فقه و زندگی 33 احکام رایانه و اینترنت

مشخصات کتاب

سرشناسه : صادقی، محمود، ۱۳۶۲ -

عنوان و نام پدیدآور : رایانه و اینترنت/ محمود صادقی؛ ؛ به سفارش ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر.

مشخصات نشر : قم: نشر معروف، ۱۳۹۴.

مشخصات ظاهری : ۲۱۶ ص.؛ ۱۱×۱۹س‌م.

فروست : فقه و زندگی؛ ۳۳.

شابک : ۴۰۰۰۰ ریال : 978-600-6612-30-0

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : عنوان روی جلد: احکام رایانه و اینترنت.

یادداشت : کتابنامه.

عنوان روی جلد : احکام رایانه و اینترنت.

موضوع : اینترنت (فقه)

موضوع : Internet (Islamic law)

موضوع : کامپیوترها (فقه)

موضوع : Computers (Islamic law)

موضوع : کامپیوترها -- جنبه‌های مذهبی -- اسلام

موضوع : Computers -- Religious aspects -- Islam

موضوع : فضای مجازی -- جنبه‌های مذهبی -- اسلام

موضوع : Cyberspace -- Religious aspects -- Islam

شناسه افزوده : ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر

شناسه افزوده : ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر. پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

رده بندی کنگره : BP۱۹۸/۶ /الف۹‌ص۲ ۱۳۹۴

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۷

شماره کتابشناسی ملی : ۳۷۷۸۵۳۹

به سفارش: ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

اشاره

فهرست مطالب

سخن پژوهشکده ...............................................13

مقدمه مؤلف ....................................................19

بخش اول: کلیات

فصل اول: تعاریف و تاریخچه ..................................25

تعریف رایانه و اینترنت . .......................................25 تاریخچه رایانه و اینترنت .......................................26تاریخچه اینترنت در ایران ......................................28

فصل دوم: شرایط استفاده از رایانه و اینترنت .............29

فصل سوم: خطرات استفاده زیاد از ابزار رایانه ای . .33

5.چاقی ...........................................................36

راههای پیشگیری از آسیبهای جسمی رایانه و اینترنت...............................................................37

فصل چهارم: کارکردهای مثبت و منفی رایانه و اینترنت ......................................................................41

الف: کارکردهای مفید رایانه و اینترنت......................41

ب: کارکردهای مضر رایانه و اینترنت.........................42

رایانه و اینترنت از دیدگاه رهبری ...........................43

بخش دوم: رایانه در آیینه آداب و احکام

فصل اول: کپی رایت ..........................................47

قوانین کپی رایت ..............................................48 سوالات فقهی ..................................................49 شکستن قفل نرم افزار.........................................49

رایت و تکثیر سی دی.........................................51

رایت محصولات مذهبی ......................................54

رایت سی دی های مستهجن.............................55

کپی و رایت فیلمهای خارجی .............................56

الف) با زیرنویس فارسی ....................................56

ب)دوبله شده ...................................................56 ج) رایت فیلم های خارجی ..................................57

محصولات مشترک ............................................57

کپی فیلم و صوت روی کامپیوتر ،......................... 58 فصل دوم: بازی های رایانه ای ............................61

اهداف بازی های رایانه ای..................................62

3.ترویج سبک زندگی غربی .......... ......................64

بازی های نامناسب ..........................................66

کانتر .............................................................66

سیمز ...........................................................67

توهین به مقدسات در بازی ها ...........................70ضرر بازی های رایانه ای ....................................73

1.مشکلات جسمانی ......................................73

توصیه هایی درباره بازی های رایانه ای..............78 قانون بازی های رایانه ای ................................79

سوالات فقهی .............................................80

فصل سوم: موسیقی ...................................85

تعریف موسیقی حرام......................................86

آسیبهای موسیقی .........................................86

الف غفلت از یاد خدا ......................................86

ب: تشویق به فساد اخلاق ..............................87

ج: آثار زیانبار براعصاب .....................................88

د: یکی از ابزار کار استعمار...............................90

سوالات فقهی ..............................................90

فصل چهارم: مسائل متفرقه ...........................93

فروش رایانه ................................................93

رایانه و کودکان و نوجوانان ..............................94

بررسی فلش قبل از رایت ..............................95

علم به حرام بودن محتویات فلش بعد از رایت .....95

میکس فیلم های عروسی..............................96

خمس نرم افزار ............................................96

بخش سوم؛ اینترنت در آیینه آداب و احکام

فصل اول: خانواده و اینترنت................................101

پیشنهادهایی به والدین.....................................103

سوالات فقهی ................................................105

فصل دوم: روابط زن و مرد در محیط مجازی .............107

نگاه به نامحرم ..............................................107

3.حسرت دائمی ...............................................109

تصاویر اینترنتی...................................................110

چند مسئله......................................................113

فیلم های اینترنتی.............................................114

گفتگوهای اینترنتی.............................................117

سوالات فقهی ................................................118

شبکه های اجتماعی ......................................121

آسیبهای فیسبوک ..........................................123

4.سرقت اطلاعات کاربران ..................................126 سوالات فقهی ...................................................127

همسریابی ......................................................130 آسیبهای همسریابی اینترنتی ..........................131 قوانین سایت های همسریابی...............................133

سوالات فقهی ................................................133

فصل سوم: جرائم رایانه ای................................135

تعریف جرایم رایانه ای ........................................135

تاریخچه جرائم رایانه ای .....................................136

تقسیم بندی جرائم رایانه ای .............................136مهمترین جرم های اینترنتی در جهان......................138

علل و زمینه پیدایش فیلترینگ..............................139

پاسخ به یک شبهه ...........................................140

فیلترینگ در آمریکا ............................................140 آسیب های استفاده از ابزار عبور از فیلترینگ............145

مجازات عبور از فیلترینگ ....................................149

سوالات فقهی ...............................................151

2.جاسوسی رایانه ای.......................................153

قوانین ............................................................154

سوال فقهی .................................................155

3.سرقت رایانه ای ...........................................156

قوانین سرقت رایانه ای .....................................158

سوالات فقهی ...............................................159 4. لینک دادن به سایت فیلتر شده .......................160 5.هک کردن ...................................................161

سوالات فقهی هک کردن ...................................163

6.تولید و توزیع محتویات مستهجن ......................164

قوانین تولید و توزیع محتویات مستهجن .................166 73 تشویق به دیدن سایت های مستهجن...............167

مرحله اول: وابستگی اولیه ...................................169

مرحله دوم: وابستگی بیشتر ................................170

مرحله سوم: حساسیت زدایی...........................171

مرحله چهارم: انحراف جنسی ..........................171

قوانین تشویق به دیدن سایت های مستهجن .......172

8.تغییر چهره دیگران ........................................173

10.قمار بازی اینترنتی...................................175

الف. پیش بینی مسابقات ورزشی ......................177

ب. مسابقات پیامکی .........................................178

ج. مسابقات قرعه ای (بخت آزمایی ).....................179

قوانین قماربازی اینترنتی ..................................180

نظر فقهاء درباره قماربازی اینترنتی .....................181

12.کرک کردن ................................................183 13.نرم افزارهای مورد استفاده در جرم .................184

قوانین اخاذی ..................................................185

طهارت در تایپ کردن .....................................189قرائت قرآن ..................................................189

شنیدن آیه سجده دار...................................190

نگهداری سی دی حرام ..................................190

نگهداری عکس مستهجن ................................191

فروش اینترنت .................................................192

کافی نت ....................................................192

قانون کافی نت ............................................193

دانلود کردن .................................................194

پیشنهادهایی برای مسئولین .........................195

خمس ترافیک اینترنت ....................................196

حذف ترافیک باقیمانده......................................197

نقل مطالب سایت ها .........................................197

استفاده از اینترنت بی سیم دیگران ......................198

خرید و فروش اینترنتی.......................................198

بازدید از سایتهای تبلیغاتی ................................199

فایلهای متنی اینترنتی ...................................200

دیدن ماهواره از طریق اینترنت ..........................200

فروش فیلم های زبان اصلی ............................201

اعتیاد به اینترنت .........................................201

پنجره های کلیدی ........................................204

آدرس دفاتر مراجع تقلید ...................................206

دفتر مقام معظم رهبری ...................................206 دفتر آیت الله سیستانی ..................................206 دفتر آیت الله شبیری زنجانی ............................206

دفتر آیت الله مکارم شیرازی ...........................207

دفتر آیت الله وحید خراسانی..........................207

دفتر آیت الله نوری همدانی ........................207

دفتر آیت الله صافی گلپایگانی .........................207

فهرست منابع ...............................................208

سخن پژوهشکده

فقه و زندگی و سبک زندگی اسلامی

اسلامی‌شدن زندگی اجتماعی در مرحله شناخت سه گام دارد:

در گام اول فعالیت‌های فقهی، اخلاقی پژوهش‌های اخلاق‌مدار فراوانی توسط عالمان و محققان پدیدآمده و اصلاح و تقویت روابط عبادی، عقیدتی و معرفتی انسان با

خداوند متعال را مورد توجه قرار داده است.

گام دوم یعنی شناخت معروف و منکر در روابط اجتماعی و معاملات اقتصادی، کاری است که با وجود برخی از آثار علمی و پژوهش‌های ارزشمند با نگاه تخصصی به هر صنف مورد توجه رار نگرفته است. سلسله کتاب‌های »فقه و زندگی« به پژوهش و نگارش در حوزه اصناف خاص توجه دارد و بایدها و نبادیهای فقهی و اخلاقی و آداب اسلامی هر اتحادیه صنفی و دست‌اندرکاران مشاغل مختلف تولیدی، توزیعی، و خدماتی را محور پژوهش و نگارش و اطلاع‌رسانی خویش می‌داند.

گام سوم در شناخت معروف و منکر به روابط مردم و حکومت‌ها اختصاص دارد، اسلامی‌شدن روابط دولت و ملّت بالاترین گام به‌سوی رضای خداوند متعال محسوب می‌شود و در سایه پیروی از رهبری الهی و تسلیم دولت و ملت در برابر قوانین قرآن و عترت امکان‌پذیر است.

در حدود سال‌های 1372ش با آغاز فعالیت‌های ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر طرح پژوهشی »فقه و زندگی« توسط جناب حجت‌الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمدحسین فلاح‌زاده، در پژوهشکده باقرالعلوم‌علیه‌السلام قم، پی‌ریزی شد. هدف طرح، تألیف و تدوین مجموعه کتاب‌هایی در زمینه آداب و احکام اسلامی

برای اصناف و مشاغل گوناگون اقتصادی و بازاریان کشور بود. با هماهنگی این دو نهاد فرهنگی تألیف حدود بیست جلد از این مجموعه در سال‌های آغاز کمک خوبی به بازاریان متدین در زمینه شناخت احکام شرعی و حلال و حرام مشاغل به‌شمار می‌رفت. اما مثل بسیاری دیگر از طرح‌ها این کار هم به‌دلایل مختلف ناتمام ماند و در زمینه احکام فقهی بسیاری اصناف اثری فراهم نیامد.

ضرورت اسلامی‌شدن بازار، علاقه بسیاری از کسبه محترم در بخش‌های تولید و توزیع و خدمات و پیگیری ریاست محترم ستاد احیاء حجةالاسلام و المسلمین زرگر دام عزه العالی سبب احیای مجدّد این طرح پژوهش کاربردی در سال 1393ش شد و تألیف و تدوین کتبی دیگر در زمینه فقه اصناف در دستور کار پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قرار گرفت.

در سال‌های آغازین، این پژوهش‌ها با هدایت و حمایت ستاد و نظارت علمی و فقهی برادران گرامی حجج اسلام محمدحسین فلاح‌زاده و محمود مهدی‌پور شکل گرفت و بیست و چند دفتر از آن فراهم آمد. اینک بار دیگر پس از حدود چهارده‌سال، این کار ناتمام و بر زمین مانده به توفیق الهی و همکاری گروهی از فضلای حوزه علمیه قم در پژوهشکده امر به معروف پیگیری می‌شود.

همیشه اصناف محترم و صاحبان مشاغل در انجام وظیفه خود نیاز به احکام و قوانین الهی دارند و لازم است معروف و منکرات صنفی را بشناسند. تحوّلات صنفی و دگرگونی‌ها در حوزه کسب‌وکار سبب می‌شود که احکام براساس نیازهای روز مورد بازنگری فقهی و علمی قرار گیرد و تفقه و اجتهاد جدید ضرورت‌یابد. ازاین‌رو باردیگر با استفاده از فتاوی مراجع بزرگوار تقلید و قوانین مصوب شورای نگهبان موضوعات کار نشده در برنامه پژوهشی قرار گرفت و بیست‌اثر جدید تحقیق و تولید شد. عناوین پژوهش‌های سال 1393ش بدین‌شرح است:

این دفتر از فقه و زندگی که باتلاش برادر گرامی حجت‌الاسلام محمود صادقی پدید آمده به احکام صنف رایانه و اینترنت اختصاص یافته است و امیدواریم محققان و بازاریان محترم با ارائه تجارب و مسائل شرعی خویش ما را در تکمیل این اثر یاری کنند.

با درخواست توفیق از خداوند دانا و توانا و یاری محققان حوزوی و همراهی اصناف کشور، بسیج اصناف و مسؤلان ستادهای امر به معروف، می‌توان به‌سوی اسلامی‌شدن بازار، آرامش روانی جامعه، کاهش جرم و تخلفات اقتصادی و کسب رضای حضرت حق گام‌هایی بلندتر برداشت.

امیدواریم با شناخت احکام الهی در تمام بخش‌ها و اجرای آن در زندگی فردی و اجتماعی و در سایه فقه ناب اسلامی و با هدایت حضرت بقیةاللَّه عجل‌اللَّه تعالی فرجه الشریف، توحید و عدالت در سراسر عالم حاکم گردد. ان‌شاءاللَّه.

قم پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

تلفن: 37734430 (025)

قم، خیابان سمیه، کوچه 12، پلاک 355

Al-adl.ir

infoal-adl.ir

مقدمه مؤلف

از دوستی پرسیدم »در مورد رایانه و اینترنت سؤال شرعی داری یا نه؟« در جوابم گفت: »هر سؤال شرعی که درباره انسان‌ها در دنیای واقعی مطرح است در دنیای مجازی هم مطرح می‌شود« از جواب این دوست به فکر فرورفتم و متوجه شدم که چه نکته زیبایی را بیان کرده؛ اگرچه نمی‌توان همه احکام دنیای واقعی را در دنیای مجازی مطرح کرد ولی در بسیاری از امور باهم مشترک هستند.

بارها برای خودم و دوستان سؤالاتی دوباره اینترنت مطرح می‌شد و برای جواب آنها باید کتاب‌های زیادی را مطالعه کرده یا با دفاتر مراجع تقلید ارتباط برقرار می‌کردم تا بتوانم به جواب سؤالات خود برسم؛ لذا زمانی که پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر این موضوع را مطرح کرد آن را پذیرفتم تا بتوانم احکام و آداب مورد نیاز

کاربران محترم را در یک مجموعه جمع‌آوری کنم.

برخی از نویسندگان محترم درباره احکام رایانه و اینترنت به‌صورت مختصر یا پراکنده مطالبی را نوشته‌اند، لذا نگارنده سعی کرده است مطالب را جمع‌بندی کرده و یک مجموعه خوبی را برای کاربران امور رایانه‌ای تهیه کند تا آنها با آگاهی از مسائل و احکام شرعی استفاده از این ابزار بتوانند بهترین بهره را از آنها ببرند.

کتاب دارای سه بخش می‌باشد که هر بخش، چهار فصل دارد که به‌صورت مختصر بیان می‌شود:

بخش اول: کلیات (تعریف و تاریخچه، شرایط استافده از ابزار رایانه‌ای، خطرات استفاده زیاد از ابزار رایانه‌ای و معروفات و منکرات).

بخش دوم: آداب و احکام رایانه (کپی‌رایت، بازی‌های رایانه‌ای، موسیقی و متفرقات).

بخش سوم: آداب و احکام اینترنت (خانواده و اینترنت، روابط زن و مرد، جرائم رایانه‌ای و متفرقات).

در پایان، نکات اصلی و کلیدی کتاب باعنوان »پنجره‌های کلیدی« آورده شده است که از خوانندگان محترم درخواست می‌شود حتماً آن قسمت را مطالعه بفرمایند.

در این مجموعه سعی شده علاوه بر احکام شعری هر

موضوع به قوانین و مقررات آن هم اشراه‌ای شود تا بهتر از امکانات رایانه و اینترنت استفاده کرده و مرتکب کارهای حرام و غیرقانونی نشویم.

نکته مهم: در این نوشته، سؤالات شرعی مشهور را ذکر کرده‌ایم لذا اگر نظر برخی از مراجع تقلید ذکر نشده است یا به آن دست‌نیافته‌ایم یا مخالف مشهور است؛ پس خوانندگان محترم باید به رساله مراجع تقلید خودشان رجوع کنند تا ازنظر آنها آگاه شوند.

در آخر از تمام کسانی که بنده را در تهیه این اثر یاری کرده‌اند تشکر می‌کنم و از خدای متعال موفقیت آنها را خواستارم.

بخش اول: کلیات

اشاره

فصل اول تعاریف و تاریخچه

تعریف رایانه و اینترنت

برای رایانه و اینترنت تعریف‌های مختلفی ارائه شده ولی بهترین و جامعترین آنها ذکر می‌شود:

رایانه یک دستگاه الکترونیکی است که قابلیت اندازه‌گیری، ذخیره و پرداز داده‌های ورودی را دارد.⁽¹⁾

اینترنت مجموعه‌ای از شبکه‌های گسترده کوچک و بزرگ در سراسر جهان است⁽²⁾که شرکت‌ها، سازمان‌ها، مراکز علمی و تجاری و شخصی را به‌هم مرتبط می‌کند.⁽³⁾

تاریخچه رایانه و اینترنت

در سال (1937م) اولین کامپیوتر دیجیتال الکترونیکی جهان به‌نام (atanasoff-bery computer) یا (abc) ساخته شد و در سال (1946م) اولین کامپیوتر مدرن جهان به نام (eniac) که برای محاسبه پروژه‌های موشکی ارتش ایالات متحده آمریکا طراحی شده بود، ساخته شد. در اوایل دهه 70میلادی شرکت (hp) کامپیوتر کاملی را به نام (basic) طراحی کرد که اولین نسل کامپیوترهای شخصی بود.⁽¹⁾در سال‌های بعد نسل‌های جدید و

کاربردی‌تری ساخته شد.

پیدایش اینترنت به سال (1969م) برمی‌گردد زمانی که دولت ایالات متحده براساس طرحی موسوم به »ARPANET« مخفف »آژانس تحقیق پروژه‌های پیشرفته« که در آن زمان برای کارکردهای دفاعی به‌وجود آمده بود، این طرح را اجرا نمود.⁽²⁾طرح این بود که کامپیوترهای موجود در شهرهای مختلف ⁽³⁾که هرکدام اطلاعات خاص خود را در آن ذخیره داشتند بتوانند در صورت نیاز با یکدیگر اتصال⁽⁴⁾برقرار نموده و اطلاعات را به یکدیگر منتقل

کرده ⁽¹⁾و یا در صورت ایجاد بستر مناسب اطلاعات را در حالت اشتراک⁽²⁾قرار دهند. در همان دوران سیستم‌هایی به‌وجود آمده بودند

که امکان ارتباط بین کامپیوترهای یک سازمان را از طریق مختص همان سازمان فراهم می‌نمودند به‌طوری که مامپیوترهای موجود در بخش‌ها یا طبقات مختلف با یکدیگر تبادل اطلاعات نموده و امکان ارسال نامه بین بخش‌های مختلف سازمان را فراهم می‌کردند که اکنون به این سیستم ارسال نامه «پست الکترونیک» ⁽³⁾می‌گویند. در سال (1984م) نام «اینترنت»⁽⁴⁾روی{ . Email؛ در سال (1971م) اولین برنامه برای ارسال ایمیل برروی یک شبکه توزیع توسعه داده شد

این شبکه بزرگ گذاشته شد. «وب»⁽⁵⁾که مخفف «WorldWideWeb » ⁽⁶⁾

می‌باشد توسط آزمایشگاه اروپایی فیزیک ذرات »Cern« به‌خاطر نیاز آنها به دسترسی مرتب‌تر و آسان‌تر به اطلاعات موجود روی اینترنت ابداع گشت. در این روش اطلاعات به‌صورت مستنداتی صفحه‌ای »Page« برروی شبکه اینترنت قرار می‌گیرند و به‌وسیله یک مرورگروب »WebBrowsr« قابل مشاهده

هستند و هم‌اکنون کارکردهای بسیاری دارند.⁽¹⁾در سال (1988م) گفتگوی اینترنتی مورد استفاده قرار گرفت. ⁽²⁾

تاریخچه اینترنت در ایران

در سال (1371ش) تعداد کمی از دانشگاه‌های ایران، ازجمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه گیلان، توسط مرکز تحقیقات فیزیک نظری به اینترنت وصل شدند. و در سال (1372ش) ایران نیز به شبکه اینترنت پیوست. نخستین رایانه‌ای که در ایارن به اینترنت متصل شد، رایانه مرکز تحقیقات فیزیک نظری و از طریق پروتکل »UUCP« بود. ⁽³⁾

فصل دوم شرایط استفاده از رایانه و اینترنت

اشاره

در این فصل به بعضی از اموری که هر کاربر رایانه‌ای باید از آنها اطلاع داشته باشد اشاره می‌کنیم تا کاربران عزیز با آگاهی بیشتری از این تکنولوژی استفاده بهینه کرده و از آسیب‌های رایانه و اینترنت درامان باشند.

1. آگاهی لازم از امور رایانه‌ای

امیرالمؤمنین علی‌علیه‌السلام فرمودند:

»یَا کُمَیْلُ مَا مِنْ حَرَکَةٍ إِلَّا وَ أَنْتَ مُحْتَاجٌ فِیهَا إِلَی مَعْرِفَة«؛ (ای کمیل، هیچ حرکت و فعالیتی نیست مگر اینکه تو به معرفت و شناخت درباره آن نیازمندی).⁽¹⁾

براین اساس در هر فعالیتی، اگر شخصی اطلاعات و آگاهی لازم و کافی از فوائد و آسیب‌های آن را نداشته باشد به‌طور قطع با مشکلاتی مواجه می‌شود.

امروزه علم و تکنولوژی روزبه‌روز در حال پیشرفت است؛ بنابراین والدین باید اطلاعات لازم را نسبت به این ابزار جدید داشته باشند تا بتوانند راهنمای خوبی برای فرزندان خود باشند و آنها را از آسیب‌های آن حفظ کنند.

اگر به سایت پلیس فتا مراجعه کنیم متوجه می‌شویم که بسیاری از افراد به‌خاطر ناآگاهی از دنیای مجازی آسیب دیده‌اند و غالباً هم فکر کرده‌اند که این خطرات برای آنها وجود ندارد.

2. حفاظت از اطلاعات

امام صادق‌علیه‌السلام فرمودند: دوستت را بر اسرارت آگاه نکن مگر به آن اندازه‌ای که اگر دشمنت به آن دست پیدا کرد به تو ضرری نرسد چراکه هر دوستی، ممکن است روزی دشمن تو شود. ⁽¹⁾

این روایت را می‌توان خط قرمز استفاده از رایانه و اینترنت حساب کرد. یعنی هر کاربری باید بداند دنیای مجازی به‌صورت صددرصدی قابل‌اعتماد و اطمینان

نیست بلکه باید همیشه منتظر آسیب‌ها و خطرات باشد.

کارشناسان پلیس فتا نکاتی را ذکر کرده‌اند که کاربران با به‌کارگیری آنها، از آسیب‌های اینترنتی حفظ می‌شوند:

اینترنت با توجه به اینکه کاملاً مجازی بوده هرکس می‌تواند با هر شکلی ظاهر شود در نتیجه به کسی در فضای مجازی اعتماد نکنید.

اطلاعات و تصاویر شخصی خود و دوستان و بستگان را به‌منظرو جلوگیری از افشاء، از سیستم و ایمیل خود حذف نمایید.

با توجه به گستردگی فضای مجازی احتمال آن است که با قراردادن تصاویر خود در اینترنت در زمان کمی در هزاران سایت و با شبکه‌های اجتماعی منتشر شود.

همیشه در کنار فرزندانمان باشیم و به آنها توصیه کنیم که هر اطلاعاتی را در اینترنت منتشر نکنند که باعث نقض حریم خصوصی خود و دیگران شوند.

همیشه از گذرواژه‌های⁽¹⁾قوی و مناسب استفاده نمایید تا کسی نتواند به‌راحتی وارد سیستم و یا حساب کاربری شما شود.

در شبکه‌های اجتماعی دوستان، خانواده و افراد ناشناس را ازهم تفکیک نمایید و سطح دسترسی هر

کدام را مشخص نماییم.

