راز خوشبختی زن و شوهر

مشخصات کتاب

سرشناسه:رجائی، محمدرضا، ۱۳۴۱ -

عنوان و نام پدیدآور:راز خوشبختی زن و شوهر/ محمدرضا رجائی.

مشخصات نشر:اصفهان: مرغ سلیمان، ۱۳۹۱.

مشخصات ظاهری:۳۲۰ص.

شابک:1-84-5428-600-978

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

موضوع:زناشویی -- روابط

موضوع:زن و شوهر -- روانشناسی

موضوع:خانواده -- جنبه‌های روانشناسی

موضوع:روابط بین اشخاص -- جنبه‌های روان‌شناسی.

رده بندی کنگره:1391 2ر27ر/743HQ

رده بندی دیویی:۶۴۶/۷۸

شماره کتابشناسی ملی:۲۹۶۸۵۸۱

اشاره

نویسنده: محمّدرضا رجائی

ناشر: مرغ سلیمان

مجری تولید: کتابسرای سلام

نوبت چاپ: اول/ زمستان1391

تعداد صفحات/قطع: 320/رقعی

شابک: 1-84-5428-600-978

حروف نگار: آسیه لاریچه

صفحه‌آرایی متن: نفیسه میرفندرسکی

طراح جلد: امیر اربابان

شمارگان: 2000جلد

بهاء: 8000 تومان

مرکز پخش: اصفهان، خیابان فیض، روبروی مسجد رکن‌الملک

دفتر خیریه امام صادق علیه السلام

تلفن: 6617466 موبایل: 09139107030

حق چاپ و نشر مخصوص مؤلف است.

فهرست مطالب

عنوان صفحه

مقدمه. 22

فصل اول: راز خوشبختی خانواده

خوشبختی، واقعیت یا خیال 26

خوشبختی چیست؟!! 29

الف) رابطه‌ی خوشبختی و لذّت... 29

ب) رابطه‌ی خوشبختی و آرزو. 31

ج) رابطه‌ی خوشبختی و رضایت... 32

و) رابطه‌ی خوشبختی و نبود رنج.. 33

ز) رابطه‌ی خوشبختی و کمال.. 35

خوشبختی و خانواده 35

خصوصیات، فواید و آثار سعادت، خوشبختی و فلاح (شکوفایی) 36

عوامل خوشبختی کدامند؟ 37

فصل دوم: راه تحصیل خانواده و ضرورت آن

تعریف آداب خانواده 40

تشکیل خانواده و آدابِ آن 40

فواید و آثار سعادت‌آفرین تشکیل خانواده و آدابِ آن 40

ضرورت و اهمیت خانواده 42

جایگاه و اهمیّت خانواده 44

تحصیل خانواده‌ی شکوفا 46

فصل سوم: روابط سالم در خانواده

ارتباط چیست؟ 48

زمینه‌های ارتباط 48

پایه‌های روابط 49

نشانه‌های احترام متقابل.. 49

روابط سازنده در خانواده 51

روابط مخرّب در خانواده 52

هنر روابط سالم در خانواده 53

ده اصل و قاعده‌ی طلایی ارتباطات کلامی 56

اجزاء غیرکلامی ارتباط (نکته‌های جادویی) 60

عوامل زیر باعث می‌شود که افراد نتوانند مهارت‌های ارتباط صحیح را کسب کنند: 62

شکل روابط.. 62

اثرهای منفی رفتارهای کلامی و غیرکلامی … 65

فصل چهارم: راز خوشبختی خانواده با مراعات حقوق زن و مرد (وظایف مشترک زن و شوهر)

الگوبرداری... 69

اصول زندگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم..... 69

تعریف واژه. 73

آثار و فواید موفقیت‌آمیز ادب و معرفت در خانواده. 74

اهمیت ادب... 75

ادب زلیخا 75

اهمیت اخلاق نیکو. 77

آثار و فواید سعادت‌آفرین برخورد نیکو در خانواده. 78

راه‌های ثمربخش کسب اخلاق نیک در خانواده. 79

نمونه‌ای از رفتار رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با همسران.. 80

الف) تجمّلات زندگی.. 82

ب) کارهای سنگین و دشوار 83

آثار و فواید جان‌بخشِ دعوت کردن میهمان.. 83

والاترین الگو در میهمانی بر سر سفره‌های میهمانی.. 84

آثار و فواید شفابخشِ پرستاری... 86

راه‌های پرستاریِ برتر (نکته‌های جادویی) 87

الگوی والای پرستاری... 87

آثار موفقیت‌آمیز شوخ‌طبعی و خنده. 89

پرهیز از شوخی زیاد. 91

آفات شوخی زیاد و بی‌جا 91

آثار و فواید حیرت‌انگیز بخشش و پرهیز از کدورت‌ها 93

راه‌های پرهیز از کدورت‌ها و بخشش (راه شکوفایی) 95

عوامل آرامش‌دهنده در مسافرتِ خانواده. 96

رعایت نکات لازم در مسافرت زن و شوهر (نکته‌های عسلی) 97

انواع تفریحات سالم (روش‌های نشاط در زندگی) 97

تعریف واژه. 99

راز فروتنی زن و شوهر. 99

تحصیل تواضع و فروتنی (پله‌های ترقّی را طی کنیم) 100

تعریف واژه. 101

اهمیت رازداری... 102

فواید و آثار پیروزی آفرینِ حفظ اسرار 102

مفاسد افشاء اسرار (جهنم سوزانِ زندگی) 105

شکایت از روزگار 106

آثار و فواید رضایت‌بخشِ سپاسگذاری و تشکر. 107

راه‌های مفیدِ تشکر و سپاسگذاری از همسر. 109

تشکّر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از حضرت خدیجه علیها السلام..... 111

آثار و فواید پسندیده‌ی سلام کردن زن و شوهر به یکدیگر. 112

قرآن و سلام کردن.. 113

آثار و فواید شگفت‌آورِ نام را نیکو صدا زدن.. 114

راه‌های صدا زدن پسندیده و نیکو. 115

تعریف واژه 115

مفاسد عیب‌جویی (چاه ضلالت و نادانی) 118

علاج عیب‌جویی.. 120

عیب‌جویان در ردیفِ چه کسانی هستند؟. 120

تعریف واژه. 122

فواید و آثار جاویدانِ محبت و عشق.. 123

سیمای موفق زن و شوهر محبّ... 125

عوامل محبت‌زا از دیدگاه معصومین.. 125

عشق و محبتِ همسر. 126

مهر و محبت شوهر. 127

تعریف واژه. 127

آثار و فواید جاویدانِ مشورت... 128

با چه کسانی مشورت کنیم؟ (راهِ خردمندی) 129

تعریف واژه. 130

روش معاشقه. 130

نقاط تحریک زن.. 132

مرحله‌ی فرونشینی.. 133

احکام و شرایط نزدیکی کردن.. 135

مجامعت با زن مستحاضه. 135

تعریف واژه. 136

اهمیّت نظافت و پاکیزگی.. 137

فواید و آثار شگفت‌انگیز نظافت و آراستگی.. 138

الف) پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و آراستگی.. 139

ب) امام صادق علیه السلام و آراستگی.. 141

ج) امام کاظم علیه السلام و آراستگی.. 141

تعریف واژه. 142

اهمیت وقار 143

زندگی برتر با فواید و آثار وقار 143

تحصیل وقار (خودسازی باوقار) 144

تعریف واژه. 146

انواع همکاری... 146

الف) والاترین الگوی کمک‌رسانی و همکاری در خانه و معنویت آن.. 147

ب) والاترین الگوی کمک‌رسانی و همکاری در خانه. 149

آثار و فواید پیروزمندانه‌ی کمک‌رسانی و همکاری خانواده. 151

فصل پنجم: راز سعادت خانواده با مراعات حقوق زن (همسرداری)

تعریف واژه. 155

شادکامی با آثار و فواید امنیت خانواده. 156

اهمیت امنیت... 158

راه‌های برقراری امنیت خانواده (زندگی با ثبات) 158

رابطه‌ی امنیت و خوشبختی.. 159

سوءظن و بدگمانی چیست؟. 159

خوش‌بینی یعنی چه؟. 160

فواید و آثار سعادت آفرین خوش‌بینی.. 161

تعریف واژه. 164

ریشه و منشاء اعتیاد (چاه ضلالت و گمراهی) 165

مفاسد اعتیاد (عوامل بدبختی) 166

شوهر الگو و نمونه. 167

علاج اعتیاد (بهشت برین زندگی) 168

تعریف واژه. 170

سخاوت و معنویت... 171

عواقب بد تنبیه و توهین به زن.. 174

تعریف واژه. 176

نفقه شامل چه چیزهایی می‌شود؟. 176

وجوب نفقه زن بر شوهر. 177

هدف نفقه یا تأمین مخارج خانواده. 177

تلاش برای توسعه و سلامت اقتصادی خانواده. 179

قناعت... 182

همکاری... 182

فصل ششم: راز شکوفایی خانواده با مراعات حقوق مرد (شوهرداری)

خوب شوهرداری کن تا خوشبخت شوی... 185

همسر خوب، بهترین یاور شوهر است... 186

خانواده‌ی نمونه. 187

حفظ حرمت شوهر. 190

از دستوراتش اطاعت می‌کنم.. 194

تعریف واژه. 194

اهمیت امانت‌داری و راستگویی.. 195

الف) صداقت و آگاه کردن شوهر از حال خود. 196

ب) نگهداری اموال منزل.. 196

زن امانت‌دار 198

توافق اعضاء خانواده برای انتخاب غذا 199

آن گدا خودِ من بودم. 200

تعریف واژه. 206

انگیزه‌ی حجاب اسلامی.. 206

اهمیت حجاب... 209

ریشه و منشاء حجاب... 209

ویژگی‌ها، فوائد و آثار حجاب... 209

حجاب کامل.. 214

غنچه و گل.. 214

تحصیل حجاب (راه رستگاری) 215

تعریف واژه. 216

میل به آمیزشِ شرعی از معنویات است... 217

سنت پیامبران.. 217

ترک همخوابگی.. 218

پرهیز از آمیزش زیاد. 218

تعریف واژه. 219

اقسام طلاق.. 221

نگه‌داشتن عدّه. 222

راه علاج طلاق (راه سعادت) 223

تعریف واژه. 225

اهمیت عفت... 225

انواع عفت... 225

فواید و آثار عفت (راه بهروزی) 227

رابطه‌ی عفت و غیرت... 228

شاگرد بزاز 229

حفظ عفت شوهر. 231

تعریف واژه. 232

بیشتر از حد توان از شوهر درخواست نکن.. 234

فصل هفتم: راز موفقیت با صفات معنوی زن و شوهر

ثواب اهل قرآن.. 250

فصل هشتم: نیکبختی و موفقیت در تحکیم بنیاد خانواده با بهبود روابط فامیلی زن و شوهر

اصل ارتباط با عروس و داماد خود 256

الف) رابطه‌ی پدر زن با دامادِ سرفراز 258

ب) رابطه‌ی مادر زن با داماد. 259

ج) رابطه‌ی مادر شوهرهای مهربان نسبت به عروس خود. 259

د) رابطه موفقیت‌آمیز عروس با مادر شوهر. 260

نقش آقا دامادها در ایجاد رابطه‌ی گرم و صمیمی و… 261

نقش و اساس ارتباطات سالم خویشاوندی و استمرار آن 262

فصل نهم: وظایف پدر و مادر

خانواده‌ی الگو با عمل به حقوق فرزندان 267

الف) خوابگاه. 279

ب) بوسیدن کودکان.. 280

ج) رابطه مادر با کودک... 280

الف) کار و تلاش.... 287

ب) همکاری با خانواده. 287

فصل دهم: وظایف فرزندان

وظایف فرزندان (راه رستگاری) 291

حقوق والدین بطور فهرست‌وار 296

استغفار و دعا برای والدین در زندگی و پس از مرگشان 298

حقوق والدین پس از مرگ 299

آثار و فواید برخورد نیکو با والدین (راز سعادت) 300

داستان.. 304

عاقبت آزردن والدین (جهنم سوزان زندگی) 306

داستان.. 308

فهرست منابع کتاب 311

مقدمه

خداوند بزرگ و متعال را سپاس می‌گویم که به این حقیر منّت نهاد، تا گامی دیگر در راه تألیف حقایق اسلامی بردارم. البته کتاب‌های فراوانی در زمینه خانواده به رشته‌ی تحریر درآمده است و طی قرون متمادی این منابع و کتاب‌ها در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است. در عصر حاضر نیز نویسندگان و مؤلفان عالیقدر موضوعات مختلف خانواده را مورد تحقیق و پژوهش قرار داده و آن را به شیوه‌های گوناگون بیان نموده‌اند.

اینجانب نیز به لطف الهی توفیق یافتم کتابی درباره‌ی راز خوشبختی خانواده تألیف کنم که امیدوارم مورد استفاده و پسند خوانندگان عزیز قرار گیرد.

کتاب حاضر در ده فصل نگارش شده است که فصل اول آن تحلیلی درباره‌ی خوشبختی خانواده است، و در فصل دوم ضرورت و اهمیت تشکیل خانواده بیان شده است.

فصل‌های سوم، چهارم، پنجم و ششم درباره روابط سالم در خانواده و حقوق مشترک زن و شوهر و حقوق اختصاصی آنهاست.

فصل هفتم شما را با صفات معنوی زن و شوهر آشنا می‌سازد. فصل هشتم موفقّیّت در تحکیم خانواده با بهبود روابط فامیلی زن و شوهر را بیان می‌کند و فصل نهم وظایف پدر و مادر در قبال حقوق فرزندان و فصل دهم وظایف فرزندان در قبال حقوق پدر و مادر را مورد پژوهش و بررسی قرار داده است، که امیدواریم مورد توجه مطالعه‌کنندگان عزیز قرار گیرد.

از خداوند بزرگ و منان توفیق هر چه بیشتر آشنایی با معارف اسلامی و عمل به آن را مسئلت می‌کنم.

مزیت‌ها و ویژگی‌های کتاب حاضر

ویژگی‌ها، خصوصیات و مزیت‌های این کتاب عبارتند از:

از بیش از هشتاد منبع بسیار مهم و نیز از کتاب‌های بسیار مفید و خواندنی استفاده شده است. و در آخر کتاب فهرست منابع آن را به ترتیب حروف الفبا و براساس نام خانوادگی نویسندگان بیان کرده‌ایم.

آدرس منابع در پاورقی‌ها به طور کامل براساس روش تحقیق بیان شده است.

سبک ساده‌نویسی و نیز نکات دستوری رعایت شده است.

الف) سعی شده است کتابی مختصر و مفید و در عین حال جامع باشد و از مطالب اضافی پرهیز شود.

ب) مطالب کتاب روان بوده و در اصطلاح موضوعات مطرح شده «گنگ» نیست.

هر فصل به طور مستقل و مشروح بیان شده است، بنابراین شما می‌توانید هر فصلی را که خواستید پس از انتخاب مطالعه نمائید.

بنابر محتوای کتاب و مطالب آن سعی شده است نامی در خور آن انتخاب شود.

بخش‌ها، تیترها و عنوان‌ها براساس نظم و ترتیب و به ترتیب حروف الفبا تنظیم شده است.

کتاب حاضر مزیت‌ها و ویژگی‌های دیگری نیز در بردارد که خواننده عزیز هنگام مطالعه به آن پی می‌برد. ما در اینجا برای روشن شدن مطلب به یک نمونه‌ی آن اشاره‌ای مختصر می‌نمائیم:

دیدگاه دانشمندان، ادبیان و خردمندان دنیا نیز در موردِ هر موضوع مورد بررسی قرار گرفته است.

محمدرضا رجائی

زمستان سال 1390

فصل اول: راز خوشبختی خانواده

اشاره

خوشبختی، واقعیت یا خیال

بدون شک هدف از خلقت هستی و به دنبال آن خلقت انسان و پدید آمدن زندگی بشری، رساندن انسان به نقطه‌ی کمال و وصول او به بالاترین رتبه‌ی انسانی، یعنی مقام قرب و عبودیت است. از این رو انسان فطرتاً موجودی کمال‌جو و سعادت‌طلب است و همواره در پی رشد و پرورش استعدادهای درونی و فطری خویش است.

بدیهی است که مسئله‌ی سعادت و خوشبختی و اندیشیدن در راه‌های رسیدن به آن،⁽¹⁾

از مباحثی است که ذهن هر انسان پویا و طالب رشد و تعالی را آرام ننهاده و همچون آبی گوارا، سرشت تشنه‌ی او را بسوی خود فرا می‌خواند.

به سخن دیگر، هر انسانی در فطرت خود چنین حالت جستجوگری را احساس می‌کند، اما تمام انسان‌ها، این قوّه‌ی درونی را به فعلیت نرسانده و آن را به منصه‌ی ظهور نکشانده‌اند. این به فعلیت در نیامدن از آن جهت است که گوهر سعادت و خوشی امری وابسته به قوّه‌ی عقل است و انسان‌هایی در آرزوی وصول به آن بسر

می‌برند که در تقویت قوّه‌ی عاقله‌ی خود و چیره ساختن آن بر قوای حیوانی، از هیچ کوششی فروگذار نمی‌کنند.

در واقع، انسان دارای دوگونه حیات و زندگی است، حیاتی ظاهری و غیرانسانی، و حیات معنوی و الهی، کسانی به خوشبختی و حیات طیب معتقدند که حیات معنوی الهی را بر حیات ظاهری و غیر انسانی چیره سازند.

همین دلیل در جوامع ماشینی امروز، بویژه جامعه‌ی غربی، که میدان دادن و پرداختن به حیات حیوانی اثری از حیات معنوی در آنان باقی نگذاشته است، عده‌ای بر این باورند که نه تنها گوهر خوشبختی و سعادت دست یافتنی نیست، بلکه اساساً چنین گوهری وجود نداشته و جهان، جز شرّ و بدبختی و یأس، بر چیز دیگری استوار نشده است.

ترویج این فکر شیطانی سبب شده که پیرامون این نظریه غالباً در زندگی خود مأیوس بوده و سرانجام، دست به خودکشی بزنند.⁽¹⁾

استاد شهید آیت اله مرتضی مطهری با استفاده از آیه‌ی ذیل به تحلیل اشتباه این مسلک می‌پردازد:

وَ اتُو البُیُوتَ مِنْ أَبْوَابِها وَ اتَّقُو الله لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ⁽²⁾

«پسندیده آن است که به خانه‌ها از درها وارد شوید

و از خدا بترسید تا رستگار شوید.»

این دستورالعمل در آغاز بسیار ساده به نظر می‌رسد، چرا که هر عاقلی می‌داند، برای ورود به خانه باید از راه ورودی آن استفاده نمود، امّا آیه درصدد بیان مطلبی شیرین‌تر است، و آن این که تنها خانه نیست که درِ مخصوص داشته، بلکه زندگی، خوشبختی و حیات طیب نیز درِ مخصوص به خود دارد.

بسیاری از افراد، تمام عمر را در پس دیوارِ زندگی گذرانده و در سعی و تلاش برای رسیدن به محوطه‌ی خوشبختی، آب در هاون می‌کوبند و سرانجام، دچار همین تزلزل اعتقادی شده و وجود گوهر سعادت را منکراند، در حالی که خداوند سبحان در دو جمله، مدخّل خوشبختی و برخورداری از حیات طیب را نشان داده است.

آنجا که می‌فرماید:

وَ الذّینَ امَنُوا وَ عَمِلُو الصّالِحات طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآب⁽¹⁾

«کسانی که ایمان آورده و عمل صالح و نیکو انجام می‌دهند، ]یعنی از درِ مخصوص زندگی وارد می‌شوند[ خوشا زندگیشان و نیکو باد فرجامشان.»

بنابراین نه تنها خوشبختی و سعادت وجود دارد، بلکه راه وصول به آن، با برتری دادن حیات معنوی بر حیات حیوانی، بسیار هموار و ممکن است.⁽²⁾

البته منظور ما در اینجا فقط معنویات بدون مادیات نیست، بلکه منظور این است که در محدوده‌ی شرع مقدس اسلام باشد و از آنچه که حلال، طیب و طاهر است استفاده نمایند، مانند: استفاده از انواع و اقسام لذت‌های مشروعی که در دین مقدس اسلام وجود دارد.

خوشبختی چیست؟!!

اشاره

آنان که به سعادت اعتقاد دارند و بنابر فطرت خویش به دنبال آن هستند، در تشخیص «خوشبختی» به نقطه‌ی واحدی نرسیده‌اند و دیدگاه‌های مختلفی از سعادت و خوشبختی ارائه داده‌اند. برای بررسی این دیدگاه‌ها چاره‌ای جز بیان رابطه‌ی معنای سعادت با مفاهیم مربوط به آن نداریم.

الف) رابطه‌ی خوشبختی و لذّت

برخی کامیابی از امکانات موجود و رسیدن به لذت‌های ظاهری و باطنی انسان را خوشبختی دانسته و محروم بودن از آنها را رنج و شقاوت برشمرده‌اند.

حتی بسیاری از کسانی که باورهای دینی دارند و با همین باورها زندگی می‌کنند نیز دچار این اشتباه شده و دست یافتن به این لذت‌ها را اوج خوشی خود می‌دانند، و حال آن که پس از مدتی و گاه پس از رسیدن به این لذت‌های ناپایدار، دچار پشیمانی شده و راه را از چاه تشخیص می‌دهند.

در حالی که انسان خوشبخت کسی است که هرگز از رسیدن به سعادت، دچار پشیمانی نشده و حسرت ایام گذشته را به دل راه نمی‌دهد.

در واقع لذت، که نشانه‌ای از یک احساس درونی و مربوط به زمان حال است، پیرو مطبوع بودن و یا نبودن شیء خارجی برای نفس است، بنابراین سعادت و خوشی زندگی امری فراتر از درون و بیرون انسان است. خوشبختی، به مجموعه‌ی انسان تعلق می‌گیرد و اختصاص به زمان حال نداشته، بلکه شامل آینده نیز می‌شود.

خوشبختی تابع مصلحت داشتن یا نداشتن عمل است، نه مطبوع بودن یا نبودن. بدین معنا که انسان با کمک گرفتن از قوه‌ی عاقله و دستورهای شرع، به ارزیابی ظرفیت‌های خود می‌پردازد و عملی که ظرفیت بیشتری را از او سیراب کند برمی‌گزیند. چه بسیار اعمالی که مورد قبول طبع انسان است ولی به مصلحت او نیست و یا به عکس آن.

کامیابی از لذت، مربوط به یک عضو و یا دسته‌ای خاص از اعضای انسان است، که با بکار گرفتن غریزه بدست می‌آید و به عبارتی، یک مطلوب غریزی است، بدین‌سان تشخیص آن به وسیله‌ی تجربه، بسیار آسان و محدود است. امّا با نیل به خوشبختی، تنها یک عضو از اعضای انسان کامیاب نمی‌شود بلکه این مجموعه‌ی انسان است که به اوج می‌رسد. بدین جهت تشخیص عوامل آن، مشکل و بستگی به تفسیر هستی و جهان‌بینی هر فرد دارد. حال اگر خوشبختی، به معنای وصول به لذت باشد، آیا باید انسانی را که با پیروی از غریزه‌ی خود، به لذتی کوتاه دست می‌یابد خوشبخت دانست؟ و یا فردی را که با داشتن قدرت مالی، به کامیابی از امکانات اطراف خویش مشغول است، سعادتمند شمرد؟ چه بسیارند افرادی که در اوج ثروت و لذت، در لحظاتی به یک بن‌بست رسیده و احساس عطش درونی خود را ظاهر ساخته و به شکست در زندگی اعتراف می‌کنند.

بنابراین باید گفت: لذت، مقارن با خوشبختی است و هر مرحله‌ای از سعادت و خوشی زندگی، لذتی را به همراه دارد، اما نیل به هرگونه لذتی خوشبختی نیست. چه بسا لذت‌هایی که مانع از لذتی شیرین تر شده و یا مقدمه‌ای برای رنجی دردناکتراند.⁽¹⁾

ب) رابطه‌ی خوشبختی و آرزو

جمعی دیگر چنین پنداشته‌اند که سعادت و خوشبختی انسان در تحقق یافتن آرزوهای اوست، چنان که بیشتر مردم در بیان خوشبختی خود، آرزوها و نیل به آنها را بیان می‌کنند، و سعادت کامل را برای کسی می‌دانند که به تمام آرزوهای خود رسیده است؛ و اگر به بخشی از آنها رسیده باشد، به همان اندازه آن شخص را خوشبخت می‌دانند، و کسی را که به هیچ یک از آرزوهای خود دست نیافته باشد، بدبخت و بیچاره می‌دانند.

در پاسخ به چنین پنداری باید گفت که آرزو با خوشبختی در ارتباط است؛ ولی نیل به آرزوها ضامن سعادت انسان نیست. امید و آرزو سبب تحرک و تلاش انسان می‌شود. انسان در آرزوی سعادت و برای رسیدن به آن، به سختی‌های روحی و جسمی تن در می‌دهد، امّا با این همه، اسلام از یک سو به محدود کردن آرزوها دستور داده، و از سوی دیگر عمیق کردن آنها را سفارش نموده است.⁽²⁾

آری، اسلام امید و آرزوهایی را که باعث حرکتِ سازنده می‌شود، سفارش نموده است و آرزوهای دراز و واهی که انسان را از حرکت

بازداشته و سکون و بی‌حرکتی در پی داشته حتی باعث سقوط او است را نهی کرده است.

ج) رابطه‌ی خوشبختی و رضایت

دسته‌ی سوم خوشبختی هر فرد را، رضایت و خشنودی او از وضع موجود می‌دانند بر این اساس، رضایت؛ یعنی، خشنودی از حال و مرتبه‌ای که در آن هستیم، مرحله‌ای که پس از تحقق یافتن آرزو قرار دارد.

در حالت رضایت، پشیمانی راه ندارد، چرا که فرض ما بر این استوار است که شخص از وضع موجود راضی است.

همچنین احساس رضایت، حالتی است که تمام وجود انسان را سرشار و بهره‌مند می‌سازد و یک جانبه و مربوط به عضو خاصی نیست. بدین جهت اشکال مطرح شده در لذت نیز شامل آن نخواهد شد. با این وجود، هنوز نمی‌توان کسانی را که از وضع موجودشان راضی هستند، سعادتمند دانست؛ چرا که رضایت نیز مانند آرزوهای انسان، تابع علم و جهل بوده و با سطح فکر انسان در ارتباط است.

انسان‌های بسیاری از وضع موجود خود در کمال رضایت‌اند، ولی این رضایت و خیال خوشبختی آنان به علت جهل و ناتوانی از وصول به مراتب بالاتر است.

دو فرد را در نظر بگیرید؛ یکی در آرزوی رسیدن به وسایل عیش و نوش است و دیگری در آرزوی طی نمودن مراتب علمی و فکری. هنگامی که هر دو به مطلوب خود برسند و در کمال رضایت بسر برند، کدامیک را می‌توان سعادتمند و خوشبخت نامید؟!

بنابراین آنچه در سعادت انسان نقش اساسی دارد، موضوع رضایت است نه حالت رضایت، یعنی، آنچه انسان بدان راضی می‌شود اهمیت دارد، نه حالت رضایت.⁽¹⁾

البته هنگامی که موضوع رضایت، خردمندانه و آگاهانه باشد حالت رضایت ناشی از آن نیز مطلوب است.

و) رابطه‌ی خوشبختی و نبود رنج

در تمام موارد قبل، خوشبختی و سعادت را یک امر وجودی دانسته و درباره‌ی آن بحث نمودیم، امّا اگر سعادت را امری عدمی معنا کنیم؛ یعنی، سعادت را معادل با عدم رنج و درد بیان کنیم - چنانچه این فکر در بین بیشتر مردم رایج است - آیا به تعریف درستی از سعادت دست یافته‌ایم؟

واقعیت این است که این دیدگاه، ناشی از جهل و عدم آشنایی انسان با حکم الهی است. چرا که آدمی هر روز در کنار خود بسیاری از رنج‌ها و مصیبت‌ها را می‌بیند که مقدمه ای برای رسیدن او به خوشی‌های بیشتر و بالاتر می‌شود. چه دردها و بیماری‌هایی که خود درمان و سدّی در برابر دردهای بی‌درمان در انسان خواهد بود؛ چرا که سبب اختراع ابزار و امکاناتی شده است که به وسیله‌ی آن ابزار، از دردها و امراض ناگوارتر جلوگیری به عمل می‌آید.

