به كار تبليغ بپرداز و آنان را بر ايمان مجبور نساز.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 7 - 10
10- مجبور كردن مردم بر ايمان آورى ، ناسازگار با هدف هستى و آزمون آنان است .
فلعلّك بخع نفسك . .. إنّا جعلنا ما على الأرض ... لنبلوهم
مطرح ساختن ابتلا و آزمايش انسان ها به عنوان فلسفه و هدف براى آفرينش زمين و موهبت هاى آن، اشاره به اين نكته دارد كه براساس اين هدف و فلسفه، نمى توان مردم را بر ايمان مجبور كرد و نبايد انتظار داشت كه همه آنان در برابر دعوت پيامبران و مناديان هدايت، تسليم شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 88 - 13
13- ايمان ، از معيار هاى ارزشمندى انسان ها و از ملاك هاى شايستگى براى فروتنى در برابر آنان است .
واخفض جناحك للمؤمنين
برداشت فوق از وصف «مؤمنين» - كه مشعر به عليت است - استفاده شده است; يعنى، چون آنان داراى ايمان هستند، پس تو اى رسول! نسبت به آنان فروتن باش.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 30 - 7
7- ايمان و عمل صالح ، مصداق بارز كار نيكو است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا . .. أجر من أحسن عملاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 114 - 4
4 - ملاك ارزش نزد پيامبران ، ايمان است ; نه جايگاه اجتماعى افراد .
و ما علمى بما كانوا يعملون . .. و ماأنا بطارد المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 215 - 5
5 - ملاك ارزش در بينش الهى ايمان است ; نه پيوند هاى قبيله اى و خويشاوندى .
و أنذر عشيرتك الأقربين . و اخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 29 - 5
5 - قدرت و توانمندى بدون ايمان و مصرف آن در مسير سعادت اخروى ، مايه حسرت و تأسف در قيامت
هلك عنّى سلطنيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 7،9
7 - خداوند ، با محروم ساختن منافقان از نور ايمان ، آنان را به ظلمتهايى شديد گرفتار مى سازد .
ذهب اللّه بنورهم و تركهم فى ظلمت لايبصرون
نكره بودن «ظلمات» حاكى از شدت ظلمت است.
9 - هيچ اميدى به راهيابى و هدايت منافقان پس از سلب شدن نور ايمان از آنان ، وجود ندارد .
و تركهم فى ظلمت لايبصرون
جمله «تركهم فى ظلمات» بيان مى كند كه: ظلمتها منافقان را احاطه كرده و در نتيجه راه به جايى نمى برند و جمله «لايبصرون» (آنها نمى بينند)، حاكى از آن است كه ابزار ديدن و هدايت شدن در آنان نابود شده است; يعنى علاوه بر اينكه موانع هدايت براى آنان ايجاد شده مقتضى هدايت نيز از آنان سلب گشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 3،6
3 - ايمان، حيات است و مولد نور و كفر، مرگ است و تاريكى.
أو من كان ميتا فأحيينه . .. كمن مثله فى الظلمت
6 - نور ايمان، روشنگر خطوط و افكار مختلف جامعه براى مؤمنان است.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 20 - 2
2 - ايمان چون نور ، مايه هدايت و روشنايى و كفر ، همچون ظلمت ، مايه گمراهى و تاريك بينى
و لا الظلمت و لا النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 12،13
12 - ايمان و عمل صالح ، نور است .
قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورًا
«إلتماس» (مصدر «التمسوا») به معناى تحصيل و به دست آوردن است. در صورتى كه مراد از «ورائكم» دنيا باشد، مقصود اين خواهد بود كه به دنيا برگرديد و با ايمان و عمل صالح، براى آخرت خود نور به دست آوريد.