هنگام خروج از حساب‌های کاربری آنلاین خود حتماً کلید »Our Sign« را بزنیم. این کار باعث می‌شود از دسترسی افراد غریبه که ممکن است بعدها پشت سیستم ما نشسته و به کنجکاوی بپردازید جلوگیری کند. به‌ویژه هنگام استفاده از کامپیوتر دیگران با کامپیوترهای موجود در اماکن عمومی مانند کافی‌نت‌ها، فراموش‌کردن این نکته ساده نتایج بدی به‌همراه خواهد داشت.⁽¹⁾

فصل سوم خطرات استفاده زیاد از ابزار رایانه‌ای

اشاره

تکنولوژی‌های جدید آثار و برکات زیادی را برای کمال و سعادتمندشدن بشریت دارد؛ اما استفاده زیاد و نامناسب از آن، ضررها و خطراتی را به‌دنبال دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

1. بیماری‌های چشم

بعضی از متخصصین چشم‌پزشک معتقدند: «کاربران اینترنتی که بیش از 2ساعت در روز به‌صورت مداوم از رایانه استفاده می‌کنند ازجمله گروه‌های پرخطر در ابتلاء به خشکی چشم هستند. این عارضه باسرعت بینایی را تهدید می‌کند و در مدت زمان کوتاهی موجب بروز سوزش

چشم، تاری دید، قرمزی و تورم چشم نیز می‌شود».⁽¹⁾توصیه ما به کاربران اینترنتی این است که هر نیم‌ساعت از پای رایانه خود بلند شوند و به چشم خود استراحت دهند و همچنین مانیتور یا نمایشگر را در مقابل چشمان خود قرار ندهند و از تماشای مداوم مانیتور خودداری کنند. پلک‌زدن مداوم به چشم کمک می‌کند تا خشکی ماهیچه‌ای چشمی نیز کمتر شود.⁽²⁾

2. سردرد

سردردهای ناشی از استفاده زیاد از اینترنت و کامپیوتر، غالباً به‌علت خمیدگی سر به جلو ایجاد می‌شود. هنگامی که شما سرتان را به جلو خم می‌کنید، سر از محور تنه خارج می‌شود و وزن 7-6کیلوگرمی آن بر دوش عضلات متصل به عقب آن و عضلات گردن و پشت می‌افتد و فشار و انقباض ممتد و طولانی این عضلات سبب بروز احساس گرفتگی در عضلات پس سر و گردن و پشت و بروز سردردهای پسِ سر و یا یک نیمه سر می‌شود، که چون علتش گرفتگی عضلانی است معمولاً با مُسکّن نیز علاج نمی‌شود.

استفاده زیاد از اینترنت و کامپیوتر به‌دلیل به‌هم‌زدن

نظم خواب و خوراک (که در مبتلایان به میگرن رعایتش بسیار مهم است)، تحریکات مفرط بینایی و خستگی، می‌تواند باعث شعله‌ورشدن سردردهای میگرنی نیز بشود. نوع دیگری از سردرد موسوم به سردرد تنشی نیز در کار با کامپیوتر دیده می‌شود که دوطرفه و طولانی‌تر از میگرن است. ⁽¹⁾

3. درد ناحیه مچ و ساعد و انگشتان

براثر فشار به عصب میانیِ دست و در نتیجه استفاده زیاد از صفحه کلید (برای تایپ‌کردن و به‌خصوص وقتی که دست از ناحیه مچ به طرف عقب خم شده) [دردی در این قسمت‌ها] ایجاد می‌شود. علائم آن شامل احساس سوزش، کرختی یا خواب‌رفتگی در کف دست یا انگشتان (به‌ویژه سه انگشت اول) و گاهی ورم مچ است. در صورت ادامه یا افزایش شاید نیاز به جراحی باشد.⁽²⁾

4. کمردرد

قرارگرفتن سر و تنه به‌مدت طولانی در وضعیتی نامناسب، فشاری مضاعف به عضلات کمر و همین‌طور دیسک‌های بین مهره‌ها و ریشه اعصاب کمر می‌آورد که

نمود آن، گرفتگی و درد عضلات کمر و پا دردهای سوزشی و تیره کشنده در ستون مهره‌ها و در مسیر دنده‌ها به جلو است. رعایت وضعیت استقرار ستون مهره‌ها در هنگام استفاده، به‌خصوص در کودکان و نوجوانان، بسیار مهم است.⁽¹⁾

5. چاقی

از دیگر عوارض جسمانی که به‌دنبال استفاده بیش‌ازحد از رایانه و برنامه‌های آن به‌وجود می‌آید، چاق‌شدن کودکان و نوجوانان به‌علت کم‌تحرکی در مقابل این دستگاه است.

6. منزوی‌شدن

اشاره

اگر والدین نحوه استفاده فرزندان خود از اینترنت را مدیریت نکنند، به‌تدریج فرزندان آنها از اجتماع و دوستان جدا می‌شوند و به انزوا کشیده می‌شوند. ⁽²⁾

بسیاری از روان‌شناسان این نگرانی را داشته‌اند که

آسانی ارتباطهای اینترنتی، چه‌بسا افراد را وادار کند تا زمان بیشتری را به‌تنهایی بگذرانند؛ به‌صورت آن لاین با غریبه‌ها صحبت کنند و ارتباط سطحی برقرار سازند و این کارها را به قیمت ازدست‌دادن گفت‌وگوهای رودررو و ارتباطهای فامیلی و دوستانه انجام دهند. ⁽¹⁾

راه‌های پیشگیری از آسیب‌های جسمی رایانه و اینترنت

برای اینکه از ضررها و خطرات جسمی استفاده از رایانه و اینترنت درامان باشیم، باید به نکاتی که متخصصین بیان کرده‌اند دقت کنیم:

پس بهتر است سر شما مختصری بالاتر از صفحه کامپیوتر باشد (صفحه مانیتور 20-15درجه پایین‌تر از امتداد افقی نگاه شما قرار گیرد) فاصله صفحه تا چشم‌تان حدود 50تا70سانتی‌متر باشد. ⁽¹⁾

فصل چهارم کارکردهای مثبت و منفی رایانه و اینترنت

اشاره

ابزار و تکنولوژی‌های جدید مانند رایانه و اینترنت هم وسیله انجام کارهای خیر و پسندیده است و هم با آن کارهای ناپسند و مجرمانه انجام می‌شود که به اختصار به مهمترین آنها اشاره می‌شود و تفصیل برخی از آنها در ادامه مباحث مطرح می‌شود:

الف. کارکردهای مفید رایانه و اینترنت

سرعت بیشتر.

ب. کارکردهای مضرّ رایانه و اینترنت

اشاره

انحرافی.

رایانه و اینترنت از دیدگاه رهبری

مقام معظم رهبری بریخ از این فوائد و آسیب‌ها را ذکر فرموده‌اند که بعضی از آنها اشاره می‌شود:

وجود دارد و حرف، آسان به همه‌جای دنیا می‌رسد. ⁽¹⁾

بخش دوم: رایانه در آیینه آداب و احکام

اشاره

فصل اول کپی‌رایت

اشاره

یکی از مسائلی که سالیان متمادی در ایران درباره آن بحث می‌کنند ولی متأسفانه به‌صورت جدّی اجرا نمی‌شود موضوع «کپی‌رایت»⁽¹⁾و «حق تألیف» می‌باشد.

برخی از مراجع تقلید به‌صورت فتوا ⁽²⁾یا احتیاط واجب ⁽³⁾

فرموده‌اند:

«حق صاحب‌اثر باید محترم شمرده شود» یعنی بدون‌اجازه صاحبان اصلی از آن استفاده نشود و در صورت استفاده بدون اجازه، ضامن خسارتی است که به تولیدکننده وارد کرده است مگر از کفار حربی باشد که در این‌صورت اشکال ندارد و ضامن نیست. ⁽¹⁾

قوانین کپی‌رایت

هرکس حقوق مورد حمایت این قانون را نقض نماید علاوه بر جبران خسارت به حبس از نود و یک روز تا شش ماه و جزای نقدی از ده‌میلیون (10000000) تا پنجاه میلیون (50000000) ریال محکوم می‌گردد.⁽³⁾

صفحه یا نوار یا هر وسیله دیگر ضبط شده است بدون اجازه صاحبان حق با تولیدکنندگان انحصاری یا قائم مقام قانونی آن برای فروش ممنوع است.⁽¹⁾

شده به کشور وارد یا صادر کنند علاوه بر تأدیه خسارات شاکی خصوصی به حبس از سه‌ماه تا یک‌سال محکوم خواهند شد.⁽³⁾

برای این‌که زوایای مسئله معلوم شود سؤالات و استفتائات درباره این موضوع را مطرح می‌کنیم و از خوانندگان محترم تقاضا داریم، این مسائل را فراگرفته و به آنها عمل کنند.

سؤالات فقهی

شکستن قفل نرم‌افزار

س: آیا شکستن قفل نرم‌افزار جایز است؟

ج: شکستن قفل نرم‌افزار بدون اجازه صاحب یا ناشر

اصلی، جایز نیست. ⁽¹⁾

س: آیا خرید و فروش و استفاده از نرم‌افزارهایی که قفل آنها توسط افراد دیگری قبلاً شکسته شده است جایز است؟

ج: بدون اجازه صاحبان اصلی نرم‌افزار جایز نیست. ⁽²⁾

س: نرم‌افزارهایی که مدل به روز شده آنها به بازار آمده و شرکت سازنده از مدل‌های گذشته پشتیبانی فنی نمی‌کند (یعنی از اعتبار ساقط شده و وقت آن گذشته است) آیا شکستن قفل آنها اشکال دارد؟

ج: فقط یا اجازه سازنده آنها اشکال ندارد.⁽¹⁾

رایت و تکثیر سی‌دی

س: آیا تکثیر (و رایت) سی‌دی‌های دیگران جایز است؟

ج: تکثیر (و رایت) سی‌دی بدون اجازه صاحب اصلی آن جایز نیست. ⁽²⁾

س: اگر خرید سی‌دی رایت‌شده منجر شود رایت‌کننده سی‌دی‌های بیشتری را بدون اجازه صاحب اصلی آن تکثیر کند، آیا خرید جایز است؟

ج: خرید جایز نیست.⁽³⁾

آیت‌اللَّه شبیری زنجانی: اگر خرید سی‌دی رایت شده اشکال نداشته باشد، این کار مانعی ندارد. (استفتاء، 1393/11/28).

آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی: اشکال ندارد. (استفتاء، 1393/11/28).

س: اگر صاحب اصلی اثر را نشناسیم یعنی نمی‌دانیم از افراد محترم‌المال است یا نیست، رایت آن اثر جایز است؟

ج: جایز نیست چون حکم کسی را دارد که مالش محترم است. ⁽¹⁾

س: سی‌دی‌هایی که تکثیر و رایت آنها جایز نیست، اگر برای استفاده شخصی و حفظ سی‌دی اصلی آن را رایت کنیم جایز است؟

ج: با اجازه صاحب آن جایز است.⁽²⁾

س: یکی از دوستان بنده از مرجعی تقلید می‌کند که رایت CD را جایز می‌داند ولی طبق نظر مرجع بنده رایت جایز نیست. اگر ایشان به بنده CD هدیه کنند استفاده از آن جایز است؟

ج: بدون اجازه صاحب اصلی استفاده از آن جایز

نیست. ⁽¹⁾

س: آیا صاحب نرم‌افزار می‌تواند شرط کند خریدار فقط حق استفاده از نرم‌افزار را دارد؟

ج: در صورتی که ضمن قرارداد فروش چنین شرطی کنند باید خریدار به آن عمل کند، در غیر این‌صورت مجاز است به دیگران هم بدهد و استفاده کنند. ⁽²⁾

س: کپی‌کردن بخش‌هایی از یک سی‌دی (مثلاً نصف آن) چه حکمی دارد؟

ج: با اجازه صاحب آن اشکال ندارد⁽³⁾

آیت‌اللَّه سیستانی: برای استفاده شخصی، اشکال ندارد. (1393/12/4).

آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی: اشکال ندارد مگر در ضمن معامله، شرط عدم‌کپی شود. (استفتاء، 1393/12/4).

س: آیا رایت و تکثیر نرم‌افزارهایی که هیچ‌گونه تذکری برای »اجازه تکثیر یا عدم‌اجازه« در آنها وجود ندارد جایز است یا باید از رضایت صاحب اثر مطمئن بود و در این

مورد تحقیق کرد؟

ج: استفاده اشکال ندارد و تحقیق لازم نیست.⁽¹⁾

آیت‌اللَّه نوری همدانی: تصرف باید با علم به رضایت صاحب آن باشد. (استفتاء، 1393/12/5)

آیت‌اللَّه مکارم: فقط با اجازه صاحب آن جایز است. (استفتاء، 1393/12/5)

رایت محصولات مذهبی

س: آیا خرید یا کپی سی‌دی‌های مذهبی که روی آن نوشته شده هرگونه تکثیر شرعاً حارم و پیگرد قانونی دارد اشکال دارد؟

ج: خرید و فروش سی‌دی تکثیر شد، بدون اجازه ناشر اصلی جایز نیست. ⁽²⁾

آیت‌اللَّه خامنه‌ای: بنابر احتیاط واجب جایز نیست. (أجوبةالاستفتاءات، ص297).

س: من یکی از سی‌دی‌های آموزش قرآن برای کودکان را که به‌صورت غیرمجاز کپی‌شده بود برای خودم و یکی از دوستانم به‌صورت رایگان کپی کرده‌ام با توجه به اینکه این کار من صرفا برای نشر و گسترش آموزش قرآن بوده

و نه به‌خاطر پول، تکلیف من چیست؟ نچون در شروع برنامه این سی‌دی ذکر شده است که کپی غیرمجاز این سی‌دی شرعاً حرام است؟ آیا باید من این سی‌دی‌ها را دو بیاندازم؟ آیا می‌توان پول آن را به صندوق صدقات ریخت تا حلال شود؟.

ج: این کار جایز نبوده و شما باید به‌شکلی رضایت آن شرکت را به‌دست آورید و پرداختن پول آن سی‌دی‌ها به فقراء کفایت نمی‌کند. ⁽¹⁾

س: بعضی از قاریان معروف آیاتی از قرآن مجید را با صوت زیبا تلاوت می‌کنند و آن را بر روی نوار کاست و یا ویدئو ضبط می‌کنند، آیا می‌توانند امتیاز آن را خرید و فروش کنند و آیا باید دیگران در موقع تکثیر از آنها اجازه بگیرند؟

ج: در صورتی که در عرف عقلا به‌عنوان حقّی برای قاری شمرده شود، کسی که می‌خواهد تکثیر کند باید با موافقت او باشد. ⁽²⁾

رایت سی‌دی‌های مستهجن

س: آیا رایت سی‌دی‌های مستهجن و مبتذل و غیراخلاقی جایز است؟

ج: رایت‌کردن سی‌دی‌های غیراخلاقی جایز نیست. ⁽¹⁾

کپی و رایت فیلم‌های خارجی

الف. با زیرنویس فارسی

س: آیا فیلم‌های خارجی را که در مراکز کفر تولید شده و دوبله نشده‌اند؛ اما زیرنویس فارسی دارند؛ می‌توان کپی کرد؟

ج: اگر برخلاف قانون باشد، جایز نیست. ⁽²⁾

ب. دوبله‌شده

س: آیا کپی‌کردن فیلم‌های خارجی که متعلق به کفاری است که مال آنان محترم نیست؛ ولی توسط مراکز دوبله داخلی دوبله شده‌اند، جایز است؟

ج: جایز نیست. ⁽³⁾

س: بعضی از شرکت‌های داخلی فیلم‌های خارجی را دوبله می‌کنند. اگر این فیلم‌ها برروی اعتقادات و... مخاطب تأثیر منفی داشته باشد، آیا دوبله این اثر برای آنها حق و مالکیت ایجاد می‌کند؟

ج: دوبله‌کردن فیلم‌هایی که تأثیر منفی روی اعتقاد

مردم دارد جایز نیست و حق مالکیت ایجاد نمی‌کند. تکثیر و پخش این نوع فیلم‌ها هرچند با اجازه دوبله‌کننده باشد جایز نیست. ⁽¹⁾

س: اگر شخصی اثر را بدون اجزاه صاحبش به‌دست بیاورد و آن را ترجمه یا دوبله کند، با این ترجمه و دوبله‌کردن برای او حق و مالکیت ایجاد می‌شود؟

ج: اگر مالک اصلی از افراد محترم‌املال باشد باید با اجازه او ترجمه یا دوبله شود و یا ترجمه یا دوبله، مالکیت ایجاد نمی‌شود مگر از کفار حربی باشد.⁽²⁾

ج. رایت فیلم‌های خارجی

به‌فتوای مراجع تقلید، اگر فیلم‌های خراجی (چه زبان مراجع تقلید، اگر فیلم‌های خارجی (چه زبان اصل یو چه دوبله‌شده) دارای تصاویر مستهجن و مبتذل است و باعث انحراف می‌شود، خرید و فروش و رایت آن حرام است. ⁽³⁾

محصولات مشترک

س: آیا در حکم تکثیر (و رایت) نرم‌افزار یا فیلم و... بین تولید داخل و خارج تفاوتی وجود دارد؟

ج: رایت‌کردن فقط با اجازه صاحب اصلی اثر جایز است مگر این‌که صاحب آن از کفار حربی⁽¹⁾باشد که در این‌صورت اشکال ندارد. ⁽²⁾

س: آیا روزی درآوردن با نرم‌افزار ویندوز یا ورد که متعلق به کشورهای خارجی است اشکال دارد؟

ج: استفاده از آنچه مربوط به کفار حربی⁽³⁾است اشکالی ندارد. ⁽⁴⁾

کپی فیلم و صوت روی کامپیوتر

س: ویدئوکلوپ‌ها برنامه‌های خود را در مدت زمان محدودی کرایه می‌دهند، آیا جایز است برنامه کرایه‌ای را برروی حافظه‌ای کامپیوتر کپی و بعد از پس‌دادن سی‌دی، از آن برنامه کپی‌شده در خارج از محدوده زمانی بهره برد؟

ج: اگر معلوم است که این کار مورد رضایت صاحب اصلی فیلم نیست، جایز نمی‌باشد. ⁽¹⁾

در پایان این فصل یادآوری این نکته لازم است؛ همان‌گونه که دوست داریم به مالکیت و حقوق ما تجاوز نشود به مالکیت دیگران تجاوز نکنیم و از آثار و تألیفات دیگران بدون‌اجازه آنها استفاده نکنیم. باید سعی شود فرهنگ احترام‌گذاشتن به حقوق دیگران را در جامعه مستحکم کنیم.

امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) به فرزندش امام حسن‌علیه‌السلام فرمودند:

«پسرم! نفس خود را میزان بین خود و دیگران قرار بده، بنابراین آنچه برای خود دوست داری برای دیگران هم دوست بدار، و هرچه برای خود نمی‌خواهی برای دیگران هم مخواه، به کسی ستم مکن چنانکه دوست داری به تو ستم نشود، و نیکی کن چنانکه علاقه داری به تو نیکی شود». ⁽²⁾

فصل دوم بازی‌های رایانه‌ای

اشاره

یکی از نیازهای انسان، بازی و سرگرمی سالم است که ادیان الهی مخصوصاً اسلام آن را تأیید کرده و راهکارهایی را برای آن بیان کرده‌اند. طراحان و سازندگان بازی‌ها باتوجه به این نیاز بشر، درصدد برآمدند که شکل بازی‌ها را تغییر داده و بازی‌های رایانه‌ای را طراحی کنند (گرچه با اهداف خاصی هستند)

بازی‌های رایانه‌ای در بین جوامع بشری در حال گسترش است و روزبه‌روز جایگاه بهتری در بین کاربران پیدا می‌کند. این بازی‌ها هم داریا نکات مثبت و مفید هستند و هم نکات و جنبه‌های منفی و مخرب در آنها وجود دارد. اگر این بازی‌ها بدون‌توجه به آسیب‌ها و خطرات مورداستفاده قرار بگیرند منجر به بروز مشکلاتی می‌شود

که در بعض از موارد قابل جبران نیست.

نگارنده در این فصل درصدد بیان نکاتی درباره بازی‌های رایانه‌ای است که غالباً مورد غفلت والدین و کاربران قرار می‌گیرد.

در کشور ما کاربران بازی‌های رایانه‌ای حدوداً 20میلیون‌نفر هستند که روزی دوساعت پای این بازی‌ها وقت می‌گذارند.⁽¹⁾این آمار ما را متوجه می‌کند که بازی‌های رایانه‌ای در ایران جایگاه خاصی پیدا کرده است؛ لذا به‌اختصار⁽²⁾برخی از اهداف، آسیب‌ها و احکام این موضوع مطرح می‌شود.

اهداف بازی‌های رایانه‌ای

اشاره

خیلی از افراد فکر می‌کنند بازی‌های رایانه‌ای فقط برای سرگرمی ساخته می‌شوند و سازندگان آن هیچ انگیزه و هدف دیگری ندارند؛ در حالی که براساس نظر کارشناسان، این بازی‌ها غیر از سرگرم‌کردن، اهداف پنهان دیگری نیز دارند که ما از آن غافل هستیم و ناخواسته در مسیر مقاصد آنها حرکت کرده و خیلی از باورها و عقائد آنها را می‌پذیریم.

آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته جاسوسی آمریکا (Iarpa) که یکی از قوی‌ترین بازوهای اجراکننده طرح کنترل ذهن موسوم به پروژه »مونارش« است اخیراً تحت‌عنوان پروژه »سیریوس«، برای کاهش خطاهای تحلیل و حل مشکلات اطلاعاتی خود، اقدام به ساخت بازی رایانه‌ای با اهداف واقعی می‌کند. این آژانس با این عنوان که »بدون بازی‌های رایانه‌ای ما نابودیم« اعلام کرد: بازی‌های جدّی (که برای اهداف آموزشی، درمانی و یا دیگر اهداف واقعی »کنترل فکر« ساخته شده‌اند) می‌توانند برای بیان و کاهش جهت‌گیری‌های شناختی، سازوکاری مناسب ارائه دهند. ⁽¹⁾

بعضی از اهدافی که سازندگان بازی‌های رایانه‌ای در جنگ نرم دنبال می‌کنند، عبارتند از:

1. تخریب چهره مقدس اسلام

در بسیاری از بازی‌های رایانه‌ای، هدف اصلی طراحان و سازندگان این است که ادیان الهی مخصوصاً اسلام را نزد کاربران، با چهره‌ای تنفرآمیز معرفی و کاربر را نسبت به آن بدبین کنند. در مقابل، سبک زندگی غربی را خیلی زیرکانه و هوشمندانه در ذهن مخاطب القاء می‌کنند.

در این بازی‌ها، از نمادها و تصاویر اسلامی مخصوصاً نمادهای مذهب شیعه زیاد استفاده می‌شود. طراحان این بازی‌ها با ظرافت و زیرکی زیاد این تصاویر را در لابه‌لای بازی قرار می‌دهند.⁽¹⁾

2. القا ناجی‌بودن آمریکا

در برخی از بازی‌ها، مسلمانان تروریسم معرفی می‌شوند ولی شخصی که مشکلات جوامع بشری را حل می‌کند از کشورهای انگلیسی‌زبان مخصوصاً آمرکیا معرفی می‌شود.

در این‌گونه بازی‌ها معمولاً کشورهایی که همفکر و هم‌سوی با آمرکیا نیستند، تروریسم و محوریت شرارات معرفی می‌شوند ولی آمریکایی را به‌عنوان ناجی القاء می‌کنند. ⁽²⁾

3. ترویج سبک زندگی غربی

برخی از بازی‌های رایانه‌ای باعنوان »سبک زندگی« معرفی می‌شوند. در این بازی‌ها، سازندگان باظرافت

کامل سبک زندگی غربی را ترویج و آن را برای بشریت زندگی ایده‌آل معرفی می‌کنند.

در بازی‌های سبک زندگی، فرهنگ مصرف‌گرایی، آزادی‌های جنسی، روابط خارج از اخلاق و... را ترویج می‌کنند. کاربر بعد از مدتی ناخواسته آنها را پذیرفته و آن را در زندگی شخصی خود اجرا می‌کند.⁽¹⁾

4. تحریک شهوات و مسائل جنسی

اشاره

یکی از اهدال مهم در بازی‌های رایانه‌ای غربی، به ابتذال کشیدن جوامع بشری است. در این بازی‌ها مسائل شهوانی و جنسی به‌همراه تصاویر مبتذل و مستهجن به نمایش گذاشته می‌شوند و کاربران را به‌سوی انحرافات اخلاقی می‌کشانند.

در غالب بازی‌های رایانه‌ای غربی، از شخصیت‌های زنانه استفاده می‌کنند که متأسفانه پوشش نامناسبی دارند و قوای جنسی کاربران را تحریک می‌کند. ادامه این بازی‌ها باعث بلوغ زودرس شده و مشکلات فراوانی را برای کاربران ایجاد می‌کند که اگر والدین دقت نداشته باشند ممکن است به گناه جنسی آلوده شوند.

بازی‌های نامناسب

در این قسمت برخی از بازی‌های رایانه‌ای نامناسب⁽¹⁾را ذکر می‌کنیم تا والدین محترم این‌گونه بازی‌ها را برای فرزندانشان خریداری نکنند.