بنابراین، نبودن این درد و رنج‌ها، نه تنها باعث سعادت انسان‌ها نیست، بلکه در بسیاری از موارد، وجود رنج و درد مقدمه‌ی وصول به سعادت است، مولوی می‌گوید:

حسرت

و زاری که در بیماری است

هر که او بیدارتر، پردردتر

پس بدان این اصل را رأی اصل‌جو

وقت بیماری همه بیداری

است

هر که او هشیارتر رخ زردتر

هر که را درد است، او بر دست بو

بنابراین مصیبت‌ها، مادر خوشی‌ها و سعادت‌ها هستند. در واقع درصدی از سعادت‌ها، مرهون وجود بلاها و دشواری‌هاست، همانطور که گاهی در دل خوشبختی، شقاوت‌ها و بدبختی‌ها تکوین می‌یابد؛ با این تفاوت، سعادتی که مربوط به مرتبه‌ی روح و روان است، متولد از یک شقاوت و بدبختی درونی نیست، و هر سعادت و خوشیِ خارجی - خارج از روح - نیز می‌تواند باعث تولد یک شقاوت و یا رنج و بدبختی بیرونی و خارجی باشد.

به عنوان مثال، زیبایی یا ثروت و…، یکی از عوامل سعادت و خوشبختی خارج از روح و روان است، اما همین عامل سعادت، می‌تواند باعث بدبختی صاحبش شود، چرا که مقدمه‌ی ورود او در بسیاری از گناهان و رنج‌ها خواهد بود.

بنابراین سعادت یک مفهوم عدمی؛ یعنی، «نبود درد و رنج» نیست، بلکه مفهومی وجودی است و با لذت، آرزو و رضایت ارتباط دارد.⁽¹⁾

ز) رابطه‌ی خوشبختی و کمال

سعادت ارتباطی نزدیک و همسان با کمال دارد و به گفته‌ی ابن‌سینا (که استاد شهید مرتضی مطّهری نیز بر آن صحّه نهاده است.):

«سعادت عبارت از به فعلیت رسیدن استعدادهای انسان بطور یکنواخت و هماهنگ است، که موجب کمال انسان می‌شود.»

یعنی فعلیت یافتن استعدادهای روحی در مراحل عبادی، سلامت نفس در مسائل اقتصادی، رام نمودن هوای نفس در بُعد اخلاقی و بدوش کشیدن وظایف اجتماعی، که شرع، عقل و وجدان بر عهده‌ی او نهاده است. خوشی زندگی؛ یعنی، وصول به حد اعلای این مراتب که همواره با لذت، رضایت، سرور و خوشحالی روحی همراه باشد.⁽¹⁾

یکی از بزرگان می‌گوید:

«کلید سعادت و خوشبختی ما در اختیار پندار و گفتار و کردار ماست.»⁽²⁾

بنابراین باید اندیشه و پندار، سخن و گفتار، اعمال و کردار ما، در خدمت رشد، ترقی و تکامل بوده، و با شکوفایی استعدادهای خویش در راه اهداف مشروع دنیوی و اخروی گام برداریم.

خوشبختی و خانواده

خوشبختی در خانواده از اهمیت بسزایی برخوردار است، زیرا محیط خانواده به عنوانِ یکی از ارکان نسبت به دو محیط دیگر است.

شخصی که در محیط اجتماع و یا محیط دانشگاه، ارکان سعادت و خوشبختی را مراعات نمی‌کند، حتماً از خانواده‌ی او نشأت گرفته است.

اگر شخصی را یافتید که در محیط دانشگاه از خصلت‌های اخلاقی بویی نبرده است و از رضیلت‌های اخلاقی برخوردار است، یکی از علل اصلی آن را عدم تربیت خانوادگی - بعلت عدم رعایت اصول سعادت در خانواده - می‌یابید. اگر کسی از دانش و آگاهی بهره‌ای ندارد، حتماً علل و عواملی در محیط خانواده نیز در آن مؤثر بوده است.

موفقیت، خوشبختی و پیروزی هر شخصی با رعایت عوامل آن در خانواده شروع می‌شود و سپس با تربیت صحیح، رشد، ترقی و تکامل در تمامی محیط‌های سه‌گانه امکان‌پذیر می‌گردد.

بنابراین خوشبختی و مراعات عوامل آن در محیط خانواده نقش بسزا و اهمیت فراوانی دارد، «ولتر» نیز می‌گوید:

«خوشبختی خانوادگی طولانی‌ترین محکم‌ترین و شیرین‌ترین سعادت‌هاست.»⁽¹⁾

خصوصیات، فواید و آثار سعادت، خوشبختی و فلاح (شکوفایی)

خصوصیات، فواید و آثار سعادت، خوشبختی و فلاح (شکوفایی)⁽²⁾

عوامل خوشبختی کدامند؟

در کتاب حاضر عوامل و رازهای خوشبختی خانواده بطور مشروح بیان شده است که امیدواریم مورد استفاده‌ی خوانندگانِ عزیز قرار گرفته و با عمل به آن به سعادت دائمی نائل آیند.

ما در مورد این موضوع به دو مرحله اشاره‌ای مختصر می‌نمائیم، امیدواریم مورد استفاده‌ی خوانندگان گرامی واقع شود:

مرحله‌ی اول

در کتاب حاضر با دانش و آگاهی به علل و عوامل سعادت و نیک‌بختی⁽¹⁾می‌توانید گام بسیار مهمی را در مورد این موضوع بردارید. برای آنکه بتوانید از مطالب این کتاب بهتر استفاده کنید، بهتر است مطالب مهم را با یک ستاره، مطالب مهم‌تر را با دو ستاره و مهم‌ترین مطالب را با سه ستاره علامت‌گذاری کنید و زیر مطالب آن به ترتیب اهمیت با ماژیک‌های رنگی مختلف خط بکشید. و هر ماه یکبار یا لااقل چند ماه یک مرتبه به آن مراجعه کرده و مطالب را به ترتیب اهمیت (براساس دسته‌بندی) مطالعه و یادآوری نمایید.

مرحله‌ی دوم

در مرحله‌ی دوم با تصمیمی جدّی و اراده‌ای محکم و خلل‌ناپذیر هر روز سعی کنید مطالب کتاب را با تمرین و ممارست در صحنه‌ی زندگی عملی سازید. در ابتدا ممکن است سخت بنظر برسد ولی با سعی و تلاش پیگیر، مقاومت و پشتکار در این راه بر این مهم فائق می‌شوید، و آنقدر این دستورالعمل‌ها را در محیط خانه بکار بسته تا عاداتی دلپسند و نیکو گردد.

«دموند اسپنسر» می‌گوید:

«هرگز ذهن خویش را با این افکار که من عوض شدنی نیستم، این جوری به دنیا آمده‌ام، زندگیم با این حرف‌ها تغییر نمی‌کند و یا وضع من با دیگران فرق دارد آلوده نسازید، زیرا اندیشه منفی همواره به نتایج منفی می‌انجامد. این افکار ماست که ما را شاد یا ناشاد، ثروتمند یا فقیر، خوشبخت یا بدبخت می‌سازد.»⁽¹⁾

آموختن نحوه‌ی زندگی در خانه و سپس عمل به آن از اهمیت خاصی برخوردار است. ما اگر همه چیز داشته باشیم و از انواع امکانات و رفاهیات زندگی بهره ببریم، اما به راز خوشبختی واقف و آگاه نباشیم، یا به آن راز جامه‌ی عمل نپوشانیم، سعادتمند و نیک‌بخت نخواهیم شد.

جیم‌ران می‌گوید:

«خوشبختی، ناشی از چیزهایی که داریم نیست، بلکه ناشی از نحوه‌ی زندگی ما است.»⁽²⁾

فصل دوم: راه تحصیل خانواده و ضرورت آن

اشاره

تعریف آداب خانواده

وجود برنامه و رعایت برنامه‌ریزی و اصول اخلاقی و تربیتی در امر خانه‌داری و حضور در خانه⁽¹⁾

یا اَیُّها الذّینَ آمَنوا قُوا اُنفُسَکم وَ أهلیکُم ناراً⁽²⁾«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خود و خانواده‌ی خود را از آتش نگه دارید…»

تشکیل خانواده و آدابِ آن

سنّت رسول و پیشوایان دین و همه‌ی فرهیختگان، ازدواج و برنامه‌ریزی برای مدیریت بهینه‌ی خانه‌داری و رعایت آن در داخل خانه است.⁽³⁾

فواید و آثار سعادت‌آفرین تشکیل خانواده و آدابِ آن

فواید و آثار سعادت‌آفرین تشکیل خانواده و آدابِ آن⁽⁴⁾

احساس بی‌کسی و تنهایی، رنج‌آورترین احساس‌هاست و زن و مرد پیش از ازدواج، هر دو از این احساس جان‌فرسا رنج می‌برند. اما خدای متعال در وجودشان جذبه و کششی نسبت به هم قرار داده است، تا با هم شوند و از این تنهایی فرسانیده و این رنج سوزنده و کدورت فزاینده، به درآیند و با آرامش و صفا و سلامت در کنار هم زندگی کنند، یکدیگر را از نظر روحی و عاطفی و جسمی، یاری دهند و کامل نمایند. فرزند بیاورند و به مشاهده گریستن و خندیدن، نشستن و رفتن و گفتن او بپردازند و شگفتی قدرت خداوند متعال را در خلق یک انسان که پیامد وجود آنهاست، لمس نمایند، معنای واقعی محبت را بیابند و با شوق و عشق به یکدیگر و به فرزند دلبندشان، به سعی و خدمت بپردازند و به سوی هدف بلند زندگی - که وصول به کمال مطلق و لقاء پروردگار متعال است - پرنشاط و شتابان حرکت کنند. بنابراین، ازدواج و تشکیل خانواده ضرورت زندگی است و باید به این ضرورت پرداخت.⁽¹⁾

ضرورت و اهمیت خانواده

اشاره

ضرورت و اهمیت ازدواج و تشکیل خانواده بر پایه‌های زیر استوار است:

1. پاسخ به ندای فطرت

تنها راهی که می‌تواند به همه خواسته‌های جنسی مرد و زن پاسخ مناسب دهد و روح پرالتهاب آنان را کاملاً متعادل و آرام سازد ازدواج و تشکیل خانواده است.⁽¹⁾و⁽²⁾

2. تکامل

بی‌گمان، انسان موجودی تکامل‌طلب است و از سویی نحوه آفرینش او به گونه‌ای است که دو جنس زن و مرد، مکمل و مایه‌ی شکوفایی و نشاط و پرورش معنوی یکدیگرند، تا آنجا که هر یک بدون دیگری ناقص است، یعنی جنس مذکر و مؤنث از نظر روحی و جسمی، به یکدیگر نیازمند و لباس یکدیگر هستند یعنی همان‌گونه که لباس، انسان را از سرما و گرما حفظ کرده، زشتی‌ها و عیوب او را می‌پوشاند و زینتی برای تن آدمی است، دو همسر نیز در زندگی زناشویی باید مکمل یکدیگر باشند.⁽³⁾

3. سنت آفرینش

قانون زوجیت در جهان آفرینش بطور عام در بین همه‌ی موجودات وجود دارد، در بین گیاهان، حیوانات، انسان‌ها و موجودات دیگر نر و ماده مشاهده می‌شود و همه‌ی آنها به همدیگر احتیاج دارند.

دستگاه بزرگ آفرینش برای رسیدن به هدف و کمال مطلوب و حفظ گونه‌های گوناگون آن به قانون زوجیت احتیاج دارد.

4. طبیعت اجتماعی

با توجّه به اینکه انسان اصالتاً موجودی اجتماعی است، نخستین و مهم‌ترین بستر فعلیّت یافتن این ویژگی در انسان، کانون مقدّس خانواده است. با ازدواج و تشکیل خانواده ستون اصلی و حیاتی‌ترین نهاد اجتماعی شکل می‌گیرد.⁽¹⁾

5. نیازی بدیهی

ازدواج و تشکیل خانواده از جمله اموری است که در همه جوامع از بدیهیات است و سیره‌ی عملی همه مردم، با هر دین و آیینی است؛ زیرا اساس ازدواج، میل و نیاز طبیعی، روحی و زیستی مرد و زن نسبت به یکدیگر است و در بیان، ضرورت آن به آیه و حدیثی نیاز نیست.⁽²⁾

جایگاه و اهمیّت خانواده

انسان، اصالتاً موجودی اجتماعی است، و نخستین بستر فعلّیت یافتن این ویژگی برترین مخلوق الهی، به طور قطع کانون مقدس خانواده است.

خانواده، اولین، مهم‌ترین و پربرکت‌ترین نهاد اجتماعی در تاریخ فرهنگ و تمدن انسانی است. خانواده، کانونی است که باید برای حفظ حرکت و کرامت انسان و تأمین سلامت جسمانی و روانی و رشد معنوی او استحکام می‌یابد.

قوام خانواده به منظور تداوم انسجام جامعه و تأمین محیطی سالم برای زیستن انسان‌ها ضرورتی انکارناپذیر است.

خانواده با پیمان ازدواج و پیوند همسری زن و مردی هوشمند و آگاه و برخوردار از بلوغ فکری و قابلیت‌های اجتماعی پایه‌گذاری می‌شود و این زوج ستون اصلی حیاتی‌ترین نهاد اجتماعی، یعنی «خانواده» را تشکیل می‌دهند.

در نظام الهی و فرهنگ قرآنی، هدف اصلی ازدواج و تشکیل خانواده رسیدن به آرامش روان و آسایش خاطر، پیمودن طریق رشد و شکوفایی، نیل به کمالات انسانی و تقرّب به ذات حق‌تعالی است.

تردیدی نیست که از تنهایی به درآمدن، همسر و همراه شدن، خانواده مستقل تشکیل دادن، ارضای کشش‌های نفسانی و غرایز طبیعی، بهره‌گیری از دوران بانشاط جوانی، کسب استقلال، حفظ عفّت و مصونیت از گناه، آرامش و تعادل اعصاب و تولید و تکثیر نسل از نتایج قهری ازدواج و بالطبع از مهمترین عوامل مؤثر در آرامش روان، آسایش فکر و جان و احساس رضامندی درونی است.

خالق حکیم و جان‌آفرین در قرآن کریم می‌فرماید:

«از نشانه‌های او اینکه همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید. و در میانتان موّدت و رحمت قرار داد.»⁽¹⁾

پس اولین و برترین معیار و نشانه‌ی برتری و سعادتمندی همسران، احساسی است که از آرامش روان و شکوفایی وجود دارند. خانه‌ای که محل آسایش و مناسب‌ترین سکوی اعتلای وجود است و همسری که مطلوب‌ترین همدل و همراه می‌باشد.⁽²⁾

بنابراین سلامت و سعادت جامعه به سلامت و پویایی نظام خانواده وابسته است و سلامت و تعادل نظام خانواده نیز به کیفیت روابط بین زن و شوهر، والدین و فرزندان بستگی دارد. در کانون خانواده، هر یک از اعضای خانواده نسبت به یکدیگر وظایفی به عهده دارند که از حقوق آنان سرچشمه می‌گیرد. این وظایف باید به شکل متقابل مورد توجه قرار گیرد تا در سایه‌ی ایفای نقش هر یک از آنان، این کانون بنیادین تقویت و تعالی یابد.⁽³⁾

هر قدر روابط فی ما بین همسران بهتر، سالم‌تر و پرجاذبه‌تر باشد، زندگی شیرین‌تر و باصفاتر می‌گردد و فرزندان پرنشاط و موفقی تربیت خواهند نمود.⁽⁴⁾

تحصیل خانواده‌ی شکوفا

الف) علمی

ب) عملی

فصل سوم: روابط سالم در خانواده

اشاره

ارتباط چیست؟

ارتباط، انگاره‌ای است برای سنجش افراد و وسیله‌ای است برای تغییر در سطح رفتار، ارتباط شامل تبادل اطلاعات و چگونگی معنی بخشیدن به این اطلاعات است. شاید تا رسیدن به سن پنج‌سالگی، بیش از یک میلیارد تجربه شرکت در ارتباط را آموخته باشیم. تا این سن از این که چطور خود را ببینیم، از دیگران چه انتظارهایی داشته باشیم و در دنیا، چه چیز به نظرمان ممکن یا ناممکن می‌آید، تصوّرهایی پیدا کرده‌ایم. این تصوّرها، راهنمای ثابت ما تا پایان عمر خواهند بود.⁽¹⁾و⁽²⁾

زمینه‌های ارتباط

زمینه‌های ارتباطی اشخاص در طول زندگی‌شان به وجود می‌آید و بر تمام روابط آنها تأثیر می‌گذارد. ارتباط در خانواده پدری از فرهنگ، جنسیت، چگونگی برقراری رابطه با دیگران و تجربه‌های روابط صمیمانه پیشین، سرچشمه می‌گیرد. این که تفاوت در زمینه‌های ارتباطی به ایجاد، رابطه بهتر کمک می‌کند یا از کیفیت آن می‌کاهد،

بستگی به آگاهی طرفین دارد. هنگامی که از زمینه ارتباطی همسر خود، آگاهی نداریم، به اشتباه تصور می‌کنیم که زمینه‌ای چون ما دارد، ولی این تصور، آشکارا مشکل‌ساز می‌شود.⁽¹⁾و⁽²⁾

پایه‌های روابط

اشاره

روابط صمیمانه دراز مدت، نیازمند ارزش نهادن به شریک زندگی است که می‌توان آن را به سه مهارت ارتباطی جداگانه تقسیم کرد:

1. احترام متقابل

اشاره

زن و شوهر به یکدیگر احترام بگذارند و هرگز به یکدیگر بی‌احترامی نکنند.

نشانه‌های احترام متقابل

الف) خواندن همسر به نام مناسب و شایسته شأن او

ب) سلام کردن هنگام ورود به منزل

ج) استقبال از شوهر و بدرقه‌ی او

2. درک و فهم متقابل

یعنی: توانایی دانستن و درک و همدلی آنچه همسر تجربه کرده است. بنابراین زن و شوهر باید در هر شرایطی همدیگر را درک کنند و در زندگی مشترک با فهم و درک کامل زندگی کنند.

3. واکنش و حساسیت مناسب

آگاه بودن از نیازهای همسر، از عناصر اساسی فرآیند ارتباط است. برخی از همسران در شناخت خواسته‌های همسرشان کوتاهی می‌کنند و در برخی موارد، زمانی را برای شنیدن نیازهای همسرشان اختصاص نمی‌دهند. همچنین زوج‌هایی نیز هستند که از بیم سوء‌استفاده، تصمیم می‌گیرند نسبت به یکدیگر حسّاس نباشند. در همه این موارد، نتیجه نهایی یکسان است، همسران در شناسایی یا ارضای نیازهای یکدیگر، شکست می‌خورند. بنابراین، از هم دور و دورتر می‌شوند.⁽¹⁾

اگر زن و شوهر بکوشند یکدیگر را بهتر بشناسند، سنگ بنای یک رابطه سالم و سازنده را پایه‌گذاری کرده‌اند. نبود شناخت کافی از موضوعی که با آن روبه‌رو می‌شویم، سرگردانی را در پی دارد و واکنش در برابر آن، با ناپختگی همراه خواهد بود.

رسیدن به تفاهم، نیازمند شناخت طرف مقابل است تا بتوان در برابر آن حساسیت مناسب نشان داد. همسرانی که اندیشه‌ها، علاقه‌ها و خواسته‌های همسر خود را به خوبی می‌شناسند و در موقعیت‌های گوناگون در برابر آنها از خود واکنش مناسب نشان می‌دهند، هیچ‌گاه در روابط‌شان با مشکل روبه‌رو نمی‌شوند.⁽²⁾

روابط سازنده در خانواده

در روابط سالم و صحیح، طرفین (زن و مرد) در مبادله اطلاعات و احساسات، در فضایی مناسب مشارکت می‌کنند، با یکدیگر هم‌آهنگی دارند و در این ارتباط، هر دو، ارزش بالایی برای خود در نظر می‌گیرند. به طورکلی، روابط انسان‌ها با یکدیگر، برپایه دو بینش متضاد استوار است: «کرامت» و «اهانت». یعنی یا بر پایه تکریم شخصیت است یا بر پایه تحقیر شخصیت.

ما در برخوردها و ارتباط‌هایمان با دیگری، بر پایه برداشت خود از او، با وی رفتار می‌کنیم. اگر انسان را موجودی با شخصیت و با عزت بدانیم، می‌کوشیم این کرامت را در او تقویت کنیم و اگر او را دارای کرامت نفس ندانیم، می‌کوشیم او را تحقیر کنیم.⁽¹⁾

از دیدگاه اسلام، ارتباطی سالم است که بر پایه تکریم شخصیت و عزت‌نفس و احترام متقابل افراد انسانی استوار باشد. روابطی که بر این اساس پایه‌گذاری شود، افراد را در برابر انحراف‌ها ایمن می‌کند، چنان که امیرمؤمنان علی علیه السلام می‌فرماید:

کسی که از کرامت نفس برخوردار شد، شهوات نفسانی در نظرش خوار و ناچیز می‌آید.⁽²⁾

روابط مخرّب در خانواده

اساس روابط ناسالم، تحقیر شخصیت طرفین است. در چنین روابطی تفهیم و تفاهم، دشوار و ارتباط، بیشتر فیزیکی است تا قلبی و احساسی. هر یک در لاک خود فرو رفته‌اند و برای حل معضلات خود تلاش می‌کنند. در این حالت ارتباط اعضای خانواده با یکدیگر، رو به ضعف می‌نهد و گفت و گوها گاه یک سویه و بسته است.

روابطی که براساس همدلی نباشد، مخّرب است. طرفین رابطه، آمادگی پذیرش نظرهای یکدیگر را ندارند و همین نپذیرفتن سخنان یکدیگر، به از میان رفتن درک و تفاهم می‌انجامد و سرانجام، ناسازگاری را در پی خواهد داشت. گاهی این تعارض‌ها موجب درگیری‌های لفظی شدیدی می‌شود و همین پرخاشگری، اختلال‌های شدید روانی ایجاد می‌کند. این رابطه نامناسب میان والدین، به دیگر اعضای خانواده، یعنی فرزندان نیز منتقل می‌شود و تأثیر نامطلوبی در شبکه ارتباطی و رفتاری آنان برجای می‌گذارد.

بررسی‌ها آشکار کرده است که در این‌گونه خانواده‌ها، نارضایتی‌ها و برخوردهای نامناسب و ناسالم، بیماری‌های جسمانی، افسردگی‌ها، اضطراب‌ها و کاهش سلامت روانی را پدید می‌آورند، به گونه‌ای که بسیاری از فرزندان این خانواده‌ها، اعتماد به نفس کمتری دارند و با احساس تنهایی و بی‌تفاوتی، شکست‌های خود را به دیگران ربط می‌دهند و همواره با ناکامی و افت تحصیلی روبه‌رو می‌شوند.⁽¹⁾

هنر روابط سالم در خانواده

لازم است زن و شوهر در آغاز زندگی نوین هم‌دیگر را بشناسند، با طرز تفکر، اخلاق، خواسته‌ها، تمایلات و توان جسمی هم‌دیگر آشنا شوند، از نقاط ضعف و قوت یک‌دیگر آگاهی یابند و این شناخت هم به منظور تحیکم بنیاد زناشویی و دست‌یابی به راه‌های تنظیم زندگی، تعدیل خواسته‌ها و حداکثر استفاده کردن از امکانات موجود باشد، نه به قصد عیب‌جویی و کشف نقاط ضعف شخصی مقابل. خلاصه این که این شناخت باید به قصد اصلاح، خیرخواهی و استوار ساختن بنیاد خانواده صورت گیرد، نه به منظور بهانه‌گیری، عیب‌جویی و اشکال تراشی.

اگر با چنین دیدی درصدد شناخت یک‌دیگر برآمدند و در همدیگر نقطه‌ی ضعفی یافتند، هرگز سروصدا راه نمی‌اندازند، بلکه سعی می‌کنند وضع موجود را اصلاح نمایند. نقطه‌ی ضعف، از دو حال خارج نیست: یا نقصان جسمانی است و یا اخلاقی و روانی. اگر نقص جسمانی قابل اصلاح است، که در این صورت باید درصدد چاره برآیند و از، طریق معمول، آن را اصلاح نمایند. چنان‌چه نقص جسمانی قابل اصلاح است، که در این صورت باید زندگی خود را با وضع موجود تطبیق دهند و تا پایان عمر با هم زندگی کنند. و اما اگر نقص اخلاقی و روانی است، در این صورت با خیرخواهی و تفاهم، درصدد اصلاح آن برآیند، و اگر با بردباری و مهربانی عمل نمایند، غالباً اصلاح و حداقل تعدیل خواهد شد و اگر در اصلاح عیب اخلاقی توفیق نیافتند، باز هم به صلاح آن‌هاست که با گذشت و

اغماض، آن را نادیده بگیرند و خود را با وضع موجود تطبیق دهند. مرد اگر نقصی در همسرش می‌بیند و احساس می‌کند که قابل اصلاح نیست، همسرش را با همان نقص بپذیرد و تصمیم بگیرد هر طور شده با او زندگی کند. مثلاً، اگر همسرش عصبانی است، اسباب عصبانیت او را فراهم نسازد و اگر عصبانی شد، بردباری و گذشت نشان بدهد. اگر زود رنج است سعی کند وسیله‌ی رنجش او را فراهم نسازد و اگر رنجیده شد از او دل‌جویی کند.

اگر در زندگی نامنظم است و تأکیدات و توصیه‌ها هم در او کارساز نیست، با گذشت و فداکاری، خود را با وضع موجود تطبیق دهد و مقداری را نادیده بگیرد و بعضی‌ها را هم خودش منظم سازد.

اگر وسواسی و بدبین است، اسباب بدبینی او را فراهم نسازد و سعی کند بدبینی و سوءظن او را با مهربانی و خیراندیشی برطرف سازد و…

به هر حال زن و شوهر باید توجه داشته باشند که جز معصوم علیهم السلام، هیچ کسی بی‌عیب و نقص نیست، نهایت این که هر انسانی عیب یا عیوب خاصی دارد و دیگری عیب‌هایی دیگر. انسان باید فکر کند مگر خودش بی‌عیب است که از همسرش انتظار دارد کاملاً بی‌عیب باشد. البته بیش‌تر عیب‌ها قابل اغماضند و می‌شود با تحمل آن‌ها، خوش و خرم زندگی نمود. حیف نیست انسان با مشاهده‌ی یک عیب کوچک، زندگی را بر خود و همسرش تلخ و ناگوار سازد؟!

به هر حال مهم‌ترین وظیفه‌ی زن و شوهر در آغاز زندگی، شناخت یکدیگر و در مرحله بعدی، فرا گرفتن آیین همسرداری است. فکر نکنید که همسرداری کار ساده‌ای است، بلکه فن بسیار ظریف و حساسی است که نیاز به علم و آگاهی دارد.

زن و شوهر باید در آغاز زندگی، فن همسرداری را بیاموزند و به مرحله‌ی عمل درآورند و اگر در این‌باره کوتاهی کنند، عواقب سوء آن را در آینده‌ای نزدیک مشاهده خواهند کرد. در آن زمان دیگر اصلاح، دشوار و چه بسا غیرممکن خواهد بود.