13 - قيامت ، روز جلوه گر شدن حقيقت نورانى ايمان و عمل صالح
قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 7
7 - مؤمنان ، حتى پيشتازان ايمان ( مهاجران و انصار ) ، فاقد مصونيت از خطا و نيازمند غفران الهى
و الذين جاءو من بعدهم يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا بالإيمن
از تأييد خداوند نسبت به استغفار براى پيشتازان راه ايمان، به جا بودن اين دعا و نياز آنان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 18 - 1
1- توبيخ كافران از سوى خداوند به خاطر عدم گرايش به ايمان ، مگر با فرارسيدن قيامت
فهل ينظرون إلاّ الساعة أن تأتيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 8
8 - ساحران ، ايمان خود به خداوند را به گونه اى اعلام كردند كه فرعون نتواند آن را تحريف و از آن سوء استفاده كند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
از آن جايى كه موسى(ع) مدتى در خانه فرعون پرورش يافته بود، اگر ساحران «ربّ موسى» مى گفتند، اين احتمال وجود داشت كه فرعون سجده آنان و گفته هايشان را به نفع خود توجيه كند و خود را «ربّ موسى» بداند. آنان با آوردن اسم هارون در كنار اسم موسى(ع) (ربّ هارون و موسى) راه سوء استفاده از كلام خود را به روى فرعون بستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 5
5- ايمان و عقيده مؤمنان برپايه سخن پايدار و اصول خلل ناپذير و جاودانه استوار است .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «باء» در «بالقول» متعلق به «آمنوا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 11
11 - خداوند هدايت كننده مردم به ايمان و انجام اعمال صالح براى رساندن آنان به بهشت و مواهب آن
و قالوا الحمد للّه الذى هدينا لهذا
برداشت فوق بر اين اساس است كه متعلّق «هدينا»، به قرينه آيه پيشين، ايمان و عمل صالح و «لام» در «لهذا» بيانگر هدف و غايت هدايت باشد. يعنى: هدانا إلى الايمان لنكون من أصحاب الجنة.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 6 - 3
3 - قرآن بهترين راهنماى مردم براى ايمان به خدا و قيامت
إن الذين كفروا سواء عليهم ءأنذرتهم أم لم تنذرهم لايؤمنون
چنانچه مراد از «كفر» كفر به قرآن باشد، جمله «سواء عليهم» به اين حقيقت اشاره دارد كه اگر قرآن در انسانى تأثير نبخشد چگونه انتظار مى رود كه از سخن پيامبر(صلی الله علیه و آله) تأثير بپذيرد؟ و اين حاكى از آن است كه قرآن بهترين وسيله هدايت و ارائه كننده مؤثرترين انذارهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 12
12 - هشدار شديد خداوند ، به مدعيان دروغين ايمان
و لقد فتنّا الذين من قبلهم فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا و ليعلمنّ الكذبين
آوردن اسم ظاهر «اللّه» به جاى ضمير و التفات از تكلم به غيبت، مى تواند هشدارى باشد به كسانى كه به دروغ ، اظهار ايمان مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 18
18- « قال المأمون : . . . يا أباالحسن ( ع ) فاخبرنى عن قول الله عزوجل : « حتّى إذا استيأس الرسل و ظنّوا أنّهم قد كذبوا جائهم نصرنا » قال الرضا ( ع ) يقول الله عزوجل : « حتى إذا استيأس الرسل » من قومهم و ظنّ قومهم أن الرسل قد كذبوا جاء الرسل نصرنا . . . ;
مأمون [به امام رضا(ع)] گفت: اى اباالحسن! پس مرا خبر ده از سخن خداوند عزوجل: «حتّى إذا استيأس الرسل و ظنّوا أنهم قد كذبوا جائهم نصرنا» امام رضا(ع) فرمود: خداوند مى فرمايد: تا آن گاه كه رسولان از قوم خود نااميد شدند و قومشان گمان كردند رسولان دروغ گفته اند، يارى ما براى پيامبران رسيد . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 2
2- نااميدى و يأس شعيب ( ع ) از ايمان آوردن كفرپيشگان مردم مدين
اعملوا على مكانتكم . .. سوف تعلمون ... وارتقبوا
جمله هايى نظير «هرچه از دستتان برمى آيد كوتاهى نكنيد ، بر مواضع ناصوابتان بمانيد ، به زودى خواهيد دانست و منتظر باشيد» سخنانى است كه آدمى پس از يأس و نااميدى ، به زبان مى آورد. گفتنى است كه: «ارتقاب» (مصدر ارتقبوا) به معناى انتظار كشيدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 53 - 7
7 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر اين كه از حق ستيزان بيماردل و قسى القلب قطع اميد كند و به ايمان آوردن آنان دل نبندد .
و إنّ الظلمين لفى شقاق بعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 53 - 7
7 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر اين كه از حق ستيزان بيماردل و قسى القلب قطع اميد كند و به ايمان آوردن آنان دل نبندد .
و إنّ الظلمين لفى شقاق بعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 2
2 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر اين كه از كفرپيشگان حق ستيز قطع اميد كند و به ايمان آوردن آنان دل نبندد .