کانتر

در این بازی ⁽²⁾شما برای مبارزه با تروریسم باید به کشورهای مختلفی بروید، مکان‌های درگیری، منقّش به نقوش اسلامی هستند و تروریست‌ها با چهره مسلمانان به نمایش درآمده است. محلّ وقوع ماجرا مانند بسیاری دیگر از بازی‌ها، خاورمیانه و کشورهای عربی-اسلامی منطقه است و شما نمادها و نشانه‌هایی دالّ بر مسلمان‌بودن تروریست‌ها می‌بینید؛ ساختمان‌هایی با معماری عربی‌اسلامی، مساجد، مناره‌ها و گنبدها و نهایتاً افرادی که می‌بایست با آنان مبارزه کرد، دارای محاسن و پیشانی‌بند قمرز هستند، حتی تصاویری که پس از کشته‌شدن آنان نمایش داده میش ود تداعی‌کننده همان تصاویری

است که ما از لحظه شهادت رزمندگان دیده‌ایم، جالب‌تر اینکه شما می‌توانید به‌عنوان پلیس ضدّ ترور از کشورهای مختلفی، ازجمله رژیم صهیونیستی وارد عمل شوید. در تمام بازی‌هایی که مسلمانان را تروریست نشان می‌دهند، نوک پیکان به‌سمت ایران نشانه رفته است [یعنی، ایران] یا تروریست و یا حامی تروریست جهانی معرفی می‌شود. ⁽¹⁾

سیمز (sims)

در این بازی ⁽²⁾شما ابتدا باید جنس، نژاد، رنگ و... را انتخاب کرده و پس از انتخاب علایق خود بازی را می‌توانید در شهر خیالی (sims) آغاز نمایید.

این بازی که با هدف ترویج زندگی بر مبنای اقتصاد سرمایه‌داری ساخته شده است عقاید فرهنگ کشورهای جهان‌سوم به‌خصوص مسلمانان را نشانه رفته است. در این بازی شخص ابتدا باید برای خود شغلی را پیدا کرده و

کسب درآمدی داشته باشد. سپس با توجه به درآمد خود خانه و لوازم مورد نیاز زندگی خود را تهیه نماید.

در مراحل بعدی بازی شما باید با جنس مخالف خود ارتباط دوستی برقرار نموده که پس از این ارتباط باید رابطه جنسی با دوست خود داشته باشید. اما سازنده بازی تنها به این‌گونه رابطه اکتفا نکرده و پسا از گذراندن مراحل بازی از شما می‌خواهد که با چندین جنس مخالف خود رابطه جنسی برقرار نمایید.

این بازی آن می‌خواهند لذت‌های زودگذر و مادی را یکی پس از دیگری در مراحل مختلف بازی به بازیکن معرفی نمایند. پس از ساعت‌ها بازی و گذراندن مراحل بازی، شخص می‌تواند به هم‌جنس‌گرایی روی آورده و با هم‌جنس خود ارتباط جنسی برقرار کند.

سازندگان این بازی می‌خواهند به بازیکن بگویند که یکی از بهترین لذت‌های (مادی) موجود در دنیا همجنس‌گرایی می‌باشد. در این بازی انواع روابط به سبک غربی شکل می‌گیرد که برخلاف عقاید و فرهنگ کشور اسلامی ما می‌باشد و روابط افسارگسیخته غربی تروجی داده می‌شود و شخص به‌راحتی می‌تواند در دنیای مجازی که براساس معیارهای غربی ساخته شده است،

زندگی کند.

یکی از این اهداف مشروعیت همجنس‌گرایی است. این مشروعیت به‌نحوی است که دو هم‌جنس علاوه بر این‌که می‌توانند باهم ارتباط داشته و هم‌خانه شوند، قادرند به‌طور رسمی باهم ازدواج کنند که مشروعیت بخشیدن به همجنس‌گرایی به‌دلیل طبیعی نمایاندن همجنس‌گرایی، دری به‌سوی انحراف‌های جنسی دیگر و عمومی‌ترشدن آن در جامعه است و موجب ازهم‌پاشیدگی هرچه بیش‌تر نظام خانواده سنتی و شکل‌گیری هرچه بیش‌تر خانواده‌های همجنس خواهد شد.

در این بازی، هیچ نوع عبادتگاهی در سطح شهر و نیز هیچ‌گونه عملی مبنی بر انام عبادت و دعا وجود ندارد، بلکه موضوعاتی که دین به آن اهتمام دارد هم‌چون مرگ، روح و زندگی پس از مرگ در بازی به شوخی گرفته شده و جنبه دنیوی پیدا کرده‌اند. به‌عنوان مثال در شرایطی خاص شخصیت مجازی می‌تواند به‌صورت روح، سهل‌تر از قبل به زندگی خود در فضای سیمز ادامه دهد و یا فرشته مرگ می‌تواند در شرایطی خاص با شخصیت مجازی ارتباط جنسی داشته باشد و پدر شود.

سازندگان بازی برای شخصیت اصلی نقش و هدفی را ازقبل طراحی نموده‌اند و بازیکن بدون آگاهی از این

اهداف در قالب این نقش‌ها بازی را شروع می‌کند. هدف، تنها آخر کار و آخر بازی نیست؛ بلکه هدف در حین بازی به بازیکن القا می‌شود و خشونت، ترس، وحشت، مسائل جنسی و هرزگی در زمان بازی بر ناخودآگاه انسان که به‌شدت فعال است، تأثیر مستقیم می‌گذارد و بازیکن را به طرف مطلوب سازندگان غربی سوق می‌دهد، به‌گفته روان‌شناسان در این بازی‌ها خشونت و مسائل جنسی از قالب فردی خارج شده، تبدیل به یک هنجار گروهی می‌شود و در ذهن بازیکنان آهسته آهسته به یک خورده‌فرهنگ تبیدل می‌شود و چون این نگاه با نگاه اجتماعی واقعی در تعارض می‌باشد، فرد دچار اصطکاکات فرهنگی اجتماعی می‌شود.⁽¹⁾

توهین به مقدسات در بازی‌ها

دشمنان اسلام و ایارن برای اینکه چهره نورانی اسلام و ایران را در ذهن کاربران بازی‌های رایانه‌ای خراب کنند، به‌صورت ظریف و هوشمندانه‌ای به مقدسات دینی مسلمانان توهین می‌کنند که کاربران غالباً از آنها آگاه نیستند ولی به‌صورت ناخودآگاه در ذهن آنها نقش می‌بندد و تأثیرات منفی خودش را در روح و روان افراد به

جای می‌گذارد.

در اینجا به‌اختصار به برخی از توهین‌هایی که در بازی‌های رایانه‌ای وجود دارد اشاره می‌شود:

جسم‌داشتن خدای متعال و ناتوانی او در اداره امور،⁽¹⁾هم‌درجه بودن شیطان با فرشتگان،⁽²⁾مسخره‌کردن بهشت و جهنم،⁽³⁾بی‌احترامی به مکان‌های مقدس و

متبرک، بی‌احترامی به قرآن⁽¹⁾

به گزارش »شیعه‌نیوز«، به‌تازگی یک بازی رایانه‌ای باعنوان »شیطان ساکن« توسط طراحان ژاپنی منتشر شده است. از ویژگی‌های بارز این بازی توهین به دین اسلام و به‌ویژه قرآن، کعبه و مسجد نبوی است. در این بازی برای صعود به مرحله بالاتر باید نسخه‌های شریف قرآن بر زمین انداخته شود، به‌سوی آن تیراندازی گردد و سپس کاربر باید برروی این نسخه‌ها پا بگذارد و ازروی آن عبور کند. (www.SHIA-NEWS.COM، مقاله »توهین به مقدسات مسلم اسلام در یک بازی رایانه‌ای ژاپنی«)

و خشن نشان‌دادن مسلمانان مخصوصاً شیعیان⁽¹⁾

در بازی »Assassin's Creed« از نام مبارک علی(علیه‌السلام) به‌مراتب استفاده شده است؛ حتی جمله »علیّ بابها« که قسمتی از حدیث معروف »انا مدینه العلم و علی بابها« است در مراحل مختلف برخی از بازی‌ها آورده شده است. (www.vgpostmortem.blogfa.com، مقاله »توهین‌هایی که دیده نشدند و فریادهایی که در گلو ماسیدند«)مانند بازی‌های:

الف: Resident Evil: که درب اتاق شکنجه، شبیه درب مسجدالنبی(صلی الله وعلیه وآله) می‌باشد یا در اتاق یکی از رؤسای تروریسم چند جلد قرآن وجود دارد که نشان می‌دهد تروریست‌ها مسلمان هستند.

ب: Counter Strike تروریست‌ها شبیه مسلمانان نشان داده می‌شوند.

ج: بازی قلعه »جنگ‌های صلیبی؛ StrongHold Crusader شخصی به‌نام خلیفه (که دارای عمامه مشکی است) کشورش را با خشونت و با استفاده از ابزار شکنجه اداره می‌کند که نشان می‌دهد مسلمانان خشونت‌طلب هستند و دارای منطق نیستند. (www.vgpostmortem.blogfa.com، مقاله »توهین‌هایی که دیده نشدند و فریادهایی که در گلو ماسیدند«)

ضرر بازی‌های رایانه‌ای

1. مشکلات جسمانی

چشمان فرد به‌دلیل خیره‌شدن مداوم به صفحه نمایش رایانه به‌شدت تحت فشار نور قرار می‌گیرد و دچار عوارض می‌گردد. نوجوانان چنان غرق بازی می‌شوند که توجه نمی‌کنند تا چه‌حد از لحاظ بینایی و ذهنی بر خود فشار می‌آورند. کودک در یک وضعیت ثابت تا ساعت‌ها می‌نشیند، ستون فقرات و استخوان‌بندی او دچار مشکل می‌شود. همچنین احساس سوزش و سفت‌شدن گردن، کتف‌ها و مچ دست از دیگر عوارض کار نسبتاً ثابت و

طولانی مدت با رایانه است. پوست فرد در معرض مداوم اشعه‌هایی قرار می‌گیرد که از صفحه رایانه پخش می‌شود. ایجاد تهوع و سرگیجه خصوصاً در کودکان و نوجوانانی که زمینه صرع دارند، از دیگر عوارض بازی‌های رایانه‌ای است. ⁽¹⁾

2. چاقی

3. بلوغ زودرس

یکی از مهمترین عوامل «بلوغ زودرس»⁽³⁾تصاویر، صحنه‌های جنسی و تحریک‌کننده می‌باشد که متأسفانه بازی‌های رایانه‌ای دارای چنین تصاویر مستهجن و مبتذلی هستند. مداومت بر این بازی‌ها نیروی جنسی افراد را تحریک می‌کند که در نتیجه، شخص قبل از سن لازم، به بلوغ جنسی می‌رسد که ممکن است باعث انحرافات اخلاقی و جنسی شود.

4. متزلزل‌شدن روابط خانواده

پیشرفت تکنولوژی سبب دورشدن اعضای خانواده از یکدیگر می‌شود. به‌طوری که هریک از افراد خانواده به

خاطر مشغول‌بودن به تماشای تلویزیون یا درگیربودن با رایانه و اینترنت و بازی‌های رایانه‌ای، کمتر وقت یم کنند با یکدیگر بنشینند و صحبت کنند در نتیجه منجر به سردشدن روابط بین والدین و فرزندان می‌شود، به‌گونه‌ای که آنان کمتر حوصله یکدیگر را دارند.⁽¹⁾

5. منزوی‌شدن

کودکانی که به‌طور مداوم با این بازی‌ها درگیرند درونگرا می‌شوند، در جامعه، منزوی و در برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران ناتوان می‌گردند. روحیه انزواطلبی باعث می‌شود که کودک از گروه همسالان جدا شود که سرآغازی برای بروز ناهنجاری‌های دیگر است.

مادری می‌گوید؛ فرزندم به بازی‌های رایانه‌ای معتاد شده است. او هرروز خود را به صفحه تلویزیون می‌رساند و از دنیای بیرون به‌کلی بی‌خبر است، حتی متوجه رفت‌وآمد میهمانان نمی‌شود. و همیشه بعد از دست‌کشیدن از این برنامه با سردرد و کسالت مواجه می‌شود. ⁽²⁾

6. خشونت‌طلبی

مهمترین مشخصه بازی‌های رایانه‌ای حالت جنگی

اکثر آنهاست و این که فرد باید برای رسیدن به مرحله بعدی بازی با نیروهای به‌اصطلاح دشمن بجنگد، استمرار چنین بازی‌هایی کودک را پرخاشگر و ستیزه‌جو بارمی‌آورد.

»خشونت« مهمترین محرکه‌ای است که در طراحی جدیدترین و جذابترین بازی‌های کامپیوتری به حد افراط از آن استفاده می‌شود، چهره‌های معروف هالیوود که در فرهنگ ما انسان‌های ضدارزش و غیراخلاقی هستند، در این بازی‌ها به‌صورت قهرمان‌های شکست‌ناپذیر جلوه نمایی می‌کنند.⁽¹⁾

مشاهده حوادث خشونت‌آمیز از تلویزیون (و بازی‌ها) سطح هیجان کودک را نیز بالا می‌برد و در نتیجه موجب بروز افکار و احساسات پرخاشگرانه بی‌اساسی نسبت به اطرافاین خود می‌شود. تماشای خشونت ممکن است بر باورها و ارزش‌های کودک هم تأثیر گذارد. برای مثال کودک این باور را پیدا کند که در تعارضات با دیگران، خشونت روش مناسبی برای حل این اختلافات می‌باشد و به ذهنیتی می‌رسد که خشونت را در این تعارضات پذیرفتی دانسته و در تعامل با همسالان خود به پرخاشگری دست

می‌زند. ⁽¹⁾

کارشناسان پلیس فتا معتقدند: [چون] بیشتر بازی‌های رایانه‌ای توسط بیگانگان تولید و به سراسر جهان فرستاده می‌شود، همواره قشر جوان و نوجوان را به سمت خشونت موجود در بازی‌ها سوق داده که البته این خشونت‌ها، خون را در دنیای واقعی نیز نشان می‌دهد. تأثیر این بازی‌ها تا جایی است که قاتل نروژی که با عمل خیانت‌آمیز خود دست به قتل‌عام در این کشور زد، از همین بازی‌های خشن رایانه‌ای الگو گرفته بود. ⁽²⁾

بنا به اعلام رسانه‌های آمریکایی، جوان ⁽³⁾بیست‌ساله‌ای که بیست‌وشش نفر را در مدرسه ابتدایی سندی هوک نیوتاون به رگبار بست، غالبا به بازی‌های رایانه‌ای خشن می‌پرداخت.⁽⁴⁾

7. آفت تحصیلی

به‌دلیل جذابیت بالایی که این بازی‌ها دارد، بچه‌ها وقت و انرژی زیادی را صرف بازی با آن می‌کنند، حتی

بعضی از کودکان صبح، زودتر از وقت معمول بیدار می‌شوند تا قبل از مدرسه کمی بازی کنند و وقت‌های تلف‌شده را هم بدین‌صورت جبران می‌کنند.

یکی از والدین می‌گوید: در سال گذشته پسرم بهترین نمرات را داشته اما از وقتی که برایش رایانه خریده‌ایم روزی 2 الی 3ساعت وقت خود را صرف بازی می‌کند و از لحاظ تحصیلی افت پیدا کرده است.⁽¹⁾

توصیه‌هایی درباره بازی‌های رایانه‌ای

بیش از یک ساعت در روز نباشد). ⁽¹⁾

قانون بازی‌های رایانه‌ای

دارای صحنه‌های مستهجن باشد یا اعتقادات اسلام را زیر سؤال ببرد یا شبهات و افکار انحرافی را در ذهن کاربر ایجاد بکند یا.... طبق قانون جرایم رایانه‌ای، فروش بازی‌های رایانه‌ای که دارای محتوای مجرمانه هستند جرم است و مجازات دارد.⁽⁵⁾

سؤالات فقهی

س: آیا خرید و فروش بازی‌های کامپیوتری که دارای صحنه‌های مبتذل هستند، جایز است؟

ج: جایز نیست، همچنین نگاه‌کردن به چنین تصاویری حرام و از مصادیق اشاعه فحشاء محسوب می‌شود و لازم است به‌طور جدی از انجام آن اجتناب شود. ⁽¹⁾

س: آیا بازی با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد و... از ریق کامپیوتر با خود کامپیوتر جایز است؟

ج: اگر با آلات قمار و شرطبندی »برد و باخت) باشد، حرام است. ⁽²⁾

س: آیا بازی با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد و... از طریق کامپیوتر با شخص دیگری، جایز است؟

ج: اگر با آلات قمار و شرطبندی (برد و باخت) باشد، حرام است. ⁽³⁾

س: بنده مغازه بازی‌های رایانه‌ای دارم. بعضی از افراد با همدیگر بازی می‌کنند و طبق قرار خودشان فرد بازنده هزینه بازی را پرداخت می‌نماید، گرفتن این پول برای من اشکال دارد؟ و اگر این پول دارای اشکال است، مبلغی را که طی این مدت با جهل به مسئله دریافت کرده‌ام و با دیگر درآمدها مخلوط شده است، حکم شرعی آن چگونه است؟

ج: پول‌گرفتن حرام است ⁽¹⁾و باید به مقداری که یقین دارید به صاحبانش برسانید و اگر آنها را نمی‌شناسید از طرف آنها در راه خدا صدقه دهید و چنان‌چه نه مقدار و نه صاحبش معلوم است، با دادن خمس آن اموال پاک می‌شود. ⁽²⁾

س: اگر صاحب مغازه بازی‌های رایانه‌ای ⁽³⁾بازی‌هایی که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌شود را در اختیار افراد قرار بدهد، پول دریافتی برای آنها حلال است؟

ج: درآمد به‌دست آمده حلال نیست.⁽⁴⁾

س: آیا خرید و فروش بازی‌های رایانه‌ای که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌کنند، جایز است؟

ج: جایز نیست. ⁽¹⁾

س: اگر شخصی علم داشته باشد که در بازی‌های رایانه‌ای به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین و بی‌احترامی می‌شود، آیا جایز است در آن بازی‌ها شرکت کند؟

ج: بازی‌کردن جایز نیست⁽²⁾و باید از انتشار آن خودداری شده و فوراً ازروی سیستم پاک شوند. به دیگران هم اطلاع‌رسانی کنید که بازی نکنند و علاوه بر حرام‌بودن و گناه، تأثیرات نامطلوب و مخربی بر افکار و عقائد و روح انسان دارند. ⁽³⁾

س: آیا نگهداری بازی‌های رایانه‌ای که در آن به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌شود در رایانه یا مغازه جایز است؟

ج: جایز نیست و باید آنها را ازبین‌برد.⁽¹⁾

آیت‌اللَّه سیستانی: »در صورتی که مصلحتی در نگهداری نباشد و احتمال استفاده نامشروع وجود داشته باشد، باید ازبین برود.« (استفتاء، 1393/9/2).

آیت‌اللَّه شبیری زنجانی: »اگر نگهداری مستلزم استفاده حرام با تأیید منکر نباشد، اشکال ندارد.« (استفتاء، 1393/9/2).

س: آیا افرادی که مشغول بازی‌های رایانه‌ای که در آن به مقدسات مسلمانان توهین و جسارت می‌شود را باید نهی از منکر کنیم یا لازم نیست؟

ج: در صورتی که شرایط نهی از منکر وجود داشته باشد واجب است که نهی از منکر انجام شود. ⁽²⁾

فصل سوم موسیقی

اشاره

موسیقی از دیرباز تاکنون در بین جوامع بشری مورد توجه بوده است ⁽¹⁾حتی بعضی از افارد به آن عادت کرده و نمی‌توانند از آن جدا شوند. یکی از استفاده‌های رایانه و اینترنت، شنیدن با دیدن مجالس موسیقی است که دین اسلام برای آن، احکام و آداب خاصی را بیان کرده است.

در این‌جا، تعریف فقهی و برخی از ضررهای موسیقی به‌اختصار ارائه می‌شود تا خوانندگان محترم با شناخت بهتری با این مسئله برخورد کنند و از آسیب‌های جدّی آن درامان بمانند.

تعریف موسیقی حرام

هرنوع خوانندگی و نوازندگی که انسان را از خداوند متعال و معنویات و فضائل اخلاقی دور نموده و به‌سمت بی‌بندوباری، بیهودگی و گناه و شهوترانی سوق دهد لهوی (مضل عن سبیل اللَّه) بوده و حرام می‌باشد. ⁽¹⁾

نکته مهم: گاه یک »آهنگ« هم خودش غنا و لهو و باطل است و هم محتوای آن، به این ترتیب که اشعار عشقی و فسادانگیز را با آهنگ‌های مطرب بخوانند، و گاه تنها »آهنگ«، غنا است، به این ترتیب که اشعار پرمحتوی یا آیات قرآن و دعاء و مناجات را به آهنگی بخوانند که مناسب مجالس عیّاشان و فاسدان است، در هر دو صورت حرام می‌باشد (دقّت کنید). ⁽²⁾

آسیب‌های موسیقی

اشاره

در اینجا به بعضی از آثار و آسیب‌های زیانبار موسیقی اشاره می‌شود:

الف. غفلت از یاد خدا

موسیقی به‌سبب جذابیتی که دارد آن‌چنان انسان را به خود مشغول می‌کند که او را از یاد خدای متعال، غافل

و از انجام کارهای مهم بازمی‌دارد.

ب. تشویق به فساد اخلاقی

بسیاری از افراد تحت‌تأثیر آهنگ‌های غناء، راه تقوی و پرهیزکاری را رها کرده، و به شهوات و فساد روی‌می‌آورند. مجلس غنا معمولاً مرکز انواع مفاسد است و آن‌چه به این مفاسد دامن می‌زند همان غناء است. در بعضی از گزارش‌هایی که در روزنامه‌های خارجی آمده می‌خوانیم که در مجلسی که گروهی از دختران و پسران بودند، آهنگ خاصی از غناء در آنجا اجرا شد آن‌چنان هیجانی به دختران و پسران دست داد که به یکدیگر حمله‌ور شدند و فجایع زیادی بارآوردند که قلم از ذکر آن شرم دارد. ⁽¹⁾

امام صادق‌علیه‌السلام فرمودند: »غنا روح نفاق را در قلب پرورش می‌دهد»⁽²⁾

»روح نفاق« همان روح آلودگی به فساد و کناره‌گیری از تقوا و پرهیزکاری است. اگر در روایات آمده است »فرشتگان در خانه‌ای که غنا در آن است وارد نمی‌شوند»⁽³⁾به‌خاطر همین آلودگی به فساد است، چرا که فرشتگان پاکند و طالب پاکیند، و از این محیطهای آلوده بیزارند. ⁽⁴⁾

ج. آثار زیانبار بر اعصاب

غنا و موسیقی، یکی از عوامل مهم تخدیر⁽¹⁾اعصاب است. به همین دلیل گاهی

غنا و آهنگ‌های مخصوصی، چنان افارد را در تشنه فرومی‌برد، که حالتی شبیه به مستی به آنها دست‌می‌دهد، البته گاه به این مرحله نمی‌رسد اما در عین حال تخدیر خفیف ایجاد می‌کند. و به همین دلیل بسیاری از مفاسد مواد مخدر در غنا وجود دارد، خواه تخدیر آن خفیف باشد یا شدید.⁽²⁾

برای این‌که بهتر متوجه شویم، موسیقی چه آسیب‌هایی بر جسم، اعصاب و روان انسان وارد می‌کند برخی از تأثیرات آن بر موسیقیدانان بزرگ دنیا را ذکر می‌کنیم که براثر موسیقی، عمر کوتاهی داشتند:

او شنوندگان بی‌هوش می‌شدند در سن 27سالگی هنگام خواندن موسیقی ناگهان بی‌هوش شد و با سکته قلبی در مقابل چشمان تماشاچیان جان‌داد.⁽¹⁾

پزشکان درباره تئثیرات موسیقی بر روح و روان و جسم می‌گویند: موسیقی باعث خسته‌شدن اعصاب، خواب‌شدن پوست،⁽⁴⁾سردردهای عصبی⁽⁵⁾، زیادشدن ضربان قلب طفل در رحم،⁽⁶⁾سکته قلبی ⁽⁷⁾و... می‌شود.⁽⁸⁾

د. یکی از ابزار کار استعمار

استعمارگران جهان همیشه از بیداری مردم، مخصوصاً نسل جوان، وحشت داشته‌اند، به همین دلیل بخشی از برنامه‌های گسترده آنها برای ادامه استعمار، فروبردن جامعه‌ها در غفلت و بی‌خبری و ناآگاهی و گسترش انواع سرگرمی‌های ناسالم است. یکی از مهم‌ترین ابزار استعمار، توسعه غنا و موسیقی است که آنها برای تخدیر افکار مردم بر آن اصرار دارند، و به همین دلیل قسمت عمده وقت رادیوهای جهان را موسیقی تشکیل می‌دهد و از برنامه‌های عمده و مسائل ارتباط جمعی همین موضوع است. ⁽¹⁾

سؤالات فقهی

حکم کلی: خواندن و گوش‌دادن هر چیزی (اعم از شعر، نشر، قرآن، مداحی، اذان، سرود و...) به‌نحو غنایی (آهنگی که مناسب مجلس لهو و لعب و گناه باشد) حرام است (چه شاد باشد چه غمگین) و (چه در شخص تأثیر بگذارد یا نگذارد).⁽²⁾

س: آیا موسیقی‌هایی که از صدا و سیما پخش می‌شود جایز است؟

ج: موسیقی مطرب و مناسب با مجلس گناه، حرام است (اگرچه از صدا و سیما پخش شود). ⁽¹⁾

س: اگر برای شخصی هیچ‌نوع آهنگ و موسیقی ای تحریک‌کننده نباشد و در او تأثیر منفی نگذارد، آیا گوش‌دادن او جایز است؟

ج: ملاک حرام‌بودن موسیقی این است که در غالب افراد تأثیر منفی داشته باشد (خواه این شخص تحریک شود و در او اثر منفی داشته باشد یا نداشته باشد). ⁽²⁾

س: آیا گوش‌دادن به موسیقی‌هایی که برای درمان بعضی از بیماری‌ها یا آرامش اعصاب می‌باشد، جایز است؟

ج: اگر احراز شود که نظر پزشک متخصص امین این

است که بیماری، فقط با استفاده از موسیقی درمان می‌شود، به‌کارگیری آن به مقداری که معالجه بیمار اقتضا می‌کند اشکال ندارد. ⁽¹⁾

فصل چهارم مسائل متفرقه

اشاره

در این قسمت به سؤالتی اشاره می‌شود که دانستن آنها برای کاربران امور رایانه‌ای مفید و مورداستفاده می‌باشد.