لازم است یادآور شوم که دوران اول ازدواج، یعنی دو سه سال اول زندگی زناشویی، دوران بسیار حساس و مهم در واقع خطرناک است؛ زیرا دختر و پسری که زندگی جدید را آغاز می‌کنند قبلاً برای همسرداری آماده نشده بودند. به این دلیل، برخورد آن‌ها غالباً حساب شده نیست، ناچارند آیین‌همسرداری را به وسیله‌ی تجربه و در طول سال‌های متمادی فراگیرند، و به تدریج خودشان را تعدیل کنند و با شرایط جدید تطبیق دهند. چون خام و بی‌تجربه‌اند ممکن است به کار خطرناکی دست بزنند و بنیاد خانواده را در معرض انحلال قرار دهند. چه بسیارند افرادی که در اثر عجله و لج‌بازی بی‌دلیل در سال‌های اول زندگی، بنیاد ازدواج خود را متلاشی نموده‌اند، در صورتی که اگر مقداری صبر و بردباری به خرج می‌دادند، می‌توانستند با تحمل هم‌دیگر به زندگی ادامه دهند. بنابراین، به عروس و دامادهای جوان توصیه می‌کنم که در دوران اول ازدواج، صبر و عاقبت‌اندیشی بیشتری از خود نشان دهند تعادل

اعصاب خویش را حفظ کنند و از هرگونه اقدام تندی جداً اجتناب نمایند و سعی کنند مشکلاتشان را با تفاهم و انصاف حل و فصل نمایند، حتی اگر احساس می‌کنید که ازدواج شما قابل دوام نیست، باز هم در طلاق عجله نکنید، بهتر است موضوع را با افراد آگاه و خیرخواه در میان بگذارید و از آن‌ها نظرخواهی کنید، از لج‌بازی دست بردارید و در اطراف موضوع خوب بیندیشید، آن‌گاه برطبق مصلحت عمل کنید.⁽¹⁾

ده اصل و قاعده‌ی طلایی ارتباطات کلامی

اشاره

ده اصل زیر به منزله‌ی قواعدی طلایی هستند که رعایت آن‌ها به بهبود روابط همسران کمک شایان توجهی می‌کند:

1. آمادگی برای توهین نکردن

به فرد مقابل توهین نکنید و او را با کلمات و نام‌های توهین‌آمیز خطاب نکنید. از تحقیر کردن، شرمنده کردن یا مسخره کردن همسرتان، اجتناب کنید.

2. آمادگی برای صداقت

اگر چیزی از همسرتان می‌خواهید به طور مشخص و واضح آن‌چه را می‌خواهید بیان کنید. رو راست باشید و از حاشیه رفتن و در لفافه حرف‌زدن اجتناب کنید.

3. استفاده از افکار و احساسات خود

نقطه نظرهای خود را به طوری که مشخص است نظریات شماست بیان کنید نه به صورتی که واقعیت مطلق است. به عنوان مثال:

«به نظر من این‌طور می‌آید که تو احساس من نسبت به مادرم را نادیده می‌گیری.» در نتیجه، به گونه‌ای حرف بزنید که مالکیت شما بر فکر و احساستان اعلام شود.

4. بیان احساسات خود

وقتی احساس‌های خود را بیان می‌کنید خیلی ساده بگویید چه احساسی دارید (به عنوان مثال من احساس می‌کنم…) بدون توجه به این که آن‌ها چقدر به نظر دیگران غیرمنطقی یا ابلهانه بیاید. اگر فکر می‌کنید همسرتان از بیان رُک احساستان ناراحت می‌شود می‌توانید قبل از بیان آن بگویید: «امیدوارم از صداقت من نرنجی ولی هر چه باشد تو همسر منی و من با تو صادق نباشم پس با کی صادق باشم.» البته در نظر داشته باشید که بیان خودخواهانه‌ی احساس مدنظر نیست مثل این جمله: «حالمو به هم می‌زنی» این یک پرخاشگری آشکار و یک توهین به همسر است نه بیان همدلانه‌ی احساس‌ها.

5. به جای داد و بیداد در مورد حس عصبانیت خود و دلیل آن حرف بزنید

اگر عصبانی هستید بگویید که چنین احساسی دارید. داد و فریاد نزنید، صدای خود را بلند نکنید، حرف‌های توهین‌آمیز و متلک نگویید، خیلی روشن بگویید از چه چیزی ناراحت شده‌اید. اگر غیرتی شده‌اید یا

تحقیر، حرف بزنید نه این که با بیان احساس به شکل پرخاشگرانه و نه بالغانه، بخواهید ضعف و حقارت خود را پنهان کنید.

6. تدارک و مقدمه‌چینی

اگر می‌خواهید از فردی انتقاد کرده یا مشکلی را بیان کنید، بهتر است با یک مقدمه‌ی مثبت شروع کنید یا حداقل نشان دهید که نقطه‌نظرهای فرد مقابل را درک می‌کنید (به عنوان مثال می‌دانم که تو قصد مثبتی داشتی… ولی…)

7. تعمیم بیش از حد، سرزنش محسوب می‌شود

در مورد او قضاوت نکنید و بیش از اندازه مسائل را در مورد او تعمیم ندهید. به عنوان مثال شما همیشه نسبت به کارتان بی‌حوصله هستید یا شما همیشه دعوا را شروع می‌کنید. تعمیم بیش از حد سرزنش محسوب می‌شود. انصاف را فراموش نکنید اگر دو بار است که از همسرتان می‌رنجید نگویید «تو همیشه مرا می‌رنجانی!» این باعث ناامیدی و خشم او می‌شود.

8. رفتار ملایم و عدم تهدید

«این آخرین باریه که می‌گم… دفعه‌ی بعد من می‌دونم و تو… حالا ببین چیکار می‌کنم…» گفتن این جمله‌ها فقط بر ضعف درونی شما دلالت دارد و نشان می‌دهد سررشته‌ی رابطه‌ی زناشویی از دست شما خارج شده است.

9. رعایت اصول صلح‌طلبانه در زندگی

روی حل مشکل تمرکز کنید و تمایل نشان بدهید که مصالحه می‌کنید و با دیگران کنار می‌آیید. از دادن پیشنهاد نترسید و به خاطر اشتباه‌های خود عذرخواهی کنید. حاشیه رفتن و نبش قبر خاطره‌ها نشان می‌دهد که شما کم آورده‌اید و فقط قصد به کرسی نشاندن حرف خود را دارید.

10. رعایت اصولی که به تحکیم و ارتقاء روابط همسران کمک می‌کند

مهم‌تر از همه، به حرف‌های همسرتان با دقت گوش کنید. حرف او را قطع یا نفی نکنید، فکر او را حدس نزنید (ذهن‌خوانی) و نگویید «می‌دونم چی می‌خوای بگی دیگه» فقط برداشت و درک خود را از نقطه‌نظرهای همسرتان بیان نکنید. به یاد داشته باشید یک فرد بالغ می‌تواند صبر و تحمل و گوشی شنوا داشته باشد و وسط حرف همسر پریدن شخصیت نابالغ و بچه‌گانه شما را نشان می‌دهد.

با توجه به آن‌چه گفته شد رابطه‌ی اصولی است، که به تحکیم و ارتقاء روابط همسران کمک می‌کند.⁽¹⁾

اجزاء غیرکلامی ارتباط (نکته‌های جادویی)

اشاره

اجازه دهید چند مورد مهم ارتباط غیرکلامی را با ذکر مثال شرح دهیم:

1. تماس چشمی

اجزاء غیرکلامی ارتباط خیلی مهم هستند و به ویژه در ارتباط همسران نقش کلیدی بازی می‌کنند. جالب این‌جاست که خانواده‌ها در تربیت رایج به این مؤلفه‌ی مهم دقت نمی‌کنند. به عنوان مثال ارتباط بدون تماس چشمی معنا ندارد ولی برخی خانواده‌ها تماس چشمی کودک را تنبیه می‌کنند و آن را بیانگر عدم احترام به بزرگ‌تر و نشان‌دهنده‌ی پررویی کودک می‌دانند. متأسفانه برخی خانم‌ها حتی جلوی همسرشان تماس چشمی را بیانگر عدم حجب و حیا می‌دانند.

2. حالت‌های بدن

مثل بالا انداختن شانه‌ها، تکان دادن دست، پوزخند و هر چیز دیگر که در آن حرف زدن نیست، اما دنیایی حرف دارد، مثلِ «فلانی با چشم و ابرویش حرف می‌زند.»، بیانگر این مهم است.

3. فاصله (حفظ حریم شخصی طرف مقابل)

برای این‌که حرفتان را به همسرتان بزنید لازم نیست به او بچسبید. حفظ فاصله به ویژه در زدن حرف‌های جدی لازم است. برخی همسران پارا از این هم فراتر گذاشته و حتی با هل دادن همسر، با او حرف می‌زنند! تمام این‌ها عدم احترام به همسر را نشان می‌دهد. هنگام حرف‌های جدی بایستی یک قدم فاصله را با همسر حفظ کنید و به حریم او احترام بگذارید.

4. کیفیت اشارات، حرکات بدن و حالت‌های چهره

به خاطر اهمیت حالت‌های چهره آن را دوباره ذکر می‌کنیم. از همسرتان تعریف می‌کنید اما لحن و حالت چهره‌تان پوزخند و تحقیر است.

5. منظور از سکوت

در فرهنگ و ادبیات ما از مزایای سکوت بسیار گفته‌اند. منظور از سکوت بی‌تفاوتی یا بی‌محلی کردن به همسر نیست. سکوت باید وسیله‌ای برای فهم بیشتر باشد نه این‌که اگر لازم است حرف بزنید به سنگر سکوت برای عدم پذیرش اشتباه خود پناه ببرید.

چرا با وجود این که همه‌ی همسران می‌گویند ما اهل منطق و گفت و گوئیم باز مشکل پیش می‌آید، مگر همین که بگوییم اهل منطقیم کافی نیست؟

اگر همه‌ی زوج‌ها مایل هستند که با همسر خود گفتمان داشته باشند، پس چرا خیلی از مواقع در این زمینه با مشکل روبرو می‌شوند؟

پاسخ به این سؤال این است که ایجاد گفتمان نیاز به مهارت‌های ارتباطی دارد که متأسفانه بسیاری از افراد وقت و زمان لازم را برای فراگیری این مهارت‌ها صرف نمی‌کنند، هر چند که ممکن است انگیزه‌ی بالایی هم برای کسب این مهارت‌ها داشته باشند. یا لزومی برای آن نمی‌بینند و نمی‌دانند که ارتباط نیز یک مسأله‌ی فنی است.

عوامل زیر باعث می‌شود که افراد نتوانند مهارت‌های ارتباط صحیح را کسب کنند

1. عدم الگو یا الگوهای مناسب

پیش‌تر هم ذکر شد که از نظر فرهنگی و آموزش خانواده ارتباط غیرکلامی ترویج و تصحیح نمی‌شود.

2. مشخص نبودن مهارت‌های ارتباطی

یعنی کسی به آن‌ها نگفته که ارتباط صحیح چه‌طور باید باشد.

3. واضح نبودن تبعات ارتباط غیرمؤثر

همسران نمی‌دانند رابطه‌ی غیرمؤثر چگونه زندگی آن‌ها را نابود می‌کند. اگر هنوز این اصل را نپذیرفته‌اید. دوباره این فصل را از ابتدا بخوانید. در بسیاری از موارد زوج‌ها ممکن است به علت فقدان مهارت در این زمینه با مشکلات بسیار زیادی مواجه شوند، اما اغلب اوقات علت مشکلات خود را به عوامل دیگری نسبت می‌دهند تا نداشتن مهارت گفت‌وگو کردن.⁽¹⁾

شکل روابط

اشاره

انسان به برقراری ارتباط با اطرافیانش نیاز دارد و هیچ‌گاه مایل به ترک آن روابط نیست و در هر مرحله‌ای از رشد، این رابطه به گونه‌ای

ویژه نمایان می‌شود. در برخی مراحل خواهان گونه‌ای از روابط و با رشد بیشتر، در پی برقراری رابطه‌ای دگرگون با دیگران است.

به طورکلی، شکل روابط انسان با دیگران را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: روابط فیزیکی یا جسمانی، روابط اجتماعی و روابط عاطفی.

1. ارتباط فیزیکی یا جسمانی

نخستین ارتباط والدین - به ویژه مادر - با کودک، ارتباط جسمانی و فیزیکی کامل است. در مراحل نخستین به وجود آمدن کودک؛ یعنی در دوران جنینی، ارتباط جسمانی مادر و جنین، چنان محکم و استوار است که حتی خود مادر نیز با جنین خود احساس دوگانگی نمی‌کند.

وقتی مادر، وجود فرزند را در درون خود احساس نمی‌کند، خود و جنین را دو چیز نمی‌داند، بلکه جنین را عضوی از اعضای بدن خود می‌شمارد.

چنین ارتباطی به تدریج کاهش می‌یابد و کودک به آرامی، مسیر استقلال جسمانی از مادر و اطرافیان خود را می‌پیماید.

با تولد، کودک از بدن مادر جدا می‌شود، ولی هنوز به مادر و آغوش او وابسته است و گاهی نیز در آغوش پدر یا دیگران جای می‌گیرد. این وابستگی به تدریج چنان کاهش می‌یابد که از حد دست دادن یا در کنار یکدیگر نشستن و روبوسی کردن، فراتر نمی‌رود. حتّی در مواردی - به ویژه در دوره نوجوانی - ممکن است

نوجوان از این‌گونه تماس‌ها نیز گریزان باشد و مایل نباشد که حتی مادر یا پدر خود را ببوسد.⁽¹⁾

2. روابط اجتماعی

کاهش در ارتباط فیزیکی و جسمانی معمولاً با افزایش ارتباط اجتماعی، یعنی چشم در چشم داشتن، با یکدیگر گفت‌وگو کردن، در کنار یکدیگر و… همراه است. ارتباط اجتماعی معمولاً پیرو عادت‌های عرفی است. هر جامعه‌ای بر پایه عرف خود، اشکالی از ارتباط اجتماعی را برای والدین و فرزندان تعریف می‌کند و عمل به آن را از آنان انتظار دارد.

بر پایه عرف ما، انتظار می‌رود که فرزند به والدین خود سلام کند، حرمت آنها را نگه دارد و از آنان اطاعت کند. در مقابل، انتظار می‌رود که والدین نیز به فرزند خود با محبت توجه کنند، حرمت او را پاس دارند و نیازهایش را برطرف سازند.

ارتباط اجتماعی، سطحی پیشرفته‌تر نسبت به ارتباط فیزیکی و جسمانی است. در حقیقت، ارتباط جسمانی کودک پس از رشد بیشتر و بهتر کاهش می‌یابد و بر ارتباط اجتماعی‌اش. با والدین، هم‌سالان، مربیان و اطرافیان افزوده می‌شود.⁽²⁾

3. روابط عاطفی

ارتباط عاطفی، بر پایه عشق و محبت استوار است. ارتباط عاطفی، از نخستین نیازهای انسان است. هر چند کودک با پرورش و رشد ممکن است از نیاز جسمانی و فیزیکی بی‌نیاز شود، ولی هیچ‌گاه از توجه و محبت دیگران بی‌نیاز نمی‌شود و این نیاز تا آخرین مراحل زندگی هم وجود دارد. هر چه رابطه عاطفی شخصی با اطرافیان قوی‌تر باشد، آرامش روانی بیشتری برای او به ارمغان می‌آورد و در میان جمع، صمیمیت بیشتری احساس خواهد کرد.⁽¹⁾

اثرهای منفی رفتارهای کلامی و غیرکلامی بر کودکان، به علت درگیری والدین (بی‌ثباتی در خانواده)

کودکانی که والدین آن‌ها مدام با هم درگیرند ممکن است مشکلات عاطفی و رفتاری متعددی نشان دهند که بعضی از آن‌ها عبارتند از:

در نتیجه، در یک جمع‌بندی قضاوت را به خودتان واگذار می‌کنیم. آیا درگیری و نزاع شما با همسرتان ارزش این همه هزینه را دارد؟ کودکان رشد یافته در محیط اختلاف و تعارض جز کمبود عزت نفس و اضطراب و بدبینی مضاعف چیزی دستگیرشان نمی‌شود.⁽¹⁾

فصل چهارم: راز خوشبختی خانواده با مراعات حقوق زن و مرد (وظایف مشترک زن و شوهر)

اشاره

زن و شوهر هر یک به تنهایی حقوق و وظایفی دارند که در بخش‌های بعدی به آنها می‌پردازیم، اما در این بخش به حقوق مشترک زن و شوهر و وظایف آنها در قبال یکدیگر می‌پردازیم. وظایفی که با رعایت آن می‌توانند نیک‌بختی و سعادت را از آنِ خانواده‌ی خویش سازند و اگر آنها مراعات نشود، ممکن است به حس کدورت، دعوا، قهر، طلاق و انتقام‌جویی بیانجامد اکنون با هم وظایف مشترک زن و شوهر را می‌خوانیم:

1. آداب انتخاب الگوی خانوادگی

اشاره

زن و شوهر باید در زندگی الگوها و نمونه‌هایی را انتخاب نموده و از آنان پیروی نمایند. این الگوها و نمونه‌ها باید در همه‌ی ابعاد زندگی سرلوحه‌ی انسان‌ها بوده و در زمینه‌ی خانوادگی در ردیف کامل‌ترین افراد باشند، تا زن و شوهر با سرمشق قرار دادن آنها در بُعد خانوادگی به سعادت، خوشبختی و موفقیت برسند.

برترین نمونه‌ها و الگوها بزرگان دینی هستند که کامل‌ترین افراد در همه‌ی ابعاد و زمینه‌ها و همینطور در زندگی خانوادگی بوده‌اند، و می‌توانند درس‌های بزرگی در این رابطه به ما داده و ما را در هدف مقدسمان یاری رسانند.

الگوبرداری

یکی از حالات تربیتی انسان حالت الگوپذیری و همانندسازی است. هر انسانی براساس قانون خلقت دارای حسّ پیروی است و به دنبال الگو و مدل برای الگوبرداری در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خویش است. خانواده‌های زنده و پویا باید به دنبال الگویی مناسب و استاندارد برای اتخاذ روش و منش و تنظیم معادلات خانوادگی باشند، در فرهنگ شیعه، وجود مفاخر آسمانی و انسان‌های کامل معصوم، سرمایه‌ای بزرگ و معنوی و پشتوانه‌ای ارزشمند برای الگوبرداری به شمار می‌روند.

سیره‌ی زندگی خانوادگی رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، حضرت علی علیه السلام و حضرت زهرا علیها السلام از مهمترین پشتوانه‌ها و در زمره‌ی ذخایر مهم تربیتی برای خانواده‌هاست. از دیدگاه مدیریتی وجود الگو، رشد و سازندگی، شتاب و سلامت و تربیت خانواده را تضمین می‌کند در همین راستا به دوازده اصل از اصول زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و بیست و دو اصل از اصول زندگی مشترک امیرالمؤمنین علیه السلام و حضرت زهرا علیها السلام به صورت فهرست‌وار اشاره می‌کنیم.⁽¹⁾

اصول زندگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم

اصول زندگی مشترک امیرالمؤمنین علیه السلام و حضرت فاطمه علیها السلام

2. آگاهی

یک زن و شوهر الگو و نمونه با آگاهی کامل از مسائل و مشکلات خانواده و هنر همسرداری در این بُعد زندگی با بصیرت و از روی آگاهی با مسائل خانواده با یکدیگر برخورد می‌نمایند و همیشه سعی دارند بر دانش و آگاهی خویش بیفزایند و با خریداری کتاب‌های متنوع در این زمینه، cdهای آموزشی، زمینه‌های آگاهی خود را

فراهم می‌نمایند. چنین خانواده‌ای که آگاهی را سرلوحه‌ی زندگی خویش قرار داده است، در مشکلات و سختی‌های زندگی هیچگونه گزندی نمی‌بیند و همیشه شادکام است.

مطالعه‌ی کتاب به آدمی روح می‌بخشد، و باعث رشد و تعالی انسان می‌گردد و در ضمن کتاب‌هایی که راه‌های رسیدن به موفقیت و خوشبختی را شرح داده است، بهترین هدایت‌گر و راهنما برای سعادت و نیکبختی خانواده است.

تولستوی می‌گوید:

«در دنیا لذتی نیست که با لذّت مطالعه برابری کند.»

هنگامی که انسان با تمرین و ممارست به مطالعه‌ی کتاب علاقه‌مند گردید و عشق به آن را در خویش زنده کرد، هیچ لذّتی را در دنیا با لذت مطالعه عوض نمی‌کند، و همیشه دوست دارد به مطالعه‌ی کتاب بپردازد.

الیور اسمیت درباره‌ی مطالعه‌ی کتاب چنین می‌گوید:

«در مرتبه‌ی اول که یک کتاب خوب می‌خوانیم، مانند آن است که با یک دوست جدید آشنا شده‌ایم، وقتی که همان کتاب را دو مرتبه می‌خوانیم، مانند آن است که دوست قدیمی را مجدداً ملاقات کرده‌ایم.»⁽¹⁾

همان‌گونه که بیان کردیم، در هنگام مطالعه‌ی کتاب در کنار مطالب مهم، مطالب مهم‌تر را با علامت ستاره مشخص کنید و

مهم‌ترین مطالب را با دو ستاره علامت بزنید و اصلی‌ترین مطالب را با سه ستاره علامت بزنید، تا در صورت نیاز به آنها مراجعه کنید.

در صفحه‌ی اول کتاب، فهرست کوچکی از آن مطالب را یادداشت کنید، سپس آن مطالب را به ترتیب اهمیّت مطالعه نمایید. بدین ترتیب می‌توانید کتاب‌های هنر همسرداری و خانواده را به تدریج مطالعه نموده و بر میزان آگاهی خویش بیفزایید.⁽¹⁾

3. ادب و معرفت در خانواده

تعریف واژه

آگاهی و علم به آداب و رعایت آن توسط زن و مرد و رعایت حقوق فرزندان توسط پدر و مادر و بالعکس و رعایت هرگونه آدابی که خانواده را به سوی سعادت دنیا و آخرت رهنمون می‌کند.

زن و شوهر الگو و نمونه در همه زمینه‌ها و ابعاد زندگی ادب و معرفت را مراعات می‌کنند. زیرا آنها آداب هر کاری را آموخته‌اند. هرگز کلامی که برخلاف ادب و معرفت باشد، بر زبان نمی‌رانند، و یکدیگر را رنجیده‌خاطر نمی‌سازند. اعمال و کردار آنها نیز با ادب و معرفت عجین شده است، و هرگز عملی که برخلاف آن باشد، انجام نمی‌دهند و در هر موقعیتی و مکانی همدیگر را گرامی می‌دارند.

آثار و فواید موفقیت‌آمیز ادب و معرفت در خانواده

اشاره

اکنون با هم بعضی از آثار و فواید ادب و معرفت در خانواده را می‌خوانیم:

1. آبرومندی

به واسطه رعایت ادب و معرفت زن و شوهر نزد یکدیگر و نزد خویشاوندان دور و نزدیک و دوستان یکدیگر الگو بوده و آبرومند می‌شوند.

2. آرامش

خانواده از اضطراب، دلهره و نگرانیِ اعمال و حرف‌های ناشی از عدمِ ادب و معرفت در امانند.

3. الگوی فرزندان

پدر و مادر با ادب و معرفت در خانواده الگو و نمونه‌ای مناسب برای فرزندان هستند و در این زمینه تأثیرات مستقیم بر گفتار و اعمال آنان می‌گذارند.

4. صلح و دوستی

ادب و معرفت از کدورت، قهر، دعوا و دشمنی جلوگیری می‌کند و صلح و دوستی در خانواده حاکم می‌شود. گاهی از اوقات از فروپاشی خانواده جلوگیری می‌کند.

5. معنویت

به دلیل سفارش و تأکید دین مقدس اسلام به این امر مهم یک عمل معنوی محسوب می‌گردد.

6. موفقیت و خوشبختی

به علت آثار و فواید فراوانی که دارد یکی از عوامل موفقیت و سعادت اعضای خانواده است.⁽¹⁾

7. مهر و محبت

به دلیل رعایت آن زن و شوهر نزد یکدیگر عزیز می‌شوند.

اهمیت ادب

در «امثال و حکم دهخدا» جمله‌ی زیر بیان شده است:

«زشتی نسب را با ادب برطرف کنید.»⁽²⁾

در کتاب «آکولاتوم» درباره‌ی ادب چنین بیان شده است:

«ادب قیمتی ندارد، امّا با آن همه چیز می‌توانی بخری.»⁽³⁾

ادب زلیخا

داستان یوسف و زلیخا در قرآن با صفت «احسن القصص» ممتاز گشته است. «هجویری» قبل از «ملاّی رومی» درباره‌ی کیفیت عشق یوسف و زلیخا می‌نویسد:

چون یوسف به یعقوب رسید، و خداوند تعالی وی را وصال کرامت کرد، زلیخا را جوان گردانید، و به اسلام ره نمود، و به زنی به یوسف داد. یوسف قصد وی کرد.

زلیخا از وی بگریخت. گفت: ای زلیخا! من آن دلربای توام، از من چرا همی گریزی؟

مگر دوستی من از دلت پاک شده است!

گفت: لاوالله که در دوستی زیادت است. امّا من پیوسته آداب حضرت معبود خود نگاه داشته‌ام. آن روز که با تو خلوت کردم معبود من بُتی بود، و وی هرگز ندیدی، فَاَمّا به حکم آن وی را که دو چشم بی‌صبر بود، چیزی بر آن پوشیدم تا تهمت بی‌ادبی از من برخیزد. اکنون من معبودی دارم که بیناست بی‌مُقلّت (سیاهی چشم) و آلت، به هر صفت که باشم مرا می‌بیند، نخواهم که تارک الآداب باشم.⁽¹⁾

4. برخورد نیکو

اشاره

زن و شوهر فهیم به خوبی می‌دانند که برخورد نیکو به زندگی سعادتمندانه ی آنها تداوم بخشیده و آنان را در مقابل حوادث روزگار بیمه می‌نماید. بنابراین آنها در همه‌ی مراحل زندگی حتی در سختی‌ها، مشکلات، ناملایمات و نابسامانی‌ها با اراده‌ای خلل‌ناپذیر همچون کوه، تبسمی بر لب داشته و با یکدیگر خوش‌برخورد هستند. آنها آداب معاشرت را به خوبی فرا گرفته‌اند و طبق

روحیه‌های یکدیگر بخوبی با هم برخورد می‌کنند، به طوری که وجود هر کدام از آنها برای دیگری غنیمتی بزرگ است.⁽¹⁾

خانواده‌ای که از رضیلت‌های اخلاقی دوری جسته و خصلت‌های اخلاقی را مراعات نماید و با اخلاق نیکو و برخورد پسندیده زندگی خویش را زینت دهد، به سوی ترقی و تعالی گام برداشته و بنیاد خانوادگی آنان نه تنها متزلزل نبوده، بلکه قوی و مستحکم است.

اهمیت اخلاق نیکو

قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم:

مَکارِمُ الْاَخْلاقِ مِنْ أَعْمالِ الْجَنَّةِ

اخلاق خوب، از اعمال بهشت است.⁽²⁾

پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله و سلم در گفتاری دیگر می‌فرمایند:

بهترین مردم کسانی هستند که اخلاقشان نیک‌تر باشد.⁽³⁾

دکتر ماردن می‌گوید:

همه‌جا عده زیادی را مشاهده می‌کنم که در کارها شکست خورده و در اجتماع پست و حقیر شده‌اند، در میدان زندگی سرشکسته و اندوهگین و پریشان قدم برمی‌دارند و علتی جز این ندارد که قدر و قیمت اخلاق نیک را نداشته‌اند.⁽⁴⁾

کنفوسیوس نیز درباره اهمیت و فضیلت اخلاق می‌گوید:

مردی که دارای عزمی نیرومند و اخلاقی متین است هرگز فضیلت‌های اخلاقی خود را فدای هوس‌های زندگی نمی‌کند. آری مردانی در این جهان زندگی کرده‌اند که برای تکمیل و حفظ فضایل اخلاقی جسم و جان خود را فدا ساخته‌اند.⁽¹⁾

آثار و فواید سعادت‌آفرین برخورد نیکو در خانواده

1. پایه‌ی رشد و تکامل

یکی از پایه‌های تمدن حقیقی پرهیز از برخورد زشت و زیانبار و کسب اخلاق نیکو است و این عمل زمینه‌ساز رشد و تکامل است.

2. جلوگیری از طلاق و جدایی

بنا به ویژگی‌های مذکور از تزلزل بنیاد خانواده جلوگیری نموده و موجب سعادت و کامیابی آنان است.

3. سلامت روحی

آرامش ناشی از دوری از رضیلت‌ها و عمل به خصلت‌های اخلاقی به سلامت روحیِ اعضاء خانواده کمک می‌کند.

4. صلح و دوستی

چنین عملی پسندیده‌ای جنگ و دشمنی را بَدَل به صلح و دوستی می‌نماید.