حتّى تأتيهم الساعة بغتة
اخبار خداوند به اين كه مخالفان پيامبر(صلی الله علیه و آله)، هرگز به قرآن ايمان نخواهند آورد، مى تواند متضمن توصيه اى باشد به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مبنى بر اين كه آنان را در كفر بى ايمانى شان رها كند و اميدى به گرويدن آنان به اسلام و قرآن نداشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 53 - 7
7 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر اين كه از حق ستيزان بيماردل و قسى القلب قطع اميد كند و به ايمان آوردن آنان دل نبندد .
و إنّ الظلمين لفى شقاق بعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 21 - 1
1- درخواست آزادى بيان ، پيشنهاد موسى ( ع ) به فرعونيان پس از يأس از ايمان آوردن آنان
و إن لم تؤمنوا لى فاعتزلون
«فاعتزلون»، كنايه از اين است كه اگر خود اهل ايمان نيستيد، لااقل متعرض من نباشيد تا آزادانه پيامم را به مردم برسانم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 39 - 1
1 - التجاى پيامبرِ پس از نوح به درگاه پروردگار ، پس از نااميدى از تأثير تبليغاتش در مردم
قال ربّ انصرنى بما كذّبون
ظرف «قال» محذوف است; يعنى، «قال بعد ما ايس من إيمانهم». «باء» در «بما كذّبون» سببيه و «ما» مصدريه (موصول حرفى ) است. بنابراين «بما كذّبون» به تأويل «بتكذيبهم إيّاى» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 39 - 1
1 - التجاى پيامبرِ پس از نوح به درگاه پروردگار ، پس از نااميدى از تأثير تبليغاتش در مردم
قال ربّ انصرنى بما كذّبون
ظرف «قال» محذوف است; يعنى، «قال بعد ما ايس من إيمانهم». «باء» در «بما كذّبون» سببيه و «ما» مصدريه (موصول حرفى ) است. بنابراين «بما كذّبون» به تأويل «بتكذيبهم إيّاى» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 34 - 1
1- نوح ( ع ) ، در پى درخواست قومش ( تحقق بخشيدن به عذاب هاى موعود ) از ايمان آوردن آنان سخت به ترديد افتاد .
فأتنا بما تعدنا . .. قال ... لاينفعكم نصحى إن أردت أن أنصح لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 36 - 2
2- خداوند ، درپى تلاش هاى حضرت نوح ( ع ) و مؤثر نبودن آن تلاشها ، او را از ايمان آوردن كفرپيشگان قومش مأيوس كرد .
و أُوحى إلى نوح أنه لن يؤمن من قومك إلاّ من قد ءامن
فاعل «لن يؤمن» كلمه اى همانند «أحد» مى باشد; يعنى: «لن يؤمن أحد من قومك. » «إلاّ» به معناى «غير» و صفت براى «أحد من قومك» است نه استثناى از جمله «لن يؤمن ...»; زيرا استثناى مؤمنان از جمله سابق، استثناى وجيه بلكه صحيحى نيست. بنابراين جمله «لن يؤمن ...» چنين معنا مى شود: احدى از افراد غير مؤمن قومت (كافران آنان) ايمان نخواهد آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 118 - 3
3 - نااميدى شديد نوح ( ع ) از گرايش كافران قومش به ايمان و رنج عميق وى از كفرورزى آنان
و نجّنى و من معى من المؤمنين
از اين كه نوح(ع) از پيشگاه خدا خواستار فيصله يافتن نزاع ميان او و قومش شده است، نشان مى دهد كه او ديگر هيچ گونه اميدى به گرويدن قومش به خود نداشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 26 - 2
2 - نااميدى كامل نوح ( ع ) از ايمان آوردن قومش و نجات آنان از گمراهى شرك و بت پرستى
و قال نوح ربّ لاتذر على الأرض من الكفرين ديّارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 121 - 2
2- پيامبران ، در صورت نااميدى از ايمان آوردن كفرپيشگان ، وظيفه اى از جهت تبليغ رسالت ، برعهده نداشتند .
و قل للذين لايؤمنون اعملوا على مكانتكم إنا عملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 9
9- نااميدى پيامبران از هدايت يافتن مردم ، شرط نزول عذاب الهى بر امت هاى آنان بود .