فروش رایانه

س: با توجه به این که کامپیوتر هم کاربردهای حلال دارد و هم کاربردهای حرام، سکب و درآمد در زمینه فروش این محصول چه حکمی دارد؟

ج: جایز است.⁽¹⁾

رایانه و کودکان و نوجوانان

س: آیا در اختیار قراردادن کامپیوتر برای کودکان و نوجوانان در صورتی که احتمال مفسده توسط سایت‌های غیراخلاقی برود جایز است؟

ج: تا زمانی که یقین نداشته باشید که در راه حرام استفاده می‌کنند اشکال ندارد ⁽¹⁾ولی اگر یقین داشته باشید به انجام گناه کمک می‌کنید⁽²⁾یا ترس دارید که به فساد کشیده شوند جایز نیست.⁽³⁾

بررسی فلش قبل از رایت

س: کسی که می‌خواهد برای دیگران رایت کند آیا حق دارد قبل از رایت محتویات یک فلش بر روی (دی‌وی‌دی) آن را بررسی کند تا از محتویات آن اطمینان پیدا کند تا فیلم یا صوت حرامی نداشته باشد، یا حق ندارد؟

ج: بدون اجازه صاحب آن جایز نیست ولی می‌تواند سؤال کند تا اگر غیرمجاز است، از رایت خودداری کند.⁽⁴⁾

نکته: محتویان فلش از امور خصوصی فرد است و نگاه‌کردن به آن بدون اجازه حرام است، خدای متعال می‌فرماید:

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا... لا تَجَسَّسُوا...»؛ «ای کسانی که ایمان آوردید... تجسس نکنید...».⁽¹⁾

علم به حرام‌بودن محتویات فلش بعد از رایت

س: اگر به شخصی بگویند محتویات این فلش را روی یک (دی‌وی‌دی) رایت کند، و این شخص رایت کرد ولی بعداً فهمید محتویات رایت‌شده، حرام (مانند فیلم‌های مستهجن) بوده است آیا کار او و درآمد به‌دست آمده از این طریق اشکال دارد؟

ج: چون نمی‌دانسته، رایت‌کردن او اشکال ندارد⁽²⁾و درآمد به‌دست آمده حلال است. ⁽³⁾

میکس فیلم‌های عروسی

س: آیا میکس فیلم‌های مجالس زنانه (که غالباً بی‌حجاب) جایز است؟

ج: اگر هنگام میکس از کارهای حرام مانند (نگاه به تصویر یا فیلم افراد نامحرم، شنیدن موسیقی‌های حرام و...) درامان باشد و خوف وقوع در حرام هم نداشته باشد، اشکال ندارد. ⁽¹⁾

س: درآمد حاصل از تدوین و میکس و صداگزاری فیلم‌های عروسی چه حکمی دارد؟

ج: اگر میکس، مربوط به صحنه‌ها و تصاویر بدون پوشش لازم و موسیقی‌های مناسب مجلس گناه باشد، درآمد آن حرام است.⁽²⁾

خمس نرم‌افزار

س: نرم‌افزارهای رایانه‌ای بعد از نصب تا زمانی که مشکلی پیش‌نیاید مورد استفاده واقع نمی‌شوند و اگر CD نرم‌افزار تا سال خمسی بدون استفاده بماند، آیا به آن خمس تعلق می‌گیرد؟

ج: اگر CD در معرض استفاده ⁽¹⁾باشد به آن خمس تعلق نمی‌گیرد. ⁽²⁾

آیت‌اللَّه نوری همدانی: اگر زائد بر نیاز باشد و سال بر آن بگذرد خمس دارد. (استفتاء، 93/6/31).

بخش سوم: اینترنت در آیینه آداب و احکام

اشاره

فصل اول خانواده و اینترنت

اشاره

این فصل مهمترین قسمت این نوشته را به‌عهده دارد. سزاوار است فرزندان در همان دوران کودکی و نوجوانی همزمان با والدین با فرهنگ صحیح استفاده از رایانه و اینترنت آشنا شوند.

در این زمان که علم به سرعت نور در حال گسترش است والدین نسبت به گذشته وظیفه سنگین‌تری را به‌عهده دارند زیرا امروزه همسان با پیشرفت وسایل، ابزار انحراف و انحطاط نسبت به گذشته به‌مراتب زیادتر و متنوع‌تر شده است؛ لذا والدین باید با ابزار رایانه‌ای آشنا شوند و اطلاعات کافی و لازمی را نسبت به کارکردها و آسیب‌های آن داشته باشند تا بتوانند فرزندان خود را راهنمایی کنند. اگر پدر و مادر مراقب فرزندان خود نباشند

به‌راحتی از مسیر کمال به جاده گمراهی و نابودی کشیده می‌شوند.

والدین باید نسبت به فعالیت‌های اینترنتی فرزندان خود آگاهی کامل و دقیقی را داشته باشند (البته از تجسس و کنجکاوی‌های بی‌مورد اجتناب بورزند). ⁽¹⁾

والدین باید حتماً برای فرزندان خود زمانی را اختصاص دهند تا با همدیگر صحبت کنند و نیازهای روحی و روانی آنها را تأمین کنند. اما اگر چنین نشود، فرزندان وقت خود را با دیگران با اینترنت پرمی‌کنند که صدالبته جایگزین خوب و مطمئنی نیست.

در دنیای مجازی خوب و بد، زشت و زیبا باهم مخلوط شده است لذا ممکن است با مسائل و موضوعایت برخورد کنند که توان تحلیل آن را ندارند.

روانشناسان معتقدند، دیدن تصاویر مستهجن توسط جوانان و نوجوانان گذشته از آسیب‌های عاطفی و روانی، خطرات و اسیب‌های جسمانی‌ای را برای آنها رغم می‌زند؛ حتی در بعضی از موارد نوجوانان را ترغیب کرده تا دست به انجام چنین عمل قبیح و زننده‌ای بزنند. ⁽²⁾

پیشنهادهایی به والدین

در اینجا پیشسنهادهایی را ذکر می‌کنیم تا والدین با به‌کارگیری آنها بتوانند فرزندان خود را در برابر آسیب‌های رایانه و اینترنت حفظ کنند:

باشد. ⁽¹⁾

استفاده کنید و در زمانی مناسب با مهربانی و صمیمیت آن آسیب را برطرف کنید.

سؤالات فقهی

س: آیا استفاده از اینترنت برای کودکان جایز است؟

ج: اگر ترس کشیده‌شدن کودکان به گناه باشد و ترس تأثیر [منفی] در تربیت دینی کودکان وجود داشته باشد، حرام است.⁽¹⁾

س: آیا خرید اینترنت پرسرعت برای منزل جایز است؟ (در حالی که با اینترنت پرسرعت دسترسی به مطالب و سایت‌های منحرف و مستهجن راحت‌تر می‌شود).

ج: در صورتی که مفسده نداشته باشد و ترس‌افتادن به حرام نباشد اشکال ندارد. ⁽²⁾

س: برخی از والدین برای اینکه به فعالیت‌های اینترنتی فرزندان خود اشراف و آگاهی داشته باشند نرم‌افزارهایی ⁽³⁾را برروی رایانه نصب می‌کنند تا مواظب آنها باشند و در صورت نیاز به آنها تذکرات لازم را بدهند. آیا این کار جایز است؟ از مصادیق تجسسِ حرام محسوب می‌شود؟

ج: اگر مصالح و امور تربیتی فرزندان مشروط به این

کار باشد اشکال ندارد⁽¹⁾ولی نباید به‌واسطه این کار در امور دیگرِ فرزندان تجسس شود. ⁽²⁾

فصل دوم روابط زن و مرد در محیط مجازی

اشاره

در محیط مجازی ممکن است افراد با همدیگر ارتباط برقرار کنند. پس باید حد و مرز این ارتباط مخصوصاً روابط بین زن و مرد مشخص شود. لذا مسائل مربوط به انواع ارتباط مانند شنیداری، دیداری و نوشتاری مطرح می‌شود تا کاربران گرامی با آگاهی لازم بتوانند از اینترنت بهترین بهره را ببرند.

نگاه به نامحرم

اشاره

در جامعه امروزی ارتباطات بین افراد مخصوصاً زن و مرد زیاد شده است، و متأسفانه در بعضی از موارد حریم بین افراد رعایت نمی‌شود.

در محیط مجازی احتمال آلوده‌شدن به گناه از طریق

نگاه‌کردن زیاد است، لذا کاربران باید مراقب بیشتری داشته باشند تا از آسیب‌های آن درامان باشند و بتوانند به بهترین صورت از این نعمت الهی استفاده بکنند.

در اینجا به‌اختصار، برخی از آثار زیانبار نگاه به نامحرم مطرح می‌شود:

1. راه ورودی قلب

علی(علیه‌السلام) فرمودند: »الْعَیْنُ بَرِیدُ الْقَلْب: نگاه، پیک قلب است»؛ ⁽¹⁾یعنی اگر کاربر محترم به تصاویر زنان نامحرم نگاه کند تصویری از آنها در ذهن و قلبش ایجاد می‌شود که سبب می‌شود همیشه به یاد او باشد.

2. بذر شهوت

حضرت عیسی(علیه‌السلام) به حواریون و اطرافیانش فرمودند: »إِیَّاکُمْ وَ النَّظَرَ إِلَی الْمَحْذُورَاتِ فَإِنَّهَا بَذْرُ الشَّهزواتِ وَ نَبَاتُ الْفِسْق؛ از نگاه‌کردن به چیزهایی که ممنوع هستند بپرهیزید که همانا بذر شهوات و شاخ‌وبرگ فسق است» ⁽²⁾نگاه به نامحرم باعث می‌شود شهوت انسان تحریک شود و او را به گمراهی بکشاند.

3. حصرت دائمی

برخی از افراد به‌وسیله چشم بذر شهوت را در دل خود می‌کارند، ولی هیچ‌گاه به آرزوی خود نمی‌رسند. امام صادق(علیه‌السلام) فرمودند: »النَظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ مَسْمُومٌ وَ کَمْ مِنْ نَظْرَةٍ أَوَرَثَتْ حَسْرَةً طَوِیلَةٌ؛ نگاه [حرام] تیری از تیرهای مسموم شیطان است و چه‌بسا یک نگاه، حصرت دراز مدتی را به‌دنبال داشته باشد».⁽¹⁾

4. سلب آسایش

امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) فرمودند: «مَنْ أَطْلَقَ نَاظِرَهُ أَتْعَبَ خَاطِرَهُ؛ هرکس چشم و نظرش را رها کند، ذهن و خاطرش به سختی می‌افتد»⁽²⁾. یعنی کسی که به نامحرم نگاه کند هیچ‌گاه آسایش فکری ندارد و پیوسته فکر و ذهنش مشغول آنچه دیده است، می‌باشد. به‌گونه‌ای که نمی‌تواند از تصور آن تصاویر خود را برهاند.

در قرآن کریم می‌خوانیم:

«قُلْ لِلْمُوْمِنینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ... ذلِکَ أَزْکی لَهُمْ«؛ »به مردان مؤمن بگو دیدگان [از نگاه حرام] فرو

دارند... این برای آنان پاک‌تر است». ⁽¹⁾

سزاوار است کاربران محترم، چشم خود را از نامحرم بپوشانند چراکه برای خود آنها بهتر است و باعث راحتی قلب⁽²⁾می‌شود، به مقاماتی می‌رسد که کمترکسی به آن می‌رسد⁽³⁾و از عبادت، لذتی وصف‌نشدنی می‌برد. ⁽⁴⁾

در فضای مجازی کاربر خواه ناخواه با تصاویر و صحنه‌هایی روبه‌رو شده یا ممکن است با افراد نامحرم ارتباط تصویری برقرار کند؛ لذا در این قسمت به‌اختصار، احکام نگاه‌کردن در اینترنت را بیان می‌کنیم تا خوانندگان محترم با این موضوع آشنایی پیدا کنند و خود را از آفات و ضررهای آن حفظ کنند.

تصاویر اینترنتی

س: هنام کار با اینترنت با تصاویر مبتذل یا مستهجن برخورد می‌کنیم تکلیف چیست؟

ج: نگاه‌کردن عمدی و ازروی شهوت جایز نیست. ⁽¹⁾

آیت‌اللَّه سیستانی: نگاه بدون شهوت هم بنابر احتیاط واجب جایز نیست. (www.sistani.org، سؤال‌ها و جواب‌ها، تصویر)

توجه: فرد مؤمن نباید به سایت‌هایی که احتمال دارد در آنها با چنین تصاویری برخورد کند وارد شود.

س: آیا نگاه‌کردن به عکس زن‌های مبتذل که خودشان راضی هستند دیگران عکس‌های آنها را ببینند و در صورتی که فرد از خودش مطمن باشد که در حرام نمی‌افتد اشکال دارد؟

ج: نگاه برای لذت‌بردن جایز نیست و همچنین اگر برای لذت‌بردن هم نباشد بنابر احتیاط واجب جایز نیست. ⁽²⁾

س: آیا نگاه‌کردن به عکس زنان نامحرم جایز است؟

ج: اگر حجاب خود را کاملاً رعایت کرده است، نگاه‌کردن بدون قصد لذت و ریبه اشکال ندارد (خواه او را

بشناسد یا نشناسد). ⁽¹⁾

س: آیا نگاه‌کردن به تصاویر زنان در اینترنت که پوشش لازم را ندارند، جایز است؟

ج: اگر او را می‌شناسد، جایز نیست⁽²⁾ولی اگر او را نمی‌شناسد، بدون قصد لذت و ریبه، اشکال ندارد.⁽³⁾

س: آیا نگاه‌کردن به عکس‌هایی که دست و ناخن‌های بلند رنگ‌آمیزی شده خانم‌ها را نشان می‌دهد، جایز است؟

ج: اگر همراه با قصد لذّت و ریبه باشد جایز نیست.⁽⁴⁾

چند مسئله

پشت شیشه یا در آینه و یا آب صاف و یا هر چیز دیگری که عکس او را منعکس می‌کند نیز جایز نیست. ⁽¹⁾

فیلم‌های اینترنتی

س: آیا نگاه‌کردن به فیلم‌های اینترنتی جایز است؟

ج: اگر تحریک‌کننده شهرت باشد یا دارای صحنه‌های مبتذل و مستهجن باشد، حرام است. ⁽²⁾

س: حکم نگاه‌کردن به فیلم‌هایی که به‌صورت مستقیم پخش می‌شود، چیست؟

ج: طبق نظر برخی از مراجع تقلید حکم نگاه به انسان زنده را دارد.⁽³⁾

آیت‌اللَّه مکارم، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی: »پخش مستقیم و غیرمستقیم احکام عکس را دارد«. (کتاب النکاح، آیت‌اللَّه مکارم، ج1، ص41، »مسئله مستحدثه« تصاویر تلویزیونی؛ استفتاء، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی، 1393/11/10).

مردان نمی‌توانند به غیر از گردی صورت

و انگشتان دست تا مچ زنان نگاه کنند (البته بدون قصد و ریبه) و زنان هم فقط به جاهایی که مردان معمولا نمی‌پوشند می‌توانند بدون قصد لذت و ریبه، نگاه کنند.⁽¹⁾

س: حکم نگاه‌کردن به فیلم‌هایی که به‌صورت غیرمستقیم پخش می‌شود، چیست؟

ج: طبق نظر برخی از مراجع تقلید حکم نگاه به عکس را دارد. ⁽²⁾

آیت‌اللَّه مکارم، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی: »بخش مستقیم و غیرمستقیم، احکام عکس را دارد«. (کتاب النکاح، آیت‌اللَّه مکارم، ج1، ص41، »مسئله مستحدثه« تصاویر تلوزیونی؛ استفتاء، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی، 1393/11/10).

س: آیا نگاه‌کردن به فیلم زنان از طریق اینترنت به‌صورت مستقیم جایز است؟

ج: نباید به تصویر زن نامحرم که به‌طور مستقیم پخش می‌شود، نگاه کرد. ⁽³⁾

آیت‌اللَّه مکارم، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی: »پخش مستقیم و غیرمستقیم، احکام عکس را دارد«. (کتاب النکاح، آیت‌اللَّه مکارم، ج1، ص41، »مسئله مستحدثه« تصاویر تلوزیونی؛ استفتاء، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی، 1393/11/10).

س: آیا نگاه‌کردن به فیلم زنان از طریق اینترنت به‌صورت غیرمستقیم جایز است؟

ج: اگر ریبه و خوف‌افتادن به گناه نباشد، نگاه‌کردن اشکال ندارد. ⁽¹⁾

آیت‌اللَّه مکارم، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی: »پخش مستقیم و غیرمستقیم، احکام عکس را دارد«. (کتاب النکاح، آیت‌اللَّه مکارم، ج1، ص41، »مسئله مستحدثه« تصاویر تلوزیونی؛ استفتاء، آیت‌اللَّه شبیری زنجانی، 1393/11/10).

س: آیا زنان می‌توانند به فیلم مردان نامحرم نگاه کنند؟

ج: اگر با قصد لذت باشد یا او را بشناسد، جایز نیست. ⁽²⁾

س: آیا نگاه‌کردن به فیلم‌های مبتذل اینترنتی جایز است؟

ج: حرام است. ⁽³⁾

گفتگوهای اینترنتی

یکی از ابزاری که در اینترنت کاربرد فراوانی دارد، ابزار «گفتگوهای اینترنتی»⁽¹⁾می‌باشد. این وسائل سهم بسزایی در جذب مخاطب به‌سمت اینترنت دارد. این ابزار علاوه بر کاربردهای مثبت، ممکن است با عدم‌آگاهی به ضرر تبدیل شود و امنیت و آبروی برخی از کاربران را به خطر بیندازد که ما در این قسمت از کتاب به‌دنبال بیان این‌گونه آسیب‌ها هستیم. ⁽²⁾

برخی از نرم‌افزارهای گفتگوی اینترنتی، ممکن است ابزار جاسوسی دشمنان باشند، پس باید با اطلاعات کامل از این وسائل استفاده کرد. ⁽³⁾

نصب شده باشد به سرورهای ناشناخته‌ای ارسال می‌شود؛ این اطلاعات شامل تماس‌ها، پیامک‌ها، تصاویر و موقعیت جغرافیایی کاربر است. به‌دلیل اینکه اطلاعات کاربران از طریق این نرم‌افزار و با حجم بالا به سرورهای ناشناخته‌ای ارسال می‌شود، حجم اینترنت مصرف شده ناگهان افزایش می‌یابد. (www.gerdab.ir، مقاله »خطر جاسوسی از کاربران تانگو»).

بعض از اوقات به‌خاطر ناآگاهی یا مسائل عاطفی،

کاربران مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرند؛ مثلاً هنگام چت‌کردن، از آنها فیلمبرداری می‌شود یا صدای ⁽¹⁾آنها ضبط می‌شود که مورد تهیدد یا اخاذی قرار می‌گیرند.

سؤالات فقهی

س: آیا چت‌کردن با جنس مخالف اشکال دارد؟

ج: اگر ترس آلوده‌شدن به گناه نباشد، اشکال ندارد. ⁽²⁾

س: با دختری نامزد هستم ⁽³⁾خانواده‌ها هم در جریان هستند آیا می‌شود برای هم از طریق اینترنت پیام یا ایمیل بفرستیم؟ روابط ما تا چه حدّی شرعی است؟

ج: باید از بیان مطالبی که محرّک شهوت و یا مناسب زن و شوهر شرعی باشد، اجتناب کنید. ⁽⁴⁾

س: چت‌کردن با زنان غیرمسلمان و انجام صحبت‌های تحریک‌آمیز با ایشان چه حکمی دارد؟

ج: حرام است. ⁽⁵⁾س: حکم چت‌کردن با شخصی که از جنسیت او بی

اطلاع هستیم چیست؟

ج: اگر خوف وقوع در حرام باشد جایز نیست. ⁽¹⁾

س: گفتگوهای اینترنتی بین زنان و مردان یا دختران و پسران نامحرم برای آشنانمودن طرف مقابل با اسلام و قرآن یا برای رفع شبهات⁽²⁾باشد چه حکمی دارد؟

ج: اگر ترس وقوع در حرام نباشد جائز است. ⁽³⁾

س: من به دخترم اجازه می‌دهم از طریق اینترنت با پسری چت بکند. البته اطمینان دارم خطری برایش وجود ندارد، آیا این کار جایز است؟

ج: جایز نیست ممکن است فعلاً خطری نداشته باشد ولی تجربه نشان داده که خالی از گناه نیست. ⁽⁴⁾

آیت‌اللَّه سیستانی در کلامی حکیمانه و دلسوزانه فرمودند: ارتباط زن و مرد نامحرم از راه ارسال پیام‌های نوشتاری و یا گفتاری جایز نیست مگر به همان مقدار که به‌طور مستقیم جایز است. و شایسته نیست زن و فرزندان طوری رفتار کنند که شک و شبهه شوهر و والدین

را برانگیزد بلکه در بعضسی از موارد این کار حرام است مانند این که رفتار زن به‌طوری شبهه‌انگیز باشد که از نظر عقلاً با رعایت حقوق شوهر منافات داشته باشد یا رفتار فرزند موجب اذیت [و آزار] پدر و یا مادر باشد. و اگر برای جلوگیری و برطرف‌کردن این مشکل، لازم باشد والدین یا شوهر از محتوای پیام‌های ارسالی و دریافتی آگاهی پیدا کنند در صورتی که محذور و [مفسده‌ای] درپی نداشته باشد اشکال ندارد بلکه باید انجام شود. به‌طور کلی باید توجه داشت که شوهر و پدر در مقابل همسر و فرزند مسئولیت شرعی دارند، خداوند می‌فرماید:

«یا أَیُّهَا الّزذینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلیکُمْ ناراً وَ قُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَیْها مَلائِکَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا یَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُون»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید خود و خانواده خود را از آتشی که سوخت آن مردم و سنگ‌ها هستند حفظ کنید، فرشتگانی درشت‌گفتار و سخت‌گیر بر آن آتش موکلند هرچه خدا بگوید نافرمانی نمی‌کنند و همان می‌کنند که به آن مأمور شده‌اند». ⁽¹⁾

بنابراین زن و فرزند باید شوهر و پدر را در انجام این وظیفه کمک کنند و [الّا] بر والدین و شوهر لازم است که به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر طبق ضوابط آن عمل

نمایند. ⁽¹⁾

شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی ⁽²⁾

در دنیای امروز شکل روابط افراد با یکدیگر با گذشته فرق می‌کند و کم‌کم به این سمت می‌روند که روابط مستقیم و حضوری به فراموشی سپرده می‌شود و به‌جای آن روابط غیر مستقیم مانند چت و تلفن و... جایگزین شود.

یکی از روش‌هایی که در آن افراد با همدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و در آن به تبادل نظر می‌پردازند. شبکه‌های اجتماعی است که روزبه‌روز در حال گسترش می‌باشد. ⁽³⁾

کاربران واتس‌آپ، حدوداً پانصدمیلیون نفر می‌باشد. (www.isna.ir، مقاله »افزایش تعداد کاربران واتس‌آپ پس از ادغام در فیس‌بوک«، 1393/2/5).

شبکه‌های اجتماعی مانند بقیه ابزار اینترنتی دارای فوائدی ⁽⁴⁾است که هیچ‌کس نمی‌تواند آنها را انکار کند ولی در این قسمت قصد داریم کاربران محترم را با آسیب‌ها

و خطراتی که آنها را تهدید می‌کند آشنا کرده و گوشزد کنیم برای استفاده از اینترنت مخصوصاً شبکه‌های اجتماعی باید اطلاعات و آگاهی‌های لازم را داشته باشد والا با خطراتی مانند سرقت اطلاعات، نشر تصاویر خصوصی آنها به‌صورت گسترده در فضای مجازی، اخاذی و... مواجه می‌شوند.