5. عدم اضطراب، نگرانی و آشفتگی

اعضای خانواده، عصبیت، تشویش و اضطراب ناشی از انجام دادن رضیلت‌های اخلاقی را ندارند، زیرا هیچگونه برخورد زننده و زشتی با یکدیگر نداشته‌اند.

6. معنویت

بنا به سخن بزرگان دین این عمل نیکو سرشار از معنویت است، و به همین جهت نشاط روح را در پی دارد.

7. مورد تکریم و احترام مردم واقع شدن

با عمل به این اصل نزد دیگر اعضای خانواده، خویشاوندان دور و نزدیک و دوستان عزیز شده و مورد تکریم و احترام قرار می‌گیرد. علی علیه السلام می‌فرماید: «نیک‌خلقی، خوب رفیقی است.»⁽¹⁾

راه‌های ثمربخش کسب اخلاق نیک در خانواده

علمی: آموختن اخلاق نیکو و برخورد پسندیده، از طریق احادیث و روایات چهارده معصوم علیهم السلام، خردمندان، ادبیان و بزرگان ایران و جهان از طریق نظم، نثر و داستان.

عملی

الف) الگو گرفتن از والاترین نمونه‌های دینی، تاریخی و مشاهیری در این زمینه

ب) خودسازی همراه با، ممارست و تداوم در این زمینه

نمونه‌ای از رفتار رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با همسران

همسران رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پس از جنگ بنی‌قریظه، که اسلام غنیمتی به دست آورده بود از آن حضرت درخواست خرجی بیشتر و در واقع درخواست یک زندگی تجملی کرده بودند. پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم این درخواست را نپذیرفت و فرمود:

«من رئیس اسلام و مسلمین هستم و باید زندگی بسیار عادی داشته باشم تا فقرا و بینوایان احساس حقارت نکنند. امّا آنان حضرت پیامبر را بسیار آزردند.»

سرانجام رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از آنها اعراض و دوری کرد.

پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم به حفصه فرمود:

آیا داوری مردی بین من و تو را می‌پذیری؟

حفصه عرض کرد: آری.

آن‌گاه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به دنبال عمر فرستاد، چون عمر آمد.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به حفصه فرمود: سخن بگو.

عرض کرد: شما سخن بگویید. ولی حق را بگویید.

با شنیدن این سخن عمر به گوش حفصه سیلی زد.

پیامبر ناراحت شد و آثار خشم در چهره ایشان نمایان شد.

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به عمر فرمود:

من تو را برای زدن دخترت طلب نکردم، بلکه تو را خواستم تا ما را آشتی دهی. و سپس با ناراحتی مجلس را ترک گفتند و چندی بعد این آیات بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نازل شد:

«ای پیغمبر، به همسران خود بگو اگر شما زندگی و زینت و زیور دنیا را طالب هستید، بیایید تا مهریه شما را بپردازم و همه شما را به خوبی طلاق بدهم. اگر طالب خدا و رسول و مشتاق آخرت هستید خداوند هم به نیکوکاران اجر عظیم خواهد داد.⁽¹⁾ای زنان پیغمبر، شما مانند دیگر زنان نیستید…»⁽²⁾و⁽³⁾

5. پذیرایی از میهمان

اشاره

روزی حضرت علی علیه السلام را دیدند که مشغول گریستن می‌باشد. علت گریه را سؤال کردند، حضرت فرمودند: هفت روز است که میهمانی برایم نیامده است و من می‌ترسم که از نظر خدا افتاده باشم.⁽⁴⁾

از اصولی که برای هر خانواده‌ای اتفّاق می‌افتد میهمان‌داری است، به طوری که می‌توان آن را از امور حتمی زندگی دانست، میهمان‌نوازی رسم ایرانی‌هاست و اهمیت بسزایی دارد. دیوژن شخصی را دید که خویشتن را برای حضور در یکی از جشن‌ها مهیا می‌کند. گفت: انسان‌ها باید تمام روزهای خود را روز جشن و میهمانی بدانند.⁽⁵⁾اگر بر سفره‌ای میهمان نباشد گویی در طعام نمک نیست، نمک سفره میهمان است.⁽⁶⁾

پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

رزق میهمان از آسمان نازل می‌شود. وقتی آن را خورد، گناهان میزبان آمرزیده می‌شود.⁽¹⁾

امام رضا علیه السلام می‌فرماید:

سخاوتمند از غذای مردم می‌خورد تا از غذایش بخورند بر به عکس بخیل از غذای مردم نمی‌خورد مبادا که دیگران از غذایش بخورند.⁽²⁾

آری، دعوت نمودن از خویشاوندان و آشنایان و پذیرایی از آنان رسم ایرانی‌ها است و همگان به این رسم به دیده‌ی احترام می‌نگرند. برای این کار باید به دو مطلب مهم توجه کنیم:

الف) تجمّلات زندگی

تجملات زندگی و رفاهیات زیاده از حد سبب شده است که عده‌ای از خانواده‌ها به علّت درآمد کمتر و سود نبردن از امکانات آنچنانی رسم دعوت نمودن از میهمان را فراموش کنند، زیرا آنها عقیده دارند که به علت درآمد اقتصادی کم و امکانات کمتر توانایی پذیرایی از میهمان را ندارند.

خانم محترم! مگر دوستان برای تماشای اشیای لوکس به منزل شما می‌آیند، اگر چنین منظوری دارند بهتر است به فروشگاه یا موزه بروند، رفت و آمد برای انس، محبت و تفریح است، نه برای فخر، مباهات و خودنمایی، میهمان‌ها برای پر کردن شکم و تماشا به منزل شما نمی‌آیند، بلکه پذیرفتن دعوت، نوعی احترام به شخصیت شما است.

ب) کارهای سنگین و دشوار

در کارهای سنگین و دشوار برای پذیرایی از میهمان تجدیدنظر شود، زیرا خانم ناچار است طی چند ساعت وسایل پذیرایی چندین نفر را فراهم سازد، و به همین دلیل غالباً برخی غذاها مطابق دلخواه و مورد پسند نمی‌شود.

خانم در صورتی که کاردان و با تدبیر باشد می‌تواند به خوبی و آسانی بهترین مجلس را برگزار کند و این کار با آرامش و عدم اضطراب، تشویش و نگرانی و با مدیریت زمان و برنامه‌ریزی امکان‌پذیر است و خانم می‌تواند بواسطه‌ی این دو اصل مهم بطور عالی از میهمان‌ها پذیرایی کند.⁽¹⁾

آثار و فواید جان‌بخشِ دعوت کردن میهمان

والاترین الگو در میهمانی بر سر سفره‌های میهمانی

میهمان‌دوستی و علاقه به حضور دیگران بر سر سفره، از خصلت‌های جوانمردان و سخاوتمندان است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از غذاهای حلال، همراه خانواده و خدمتکار و همزمان با آنان می‌خورد. اگر مسلمانانی هم به میهمانی دعوت شده بودند، همراه آنان، بر زمین نشسته و بر روی هر چه که دیگران طعام می‌خوردند، غذا می‌خورد و از هر چه که خانواده می‌خوردند، با آنان می‌خورد، مگر آنکه میهمان داشته باشد که ترجیح می‌داد با میهمانش غذا بخورد. و محبوب‌ترین غذا و سفره در نظر پیامبر، غذایی بود که شرکت‌کنندگان بیشتری بر سر طعام باشند.⁽¹⁾

آن حضرت، غذا خوردن به تنهایی را دوست نداشت و تنها غذا نمی‌خورد «وَ کانَ لا یَأکُلُ وَحْدَهُ»⁽²⁾و در سفره‌های جمعی، رسول خدا زودتر از همه دست به غذا می‌برد و دیرتر از همه دست از غذا می‌کشید تا دیگران - بدون حجب و حیا و خجالت کشیدن - غذا بخورند:

«اِذا اَکَلَ مَعَ قَوْمٍ طَعاماً کانَ اَوَّلَ مَنْ یَضَعُ یَدَهُ و آخِرَ مَنْ یَرْفَعُها، لِیَأکُلَ القَومْ»⁽³⁾و می‌فرمود: هر کس از جلوی خودش غذا بخورد. هرگاه که نزد قومی میهمان بود و غذا می‌خورد، چنین دعا می‌کرد: «اَفْطَرَ عِنْدَکُمُ الصّائِمونَ وَ اَکَلَ طعامَکُمُ الأبرار.»⁽⁴⁾روزه‌داران نزد شما افطار کنند و نیکان از غذایتان بخورند. هرگاه با جمعی به یک میهمانی

که دعوت شده بودند می‌رفتند، اگر کسی که دعوت نبود همراه او و یارانش می‌رفت، نزدیک خانه‌ی طرف که می‌رسیدند، می‌فرمود: تو را که دعوت نکرده‌اند، همین‌جا بنشین تا برای تو هم از میزبان، اجازه بگیرم.⁽¹⁾هرگاه میهمان به منزل وی می‌آمد، با میهمان غذا می‌خورد و از سفره دست نمی‌کشید، تا آنکه میهمان دست از طعام بکشد.⁽²⁾

6. پرستاری زن و شوهر از یکدیگر

اشاره

زنی به نام… در شکایت علیه شوهرش گفت: مدت‌هاست که با بود و نبود شوهرم ساختم و با نهایت تلاش به او خدمت کردم، اما اکنون که بیمار شده‌ام مرا از خانه بیرون کرده و می‌گوید: زن بیمار نمی‌خواهم!!⁽³⁾

نمونه بالا یکی از هزاران نمونه‌ای است که در سال اتفاق می‌افتد، بنابراین باید زن و شوهر در هر شرایطی با یکدیگر مهربان باشند و در سختی‌ها و ناراحتی‌ها و هنگام ابتلا به امراض از یکدیگر نگهداری و پرستاری نمایند، و در این راه نهایت سعی و کوشش خود را در جهت بهبود یکدیگر بکار گیرند. رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرمایند:

«هر کس برای برآوردن حاجت بیماری کوشش کند، موفق شود یا نه، از گناهانش خارج می‌شود، مانند روزی که از مادر متولد شده است. یکی از انصار عرض کرد. پدر و مادرم قربانت یا رسول الله! اگر مریض از اهل‌بیتش باشد آیا ثواب بیشتری ندارد؟

فرمود: چرا⁽¹⁾

آثار و فواید شفابخشِ پرستاری

راه‌های پرستاریِ برتر (نکته‌های جادویی)

راه‌های پرستاریِ برتر (نکته‌های جادویی)⁽²⁾

الگوی والای پرستاری

همسر باوفای ایّوب، زنی مؤمنه و شوهر دوست بود. او نه شیفته‌ی ثروتِ ایّوب و نه دلباخته‌ی جوانیِ او بود. مانند افرادی نبود که تا از کسی استفاده می‌کنند، دور و بَرِ او هستند؛ ولی اگر از او بهره‌ای نبردند، او را رها می‌کنند. آری! او همسری مهربان بود که با تمام عواطفِ پاک و صمیمانه‌اش، ایّوب را که بدنی لاغر و نحیف پیدا کرده بود، پرستاری می‌کرد، بدون هیچ‌گونه توقعی، و در تمام رنج‌ها و مصائبِ ایّوب، او را یاری می‌کرد؛ و مددکاری دلسوز، برای شوهر خود بود.

هزاران آفرین بر چنین زنانی! او بود که درسِ فداکاری به زنان عالم داد. امروز نیز در کشور ما، همسرانِ معلولین و مجروحین هستند، که با چه صفا و صمیمیّت، از شوهران جانبازِ خود، پرستاری می‌کنند.

با خواهری روبرو شدم، گفت: من داوطلبانه با جانبازی ازدواج کردم، که از دو دست و دو پا محروم است، امّا قلبی پر از مهر و صفا، و ایمانی قاطع نسبت به خدا دارد، و من امروز، از او صاحب دو فرزند شدم. فرزندان من، مرا ستایش می‌کنند. همیشه از من تشّکر

می‌کنند که از پدرشان پرستاری می‌کنم. روزی شوهرم از من عذرخواهی کرده به او گفتم: من به وجود شوهری چون تو افتخار می‌کنم، من از زمان طفولیّت، هر موقع درباره‌ی ازدواج فکر می‌کردم، نمی‌توانستم قبول کنم که باید چنین خانواده‌ای را اداره کنم، امّا هنگامی که با تو روبرو شدم، شیفته‌ی از خودگذشتگی تو شدم و خودم را در برابرت، مسئول دیدم. آفرین بلکه هزار آفرین، به همّتِ بلندِ این خواهران عزیز!!⁽¹⁾

7. پرهیز از شوخی‌های بیجا

اشاره

زن و شوهر الگو در عین حالی که همیشه تبسمی بر لب دارند و گاهی اوقات با هم شوخی کرده و همدیگر را می‌خندانند، از شوخی‌های تند، بی‌مزه و بیجا که موجب دلخوری و ناراحتی یکی از آنها می‌شود، پرهیز می‌کنند و همیشه شوخی‌های آنها ملیح، جالب و همراه با نکته‌سنجی و زیبایی است.

دیل‌کارنگی می‌گوید:

«تبسم (و خنده) حرفی ندارد، ولی سود بسیار می‌دهد، لحظه‌ای بیش پایدار نیست ولی یاد آن در سراسر عمر باقی می‌ماند.»⁽²⁾

اما شوخی بیش از حد و بی‌جا موجب کدورت، دعوا، کشمکش بین آقا و خانم شده و ممکن است، به جدایی آنها بیانجامد.

آثار موفقیت‌آمیز شوخ‌طبعی و خنده

اشاره

ویژگی‌ها، فواید و آثار شوخ‌طبعی و خنده به شرح زیر است:

1. پیوند، محبت و عشق

عصبیت، ناراحتی و کدورت موجب قهر، دعوا و جدایی است و بالعکس تبسم، شوخی و خنده خانواده را به هم پیوند می‌دهد. به شرط آنکه بیش از حد نباشد.

2. تداعی‌کننده‌ی بهترین خاطرات

گاهی عالی‌ترین خاطرات آدمی از شوخی‌ها و خنده‌های به موقع و مؤدبانه است، شاید شنیده باشید، هنگامی که بعضی از اشخاص با شخصی شوخ‌طبع و خندان به مسافرت می‌روند، پس از بازگشت از سفر به تعریف و تمجید از او می‌پردازند و می‌گویند: در مسافرت اخمو نبود، او خندان و شوخ‌طبع بود و بعداً جمله‌ی معروفی را درباره‌ی او می‌گویند: «او خوش مسافرت است.»

زیرا او در مسافرت تداعی‌کننده‌ی خاطرات خوشی بوده است.

3. خنده و تبسم، راه معاشرت

آدم اخمو در معاشرت دچار دردسر می‌شود، چنان‌که خنده و تبسم او را در این راه یاری می‌کند.

4. خنده و تبسم، نیروی غلبه بر مشکلات

اخم و ناراحتی، دلهره و اضطراب انسان را در مشکلات و سختی‌ها نه تنها یاری نمی‌کند، بلکه او را بر زمین می‌زند، اما اگر با چهره‌ای خوشحال بر نابسامانی‌ها و مشکلات لبخند بزند و بدون هیچگونه ناراحتی (و تشویش و نگرانی ناشی از آن) همچون کوهی با آن‌ها به مقابله برخیزد به پیروزی خواهد رسید.

5. خنده و شوخ‌طبعی، عامل سلامت

اگر می‌خواهید بر میزان سلامت روانی شما افزوده شود، خنده‌درمانی کنید و خوشحال باشید.

6. خوشحالی و خوشبختی

شوخ‌طبعی و خنده، خوشحالی آفرین است و خوشحالی نیز یکی از ارکان خوشبختی است، این مطلب را لردآویبوری در کتاب در آغوش خوشبختی تأیید می‌کند.

7. دوست‌کننده‌ی دشمن

خنده و تبسم گاهی دشمن خانواده را دوست می‌کند، همان‌طور که تحریک اعصاب، کدورت و جدایی بر دشمنی می‌افزاید.

پرهیز از شوخی زیاد

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرمایند:

شوخی زیاد، آبرو را می‌برد.⁽¹⁾

حضرت امیر علیه السلام در حدیثی درباره‌ی شوخی زیاد و بی‌جا می‌فرمایند:

هر که شوخی (زیاد و بی‌جا) کند، سبک می‌شود.⁽²⁾

آفات شوخی زیاد و بی‌جا

8. پرهیز از کدورت‌ها

اشاره

زن و شوهر از سخنانی که موجب دلسردی یکدیگر می‌شود، اجتناب می‌کنند. آنها در هر شرایط، موقعیت، و مکانی کدورت‌ها را کنار گذاشته و به زندگی گرما می‌بخشند. آنها در شرایط سخت و طاقت‌فرسای زندگی با استقامت و بردباری از حرف‌های کسل‌کننده

دوری کرده و به یک‌دیگر احترام می‌گذارند. زیرا اگر اعضای خانواده به دلیل ناراحتی و در حال عصبیّت حرف‌های کدورت‌آمیز رد و بدل کنند، پس از آنکه غیض و خشم جایش را به آسایش و آرامش داد، به شدت از کرده‌ی خود پشیمان می‌شوند، ولی چه فایده‌ای دارد، تیر رها شده هرگز به ترکش باز نمی‌گردد.

بنابراین باید در هر شرایطی از کدورت‌ها فاصله گرفته و با صعه‌ی صدر و چشمان باز به زندگی خانوادگی خود ادامه دهند.

از امام صادق علیه السلام نقل شده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

«حق زن بر شوهر این است که او را سیر کند و او را بپوشاند و اگر لغزش و خطایی از او سر زد، او را ببخشد.»⁽¹⁾

«دیپاک چوپرا» در این زمینه می‌گوید:

«ببخشایید تا بستانید، هر چه را که در زندگی خواهانید.»⁽²⁾

«هی تو پادسا» می‌گوید:

«ببخش تا بیشتر به دست بیاوری.»⁽³⁾

بنابراین عدم کدورت و بخشش طرفین یکی از وظایف مشترک زن و شوهر است و آثار فراوانی در پی دارد.

آثار و فواید حیرت‌انگیز بخشش و پرهیز از کدورت‌ها

اشاره

فواید بخشش و پرهیز از کدورت‌ها به شرح زیر است:

1. آسایش و آرامش

همان‌گونه که کدورت، کینه، قهر و دعوا موجب اضطراب، نگرانی و تحریک اعصاب است، پرهیز از کدورت‌ها و بخشش موجب آسودگی خاطر و آرامش است.

2. آینده‌ای روشن

بنا به ویژگی بالا و به علت موقعیت‌های به وجود آمده که سرشار از آرامش، صلح و دوستی است، آینده‌ای سرشار از رشد، ترقی و تکامل در انتظار چنین خانواده‌ای می‌باشد.

3. صلح و آشتی

همان‌طور که کدورت باعث کینه، قهر، دعوا و انتقام‌جویی است، پرهیز از کدورت‌ها و بخشش نیز موجب صلح و آشتی است.

4. عدم فروپاشی خانواده

بنا به خصوصیات ذکر شده‌ی بالا (و ویژگی‌های دیگری که بیان می‌شود) پرهیز از کدورت‌ها و بخششِ طرفین بنیاد خانواده را استحکام می‌بخشد.

5. معنویت

همان‌طور که خانواده به مادیات احتیاج دارد به معنویات، دعا و نیایش نیز احتیاج دارد و پرهیز از کدورت‌ها و بخشیدن طرفین نیز

از آن جمله است و احادیث فراوان از معصومین علیهم السلام درباره‌ی فضیلت بخشش مؤید آن است.

6. مورد الطاف خویشاوندان و دوستان قرار گرفتن

هر عضو با انجام این عمل پسندیده، و نیکو گاهی از اوقات مورد الطاف اعضای دیگر خانواده، بعضی از خویشاوندان دور و نزدیک و بعضی از دوستان قرار می‌گیرد و نزد آنان عزیز می‌شود.

7. هماهنگی افراد خانواده

بخشش برای ادامه تعاون، همکاری و هماهنگی افراد خانواده مؤثر است، همان‌طور که کدورت، کینه، قهر و دعوا همچون سدی مقابل هماهنگی اعضای خانواده قرار می‌گیرد.

راه‌های پرهیز از کدورت‌ها و بخشش (راه شکوفایی)

اگر می‌خواهید از همسر خود کدورتی نداشته باشید و بخشش را سرلوحه‌ی کارهای خود قرار دهید، به راه‌های زیر عمل کنید:

9. تفریح زن و شوهر

اشاره

لااقل هفته‌ای یک بار به اتفاق همسرتان به تفریح بروید، هر چند رفتن به پارک سر خیابان باشد، روحیه آدمی به استراحت و آرامش نیاز دارد؛ لذا اگر در این مورد بی‌تفاوت باشیم با خیلی از مشکلات نیز نمی‌توانیم دست و پنجه نرم کنیم؛ به همین علت یک نیاز اساسی برای زن و شوهر به حساب می‌آید.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

«هر کس دوست دارد خداوند را پاک و پاکیزه ملاقات کند، باید با همسرش سفر نماید.»⁽¹⁾

هرگاه یکی از زن و شوهر احساس افسردگی و ناراحتی کرد، تفریح را در برنامه کاریشان قرار دهند؛ چرا که فقط با تفریح رفتن روح و جسم خود را از ناراحتی‌ها آزاد می‌کنند و به شکلی خود را با یک مسافرت کوچک درمان می‌کنند.

عوامل آرامش‌دهنده در مسافرتِ خانواده

و…

هنگامی که با همسرتان به مسافرت می‌روید مسافرت را به همسرتان تلخ نکنید، هر مشکلی هم برای شما پیش آمد آن را برای مدتی کنار گذاشته، فقط به خود و همسرتان فکر کنید و نکات لازم را نیز رعایت کنید.

رعایت نکات لازم در مسافرت زن و شوهر (نکته‌های عسلی)

هرگاه یکی از زن و شوهر به خصوص مرد به دلایل مختلف مجبور باشد تنها به مسافرت برود لازم است شرایط مناسبی را برای همسرش به وجود آورد تا او در غیاب همسرش احساس خطر و ناامنی نکند؛ اما اگر شرایط برایش فراهم بود لازم است با همسرش به مسافرت برود. اگر مرد به تنهایی به مسافرت رفت واجب است با

گرفتن هدیه او را شاد نموده تا، ناراحتی و دوری همسرش را فراموش کند.⁽¹⁾

انواع تفریحات سالم (روش‌های نشاط در زندگی)

اختصاص دادن ساعاتی از روز - هر چند اندک - به تفریح، باعث کسب نیرو و انرژی لازم برای انجام کارهای علمی و عملی می‌شود. مقصود ما در اینجا تنها توجه به گردش و رفتن به پارک و مسافرت نیست زیرا شرح آنها را خواندید، بلکه تفریحات سالم دیگری که می‌توانید از آنها استفاده کنید عبارتند از:

10. تواضع و فروتنی

تعریف واژه

(مانند شوهر و همسر)

راز فروتنی زن و شوهر

قرآن کریم می‌فرماید:

وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الذَّینَ یَمْشُونَ عَلَی الْاَرضِ هَوْناً و اِذا خاطَبَهُمُ الجاهِلوُنَ قالُو سَلاماً⁽¹⁾

«بندگان خدای رحمان کسانی هستند که هنگام راه رفتن متواضعانه راه می‌روند و هنگام برخورد با نادانان به آنها پیام سلام و سلامتی می‌فرستند.»

حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

می‌خواهید من شما را آگاه کنم به بهترین زنان شما؟ گفتند: بلی یا رسول‌الله.

فرمود: بهترین زنان شما کسی است که فرزند آورد و مهربان و پوشیده و عفیفه باشد. در میان خانواده عزیز و سنگین ولی در مقابل شوهر خود رام و فروتن باشد.⁽²⁾

اسمایلز می‌گوید:

تواضع محجوبانه، تاج زیبایی و جمال است.⁽³⁾

در کتاب «اخلاق روحی» در مورد تواضع چنین بیان شده است:

«نردبان ترّقی، استوار بر تواضع است، هر سخت دلی همین که فروتنی دید، نرم و گرم گردید.⁽⁴⁾

زن و شوهر با تاج زیبایی و جمال خویشتن را بیارایند، و خود را نزد یکدیگر محبوب نمایند. همین محبوبیت در سختی‌ها و مشکلات برای

آنها گره‌گشا است و حتی می‌توانند با یاری یکدیگر موانع رسیدن به هدف را کنار بزنند و سرانجام نیک‌بختی را از آنِ خویش نمایند.

تحصیل تواضع و فروتنی (پله‌های ترقّی را طی کنیم)

راه علمی

الف) تأمل در آثار و فواید تواضع

ب) دقت در سفارشات معصومین علیهم السلام و آیات قرآن

راه عملی

الف) معاشرت با متواضعین

ب) عبادت و بندگی خدا زیرا خضوع و خشوع و فروتنی در برابر خداوند بزرگ یکی از راه‌های عبادت و بندگی او است.

پ) عیوب خود را مورد دقت قرار دادن، عیوبی همچون خودبزرگ‌بینی، نخوت، تکبر و غرور.

ت) کمک کردن به اهل خانه

ج) دوری از تشّبه به صفات متکبران در خوردن و آشامیدن و نشستن و زندگی کردن

د) سادگی در پوشش و لوازم زندگی زیرا سادگی تا حدودی نخوت و غرور را از بین می‌برد و روحیه‌ی فروتنی را در انسان زنده می‌کند.

ذ) معاشرت با فقرا و توده مردم

و) خودشناسی، انسان از آب گندیده‌ای به وجود آمده است پس تکبر و غرور چرا؟!

ه-) ابتدا به سلام کردن موجب فروتنی است.

ی) رفع جهالت‌هایی که موجب تکبر، نخوت، غرور و خودبزرگ‌بینی می‌شود و علم به اهمیت، فواید، آثار و راه‌های تواضع و فروتنی.⁽¹⁾

11. رازداری

تعریف واژه

«کتمان و راز نگهداری از اسرار و عیوب خود و مردم.»⁽²⁾

اهمیت رازداری

از افعال بسیار پسندیده می‌باشد، موجب حفظ آبرو و وجاهت شوهر و همسر در جامعه می‌باشد، فتنه‌ها و خونریزی‌ها را محدود می‌سازد، اعتماد زن و شوهر به یکدیگر سلب نمی‌شود.⁽³⁾

خانم‌ها به علت اینکه استعداد بیشتری برای سخن گفتن دارند، بیشتر حرف می‌زنند و درد و دل می‌کنند بنابراین باید رازدار بوده و اسرار خانواده و شوهر خویش را حفظ نمایند. حفظ اسرار خانواده از اهمیت خاصی برخوردار است و شوهر نیز باید به آن توجه خاصّی مبذول داشته و با همسر همراز خویش خانواده‌ای نیک‌بخت و موفق داشته باشند.

فواید و آثار پیروزی آفرینِ حفظ اسرار

اشاره

رازداری فواید و آثار فراوانی دارد، از جمله:

1. افزایش روحیه‌ی اعتماد بین زن و شوهر

زیرا افراد مورد اعتماد همیشه رازدارند.

2. بالا بردن ضریب موفقیت در کارها

بواسطه رازداری و آرامش و آسایش ناشی از آن و همچنین عدم کارشکنی‌ها ضریب موفقیت در کارها افزایش می‌یابد.

3. جلوگیری از فتنه‌ها و آشوب‌ها

عدم رازداری سبب فتنه و آشوب است و این نیز موجب تحریک اعصاب، اضطراب، نگرانی و سقوط است.

4. حفظ از حسودان و دشمنان

زیرا راز زن و شوهر از کید و حیله حسودان و دشمنان در امان می‌ماند.

5. حفظ خون و داراییهای خانواده

موجب امنیت جانی و امنیت معیشتی خانواده است.

6. حفظ دوستی

حفظ اسرار از قهر و دشمنی جلوگیری می‌کند و دشمنی‌ها را بدل به دوستی می‌نماید.

7. حفظ شخصیّت رازدار

شخصیت اعضای خانواده به دلیل عدم رازداری خُرد نمی‌شود.

8. حفظ شخصیت زن و شوهر

به دلیل اعتماد زن و شوهر به یکدیگر شخصیت والاتر و مورد اعتمادتری نسبت به یکدیگر می‌یابند.