حتّى إذا استيئس الرسل . .. جاءهم نصرنا فنجى من نشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 2
2 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر اين كه از كفرپيشگان حق ستيز قطع اميد كند و به ايمان آوردن آنان دل نبندد .
حتّى تأتيهم الساعة بغتة
اخبار خداوند به اين كه مخالفان پيامبر(صلی الله علیه و آله)، هرگز به قرآن ايمان نخواهند آورد، مى تواند متضمن توصيه اى باشد به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مبنى بر اين كه آنان را در كفر بى ايمانى شان رها كند و اميدى به گرويدن آنان به اسلام و قرآن نداشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 39 - 3
3 - نااميدى و يأس پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) از ايمان آوردن كفرپيشگان در نيمه نخست رسالت
قل يقوم اعملوا على مكانتكم إنّى عمل فسوف تعلمون
از لحن آيه شريفه استفاده مى شود كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، از ايمان آوردن مردم مكه نااميد بود. ازاين رو آنان را به خودشان وانهاده و به آنان فرمود: هر چه از دستتان برمى آيد، انجام دهيد و بر مواضع نادرست خود باقى بمانيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - كافرون - 109 - 6 - 3،6
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در گفتوگو با كافران ، نااميدى خود را از ايمان آنان ابراز كرد و آنها را از مشرك شدن خويش ، مأيوس ساخت .
لكم دينكم و لى دين
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از نااميدى از ايمان كافران ، از آنان خواست براى پايبندى او به دين خود ، مشكل آفرين نباشند .
و لى دين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 88 - 2
2 - يأس و نااميدى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از ايمان آوردن مشركان مكه
و قيله يربّ إنّ هؤلاء قوم لايؤمنون
ايمان و عمل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 186 - 12
12 - دستيابى به هدايت ، در گرو توأم بودن ايمان به خدا و اطاعت از اوست .
فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 4،18
4 - دلبستگى به جلوه هاى مادى دنيا ، از عوامل تحريف آيات الهى و تبديل نعمت هاى او
و من يبدل . .. زين للذين كفروا
جلمه «زيّن . ..»، بيان علّت براى «و من يبدّل ...» است.
18 - همراهى ايمان و تقوا ، عامل برترى در قيامت
و يسخرون من الذين امنوا و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
تبديل «الذين امنوا» به «الذين اتقوا»، براى تفهيم اين معناست كه بايد ايمان، همراه تقوا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 235 - 13
13 - اعتقاد به دانايى خداوند به اسرار انسان ، منشأ پرهيز از مخالفت با قوانين او
و اعلموا انّ اللّه يعلم ما فى انفسكم فاحذروه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 244 - 7
7 - توجّه و ايمان به علم مطلق خداوند ، برانگيزاننده آدمى براى اقدام به پيكار در راه او
و قاتلو فى سبيل اللّه و اعلموا انّ اللّه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 246 - 25
25 - توجه به دانايى گسترده خداوند ، زمينه پرهيز آدمى از ظلم و سرپيچى نسبت به فرمان هاى الهى
و اللّه عليم بالظّالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 1،3
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، بهره مندان از پاداش ويژه الهى
ان الذين امنوا و عملوا الصالحات و اقاموا الصلوة و اتوا الزكوة لهم اجرهم عند ربّه
كلمه «عند ربّهم» اشاره به پاداشى ويژه دارد.
3 - پاداش الهى براى مؤمنان داراى عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، نتيجه عمل خير آنها
لهم اجرهم عند ربّهم
«اجر» به معناى مزد، در برابر عملكرد شخص به كار برده مى شود; بنابراين پاداش آنان مزد و اجر عملشان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 8
8 - عقيده ، خاستگاه اعمال انسان
يكفرون . .. و يقتلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 7،19،20
7 - اعتقاد به ولايت تكوينى خداوند ، مستلزم پذيرش ولايت مؤمنان در نظام اجتماعى اسلام
قل اللّهم مالك الملك . .. لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء
گويا آيه مورد بحث، نتيجه مترتب بر اعتقاد به مضمون آيه «قل اللّهم . .. » است.