محققان مرکز تحقیقات فناوری جورجیا در آمریکا 30شبکه اجتماعی را بررسی کرده‌اند. این محققان با بررسی بیش از 100هزار کلمه از متن‌های حقوقی پیچیده قوانین در شبکه‌های اجتماعی آنها را به زبان انگلیسی امتیازبندی کردند. این امتیازبندی به این‌صورت بود که امتیاز کمتر نشان‌دهنده سخت‌تر و نامفهوم‌تربودن متن قوانین است. دریافت متن قوانین کمتر از 30 نشان‌دهنده این است که برای فهم کامل و بهترین درک ممکن، نیازمند به یک فرد با دانشی معادل فارغ‌التحصیلی از دانشگاه است. هم‌چنین امتیاز صد نیز برای سن 11سال نیز قابل‌فهم است. این تحقیق نشان‌دهنده این است که تمامی 30 شبکه اجتماعی مورد بررسی امتیاز کمتر از 30 را دریافت کردند.

براساس این تحقیق، قوانین ارایه‌شده در شبکه‌های اجتماعی در برخی

مواقع کاملاً منطقی است اما در برخی مواقع این قوانین مملو از اصطلاحات پیچیده یا فنی یا سردرگم است که فهم آن بسیار سخت و یا حتی ناممکن خواهد شد. شبکه اجتماعی »گوگل پلاس« با کسب امتیاز 11/5 در بین دیگر شبکه‌های اجتماعی، سخت‌ترین و غیرقابل‌فهم‌ترین شیوه را برای بیان قوانین خود انتخاب کرده ست. فیس‌بوک، لینکداین، هریک به‌ترتیب امتیازهایی (9ù12دهم)، (15وسه‌دهم) را کسب کرده‌اند.⁽¹⁾

آسیب‌های فیس‌بوک

اشاره

شاید بتوان ادعا کرد »فیس‌بوک« یکی از تأثیرگذارترین و پرمخاطب‌ترین شبکه‌های اجماعی است که در ایران هم مخاطبان خاص خودش را دارد؛ لذا بعضی از آسیب‌ها و مفسده‌هایی که در این شبکه اجتماعی وجود دارد را به‌اختصار بیان می‌کنیم:

1. دارای محتوای غیرمجاز و انحرافی

باراک اوباما در یک برنامه تلویزیونی درخصوص استفاده فرزندانش از فیس‌بوک گفت: »دختر بزرگش که 15سال دادر دسترسی محدودی به فیس‌بوک دارد و

دختر کوچکترش که 12سال بیشتر ندارد به‌اندازه کافی بزرگ نشده که بتواند از فیس‌بوک استفاده کند».

میشل اوباما ⁽¹⁾فیس‌بوک برای جوانان ندارم، به‌ویژه برای [دخترانم] زیرا آنها در معرض دید عموم هستند. برخی از [مطالب این شبکه] چرندیاتی هستند که آنها نباید [آن را] ببینند و بخشی از آن باشند، بنابراین ما تلاش می‌کنیم تا آنها را در مقابل اظهارنظر بیش از اندازه عموم، محافظت کنیم.⁽²⁾به گزارش فارس‌نیوز به نقل از روزنامه صهیونیستی بدیعوت آحارانوت، مدیر دبیرستان دخترانه »بیس ریوکا« با بی‌شرمانه خواندن عضویت در فیس‌بوک، دانش‌آموزان خود را مجوبربه ترک این شبکه اجتماعی کرده و هریک را به مبلغ 100دلار جریمه کرد. این تصمیم پس از آن گرفته شد که مسئولین مدرسه متوجه شدند دانش‌آموزان این مدرسه از طریق این سایت باهم گفت‌وگوهای غیراخلاقی دارند. ⁽³⁾

توجه: از خواننده محترم این سؤال را می‌پرسم: «چرا

طراحان و حامیان اصلی فیس‌بوک، دختران و دانش‌آموزان خود را از عضویت در این شبکه منع می‌کنند؟ آیا جز این است که فیس‌بوک داریا مطالب انحرافی و ویران‌کننده‌ای است که مخاطب را به گمراهی می‌کشاند»؟

2. یکی از عوامل طلاق

به نقل از پایگاه خبری ورلد نیوز، یک وکیل ⁽¹⁾آمریکایی گفته بود: »در بیش از 90درصد موارد منجر به طلاق، فیس‌بوک و دیگر رسانه‌های اجتماعی عامل اصلی اختلاف میان زوجین هستند«. وی در ادامه سخنان خود تصریح می‌کند: »موارد بسیاری را می‌توان یافت که افراد به‌دلیل یافتن عکسی از همسرشان در فیس‌بوک به طلاق‌دادن آنها راضی می‌شوند».⁽²⁾

در یک‌نظر سنجی که اخیرا ازسوی اتحادیه وکلای آمریکا انجام شده، مشخص شده است که عامل اصلی یک‌پنجم طلاق‌ها در آمریکا فیس‌بوک است. علاوه بر این 80درصد طلاق‌ها نیز به‌دلیل استفاده افراد از رسانه‌ها یاجتماعی به‌منظور برقراری ارتباط میان زوجین صورت می‌گیرد و این در حالی است که

این میزان در حال افزایش است. ⁽¹⁾

کارشناسان پلیس فتا⁽²⁾معتقدند، »فیس‌بوک« عامل یک‌سوم طلاق‌ها در ایران شناخته می‌شود.⁽³⁾

3. قماربازی اعضاء

کارشناسان پلیس فتا هشدار می‌دهند که بازی‌های فیس‌بوک، خطر اعتیاد کودکان به قماربازی را به‌همراه دارد. در حال حاضر، بازی‌های شرطبندی زیادی برروی فیس‌بوک وجود دارد. متخصصان اعتیاد هشدار می‌دهند که این بازی‌ها کودکان را ترغیب می‌کند که تصور کنند قمارسازی، تفریح بدون ضرر می‌باشد. هرچند که بازی‌های شرطبندی رایگان می‌باشد، اما کاربران تشویق می‌شوند که برای ادامه یا افزایش جوایز، پول خرج کنند. ⁽⁴⁾

4. سرقت اطلاعات کاربران

پایگاه تحلیلی »پک‌آلرت« در گزارشی عنوان کرد: یکی از مأموران ارشد سرویس امنیت فدرال روسیه (اف‌اس‌بی) در نشستی غیررسمی با خبرنگاران در کرملین، شبکه اجتماعی فیس‌بوک آمریکا را خطرناک‌ترین سلاح جهان در جنگ اطلاعاتی توصیف کرده است. وی

می‌گوید: »اگر توانایی‌های فیس‌بوک محدود نشود، تمام مردم جهان آزادی‌های خود را کاملاً ازدست خواهند داد. شایان ذکر است که این مامور ارشد »اف‌اس‌بی« پیش‌تر نیز از مقامات رسویه خواسته بود که استفاده از اسکایپ، جی‌میل و هات‌میل را به‌عنوان مهم‌ترین تهدیدات امنیت ملی ممنوع کنند. ⁽¹⁾

کارشناسان پلیس فتا معتقدند، فیس‌بوک تنفرآمیزترین ابزار جاسوسی دنیا است. ⁽²⁾

سؤالات فقهی

س: آیا عضویت در شبکه اجتماعی مانند فیس‌بوک، توییتر جایز است؟

ج: اگر عضویت در این شبکه‌ها مفسده داشته ⁽³⁾یا ترس افتادن به گناه وجود داشته باشد⁽⁴⁾یا موجب تقویت دشمنان اسلام شود جایز نیست وگرنه اشکال ندارد. ⁽⁵⁾

س: برخی از افراد عکس‌های شخصی خود را که با

پوشش کامل گرفته شده است در شبکه‌های اجتماعی قرار دهند. آیا این کار جایز است؟

ج: اگر با پوشش مناسب و کامل باشد و مفسده‌ای نداشته باشد اشکال ندارد.⁽¹⁾

س: آیا قراردادن عکس‌های خصوصی که دارای پوشش لازم نیستند (خواه توسط خود شخص باشد یا دیگری) در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟

ج: جایز نیست. ⁽²⁾

س: اگر کسی تصاویر خصوصی افراد که با پوشش لازم گرفته شده است را در شبکه‌های اجتماعی قرار دهد اشکال دارد؟

ج: اگر بدون اجازه باشد و باعث ریختن آبروی شخص شود یا مفسده داشته باشد، حرام است. ⁽³⁾

آیت‌اللَّه مکارم شیرازی در کلامی پدرانه و دلسوزانه درباره علت حرمت عضویت در فیس‌بوک فرمودند: عزیزان من! دلیل [حرمت] همان نشر گسترده فساد و انواع گناهان از این طریق می‌باشد. زیرا فیس‌بوک مانند شهر

بی‌درودروازه‌ای است که همه‌کس از دانشمندان و افراد نخبه گرفته تا دزدان و شیّادان و کلاهبرداران و کسانی که به انواع فساد آلوده‌اند؛ هرکدام در این شهر مغازه‌ای دارند و در این مغازه‌ها گاه وسائل ضروری زندگی و در بسیاری از موارد ابزار گناه و مفاسد و انحراف‌های اخلاقی فراگیر و ایجاد اختلاف در میان ملّت‌ها با برچسب‌های زیبا و پوشش‌های فریبنده در اختیار همگان قرار می‌گیرد. حال اگر ورود در این شهر برای همه (از جوانان کم‌سن‌وسال گرفته تا بزرگ‌سالان ناآگاه) ممکن شود آیا هیچ فرد آگاهی می‌تواند ورود به چنین شهری را برای همه آزاد بگذارد؟ حتی جاسوسان و مفسدان فی‌الارض می‌توانند در این شهر بی‌دروپیکر مبادله اطلاعات کنند و با رموز و اشاراتی بذر توطئه بپاشند.

ما می‌گوییم باید بر مطبوعات و رسانه‌ها به‌طور عام نظارتی باشد تا افراد فاسد و مفسد نتوانند از این طریق جامعه را آلوده کنند. با این حال چگونه فیس‌بوک باید از هر قید و شرطی آزاد باشد، آیا آزادی بی‌قید و شرط در دنیا داریم؟ پاره‌ای از محدودیّت‌های غربی به هیچ‌وجه مشکلی را حل نمی‌کند. آری اگر ورود در این شهر مخصوص افراد دانشمند و فرهیخته که خوب و بد را کاملاً می‌شناسند و سِره از ناسِره را تشخیص می‌دهند آن‌هم

برای تحقیقات اجتماعی [، علمی و...] آزاد بود، مانعی نداشت؛ درست مانند کتب گمراه‌کننده که [طبق نظر] فقها مطالعه آن برای عموم حرام است ولی برای محققان مذهبی آزاد شمرده می‌شود.⁽¹⁾

همسریابی

یکی دیگر از موضوعاتی که در فضای مجازی در حال گسترش است، همسریابی اینترنتی است، مسئولین محترم باید برای مدیریت آن فکری بکنند وگرنه افرادی سودجو با استفاده از این فرصت طلایی که جوانان به‌دنبال شریک زندگی هستند، سایت‌های غیرقانونی را ایجاد و از این افراد سوءاستفاده می‌کنند و آثار شومی را برجای می‌گذارد.

برخی از کارشناسان مذهبی و ازدواج⁽²⁾می‌گویند:

»یکی از دستورات اکید اسلام در رابطه با بحث ازدواج و تشکیل خانواده است. همان‌طوری که بسیاری از مبانی مقدس دچار آسیب‌ها می‌شوند، بحث مهم ازدواج هم از آسیب‌ها و آفت‌ها بی‌نصیب نمانده است. امروز در کنار هر بحث مقدسی، بدل‌هایی در جامعه به‌وجود می‌آید، مثل این‌که در بحث مهدویت، کسی ادعای

مهدویت می‌کند. در بحث ازدواج نیز متأسفانه با توجه به رسانه‌های موجود و اینترنت و سایت‌های همسریابی، این اتفاق افتاده است. اسلام با توجه به این‌که ازدواج بحثی مهم برای انسان محسوب می‌شود که تا آخر عمر با آن سروکار دارد، فرمولی را معرفی می‌کند و آن آشنایی دختر و پسر از طریق خانواده‌ها است. ازدواج حق جوان‌ها است، اما تاریخ و تجربه نشان داده، این راهی که اخیراً برخی جوان‌ها از طریق اینترنت و سایت‌های همسریابی پیش‌گرفته‌اند، [غالباً] به ازدواج صحیح منتهی نمی‌شود». ⁽¹⁾

جوانان عزیز بهتر است برای انتخاب همسر و شریک زندگی خویش از کانال خانواده اقدام بکنند و از مشورت با مشاوران دلسوز مذهبی کمال استفاده را ببرند تا با یاری خدای متعال زندگی سالم و سرتاسر معنوی را شروع کنند.

آسیب‌های همسریابی اینترنتی

برای آگاهی بیشتر کاربران محترم با موضوع ازدواج‌های اینترنتی، برخی از آسیب‌های این‌گونه از ازدواج‌ها و سایت‌های همسریابی که کارشناسان مطرح کرده‌اند را ذکر می‌کنیم:

راحت شکل می‌گیرد، خیلی زود هم ازهم می‌پاشد زیرا خود آنها که پیش از ازدواج مرتکب حرام شده‌اند، پس از ازدواج به یکدیگر مشکوک می‌شوند که شاید همسرشان با اشخاص دیگر رابطه نامشروع داشته باشد، لذا چیزی که اساس و پایه‌اش از حرام باشد مداومت و برکت ندارد.⁽¹⁾

قوانین سایت‌های همسریابی

براساس قانون، فعالیت پایگاه‌های اینترنتی همسریابی فاقد مجوز از وزارت ورزش و جوانان ممنوع [و جرم] است.⁽⁴⁾

سؤالات فقهی

س: نظر شما در مورد همسریابی اینترنتی چیست؟

ج: تا آنجا که اطلاع داریم تاکنون افراد یا گروه‌های متعددی اقدام به این کار کرده‌اند، بعضی موفق بوده‌اند و بعضی با مشکلات مواجه شده‌اند، ولی به‌هرحال اگر این

کار زیرنظر افارد مطمئن و با رعایت تمام شؤونات اسلامی، و اخذ مجوز از مقامات ذی‌صلاح صورت یگرد کار خوبی است و ممکن است جلوی بسیاری از مشکلات ازدواج‌ها را بگیرد اما با توجه به ظرافت و حساسیت‌های مسأله، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق دارد. ⁽¹⁾

س: برخی از افراد، اطلاعات دروغی را از خود در سایت‌های همسریابی قرار می‌دهند که سبب فریب‌خوردن دیگران می‌شود، این کار حکمش چیست؟

ج: حرام است ⁽²⁾و اگر یکی از دو طرف فریب خورده باشد می‌تواند، عقد ازدواج را فسخ کند.⁽³⁾

س: برخی از خانم‌ها برای به‌دست آوردن شوهر، تصاویر خود را که با پوشش نامناسب گرفته شده است را در سایت‌های همسریابی قرار می‌دهند. آیا این کار اشکال دارد؟

ج: جایز نیست. ⁽⁴⁾

فصل سوم جرائم رایانه‌ای

اشاره

یکی از مهمترین مسائل در حوزه امور رایانه‌ای، مسئله «جرایم رایانه‌ای»⁽¹⁾

است که شاید شایع‌ترین معضل رایانه و اینترنت به‌شمار می‌رود.

تعریف جرایم رایانه‌ای

به جرم‌هایی که به‌وسیله ابزار الکترونیکی و مخابراتی در حوزه امور رایانه‌ای اتفاق می‌افتد و به افراد حقیقی یا حقوقی ضرر می‌رساند، جرائم رایانه‌ای اطلاق می‌شود.⁽²⁾

تاریخچه جرائم رایانه‌ای

تاریخچه مشخصی از پیدایش جرم اینترنتی و کامپیوتری وجود ندارد ولی به‌هرحال این دسته از جرائم را باید زائیده و نتیجه تکنولوژی ارتباطی و اطلاعاتی دانست.

براساس اطلاعات موجود اولین جرم اینترنتی در ایران در تاریخ 26خرداد 1378 به‌وقوع پیوست. یک کارگر چاپخانه و یک دانشجوی کامپیوتر در کرمان اقدام به جعل چک‌های تضمینی مسافرتی کردند و چون تفاوت و تمایزی چندان بین جرم کامپیوتری و جرم اینترنتی وجود ندارد، عمل آنها به‌عنوان جرم اینترنتی محسوب می‌شود. بعد از این بود که گروه‌های هکر موسوم به گروه مثل قاسم و...، جرم‌های دیگری را مرتکب شدند، مواردی چون جعل اسکناس، اسناد و بلیطهای شرکت‌های اتوبوسرانی، جعل اسناد دولتی ازقبیل گواهینامه، کارت پایان‌خدمت، مدرک تحصیل و جعل چک‌های مسافرتی و عادی‌بخشی از این جرایم اینترنتی هستند.⁽¹⁾

تقسیم‌بندی جرائم رایانه‌ای

جرم‌هایی که در فضای سایبری انجام می‌شود دارای

اشکال و اقسام مختلفی است که در یک تقسم‌بندی به پنج گروه تقسیم می‌شوند که تقریباً همه جرم‌ها زیرمجموعه این گروه‌ها قرار می‌گیرند:

معنوی افراد صورت می‌گیرد. مانند: تقلب‌های بانکی و سرقت اطلاعات کارت اعتباری افراد.

نتیجه نقض قوانین حقوقی حفاظت فردی است.

مهمترین جرم‌های اینترنتی در جهان

اشاره

مهمترین و پرکاربردترین جرم‌هایی که در محیط مجازی انجام می‌شود به شرح زیر است:

انتشار اخبار کذب، ارسال مطلب، تصاویر و فیلم‌های مستهجن، آموزش و تبلیغ تروریسم، هتک حرمت افراد، استفاده از فضای متعلق به دیگران، ارسال پیام‌های مخرب، اخلال در دسترسی به دیگران، نقض حق مالکیت، هک و ویروسی‌کردن سایت‌ها، ورود به حریم خصوصی افراد از طریق ایمیل‌ها بخشی از جرم‌های اینترنت محسوب می‌شوند.

به جرم‌های اینترنتی می‌توان کلاهبرداری، سوءاستفاده از نام شرکت‌ها، سرقت اینترنتی و استفاده از علایم اینترنتی، نفوذ به سایت‌های دولتی و خصوصی،

باج‌خواهی از افراد،طراحی برنامه‌های مخرب، جنایت و سایر موارد از طریق «Email« و «chat» را هم اضافه کرد. ⁽¹⁾

با توجه به مطالب بالا، به‌صورت مختصر و مفید به جرم‌های رایانه‌ای یا سایبری می‌پردازیم و مسائل آن را در حوزه فقه و قانونی دنبال می‌کنیم.

1. عبور از فیلترینگ

اشاره

فیلترینگ و مسائل⁽²⁾پیرامون آن از موضوعات عمومی است که تقریباً در ذهن هر شخصی که با اینترنت ارتباط داشته باشد ایجاد می‌شود. در ادامه بحث به بعضی از شبهات این مسئله هم اشاره می‌شود.

علل و زمینه پیدایش فیلترینگ

در دنیای امروز خیلی از مردم با اینترنت ارتباط دارند و بسیاری از کارهای خود را با این ابزار جهانی انجام می‌دهند، متأسفانه بعضی از افراد با کشورها برای اینکه فرهنگ، اعتقادات و دین افراد دیگر را تغییر دهند اقدام به تولید و توزیع مطالب غیرانسانی و اخلاقی می‌کنند. هر کشوری برای اینکه از آسیب‌های این پدیده شوم و فراگیر (و البته بسیار تأثیرگذار) درامان باشند سعی می‌کنند از

ابزاری استفاده کنند تا مردم و جامعه خود را حفظ کنند.

وسیله و ابزاری که در فضای مجازی، جامعه را تا حدودی از خطرات و آسیب‌های اعتقادی، اخلاقی، سیاسی و... حفظ می‌کند به »فیلترینگ« معروف است.

می‌توان حوزه فیلترینگ را به موضوعات »اعتقادی، اخلاقی، امنیتی و سیاسی« تقسیم کرد. پس می‌توان علت اصلی ایجاد »فیلترینگ« را حفظ مردم یک جامعه از آسیب‌های فضای مجازی دانست که البته عقل و شریعت هم آن را تأیید و امضا می‌کند.

پاسخ به یک شبهه

بعضی از افراد سؤال می‌کنند چرا در ایران، از فیلترینگ استفاده می‌شود و افراد را برای دسترسی به سایت‌ها محدود می‌کند در حالی که در بسیاری از کشورها، مردم به‌راحتی به سایت‌ها دسترسی دارند و به‌صورت آزاد از مطالب آن استفاده می‌کنند.

برای پاسخ به این سؤال، موضوع فیلترینگ در کشورهای دیگر را بررسی می‌کنیم. ⁽¹⁾

فیلترینگ در آمریکا

محدودسازی دسترسی کاربران به محتوای اینترنت

در ایالات متحده آمریکا از نظام قانونی ویژه‌ای برخوردار است ولی به روش‌های کاملاً حرفه‌ای و نامحسوس صورت می‌گیرد.

در آغاز دوران رشد چشمگیر اینترنت در دهه90 و افزایش تصاعدی محتوا در آن، والدین آمریکایی تحت تأثیر چند مورد منتشر شده از اینترنت در رسانه‌های بزرگ، از دسترسی فرزندانشان به اینترنت به هراس افتادند و فشاری را آغاز کردند که منجر به تصویب »قانون نزاکت ارتباطات« ⁽¹⁾در کنگره آمریکا شد. این قانون، فیلتر و مسدود ساختن محتویات »غیراخلاقی« را مجاز دانسته است. به‌دنبال تصویب این قانون، شرکت‌های سازنده نرم‌افزارهای امنیتی برای رایانه‌ها و شبکه‌ها، برنامه‌های فیلترینگی را عرضه کردند که یا در مبدأ خدمات اینترنتی یعنی شرکت‌های «رسا»⁽²⁾و یا به‌صورت مجزا توسط شرکت‌ها یا کاربران عادی برروی رایانه‌ها نصب می‌شوند.

بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده برنامه‌های امنیتی تمایل ندارند برنامه‌هایشان را تحت عنوان «سانسورافزار»⁽³⁾معرفی کنند. با توجه به جنبه منفی این عنوان، آنها عناوینی چون فیلترینگ را ترجیح می‌دهند. سانسور

افزارها می‌توانند با یافتن کلماتی خاص در یک آدرس اینترنتی دسترسی به آن تارنما را مسدود کنند یا حتی در نمونه‌های پیشرفته‌تر، محتوای تارنماها را نیز برای یافتن کلیدواژه‌ها و تصاویر تعیین‌شده کاوش نمایند. البته هم‌اکنون برخی نرم‌افزارها باعنوان »detection porn« در بازار وجود دارد که ضمن تشخیص محتوای مستهجن به فیلترنمودن آنها اقدام می‌نماید.

پس از حوادث یازدهم سپتامبر2001 نیز، پای دولت‌ها و حکومت‌های فراوانی به حبطه فیلترینگ باز شد و در این میان نقش کشورهای اروپایی و به‌ویژه ایالات متحده پررنگ‌تر از سایرین بود. ایالات متحده به‌عنوان پیشروترین کشور دنیا هم در زمینه به‌کارگیری و توسعه تجهیزات اینترنت و هم در زمینه تولید محتوای اینترنتی، پس از حملات 11سپتامبر، با چالشی جدی در مواجهه با اینترنت روبه‌رو شد و دولت این کشور، قوانین محکمی را در این مورد وضع کرد تا جایی که حامیان حریم شخصی و آزادی‌های مدنی به اعتراضات گسترده‌ای علیه دولت بوش دست‌زدند. آمریکا در تاریخ 24 اکتبر 2001، قانونی تحت عنوان «لایحه میهن‌پرستی» ⁽¹⁾را تصویب کرد که{ .

به‌موجب آن، کنترل و نظارت بر تبادل داده‌های «online»

کاربران، رنگ قانونی به خود می‌گرفت؛ این قانون که در قالب مبارزه با تروریسم به تصویب رسیده بود، موجی از مخالفت و اعتراض را هم در میان جمهوری خواهان و هم در بین دموکرات‌ها برانگیخت. پیاده‌سازی لایحه میهن‌پرستی که به‌شدت ازسوی دادستانی امریکا دنبال می‌شد، در نوامبر 2003 رئیس‌جمهور با اعطای اختیارات بیشتر به پلیس آمریکا⁽¹⁾از این رو خواست تا کلیه اطلاعات مربوط به کاربران اینترنتی را، حتی برای تحقیقات غیررسمی، جمع‌آوری کند. ازسوی دیگر، برخی ایالت‌های امریکا مثل پنسیلوانیا قوانین مخصوص به خود را برای فیلترکردن محتوای اینترنتی دارند.