مولا علی علیه السلام در مورد رازداری و پیروزی می‌فرمایند:

الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ، وَ الْحَزْمُ بِاِجالةِ الرَّأْیِ، الرَّأْیُ بِتَحْصینِ الْاَشرارِ⁽²⁾

«پیروزی در دوراَندیشی، و دوراندیشی در به کارگیری صحیح اندیشه و اندیشه‌ی صحیح، به رازداری است.»

سقراط می‌گوید:

«فاش نکردن اسرار مردم (مخصوصاً اسرار شوهر و همسر) دلیل کرامت و بلندی همّت است.»⁽³⁾

بزرگمهر نیز این عمل پسندیده را قوی‌ترین رکن موّدت و دوستی می‌داند:

قوی‌ترین رکن بنای مودت، کتمان اسرار دوستان (و اسرار خانواده) است.⁽⁴⁾

سعدی علیه‌الرحمه می‌گوید:

به دوست گرچه عزیز است راز دل مگشای

که دوست نیز بگوید به دوستان عزیز

نوشین‌روان در قابوس‌نامه گفته است:

«اگر خواهی راز تو دشمن نداند، با دوست مگوی.»⁽¹⁾

«مبادا که زن یا شوهر، راز همسر خود را (هر راز، جسمی، روحی، روانی، اخلاقی، اقتصادی، مالی، سیاسی و…) فاش کند و آن را به کسی بگوید. هیچ یک از آن دو نباید راز دیگری را حتی به فرزندان خودشان یا به پدر و مادر، برادر، خواهر و حتی دوستان صمیمی خود بگویند.»⁽²⁾

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

سخن خیر بگویید تا به خیر معروف شوید و کار خیر کنید تا اهل آن باشید، عجول و فاش‌کننده‌ی اسرار نباشید.⁽³⁾

مفاسد افشاء اسرار (جهنم سوزانِ زندگی)

مفاسد و بدبختی‌هایی که بر اثر افشاء اسرار گریبان شوهر و همسر را می‌گیرد بسیار زیاد است. اکنون ما به تعدادی از آنان اشاره می‌کنیم:

شکایت از روزگار

مفضل‌بن‌قیس سخت در فشار زندگی واقع شده بود. فقر و تنگدستی، قرض‌ها و مخارج زندگی او را آزار می‌داد. یک روز در محضر امام صادق لب به شکایت گشود و بیچارگی‌های خود را مو به مو تشریح کرد: «فلان مبلغ قرض دارم، نمی‌دانم چه جور ادا کنم. فلان مبلغ خرج دارم و راه درآمدی ندارم. بیچاره شدم، متحیرم، گیج شده‌ام. به هر در بازی می‌روم به رویم بسته می‌شود…» در آخر از امام تقاضا کرد درباره‌اش دعایی بفرماید و از خداوند متعال بخواهد گره از کار فروبسته‌ی او بگشاید.

امام صادق علیه السلام به کنیزکی که آنجا بود فرمود: «برو آن کیسه‌ی اشرفی که منصور برای ما فرستاده بیاور.» کنیزک رفت و فوراً کیسه‌ی اشرفی را حاضر کرد. آنگاه به مفضل‌بن‌قیس فرمود: «در این کیسه چهارصد دینار است و کمکی برای زندگی تو است.»

12. سپاسگزاری و تشکر

اشاره

اعضاء خانواده باید حس روحیه تشکر و سپاسگذاری را در خویش زنده نموده و همیشه در برابر خدمات یکدیگر قدردان و شکرگذار باشند.

آثار و فواید رضایت‌بخشِ سپاسگذاری و تشکر

«بهترین زنان شما آن بانویی است که اگر به او چیزی دهند (و یا خدمتی کنند) سپاسگذاری نماید و چنانچه از او بازگیرند راضی و خشنود باشد.»⁽¹⁾

بعضی از مردان در مورد عدم قدردانی از همسرشان مدعی هستند و به اصطلاح خودشان درست فکر می‌کنند و به عناوین مختلف این چنین می‌پندارند:

این‌گونه مردان همیشه در اشتباه هستند؛ چرا که نمی‌دانند گاهی تشکر کردن بیشتر از یک دست لباس خریدن در روح و روان زن تأثیر می‌گذارد. همان‌گونه که قدردانی از زن برای مرد لازم است برای زن نیز این موضوع اهمیت دارد و زن نیز باید از شوهرش به خاطر زحمات فراوان و تلاش‌های او تشکر کند. قدردانی زن و شوهر نباید فقط به صورت مفهوم رساندن باشد بلکه باید به زبان جاری

شود و قدرشناسی به عمل آید؛ چرا که گفتن این کلمات در روح شنونده اثر نیک می‌گذارد.⁽¹⁾

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

مردی که به زنش بگوید: «من تو را دوست دارم اثر این سخن هرگز از دل زن بیرون نرود.»⁽²⁾

بنابراین برای قدردانی از زحمات همسر می‌توانید به بازار بروید و هدیه‌ای برای او خریداری نموده و به او تقدیم کنید.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

«کسانی را که به بازار می‌روند و برای همسرشان هدیه‌ای می‌خرند تشویق می‌کنم.»

مرد باید عشق خود را نسبت به همسرش اثبات کند؛ چرا که زن از مرد، عشق و محبت را به گونه‌ای محسوس و ملموس می‌خواهد؛ در واقع عشق را هر روز و از راه‌های کوتاه باید بر زبان آورد و با قدردانی از زحماتش به او نشان داد.

راه‌های مفیدِ تشکر و سپاسگذاری از همسر

قدردانی از همسرتان را می‌توانید به روش‌های زیر به او نشان دهید:

یادداشتی ضمیمه کنید و روی آن بنویسید: تقدیم به همسر بی‌نظیرم که همیشه به من خوبی و عشق هدیه می‌دهد.

گرفتن هدیه، به زن‌ها احساس با ارزش بودن می‌دهد و ندادن هدیه، این پیام را برای زن تداعی می‌کند که شما برای او هیچ ارزشی قائل نیستید و به او توجه ندارید و در یک کلام، دوستش ندارید.

مردان باید به این نکته توجه داشته باشند که هرگاه برای همسرشان به طور غیرمستقیم خرید می‌کنند یا هنگام خریدن هدیه‌ای که به او نمی‌گویند تا او را غافلگیر کنند از هزاران هدیه‌ای که به او می‌گویند و می‌خرند بیشتر ارزش دارد.⁽¹⁾

تشکّر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از حضرت خدیجه علیها السلام

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به پاس خدمات حضرت خدیجه علیها السلام همواره از او یاد می‌کرد و از خدمت‌های او قدردانی و تشکّر می‌نمود. و درود بر او می‌فرستاد. و از درگاه خدا برای او طلب آمرزش می‌نمود و می‌فرمود: «خدیجه وقتی به من پیوست که همه از من دور می‌شدند. او در راه اسلام، هرگز مرا تنها نگذاشت همواره از من حمایت نمود. خدا او را رحمت کند. که بانوی پربرکتی بود و من از او دارای شش فرزند شدم.»⁽¹⁾

13. سلام زن و شوهر

اشاره

امام حسین علیه السلام می‌فرمایند: سلام کردن هفتاد حسنه دارد، شصت و نه حسنه از آنِ سلام کننده و یکی از آنِ جواب دهنده است.⁽²⁾

سلام کردن مستحب و جواب آن واجب است، پس اگر همسری سلام کند و دیگری جواب او را ندهد، علاوه بر عواقب وخیم خانوادگی که موجب اختلاف، کینه و نزاع می‌شود، خداوند عادل نیز در روز قیامت، کسی را که جواب سلام را نداده است، عذاب می‌کند. وقتی قصد دارید از منزل خارج شوید با احساسات کاملاً صمیمانه از همسرتان خداحافظی کنید. تصور کنید برای آخرین باری است که دارید او را می‌بینید. با چنین حالتی شما باید از او خداحافظی کنید. به یاد داشته باشید قبل از سفرتان تمام نیازهای او را تأمین کنید و هر چه احتیاج دارد برایش فراهم نمایید.⁽³⁾

آثار و فواید پسندیده‌ی سلام کردن زن و شوهر به یکدیگر

قرآن و سلام کردن

خداوند در قرآن کریم می‌فرماید:

«هرگاه بر شما تحیت گویند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهید، یا ]لااقل[ همان‌گونه پاسخ گویید. خداوند حساب همه چیز را دارد.»⁽²⁾

خداوند بزرگ در سوره ابراهیم، آیه 23 می‌فرماید:

«تَحیَّتُهُم فیها سَلامٌ»

اهل بهشت با سلام کردن به یکدیگر خوش‌آمد می‌گویند.

14. صدا زدن زن و شوهر

اشاره

زن و شوهر هر یک باید همسر خود را به نامی صدا کند که او بیشتر دوست دارد و خوشش می‌آید، چه اسم کوچک باشد یا نامی که سب جلب توجه او است؛ البته زن و شوهر باید این نکته را در نظر بگیرند که جلوی نامحرم یا کسانی که سبب بی‌حیایی می‌شود از نام‌های کوچک همدیگر استفاده نکنند چه بسا ممکن است مورد

سوء استفاده قرار بگیرند. خوب است که در اول نام همسرتان از این نوع عبارت‌ها استفاده کنید:

عزیز دلم، جانم، دلبرم، عسلم، خانمی، آقاجان، خانم‌جان و…

هرگاه زن و شوهر در هنگام صدا کردن هم از جملاتی با این نام‌ها استفاده کرده‌اند مطمئن باشند که محبت را در دل هم برقرار کرده‌اند، به خصوص این مطلب در مورد خانم‌ها بیشتر صدق می‌کند؛ از این رو مردان باید متوجه باشند که هنگام صدا زدن همسرشان، وی را با کلماتی محبت‌آمیز و آرام صدا زنند تا آنچه از صداقت در مرد وجود دارد به همسرش اثبات شود.⁽¹⁾

آثار و فواید شگفت‌آورِ نام را نیکو صدا زدن

1. تداوم صلح و آشتی

اگر نام یکدیگر را سبک صدا بزنند موجب قهر، دعوا و کشمکش می‌شود، و بالعکس.

2. جلوگیری از جدایی

به دلیل جذابیت آن گاهی از جدایی جلوگیری می‌کند.

3. خاطره‌های جذّاب

این عمل گاهی باعث خاطره‌های ماندنی و جذاب (بین آنان) می‌شود.

4. عدم آشفتگی

بنا به دلایل بالا صدا زدن بصورت پسندیده و نیکو از تحریک اعصاب جلوگیری می‌کند.

5. مهر و محبت

شنیدن نام برای صاحب آن یکی از بهترین خاطره‌هاست بنابراین زن و شوهر اگر نام یکدیگر را از روی احترام، نیکو و صمیمی صدا بزنند مهر، محبت و الفت آنان نسبت به هم زیادتر می‌شود.

6. همکاری و تعاون

بنا به آثار مذکور و به طور غیرمستقیم روحیه همکاری و تعاون را بین زن و شوهر گسترش می‌دهد.

راه‌های صدا زدن پسندیده و نیکو

الف) الگوگیری از چهارده معصوم علیهم السلام و دیگر بزرگان دینی مخصوصاً پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت فاطمه‌ی زهرا علیهم السلام

ب) بهره‌گیری از قدرت اراده و تصمیم‌گیری در بکارگیری نام نیکو و الفاظ صحیح در این زمینه.

ج) تداوم در عمل

15. عدم عیب‌جویی

تعریف واژه

عبارت است از جستجو نکردن عیوب و لغزش‌ها و زشتی‌های دیگران و افشا نکردن آنها

هیچ‌کسی بی‌عیب نیست، یا کوتاه قد است، یا بلند، یا سیاه رنگ است یا رنگ پریده، یا چاق است یا لاغر اندام، یا دهانش بزرگ است یا چشم‌هایش کوچک، یا بینی‌اش بزرگ است یا سرش طاس، یا تندخو است یا ترسو، یا کم‌حرف است یا پر ادعا، یا فقیر است یا بخیل، یا آداب زندگی را نمی‌داند یا بد زبان است. این‌گونه عیب‌ها در هر انسانی یافت می‌شود.

آرزوی هر مرد و زنی این است که همسر ایده‌آلی پیدا کند که از همه‌ی عیب‌ها و نقص‌ها به دور بوده و نقطه ضعفی نداشته باشد؛ اما کم‌تر کسی می‌تواند به این آرزو دست یابد.

گمان نمی‌کنم در این دنیا کسی پیدا شود که همسرش را صددرصد کامل و بی‌عیب بداند. اشخاصی که درصدد عیب‌جویی باشند، خواه ناخواه عیب یا عیب‌هایی را در همسرشان پیدا می‌کنند. یک عیب کوچک و بی‌اهمیت را، که نباید آن را عیب شمرد، در نظر خود مجسم می‌سازند و آن‌قدر درباره‌اش فکر می‌کنند که کم‌کم به صورت عیبی که تحمل‌پذیر نیست، جلوه‌گر می‌شود. خوبی‌های یکدیگر را یکسره نادیده، گرفته، همواره به آن عیب کوچک توجه دارند. چشمشان به هر کس بیفتد، دقت می‌کنند که آیا دارای آن عیب هست؟

آنان شخص به اصطلاح ایده‌آلی را در ذهن خویش مجسم می‌کنند که کوچک‌ترین عیبی هم نداشته باشد و چون همسر با آن صورت خیالی مطابقت ندارد، از ازدواجشان اظهار پشیمانی می‌کنند و خود را شکست خورده و بدبخت می‌شمارند. اندک اندک افکار خود را آشکار کرده، گاه و بی‌گاه از یکدیگر عیب‌جویی می‌نمایند، ایراد می‌گیرند و طعنه می‌زنند که آداب معاشرت را نمی‌دانی، من خجالت می‌کشم با تو در مجالس شرکت کنم چقدر سیاه و زشتی!

آقا و خانم محترم! همسر شما یک فرد عادی است، ممکن است برخی عیب‌ها را داشته باشد. اما در مقابل، خوبی‌های فراوانی نیز دارد. اگر به زندگی و خانواده‌ات علاقه‌مند هستی، عیب‌جویی نکن، عیب‌های کوچک را نادیده بگیر، بلکه اصلاً آن را عیب مشمار. همسرت را با یک مرد خیالی که وجود خارجی ندارد، مقایسه نکن، بلکه او را به طور کلی با دیگران مقایسه کن. ممکن است مرد یا زنی عیب همسرت را نداشته باشد، اما دارای عیوب دیگری است که شاید به مراتب بدتر از او باشد. آن‌گاه خواهی دید که خوبی‌های او به مراتب بیش‌تر از بدی‌هایش است و اگر یک عیب دارد، در عوض، صدها خوبی دارد.⁽¹⁾

قرآن کریم می‌فرماید:

یا اَیُّها الذَّینَ امَنُوا اِجْتَنِبُوا کَثیراً مِنَ الظَّنِّ اِنَّ بَعْضَ الظَّن إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا⁽²⁾

ای مؤمنان از بسیاری گمان‌ها پرهیز کنید، چرا که بعضی از گمان‌ها گناه است و (در کار دیگران) تجسّس نکنید.

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

وقتی می‌خواهی عیوب دیگران را یاد کنی عیوب خویش را به یاد آر⁽¹⁾

مفاسد عیب‌جویی (چاه ضلالت و نادانی)

1. بی‌اعتباری خانواده

خانواده‌ای که مورد عیب‌جویی است، از اعتماد و اعتبار کمتری برخوردار است.

شخص عیب‌جو نیز همین‌طور است زیرا عیب‌جویی اعتبار را سلب می‌نماید.

2. پاشیده شدن روابط خانوادگی

بوسیله عیب‌جویی مشاجره، دعوا، کدورت، کینه و انتقام پیش می‌آید.

3. ترور شخصیت همسران

با این کار روحیه انتقام‌جویی بین آنان زنده می‌شود.

4. جرأت دادن به خطاکاری

گاهی از اوقات، با عیب‌جویی، عیب‌جو و کسی که مورد عیب‌جویی واقع شده است هر دو جرأت زیادتری در خطا و گناه پیدا می‌کنند.

5. رسوایی همسران

کسی که این عمل زشت را مرتکب می‌شود، نزد دیگر اعضای خانواده و خویشاوندان دور و نزدیک و دوستان او رسوا می‌شود.

6. سلب اعتماد زن و شوهر نسبت به یکدیگر

بواسطه این عمل نکوهیده، روحیه اعتماد بین آنان سلب می‌شود.

7. ضررهای معیشتی

بنابه دلایل بالا و بطور غیرمستقیم ضررهای معیشتی به همراه دارد.

8. عدم آرامش و آسایش

گاهی از اوقات خانواده را در معرض بیماری‌های عصبی و روانی قرار می‌دهد، زیرا باعث جنگ، نزاع و دشمنی است.

9. عدم امنیت زن و شوهر

به علت این عمل زیانبار و کثرت دشمنان امنیت خانواده از بین می‌رود.

10. عدم معنویت

عیب‌جویی از گناهان بزرگ است و کسی که این گناه را مرتکب شود از معنویت دور می‌گردد.

11. غفلت نمودن از خطاهای خویش

هنگامی که مشغول عیب‌جویی از دیگری هستیم از خطاهای خویش غافل می‌مانیم.

12. کثرت دشمنان

عیب‌جویی دشمنان را زیاد می‌کند همان‌گونه که تعریف از دیگران نمودن و محبت سبب دوستی می‌شود.

علاج عیب‌جویی

علمی

عملی

عیب‌جویان در ردیفِ چه کسانی هستند؟

افلاطون می‌گوید:

اشرار از کسانی هستند که عیوب مردم را جستجو کنند و به آن بچسبند و نیکویی آنها را نادیده انگارند مانند پشه که در جاهای کثیف و زخم بدن می‌نشیند و از جاهای تمیز دوری می‌کند.⁽⁴⁾

قاآنی نیز می‌گوید:

«چون خود همه عیبی چه کنی عیب کسان فاش»⁽⁵⁾

16. عدم همراهی با یاوه‌گویان

زنی به نام… در دادگاه گفت: مردی برای برهم زدن صمیمیت من و شوهرم تا می‌توانست از او بد می‌گفت: او به درد تو نمی‌خورد، حیف از توست که با او زندگی می‌کنی، تو را درک نمی‌کند، عاطفه ندارد، از شوهرت طلاق بگیر تا با تو ازدواج کنم… در اثر القاآت او، گمراه شدم با کمک یک دیگر، شوهرم را کشتیم.⁽¹⁾

آقا و خانم محترم! اکنون که به مقاصد پلید این افراد پی بردی، چاره‌ی کار به دست خود شماست، اگر به سعادت و خوش‌بختی خود، همسر و فرزندانتان علاقه دارید، مواظب باشید که تحت تأثیر وسوسه‌های این شیطان‌های انسان‌نما قرار نگیرید، گول دل‌سوزی‌های ظاهری آن‌ها را نخورید، یقین بدانید که اینان دوست شما نیستند، بلکه دشمن سعادت و خوشبختی شما هستند، قصدشان این است که شما را به بدبختی و سیه‌روزی بیندازند، ساده‌لوح و زودباور و خوش‌بین نباشید، با زیرکی و تیزهوشی، مقاصد پلیدشان را دریابید. هرگاه خواستند از همسرتان عیب‌جویی کنند، جلوشان را بگیرید و بدون ملاحظه و خجالت بگویید: اگر می‌خواهید دوستی و رفت و آمدمان برقرار باشد، از این پس حق ندارید درباره‌ی همسر من بدگویی کنید، من او را دوست دارم و هیچ عیبی هم ندارد، کاری به زندگی و همسر و فرزندان من نداشته باشید.

اگر این صراحت سخن را از شما دیدند و دریافتند که به همسر و فرزندانتان علاقه دارید، از گمراه کردن شما مأیوس می‌گردند و شما نیز برای همیشه از شر بدگویی آنان آسوده می‌شوید. از این نهراسید که دوستانتان از شما رنجیده خاطر می‌شوند و رفاقتتان به هم می‌خورد؛ زیرا اگر آنان دوستانی واقعی برای شما باشند، نه تنها از این سخن نمی‌رنجند، بلکه از تذکر خردمندانه‌ی شما متنّبه می‌شوند و اگر دشمنانی هستند به صورت دوست، همان به که رفت و آمد را ترک کنند، و اگر دیدید حاضر نیستند دست از این خوی پلید بردارند صلاح در این است که به طور کلی با آن‌ها قطع رابطه کنید؛ زیرا دوستی و معاشرت با آنان ممکن است بدبختی و سیه‌روزی شما را فراهم سازد.⁽¹⁾

17. عشق و محبت

تعریف واژه

محبت عبارت است از میل و رغبت طبع به چیزی که دریافتن آن سبب لذّت و راحت باشد.⁽²⁾و عشق، محبت بی‌حساب است.

محبت و عشق ورزیدن به همسر و فرزندان باعث استحکام روابط خانوادگی می‌شود و از فروپاشی آن جلوگیری می‌نماید. آرامش و آسایش را به محیط خانواده باز می‌گرداند و باعث پیوند هر چه

بیشتر آنان می‌شود. شوهر یار وفادار همسر خویش است، و زن یار و غمخوار شوهر خویش است، فرزند مطیع و یاور بی‌چون و چرای آنان و به همین دلیل هر کدام از افراد خانواده در راه رسیدن به موفقیت و نیکبختی از سوی اعضای خانواده یاری می‌شوند و هیچ‌گونه مانعی در راه رسیدن به هدف (در این محیط) وجود ندارد. همچنین از لذت خانواده‌ای خوشبخت بهره‌مندند و از اینکه عضو چنین خانواده‌ای هستند احساس خوشبختی می‌نمایند و لذت می‌برند.⁽¹⁾

البته باید در محبت به فرزندان از افراط و تفریط پرهیز کنند، زیرا عواقب نامطلوبی در پی دارد.

«ولتر» می‌گوید:

«تمام تعقلات و اندیشه‌های مرد به یک محبت زن نمی‌ارزد.»⁽²⁾

فواید و آثار جاویدانِ محبت و عشق

اشاره

فواید و آثار محبت و عشق به شرح زیر است:

1. آرامش

محبت باعث یکدلی، یک‌رنگی، همکاری، آسودگی خاطر و آرامش است.

2. تحکیم آینده‌ی شغلی همسران

محبت و عشق باعث می‌شود زن و شوهر در خانواده از نظر شغلی به یکدیگر کمک کنند.

3. تحکیم خانواده

محبت و عشق زن و شوهر به یکدیگر از فروپاشی خانواده جلوگیری می‌کند.

4. شادی و نشاط معنوی

محبت‌ها و عشق‌های شرعی و خردمندانه باعث نشاط ناشی از معنویت می‌شوند. زیرا در احادیث معصومین علیهم السلام و سخنان بزرگان و خردمندان تاریخ به آن سفارش شده است.

5. صلح و صفا

محبت کینه‌ها و کدورت‌ها را از دل می‌زداید، و صلح و دوستی را جایگزین آن می‌نماید.

6. عامل موفقیت و خوش‌بختی است

طبق فواید مذکور و آثار فراوان دیگری که دارد، عامل موفقیت و خوشبختی است.

7. مایه‌ی افتخار

محبت و عشق‌های ناپسند مایه‌ی بدبختی و فلاکت آدمی است همان‌گونه که محبت و عشق شرعی و خردمندانه مایه‌ی افتخار آدمی است.

8. محبوبیت نزد یکدیگر

با عشق و محبت زن و شوهر نزد یکدیگر عزیز هستند.

9. معاشرتی دلپذیر و روابطی زیباتر

معاشرتی که دوستانه و از روی محبت باشد، دلپذیر است.

10. وجدانی آرام

محبت و صمیمیت وجدان را آرام می‌کند همان‌گونه که دشمنی و دعوا وجدان را ناراحت می‌سازد.

سیمای موفق زن و شوهر محبّ

عوامل محبت‌زا از دیدگاه معصومین

امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

سه چیز دوستی و محبت می‌آورد:

امام علی علیه السلام در این زمینه می‌فرمایند:

سه خصلت موجب جلب دوستی و محبت می‌شود:

امام باقر علیه السلام می‌فرمایند:

چهره‌ی شاد و روی باز، وسیله‌ی جلب دوستی و مایه‌ی تقرب به خداست و ترش‌رویی و گرفتگی چهره سبب جلب دشمنی و مایه‌ی دوری از خداست.⁽³⁾

عشق و محبتِ همسر

آنتونی رابینز می‌گوید: تقریباً تمام افراد موفقی که، من شرح حالشان را مطالعه کرده‌ام در ایجاد الفت و صمیمیت با اقشار مختلف مردم (مخصوصاً خانواده‌ی خود) توانایی فوق‌العاده‌ای داشته‌اند.⁽⁴⁾

شوهر همیشه خواهان محبت و عشق‌ورزی همسر خویش است و اگر زن به شوهر خویش عشق‌ورزی و محبت نکند مرد در مقابل

خطرات جانی و امراض مصون و محفوظ نیست. محبت تأثیر مستقیم بر روحیه‌ی شوهر می‌گذارد و او را برای تداوم زندگی خانوادگی آماده می‌سازد. زندگی بدون محبت و عشق پایدار نیست و عشق‌ورزیدن با درایت و هوشیاری آنهم طبق روحیه‌های شوهر نوید یک زندگی لذت‌بخش، آرام و همراه با آسودگی خاطر را برای طرفین می‌دهد البته اگر مربوط به زمان و مکان خاصی نباشد، و متداوم باشد.

مهر و محبت شوهر

مهر و محبت به همسر نیز مربوط به مکان و زمان خاصی نیست و باید در همه‌جا و در تمامی اوقات انجام گیرد. مانند اینکه، اگر در شرایط سختی قرار دارد هرگز عصبانی نشود و با بردباری به همسر خویش مهر بورزد و یا اگر خدای ناکرده خانم سخن نابجایی بر زبان آورد و یا کردار ناشایستی انجام داد که موجبات خشم و تحریک اعصاب شوهر را فراهم کرد، شوهر باید خود را کنترل نموده و با صبر و استقامت و غلبه بر غیظ و خشم خویش سکوت نموده و طبق روحیه‌ی⁽¹⁾

همسر خویش مسیر دانایی و راه عاقلانه را گوشزد نموده و با محبت و تشویق او را با اسلوب صحیح راهنمایی نماید.

18. مشورت در امور زندگی

تعریف واژه

شور، مشاوره و نظرخواهی از دانشمندان، خردمندان و بزرگان و انتخاب برترین راه‌ها برای رسیدن به اهداف در تمامی ابعاد و زمینه‌های زندگی.

زن و شوهر نمونه در امور زندگی مشورت می‌کنند و پس از آن بهترین راه‌ها را برای خانواده‌ی موفق و کامروای خود انتخاب می‌نمایند. اگر درباره موضوعی مشورت زن و شوهر به نتیجه‌ی در خور توجه نرسید، از بزرگترها و باتجربه‌ها نیز کمک می‌گیرند، تا با تشخیص صحیح به نتیجه‌ی دلخواه برسند.

رنان می‌گوید:

«مشورت با زنان مفید نیست؛ ولی آنکه ترک این کار کند عاقل نیست.»

«از اصطکاک دو سیم مثبت و منفی برق می‌جهد، تقابل و مشاوره‌ی دو اندیشه نیز فروغ می‌بخشد. این گاهی پیش پای انسان را روشن می‌کند و احیاناً افق وسیعی را منّور می‌سازد.»⁽¹⁾

در قرآن کریم سوره‌ای بنام «شورا» وجود دارد که نمایان‌گر اهمیت این موضوع است. احادیث و روایات از معصومین علیهم السلام، سخنان خردمندان و مشاهیر جهان نیز بر این موضوع تأکید دارد.

امام علی علیه السلام مشورت را بهترین پشتیبان می‌داند:

«هیچ پشتیبانی، چون مشاوره نیست.»⁽²⁾

آثار و فواید جاویدانِ مشورت

اشاره

با هم آثار و فواید مشورت را می‌خوانیم:

1. آسایش و آرامش

از نابسامانی‌ها و مشکلات رهایی می‌یابیم و به آرامش و آسودگی خاطر می‌رسیم.

2. آینده‌نگری هموار

بوسیله‌ی مشورت از تجربه، خرد و اندیشه دیگران استفاده می‌کنیم و آینده‌ای روشن را برای خود رقم می‌زنیم.

3. ایمنی از رسوایی

از رسوایی‌هایی که به علت عدم مشورت دامنگیر آنان شده، در امان هستند.