19 - توجه انسان به بازگشت به خدا و اعتقاد به آن ، عامل مقاومت در برابر ولايت كافران
لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء . .. و الى اللّه المصير
20 - اعتقاد به بازگشت انسان به سوى خداوند ، مقتضى پرهيز از قهر او
و يحذّركم اللّه نفسه و الى اللّه المصير
«الى اللّه المصير»، بيانگر احاطه قدرت خداوند بر انسان است; پس بايد از قهر خداوند پرهيز كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 30 - 12
12 - اعتقاد به حضور اعمال نيك و بد آدمى در قيامت ، عامل پرهيز از قهر خداوند
يوم تجد كلّ نفس . .. و يحذركم اللّه نفسه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 13
13 - توجّه به رجوع قهرى تمامى موجودات به سوى خداوند ، زمينه اى براى پذيرش دين خداوند
افغير دين اللّه . .. و اليه يرجعون
جمله «و اليه . .. » به منزله دليلى است براى لزوم پذيرش دين خداوند، كه از جمله «افغير دين ... » به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 29 - 2
2 - ناسازگارى ايمان با تصرفات ناروا در اموال مردم
يا ايّها الّذين امنوا لا تاكلوا اموالكم بينكم بالباطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 13
13 - ايجاد روحيه اميد به آينده و زندگى برتر معنوى و مادى ، از روش هاى قرآن در ايجاد انگيزه براى عمل
و من يهاجر . .. يجد مراغماً كثيراً وسعة ... فقد وقع اجره على اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 122 - 2
2 - ايمان و عمل ، مكمّل يكديگر در رهنمون ساختن آدمى به سوى بهشت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سندخلهم جنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 1
1 - ايمان و عمل صالح ، تضمين كننده ورود به بهشت
و من يعمل من الصلحت . .. و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 14
14 - ايمان ، آنگاه در بهره مندى از پاداش بزرگ الهى كارساز است كه توأم با عمل باشد .
و المقيمين الصلوة . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر أولئك سنؤتيهم أجراً عظيما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 9 - 2
2 - همراهى ايمان و عمل صالح ، زمينه جلب مغفرت و دستيابى به پاداش بزرگ الهى
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 7
7 - ايمان به انبيا، همراه با شايسته ساختن عمل، زمينه سلامت، تعادل و بهداشت روانى
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
اندوه و ترس از ويژگيهاى افرادى است كه از سلامت و بهداشت روانى برخوردار نيستند. چون خداوند زمينه دور ماندن از اندوه را در اين آيات بيان فرموده است، مطلب فوق را مى توان برداشت كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 127 - 9
9 - بهاى بهشت و برخوردارى از ولايت الهى، عمل در پرتو ايمان است.
لهم دارالسلم . .. بما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 7،9
7 - ايمان بدون انجام عمل صالح سودمند نيست.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن . .. أو كسبت فى إيمنها خيراً
«كسبت» عطف بر «آمنت» است ; يعنى: «لا ينفع نفساً إيمانها لم تكن كسبت فى إيمانها خيراً». (كسى كه در ايمان خويش عمل نيكى را به دست نياورده، ايمانش براى او سودى ندارد.)
9 - نجات انسانها در قيامت در گرو ايمان توأم با عمل صالح است.
لا ينفع نفساً إيمنها لم تكن ءامنت من قبل أو كسبت فى إيمنها خيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 5
5 - ايمان و عمل در رساندن آدمى به پاداش هاى والاى الهى مكمل يكديگرند .
لهم درجت عند ربهم و مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 21 - 1
1 - نهى خداوند از اظهار ايمان ، بدون عمل بر طبق آن
و لاتكونوا كالذين قالوا سمعنا و هم لايسمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 61 - 10
10 - ايمان به شنوايى مطلق و علم فراگير خدا ، در پى دارنده توكل آدمى بر او
إنه هو السميع العليم
جمله «إنه . .. » تعليلى است براى لزوم توكل بر خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 11
11 - دستيابى به خيرات و نعمت هاى الهى ، نيازمند ايمان و عمل
ءامنوا معه جهدوا . .. و أولئك لهم الخيرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 5،6
5 - ايمان توأم با عمل ، شرط بهره مندى از حمايت و هدايت مستمر و دايم الهى و برخوردار شدن از پاداش هاى اخروى است .
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. فى جنت النعيم
6 - نقش اساسى و محورى ايمان ، در مقايسه با عمل و رفتار آدمى ، در هدايت و سعادت وى
يهديهم ربهم بإيمنهم
خداوند فرمود: «كسانى را كه داراى ايمان و عمل صالح هستند به سوى بهشت هدايت خواهد كرد. » آن گاه علت و سبب هدايت را ايمان آنان ذكر فرمود ; با آنكه اينان دو ويژگى ايمان و عمل صالح را با هم دارا هستند. اين، حكايت از آن دارد كه ايمان اصل و محور بوده و عمل در مرتبه دوم قرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 7
7- ايمان به خدا و يارى او براى تحقق خواسته ها و برطرف شدن مشكلات ، بايد با تلاش و كوشش آدمى قرين باشد .