«لایحه محافظت کودکان از اینترنت»⁽²⁾نیز یکی از مجموعه قوانینی است که کنگره آمریکا برای جلوگیری از دسترسی کودکان به محتوای غیراخلاقی تصویب کرده است. براساس این قانون که در 21دسامبر سال2000 به امضای بیل کلینتون، رییس‌جمهور وقت آمریکا رسید، مدارس و کتابخانه‌های عمومی موظف شدند تا برای انجام فعالیت‌های اینترنتی، فیلترهای مربوط به تارنماهای غیراخلاقی، تارنماهای گپ اینترنتی،⁽³⁾}

تارنماهای »social networking« و انجمن‌های گفت‌وگو را برروی کامپیوترهای خود نصب کنند.

با تمام این اوصاف این قانون در سال2003 میلادی توسط دیوان عالی ایالات متحده آمریکا به تصویب رسید. کنگره آمریکا، قوانین گوناگون دیگری را نیز برای کنترل دسترسی کودکان و نوجوانان به اینترنت به تصویب رسانده بود که نخستین آنها به سال1934 میلادی برمی‌گردد.

در آمریکا هم‌چنین درپی شکایات فراوان مهمانداران و مسافران خطوط هواپیمایی آمریکا از برخی کاربران در استفاده از تارنماهای غیراخلاقی با محتویات مستهجن، صاحبان شرکت‌های هواپیمایی به فکر فیلترکردن این تارنماها افتاده‌اند. »امریکن ایرلاینز« به‌عنوان نخستین شرکت در میان شرکت‌های فعال در خطوط هوایی آمریکا اقدام به مسدودکردن چنین تارنماهایی و برخورد با استفاده‌کنندگان از آنها کرده است. به این ترتیب کاربران اینترنتی ازاین‌پس امکان ورود به تارنماهای غیراخلاقی را در هواپیما نخواهند داشت. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که برخی مسافران در مدت پرواز خود با ورود به اینترنت از تارنماهای غیراخلاقی استفاده می‌کردند که این موضوع مورد اعتراض دیگرمسافران و مهمانداران هواپیما قرار گرفته و این رفتار را موجب صدمه‌دیدن

سلامت اجتماع می‌دانستند. بر این اساس نخستین فیلترینگ در هواپیمای بوئینگ مدل 767-200 به‌اجرا درآمده است.⁽¹⁾

با توجه به مطالب ارائه شده می‌توان ادعا کرد که »فیلترینگ« در همه کشورها اجرا می‌شود و فقط مربوط به ایران نیست. ولی دشمنان اسلام و ایران این شبهه را در ذهن جوانان ما القاء می‌کنند تا نسبت به جمهوری اسلامی بدبین شوند در حالی که نظام اسلامی فقط به‌خاطر حفظ سلامت اخلاقی و دینی مردم این کار را انجام می‌دهد.

آسیب‌های استفاده از ابزار عبور از فیلترینگ

متأسفانه برخی از افراد بدون‌توجه به آسیب‌های استفاده از ابزار دورزدن فیلترینگ در دام‌هایی می‌افتند که در بعضی اوقات ضررهای واردشده غیرقابل جبران است.

کارشناسان پلیس فتا می‌گویند: استفاده‌کنندگان از فیلترشکن توجه کنند که اطلاعات آنها برروی سرورها ثبت می‌شود و افراد ارائه‌دهنده این فیلترشکن‌ها به اطلاعات آنها دسترسی دارند⁽²⁾حتی به اطلاعات بانکی

کاربران دسترسی دارند و اموال آنها را سرقت می‌کنند. در این نمونه از کلاهبرداری‌ها شخص فروشنده از طریق ارسال ایمیل یا از طریق تارنما کاربر یا خریدار را به درگاه جعلی جهت انجام خرید اینترنتی انتقال و دست به سرقت اطلاعات وارد شده توسط وی می‌زند. سپس موجودی حساب را به طریقی که قابل شناسایی نباشد به‌حساب اشخاص دیگری جهت خرید تجهیزات یا ارتقاء رتبه سایت خود، انتقال می‌دهند که پس از شکایت شخص شاکی مشخص می‌گردد که این مبلغ به‌حساب شخصی وارد شده که متهم اصلی نیست و فقط حق‌الزحمه یا دستمزد خود را از یک کاربر اینترنتی دریافت کرده است. ⁽¹⁾

کاربر با استفاده از VPN و همچنین نرم‌افزار فیلترشکن با اتصال به یک سرور در خارج از کشور (عمدتاً در انگلیس و آمریکا) متصل شده و همین امر موجب اختصاص یک IP خارجی به رایانه کاربر داخلی می‌شود که در ادامه این کار، همه داده‌ها و اطلاعات از رایانه کاربر به سرور خارجی انتقال پیدا کرده و از آنجا وارد دنیای مجازی اینترنت می‌شود و به این وسیله از فیلترینگ داخلی کشور عبور می‌کند. اما این عبور از فیلتر با تهدیدهایی روبه‌رو

می‌شود؛ به این ترتیب که کاربر نمی‌داند، بیشتر و اغلب سرورهایی که اشتراک VPN را در اختیار کاربران قرار می‌دهند، نه‌تنها تمامی اطلاعات ردوبدل شده را بررسی و کنترل می‌کنند، بلکه به همین وسیله با پورت‌های باز رایانه کاربر به اطلاعات درون رایانه وی دسترسی پیدا کرده و امکان کپی‌برداری و یا دیدن اطلاعات داخلی رایانه کاربر برای سرورهای خارجی میسّر می‌شود. این در حالی است که اگر کاربر برای مثال در شبکه محل کارش، این نوع ارتباط را برقرار کند، سرور می‌تواند از طریق رایانه کاربر به اطلاعات شبکه داخلی آن اداره نیز دسترسی پیدا کند و نیز با نرم‌افزارهای پیشرفته بدون آگاهی کاربر، اطلاعات موجود در رایانه یا شبکه داخلی کاربر را برای خود کپی کند. همین مسئله در نرم‌فازارهای فیلترشکن مانند »فری‌گیت« و »اولترا سورف« نیز در حال انجام است. ⁽¹⁾

به‌صورت کلی می‌توان خطرات و آسیب‌های استفاده از نرم‌افزارهای فیلترشکن و VPN را چنین بیان کرد:

می‌شود در نتیجه در صورتی که از فیلترشکن هم استفاده نکنید، باز هکر می‌تواند وارد سیستم شما شود. به‌خاطر داشته باشید: استفاده از پروکسی⁽¹⁾نیز همین بلا را به‌سر شما می‌آورد.⁽²⁾

مجازات عبور از فیلترینگ

هرکس مرتکب اعمال زیر شود، به حبس از نودویک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هردو مجازات محکوم خواهد شد:

داده‌ها یا سیستم‌های رایانه‌ای و مخابراتی. ⁽¹⁾

تبصره: چنانچه مرتکب، اعمال یادشده را حرفه خود قرار داده باشد، به حداکثر هردو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد. طبق این ماده{P . همان. P}

قانونی، »انتشار، خرید و فروش فیلترشکن‌ها« جرم است. ⁽²⁾

دبیر کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه، ⁽³⁾در یکی ازمصاحبه‌های خود صرف استفاده از فیلترشکن را جرم تلقی نمی‌کند اما استفاده از فیلترشکن برای انجام عمل مجرمانه، جرم محسوب می‌شود.⁽⁴⁾

مدیر دفتر مطالعات فناوری‌های نوین مرکز پژوهش‌های مجلس⁽⁵⁾

گفت: «VPN» ⁽⁶⁾غیرقانونی نیست و در قانون

جرایم رایانه‌ای هیچ ماده‌ای مبنی بر اینکه پروتکل VPN غیرقانونی است وجود ندارد. وی ادامه داد: همچنین بند الف ماده25 قانون جرایم رایانه‌ای تأکید دارد که توزیع و انتشار و تولید و یا انجام معامله یا نرم‌افزار یا هر نوع ابزار الکترونیکی که »صرفاً« برای ارتکاب جرایم رایانه‌ای به‌کار می‌رود مجازات دارد اما VPN و یا ابزارهای دیگر مصداق این واژه »صرفاً« نیستند و به‌طور مثال بانک‌ها و مؤسسات مالی از این پروتکل برای تبادل اطلاعاتشان استفاده می‌کنند چراکه از امنیت بالاتری برخوردار است اما براساس ماده32 قانون، مشمول نگهداری اطلاعات کاربران و »داده ترافیک« هستند. اگرچه در صورتی که سایتی اقدام به ارائه یا فروش ابزار دورزدن فیلترینگ کند یا اطلاعات کاربران و داده ترافیک خدمات VPN را نگهداری نکند می‌توان با همین قانون آن را مشمول مجازات دانست این مهم در اکثر کشورهای جهان به‌عنوان رویه وجود دارد که البته بررسی نحوه فروش این ابزار در اینترنت نکات دیگری را نشان می‌دهد.⁽¹⁾

سؤالات فقهی

س: آیا استفاده از فیلترشکن جایز است؟

ج: اگر برخلاف قوانین جمهوری اسلامی ایران نبوده⁽¹⁾و برای استفاده از سایت‌های غیراخلاقی، مستهجن و منحرف نباشد و از دیدن صحنه‌های عریان درامان باشد برای استفاده شخصی اشکال ندارد.⁽²⁾

س: یکی از امکاناتی که در اینترنت به‌صورت غیرمجاز وجود دارد VPN است. به این وسیله بعضی از سایت‌ها که فیلتر هستند نمایش داده خواهند شد و می‌توان فایل‌های صوتی تصویری را دانلود کرد. من برای سمینار دانشگاه به فیلم‌های علمی احتیاج دارم ولی با وجود فیلتربودن سایت‌ها نمی‌توانم چیزی دانلود کنم. آیا می‌توانم از فیلترشکن برای کارهای غیرحرام استفاده کنم؟

ج: این کار در صورتی که مخالف قوانین و مقررات حکومت اسلامی باشد جایز نیست ولی بر مراکز علمی لازم است امکا ناستفاده از منابع علمی سالم را برای دانشجویان فراهم کنند. ⁽³⁾

س: من مدتی است که از طریق اینترنت فیلترشکن و VPN می‌فروشم. آیا وقتی نمی‌دانیم کاربر از آن چه استفاده‌ای می‌کند، فروش آنها جایز است؟

ج: در صورتی که مخالف قوانین و مقررات حکومت اسلامی باشد، جایز نیست. ⁽¹⁾

2. جاسوسی رایانه‌ای

اشاره

جاسوسی آن است که اخبار و اطلاعات کسی یا مؤسسه‌ای و یا کشوری را مخفیانه گردآورند و به شخص یا مؤسسه و یا کشوری بدهند.⁽²⁾با توجه به تعریف مذکور، اگر این جاسوسی با ابزار رایانه‌ای و مخابراتی انجام شود »جاسوسی رایانه‌ای« نامیده می‌شود.⁽³⁾

جاسوسی به‌صورت کلی و مطلق، حرام و غیرمجاز نیست بلکه اگر برای امر مهمی مانند آگاهی از تحرکات و اطلاعات دشمنان اسلام باشد اشکال ندارد چون در سیره پیامبراکرم(صلی الله وعلیه وآله) ⁽⁴⁾و علی(علیه‌السلام)⁽⁵⁾فرستادن جاسوس در بین سپاه دشمنان برای جمع‌آوری اطلاعات، لازم و امری متداول بوده است. ⁽⁶⁾

قوانین

در قانون برای جاسوسی رایانه‌ای قوانین و مجازاتی در نظر گرفته شده است که به آنها اشاره می‌شود:

ماده3: هرکس به‌طور غیرمجاز نسبت به داده‌ای سری در حال انتقال یا ذخیره‌شده در سیستم‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده مرتکب اعمال زیر شود به مجازات‌های مقرر محکوم خواهد شد:

الف. دسترسی به داده مذکور یا تحصیل آنها یا شنود محتوای سری در حال انتقال، به حبس از یک تا سه‌سال یا جزای نقدی از بیست تا شصت‌میلیون ریال یا هر دو مجازات.

ب. در دسترس قراردادن داده مذکور برای اشخاص فاقد صلاحیت، به حبس از دو تا ده‌سال.

ج. افشا یا در دسترس قراردادن داده مذکور برای دولت، سازمان، شرکت یا گروه بیگانه یا عاملان آنها، به حبس از پنج تا پانزده‌سال.

تبصره1: داده‌ای سری داده‌ای است که افشای آنها به امنیت کشور یا منافع ملی لطفه می‌زند.

ماده4: هرکس به قصد دسترسی به داده‌ای سری موضوع ماده(3) این قانون، تدابیر امنیتی سیستم‌های رایانه‌ای یا مخابراتی را نقض کند، به حبس از شش‌ماه تا

دوسال یا جزای نقدی از ده تا چهل‌میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. ⁽¹⁾

البته در شرایط خاصی حکم و مجازات جاسوسی، اعدام است که در قانون مدنظر گرفته شده است.

سؤال فقهی

س: جاسوسانی که اطلاعات نظامی یا غیرنظامی کشور اسلامی را با علم و آگاهی، در اختیار دشمن می‌گذارند و در این رابطه گاهی در کشورهای بیگانه آموزش‌هایی دیده‌اند و در مقابل آن مبلغی هم دریافت می‌کنند و یا بدون پاداش این کار را انجام می‌دهدند چه حکمی دارند، آیا محاربند؟

ج: اطلاق عنوان محارب بر جاسوس مشکل است، زیرا در تعریف آن اموری در فتاوا و روایات آمده است که بر جاسوس تطبیق نمی‌کند ولی مواردی از جاسوسی پیدا می‌شود که از محاربه نیز شدیدتر است. به‌طور کلّی جاسوسی را باید مطابق محتوای آن تقسیم کرد هرگاه مربوط به اخباری بوده باشد که پایه‌های احکام اسلامی یا حکومت اسلامی را متزلزل سازد و یا جان مسلمانان را به‌وسیله آن به‌خطر می‌اندازد مسلّماً محکوم به اعدام است. همچنین اگر اخبار او سبب گسترش فساد در

مقیاس وسیعی گردد به‌طوری که عنوان مفسد فی الارض به‌معنای قطعی‌اش بر او صادق شود، نیز محکوم به اعدام است، ولی اگر در موضوعات کوچکتری باشد که هیچ‌یک از مسائل فوق در آن نیست، مثل این که اطلاعات غیرمهم و خالی از خطر عمده را در اختیار بیگانگان بگذارد در این‌صورت مشمول قانون تعزیرات است و مقدار تعزیر تناسب با میزان ضرر جاسوسی او خواهد داشت. ⁽¹⁾

س: آیا جاسوسی‌کردن از دشمنان اسلام برای حفظ نظام اسلام و انقلاب جایز است؟

ج: اشکال ندارد و گاهی هم واجب می‌شود. ⁽²⁾البته باید قانون مراعات شود. ⁽³⁾

3. سرقت رایانه‌ای

اشاره

سرقت اینترنتی عبارت است از این که کار بر بالغ عاقل، عالم و مختار بدون اجازه و با استفاده از تکنولوژی رایانه‌ای و سیستم مخابراتی، قفل سایت یا فایلی را در محیط مجازی اینترنت که متعلق به غیر است. به‌واسطه به اجرا گذاشتن رمز سایت یا فایل مذکور بشکند و به ارزش ربع دینار، داده‌هایی را که ارزش مالی دارد، کات (cut) و از

آن استفاده کند. ⁽¹⁾

اگر کاربران رایانه‌ای نسبت به تدابیر امنیتی بی‌توجه باشند یا نسبت به آموزش‌های لازم برای استفاده از دنیای منجازی و رایانه‌ای بی‌اطلاع باشند ممکن است مورد هدف سارقان اینترنتی قرار بگیرند.

برای این‌که نسبت به این موضوع دقت بیشتری شود توجه شما را به گزارشی که از یک سرقت اینترنتی ارائه شده است جلب می‌کنیم: اخیراً یک شرکت امنیتی کشف کرده است که باند خلافکار روسی با نام »close-knit« اقدام به دزدیدن حدود 1,2 میلیارد نام کاربری و کلمه عبور اینترنتی کرده است که بزرگترین دزدی تاریخ در این زمینه به‌حساب می‌آید.

نکته قابل‌توجه در رابطه با این موضوع آن است که کار این گروه سرقت اطلاعات حساب‌های بانکی کاربران نیست، بلکه آنها از طری ارسال اسپم محصولات ساختگی مانند قرص‌های کاهش وزن و ایمیل‌های دزدیده‌شده کسب درآمد می‌کنند. این شرکت امنیتی در میلواکی با نام »Hold Security«، به‌دلیل توافقات عدم‌افشا و جلوگیری از سوءاستفاده گسترده از آسیب‌پذیری‌های موجود در آن سایت‌ها، امکان انتشار وب‌سایت‌هایی را که مورد هدف قرار گرفته‌اند را ندارد.

اطلاعات به‌دست آمده نشان می‌دهد که حساب‌های کاربری از حدود 420هزار سایت جمع‌آوری شده است، ولی ارائه‌دهندگان اصلی سرویس‌های ایمیل در دنیا در این فهرست دیده نمی‌شوند.

اطلاعات احراز هویت دزدیده‌شده شامل آدرس ایمیل و کلمه عبور است. کارشناسان این شرکت معتقدند که این باند با هک‌کردن ایمیل‌ها و حساب‌های کاربری شبکه‌های اجتماعی، ایمیل دوستان و فامیل شما را مورد هدف قرار داده و تبلیغات محصولات ساختگی را برای آنها ارسال می‌نماید، این بدان معنا است که در صورتی که از ایمیل شما یا حساب‌های شبکه اجتماعی شما پایم‌های عجیب و غریب ارسال شده است، ممکن است شما نیز هک شده باشید. ⁽¹⁾

قوانین سرقت رایانه‌ای

سؤالات فقهی

س: سرقت اطلاعات سری کدشده و رمزدار، از شبکه‌های کامپیوتری و یا کامپیوترهای شخصی، و کشف رمز آنها چه حکمی دارد؟

ج: سرقت به‌هرحال حرام است و اگر اطّلاعاتی باشد که جنبه مالیّت دارد، حکم سرقت را دارد. ⁽²⁾

س: شخصی از طریق اینترنت توانتسه است کاری کند که به‌هنگام خرید کالا به‌جای پرداخت پول از کارت اعتباری خود به حساب موبایل اشخاص دیگر این پول نوشته شود حال که وی توقف شده و مبلغ سرقت وی بسیرا می‌باشد و مال‌باخته‌ها شکایت دارند آیا قطع

دست در این‌جا جاری است؟

ج: گرچه مرتکب حرام‌شده ولی حد سرقت بر او جاری نمی‌شود. ⁽¹⁾

س: آیا سرقت نرم‌افزار از طریق اینترنت از سایت‌های دشمنانی که ما را تحریم کرده‌اند جایز است؟

ج: بدون‌اجازه صاحب اصلی جایز نیست مگر از کفار حربی باشند یا با مسلمانان قراردادی در این زمینه نداشته باشند که در این‌صورت اشکال ندارد. ⁽²⁾

4. لینک‌دادن به سایت فیلترشده

در برخی از سایت‌ها مشاهده می‌شود که به سایت‌های دیگری لینک⁽³⁾

می‌دهند. کاربران عزیز توجه و دقت داشته باشند سایتی که به آن لینک می‌دهیم باید نسبت به محتوایش اطمینان داشته باشیم یعنی با مذهب و فرهنگ کشورمان منافاتی نداشته باشد چون انسان در برابر کارها و اعمالش باید در محضر خدای متعال پاسخگو باشد؛ پس اگر با لینک‌دادن به سایتی که محتوای حرام

و منحرف‌کننده‌ای داشته باشد منجر به آسیب‌دیدن و گناه‌کردن افراد دیگر شویم در گناه این افراد شریک هستیم چون ما سبب گناه‌کردن این افراد هستیم. علی‌علیه‌السلام در این‌باره فرمودند:

»الرَّاضِی بِفِعْلِ قَوْمٍ کَالدَّاخِلِ فِیهِ مَعَهُمْ وَ عَلَی کُلِّ دَاخِلٍ فِی بَاطِلٍ إِثْمَانِ إِثْمُ الْعَمَلِ بِهِ وَ إِثْمُ الرِّضَی بِهِ؛ آن‌کس که به کار جمعیتی راضی باشد، همچون کسی است که در آن کار دخالت دارد، منتها آن‌کس که در کار باطل دخالت دارد، دو گناه می‌کند: گناه عمل و گناه رضایت».⁽¹⁾

براساس اعلام کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه »درج پیوند (لینک) یا تبلیغ تارنماهای فیلترشده در پایگاه‌های اینترنتی مانند شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک و گوگل‌پلاس جرم است».⁽²⁾

5. هک‌کردن

اشاره

یکی از معضلات و آسیب‌های جدی و خطرناک در دنیای مجازی مسئله «هک‌کردن»⁽³⁾می‌باشد.⁽⁴⁾متأسفانه

در بعضی از مواقع خود ما کاربران زمینه این آسیب اینترنتی را فارهم می‌کنیم یعنی براثر نداشتن اطلاعات کافی و لازم در حوزه امور رااینه‌ای راه را برای هکرها⁽¹⁾هموار کرده و حتی آنها را برای هک سیستم شخص حریص‌تر می‌کنیم؛ مثلاً هنگام خروج از ایمیل فقط صفحه ایمیل را می‌بندیم در صورتی که باید گزینه »sing out« را انتخاب کرده تا به‌صورت کامل از صفحه خاجر شویم. یا اطلاعات شخصی خود را در رایانه قرار داده و به‌راحتی به دنیای مجازی وارد می‌شویم و یا از نرم‌افزارهایی مانند فیلترشکن یا... استفاده می‌کنیم ولی خبر نداریم که ممکن است از ابزار جاسوسی باشند.

در دنیای بی‌انتهای اینترنت بعضی از افراد ناجوانمرد کارهایی را انجام می‌دهند که با شنیدن آن به انسانیت این اشخاص شک می‌کنیم. با کمال تأسف این افراد با استفاده از نرم‌افزارهایی که توسط دشمنان اسلام ساخته می‌شوند کارهای خلاف عفتی را انجام می‌دهند که به یکی از آنها اشاره می‌شود:

سعید ملک‌پور⁽¹⁾می‌گوید: یکی از روش‌هایی که برای تولید تصاویر مستهجن و هرزه‌نگاری استفاده می‌کردیم، این بود که وب‌کم افراد را با یک‌سری نرم‌افزارهایی که از کاندا یا انگلیس خریداری کرده، هک می‌کردیم. وقتی ما وب‌کم را هک می‌کردیم کاربر فکر می‌کرد وب‌کم او خاموش است ولی وب‌کمش را روشن می‌کردیم و می‌توانستیم تصاویر مختلفی که مربوط به حریم خصوصی شخص بود را ضبط کرده و آنها را روی سایت قرار می‌دادیم. ⁽²⁾

سؤالات فقهی هک‌کردن

س: آیا هک‌کردن سایت‌ها جایز است؟

ج: اگر قانون کشور اسلامی آنرا منع کند مجاز نیست. ⁽³⁾

س: آیا هک‌کردن سایت‌های دشمنان اسلام برای منافع حکومت اسلامی جایز است؟

ج: اشکال ندارد⁽⁴⁾مگر این‌که برخلاف قوانین کشور باشد. ⁽⁵⁾

6. تولید و توزیع محتویات مستهجن

اشاره

یکی از جرم‌ها و آسیب‌هایی که در محیط مجازی وجود دارد و روزبه‌روز در حال گسترش است، تولید، توزیع و استفاده از محتویات مستهجن می‌باشد.

برای توجه بیشتر به این آسیب، آماری را که مراکز و مؤسسات آمار به‌دست آورده‌اند ذکر می‌کنیم:

تحقیقات نشان می‌دهد که 30درصد از کل ترافیک اینترنت برای دیدن تصاویر مستهجن و هرزه‌نگاری صرف می‌شود.⁽¹⁾. فضای اینترنت حدود 29پتابایت⁽²⁾مطالب مستهجن اعم از متن، فیلم،{ . و ماهانه در تصویر و... منتشر می‌شود.⁽³⁾

با بررسی یکی از بزرگترین سایت‌های مستهجن غربی، آمارها نشان داد که تعداد دفعات نمایش صفحات مختلف سایت 4/4میلیاردبار در هر ماه بود و در هر ماه 350هزارنفر مستقل (با آی‌پی منحصربه‌فرد) از این سایت بازدید می‌کردند. میانگین زمانی که هر کاربر در این سایت صرف کرده است حدود 15دقیقه در روز

بوده است. ⁽¹⁾

با بررسی سومین سایت مستهجن غربی مشخص شد حدود 100ترابایت⁽²⁾مطالب مستهجن برروی هاست این سایت ذخیره شده است واین مطالب همگی منتشر شده است. ⁽³⁾

حدود (35%) از کل دانلودهای انجام‌شده در فضای اینترنت به مستهجن‌نگاری اختصاص پیدا کرده است.⁽⁴⁾

شرکت‌های بزرگی مانند »جنرال‌موتور، برادران وارنر، مایورت« جزء تولیدکنندگان اصلی مطالب مستهجن هستند و با فروش آنها سالانه، میلیاردها دلار درآمدزایی مالی دارند. ⁽⁵⁾

چهل میلیون شهروند آمریکایی به‌صورت منظم از سایت‌های مستهجن بازدید می‌کنند. ⁽⁶⁾

تقریباً (25%) از جستجوها در موتورهای جستجوی اینترنتی مربوط به موارد مستهجن می‌شود که در مجموع طبق آمار به شست‌وپنج میلیون در روز رسیده است. ⁽¹⁾

مدیر سایت⁽²⁾گرداب: هم‌اکنون آمریکا از صنعت سکس، سالانه دو تا ده‌میلیارد دلار درآمد دارد و برای همین نمی‌تواند خود را از این صنعت جدا کند و این به‌عنوان بخشی از درآمد ایالات متحده محسوب می‌شود. ⁽³⁾

یاالات متحده آمریکا (13/6)میلیارد دلار از هزینه‌های خود را صرف صنعت هرزه‌نگاری می‌کند.⁽⁴⁾

قوانین تولید و توزیع محتویات مستهجن

هرکس به‌وسیله سیستم‌های رایانه‌ای یا مخابرایت یا حامل‌های داده محتویات مستهجن را تولید، ارسال، منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد ارسال یا انتشار یا تجارت تولید یا ذخیره یا نگهداری کند، به حبس از نودویک روز تا دوسال یا جزای نقدی از پنج تا چهل‌میلیون

ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

تبصره1: ارتکاب اعمال فوق درخصوص محتویات مبتذل موجب محکومیت به حداقل یکی از مجازات‌های فوق می‌شود. محتویات و آثار مبتذل به آثاری اطلاق می‌گردد که دارای صحنه‌ها و صور قبیحه باشد.