4. بزرگی

خانواده به واسطه‌ی مشاوره، مورد اطمینان و اعتماد شده، به بزرگی می‌رسد.

5. تعاون و همکاری

از خودرأی بودن در امان مانده و با تعاون و همکاری در مسائل مختلف زندگی به کامیابی می‌رسیم.

6. شکوفایی افکار و ایده‌های تازه

از فکر بکر خردمندان و بزرگان استفاده می‌کنیم.

7. معنویت و سعادت

به دلیل آیه‌ی قرآن و احادیث فراوان، با مشورت به معنویت و سعادت می‌رسیم، و از اجر و پاداش دنیوی و اخروی آن بهره‌مند می‌شویم.

با چه کسانی مشورت کنیم؟ (راهِ خردمندی)

با افرادی مشورت نماییم که دارای ویژگی‌های زیر هستند:

19. معاشقه و زناشویی

تعریف واژه

عشق بازی زن و شوهر با یکدیگر، تحریک غریزه‌ی جنسی یکدیگر، انجام مقدمات آمیزش و جماع به گونه‌ای که زن و شوهر در عمل آمیزش که خالق و آفریننده‌ی آنها ایشان را به آن عمل

دستور داده و آلت و ابزارش را در اختیارشان گذارده است، کمال لذّت را ببرند.⁽¹⁾

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

کسی که می‌خواهد با زن خود جماع کند، به روش مرغان نزد او نرود بلکه اول با او بازی و خوش‌طبعی کند و بعد از آن جماع بکند.⁽²⁾

روش معاشقه

آمادگی زن را می‌توان با علامت‌های چندی تشخیص داد:

سرخ شدن گونه‌ها و چشم‌ها و ریزش اشک از گوشه‌های چشم و تغییراتی که در نوع نگاه کردن او پیدا می‌شود. نفس به شماره آمده، ضربان قلب شدید می‌گردد و غدد مهبل از خود ماده لزجی تشرح می‌کنند. نشانه‌ی اخیر دلیل بر کمال آمادگی زن است.⁽³⁾

زود آمیزش کردن راه درستی نیست و طریق صحیح آن، این است که چون اختلاف بین متوسط مدت آمیزش زن و مرد حدود هشت دقیقه است (معمولاً مردان در مدت دو دقیقه و زنان در ده دقیقه به اوج لذّت جنسی می‌رسند)؛ از این‌رو، مرد آمیزش را سریع انجام ندهد و با نوازش و بازی کردن، زن را نیز همزمان با خود به اوج لذّت جنسی برساند و بعد آمیزش صورت گیرد.⁽⁴⁾

بسیاری از مردان خبر ندارند که همسرشان تا بوسیله معاشقه و بازی قبل از آمیزش آماده نشود، از آمیزش لذت نمی‌برد و به همین خاطر وقتی همسر اینگونه مردان می‌بینند که از آمیزش لذت نمی‌برند نسبت به آن سرد می‌شوند و تن به آن نمی‌دهند.

یک نوع از سوزاک‌هایی که در زنان پیدا می‌شود (سوزاک مجرایی یا خارشک)، بر اثر عدم رعایت این قانون است؛ زیرا اگر در حالی که مرد از عمل آمیزش ارضا شده، به کنار می‌رود، آتش شهوت زن تازه شعله‌ور شده و شهوتش از محل خود حرکت کرده بی‌آنکه به مجرای دفعی یا جذبی برسد…

در همان قسمت می‌ماند و تولید خارش می‌کند و سوزاک پدید می‌آید و چنانچه ذره‌ای در مجاری بماند تولید سنگ می کند.

زن و شوهر می‌توانند در استمتاع و کامجویی از یکدیگر به جز در چند مورد⁽¹⁾کاملاً آزاد باشند، علت این آزادی (در رابطه با زن و شوهر) این است که این دو تا می‌توانند از هم لذت ببرند و غریزه‌ی خود را تخلیه کنند و اشباع شوند تا دیگر به دنبال حرام نباشند و به گناه نیفتند، البته اسلام با اعمال غیربهداشتی مخالف است و زن و شوهر باید از انجام بعضی اعمال غیربهداشتی که به سلامتی‌شان صدمه می‌زند خودداری کنند.⁽²⁾

نقاط تحریک زن

برای ارضاء شدن و رسیدن به لذت جنسی مناسب، احتیاج به مقدماتی می‌باشد که نیاز به آگاهی دارد. در روابط جنسی بین زن و مرد نقاط تحریک‌کننده‌ای وجود دارد که این نقاط تحریک‌کننده مقدمه‌ای برای شروع روابط جنسی است، لذا هنگام آمیزش بر مرد لازم است نقاطی را که سبب تحریک همسرش می‌شود استفاده کند تا بتواند پیش‌زمینه‌ی آمیزش را فراهم کرده باشد.

امام رضا علیه السلام می‌فرماید:

«تا قبل از این که با همسرت معاشقه و ملاعبه نکرده‌ای، هرگز با او نزدیکی نکن و این کار را طولانی انجام بده و سینه‌های او را بمال و تحریکات را ادامه بده⁽¹⁾تا برانگیختگی او در چهره و چشم او ظاهر شود و ترشح بدن او زیاد گردد؛ چون با این کار، بدن او ترشح پیدا می‌کند و شهوت و میل جنسی در چهره‌اش آشکار می‌گردد.⁽²⁾و⁽³⁾

وقتی چنین تحریک کردی، آن وقت، او همان چیزی را از تو می‌خواهد که تو از او می‌خواهی. امروز در روان‌شناسی، این مرحله اوج لذّت را، مرحله‌ی «ارگاسم»⁽⁴⁾می‌نامند.

تحریک مرد از طرف زن کمتر احتیاج به آگاهی دارد، زیرا با فکر کردن یا در نظر آوردن نقاط شهوت‌انگیز یا عوامل روانی نعوظ به او دست داده و اغلب در این حالت تحریک شده به حساب می‌آید.

آنچه بر زن لازم است بداند تا از ناراحتی‌های شوهر کاسته شود، تحریک موضعی نیست. هر چند اگر زن، شوهر را با لمس و مالش اندامش تحریک کند بسیار لازم است، بلکه تحریک موقعی است که مرد در حالی که دخول انجام می‌دهد، بلافاصله نعوظ وی پایان می‌یابد. و پس از آن زن می‌تواند با تحریک مجدّد شوهر او را کاملاً ارضاء نماید.⁽¹⁾

مرحله‌ی فرونشینی

مرد و زن، پس از اوج حالت ارگاسمیک، وارد آخرین مرحله‌ی دوره‌ی پاسخ جنسی یعنی مرحله‌ی «فرونشینی» می‌گردند. این دوره‌ی بازگشت و زوال هیجان، به صورت الگوی پاسخ معکوس، شخص را از مرحله پلاتو و انگیزش، به حالت بدون تحریک باز می‌گرداند. در زن‌ها این توانایی وجود دارد که از هر نقطه‌ی مرحله‌ی فرونشینی، در صورتی که در معرض تحریک کافی دیگر قرار گیرند، به یک تجربه‌ی ارگاسمی دیگر برگردند. این امکان برای ارگاسم‌های فراوان، زمانی آشکارتر است که برگشت در سطح تنش پلاتو و تشدید تحریک، صورت گرفته باشد. در مرد، مرحله‌ی فرونشینی، شامل بازگشت تا پایین‌ترین سطح انگیزش در دوره‌ی پاسخ جنسی ادامه یابد. تحریک مجدّد به سطوح بالاتر تنش جنسی، فقط پس از ختم این دوره‌ی بی‌پاسخی، امکان‌پذیر است.

به استثنای موارد معدود، توانایی فیزیولوژیک مردها برای پاسخ به تحریک دوباره، به مراتب کمتر از زن‌هاست. بقایای فیزیولوژیک

تنش جنسی، معمولاً در مرد و زن، به کندی از بین می‌روند، مگر این که حالت‌های ارگاسمیک بسیار عمیق و مغلوب‌کننده‌ای تجربه شده باشد. برگشت به حال عادی، زمانی تکمیل می‌شود که تمام محرّک‌های جنسی، موقوف شده باشند.⁽¹⁾

به احتمال فراوان به علت همین تفاوت فیزیولوژیک زن و مرد در قدرت رسیدن به ارگاسم‌های متفاوت است، که در روایات، قدرت جنسی زنان، نُه برابر مردان معرفی شده است. امام علی علیه السلام می‌فرماید: خداوند عزّوجلّ شهوت جنسی را ده قسمت نمود؛ نُه قسمت آن را برای زنان و فقط یک جزء آن را برای مردان قرار داده است.⁽²⁾

امام صادق علیه السلام نیز می‌فرماید:

خداوند صبر زنان را ده برابر مردان قرار داده؛ ولی هنگامی که به اوج شهوت می‌رسند، ده برابر مردان، قوّت جنسی دارند. ⁽³⁾و⁽⁴⁾

احکام و شرایط نزدیکی کردن

البته واجب است پس از نزدیکی غسل جنابت را انجام دهند. برای آگاهی از چگونگی غسل به کتاب توضیح‌المسائل از مراجع تقلید مراجعه نمائید.

جماع کردن در فرج زن در ایام عادت زنان حرام است؛ و از ما بین ناف تا زانو از ایشان تمتع بردن (در این ایام) مکروه است بعضی

جماع را بعد از پاک شدن پیش از غسل کردن، نیز حرام می‌دانند ولیکن احوط، اجتناب است، مگر آنکه ضرورتی باشد، پس از زن درخواست نماید که فرج را بشوید و با او همبستر شود.⁽¹⁾

لازم به ذکر است که، مجامعت در مساجد و اماکن متبرکه و همچنین در ایام اعتکاف و حج حرام است.

مجامعت با زن مستحاضه

زن مستحاضه اگر غسل و سایر اعمال که بر او لازم است، به جا آورد، می‌توان با او جماع کرد. و در وطیِ دُبُر (از پشت نزدیکی کردن) زن خلاف است، بعضی حرام می‌دانند ولی اکثر علماء مکروه می‌دانند و احوط اجتناب است. بهتر است، وقتی مردی با زن خود جماع می‌کند، مَنِی را بیرون فرج نریزد. البته بعضی علماء بدون اجازه همسر دائم، آن را حرام می‌دانند، رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: هر که با زن حائض خود جماع کند، فرزندی به دنیا می‌آورد، که مبتلا به خوره یا پیسی می‌شود. در این صورت فقط خود را ملامت کند و امام صادق علیه السلام فرمودند:

دشمن ما اهلبیت نیست، مگر کسی که حرام‌زاده یا مادرش در حیض او را حامله شده باشد.⁽²⁾

20. نظافت و آراستگی

تعریف واژه

نزاهت، پاکیزگی و آراستگی اعضاء و جوارح و لباس و محیط زندگی از کثافات و آلودگی‌ها و زشتی‌ها⁽¹⁾

خداوند بزرگ در قرآن کریم می‌فرماید:

اِنَّ اللهَ یُحِبُّ التَّوابینَ وَ یُحِبُّ المُتَطَهِّرین⁽²⁾

خداوند توبه‌کنندگان و پاکان را دوست دارد.

و می‌فرماید:

یا بَنِی آدَمَ خُذُو زِینَتکُمْ عِنْدَ کُلّ مَسْجِدٍ…⁽³⁾

ای فرزندان آدم! زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید.

این جمله می‌تواند هم اشاره به «زینت‌های جسمانی» باشد که شامل پوشیدن لباس‌های مرتبّ و پاک و تمیز و شانه زدن موها و به کار بردن عطر و مانند آن می‌شود، و هم شامل «زینت‌های معنوی یعنی خصایص انسانی و فضایل اخلاقی و پاکی نیّت و اخلاص.⁽⁴⁾

اهمیّت نظافت و پاکیزگی

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد، بخشنده است و بخشش را دوست دارد، پاکیزه است و پاکیزگی را دوست دارد.⁽¹⁾

حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم در حدیث دیگری می‌فرماید:

اسلام پاکیزه است، شما نیز پاکیزه باشید زیرا به جز پاکیزگان کسی به بهشت نمی‌رود.⁽²⁾

امام رضا علیه السلام می‌فرماید:

«پاکیزگی از اخلاق پیامبران است.»⁽³⁾

فواید و آثار شگفت‌انگیز نظافت و آراستگی

اشاره

نظر به اینکه یکی از راه‌های پاکیزه بودن و آراستگی الگو گرفتن از پیمبران، ائمه اطهار، بزرگان و خردمندان بزرگ جهان است، بنابراین با هم مقاطعی از زندگی چند الگوی والا و عالیقدر و سخنان گهربار آنان را درباره‌ی اهمیت این موضوع می‌خوانیم، امیدواریم با الگوبرداری از آنان به سرمنزل مقصود رهنمون شویم.

الف) پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و آراستگی

1. آینه و شانه

آراستگی سر و صورت و وضعیت موی چهره و سر، از نشانه‌های بارز اهمیّت دادن به این سنّت اسلامی است. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در آینه نگاه می‌کرد، موی سر خود را شانه می‌زد، گاهی هم به جای آینه،

در ظرف آب نگاه می‌کرد و موی سر خود را مرتبّ می‌ساخت و علاوه بر اینکه خود را برای خانواده آراسته و مهیا می‌کرد، برای برادران دینی هم خود را می‌آراست.⁽¹⁾

2. بهداشت بدن

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم جمعه به جمعه، موهای زیر بغل و زهار را می‌زدود، ناخن‌هایش را می‌گرفت، شاربش را کوتاه می‌کرد و بر بدن خود «نوره» می‌کشید، تا موهایش زایل شود.

آن حضرت، روز جمعه، پیش از آنکه برای برپایی نماز جمعه از خانه بیرون رود، ناخن‌هایش را می‌چید و شارب خود را کوتاه می‌کرد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به این نظافت، حتی در مسافرت‌ها هم توجه داشت و هرگاه به سفر می‌رفت، پیوسته پنج چیز را با خود داشت: آینه، سرمه دادن، شانه، مسواک و قیچی.⁽²⁾

3. خوشبویی

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم آن‌قدر عطر و مواد خوشبو‌کننده‌ی بر سر و صورت خود می‌زد، که گاهی جلوه و براقی آن در موهای سرش دیده می‌شد، با مشک و عنبر خود را خوشبو می‌ساخت، گاهی هم با «عود» و «غالیه» خود را معّطر می‌کرد.⁽³⁾و⁽⁴⁾

زن و شوهر باید معطر باشند و از بوهای بد پرهیز کنند. البته زن برای مرد نامحرم نباید خود را معطّر کند.

4. مسواک

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم اهمیت فراوانی به مسواک می‌داد. دندان‌هایش پیوسته براق و سفید بود و امّت خویش را هم به مسواک زدن دستور می‌داد. هرگاه می‌خوابید، مسواک را بالای سر خود می‌گذاشت. قبل از خواب مسواک می‌زد، وقتی از خواب بیدار می‌شد، مسواک می‌زد.⁽¹⁾

خوشبو بودن دهان زن و شوهر از اهمیت والایی برخوردار است بنابراین آنان باید این موضوع را رعایت کنند.

ب) امام صادق علیه السلام و آراستگی

امام صادق علیه السلام فرمود: «وای بر تو ای عبّاد! چه کسی حرام کرده است زینت‌هایی را که خداوند برای بندگانش آفریده و روزی‌های پاکیزه را؟ خداوند دوست دارد نعمتی را که به بنده‌ای عطا کرده

است آن را بی‌کم و کاست در برش ببیند (یعنی دوست دارد که بنده‌اش به طور کامل از آن بهره گیرد.)⁽¹⁾

و⁽²⁾

ج) امام کاظم علیه السلام و آراستگی

حسن‌بن‌جهم می‌گوید: «به محضر امام کاظم علیه السلام رفتم، دیدم موی صورتش را با رنگ سیاه، رنگین نموده است، عرض کردم فدایت شوم، محاسنت را رنگ کرده‌ای؟ فرمود: همانا خضاب کردن پاداش دارد، خضاب و آراستگی موجب افزایش حفظ عفّت زنان می‌گردد، زیرا بعضی از آنان بر اثر آن که همسرانشان خود را نمی‌آرایند، به فساد و بی‌عفّتی کشیده می‌شوند.⁽⁴⁾

21. وقار و متانت

تعریف واژه

آرامش کاملی که به فرد کمک می‌کند تا قبل، بعد و در حین انجام کارها در گفتار و کردار و همه‌ی حرکات و سکنات خود، اندیشه و تدبیر مناسب را حاکم گرداند.⁽¹⁾

خداوند بزرگ در قرآن کریم می‌فرماید:

وَ اقْصُدْ فی مَشِْیکَ و اغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ.⁽²⁾

در راه رفتن خود باوقار باش و صدای خود را کنترل کن.

حضرت علی علیه السلام می‌فرماید:

یُسْتَدَلُّ عَلی عَقْلِ الرَجُّلِ بِکَثْرَةِ وَقارِهِ.⁽³⁾

یکی از نشانه‌های خردمندی، کثرت وقار است.

اهمیت وقار

از بهترین صفات برجسته‌ی اخلاقی و نفسانی است و به همین دلیل اصفیاء و پیامبران بر این صفت مدح شده‌اند؛ سیّد رسولان به «صاحِبُ الوَقارِ وَ السَکینهًْ» ستوده شده است.⁽⁴⁾

زندگی برتر با فواید و آثار وقار

1. انتخاب بهترین کارها

تأمل و انتخاب خرد و اندیشه در گفتار و اعمال از برترین اعمال است.

2. ایجاد زمینه برای تفکّر

عدم اضطراب و نگرانی و آرامش برای اندیشه زمینه‌ی مناسب را فراهم می‌نماید.

3. تحکیم بنیان خانواده

وقار از متلاشی شدن خانواده جلوگیری می‌کند.

4. توأم نمودن کار و کلام با تفکّر

تفکر در گفتار و اعمال از وقار است.

5. جلالت قدر کسب جایگاه اجتماعی

آرامش و تأنی در فکر کردن، گفتار و اعمال پسندیده‌ی ناشی از وقار و متانت انسان را بلندمرتبه می‌گرداند.

6. محبوبیت نزد مردم

کسانی که دارای صفات ذکر شده‌ی بالا هستند، بدون شک نزد مردم محبوبیت دارند.

7. مدیریت و مسئولیت

شخصی که خصوصیات مذکور را دارد حس مسئولیت‌پذیری در وی زنده است و توانایی مدیریت نمودن، را دارد.

8. معنویت و سعادت

به دلیل سفارش و تأکید پیشوایان دین یک امر معنوی بوده و باعث سعادت دنیا و آخرت خانواده و اجتماع است.

9. نوآوری در زندگی

وقار، زنده کننده‌ی اندیشه‌ی همراه با آرامش گفتار و کردار پسندیده بوده و در نتیجه باعث نوآوری در زندگی است.

تحصیل وقار (خودسازی باوقار)

تحصیل وقار (خودسازی باوقار)⁽²⁾

علمی

عملی

شوهر باید وقار و متانت خویش را حفظ نماید و از اندیشه، سخن و اعمال بچه‌گانه دوری گزیند، زیرا زن و مردِ دانا و خردمند باوقار و متانت هستند و افرادی که اعمال بچه‌گانه انجام می‌دهند از عزت نفس پائین‌تری برخوردار هستند. زن و شوهر با متانت و وقار خویش گرامی داشته می‌شوند زیرا در این زمینه آبرومند، بزرگوار و با شخصیت هستند.

خانم خانه دوست دارد، شوهرش در بین مردان آبرومند، بزرگ‌منش و با شخصیت باشد، و از کارهای بچه‌گانه دوری گزیند، و اعتماد به نفس داشته باشد.

محمد حجازی می‌گوید:

«وقار و سنگینی، اعتماد به نفس می‌بخشد.»⁽¹⁾

حسین کاظم‌زاده ایرانشهر می‌گوید:

«متانت، ریشه‌ی امید است و امید، کلید کامیابی»⁽¹⁾

کاظم‌زاده ایرانشهر در کلام دیگری می‌گوید:

«متانت قلعه‌ای است که شخص را در پناه خود از صدمات روزگار حفظ می‌کند.»⁽²⁾

22. همکاری زن و شوهر

تعریف واژه

مشارکت و همکاری در کارهای خانواده اعم از کمک‌رسانی شوهر و فرزندان به همسر، و همکاری فرزندان و همسر به شوهر، و کمک‌رسانی زن و شوهر به فرزندان.

انواع همکاری

اشاره

انواع تعاون و همکاری در امور خانواده به شرح زیر است:

1. کمک‌رسانی و همکاری با همسر در امر خانه‌داری

اشاره

شوهر الگو و نمونه در محیط خانه، همسر خویش را یاری کرده و با او همکاری می‌نماید. در کارهای منزل به خانم خویش یاری و کمک می‌رساند، و از اراجیف و مهملات یاوه‌گویان هراسی ندارد. کسانی که شوهر را به علت همکاری با همسر، زن ذلیل، خرزن و… می‌نامند، نمی‌توانند خللی در اراده‌ی او وارد سازند.

زیرا او همکاری با خانم خویش را وظیفه‌ای مقدس و معنوی می‌داند که عده‌ای از روی نادانی و جهالت از آن گریزانند. و آن را توجیه می‌کنند. همکاری با همسر یکی از کارهای نیکو و پسندیده‌ای است که فواید و آثار قابل توجهی در بردارد.

لئوتولستوی می‌گوید:

«نیکی، همه چیز را مغلوب می‌کند و خودش، هرگز مغلوب نمی‌شود.⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام فرمود:

هر که به خانواده‌اش نیکی کند، خداوند بر عمرش بیفزاید.⁽²⁾

الف) والاترین الگوی کمک‌رسانی و همکاری در خانه و معنویت آن

از علی علیه السلام روایت شده که فرمود رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بر ما وارد شد در حالیکه فاطمه زهرا علیها السلام نزدیک دیگ نشسته بودند و من عدس پاک می‌کردم فرمود: یا ابالحسن، عرض کردم لبیک یا رسول الله، فرمود: از من بشنو و من نمی‌گویم جز از طرف پروردگارم، مردی نیست که

در خانه کمک به همسرش کند مگر آنکه برای او باشد به عدد هرمویی که در بدنش هست عبادت یکسال که روزها روزه باشد و شب‌ها به عبادت ایستاده باشد و عطا کند او را از ثواب آنچه را که به صابرین عطا کرده که داود نبی و یعقوب و عیسی علیه السلام باشند.

یا علی کسی که در خانه در خدمت عیالش باشد و کراهت نداشته باشد خداوند اسمش را در دیوان شهدا می‌نویسد، و به هر شب و روزی ثواب هزار شهید ثبت می‌کند، و برای او به هر قدمی ثواب یک حج و عمره می‌نویسد. خداوند او را به هر رگی که در بدنش هست شهری در بهشت عطا می‌کند.

یا علی یک ساعت خدمت (و همکاری) در خانه از عبادت هزار سال و هزار حج و هزار عمره بهتر است و از آزاد کردن هزار عبد و بنده و هزار جنگ در راه خدا، و از عبادت هزار مریض، و هزار نماز جمعه، و تشییع هزار جنازه، و از هزار گرسنه که ایشان را سیر کند، و هزار برهنه که ایشان را بپوشاند، و هزار اسب که در راه خدا بفرستد، بهتر است، برای او از هزار دینار که به مساکین صدقه بدهد و از خواندن تورات و انجیل و زبور و قرآن بهتر است و از هزار اسیر که در راه خدا اسیر کرده و آزاد کند و از هزار شتر قربانی که به مساکین بدهد بهتر است و از دنیا خارج نشود مگر وقتی که جایش را در بهشت ببیند.

یا علی کسی که از خدمت عیال کراهت نداشته باشد پس آن کفاره گناهان بزرگ باشد، و غضب خدا را فراموش کند، و مهریه حورالعین باشد، و حسنات و درجاتش را زیاد کند. یا علی خدمت

نکند عیال را مگر صدیق (راست‌گو) یا شهید یا مردی که خداوند خیر دنیا و آخرت او را خواسته باشد.⁽¹⁾و⁽²⁾

ب) والاترین الگوی کمک‌رسانی و همکاری در خانه

از فضایل یک انسان خودساخته، آن است که در کارهای خانه، به همسر خود کمک کند چه در نظافت خانه و وسایل، چه در امور طبخ و خوراک و چه هر کار دیگری.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم در خانه، کفش و لباس خود را وصله می‌کرد، در را می‌گشود، شیر گوسفند و شتر را می‌دوشید، همراه خادم خانه گندم آرد می‌کرد و اگر خدمتکار خسته می‌شد، به او کمک می‌کرد و وسایل وضوی خویش را خود برمی‌داشت و می‌گذاشت:

وَ کانَ یَخْصِفُ النَّعلَ، وَ یُرَقِّعُ الثَّوبَ. و یَفْتَحُ البابَ و یَحْلِبُ الشاة الشاة و یَعقِلُ البَعیرَ فَیَحْلبُها، وَ یَطحَنُ مَعَ الخادمِ اِذا اَعْیا، وَ یَضَعُ طَهورَهُ باللَیلِ بِیَدِهِ…⁽³⁾

2. همکاری شغلی زن و شوهر

زن و شوهر در ارتباط با چگونگی و مزیّت‌های شغلی با همدیگر همکاری می‌کنند. مزیّت‌هایی همچون افزایش کیفیت و کمیّت آن و اینکه آن کارها به بهترین وجه انجام گیرد تا موقعیت شغلی آنان مستحکم‌تر شده و درآمد شغلی آنان زیادتر گردد.

آنان با همکاری یکدیگر عیوب و نقص‌های کاریِ همدیگر را رفع می‌نمایند. عیوبی همچون دیرآمدگی کم‌کاری و…

البته مانند هر کاری در این مورد نیز اعتدال را رعایت می‌کنند.

3. همکاری جهت رشد و شکوفایی استعدادهای خانواده

زن و شوهر بواسطه‌ی همکاری با یکدیگر نه تنها جلوی هرز رفتن استعدادهای خویش را می‌گیرند، بلکه آن استعدادها را شکوفا نموده و جهتِ معنوی می‌دهند تا بارور گردد. آنها در همین حین باید استعدادهای فرزندان خویش را شناسایی نموده و آنها را تقویت کنند و جهت معنوی و علمی دهند. زن و شوهر باید نیروی محرکه‌ای برتر در این راه باشند تا خانواده‌ای موفق و سعادتمند برای صعود به سوی ترقی و تکامل داشته باشند.

محمد حجازی می‌گوید:

اگر می‌خواهید بر عدّه‌ی خوبان و نیکوکاران جهان بیفزائید، خود نیکوکاری (و همکاری) را پیشه کنید.⁽¹⁾

4. همکاری متداوم جهت تربیت فرزندان

تربیت فرزندان بدون همکاری زن و شوهر میسر نمی‌شود و تفکیک‌پذیر نیست بلکه این همکاری لازم و ملزوم یکدیگر است هر چه کمک رسانی و همکاری آنان در این راه بیشتر، عالمانه‌تر و همراه با معنویت بیشتر باشد نتیجه‌ی بهتری به همراه خواهد داشت. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

«خدمت کردن برای خانواده، کفّاره‌ی گناهان کبیره است و آتش خشم پروردگار را خاموش می‌کند و صداق حوریان بهشتی است، نیکی و درجات بهشتی را افزون می‌سازد.⁽¹⁾

آثار و فواید پیروزمندانه‌ی کمک‌رسانی و همکاری خانواده

1. آرامش و آسایش

با دارا بودن چنین روحیه‌ای و اثرات و فواید مستقیم و غیرمستقیم آن آرامش بین اعضاء زیادتر می‌گردد.

2. اتحاد و همدلی اعضای خانواده

همه‌ی اعضاء خانواده با اتحاد، همدلی و هماهنگی به تعاون و همکاری می‌پردازند.

3. تحکیم وضعیت شغلی

همکاری و تعاون زن و شوهر برای تحکیم وضعیت شغلی آنان مؤثر است، چنانکه قبلاً شرح داده شد.

4. دفع آفاتِ خانواده

چنین روحیه‌ای موجب صلح و دوستی اعضاء می‌شود و از دعوا و قهر جلوگیری می‌کند.

5. عدم فروپاشی خانواده

روحیه تعاون و همکاری به دلیل سازگاری، محبت و جهاتِ عالی دیگر، از تزلزل خانواده جلوگیری می‌کند.