اذهبوا فتحسسوا من يوسف و أخيه و لاتاْيئسوا من روح الله
از آن جا كه يعقوب(ع) فرزندانش را به يارى خدا و رحمت او در يافتن يوسف و بنيامين متوجه مى سازد و علاوه بر آن از آنان مى خواهد كه به مسافرت بروند و براى يافتن آنها تلاش كنند ، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 23 - 2
2- ايمان توأم با عمل صالح ، ثمربخش است .
و أُدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت تجرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 9
9 - ايمان و عمل ، مكمل يكديگر در رساندن انسان به بهشت جاويدان
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. جزاؤهم عند ربّهم جنّ-ت عدن ... خلدين فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 2،6،7
2 - همراهى ايمان با عمل صالح ، شرط نتيجه بخش بودن آن
و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
6 - ايمان و عمل صالح ، حقيقت پيروى از رسول الهى ( عيسى ( ع ) )
و اتبعنا الرسول . .. جاعل الذين اتبعوك ... و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
7 - ايمان و عمل صالح ، عامل نجات انسان از عذاب الهى در دنيا و آخرت
فامّا الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة . .. و اما الذين امن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 4
4 - همراهى ايمان با عمل صالح ، موجب برخوردارى از پاداش و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيوفيهم أجورهم و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 6
6 - لزوم همراهى ايمان با عمل صالح براى نيل به سعادت و آرامش
من ءامن . .. و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 11
11 - لزوم همراهى ايمان و عمل صالح براى تأمين رشد و تعالى آدمى
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 42 - 2
2 - پيوستگى ايمان و عمل صالح ، شرط بارورى و ثمردهى هر يك
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. اولئك اصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 11
11 - ايمان همراه با عمل نيك ، شرط دستيابى انسان به نعمت هاى جاودان بهشت و رستگارى عظيم
وعد اللّه المؤمنين و المؤمنت . .. الفوز العظيم
مراد از «المؤمنين و المؤمنت»، با توجه به آيه پيش، زنان و مردان مؤمنى هستند كه اهل عمل صالحند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 3
3- تأثير ايمان در سعادت دنيا و آخرت آدمى ، در گرو همراهى آن با اعمال صالح است .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم و حسن مئاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 18 - 10
10- همراهى ايمان و عمل صالح ، تضمين كننده سعادت اخروى انسان است .
الذين كفروا بربّهم أعملهم . .. لايقدرون ممّا كسبوا على شىء
خداوند در اين آيه كفر را، كه عقيده فاسدى است، موجب حبط عمل صالح دانسته و نتيجه اش شقاوت آلود بودن آخرت آدمى است. از اين جا به دست مى آيد كه عقيده درست، به اضافه عمل صالح، سعادت اخروى را تضمين مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 5
5- همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى از پاداش نيك است .
من ءامن و عمل صلحًا فله جزاءً الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 107 - 4
4- ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو با هم است .
ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 15
15- در بينش الهى ، ايمان به مبدأ و معاد ، از عمل صالح تفكيك ناپذير است .
إلهكم إله وحد فمن كان يرجوا لقاء ربّه فليعمل عملاً صلحًا
ارتباط جملات اين آيه به هم با حرف «فاء» - كه معناى تفريع دارد - بر اين معنا شاهد است كه هريك از اين مراحل، لازمه انفكاك ناپذير مرحله قبل است; يعنى، موحّد بايد به لقاى پروردگار اميدوار باشد و كسى كه اين چنين است، بايستى عمل صالح پيشه كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 75 - 3
3 - كثرت عمل صالح ، شرط حتمى در كنار ايمان ، جهت برخوردارى از درجات عالى آخرت است .
و من يأته . .. مؤمن ا قد عمل الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 94 - 2
2- بارورى و ثمربخشى عمل صالح ، در پرتو همراه بودن آن با ايمان است .