تبصره2: هرگاه محتویات مستهجن به کمتر از ده‌نفر ارسال شود، مرتکب به یک تا پنج‌میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.

تبصره3: چنانچه مرتکب، اعمال مذکور در این ماده را حرفه خود قرار داده باشد یا به‌طور سازمان‌یافته مرتکب شود چنانچه مفسد فی‌الارض شناخته نشود، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد.

تبصره4: محتویات مستهجن به تصویر، صوت یا متن واقعی یا غیرواقعی اطلاق می‌شود که بیانگر برهنگی کامل زن یا مرد با اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است. ⁽¹⁾

7. تشویق به دیدن سایت‌های مستهجن

اشاره

خدای متعال در قرآن می‌فرماید: »فی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ«؛ »در دل‌هایشان مرض است»⁽²⁾چون خودشان منحرف

شده‌اند دیگران را هم منحرف می‌کند: »قَدْضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا کَثیراً«: »یقیناً پیش از این گمراه شدند و بسیاری را گمراه کردند»⁽¹⁾. همین امر در دنیای مجازی وجود دارد؛ برخی از افراد با تولید و انتشار مطالب مستهجن و هرزه‌نگاری و تشوق کاربران به تماشای سایت‌ها و مطالب منحرف منجر به انحراف تعدادی از کاربران می‌شوند که در قانون جمهوری اسلامی ایران جرم محسوب می‌شود و مجازات سنگینی درپی دارد.

هرزه‌نگاری برروی کاربران تأثیرات مخرّب و خانمان‌سوزی دارد. تصور برخی از کاربران اینترنتی این است که دیدن تصاویر مستهجن در آنها تأثیری ندارد در حالی که کاملاً در اشتباه هستند چون خدای متعال وسوسه‌های شیطان را گام‌به‌گام معرفی می‌کند:

»یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ وَ مَنْ یَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّیْطانِ فَإِنَّهُ یَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَر«: »ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از گام‌های شیطان پیروی نکنید! هرکس پیرو شیطان شود (گمراهش می‌سازد، زیرا) او به فحشاء و منکر فرمان می‌دهد». ⁽²⁾

یعنی شیطان در ابتدا دیدن تصایور مستهجن را

توصیه نمی‌کند بلکه چشم را عادت می‌دهد که تصاویر مختلفی را ببینیم ولی لابه‌لای آنها برخی تصاویر متبذل را هم جامی‌دهد و به مرور زمان ما را نسبت به دیدن تصایور مستهجن وسوسه می‌کند و بعد از مدتی بدون اینکه متوجه تغییر در روحیات و اخلاق خود شویم به تماشای صحنه‌های محرک و مستهجن عادت کرده‌ایم.

هرزه‌نگاری اینترنتی مقدمه یک بیماری فراگیر روان‌شناختی به نام اعتیاد جنسی است. چندین محقق روان‌شناس ابعاد مختلف این مشکل را بررسی کرده و مراحل مختلف هرزه‌نگاری را شرح داده‌اند. نکته قابل‌توجه این است که در این تحقیق گام‌های شیاطن برای انحراف افراد که در بالا ذکر شد به‌خوبی تبیین شده است.

مرحله اول: وابستگی اولیه

در ابتدا فرد برای کنجکاوی به یکی از سایت‌های مستهجن که لینک‌هایشان به‌صوتر گسترده در اینترنت وجود دارد، مراجعه می‌کند. این تصاویر و متن‌ها آن‌قدر قدرت تخیل را به‌کار می‌اندازند که بارها به آن سایت‌ها مراجعه می‌کند. فرد در ذهن خودش این تصویرها و داستان متن‌ها را بارها در ذهن خود تصور می‌کند و تحریک می‌شود.

جالب اینجاست که افراد تحصیل‌کرده و باهوش،

شاید به‌خاطر قدرت تصور بالاترشان در مقابل این سایت‌ها آسیب‌پذیرترند.⁽¹⁾خلاصه اینکه یک‌دفعه فرد به خودش می‌آید و می‌بیند که واقعاً به این سایت‌ها معتاد شده است. دقیقاً مانند مصرف‌کنندهای مواد، معتادان به این سایت‌ها هم دیگر با دیدن مثلاً یک عکس یا فیلم در شبانه‌روز راضی نمی‌شوند و وقت بیشتری را برای دیدن تصاویر مستهجن و مستهجن‌تر اختصاص می‌دهند.

مرحله دوم: وابستگی بیشتر

معتادان به این سایت‌ها کم‌کم وقت بیشتری را صرف تماشای تصاویر مستهجن‌تر می‌کنند. اما این فقط در فضای مجازی اینترنت نیست. آنها کم‌کم توقعات عجیب و غریب جنسی که در نتیجه دیدن این سایت‌ها برای‌شان ایجاد شده است را از همسر خودشان هم دارند.

معلوم است که این توقعات عجیب‌وغریب که فقط منحرفان جنسی ازپس آنها برمی‌آیند در زندگی طبیعی برآورده نمی‌شود. اینجاست که فرد ممکن است حتی بخواهد تنوع‌طلبی جنسی خود را با یافتن شریک‌های متعددتر ارضا کند. ضمن اینکه این نوع برخورد باعث

می‌شود که همسر فرد کم‌کم از او آزرده شود و کناره‌گیرتر شود. این کار همچنان ادامه پیدا می‌کند و زندگی طبیعی فرد را کاملاً مختل می‌کند.

مرحله سوم: حساسیت‌زدایی

هرچه که فرد بیشتر پیش‌می‌رود و بیشتر در سایت‌های مستهجن غرق می‌شود، تشخیص فضای مجازی از فضای واقعی و التزامات اخلاقی برایش مشکل‌تر می‌شود. در درجه اول هیچ محتوای مستهجنی برای او شیک‌برانگیز نیست. هیچ چیزی برایش قبیح نیست، در فضای واقعی هم بسیاری از انحرافات جنسی در دیگران برای او طبیعی به‌حساب می‌آید. به مرور زمان [برای اینکه خود را از عذاب وجدان رها سازد] به این تصور غلط می‌رسد که »این کاری است که همه آن را انجام می‌دهند«. در حالی که در جامعه واقعی برای اکثریت، هنوز هم آن تصاویر، قبیح و منکر هستند.

مرحله چهارم: انحراف جنسی

اشاره

در سایت‌های مستهجن فقط به تمایلات طبیعی جنسی پرداخته نمی‌شود. بخش عظیمی از این تصاویر و متن‌ها مربوط به کسانی است که از انحرافات جنسی رنج می‌برند. در آخرین مرحله و شدیدترین مرحله از اعتیاد به سایت‌های مستهجن، خود فرد هم ممکن است

این رفتارهای انحرافی را انجام دهد. »لاقیدی جنسی« و انجام رفتارهای پرخاشگرانه جنسی دو نمونه از رفتارهایی است که در نتیجه مشاهده این سایت‌های مستهجن انجام می‌شود. یکی از بدترین عواقب این مشکل روان‌شناختی این است که نگرش فرد به اطرافیانش کاملاً جسمی می‌شود. درواقع بخش عاطفی و انسانی که به‌طور طبیعی در روابط آدم‌ها با یکدیگر وجود دارد کم‌کم از ذهن این افراد محو می‌شود و او به همه فقط با دیدگاه جنسی نگاه می‌کند. ⁽¹⁾

قوانین تشویق به دیدن سایت‌های مستهجن

هرکس از طریق سیستم‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده مرتکب اعمال زیر شود، به‌ترتیب زیر مجازات خواهد شد:

الف. چنانچه به‌منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن، آنها را تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع کند یا فریب دهد یا شیوه دستیابی به آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نودویک روز تا یک‌سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست‌میلیون ریال یا هر دو مجازات. ارتکاب این اعمال درخصوص محتویات مبتذل موجب

جزای نقدی از دو تا پنج‌میلیون ریال است.

ب. چنانچه افراد را به ارتکاب جرائم منافی عفت یا استعمال مواد مخدر یا روان‌گردان یا خودکشی یا انحرافات جنسی یا اعمال خشونت‌آمیز تحریک یا ترغیب یا تهدید یا دعوت کند یا فریب دهد یا شیوه ارتکاب یا استعمال آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نودویک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست‌میلیون ریال یا هر دو مجازات.

تبصره: مفاد این ماده و ماده(14) شامل آن دسته از محتویاتی نخواهد شدکه برای مقاصد علمی یا هر مصلحت عقلایی دیگر تهیه یا تولید یا نگهداری یا ارائه یا توزیع یا انتشار یا معامله می‌شود.⁽¹⁾

8. تغییر چهره دیگران

بعضی از ابزار رایانه‌ای مانند »فتوشساپ« کارآیی مثبت فراوانی دارد ولی متأسفانه گاهی برای کارهای منفی مثل تغییرچهره اشخاص یا ترکیب تصویر آنها با افارد دیگر که مصداق واقعی ندارد مورد استفاده قرار می‌گیرد همین امر سب ریخته‌شدن آبروی یک مؤمن می‌شود که بنابر کلام امام صادق‌علیه‌السلام حرمتش از خانه کعبه بالاتر است:

«حُرْمَةُ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ مِنْ حُرْمَةِ هَذِهِ الْبَنِیَّة». ⁽¹⁾

براساس قانون جرائم رایانه‌ای، هرکس به‌وسیله سیستم‌های رایانه‌ای یا مخابراتی، فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر یا تحریف کند و آن را منتشر کند، به‌نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نودویک روز تا دوسال یا جزای نقدی از پنج تا چهل‌میلیون ریال یا هردو مجازات محکوم خواهد شد. ⁽²⁾

تبصره: چنانچه تغییر با تحریف به‌صورت مستهجن باشد، مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد.⁽³⁾

9. نشر اکاذیب

از اموری که کاربران اینترنتی باید به آن توجه داشته باشند این است که از ایجاد یا انتشار اخبار دروغ به‌صورت جدی پرهیز کنند و با حیثیت افراد محترم بازی نکرده و شخصیت آنها را نزد مردم تخریب نکنند.

طبق قوانین جرائم رایانه‌ای هرکس به قصد ضررزدن به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به‌وسیله سیستم رایانه یا مخابراتی، اکاذیبی را منتشر نماید یا در

دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به‌عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقام‌های رسمی به‌طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق یادشده به‌نحوی از انحاء، ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت به حبس از نودویک روز تا دوسال یا جزای نقدی از پنج تا چهر میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. ⁽¹⁾

10. قماربازی اینترنتی

اشاره

اسلام به‌خاطر آسیب‌ها و مفسده‌هایی⁽²⁾

سال در این کشور دوهزار نفر فقط در اثر هیجان قمار می‌میرند و به‌طور متوسط قلب یک »پوکرباز« (یک‌نوع بازی قمار) متجاوز از صدبار در دقیقه می‌زند. قمار، گاهی سکته قلبی و مغزی نیز ایجاد می‌کند و قطعاً عامل پیری زودرس خواهد بود«. به گفته دانشمندان، شخصی که مشغول بازی قمار است، نه‌تنها روح وی دستخوش تشنج است، بلکه تمام جهازات بدن او نیز در یک حالت فوق‌العاده بسر می‌برند؛ یعنی ضربان قلب بیشتر می‌شود، مواد قندی در خون او می‌ریزد، در ترشحات غدد داخلی اختلال حاصل می‌شود، رنگ صورت می‌برد و دچار بی‌اشتهایی می‌شود و پس از پایان قمار، به‌دنبال یک جنگ اعصاب و حالت بحرانی به خواب می‌رود و غالباً برای تسکین اعصاب و ایجاد آرامش در بدن، به الکل و سایر مواد مخدر متوسل می‌شود.

ب: رابطه قمار با جنایات:

یکی از بزرگترین مؤسّسات آمارگیری جهانی ثابت کرده است که: »سی‌درصد جنایت‌ها با قمار رابطه مستقیم دارد و از عوامل به‌وجودآمدن هفتاددرصد جنایات دیگر نیز به‌شمار می‌رود«.

ج: ضرر اقتصادی قمار:

در طول سال، میلیون‌ها بلکه میلیاردها از ثروت مردم جهان در این راه ازبین می‌رود، گذشته از ساعات زیادی که از نیروی انسانی در این راه تلف می‌شود و حتی نشاط کار مداوم را در ساعات دیگر سلب می‌کند؛ به‌عنوان مثال در گزارش‌ها آمده است، در شهر »مونت کارلو« که یکی از مراکز معروف قمار در دنیاست، یک‌نفر در مدت نوزده ساعت قماربازی، چهل‌میلیون تومان ثروت خود را ازدست داد، وقتی درهای قمارخانه بسته شد، یک‌راست به جنگل رفته و با یک گلوله مغز خویش را متلاشی کرد. جنگل‌های »مونت کارلو« بارها شاهد خودکشی این پوکربازها بوده است.

د: زیان‌های: اجتماعی قمار:

بسیاری از قماربازها به‌علت اینکه گاهی برنده می‌شوند و هزارها تومان سرمایه دیگران را به جیب خود می‌ریزند، حاضر نمی‌شوند تن به کارهای تولیدی و اقتصادی بدهند، در نتیجه به همان نسبت چرخ‌های تولیدی و اقتصادی لنگ می‌شود. و اگر درست دقّت کنیم می‌بینیم که تمام قماربازها و عائله آنها سربار اجتماع بوده و بدون اینکه سردی به جامعه برسانند، از دسترنج آنها استفاده می‌کنند.

زیان‌های ناشی از قمار در حدّی است که بسیای از کشورهای غیراسلامی نیز آن را قانوناً ممنوع العام کرده‌اند. (اگرچه عملاً به‌طور وسیع آن را انجام می‌دهند) مثلاً انگلستان در سال1853 و آمریکا در سال1855 و شوروی در سال1854 و آلمان در سال1873 قمار را ممنوع اعلام کرده‌اند.

بعضی از محققان، آماری را تهیه کرده‌اند که ذکر آن بی‌فایده نیست و آن اینکه: جیب‌بری نوددرصد، فساد اخلاق ده‌درصد، ضرب‌و2جرح چهل‌درصد، جرائم جنسی پانزده‌درصد، طلاق سی‌درصد و خودکشی پنج‌درصد معلول قمار است. (حقوق مدنی، حبیب‌اللَّه طاهری، ج4، ص383تا385)

بازی دارد آن را حرام کرده⁽¹⁾

است و با آن به‌دشت برخورد کرده است ولی متأسفانه در دنیای مجازی با شکل‌های جدیدتری پا به عرصه وجود گذاشته و برخی از افراد را به خاک سیاه نشانده است.

به برخی از این روش‌های جدید قماربازی⁽²⁾که در قانون جرم محسوب می‌شود اشاره می‌شود:

الف. پیش‌بینی مسابقات ورزشی

در این‌گونه سایت‌ها که در حال گسترش روزافزون است، افراد با عضوشدن و پرداخت مبالغی قادر به پیش‌بینی مسابقات ورزیش به‌خصوص مسابقات فوتبال می‌شوند. معمولاً در این‌گونه پیش‌بینی‌ها که به‌صورت هفتگی، ماهیانه و سالیانه برگزار می‌شود، لیگ‌های داخلی و خارجی لحاظ می‌شود. شیوه عملکرد این سایت اینگونه است که افراد با پرداخت مبالغی قادر به پیش‌بینی و در صورت درست حدس‌زدن نتیجه مسابقه

در لیست قرعه‌کشی قرار می‌گیرند.

گردانندگان این سایت‌ها که عنوان مجرمانه دایرکنندگان قمارخانه‌های اینترنتی بر آنها اطلاق می‌شود؛ معمولاً با بیان این مطلب که مقداری از وجوه دریافتی از شرکت‌کنندگان خرج امور خیریه می‌شود، قصد توجیه‌کردن و قانونی جلوه‌دادن این‌گونه شرطبندی‌ها را دارند.

براساس قانون افرادی که در این مسابقات شرکت می‌کنند و دایرکنندگان این سایت‌ها جرم می‌باشند و افرادی که از این راه اموالی را به‌دست آورده‌اند باید آن را به صاحبانشان برگردانند.

ب. مسابقات پیامکی

یکی دیگر از مسابقاتی که در حال شکل‌گیری و گسترش می‌باشد، مسابقات پیامکی است. این مسابقات در قالب سؤال و جواب برگزار می‌شود. روال کار در اینگونه مسابقات بدینگونه است که افراد با جواب‌دادن به سؤالی که اصولاً خیلی آسان طرح می‌شود وارد مرحله قرعه‌کشی مسابقه می‌شوند، محل تأمین هزینه‌های جوایز برندگان اینگونه مسابقات معمولاً از شرکت‌کنندگان اخذ می‌شود که این مورد وجاهت شرعی و قانونی ندارد.

درواقع اگر هزینه جوایزی که به برندگان اهدا می‌شود از محلی غیر از پول شرکت‌کنندگان در مسابقه باشد

به‌نظر می‌رسد شرکت در این مسابقات مشکل شرعی نداشته باشد؛ اما طبق اخبار و آماری که در دست است. هزینه‌های جوایز، از محل هزینه پیامک‌ها تأمین می‌شود که سبب جایزنبودن شرکت در این مسابقات می‌شود.

باید اشاره کرد که گردانندگان این مسابقات از محل هزینه‌هایی که از شرکت‌کنندگان دریافت می‌شود سودهای کلانی به‌دست می‌آورند و قسمت کمی از این مبالغ را به شرکت‌کنندگان جایزه می‌دهند.

ج. مسابقات قرعه‌ای (بخت‌آزمایی)

اشاره

اساس شکل‌گیری این مسابقات قرعه و احتمال است و اصولاً شرکت‌کنندگان در این مسابقات به مهارت و فعالیت خاصی نمی‌پردازند؛ بلکه با پرداخت مقداری هزینه شانس و اقبال خود را امتحان می‌کنند. بخت‌آزمایی که در اصطلاح انگلیسی به آن »لاتاری« گفته می‌شود، نوعی قمار دسته‌جمعی است که به علت جذابیت جوایز آن در حال رواج و گسترش روزافزون می‌باشد.

البته باید در نظر داشت که برگزارکنندگان این مسابقات برای تطهیر این نوع فعالیت غالباً به‌صورت نمادین اقدام به اعمال عام‌المنفعه و خیرخواهانه می‌نمایند که این اعمال یادشده به هیچ‌وجه باعث از

بین رفتن حرمت بخت‌آزمایی و قمار نمی‌شود. ⁽¹⁾

قوانین قماربازی اینترنتی

قماربازی با هر وسیله‌ای ممنوع و مرتکبین آن به یک تا شش‌ماه حبس و یا تا (74) ضربه شلاق محکوم می‌شوند و در صورت تجاهر⁽²⁾به قماربازی به هردو مجازات محکوم می‌گردند.

هرکس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بخرد یا حمل یا نگهداری کند به یک تا سه ماه حبس یا پانصدهزار تا یک‌میلیون و پانصدهزار ریال جزای نقدی محکوم می‌شود.

هرکس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بسازد یا بفروشد یا در معرض فروش قرار دهد یا از خارج وارد کند یا در اختیار دیگری قرار دهد به سه‌ماه تا یک‌سال حبس و یک‌میلیون و پانصدهزار تا شش‌میلیون ریال جزای نقدی محکوم می‌شود.

هرکس قمارخانه دایر کند یا مردم را برای قمار به آنجا دعوت نماید به شش‌ماه تا دوسال حبس و یا از سه‌میلیون تا دوازده‌میلیون ریال جزای نقدی محکوم می‌شود.

تمام اسباب و نقود متعلق به قمار حسب مورد معدوم یا به‌عنوان جریمه ضبط می‌شود. ⁽¹⁾

نظر فقهاء درباره قماربازی اینترنتی

طبق‌نظر مراجع تقلید این‌گونه مسابقات، حرام و کسب مال از این راه هم جایز نیست. ⁽²⁾

11. کلیک دزدی

«کلیک دزدی»⁽³⁾روش هوشمندانه‌ای است که هکرها برای ترغیب کاربران به کلیلک‌کردن روی آیکن و یا فامیلی ویروسی به‌کار می‌گیرند. در این روش کاربر بدون این‌که بداند ممکن است با یک کلیک‌کردن ساده چه اتفاقات ناگواری برای سیستم او رخ بدهد، در دام هکرها می‌افتد.

این تکنیک به شکل‌های مختلفی ظاهر می‌شود؛ به‌عنوان مثال آگهی‌های تبلیغاتی و یا جملاتی مانند »هرگز روی این فایل کلیلک نکنید« که می‌تواند هر کاربری از مبتدی گرفته تا پیشرفته را برای کلیلک‌کردن کند.

برای خنثی‌کردن این ترفند امنیتی این توصیه‌ها را

جدی بگیرید:

از کلیک روی لینک‌های مشکوک پرهیز کنید، این‌گونه صفحات مخرب اغلب کاربر را به کلیک روی لینک‌هایی ترغیب می‌کند که توضیحاتی جذاب دارد.

این فایل مخرب اینترنتی ممکن است در قالب یک ایمیل معمولی ارسال شود که لینکی را در خود دارد که به فایل ویدئویی حاوی خبری مهم و یا جالب می‌رسد؛ اما شما تنها با کلیلک روی دکمه اجرای فایل تصویری به صفحه موردنظر هکر منتقل می‌شوید.

اگر از مرورگر فایرفاکس استفاده می‌کنید، پیشنهاد می‌کنیم حتماً افزونه »No Script« را که برای وبگردی امن در فایرفاکس در نظر گرفته شده است، نصب کنید؛ زیرا این افزونه در مواردی که از اسکریپت‌های مخرب برای کلیلک دزدی استفاده شده باشد، از حملات ممکن جلوگیری می‌کند.

پیش از کلیک‌کردن روی لینکی در هر صفحه به بخش »URL« یا همان آدرس اینترنتی آن که با نگه‌داشتن ماوس روی لینک پدیدار می‌شود، دقت کنید؛ این آدرس یا باید با آدرس اصلی وب‌سایت که در نوار آدرس مرورگر است، همخوانی داشته باشد و

یا با توضیحاتی که برای لینک موردنظر نوشته شده است. توصیه ما این است که حتی اگر درصد کمی هم به آدرس لینک شک داشتید، از کلیلک روی آن پرهیز کنید.⁽¹⁾

12. کرک‌کردن

گاهی متخصصین برای تهیه یک نرم‌افزار زحمات فراوانی می‌کشند ولی با کمال تأسف برخی از افراد دیگر با استفاده از روش‌هایی در آن نفوذ کرده و تاریخ استفاده از نرم‌افزار را تغییر می‌دهند که همین کار سبب می‌شود به صاحب اثر ضررهایی وارد شود. از نظر شرع و قانون این امر، اشکال دارد و باید به صاحب اثر خسارت وارده را بدهد.

س: آیا کرک‌کردن⁽²⁾نرم‌افزارها جایز است؟

ج: بدون‌اجازه صاحب اصلی جایز نیست مگر از تولیدات کفار حربی باشد که در این‌صورت اشکال ندارد. ⁽³⁾

س: آیا خرید و فروش نرم‌افزار کرک‌شده جایز است؟

ج: این کار جز با رضایت تولیدکنندگان اصلی جایز نیست مگر در صورتی که از کفار حربی باشند.⁽¹⁾

13. نرم‌افزارهای مورد استفاده در جرم

هرکس اقدام به تولید یا انتشار یا توزیع یا معامله داده‌ها یا نرم‌افزارها یا هر نوع ابزار الکترونیکی که صرفاً به‌منظور ارتکاب جرائم رایانه‌ای به‌کار می‌روند، نماید به حبس از نودویک روز تا یک‌سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست‌میلیون ریال یا هردو مجازات محکوم خواهد شد.⁽²⁾

14. اخاذی اینترنتی

اشاره

برخی از کاربران اینترنتی به علت عدم‌اطلاع کافی از آسیب‌ها و خطراتی که آنها را تهدید می‌کند یا کاربران دیگری ارتباط برقرار می‌کنند و در کمال تعجب فایل‌های شخیص خودشان را در اختیار آنها قرار می‌دهند ولی با اخاذی افراد سودجو مواجه می‌شوند.

قوانین اخاذی

قانون برای این امور غیراخلاقی مجازات سنگینی را در نظر گرفته است:

هرکس با سوءاستفاده از آثار مبتذل و مستهجن تهیه شده از دیگری، وی را تهیدد به افشاء و انتشار آثار مزبور نماید و از این طریق با وی زنا نماید به مجازات زنای به عنف محکوم می‌شود ولی اگر عمل ارتکابی غیر از زنا و مشمول خدا باشد حد مزبور بر وی جاری می‌گردد و در صورتی که مشمول تعزیر باشد به حداکثر مجازات تعزیری محکوم خواهد شد. ⁽¹⁾

مرتکبان جرائم زیر به دو تا پنج‌سال حبس و ده‌سال محرومیت از حقوق اجتماعی و هفتادوچهار ضربه شلاق محکوم می‌شوند:

الف: وسیله تهدید قراردادن آثار مستهجن به‌منظور سوءاستفاده جنسی، اخاذی، جلوگیری از احقاق حق یا هر منظور نامشروع و غیرقانونی دیگر.

ب: تهیه فیلم یا عکس از محل‌هایی که اختصاصی بانوان بوده و آنها فاقد پوشش مناسب می‌باشند مانند حمام‌ها و استخرها و یا تکثیر و توزیع آن.

ج: تهیه مخفیانه فیلم یا عکس مبتذل از مراسم

خانوادگی و اختصاصی دیگران و تکثیر و توزیع آن. ⁽¹⁾

15. ترساندن کاربران

س: آیا اگر کسی از طریق وب‌کم، شخصی را بترساند و باعث سکته یا فوت او شود،⁽²⁾ضامن است؟

ج: این کار حرام و ضامن است. ⁽³⁾

16. ایمیل

اشاره

ایمیل‌فرستادن یکی از مهم‌ترین ابزار استفاده از اینترنت می‌باشد که غالب کاربران از آن استفاده می‌کنند و کارهای خود را با آن انجام می‌دهند. این ابزار مفید، گاهی وسیله سوءاستفاده و کلاهبرداری اینترنتی محسوب می‌شود و غالباً زمینه این آسیب‌ها را خود کاربران ایجاد می‌کنند.

توصیه‌های امنیتی درباره ایمیل

کارشناسان درباره امنیت ایمیل نکاتی را بیان کرده‌اند که اشاره می‌شود:

هیچ‌گاه رمز عبور، اطلاعات بانکی و مشخصات

شخصی را در صفحات اینترنت یا فرم‌های ایمیلی که برای شما ارسال می‌شودگاهی افراد کلاهبردار با عناوینی مانند »تاجر ورشکسته«، »شهروند مالباخته« و »وکیل خانوادگی« که بزرگ آن فوت شده سات ممکن است برای افراد ایمیل‌هایی ارسال کنند که شخص را به حضور در یک شرطبندی یا شراکت در مالی غیرواقعی ترغیب کنند در حالی که سعی دارند آنها را فریب داده و از آنها اخاذی کنند. ⁽¹⁾.

وارد نکنید. ⁽²⁾

هیچ‌گاه در یک ایمیل مشکوک برروی لینک‌های موجود در آن کلیک نکنید. ⁽³⁾

برای واردکردن اطلاعات حساس مانند »رمز عبور« یا »کلمه عبور« دقت داشته باشید که آدرس اینترنتی شما با ارتباط امن »https« شده باشد. ⁽⁴⁾

به صورت مرتب تراکنش‌های بانکی خود را چک کنید. ⁽⁵⁾

اگر شماره حساب فردی را از طریق ایمیل دریافت کردید قبل از هرگونه عملیات بانکی، از صحت شماره حساب طرف مقابل اطمینان پیدا کنید. ⁽⁶⁾

به پیشنهادهای وسوسه‌انگیز مانند »خرید شارژ ارزان، تخفیف‌های باورنکردنی و...« که از طریق

ایمیل برای شما ارسال می‌شود توجه نکنید. ⁽¹⁾

به تغییرات جزئی که کلاهبرداران در آدرس فرستند ایمیل ایجاد می‌کنند دقت داشته باشید. ⁽²⁾

فصل چهارم احکام و نکات متفرقه

طهارت در تایپ‌کردن

س: آیا هنگام تایپ‌کردن اسماء متبرکه،⁽¹⁾آیات قرآن و روایات، طهارت⁽²⁾لازم است؟

ج: طهارت لازم نیست ولی اگر بخواهد اسماء متبرک را لمس کند باید وضو داشته باشد. ⁽³⁾

قرائت قرآن

س: آیا فضیلت قرائت قرآن ازروی قرآن بیشتر است یا ازروی صفحه رایانه؟

ج: هردو ثواب دارد ولی ازروی قرآن یا ملاحظه آدابِ لازم آن بهتر است. ⁽¹⁾

شنیدن آیه سجده‌دار

س: آیا اگر شخصی آیه سجده‌دار را از رایانه یا اینترنت بشنود، سجده واجب می‌شود؟

ج: اگر آیه سجده را از نرم‌افزار یا سی‌دی به‌صورت غیرمستقیم بشنود لازم نیست سجده کند، ولی اگر به‌صورت مستقیم از اینترنت بشنود، باید سجده کند. ⁽²⁾

آیت‌اللَّه شبیری زنجانی، آیت‌اللَّه مکارم، آیت‌اللَّه سبحانی و آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی، در هر دو صورت مستقیم با غیرمستقیم، سجده واجب است. (توضیح‌المسائل، آیت‌اللَّه شبیری، ص232، م1105؛ توضیح‌المسائل، آیت‌اللَّه مکارم، ص184، م982؛ توضیح‌المسائل، آیت‌اللَّه سبحانی، ص255، م893؛ جامع‌الأحکام، آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی، ج1، ص75، س239).

نگهداری سی‌دی حرام

س: آیا نگهداری فیلم‌های مستهجن در مغازهی ا منزل یا رایانه جایز است؟

ج: نگهداری این‌گونه فیلم‌ها حارم است، و بر حاکم

شرع لازم است که آنها را جمع‌آوری کرده و ازبین ببرد، و این کار تعزیر دارد. ⁽¹⁾

نگهداری عکس مستهجن

س: آیا نگهداری عکس‌های مستهجن در رایانه جایز است؟

ج: نگهدای عکس‌های مستهجن،⁽²⁾

حرام است و باید آنها را ازبین ببرد. ⁽³⁾

فروش اینترنت

س: شرکت‌هایی که اینترنت می‌فروشند آیا در برابر رفتن مشترکین به (سایت‌های غیراخلاقی) مسئول هستند؟

ج: چون اینترنت، استفاده صحیح و ناصحیح دارد از آلات و ابزار مشترک حساب می‌شود پس فروش آن جایز است و فروشنده در قبال رفتن مشتری به سایت‌های غیراخلاقی و منحرف مسئولیتی ندارد⁽¹⁾مگر طوری باشد که اشاعه منکرات و فحشاء صدق کند که حرام می‌شود. ⁽²⁾

س: کارکردن در شکرتی که خدمات اینترنت را فراهم می‌کند، باتوجه به این که اکثر استفاده از اینترنت مربوط به کاربردهای مبتذل است (البته می‌توان از این رسانه استفاده‌های مفید نیز به عمل آورد) چه حکمی دارد و آیا تعاون در اثم و عدوان محسوب می‌شود؟

ج: هرگاه اکثر افراد از برنامه‌های مبتذل آن استفاده می‌کنند کارکردن با آن شرکت خدماتی اشکال دارد.⁽³⁾

کافی‌نت

افرادی که مشغول ارائه‌دادن خدمات اینترنتی هستند

اگر اهمیت شغل خودشان را بدانند متوجه می‌شوند که می‌توانند چه خدمت بزرگی به رشد و تکامل جامعه بکنند ولی اگر مواظب نباشند ممکن است باعث انحطاط جوانان شده و آنان را به مسیر انحراف بکشانند.

س: اگر کسی کافی‌نت داشته باشد و بداند که برخی مشتریان برای چت (گفتگو) با افراد نامحرم و همچنین رفتن به سایت‌های غیراخلاقی به کافی‌نت می‌آیند، در این وضعیت تکلیف او به‌عنوان صاحب کافی‌نت چیست و کسب درآمد از این راه (با شرایط ذکرشده) چه حکمی دارد؟

ج: با علم به اینکه مشتری از ابزاری که در اختیار او قرار داده می‌شود استفاده حرام می‌کند، جایز نیست و کسب درآمد از این طریق نیز اشکال دارد⁽¹⁾ولی در صورت شک در اینکه مشتری از آن به‌صورت حرام استفاده می‌کند، اشکال ندارد.⁽²⁾

قانون کافی‌نت

استفاده و در اختیار گذاشتن هرگونه ابزار دسترسی به سایت‌های فیلترشده، مثل انواع فیلترشکن‌های قابل‌نصب روی رااینه، یا معرفی سایت‌های فیلترشکن

و خدمات گیرندگان و یا استفاده از هرگونه VPN روی سیستم‌های رایانه‌ای دفاتر خدمات اینترنت ممنوع است. ⁽¹⁾

دانلودکردن

س: آیا دانلودکردن ⁽²⁾فایل‌های اینترنتی جایز است؟

ج: چون کفار حربی اموالشان محترم نیست، اشکال ندارد. ⁽³⁾

س: دانلودکردن از کفار حربی چه حکمی دارد؟

ج: چون کفار حربی اموالشان محترم نیست، اشکال ندارد. ⁽⁴⁾

س: برخی از سایت‌ها نرم‌افزارهای مختلف را به‌صورت رایگان برای دانلود در سایت خود قرار می‌دهندا، ما نمی‌دانیم که این نرم‌افزارها متعلق به چه کشوری است. آیا می‌توانیم این نرم‌فازارها را دانلود کنیم؟

ج: بدون‌اجازه صاحب نرم‌افزار جایز نیست مگر از کفار حربی باشد. ⁽¹⁾

س: آیا دانلود فیلم، موسیقی، مقاله و کتاب‌های مستهجن و مبتذل جایز است؟

ج: دانلود مطالب ذکرشده حرام و از مصادیق اشاعه فحشاء می‌باشد و باید به‌صورت جدی از این کار اجتناب شود.⁽²⁾

س: باتوجه به اینکه از اینترنت با دادن هزینه لازم، می‌توان استفاده نمود و بسیاری از نرم‌افزارها، فیلم‌ها و... را دانلود کرد، آیا فروش این نرم‌افزارها یا فیلم‌ها جایز است؟

ج: این کار جایز نیست.⁽³⁾

پیشنهادهایی برای مسئولین

مسئولین محترم می‌دانند که یکی از مهمترین استفاده‌های اینترنت، دانلودکردن است ولی غالباً صاحبان فایل‌های صوتی تصویری یا نرم‌افزارهای اینترنتی راضی نیستند که اثرشان به‌صورت رایگان در اختیار

دیگران قرار بگیرد، همین امر باعث می‌شود کاربران در صورت دانلودکردن فعل حرام انجام دهند.

برای اینکه کاربران اینترنتی به انجام فعل حرام مبتلا نشوند راهکارهایی را بیان می‌کنیم که مسئولین محترم با اجرایی‌کردن آنها می‌توانند جامعه اسلامی را در مسیر سعادت و رشد اخلاقی قرار دهد.

خمس ترافیک اینترنت

س: آیا به حجم ترافیک اینترنت که تا سال خمسی مصرف نشده است خمس تعلق می‌گیرد؟

ج: اگر در بازار قابل خرید و فروش باشد و مالیّت داشته

باشد، خمس دارد. ⁽¹⁾

حذف ترافیک باقیمانده

س: بعضی از شرکت‌های اینترنتی، اینترنت را با حجم مشخصی از ترافیک⁽²⁾

می‌فروشند ولی بعد از تمام‌شدن مدت آن، باقی‌مانده ترافیک را حذف می‌کنند در صورتی که مشتری پول آن را به شرکت داده است، آیا این کار جایز است؟

ج: اگر در ابتدا با مشتری توافق و شرط کرده باشند که بعد از مدت مشخص، حذف می‌شود، اشکال ندارد و معامله صحیح می‌باشد. ⁽³⁾

نقل مطالب سایت‌ها

س: آیا استفاده از مطالب سایت‌هایی که در آنها نشوته شده است: »نقل مطالب با ذکر منبع اشکال ندارد« بدون ذکر اسم آن سایت اشکال دارد؟

ج: این کار بدون رضایت صاحبان آن سایت‌ها جایز نیست.⁽⁴⁾

س: آیا استفاده از مطالب سایت‌هایی که در آنها هیچ‌گونه عنوانی مبنی بر اینکه »استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع اشکال ندارد«، وجود ندارد، جایز است؟

ج: اشکال ندارد.⁽¹⁾

استفاده از اینترنت بی‌سیم دیگران

س: در منطقه ما اینترنت وایرلسی وجود دارد که مالک آن با وجود این‌که می‌تواند برروی آن رمز بگذارد ولی این کار را انجام نمی‌دهد و ما بدون زحمت می‌توانیم از فرکانسی که در فضا منتشر است استفاده کنیم و به اینترنت وصل شویم، آیا این کار جایز است؟

ج: اگر رمزنگذاشتن نشانه رضایت او به استفاده دیگران باشد مانعی ندارد در غیر این‌صورت جایز نیست.⁽²⁾

خرید و فروش اینترنتی

س: آیا خرید و فروش اینترنتی جایز است؟

ج: اگر منظور شما این است که دونفر از طریق اینترنت خرید و فروش را انجام دهند، اینگونه معامله صحیح است و اشکالی ندارد. ⁽³⁾

بازدید از سایت‌های تبلیغاتی

س: تبلیغات شرکت‌های بزرگ تجاری را که محصولاتشان در همه‌جای دنیا به‌فروش می‌رسد شکرت‌های تبلیغاتی بین‌المللی برعهده دارند که اینکار را با ابزارهای مختلف انجام می‌دهند. مثلاً یک شرکت تبلیغاتی به شرکت سامسونگ قول می‌دهد که صدهزار نامه الکترونیکی به صدهزارنفر ارسال کند که از این تعداد باید 50000عدد باز و دیده شوند. بعضی از شرکت‌های تبلیغاتی برای انجام این کار از طریق عضوگیری اقدام به ارسال نامه الکترونیکی به اعضاء می‌کنند و اعضاء در ازای بازکردن ایمیل‌ها از شرکت تبلیغاتی حقوق می‌گیرند. هرچقدر نامه بیشتری باز کنند بیشتر حقوق می‌گیرند. البته ظاهراً شرکت‌های تجاری هم می‌دانند که قسمتی از تبلیغات داده شده از این طریق می‌باشند. آیا عضویت در این شرکت‌های تبلیغاتی و کسب درآمد از این راه جایز است؟

ج: کار شرکت تبلیغاتی و افراد استخدام‌شده جائز نیست و درآمد آنها حرام است. ⁽¹⁾

فایل‌های متنی اینترنتی

س: آیا استفاده از کتاب‌ها و مقالات اینترنتی که به‌صورت (pdf) یا (word) می‌باشد جایز است؟

ج: برای استفاده شخصی اشکال ندارد. استنساخ و نشر آنها اگر مربوط به کشورهای غیرمسلمان باشند اشکال ندارد. اما اگر مربوط به افراد محترم‌المال باشد (مانند مسلمانان کشورهای اسلامی یا کفاری که در ذمه اسلام هستند) بنابر احتیاط واجب جایز نیست مگر این‌که به دست بیاورید که خود مولف، آن را در اینترنت گذاشته است که دلالت بر رضایت او می‌کند.⁽¹⁾

دیدن ماهواره از طریق اینترنت

س: آیا مشاهده ماهواره از طریق اینترنت جایز است؟

ج: اگر مفسده یا ترس به گناه‌افتادن وجود داشته باشد جایز نیست. ⁽²⁾

فروش فیلم‌های زبان اصلی

س: دوست من در طول سال‌های گذشته، فیلم‌ها و کارتون‌های مختلفی را تهیه و از همه آنها استفاده کرده است، حال تصمیم گرفتیم که این فیلم‌ها و کارتون‌ها را در اختیار دوستان دیگر قرار بدهیم، تا اگر کسی خواست بتواند استفاده کند. برای همین قرار شد فروشگاه مجازی در اینترنت بزنیم و یک درآمد جانبی هم از این راه به‌دست بیاوریم، ولی این فیلم‌ها و کارتون‌ها خارجی و اصل بوده و سانسور نشده می‌باشند. اگر ما بخواهیم این فیلم‌ها را در اختیار دیگران قرار دهیم چه حکمی دارد؟

ج: در صورتی که فروش این فیلم‌ها موجب سستی در عقاید و احکام شرعی شود و بدآموزی داشته و یا خلاف شئونات اسلامی باشند (مانند مشتمل‌بودن بر مسائل غیراخلاقی) و یا مخالف مقرّرات باشد، جایز نمی‌باشد. ⁽¹⁾

اعتیاد به اینترنت

برخی از افراد براثر استفاده زیاد از رایانه و اینترنت به‌نوعی وابستگی شدید به این تکنولوژی دچار می‌شوند که اگر کنترل و مدیریت نشود ممکن است با آسیب‌ها و خطراتی مواجه شوند که رهایی از آنها کار راحتی نیست.

با توجه به افزایش روزافزون کاربران سایبری، در کنار اعتاید سنتی، با نوع جدیدی از اعتیاد مواجه شده‌ایم؛ گسترش رایانه‌های شخصی و افزایش اتصال به اینترنت در خانه و محل کار، منجر به‌ظهور معضلی به نام »اعتیاد آنلاین« شده است. اعتیاد به اینترنت شامل اعتیاد به اتاق‌های گپ‌زنی، هرزه‌نگاری، قمار آنلاین و خریدهای اینترنتی می‌شود. همچون دیگر اعتیادها، این نوع اعتیاد نیز فرد معتاد را از خانواده و اطرافیانش منزوی می‌سازد.⁽¹⁾

باتوجه به پژوهش‌های انجام‌گرفته در مراکز روانشناسی مراکز ترک اعتیاد اینترنتی و فناوری، اعتیاد آنلاین را می‌توان به پنج دسته تقسیم کرد:

چت‌روم‌ها، مستجرها و هر ابزاری که منجر به رابطه عاطفی و دوستی میان کاربران اینترنتی می‌شود، اطلاق می‌شود.

به اعتقاد کارشناسان اگر افراد در ماه بیش از 20ساعت به اینترنت وصل شوند بی‌آنکه کار خاصی جز پرسه‌زدن و چت‌کردن داشته باشند باید از تعداد این ساعت‌ها کم‌کنند تا در یک برنامه زمان‌بندی سه‌ماهه دست‌کم به نیمی از این زمان برسند. چراکه صرف این زمان برای پرسه‌زدن در اینترنت می‌تواند عواقب خطرناکی را به‌دنبال داشته باشد.⁽⁴⁾

پنجره‌های کلیدی

یا اخاذی قرار گرفتیم سریعاً به »پلیس فتا« مراجعه کنیم تا با راهنمایی‌های دقیق و فنی، ما را یاری کنند.

آدرس دفاتر مراجع تقلید

دفتر مقام معظم رهبری

سایت: www.leader.ir

نشانی الکترونیکی: info_leaderliader.ir

تلفن: 37746666 (025)

دفتر آیت‌اللَّه سیستانی

سایت: www.sistani.org

نشانی الکترونیکی: farsisistani.org

تلفن: 37741415 (009825)

استفتاء پیامکی: 00989198507500

دفتر آیت‌اللَّه شبیری زنجانی

سایت: www.zanjani.ir

نشانی الکترونیکی: zanjani.tamasgmail.com

تلفن: 37740321-3 (025)

استفتاء پیامکی: 50001040

دفتر آیت‌اللَّه مکارم شیرازی

سایت: www.makarem.ir

تلفن: 37840003 (025)

استفتاء پیامکی: 10000100

دفتر آیت‌اللَّه وحید خراسانی

سایت: www.wahidkhorasani.com

تلفن: 37742445 - 37740611 (025)

دفتر آیت‌اللَّه نوری همدانی

سایت: www.noorihamedani.com

تلفن: 37741850 (025)

استفتاء پیامکی: 30004844

دفتر آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی

سایت: www.safi.ir

تلفن: 37479 (025)

استفتاء پیامکی: 30007479

فهرست منابع

1. کتاب‌ها

5 . استفتائات جدید، ناصر مکارم شیرازی، انتشارات مدرسه امام علی‌بن ابی‌طالب‌علیه‌السلام، چاپ دوم، 1427ق.

6 . استفتائات، آیت‌اللَّه جوادی آملی، نرم‌افزار مجموعه آثار آیت‌اللَّه جوادی آملی، مؤسسه اسراء.

8 . استفتائات، محمدتقی بهجت فومنی گیلانی، دفتر حضرت آیت‌اللَّه بهجت، چاپ اول، 1428ق.

9 . اصول کافی، محمدبن یعقوب کلینی، انتشارات دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

صدوچهاردهم، وفات 1428ه’.ق.

23 . جامع‌المسائل، محمد فاضل لنکرانی موحدی، انتشارات امیر قلم، چاپ یازدهم.

1376ش.

29 . مستدرک‌الوسائل و مستنبطالمسائل، نوری، حسین‌بن محمدتقی، محقق / مصحح: مؤسسة آل‌البیت‌علیهم‌السلام، چاپ قم، چاپ اول، 1408ق.

2. مجلات و نشریات

3. سایت‌ها

www.porseman.org

www.noorihamedani.com

www.isna.ir

www.farsnews.com

www.rc.majlis.ir

www.hamshahrionline.ir

www.persianacademy.ir

www.yjc.ir

www.safi.ir

www.almazaheri.ir

www.islammovie.ir

www.tabnak.ir

www.old.mouood.org

www.vgpostmortem.blogfa.com

www.shia-news.com

www.jahannews.com

iribtv.ir.www.ejtema.ch1

www.ircg.ir

www.internet.ir

www.merriam-webster.com

www.sakhtafzarmag.com

www.tebyan.net

www.Cyber Police.ir

www.rasekhoon.net

www.gerdab.ir

www.leader.ir

www.sistani.org

www.makarem.ir

www.wahidkhorasani.com

عناوین منتشر شده از مجموعه فقه و زندگی

موضوع مؤلف

احکام مسجد

احکام تاکسیرانی

احکام معاملات ملکی

احکام پرستاری

احکام اعتکاف

احکام آرایشگری

احکام رستوران ها و تالارهای پذیرایی

احکام کشتیرانی

احکام هت لداری

احکام مسکن

احکام جشن و شادمانی

احکام تربیتی و ورزشی بانوان

احکام عکاسی

احکام سینما و فیل مسازی

احکام شیرینی پزی و قنادی

احکام انتخابات

احکام مدیریت و کارمندی

احکام و آداب حجاب و عفاف

احکام و آداب معلمان و استادان

احکام و آداب دانش آموزی و دانشجویی

احکام تلفن همراه

احکام طلافروشان

محمد حسین فلا حزاده

مهدی رفیعی

اسماعیل محمدی

فاطمه استشاره

محمد حسین فلا حزاده

مریم واعظ

جواد افتخاری

علی اکبر سرشار

حسینیه عظیمی

غلامرضا قلی زواره

شمس الله صفرلکی

اعظم سپهری یگانه

عزت احمدی

سعید عبا سزاده

محمد زراعتی

سید صیف الله نحوی

محمد علی بخشی

طاهره جباری

مسعود صفی یاری

مسعود صفی یاری

مرتضی دایی چینی

طباطبایی - جلالوند

عناوین دردست اقدام ازمجموعه فقه و زندگی

موضوع

احکام فرش وتابلو فرش

مؤلف یوسف یاوری

احکام کیف وکفش چرم

مؤلف محمدابراهیم امینی

احکام احکام پوشاک

مؤلف محمدابراهیم امینی

احکام آژانس تلفنی

مؤلف مجتبی بیتا

احکام ناشران

مؤلف حسینعلی عرب انصاری

احکام اتوبوسرانی ورانندگان

مؤلف محمد رضا یاوری

احکام صوتی تصویری

مؤلف محمود صادقی

احکام نانوایان

مؤلف ابراهیمی فرد

احکام پرندگان وپرنده فروشان

مؤلف مجتبی عابدینی

احکام اینترنت و رایانه

مؤلف محمود صادقی

احکام پارکها

مؤلف سیدمحمود موسوی

احکام عمومی اصناف

مؤلف الیاس صالحی

احکام قهوه خانه ها

مؤلف عرب انصاری

احکام الکتریکی

مؤلف الیاس صالحی

احکام عطاری وداروهای گیاهی

مؤلف داوود طبرسا

احکام بازی یارانه ها

مؤلف محمود صادقی

احکام احکام بیمه ها

مؤلف مرتضی دائی چینی