6. محبت و صمیمیت

مهر و محبت اعضای خانواده به واسطه این عمل و آثار ناشی از آن هر روز زیادتر می‌گردد.

7. معنویت

تعاون و همکاری در محیط خانواده فضیلت فراوان داشته و از اجر و پاداش دنیوی و اخروی برخوردار است.

8. موفقیت و خوشبختی

با توجه به آثار و فواید ذکر شده‌ی بالا تعاون و همکاری موفقیت‌آمیز و خوشبختی‌آفرین است.

فصل پنجم: راز سعادت خانواده با مراعات حقوق زن (همسرداری)

اشاره

همانطور که شوهرداری بزرگ‌ترین وظیفه‌ی یک بانوی خانه‌دار است و اهمیت آن در شریعت اسلام در ردیف جهاد قرار گرفته است، هم‌چنین همسرداری نیز، بزرگ‌ترین و ارزنده‌ترین عملِ یک مرد همسردار بوده و راز سعادتمندی خانواده می‌باشد. همسرداری کار آسانی نیست، بلکه رموزی دارد که هر کس بدان‌ها آشنا باشد می‌تواند همسرش را مطابق دلخواه، به صورت یک بانوی ایده‌آل، بلکه فرشته‌ی رحمت درآورد.

مردی که بخواهد همسرداری کند باید اخلاق و روحیات همسرش را به دست آورد، از خواسته‌های درونی و تمایلات نفسانی او آگاه شود و بر طبق آن‌ها برنامه‌ی زندگی را مرتب سازد. به وسیله‌ی اخلاق و رفتار خویش چنان در او نفوذ کند و دلش را به دست آورد که به خانه و زندگی دل‌گرم شود و از روی عشق و علاقه خانه‌داری کند.⁽¹⁾

برای اینکه یک خانواده نمونه و الگو باشد و گام‌های موفقیت را به سوی ترقی و تکامل طی نماید باید اعضای خانواده به حقوق یکدیگر به دیده‌ی احترام بنگرند.

رعایت حقوق زن و مرد اهمیت به‌سزایی در زندگی زناشویی دارد، به گونه‌ای که استحکام بنیان خانواده، سعادت و نیک‌بختی آن به رعایت حقوق طرفین بستگی دارد و هر چه بیشتر و بهتر به آن

وظایف و مسئولیت‌ها عمل گردد، نتیجه‌ای عالی‌تر و پسندیده‌تر بدست می‌آید. اکنون با هم با حقوق همسر آشنا می‌شویم:

1. امنیت خانواده

تعریف واژه

ایمن بودن خانواده از خطرات و صدمات احتمالی و جلوگیری از هرزگی و فحشاء و منکرات و ورود دوستان ناباب، خویشاوندان نااهل و هر کس و یا چیزی که برای خانواده ایجاد خطر کند و یا موجب سقوط و فروپاشی افراد خانواده گردد.

امام صادق علیه السلام می‌فرمایند:

ثَلاثَة اَشیاءَ یَحتاجُ النّاسُ طُرّاً إلَیها: الأمنُ و العَدلُ و الِخصبُ⁽¹⁾

سه چیز است که همگان به آن نیاز دارند: امنّیت، عدالت و فراوانی نعمت.

یک شوهر الگو و نمونه ضامن امنیت خانواده است و با مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح خانواده خود را در برابر آفات و خطرات مصون و محفوظ می‌دارد. او این کار را با همکاری تک‌تک اعضاء مخصوصاً همسر خویش انجام می‌دهد.

شوهر برای انجام این عمل با برنامه‌ریزی عمل کرده و بر روی سخن و اعمال اعضاء خانواده خویش نظارت می‌کند، که با خویشاوندان نااهل و دوستان ناباب رفت و آمد نکنند، لهذا با رعایت همه‌ی زمینه‌های

امنیتی محیط خانواده در همه‌ی ابعاد زندگی از امنیت کامل برخوردار است و این عمل فواید و آثار والایی را در پی دارد.

شادکامی با آثار و فواید امنیت خانواده

اشاره

ویژگی‌های امنیت خانواده به شرح زیر است:

1. آبرومندی

امنیت به طور غیرمستقیم موجب آبرومندی است. زیرا بعضی از آسیب‌ها و خطراتی که اعضای خانواده را تهدید می‌کند، موجب عدم اعتماد و بی‌آبرویی است.

2. آسایش و آرامش

کدام خانواده است که بتواند بدون امنیت، آسایش و آرامش داشته باشد، آری یکی از ویژگی‌های امنیت خانواده آسایش و آرامش است.

3. ازدیاد دوستان متعهد و مسئول

غالباً افراد جامعه به مکان‌هایی رفت و آمد می‌کنند که امنیت وجود داشته باشد و یکی از خصوصیات آن ازدیاد دوستان متعهد و مسئول است.

4. استقلال

هنگامی که امنیت خانواده برقرار باشد، آن خانواده متّکی به شخص، گروه و فرقه خاصی نمی‌شود و استقلال خویش را حفظ می‌کند.

5. اعتماد به نفس

عدم فشارهای روانی در زندگی همراه با آسودگی خاطرِ ناشی از امنیت؛ موجبات اعتماد به نفس را فراهم می کند.

6. تحکیم موقعیت خانواده

امنیت به زندگی سعادتمندانه‌ی خانواده استمرار می‌بخشد.

7. سعادت

به علت موارد ذکر شده ی بالا و در سایه ویژگی‌های دیگر امنیت اعضاء خانواده به زندگی سعادتمندانه خویش تداوم می‌بخشند.

8. صحت و سلامت روحی

به واسطه‌ی حادثه و خطرات ناشی از عدم امنیت ترس، وحشت، نگرانی و اضطراب ناشی از آن، سلامت روانی در معرض خطر قرار می‌گیرد.

9. عبادت

در پرتو امنیت اعضاء خانواده در بُعد عبادی نیز در حال رُشد و تکامل هستند.

10. معیشت

اعضاء خانواده بواسطه‌ی امنیّت، در بُعد اقتصادی و معیشتی نیز موفق‌اند.

اهمیت امنیت

قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم:

الأَمْنُ و الْعافِیَةُ نِعْمَتانِ مَغْبُونٌ فِیها کَثیرٌ مِنَ النّاسِ⁽¹⁾

امنیت و سلامت دو نعمت است که بسیاری از مردم از آن مغبونند.

امنیت نقش بسزایی در محیط خانواده دارد. ابتدا باید در خانواده تحقق پیدا نماید تا در پرتو آن جامعه‌ای امن و خالی از هرگونه آسیب و آفت به وجود آید. اگر در خانواده‌ای امنیت وجود نداشته باشد آن خانواده متزلزل و در معرض فروپاشی است و اگر وجود داشته باشد موجب استحکام آن است، از انواع بلاها در امان است و هیچ‌کس نمی‌تواند به آن تعّرض کند.

راه‌های برقراری امنیت خانواده (زندگی با ثبات)

به واسطه‌ی راه‌های زیر امنیت را در خانواده برقرار کنید:

رابطه‌ی امنیت و خوشبختی

قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم:

مَنْ اَصْبَحَ مُعافی فی بَدَنِهِ آمِناً فی شِربِهِ عِنْدَهُ قُوتُ یَوْمِهِ فَکأنَّما خُیِّرتْ لَهُ الدُّنیا بِحَذا فیرِها

هر که تنش سالم است و در جماعت خویش ایمن است و قوت روز خویش را دارد. جهان سراسر مال اوست.⁽¹⁾

2. پرهیز از بدبینی

سوءظن و بدگمانی چیست؟

بدگمانی این است که: رویدادها، کارها و گفتارهای دیگران را بدون آگاهی درست و بدون دلیل روشن و آشکار، ناپندار، ناروا و با گمان بد، بیان و تفسیر کنیم و این گمان را حتمی و محقق

شماریم، هنگامی گناه است که انسان گمان بد و سوءظن خود را بگوید و طرف را آزرده و ناراحت کند.⁽¹⁾

خوش‌بینی یعنی چه؟

خوش‌بینی این است که: وقایع، اعمال و کردار و گفتار دیگران را با پندار نیکو و خوش‌گمانی، بیان و تفسیر کنیم.

شاید شما در روزنامه‌ها خوانده‌اید که: زنی به علّت بدبینی، از شوهرش طلاق گرفت، و یا شوهری به علّت بدبینی همسرش درخواست طلاق کرد. چه بسیارند خانواده‌هایی که به دلیل بدبینی از هم پاشیده‌اند، چه بسیارند خانواده‌هایی که به دلیل بدبینی زن یا شوهر در اضطراب تشویش و نگرانی به سر می‌برند و از آرامش (در آن خانواده) خبری نیست. وقتی شوهر بدبین براساس ظن، گمان و تخمین از همسر بدگویی می‌کند، او نیز عکس‌العمل نشان می‌دهد و حس کدورت در بین آنها بیشتر شده، در نتیجه امنیت خانواده کمتر شده و موجبات طلاق و فروپاشی آن فراهم می‌گردد.

«بروکتر» می‌گوید:

آتشی که جسم را می‌سوزاند غالباً به دست خودمان روشن شده است.⁽²⁾

حجازی نیز می‌گوید:

آدم بدبین همچون مبتلایان تریاک مرض خود را به هزار دلیل به دیگران نسبت می‌دهد.⁽¹⁾

فواید و آثار سعادت آفرین خوش‌بینی

1. ازیاد دوستان

همان‌گونه که بدبینیِ زن و شوهر، خویشاوندان و دوستان را از گرد ایشان پراکنده می‌کند، خوش‌بینی موجب ازدیاد دوستان است.

2. امنیت خانواده

همان‌گونه که افراد بدبین دست به کارهای احمقانه و انتقام‌جویی می‌زنند، خوش‌بینی نیز موجب امنیت خانواده است.

3. استحکام بنیاد خانواده

بدبینی موجب تزلزل و فروپاشی خانواده و خوش‌بینی با ایجاد مهر، محبت و صمیمیت بنیاد خانواده را استحکام می‌بخشد.

4. تحکیم روحیه‌ی اعتماد بین افراد خانواده

همان‌گونه که بدبینی روحیه اعتماد را نابود می‌کند، خوش‌بینی نیز موجب اطمینان و اعتماد است.

5. تحکیم روحیه‌ی تعاون و همکاری

بدبینی با پراکنده کردن خانواده تعاون و همکاری را از بین می‌برد ولی خوش‌بینی با ایجاد روحیه سازگاری و همدلی، تعاون و همکاری را رونق می‌بخشد.

6. روبه‌راه شدن کارها

همان‌گونه که بدبینی مشکلاتی را در زندگی خانوادگی ایجاد می‌کند، خوش‌بینی نیز موجب روبه‌راه شدن کارها است.

7. صحت و سلامت اعضای خانواده

بدبینی یک نوع مرض روانی است، در بین افراد به صورت زیاد و یا کم‌ظهور می‌کند. خو‌ش‌بینی از سلامت اعضای خانواده سرچشمه می‌گیرد.

8. عدم تشویش و عصبیت

همان‌گونه که بدبینی عواقب وخیمی همچون تشویش و عصبیت دارد؛ خوش‌بینی نیز موجبات آسایش و آرامش را فراهم می‌کند.

داستان

خوش‌بینی نسبت به همسر و فرزندان لازم و ضروری است، ما همیشه باید به این مطلب اهمیّت بدهیم و سوءظن و بدگمانی را از وجود خویش دور نماییم، تا به سرانجام نیک‌بختی برسیم، با هم نمونه‌ی زیر را می‌خوانیم:

«… زنم دوست دارد از همه چیز سردرآورد و هر کس را مورد سؤال و بازجویی قرار دهد، مواظب رفت و آمدها باشد و بر گفت و شنودها گوش بنشیند… به زمین و آسمان بدبین و بدگمان است، و همیشه فکر می‌کند دامی برای او گسترانده و کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه نهاده‌اند نظر سویی در میان است.

شک و بدگمانی با خونش عجین شده است، همیشه در فکر این است که کجا رفته‌ام، با که نشسته‌ام، چه گفته‌ام، گاهی مخفیانه تا محل کارم مرا تعقیب می‌کند. گاهی وقت‌ها هنگامی که کفش‌هایم را به پا می‌کردم، کفش‌هایم را پاک می‌کرد و بند کفشهایم را می‌بست، فکر می‌کردم می‌خواهد مهربانی کند. بعدها فهمیدم که موقع برگشتن به منزل وارسی می‌کرد، تا بداند آیا به جز محل کارم جای دیگر رفته‌ام… و آیا بند کفشم را گشوده‌ام یا نه؟!

واقعاً خسته شده‌ام و می‌خواهم خودم را از این زندگی پرعذاب نجات دهم… چه کنم؟

توجه کنید که علف هرزه بدگمانی در مغزهای سبک و روان‌های سست، رشد می‌کند و جای بر اندیشه‌های راست و درست تنگ می‌نماید. حاصل و صفای زندگی را پژمرده و خشک می‌سازد و انگیزشی برای خطا و زشتی بیشتر می‌شود و در یک کلام «آفت سلامت زندگی خانوادگی می‌گردد.»

باید روان را با یاد خدا و با ایمان و تقوا، تقویت کنیم و فکر را با کلمات حکمت و معرفت، سنگین بار سازیم، با رعایت امانت و صداقت و با گرایش به وفا و عفت، راه ورود و زمینه‌ی رشد بدگمانی

را ببندیم و از بین ببریم و به این ترتیب زندگی آرام و شایسته و موفقی را برای خود و خانواده‌ی خویش و همگان فراهم کنیم.

امید است با به کار بستن این رهنمودها، خرمی و همدلی و رفاقت به خانه‌ی شما بازگردد.»⁽¹⁾

3. پرهیز از عادات زشت و اعتیاد

تعریف واژه

اعتیاد حالتی ضدّ اخلاقی است که در نتیجه طغیان و غلبه هوس‌ها بر انسان حاصل می‌شود و طی آن انسان به مصرف مواد تخدیرکننده یا کارهای ناپسند عادت می‌کند.⁽²⁾

قرآن کریم می‌فرماید:

وَ لا تُلقُوا بِأیْدیکُمْ اِلَی التَّهْلُکةِ⁽³⁾

خود را با دست خود به هلاکت نیاندازید.

قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم:

مَن إِحتَقَرَ ذَنبَ البَنج فَقَد کَفَرَ⁽⁴⁾

هر کس گناه استعمال مواد مخدر را کم بشمارد، کافر شده است.

قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم:

سَلِّمُوا علی الیَهُودِ و النَّصاری وَلا تُسلِّموا عَلی آکِلِ البَنجِ⁽⁵⁾

به یهودی و نصرانی سلام کنید، اما به شخص معتاد سلام نکنید.

ریشه و منشاء اعتیاد (چاه ضلالت و گمراهی)

اشاره

علت‌هایی که سبب می‌شود خانواده و یا فردی به دامان اعتیاد پناه ببرد عبارت است از:

1. خستگی مفرط

خستگی بیش از حد می‌تواند یکی از ریشه‌های گرایش جوانان به اعتیاد باشد.

2. در دام توطئه دشمنان دین افتادن

به اعتیاد کشاندن جوانان نقشه‌ی شوم بی‌دین‌ها است.

3. دوستان ناباب

دوستان ناباب با تأثیر مستقیم برروی اعضای خانواده یکی از علت‌های عادات زشت و اعتیاد هستند.

4. شهوت‌گرایی

شهوت‌گرایی و پیروی از فحشا و منکرات رابطه‌ی مستقیم با اعتیاد دارد.

5. ضعف نفس

ضعف نفس و متابعت از هوا و هوس یکی از ریشه‌های اعتیاد است.

6. وجود مشکلات در زندگی

مفاسد اعتیاد (عوامل بدبختی)

مفاسد اعتیاد (عوامل بدبختی)⁽¹⁾

فسادهایی که از اعتیاد نشأت می‌گیرد عبارت است از:

شوهر الگو و نمونه

یکی شوهر ارزشمند از عادات زشت دوری نموده و با عادات پسندیده و نیکو خو گرفته است. زیرا عادت موهبتی الهی است که انسان نباید از آن سوء استفاده نماید.

یک شوهر الگو هرگز اعمال خلاف شرع و عرف را انجام نداده و به اعمال صالح و اخلاقی عادت دارد، زیرا او یک شخص متعهد است و در قبال همسر و فرزندان خویش مسئولیت حس می‌کند. او با لاابالی‌گری بیگانه است و گرد کارهای حرام از قبیل مشروبات الکلی، مواد مخدر، غنا، فحشا و منکرات نرفته بلکه عادات او منطبق با دین مقدس اسلام است.

لازم به تذکر است که اعمال و حرکات همسر تأثیر مستقیم در روحیات مرد دارد و یک همسر الگو شوهر خویش را از آفتِ انواع اعتیاد حفظ نموده و عادات مطابق با شرع و عرف را به وی القا می‌کند. یکی از بزرگان می‌گوید:

«عادات مزاحم ما نتیجه‌ی پرورش در خانواده است که نتوانسته‌ایم، آن‌ها را از خود دور کنیم.»⁽¹⁾

«ناپلئون بناپارت» می‌گوید:

«عادت‌های نیکو بیاموزید که طبیعت شما را به زندگی سعادتمندانه عادت دهد.»⁽¹⁾

علاج اعتیاد (بهشت برین زندگی)

علاج اعتیاد (بهشت برین زندگی)⁽²⁾

به وسیله‌ی راه‌های زیر می‌توانیم اعتیاد را درمان کنیم:

4. درک مشکلات همسر

یک شوهر نمونه و الگو فهیم است و مشکلات، گرفتاری‌ها و سختی‌های همسر خویش را درک کرده، سپس برای رفع آن‌ها اقدام می‌کند. او با خانم خانه یکرنگ و هماهنگ است، و او را تنها نمی‌گذارد، بلکه به مبارزه با آفات زندگی می‌پردازد.

شوهر فهیم از اندیشه، گفتار و اعمال پسندیده برخوردار بوده و در هر شرایطی موجبات ناراحتی او را فراهم نمی‌کند، بنابراین خوشبختی در زندگی آنها متداوم است.

«گوستاولوبون» می‌گوید:

«فهمیدن، همیشه بهتر از آموختن است.»⁽¹⁾

زنی که به شوهر خویش احترام نگذارد، از او اطاعت نکند، برای او آرایش نکند و خلاصه هنر شوهرداری را رعایت نکند، همسر فهیمی نیست و همین‌طور اگر شوهر، خانم خویش را اذیت و آزار کند، نفقه او را پرداخت نکند، از عادات زشت پرهیز نکند و یا بدبینی داشته باشد، همسر خود را درک نکرده است. بنابراین زن و شوهر باید درک و فهم خویش را در حد متعارف حفظ نموده و حقوق خانواده را رعایت نمایند، تا در جرگه‌ی خردمندان و دانایان به شمار آیند.

حضرت علی علیه السلام می‌فرمایند:

لا مُصیبة أشَدُّ مِنَ الجَهْلِ⁽²⁾

هیچ مصیبتی سخت‌تر از جهالت نیست.

دعوا، قهر، ناراحتی، کشمکش و تزلزل خانواده از نادانی، جهالت و ضلالت سرچشمه می‌گیرد و اگر زن و شوهر آگاهی، درک و فهم را سرلوحه‌ی زندگی مشترک خود قرار دهند هرگز در گرداب بدبختی و فلاکت غرق نمی‌شوند.

5. سخاوت شوهر

تعریف واژه

عدم خسیس بودن و دست و دل‌بازی و توسعه در زمینه‌ی اقتصادی و معیشتِ زندگی.

شوهر در صورتی که از ثروت و پول کافی برخوردار بوده، باید سخاوتمند باشد، و از این راه همسر خود را به زندگی مشترک دلگرم‌تر نماید. او باید امکانات زندگی خانوادگی را گسترش داده وسایل رفاهی آن را فراهم نماید. مانند اینکه، اگر سرویس‌های آشپزخانه کهنه و قدیمی شده است، آنها را تعویض نماید، یا اگر فرش‌ها فرسوده و پاره شده، فرش مناسب‌تر تهیه کند.

همان‌طور که قبلاً متذکر شدیم، او لااقل سالی یک مرتبه خانم خود را به مسافرت ببرد و در صورت عدم امکان روزهای تعطیل همسر خود را به تفریح برده و در آنجا با میوه و غذای در خور توجه پذیرایی کند و یا با دسته گل و شیرینی از وی پذیرایی کند.

امام رضا علیه السلام می‌فرمایند:

یَنْبَغی لِلرَّجُلِ أن یُوَسِّعَ عَلی عِیالِه لِئلایَتَمَنَّوا مَوْتَهُ⁽¹⁾

مرد را سزاوار است که بر عیالش توسعه دهد تا آرزوی مرگ او را نکنند.

«روایت»

شهاب گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: حق زن بر شوهرش چیست؟

فرمود: … و هر میوه‌ای که همه مردم از آن می‌خورند، باید به اهل‌بیتش بخوراند و خوراکی را که مخصوص ایام عید است و در غیر ایام عید، به آنها نمی‌رساند، در ایام عید به آنان برساند.⁽¹⁾

سخاوت و معنویت

سخاوت یک امر معنوی نیز می‌باشد زیرا ائمه اطهار بر این مطلب تأکید داشته‌اند و پاداش فراوانی برای آن برشمرده‌اند، بنابراین خانواده سخی سعادتمند است.

«ویکتورهوگو» می‌گوید:

«هر بخشش به قاعده تو را یک قدم به سعادت روحی نزدیک‌تر می‌کند.»⁽²⁾

بنابراین شوهر سخاوتمند روحی شاداب، بانشاط و معنوی دارد و همین باعث مهر، محبت و دلگرمی خانواده می‌باشد.

«تنسی ویلیامز» نیز مؤید مطالب ما است:

«بخشش مادی سبب ثروت معنوی می‌شود.»⁽³⁾

ابوعلی‌سینا خانواده سخاوتمند را خوشبخت و سعادتمند می‌داند:

«نیکبخت‌ترین مردم کسی است که کردار به سخاوت بیاراید و گفتار به راستی.»⁽¹⁾

6. ممنوعیت تنبیه همسر

اشاره

یک شوهر نمونه نه تنها خانم دانا و باتدبیر خویش را تنبیه نکرده و موجبات ناراحتی او را فراهم نمی‌کند، بلکه از لغزش‌ها و خطاهای وی چشم‌پوشی نموده و او را مورد عفو و بخشش قرار می‌دهد. هرگونه توجیه و بهانه‌ای برای تنبیه همسر گناهی نابخشودنی است و شوهر باید خواسته‌های خویش را با محبت و احترام مطرح نموده و طبق روحیه‌ی وی برخورد نماید. و هرگز موجبات سلب آسایش و آرامش همسر خود را فراهم نکند، تا از تزلزل و فروپاشی احتمالی خانواده جلوگیری گردد. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

«کسی که همسر خود را بزند، من روز قیامت دشمن او خواهم بود. زن‌های خود را نزنید، هر کس بناحق آنها را بزند، از فرمان خدا و رسولش سرپیچی کرده است.»⁽²⁾

«سروانتس» می‌گوید:

«زن مانند شیشه ظریف و شکستنی است، هرگز توانایی مقاومت او را نیازمائید زیرا ممکن است شیشه ناگهان بشکند.»⁽³⁾

آری، به زن با دیده‌ی احترام بنگریم و هرگز موجبات آزار او را فراهم ننمائیم، زیرا «گوته» می‌گوید:

«زن شریک زندگی و یار ساعات درماندگی است.»⁽¹⁾

مثل ژاپنی می‌گوید:

«زن کلید خانه است مواظب باش آن را گم نکنی.»⁽²⁾

روحیات زن و مرد با هم متفاوت و سلایق آنها مختلف است، در چنین مواردی احتمال اختلاف عقیده وجود دارد. بنابراین زن و مرد با مشورت به تفاهم خواهند رسید. اما بعضی از مردها با بی‌شرمی و وقاحت از تنبیه بدنی استفاده می‌کنند. این عمل در دین مقدس اسلام مطرود است چنان که پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرمایند:

«هر مردی که به صورت زنش سیلی بزند، خداوند به فرشته‌ی مأمور جهنم دستور می‌دهد، هفتاد سیلی به صورتش بزند.»

حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم در گفتار دیگری فرمود:

چگونه یکی از شما همسرش را می‌زند و سپس در آغوشش می‌گیرد؟!!⁽³⁾

و نیز حضرت علی علیه السلام فرمود:

«زنان امانت الهی در دست شما هستند…»

بواسطه‌ی تنبیه بدنی همسر مهر، محبت، صفا و صمیمیت از خانواده دور می‌شود. دین مقدس اسلام فقط در یک مورد به شوهر اجازه داده است که همسرش را تنبیه کند و آن موقعی است که زن

به وظیفه‌ی واجب خویش عمل نکند و یا قصد اذیت و ناسازگاری داشته باشد.⁽¹⁾

چنان که قرآن مجید می‌فرماید:

«چنین زنی را باید نصیحت کرد؛ اگر گوش نداد مرد قهر کند و اگر اثر نکرد باید ناراحتی خود را آشکار کند.»⁽²⁾

عواقب بد تنبیه و توهین به زن

اگر چنانچه مردی همسرش را تنبیه نماید، این حرکت غیرانسانی او عواقب بسیار وخیم جسمی، روحی، روانی، اخلاقی، اجتماعی و… خواهد داشت که بطور خلاصه عبارتند از:

بنابراین وظیفه‌ی مرد است که با همسر خود، رفتاری «محترمانه» و «محبت‌آمیز» داشته باشد و هرگز به او توهین نکند و خصوصاً در میان جمع شخصیت او را تخریب نکند. و خوبی‌های دیگران را به رُخ وی نکشد و اگر کوتاهی و قصوری در ایشان می‌بیند، در خلوت و به دور از چشم دیگران، ابتدا خوبی‌ها و

ویژگی‌های مثبت او را بیان کرده، سپس بصورت غیرمستقیم، پیام تربیتی خود را به ایشان القاء نماید و با همه‌ی وجود با او رفتار محبت‌آمیز داشته باشد. رفتاری که توأم با گذشت و اغماض از کاستی‌ها، نارسایی‌ها، غفلت‌ها، ضعف‌ها و جهالت‌ها باشد. رفتاری که همراه با ایثار، قربانی کردن هوس‌ها، فدا کردن میل‌ها و منفعت‌ها، تحّمل سختی‌ها و لب فروبستن و سعه‌ی صدر داشتن و به امید اصلاح و خوشبختی و سعادت زوجین باشد.⁽¹⁾

7. نفقه یا تأمین مخارج خانواده

تعریف واژه

مقصود از نفقه چیزی است که فردی برای زندگی متعارف و متعادل خود بدان نیاز دارد و در بحث حقوق خانواده، شامل انواع هزینه‌هایی است که مرد در ازای پیمان زناشویی برای زن متحمل می‌گردد.⁽²⁾

نفقه شامل چه چیزهایی می‌شود؟

نفقه‌ی زن عبارت است از: غذا، مسکن، لباس، لوازم موردنیاز منزل، هزینه آرایش، وسایل شستشو و نظافت و امثال این امور، که باید مطابق نیاز، شأن و شرایط متعارف اجتماعی برایش تأمین گردد.

وجوب نفقه زن بر شوهر

وجوب نفقه زن بر شوهر غیر از وجوب نفقه‌ی والدین است، یعنی واجبی که زن در صورت عدم تأدیه، حق مطالبه دارد و می‌تواند از مال شوهر بردارد و در صورت عدم دسترسی می‌تواند از طریق دادگاه طلب وصول نماید. مثلاً اگر شوهر مخارج چند ماه را نداد، بدهکار است و باید بپردازد، برخلاف نفقه والدین که در صورت نپرداختن تنها معصیت کار است و دیگر در ذمّه‌ی بدهکار آنان نیست.

این وجوب نفقه از آغاز زندگی مشترک تا زمان مرگ و حتی در زمان عدّه در طلاق رجعی ادامه دارد، خواه زن فقیر باشد خواه غنی.