فمن يعمل من الصلحت و هو مؤمن
جمله «و هو مؤمن» حال براى فاعل «يعمل» است و اين جمله در واقع شرط براى انجام كارهاى نيك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 23 - 3
3 - ايمان به همراه عمل صالح ، شرط ورود به بهشت
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 15
15 - ايمان و عمل صالح ، ( حاكميت دين ) موجب زدايش ترس و اضطراب و عامل امنيت و آرامش
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 2
2 - اثربخشى ايمان و عمل صالح ، به توأم بودن آن دو است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنكفّرنّ عنهم سيّئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 58 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط دستيابى به غرفه هاى بهشت است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنبوّئنّهم من الجنّة غرفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 15 - 3
3 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، از عوامل دستيابى به سعادت اخروى است .
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فهم فى روضة يحبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 45 - 3
3 - همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى از پاداش و فضل الهى ، در آخرت است .
ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 3
3 - ايمان توأم با عمل صالح ، شرط ثمربخشى آن دو ، در سعادت اخروى انسان است .
ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جن-ّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 2
2 - توأم بودن ايمان با اعمال صالح ، داراى ارزش و پاداش است .
ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم جنّت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 10
10 - ثمربخشى هر يك از ايمان و عمل صالح ، منوط به توأم بودن آن دو است .
إلاّ من ءامن و عمل صلحًا فأُولئك لهم جزاء الضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 9
9 - لزوم همراه بودن ايمان و عمل صالح
إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 28 - 3،6
3 - لزوم همراه بودن ايمان با عمل صالح
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
6 - ايمان همراه با عمل صالح ، از ملاك هاى برترى و ارزشمند آدمى
أم نجعل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت كالمفسدين فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 7
7 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، موجب ورود به بهشت مى شود ( نه يكى از آنها به تنهايى )
و من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 8 - 3،4
3 - ايمان و عمل صالح ، موجب استحقاق ثواب الهى
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
واژه «أجر» به معناى مزدعمل و مفيد برداشت ياد شده است.
4 - همراه بودن ايمان و عمل صالح ، شرط بهرهورى از اجر بى حساب و بى منت الهى
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 12
12 - بارورى ايمان و عمل صالح ، در گرو همراهى آن دو با يكديگر است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 5
5 - ايمان و عمل نيك ، زمينه بهرهورى از فضل و عنايات فزون تر خداوند
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 5
5 - ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو باهم
كالذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 14 - 5
5- آميخته ساختن ايمان با عمل صالح ، شرط بهرهورى مؤمنان از بهشت جاودان
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه . .. أُولئك أصحب الجنّة ... جزاء بما كانوا يعملون
در آيه قبل، دو عنصر ايمان و استقامت، زمينه ورود به بهشت جاودان معرفى شده است و در اين آيه عمل، به عنوان اساس و ملاك ره يافتن به بهشت جاودان مطرح گشته است. از اين نكته مى توان استفاده كرد كه تجلى عقيده در عمل، براى يكتاپرستان كارساز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 2
2- لزوم پيوستگى ايمان با عمل صالح
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 3
3- پيوستگى ايمان و عمل صالح در زندگى مؤمنان ، شرط بهره مندى آنان از نعمت بهشت
يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 14
14 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن كاميابى اخروى و بهشت جاويدان
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 17
17 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن سعادت اخروى و بهشت جاودانه
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يدخله جنّ-ت. .. خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط پاداش آفرينى آن دو است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 2،3
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط تأثير آنها است .
ءامنوا و عملوا الصلحت
3 - ايمان و عمل صالح ، هماهنگ با ساختار وجودى انسان و نشان باقى ماندن او ، در كامل ترين نظام خلقت است .
أحسن تقويم . .. الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 7 - 2
2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط ثمربخشى آنها است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك هم خير البريّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 93 - 20
20 - ادعاى ايمان به كتاب هاى آسمانى و پيامبران الهى ، ناسازگار با گرايش به اعمال نارواست .
بئسما يأمركم به إيمنكم إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 203 - 8،9
8 - توجه به قيامت و بازگشت به خدا ، زمينه ساز رعايت تقواى الهى
فاذا قضيتم مناسككم . .. و اتقوا اللّه و اعلموا انكم اليه تحشرون
9 - توجّه به قيامت ، زمينه ساز عمل به مناسك حج
و اعلموا انكم اليه تحشرون
با توجه به اينكه پس از بيان مناسك حج، مسأله قيامت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 228 - 6
6 - عمل به تكاليف الهى ، لازمه ايمان به خدا و روز قيامت
و لا يحل لهنّ . .. ان كنّ يؤمنّ باللّه و اليوم الاخر