اگر شوهر ورشکست شود، حق زن مقدّم بر حقّ بقیه طلبکار‌ها است. بالاخره مرد موظف به پرداخت نفقه‌ی زن است و در صورت استنکاف مورد لعن و نفرین پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است؛ که آن حضرت فرمود:

«مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ ضَیَّعَ مَنْ یَعُوْل»⁽¹⁾

ملعون است ملعون، کسی که در معاش روانه‌ی عیال خود (در صورت توان) سخت‌گیری کند.

البته این وجوب نفقه مربوط به زن دائمی در ازدواج دائم است و در ازدواج موقّت زن حق نفقه ندارد مگر آنکه در ضمن عقد، شرط نمایند.⁽²⁾

هدف نفقه یا تأمین مخارج خانواده

دین، پابه‌پای انسان، با انسان همراه است و بیشترین توجه را به رفاه خانوادگی دارد. رفاه خانواده، در حد متوسط باید تأمین شود و راه تأمین آن، کار و تلاش است.

امام صادق علیه السلام فرمود:

هنگامی که یکی از شما تنگدست می‌شود، باید در روی زمین به فعالیت بپردازد و از فضل خداوند طلب‌روزی کند و خود و خانواده خود را اندوهگین نسازد.⁽¹⁾

تمام برنامه‌های زندگی انسان، باید از قاعده‌ی هرمی شروع شود که رأس آن توحید است. در کاری که برای رفع فقر خانوادگی می کنید، باید به خدا توجه کرده و رزق و روزی را از فضل خدا بخواهید.

قرآن کریم می‌فرماید:

پس چون نماز گزارده شد، در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا روزی بخواهید.⁽²⁾

این‌گونه دستورات، همه و همه، به این منظور است که خانواده به طور نسبی از آسایش و آرامش برخوردار باشد. و زن نیز در زندگی خانوادگی تأمین اقتصادی داشته باشد و کودکان، پدران و مادران پیر هم تأمین شوند.

هدف این است که کودکان در سایه ی کار و کوشش پدر، به حد رشد و بلوغ برسند و بتوانند به طور صحیح، تربیت و تزکیه شوند و چشمشان به دست این و آن و دلشان در آرزوی لقمه‌ای نان نباشد.

هدف این است که پدران و مادران پیر، در روزگار ضعف و از کار افتادگی، در پناه فرزندانی که ثمره‌ی وجود ایشانند و در راه تربیت آنها زحمت کشیده و خون دل خورده‌اند، در امنیت و رفاه باشند.

هدف این است که زن، عمده‌ترین مسئولیت خود را در خانواده بجوید و برای لقمه‌ای نان، در کارگاه‌ها و کارخانه‌ها و ادارات، سرگردان نماند و برای شوهر و فرزندان، جاذبه‌ی خانه را قوی گرداند و در این جذب هم خود از نظر روحی و جسمی در رفاه، سلامت و سعادت باشد و هم شوهر و فرزندان کامیاب شوند.

طرح زندگی خانوادگی، به همین صورتی که مورد توجه اسلام است و غالب مردم نیز آن را پذیرفته‌اند، بهترین طرح است.

برای این کار دلبستگی زن به خانواده و فرزندان، تقویت شود، حتی معیار وجوب نفقه، نیاز او هم نیست، بلکه معیار عقد دائم و تمکین است، در حالی که در مورد خویشاوندان، معیار، فقر آنهاست.⁽¹⁾

تلاش برای توسعه و سلامت اقتصادی خانواده

پول و ثروت و جریان آن در زندگی به مثابه‌ی جریان خون در بدن، تضمین کننده حیات، پویایی نظام خانواده و تأمین‌کننده معنویت، بقاء دیانت و تقوای اعضاء خانواده است.⁽²⁾

تأمین مخارج، تلاش برای دلبستگی و استقلال اقتصادی خانواده اهمیت بسزایی دارد و بدست آوردن پول و ثروت خانواده را به نیک‌بختی و موفقیت می‌رساند و بالعکس فقر و تهیدستی عامل سقوط و بدبختی خانواده به شمار می‌رود.

«ناپلئون هیل» فقر و تهیدستی را در زیر توصیف می‌کند و اثراتِ زیانبار آن را بر می‌شمارد:

« فقر ذهن استدلال را فلج می‌کند، تصور و تخیل را نابود می‌کند، اتکای به نفس را می‌کشد، دل‌گرمی و اشتیاق را از بین می‌برد، ابتکار را نابود می‌کند. هدف و مقصود را نامطمئن می‌کند، تنبلی و مسامحه کاری را تشویق و دل‌گرمی و پشتکار را از بین می‌برد و کنترل بر خویشتن را غیرممکن می‌سازد. خوشی را از شخص گرفته، امکان درست‌اندیشی را از بین برده، تمرکز و تلاش را منحرف می‌سازد. مداومت و استقامت را تحلیل برده، قدرت اراده را از بین می‌برد. ترس از فقر، آرزو و اشتیاق را در اشخاص می‌کشد، بر حافظه‌ی انسان تأثیر نامساعد گذاشته، شکست را در انواع و اقسامش به ذهن انسان دعوت می‌کند.

این ترس عشق را می‌کشد، احساسات قلبی را نابود می‌کند و دوستی‌ها را از میان برمی‌دارد. اسباب بی‌خوابی می‌شود و به عبارت دیگر فلاکت و بدبختی را به ارمغان می‌آورد.⁽¹⁾

امیرالمؤمنین علی علیه السلام می‌فرمایند:

بدانید که فقر از بلاهاست و سخت‌تر از فقر، بیماری بدن و سخت‌تر از بیماری بدن، بیماری دل است.⁽²⁾

«کاترین پاندر» می‌گوید:

بیایید این اندیشه را که فقر از فضایل است یک سر کنار بگذاریم. فقر گناهی معمول و مشترک است…

آفریدگارتان شما را توانگر می‌خواهد! این نیز یکی از حقایق تکان‌دهنده درباره‌ی توانگری است. اگر توانگر نباشید، نه به درد خودتان می‌خورید، نه به درد دیگری. انسانی که نخواهد توانگر باشد، ناهنجار است.

دلیلی ندارد که توانگری را از زندگی معنوی خود جدا بدانید. لازم نیست در دو عالم زندگی کنید.⁽¹⁾

مال و ثروت باعث تحکیم موقعیت خانوادگی می‌گردد؛ زیرا بسیاری از زنان با فقر و بدبختی سازگار نیستند و پول خیلی از مواقع مشکل‌گشاست و به همین دلیل باعث آرامش انسان می‌شود.⁽²⁾

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرمایند:

خدایا! نان را برای ما مبارک گردان و میان ما و نان، جدایی مینداز! چرا که اگر نان (نماد اقتصادی و ثروت مشروع) نبود، نه قدرت روزه داشتیم و نه نماز می‌خواندیم و نه قدرت به جا آوردن واجباتمان را داشتیم.⁽³⁾

بر این اساس یک مدیر با کفایت در سیستم خانواده باید به اصل اقتصادی سالم و پویا و رو به رشد توجه کافی داشته باشد و در کسب درآمد، ضمن رعایت اصل پاکی و حلال بودن آن و پرهیز از درآمدهای

نامشروع و ظالمانه، در مصرف و نگه‌داری آن نیز، اصول اخلاقی همچون سخاوت، انفاق و عدم اسراف و تجّمل‌گرایی را رعایت کند.

غذای حرام برای روح و بدن مضّر است و همچنان که غذای مسموم جسم را به مخاطره می‌اندازد، غذا و تغذیه حرام نیز جسم و بیشتر روح را از صفای باطن و کارآمدی تهی می‌نماید.⁽¹⁾

خداوند بزرگ در قرآن کریم می‌فرماید:

ای رسولان ما از غذاهای پاکیزه‌ی حلال تناول کنید و به نیکوکاری بپردازید.⁽²⁾

قناعت

افراد دیگر خانواده نیز باید اندازه‌ی درآمد و توان مالی مرد خانه را در نظر بگیرند و از پروراندن آرزوهای دور و دراز در سر بپرهیزند و خواسته‌های مادی خود را با آن سازگار کنند.⁽³⁾

همکاری

هر یک از اعضای خانواده در موعد کار، باید کار کند و بخشی از نیاز مالی خود و خانواده را فراهم سازد. این انصاف نیست که در خانه و خانواده، یک تن آورنده و دیگران مصرف کننده باشند.⁽⁴⁾

فصل ششم: راز شکوفایی خانواده با مراعات حقوق مرد (شوهرداری)

اشاره

شوهرداری، یعنی مواظبت و نگه‌داری از شوهر، شوهرداری کار آسانی نیست که از هر زن بی‌لیاقت و نادانی ساخته باشد، بلکه نیازمند کاردانی، ذوق، سلیقه و زیرکی مخصوصی است. زنی که بخواهد شوهرداری کند باید دل او را به دست آورد، اسباب رضایت خاطرش را فراهم سازد، مواظب اخلاق و رفتارش باشد، به کارهای نیک تشویقش کند، او را از کارهای بد منع کند، مواظب بهداشت، سلامتی و تغذیه‌ی او باشد و سعی کند از او انسانی آبرومند، محبوب و مهربان بسازد تا برای خانواده‌اش بهترین سرپرست و برای فرزندانش بهترین پدر و مربی باشد.

خداوند حکیم قدرت فوق‌العاده‌ای به زن عطا فرموده است. سعادت و خوشبختی خانواده در دست اوست، بدبختی خانواده نیز در دست اوست زن می‌تواند خانه را به محیطی بهشت‌گونه بدل سازد و نیز می‌تواند آن را به صورت جهنمی سوزان درآورد. او می‌تواند شوهرش را به اوج ترقی برساند و نیز می‌تواند به خاک سیاه بنشاند. زن اگر با هنر شوهرداری آشنا باشد و وظایفی را که خدا برای او مقرر فرموده انجام دهد، می‌تواند از یک مرد عادی، بلکه از یک مرد بی‌لیاقت، شوهری لایق و آبرومند بسازد.

یکی از دانشمندان می‌نویسد: زن قدرت عجیبی دارد، مثل قضا و قدر است، هر چه بخواهد همان است.⁽¹⁾و⁽²⁾

یکی از رازهای خوشبختی و سعادت خانواده رعایت حقوق شوهر یا به عبارت دیگر هنر شوهرداری است، ارتباط سازنده، پسندیده و نیکو بین زن و شوهر باعث استحکام بنیاد خانواده و نیک‌بختی آنان است، اکنون با هم آن عوامل پسندیده و نیکو را می‌خوانیم:

1. آداب شوهرداری

اشاره

زن باید آداب شوهرداری را یاد بگیرد و آن را در زندگی روزمره بکار گیرد. اگر بتواند در هنر شوهرداری موفق باشد، آرامش و سعادت را برای خانواده‌ی خویش به ارمغان می‌آورد و اگر از هنر شوهرداری بهره‌ای نداشته باشد، آن خانواده نیک‌بخت و سعادتمند نخواهد بود. بنابراین خوب شوهرداری کردن جایگاه و اهمیت فوق‌العاده‌ای در زندگی خانوادگی دارد و احادیث و روایات فراوانی در این زمینه وجود دارد و اندیشمندان و خردمندان بزرگ دنیا نیز به این مسئله تأکید نموده‌اند.

خوب شوهرداری کن تا خوشبخت شوی

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به حولاء می‌فرمایند:

«ای حولاء! حق مرد بر زن این است که، زن همواره در خانه شوهرش باشد با او همراه و هماهنگ بوده و او را دوست بدارد، و از

خشم و غضبش پرهیز نماید. رضایتش را جلب کرده و به عهد و پیمان خود با او وفادار باشد، و او را به مشّقت نیندازد.»

به هنگام حضور شوهرش، به او و مال او خیانت نکند و در هنگام غیبت او آبرویش را حفظ نماید و در منزل شوهر با درستی و صداقت زندگی کند. زینت و آرایشش (فقط) برای شوهرش باشد. نمازش را بخواند و غسل‌های واجبش را انجام دهد.

اگر چنین رفتار کند، روز قیامت به صورت دختری زیبا و نورانی محشور می‌شود. اگر شوهرش در دنیا، مؤمن و صالح بود، این زن همسر آن شوهر در آن جهان می‌شود و اگر همسرش مؤمن نبوده با یکی از شهدا ازدواج می‌کند.

ای حولاء! در غیاب شوهرت خود را خوشبو نکن.⁽¹⁾

همسر خوب، بهترین یاور شوهر است

امام کاظم علیه السلام فرمود:

«جهادِ زن، خوب شوهرداری (کردن) است.»⁽²⁾

«اسمایلز» می‌گوید:

«همسر خوب، بهترین یاور در صحرای سنگلاخ و پر مخاطره‌ی زندگی است.»⁽³⁾

یکی از بزرگان می‌گوید:

«زن، فرشته‌ایست که در ایام طفولیت پرستار ما، در دوران جوانی کامبخش ما و در روزگار پیری تسلی دهنده ماست.»⁽¹⁾

آری، زنی که آداب شوهرداری را به خوبی آموخته است و آن را بکار می‌گیرد از جمله‌ی مجاهدان راه خدا، بهترین یاورانِ زندگی و فرشته‌ای نجات‌بخش است.

خانواده‌ی نمونه

بی‌دلیل نیست که پس از صدها سال، چندین میلیون جمعیت در مقابل عظمت روحی و اخلاقی دختر پیغمبر اسلام سر تعظیم خم می‌کنند. او در مدت زندگانی کوتاهش، آثاری از کردار و گفتار خود به جا گذاشت که از عهده‌ی مردانِ بزرگ خارج است. نُه سال در خانه‌ی علی بود و در این مدت، چیزی از او خواهش و درخواست نکرد و کوچک‌ترین ایرادی بر وی نگرفت، با این که اتفاق می‌افتاد، دو یا سه روز گرسنه می‌ماندند. علی از او می‌پرسید چه داریم؟

سلمان به خانه‌ی وی وارد می‌شود و می‌بیند چادرش از چند جا وصله خورده، ابراز تأسف می‌کند و به گریه می‌افتد، که چطور شده دختران پادشاهان ایران و روم بایستی لباس‌های ابریشمی بپوشند ولی لباس دختر پیغمبر اینگونه باشد!

فاطمه به پدرش می‌گوید: سلمان از دیدن چادر من تعجب کرد، به خدا قسم پنج سال است در خانه‌ی علی هستم، فقط پوست گوسفندی داریم که شب بر آن می‌خوابیم و روزها شترمان را روی آن علف می‌دهیم.

تعجب اینجاست که با چنین زندگی کوچک و محقرانه، باز علی و زهرا در تمام کارهای خانه شرکت می‌کردند.

علاوه بر این فاطمه به دستور پدرش کارهای خانه را با کنیز خود تقسیم کرده بود.

سلمان دید فاطمه آرد دستاس می‌کند و کف دست‌هایش زخم شده، خون پس می‌دهد… می‌گوید تو دست خود را زخم می‌کنی؛ بهتر است فضّه این کار را عهده‌دار شود. می‌گوید: پدرم دستور داده است، یک روز من کارهای خانه را اداره کنم و یک روز فضّه. دیروز نوبت او بود امروز نوبت من است.

امکان ندارد که ادامه‌ی چنین روشی میان زن و شوهر تولید کدورت و نقاری کند.⁽¹⁾

2. آرایش

اسلام می‌گوید: روا نیست زن شوهردار لحظه‌یی بدون زینت باشد. او باید اگر چه گردن‌بندی باشد به خود آویزان کند و نیز روا نیست که انگشتانش ساده و سفید باشد، بلکه باید همواره رنگی از حنا و مانند آن روی ناخن داشته باشد و پیغمبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم

می‌فرماید: زنان برعکس مردان ناخن خود را بلند بگذارند تا زیباتر باشد و در جایی دیگر می‌فرماید:

موی زیبا لباس الهی است، از آن به نیکویی سرپرستی کنید، یعنی شانه کنید، با آب و صابون بشویید، گیسوها را از یکدیگر جدا کنید و روغن بزنید و روغن زدن با روغن بنفشه بهتر است.

امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

مرد نباید مانند زن هر روز مو و بدنش را روغن بزند تا درخشان و براق باشد، بلکه مردان فقط ماهی یک‌بار روغن بزنند و زنان اگر هر روز روغن بزنند بهتر است و سرمه کشیدن مستحب است.

اسلام می‌گوید:

هزینه و مخارج زینت و آرایش زن بر عهده شوهر است مانند مخارج خوراک و لباس و مسکن⁽¹⁾

3. احترام به شوهر

اشاره

همه‌ی انسان‌ها ذاتاً خواهان احترام به خویش‌اند، و شوهر نیز از این امر مستثنی نیست. لذا، به دلیل این استعداد ذاتی و بنابر تکلیف شرعی، اخلاقی، وجدانی و برای پایداری خانواده در برابر حوادث و خطراتی که آن را تهدید می‌کند، زن باید به شوهر خویش احترام بگذارد.

احترام گذاشتن زن مربوط به زمان و مکان خاصی نیست، بلکه مربوط به همه‌ی اوقات و تَمامی مکان‌ها است.

قال الامام الصادق علیه السلام:

مَلعونهٌ مَلعونة امرأة تُؤذِی زوجَها و تُغِمُّهُ، و سَعیدة سَعِیدةً امرأة تُکرِمُ زَوجَها و لا تُؤذِیهِ و تُطیعُهُ فی جَمیع أحوالِهِ⁽¹⁾و⁽²⁾

امام جعفر صادق علیه السلام فرمود:

ملعون است، ملعون آن زنی که شوهر خود را بیازارد و غمگین کند و خوشبخت است، خوشبخت آن زنی که شوهر خود را احترام نهد و آزارش ندهد و در همه حال از وی فرمان برد.

خانم با احترام گذاردن به شوهر، شایسته‌ی احترام است، زیرا با این کار شوهر نیز این عمل را که از فضیلت اخلاقی او سرچشمه گرفته، پاسخ داده و احترام می‌گذارد.

«آدام اسمیت» می‌گوید:

«هر قدر به دیگران احترام بگذاری برای خودت احترام خریده‌ای.»⁽³⁾

«برتولت برشت» می‌گوید:

«همه پیامبران، فلاسفه و ادبا به مردم رعایت احترام را توصیه کرده‌اند.»⁽⁴⁾

حفظ حرمت شوهر

هنگامی که معاذبن‌جبل، یکی از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از شام بازگشت، به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم گزارش داد: جمعی از مسیحیان را دیدم

که در برابر اسقف‌ها و رهبران مذهبی خود، سجده می‌کردند و نیز جمعی از مردم یهودی را دیدم که در برابر اَحبار و بزرگان دینی خود سجده می‌کردند. از آنان راز این رفتار را پرسیدم.

پاسخ دادند: «هِدِیه تَحِیة الأنبِیاء، این نوعی احترام و گرامی داشت پیامبران است.»

من با شنیدن سخنان آنان فکر کردم ما باید در برابر پیامبر خود بیشتر سجده کنیم. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «آنان انبیای خود را تکذیب و کتاب او را تحریف کردند» و سپس افزود:

اگر قرار بود به کسی اجازه دهم که در برابر دیگری سجده کند، به زن دستور می‌دادم که در برابر شوهر خود سجده کند، به سبب عظمت حقی که شوهر بر همسر خود دارد. زن شیرینی ایمان به خدا را نمی‌چشد، مگر آنکه حق شوهر خود را ادا کند. هر زنی که از دنیا برود و شوهرش از او راضی باشد، وارد بهشت می‌شود.⁽¹⁾و⁽²⁾

یکی از همسران رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل می‌کند که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم پرسیدم: چه کسی برگردن زن، حق بیشتری دارد؟ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پاسخ داد: شوهرش.

سپس پرسیدم: چه کسی بیشتر بر گردن شوهر حق دارد؟ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم پاسخ داد: مادرش⁽³⁾

4. اطاعت از شوهر

اشاره

برای استحکام بنیاد خانواده و عدم فروپاشی و تزلزل آن، بهتر است زن از شوهر خود اطاعت نماید، تا چرخه‌ی زندگی بر وفق مراد آنان بچرخد. البته شوهر نباید برخلاف دستورات اخلاقی، قانونی و شرعی سخن به میان آورد، و همه‌ی سخنان وی باید مطابق با آنها باشد. و اگر خدای ناخواسته حرفی برخلاف اخلاقیات و دستورات الهام‌بخش مکتب اسلام بر زبان جاری کرد، همسر وی نباید مطیع او باشد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:

اِذا اَمَرَها لا یَعصِیَهُ وَ لا تُجاوِ بَهُ بِالْخَلافِ وَ لا تُخالِفَهُ ⁽¹⁾و⁽²⁾

«اگر شوهر در کارهای مشروع و مصالح به زنی دستوری دهد، همسر نباید نافرمانی و سرپیچی کند و با او از راه مخالفت و ستیزه‌جویی وارد شود.»

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در گفتار دیگری می‌فرماید:

حق شوهر بر زن آنست که از بستر وی دوری نگیرد، و قسم او را انجام دهد و فرمانش را اطاعت کند و بی‌اجازه‌ی او بیرون نرود و کسی را که دوست ندارد به خانه‌ی او نیاورد.⁽³⁾

میشله می‌گوید:

به هر اندازه که زن آرام و مطیع و با عصمت و با عفت است به همان اندازه قدرت فرمانروایی او شدیدتر و استوارتر است.⁽⁴⁾

«کارول بیکر» می‌گوید:

«مطیع مرد (شوهر) باشید تا او شما را بپرستد.»⁽¹⁾

اکنون با هم دو مثل یونانی و انگلیسی را می‌خوانیم:

«زنی سعادتمند است که مطیع «شوهر» باشد.»⁽²⁾

«زنِ مطیع فرمانروای قلب شوهر است.»⁽³⁾

«روایت»

بانویی خدمت پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم رسید و عرض کرد:

یا رسول الله! حق شوهر بر زن چیست؟

حضرت فرمود:

از دستوراتش اطاعت می‌کنم

شخصی به نام حصین می‌گوید:

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از عمّه‌ام پرسید: آیا شوهرداری؟

جواب داد: بلی،

پرسید: رفتارت با او چگونه است؟

عمّه‌ام گفت: هر چه از دستم می‌آید به او خدمت نموده و از دستوراتش اطاعت می‌کنم.

حضرت فرمودند:

«فَاِنَّه و جَنَتکَ و نارِکَ»

همانا شوهرت بهشت و جهنم تو است.⁽¹⁾

5. امانت‌داری و راستگویی

تعریف واژه

امانت معنی وسیعی دارد و هرگونه سرمایه مادی و معنوی را شامل می‌شود و هر مسلمانی وظیفه دارد که در هیچ امانتی نسبت به هیچکس (بدون استثناء) خیانت نکند، خواه صاحب امانت، مسلمان باشد یا غیر مسلمان، و این درواقع یکی از مواد اعلامیه حقوق بشر در اسلام است که تمام انسان‌ها در برابر آن یکسانند.

راستگویی و اداء امانت دو نشانه بارز ایمان و شخصیت انسان است، حتی دلالت این دو بر ایمان از نماز هم برتر و بیشتر است.

ذکر این دو با هم (راستگویی و امانت) به خاطر این است که ریشه مشترکی دارند، زیرا راستگویی چیزی جز امانت در سخن نیست، و امانت همان راستی در عمل است.

اهمیت امانت‌داری و راستگویی

اشاره

نگاه به رکوع و سجود طولانی افراد نکنید، چرا که ممکن است عادت آنها شده باشد، به طوری که اگر آن را ترک کنند، ناراحت شوند، ولی نگاه به راستگویی و اداء امانت آنها کنید.⁽¹⁾

در منابع اسلامی به قدری درباره این موضوع تأکید شده که در مورد سایر احکام کمتر دیده می‌شود.

پیرو این موضوع به دو مطلب مهم اشاره می‌کنیم:

الف) صداقت و آگاه کردن شوهر از حال خود

در زندگی زناشویی حقّه و فریب نباید مطرح باشد و زن و شوهر باید با هم راستگو و صادق باشند. زیرا دروغ و حقّه ممکن است چند صباحی زندگی را شیرین کند اما هنگامی که آشکار و برملا شود، موجب زیانی عظیم و از هم پاشیدگی زندگی و سلب اطمینان از یکدیگر و بی‌اعتباری سخن هر کدام در نظر دیگری می‌شود.

زن وظیفه دارد، حالات خود را به شوهر اطلاع دهد، مثلاً قاعدگی خود را از شوهر پنهان نکند تا او دچار عمل حرام نگردد، و اگر حامله شد به شوهرش خبر دهد و اگر در عدّه است به شوهر بگوید، تا او صبر نماید عدّه تمام شود، سپس ازدواج نمایند. زیرا اگر در حال عدّه ازدواج صورت گیرد زن بر مرد حرام می‌شود.⁽¹⁾

ب) نگهداری اموال منزل

یکی دیگر از وظایف زن نگهداری اموال شوهر است. هنگامی که شوهر بیرون از خانه است، زن در حفظ و نگهداری اموال شوهر مسئول است و باید دراین مهم کوشا باشد. مثلاً در مورد مصرف خوراکی‌ها و خریداری اشیاء منزل اسراف نکند. زیرا با این عمل نیکو شوهر خویش را خرسند نموده و موجب دلگرمی وی به زندگی می‌شود.

«راز و فلسفه‌ی اهمیّت دادن اسلام به امانت‌داری زن، آن است که اعتماد و اطمینان شوهر به همسر حفظ گردد، زیرا خانه‌ای که در آن اعتماد و اطمینان نباشد، شیرازه‌ی آن از هم پاشیده می‌شود عرصه زندگی بر اهل آن تنگ می‌شود. و اگر اعتماد و اطمینان باشد، زندگی شیرین و لذت‌بخش خواهد شد.»⁽¹⁾

یکی از بزرگان می‌گوید:

خانه‌ای که در آن زن امانت‌دار و پاک‌دامن باشد آباد است،

«تریستان برنارد» می‌گوید:

زن عاقل خانه‌ی خود را آباد می‌کند و زن نادان آنرا بر باد می‌دهد.⁽²⁾

امام صادق علیه السلام فرمود:

زن جز با اجازه‌ی شوهر نمی‌تواند در مورد مالش تدبیری به کار برد و یا آن را در راه آزاد کردن برده، صدقه، هدیه و نذر به کار گیرد، جز در مورد حج، زکات، نیکی به والدین یا صله‌ی رحم که می‌تواند از شوهرش اجازه نگیرد.⁽³⁾

زن امانت‌دار

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:

چهار چیز است که هر کس از آن بهره دارد، از نیکی دو جهان بهره‌ور است، (از آن جمله)

زنی که به ناموس و مال وی خیانت نکند.⁽¹⁾

امانت‌داری از جمله خصلت‌های شایسته‌ی یک زن است، زن امین موجبات آسودگی خاطر مرد را فراهم می‌نماید و او با دلگرمی و اطمینان خاطر به کسب و کار و فعالیت می‌پردازد و این خود باعث استحکام خانواده شده و در نتیجه جامعه با ثبات می‌گردد.⁽²⁾

6. انتخاب غذا

اشاره

زن الگو و نمونه هنر آشپزی را آموخته است و می‌تواند انواع و اقسام غذاهای عالی و متنوع را تهیه کند. بدین جهت نزد شوهر خود از محبوبیت خاصی برخوردار است.

توماس ولف می‌گوید:

«در دنیا هیچ منظره‌ای جالب‌تر از زنی که مشغول پختن غذا برای مرد محبوب خویش است وجود ندارد.»⁽³⁾

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

حق مرد بر زن این است که چراغ برایش روشن کند، غذای خوب درست نماید،…⁽¹⁾

توافق اعضاء خانواده برای انتخاب غذا

زنِ فهیم به خوبی می‌داند که شوهر وسایل تهیه غذا، حبوبات، گوشت، چاشنی و سبزیجات را آماده و خریداری نموده است، بنابراین اولویت انتخاب غذا با شوهر است و شوهر نوع غذا را برای ناهار و شام انتخاب می‌نماید و یا بصورت توافقی انجام می‌گیرد، بنابراین در یک خانواده‌ی نمونه هیچگونه بحث و مشاجره‌ای برای انتخاب غذا وجود ندارد و آن‌دو در کنار هم با آرامش و آسایش نوع غذا را انتخاب می‌نمایند. مرد هم حق ندارد غذایی که زن دوست ندارد را به او تحمیل کند.⁽²⁾

نکاتی که زن باید قبل و بعد از تهیه و صرف غذا رعایت کند، به این شرح است: