شگفتی های گیاهان

مشخصات کتاب

سرشناسه: نیستانکی، امیرحسین، 1387-

عنوان و نام پدیدآور: شگفتی های گیاهان/گردآورندگان امیرحسین نیستانکی، کسری کریمی.

مشخصات نشر: اصفهان: انتشارات امیرفدک، 1397.

مشخصات ظاهری: 70ص.: مصور( رنگی).؛ 29×22سم.

شابک: 978-622-6446-13-6

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

موضوع: گیاهان

موضوع: Plants

شناسه افزوده: کریمی، کسری، 1386-

رده بندی کنگره: QK45/2/ن9ش8 1397

رده بندی دیویی: 580

شماره کتابشناسی ملی: 5483959

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: شهناز محققیان

اشاره

سرشناسه: نیستانکی، امیرحسین، 1387-

عنوان و نام پدیدآور: شگفتی های گیاهان/گردآورندگان امیرحسین نیستانکی، کسری کریمی.

مشخصات نشر: اصفهان: انتشارات امیرفدک، 1397.

مشخصات ظاهری: 70ص.: مصور( رنگی).؛ 29×22سم.

شابک: 978-622-6446-13-6

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

موضوع: گیاهان

موضوع: Plants

شناسه افزوده: کریمی، کسری، 1386-

رده بندی کنگره: QK45/2/ن9ش8 1397

رده بندی دیویی: 580

شماره کتابشناسی ملی: 5483959

شگفتی های گیاهان

گردآورندگان:

امیرحسین نیستانکی

دانش آموز پایه ی پنجم دبستان دکتر محمد شفیعی

کسری کریمی

دانش آموز پایه ی پنجم دبستان دکتر محمدشفیعی

انتشارات امیرفدک: اصفهان- خیابان هشت بهشت غربی نبش تقاطع ملک ساختمان فدک

تلفن: 32730360-031 - همراه: 09133135694کد پستی: 43151-81546

Fadak.mansori@gmail.com شگفتی‌های گیاهان

امیرحسین نیستانکی 87- کسری کریمی 86

آماده سازی: انتشارات امیرفدک

مدیر مسئول: دکتر محمدرضا محمد شفیعی

مدیر تولید: سید محمدرضا منصوری تهرانی

مدیر فنی: صالحیان - مظفری

ویراستار ادبی: جوهریان

ویراستار علمی: صالحیان - مظفری - سروش نکوئی

صفحه آرا: عابدی- کاویانی

طراح جلد: کاویانی

● لیتوگرافی: طاها ● چاپ: ملت ● صحافی: ملت

● چاپ اول: 1397 ● تعداد:1000 ● قیمت: 40000 تومان

© حق چاپ: 1397، انتشارات امیر فدک

شابک: 6-13-6446-622-978 ISBN: 978-622-6446-13-6

هر گونه استفاده از مطالب اين کتاب اعم از بازنويسي، خلاصه سازي، نقل مطالب آموزشي، برداشت به صورت دست نويس، کپي، تکثير و هر گونه چاپ سنتي و ديجيتال، استفاده به صورت کتاب الکترونيکي، لوح فشرده، قرار دادن مطالب بر روي اينترنت و وبسايت ها و هر گونه شبکه ي کامپيوتري ديگر و به طور کل هر گونه استفاده ي اشخاص حقيقي و حقوقي در جهت منافع مادي و معنوي خود، بدون اجازه ي کتبي ناشر ممنوع و بر اساس بند 5 ماده ي 23 قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و قوانين مربوط به جرايم رايانه اي کشور قابل پيگيري در محاکم قضايي است.

تقدیم به:

پدر و مادر عزیز و مهربانم

که در سختی ها و دشواری های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار

و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم بوده اند.

امیرحسین نیستانکی

تقدیم به:

پدر و مادرم

که از نگاهشان صلابت

از رفتارشان محبت

و از صبرشان ایستادگی را آموختم

کسری کریمی

پیشگفتار:

در مرکز تحقیقات و فن آوری های نوین دمش سپاهان (دکتر محمدشفیعی) آموزش پژوهش محور را نهادینه کردیم، چرا که ایمان داریم گسترش مرز های علم و فن آوری در جهت پیشرفت کشور در گرو کوشش پژوهشگران است و پژوهشگر با ذهن پرسش گرش از لایه های ابر گرفته آسمان دانش می گذرد، تا به افق های جدیدی دست یابد. روح پژوهشگر، پویا و جوینده است و پوسته های جهل را شکافته، به قنات جاری علم دست می یابد و تا چشمه ی جوشان آن را بر کویر تشنه خویش جاری نسازد، آرام نمی گیرد. در مراکز پژوهش محور دکتر محمدشفیعی اعتقاد داریم؛ پژوهش هزینه نیست، سرمایه است. در اقدامات پژوهشی این مراکز پژوهشی، پژوهشگران کوچک ما تلاش می کنند وضعیت نامطلوب را به وضعیت مطلوب تغییر دهند و یاد می گیرند درست توجه کنند و بدان چه که آموخته اند عمل کنند.

دانش آموزان پژوهنده ی ما می فهمند که هیچ گاه شکست در مسیر کسب دانش وجود ندارد، لذا از ناملایمات علمی و بن بست های مقطعی هراسی نداشته و راه غلبه بر سد های مجازی پیش روی کسب دانش و ارتقای علمی را خوب یاد بگیرند. علاوه بر این اصول و مبنای کار گروهی را فراگرفته تا بتوانند براساس خرد جمعی کار کنند. با بیش از 25 سال سابقه آموزشی - پژوهشی و مدیریتی دریافته ایم که پژوهش و تحقیق مثل حروف الفبا باید از سال های نخست آموزش شروع شده و نهادینه شود، و این امر مهم را در طرح آموزش پژوهش محور انجام داده و به نتایج شگرفی دست یافته ایم و با علم به این که می دانستیم دانش آموزان در مقاطع پایین تر توانایی های بزرگی دارند و در عمل تجربه نمودیم و نهادینه کردیم و مصمم هستیم که این امر مهم در کل کشور اجرایی شود. انشاا...

محمدرضا محمد شفیعی

مدیر مجتمع فرهنگی آموزشی تحقیقاتی دکتر محمد شفیعی

فهرست مطالب

فصل اول...8

گیاهان، بزرگترین موهبت الهی...9

دنیای درختان...9

انواع درختان...10

عجیب‌ترین گل‌های جهان...13

خانواده کاکتوس ها...27

فصل دوم...39

حیوانات شگفت‌انگیز شبیه گیاهان...40

گیاهان حشره خوار...43

فصل سوم...45

شگفتی گیاهان...46

منابع...57

فصل اول: آشنایی با موضوع درختان و گیاهان

اشاره

گیاهان، بزرگ ترین موهبت الهی

زندگی گیاهان به طور مستقیم بر زندگی انسان و همه جانوران تاثیر می گذارد. گیاهان، بزرگترین خدمت را برای همه جانداران بر عهده دارند.

برگ نباتات، در حکم ریه انسانی است که زیر حرارت آفتاب، اسیدکربنیک را به عنصر کربن و اکسیژن تجزیه می کند و اکسیژن را در هوا رها می سازد و کربن، در تنه نباتات می ماند و با هیدروژنی که از ریشه به ساقه و شاخه ها می رسد، ترکیب می شود. بر اثر همین ترکیبات شیمیایی شگفت انگیز، میوه ها و گل ها به‌وجود می آیند. گیاهان، حتی اکسیژنی را که تنفس می کنیم، به ما می رسانند؛ بنابراین، بشر باید به گیاهان احترام بسیار بگذارد.

شاعر چه نیکو گفته است:

هر گیاهی که از زمین می روید *** «وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه» گوید

گیاهان، در پاکسازی هوا نقش مهمی دارند و با ترکیب کربن و آب، خوراک آدمی را فراهم می آورند. خداوند در قرآن کریم، آیه 33سوره یس بسیار آموزنده و زیبا به این حقیقت مهم اشاره می کند و می فرماید:

وَ آیَهٌ لَهُمُ اْلأَرْضُ الْمَیْتَهُ أَحْیَیْناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ یَأْکُلُونَ.

یکی از نشانه های توانایی و حکمت خالق متعال، زمین مرده است، که (بنا بر سنت آفرینش و قوانین طبیعی) آن را زنده می کنیم و دانه از آن خارج می سازیم و شما از آن تغذیه می کنید.

گیاهان، از نعمت های خداوند هستند، که ازجمله خاصیت های آن این است که در تصفیه هوا نقش مهمی دارند و به‌دلیل ویژگی دارویی، برخی از آن ها و یا نوع خوراکیشان، در بهبود کیفیت زندگی انسان بسیار اثرگذار است.

دنیای درختان

دنیای درختان بسیار بزرگ است و هر بار گیاه شناسان و حتی جنگل‌بانان با نکته های جدید آشنا می شوند و یا درختان جدید و شگفت آوری را می بینند.

تصویر

عجایب در دنیای گیاهان بسیار زیاد است و درختان نیز از این مسئله استثنا نیستند؛ در میان درختان، شگفتی های بسیار زیادی وجود دارد.

انواع درختان

درخت بطری

تصویر

این درخت به خاطر ظاهر کوتاه و تپلی که دارد به این نام معروف شده است و به عنوان یکی از مرگبارترین درختان دنیا شناخته می شود؛ صمغ این درخت سمی دارد که می تواند به راحتی هر انسانی را از پای درآورد؛ از سم این درخت درگذشته

برای آلوده کردن نوک تیرها استفاده می شد؛ محل رشد آن در نامبیا است و در کنار صمغ خطرناکش، گل های بسیار زیبایی می دهد که ترکیبی از رنگ های صورتی، سفید و قرمز پررنگ هستند.

درخت ابریشم معبد “تاپروم”

این نوع درخت واقعا بزرگ است، محل رشد آن در جنوب غربی آسیا در کشور کامبوج می باشد. در معبد «تاپروم»، درختان ابریشمی زیادی وجود دارد که ریشه آن ها به داخل معبد نفوذ کرده و فضای آن را پوشانده است. قدمت این درختان به صدها سال می رسد.

این معبد در قرن های 12 و 13 ساخته شده است و بعدها در زیر خاک دفن شده و این درختان بر روی آن ها قرار گرفته اند؛ در اوایل قرن 20ام، بار دیگر معبد از زیر خاک ها خارج شد.

تصویر

هایپرین

این درخت که به چوب قرمز و یا چوب قرمز کالیفرنیا نیز تعبیر می شود از خانواده درختان سکویا است و به عنوان بلندترین درخت دنیا شناخته می شود؛ این درخت تقریباً بین 1200 تا 1800 سال عمر می کند و همچنین اندازه طول آن ها به 115 متر می رسد، همچنین این درخت دارای یک عرض 9 متری منحصر به فرد است.

همان طور که از نامش مشخص است، هایپرین در کالیفرنیا پیدا می شود ولی با

این همه شگفتی، نزدیک به 95 درصد از این درختان به علت قطع بی دلیل از بین رفته اند.

تصویر

نخل پیجی بای Pejibaye

یکی از عجیب ترین درختان دنیا است که، در آمریکای مرکزی و جنوبی دیده می شود و زادگاه اصلی اش در نیکاراگوئه و کاستاریکا است؛ این درخت می تواند تا 20 متر در ارتفاع رشد کند و مورد عجیب آن تیغ هایی است که در اطراف آن رشد می کند، بر روی تنه این درخت تیغ هایی برای حفاظت به صورت دایره ای رشد می کنند.

نکته جالب توجه دیگر در مورد این درخت، برگ های آن است که می توانند تا 3 متر رشد کند؛ این مورد در میان درختان منحصر به فرد است.

تصویر

اکالیپتوس رنگین‌کمانی

این درخت که به رنگین کمان مشهور است، در طول عمراش به یکرنگ دیده نمی شود و در کشور فیلیپین رشد می کند. این درخت در زمان ها و شرایط مختلف رنگ اش عوض می شود و این تغییر رنگ به فصل آن مرتبط نیست، چراکه این درخت همیشه سبز است. این درخت در اوایل عمراش سبز کم رنگ و سپس به سبز پر رنگ تغییر می کند؛ پس از گذشت مدتی به رنگ صورتی تغییر می کند؛ این درخت می تواند به ارتفاع بیش از 50 متر نیز برسد.

تصویر

عجیب‌ترین گل‌های جهان

اشاره

طبیعتی که ما در آن زندگی می کنیم، شگفتی ها و عجایب زیادی را درون خود جای داده است. حیوانات و جانوران عجیب زیادی در جنگل ها و اماکن مختلف زندگی می کنند. این درحالی است که بشر هنوز نتوانسته بسیاری از آن ها را کشف نماید. در این میان نباید از گیاهان و درختان عجیب نیز غافل شد. در جنگل های وسیع و اسرارآمیزی مانند آمازون، گل هایی وجود دارند که دیدنشان هر کسی را شگفت زده می کند.

در این قسمت چند گیاه شگفت انگیز که برخی از آن ها ما را به یاد فیلم های ترسناک و تخیلی می اندازد معرفی می کنیم.

گل ارکیده میمون (دراکولا سیمیا)

شاید از خود بپرسید که چرا گیاهی با این شکل و ظاهر به‌نام «دراکولا» نامگذاری شده است. اگر دقت کنید، متوجه خواهید شد که دو گلبرگ این گیاه شبیه به دندان های نیش بلندی است که در فیلم های دراکولا دیده ایم. چشم های سیاه، ابروهای نقطه چین، بینی پوشیده و ناحیه دارای ریش، شباهت زیادی به میمون ها دارد.

ارکیده میمون گونه بسیار کمیابی به شمار می رود، بنابراین احتمالاً بیشتر شما تا به حال آن را از نزدیک ندیده اید. آن ها تنها در جنگل های ابر پرو و جنوب شرقی اکوادور- در ارتفاع 914 متری- یافت می شوند. ارکیده های میمون در تمام روزهای سال شکوفه می دهند و در هوای معتدل و گرم رشد می کنند. بوی گیاه یادشده همانند پرتقال رسیده است و می توان ارزش آن را بسیار بالا دانست.

تصویر

دست شیطان Chiranthodendron pentadactylon

این گیاه در نوع خود بسیار جالب و عجیب است و تماشای آن می تواند جالب توجه باشد. این گیاه را دست میمون، گل دست یا پنجه میمون می نامند. به نظر می رسد که آن ها بیشتر برای به کارگیری در جشن های هالووین مناسب هستند. محل رشد آن کشور مکزیک است و مردمان تمدن باستانی «آزتک‌ها» توجه مذهبی ویژه ای به آن داشتند و گل را برای نسل های بعدی درو می کردند.

میوه ای که از این درخت تولید می گردد، طعم خاکی دارد، سال های سال در طب سنتی برای درمان بیماری های متعددی مانند حمله قلبی به‌کار می رود. قسمت پنجه مانند آن، گیاه را از سایر گیاهان با شکوفه های معمولی متمایز کرده و به شکلی جلوه

می نماید که گویی یک موجود عجیب قصد دارد طعمه اش را بگیرد.

تصویر

گل طوطی parrot flower

این گل بسیار کمیاب است و بیشتر افراد تابه حال آن را از نزدیک ندیده اند و حتی در مورد وجود آن نیز با شک و تردید صحبت می شود. نوع تایلندی گل طوطی، در ردیف گونه های در معرض خطر قرار گرفته و کسی نمی تواند آن را از کشور خارج کند. این گل در مانیپور هند، میانمار یا در منطقه ای کوچک در تایلند نزدیک شهر چیانگمای وجود دارد. اگر از کنار به گیاه نگاه کنید، یک طوطی در حال پرواز، پیش روی چشمان شما قرار خواهد گرفت.

تصویر

گل زنبور Ophrys bombyliflora

تصویر

این گیاه به‌خاطر شباهت اش به زنبورهای درشت چنین لقبی دریافت کرده است. کلمه یونانی (ophrys) به معنای (ابرو) به خاطر نقاط ریزی که در لبه ها مشاهده می گردد، در نام علمی آن به کار رفته است. برخی گل های زنبور دارای رنگ کرم، قهوه ای و طلایی هستند و در گلبرگ برخی دیگر از آن ها سایه ای صورتی رنگ به چشم می خورد.

جالب است بدانید لقب این گل به خاطر ظاهر شبیه به زنبور به آن داده نشده است و علت چیز دیگری است. زنبورهای عسل، گرده افشان اصلی این گیاهان هستند و همین امر سبب شده که چنین نامی برای آن ها انتخاب شود. کمیاب بودن آن ها هرروز بیشتر احساس می شود؛ زیرا فرایند تکثیرشان بسیار دشوار است.

برای آن که گل زنبور بتواند به خوبی رشد کند؛ باید با نوعی قارچ همزیستی داشته باشد و همین امر پیوند آن را به کاری مشکل تبدیل می کند. آن ها بیشتر در مراتع رشد می کنند، اما در سنگ آهک های خشک و سخت نیز دیده شده اند. جالب است بدانید که گل های یاد شده، عطری شبیه به زنبورهای ماده تولید می کنند؛ بنابراین زنبورهای نر به‌سمت آن کشیده شده و فرایند گرده افشانی سریعتر انجام می گیرد.

علی رغم آن که فرایند گرده افشانی در کشور استرالیا به خوبی انجام می شود، دیگر نقاط جهان در رابطه با این موضوع دچار مشکل هستند. در کشور انگلستان زنبورهای مناسب برای این کار وجود ندارد، بنابراین آن ها باید خودشان گرده افشانی را انجام

دهند.

نوزاد قنداقی Anguloa uniflora

این گل های بامزه و جالب که شبیه به نوزادهای قنداقی هستند، در یک بازه زمانی 10 ساله بین سال های 1777 تا 1788 در کشور کلمبیا یافت شده اند، اما تا10 سال پس ازآن به طور رسمی دسته بندی انجام نگرفت و نامی برایشان انتخاب نشد.

در طول فرایند پیچیده شکوفه دادن، گیاه به شکل نوزادانی با قنداق های سفید در می آید. شاید از نگاه برخی ها، آن ها شبیه به صدف به نظر برسند. نوزادان قنداقی در آمریکای جنوبی و در فصل تابستان گل می دهند. آن ها می توانند تا 10 سانتیمتر رشد کنند و رایحه خوش و مطبوعی نیز دارند. عطر دل انگیز آن حشرات را به کنار گلبرگ مفصلی گیاه جذب می کند. آن ها که از چیزی خبر ندارند، وارد گل شده و یک بسته گرده گل، به بدنشان می چسبد. همین امر فرایند گرده افشانی را گسترش می دهد.

تصویر

گل لب Psychotria elata

گل لب، لب های آتشین و یا هر نام دیگری، به این گیاه اطلاق می گردد. نام گل به خاطر شباهت به فردی که از رُژ قرمز استفاده کرده، انتخاب شده است. حالت لب مانند آن ها، تنها چند روز باقی می ماند و پس از آن شاهد پدیدار شدن گل های ریز سفید و زرد هستیم. آن ها به گونه ای جلوه می کنند که گویی گیاه قصد دارد زبانش را دراز کرده و شما را مسخره کند.

شما می توانید گل لب را در مناطق گرمسیری کلمبیا، کاستاریکا و پاناما مشاهده کنید. به‌خاطر محبوب بودن و جنگل زدایی های صورت گرفته در زیستگاه طبیعی، این گیاه در لیست گونه های در معرض انقراض قرار گرفته است.

تصویر

کاپهی صورت خفاشی Cuphea llavea

تصویر

کاپهی صورت خفاشی، یکی از گیاهان زیبای این مجموعه به شمار می رود. این گیاه در کشور مکزیک و در تپه های وسیع رشد می کند و گل قرمز و بنفش تیره آن ما را به یاد صورت خفاش می اندازد. این گیاه در حدود 2٫5 تا 5 سانتیمتر رشد می کند.

این گل در برابر خشکسالی بسیار مقاوم است و گرما تأثیری روی آن ندارد و می توان هفته ای یک بار به آن آب داد.

این گیاهان، مرغ مگس خوار و پروانه ها را به سمت خود می کشانند. پروانه های دم چلچله ای و گوگردی مشتریان ویژه آن ها هستند و از مایع شیرین درون گیاه استفاده می کنند.

لیتوپس وبری (گلسنگی) Lithops comptonii

رشد کردن یک گل در سنگ بسیار جالب و عجیب به نظر می رسد. لیتوپس وبری یا سنگ های زنده، گیاهی است که برای نگهداشتن در خانه بسیار مناسب به نظر می رسد. همانند دیگر نمونه های مشابه، گیاه مذکور مقاومت زیادی دارد و از تغییرات آب و هوایی و محیطی تأثیر نمی پذیرد. آن ها تنها در آفریقای جنوبی یافت می شوند و سیر تکاملی شان باعث شده که به گونه ای ضد خشکسالی تبدیل گردند.

شکوفه دادن گل های سنگی در نوع خود عجیب و غیرمعمولی است. شکوفه های زرد و سفیدرنگی که از سنگ بیرون می آیند، بسیارشگفت انگیز جلوه می کند. فرایند تکثیر آن ها نیز بسیار آسان است و شما می توانید با جداسازی یک گل و قرار دادن آن روی سنگ، این کار را انجام دهید. عدم دریافت نور مناسب، گیاه را به شکل کشیده یا بیضی در می آورد. تنها چند روز قرار گرفتن آن در زیر نور خورشید، گیاه را به حالت اولیه باز خواهد گرداند. شما می توانید گیاهان عجیب دیگری مانند قارچ دندان خونی و گل هشت پایی را نیز در کنار آن قرار دهید.

تصویر

گیاه زنبق بدبو Rafflesia Arnoldii

تصویر

بزرگ ترین گل مربوط به گیاه عجیبی است که زرآوند یا زنبق بدبو نام دارد. این گیاه که در جنگل های آسیا رشد می کند؛ در سال 1818 میلادی برای اولین بار در جزیره سوماترا کشف شد. زنبق بدبو به عنوان بزرگ ترین گل در جهان شناخته می شود و قطر گل آن به حداکثر 5 /1 متر و وزن آن به 8 کیلوگرم می رسد. گل های این گیاه نارنجی و قهوه ای هستند و لکه های سفیدی دارند. رافلیسیا یک گیاه انگلی است وکل گیاه در واقع همین گل بزرگ است. برگ، ساقه و یا ریشه ای در آن دیده نمی شود. این گل خود را به گیاه میزبان می چسباند و به این طریق آب و مواد غذایی

مورد نیاز خود را به دست می آورد. در زمان شکوفه دادن بوی بد و زننده ای از آن منتشر می شود که شبیه بوی گوشت فاسد است. این بو باعث جذب حشرات و در نتیجه گرده افشانی گیاه می گردد.

گل حشره خوار آفریقایی Hydnora africana

گل حشره خوار آفریقایی که در بیابان های جنوب آفریقا می روید.

تصویر

گیاه Dracunculus Vulgaris

بوی این گیاه مثل بوی گوشت فاسد است. گل آن شبیه برگ و کبود رنگ است

که پرچم بلند، باریک و سیاهرنگی در وسطش قرار دارد.

تصویر

گیاه تیتان (گل بدبو) Amorphophallus titanum

گل بدبو یا گل مردگان یکی از گیاهان گلدار است که بزرگ ترین گل آذین بی شاخه ی دنیا را دارد. گل بدبو از تیره ی گل شیپوریان ( Araceae) از جنس بی ریخت نَراله (Amorphophallus) است. بلندی این گل می تواند به 3 متر برسد.

این گل شگفت‌انگیز در جنگل های وحشی استوایی سوماترا و اندونزی می روید و اولین بار توسط گیاه شناس ایتالیایی ادوارد بکاری شناخته شد.

درگیاه تیتان، اسپادیکس حدود 3 متر رشد می کند و بر روی این گل آذین 3 متری هزاران گل قرار می گیرند. معمولاً 3 تا 4 هفته پس از رویش جوانه، اسپات باز

می شود. اسپات تیتان در قسمت خارجی سبزرنگ است، ولی در قسمت داخلی قرمز تا بنفش تیره است. اسپات چند روز بیشتر باز نمی ماند و پس از آن محور اسپادیکس در مدت 3 تا 5 روز خراب می گردد.

تصویر

گیاه Wollemia Nobilis

با یافت فسیل ها، قدمت این نوع درخت عجیب و غریب به 120 میلیون سال می رسد و در حال حاضر کمتر از 100 اصله از آن در طبیعت وجود دارد. پوست درخت شبیه حباب های شکلات، تنه های متعدد و سرخس مانند است و به صورت مارپیچی رشد می کند. آن ها می توانند به ارتفاع 125 فوتی نیز برسند.

تصویر

تصویر

گیاه ویلوچیا Welwitschia mirabilis

تصویر

ویلوچیا تیره ای است که در جنوب آفریقا و در صحرای کشور نامیبیا قرار دارد. این تیره تنها دارای یک سرده و یک گونه به نام ویلوچیا میرابیلیس است. شکل ظاهری آن به هشت‌پایی غول پیکر شباهت دارد. از نظر ظاهری دارای چنان جذابیت و ویژگی هایی است که برخی تنها برای دیدن این گیاه عجیب به نامیبیا مسافرت می کنند. این گیاه نخستین بار در سال 1859 توسط فردریک ولویچ محقق استرالیایی در آنگولا کشف شد. نام گیاه از نام کاشف آن گرفته شده است. در مناطقی که گیاه قرار دارد، باران در درون خاک نفوذ نکرده بلکه در هنگام بارندگی به صورت رود جاری می شود. در هنگام روز دمای هوا بسیار بالاست و بارش باران بسیار نادر بوده و در برخی مناطق امکان دارد چند سال باران نبارد. برای زنده ماندن گیاهان در چنین شرایطی تطابق گیاه با خشکی محیط بسیار حیاتی است. ویلوچیا درواقع گیاه پرتحملی در برابر خشکی نیست بلکه خود را جهت تهیه آب بسیار مجهز کرده است. برای مثال برگ های گیاه توانایی جذب رطوبت هوا را دارند. این گیاه در جاهایی که آب های زیر زمینی وجود دارند، یافت می شود. ویلوچیا میرابیلیس گل ملی کشور نامیبیا است.

گیاه Drakaea Glyptodon

Drakaea از گونه ارکیده بوده و در معرض انقراض قرار دارد. این گونه، بومی استرالیا است.

تصویر

تصویر

گیاه Wolffia Angusta

تصویر

این گیاه کوچک ترین گل جهان است. ده ها عدد از این گیاه به راحتی بر روی سرسوزن جا خواهد گرفت. این گیاه منبع خوبی برای پروتئین است و در حد سویا پروتئین دارد. در مناطقی از آسیا از این گیاه به عنوان سبزی خوراکی استفاده می شود.

تصویر

خانواده کاکتوس ها

اشاره

تصویر

دنیای گیاهان آن قدر زیبایی دارد و عجیب و غریب می شود که باعث تعجب انسان ها می گردد. گیاهان به حدی از تنوع برخوردارند که می توان به تکتک آن ها لقب منحصر به فرد بودن داد. کاکتوس ها نیز ازجمله گیاهان شگفت انگیز جهان پیرامون ما هستند. این گیاهان که گویی فقط از یک تکه پوست ضخیم پر از تیغ درست شده اند، قادر هستند در شرایط سخت آب و هوایی گرم و آزاردهنده زنده بمانند، که کمتر موجودی قدرت بقا در آن را دارد. کاکتوس ها توانایی ذخیره سازی بالایی از آب را زیرپوستشان دارند.این توانایی به آن ها امکان داده تا در بدترین شرایط

آب و هوایی مانند صحرا و حتی کوهستان های بی آب و علف زنده بمانند. کاکتوس ها در بین سایر گونه های گیاهی که دیده ایم و می شناسیم بسیار تفاوت دارند. در این قسمت چندین کاکتوس زیبا و منحصربه فرد معرفی می گردد.

آگاو Agave

این گیاه از زائده های انگشت مانندی تشکیل شده است. این نوع خاص در نمونه های قدیمی ترش روی هر زائده انگشت مانند، یک یا چند تار سفید آویزان دارد. این تارها وظیفه محافظت از گیاه را نیز بر عهده دارند. آگاواها از یک جوانه شروع شده و به مرور زمان با اضافه شدن تعداد انگشتانه ها توسعه می یابد. همچنان با فتوسنتزی که انجام می دهد، زائده های انگشتی آن به مرور زمان ضخیم تر می شود. هنگامی که شکل واقعی آگاو تشکیل شد، این گیاه شکل خود را حفظ کرده و آن را قوی تر و ضخیم تر می کند. این گیاه بعد از گلدهی از میان می رود. برخلاف بقیه گونه ها که از خود جوانه باقی می گذارند، آگاوه از خود جوان های باقی نمی گذارد.

تصویر

کاکتوس آریوکارپوس فیساراتوس (Ariocarpus Fissuratus) یا سنگ های زنده

این گونه کاکتوس دارای خارهای بیرونی است، اما چند گونه دیگر از این نمونه بدون خارهای بیرونی وجود داشته و یا به مرور زمان پس از رشد کردن، آن ها را از دست می دهند. یک نمونه به نام A. fissuratus رشد بسیار کندی دارد که از نوع بدون خارهای خارجی است. این گیاهان کم رشد بعضاً تا 50 سال طول می کشد تا به قطر 11 تا 13 سانتیمتر برسد. این گیاه با توجه به این که فاقد سیستم دفاعی

بیرونی است، بسیار آسیب پذیر بوده است. بنابراین، این گونه در معرض نابودی قرار دارد. کاکتوس A. fissuratus برای جبران خلأ دفاعی خود در مکان های صعب العبور و صخره ها رشد می کند.

تصویر

کاکتوس Astrophytum caput-medusae

تصویر

این کاکتوس نام بومی خود را به خاطر شکل ظاهری مار مانند خود گرفته است. این کاکتوس بومی کشور مکزیک است و در سایر مناطق جهان توان ادامه حیات ندارد، زیرا بسیار به محیط بومی خود وابسته است. این گونه کاکتوس به خاطر کمیاب بودن توسط گیاه‌شناسان جمع آوری می شود. همین امر باعث شده تا در معرض خطر انقراض باشد. این گیاه با گل های زرد درخشان با مرکزیت قرمزی که دارد، بسیار

جذاب است. دانه های این کاکتوس در میان گل آن رشد می کند. محدوده طول این کاکتوس بین 11 تا 22 سانتیمتر است.

کاکتوس پیتوت peyote

این کاکتوس با نام علمی Lophophora Williamsii معمولاً به عنوان peyote شناخته می شود.

تصویر

کاکتوس دیسکو Discocactus horstii

تصویر

وقتی کاکتوس دیسکو، کل فضای گلدان را پر می کند که به رشد کامل خود رسیده باشد. در این هنگام است که کاکتوس با گل های سفیدش بسیار دیدنی و جذاب می شود. کاکتوس دیسکو در اوایل زندگی به رنگ سبز و در اواخر عمر خود

به رنگ قرمز در می آید. این کاکتوس ها در ارتفاع 340 متری از سطح دریا رشد می کنند، که به رطوبت بالا حساس هستند و به راحتی با آب زیاد پوسیده می شوند.

کاکتوس Hylocereus undatus

این کاکتوس،گل های سفید و بزرگ آن می تواند پهنایی به عرض 35 سانتیمتر و طولی برابر 23 سانتیمتر داشته باشد. هر گل این کاکتوس تنها یکبار میوه می دهد. میوه آن پس از مدتی از روی کاکتوس می افتد. میوه Hylocereus undatus هم در میان انسان ها و هم حیوانات طرفداران زیادی دارد. در ضمن گل کاکتوس Hylocereus undatus دارای رایحه دلپذیر وانیلی است.

تصویر

کاکتوس Pereskiopsis spathulata

برخی از انواع این نوع کاکتوس ها دارای برگ و حفاظ تیغ دار (خارهای خارجی) هستند. از ویژگی های این گیاه خاصیت قلمه زنی آن است که می توان با استفاده از قلمه زدن باعث سرعت بخشیدن به رشد این کاکتوس در گلدان شوید. قلمه های تازه این کاکتوس می توانند خیلی زود گلدهی کند. همچنین این کاکتوس می تواند کم آبی را تحمل کرده و در دمای 12 درجه سانتیگراد بالای صفر نیز زنده بماند و پایین تر از این دما باعث نابودی آن می شود.

تصویر

کاکتوس subterraneus turbinicarpus

چیزی که کاکتوس subterraneus turbinicarpus را منحصر به فرد می کند، اندازه ریشه این گیاه است. ریشه این کاکتوس از حجم بسیار بالایی نسبت به خود کاکتوس برخوردار است و همین امر باعث تعجب همگان شده است. این ریشه ها با توجه به ساختاری که دارند، قادر هستند آب زیادی را در خود ذخیره کنند. همین آب ذخیره شده، کاکتوس را در روزهای بی آبی و خشکسالی حمایت می کند و باعث زنده ماندن در شرایط سخت می شود.

تصویر

آچاریو کاکتوس artichoke

این کاکتوس تنها گونه در جنس Obregonia است. بیشتر گونه های این نوع کاکتوس دارای پوستی مصلح به خار است. این خارها اغلب بعد از مدتی از روی پوست کاکتوس

جداشده و بر روی زمین می ریزد. شکل رشد این نوع کاکتوس به شکل مارپیچی است. همین امر باعث زیبایی منحصر به فرد آن شده است. این کاکتوس در تابستان گل می دهد، این گل ها بعد از مدتی تبدیل به میوه ای خوراکی گوشتی می شوند.

تصویر

کاکتوس Blossfeldia liliputana

تصویر

این کاکتوس اغلب در میان سنگ های رشته کوه های آند رشد می کنند. این کاکتوس نام خود را از سرزمین لیلیپوت در رمان «سفرهای گالیور» به دست می آورد. چون همه شهروندان آن دارای قد و هیکل کوچکی بودند. این کاکتوس از انواع کوچک ترین کاکتوس ها به حساب می آید که می تواند تنها 1.3 سانتیمتر رشد کند. اندازه و الگوی رشد آن از عجایب این کاکتوس بر شمرده می شود. نقطه رشد آن

معمولاً به شکل گرد است که از نقطه مرکزی گیاه رشد می کند. گلدهی آن در فصل تابستان است و دانه های حاصل از گلدهی این کاکتوس آن قدر کوچک هستند که به آسانی در لابه لای سنگریزه ها و دانه های ماسه مخفی می شوند.

لیتوپس یا کاکتوس صخره ای

این گیاهان گوشتی جالب بسیار شبیه قلوه سنگ هستند. لیتوپس در کنار یک پنجره آفتاب گیر رشد بسیار خوبی خواهد داشت. آبیاری بیش از حد آن باعث مرگش می شود.

تصویر

ساکولنت سیاه Senecio black

این گیاه درواقع جزء ساکولنت های معمولی سبز رنگ است؛ اما سبزی تیره که با چشم غیرمسلح به رنگ سیاه دیده می شود.

تصویر

ساکولنت دلفینی Senecio peregrinus

تصویر

مردم ژاپن عاشق این گیاه جالب هستند که برگ هایش شباهت زیادی به دلفین دارند. نام علمی این گیاه Senecio peregrinus است.

کاکتوس زیگزاگی Selenicereus Anthonyanus

نام علمی این گیاه بامزه Selenicereus Anthonyanus است و همانند بقیه کاکتوس ها به مراقبت کمی نیاز دارد. کاکتوس زیگزاگی در شرایط مساعد، گله ای صورتی خواهد داد.

تصویر

تراچیاندرا

این گیاه منحصر به فرد است و بومی مناطق شرقی و جنوبی آفریقا است.

تصویر

ساکولنت رُزی

تصویر

نام اصلی این گیاه Greenovia Dodrentalis است؛ اما به ‌خاطر شباهتش به گل رُز به این نام معروف شده است. نگهداری از این گیاه بسیار ساده تر از گل رز است، فقط

کافی است وقتی که سطح خاک خشک شد آن را آبیاری کنید.

کراسولای چتری

این گیاه در زمان گلدهی تا 15 سانتیمتر طول پیدا می کند.

تصویر

افوربیای چاق

این افوربیای بدون خار، شبیه به یک توپ بیس بال است. عرض آن می تواند از 6 تا 15 سانتیمتر رشد کند و آب را در خود ذخیره نماید.

تصویر

پلاتیسریوم یا سرخس شاخ گوزنی

اگر می خواهید یک گیاه دیوار آویز داشته باشید، این گیاه انتخاب مناسبی است.

تصویر

هاورتیا کوپری

این توده های حبابی شکل، برگ های این گیاه منحصر به فرد هستند.

تصویر

فصل دوم: حیوانات شبیه گیاهان

اشاره

حیوانات شگفت‌انگیز شبیه گیاهان

اشاره

حیوانات همیشه پر از شگفتی هستند. بدون توجه به جایی که نگاه می کنید، شما می توانید موجوداتی را با حیرت انگیزترین مکانیسم های طبیعی ببینید. از بزرگ ترین تا کوچک ترین آن ها، چیزهای زیادی در مورد حیوانات وجود دارد، که باعث تعجب می شوند. تعدادی که در این جا شرح داده شده، توانایی تقلید از گیاهان اطراف خود رادارند. آن ها به شکل برگ ها، گل ها و حتی جلبک ها در می آیند. بدون شک این بسیار پر ابهت خواهد بود.

آخوندک شبح

گونه های کوچک آخوندک را می توان در سراسر آفریقا پیدا کرد. آن ها بسیار کوچک هستند و تا 2 اینچ رشد می کنند و در رنگ های مختلف یافت می شوند. اکثر نقاط بدن آن ها مانند برگ های خشک است و تا 2 سال عمر می کنند.

تصویر

گیاه سبز قیفی

این حشره با نام تورپدو باگ نیز نامیده می شود و نام علمی این حشره Siphanta acuta است. این حشره زیبا، از گیاهان تغذیه می کند و به نظر می رسد مثل یک برگ است. هنگامی که آن ها در حال استراحت هستند، بال سبز خود را به دور خود

می گیرند و بیشتر شبیه یک سقف شیبدار می شوند. گیاهی با طول متوسط 15 میلیمتر می باشد، که از حشرات بومی استرالیا هستند؛ اما هم اکنون در هاوایی و نیوزیلند نیز یافت می شوند.

تصویر

استیک

این حشرات بسیار شبیه به چوب هستند. آن ها در واقع بیشتر شبیه آکالیپتوس می باشند و منبع اصلی تغذیه آن ها نیز درخت اکالیپتوس است. بدن آن ها بلند و باریک است اما می توانند پرواز کنند. این حشره تا 18 سانتیمتر می تواند رشد کند و بومی قسمت جنوبی استرالیا هستند. جنگل های نیوساوت ولز و ویکتوریا محل زندگی آن ها است. اما در بسیاری از مکان های نزدیک به آب یافت می شوند.

تصویر

اژدهای دریایی برگ دار

این ماهی متعلق به خانواده اسب دریایی است. در زیر آب، آن ها مانند جلبک دریایی شناور به نظر می رسند. که در واقع اعضای بدن آن است که بسیار شبیه برگ است که به راحتی برای ترکیب شدن با محیط زیست خود از آن ها استفاده می کند؛ اما چیزی که برای حرکت از آن ها استفاده می کنند باله هایش است، که بسیار شفاف هستند که به سختی قابل دیدن هستند.

تصویر

لاکپشت شرقی

لاکپشت شرقی، بومی استرالیا هستند و بیشتر در باتلاق های آب شیرین، سدها و دریاچه ها یافت می شوند. بر روی لاک آن ها، جلبک ها رشد می کنند و هنگامی که در حال حرکت هستند مانند سنگ به نظر می رسند و باعث فرار شکارچیان و حتی انسان ها می شوند.

تصویر

عقرب ماهی برگی

یکی دیگر از حیوانات دریایی است که از برگ های مرده تقلید می کند، آن ها این کار را برای گرفتن طعمه های خود انجام می دهند و تحت جریان آب حرکت می کنند و طعمه ها با این فرض که عقرب ماهی، فقط یک گیاه بیضرر است به آن نزدیک می شوند و بی اطلاع هستند که آن ها در حال نزدیک شدن به نابودی هستند.

گیاهان حشره خوار

اشاره

یکی دیگر از عجایب خلقت خداوند، آفریدن گیاهان حشره خوار است. به محض این که حشره ای به روی آن ها بنشیند اسیر این گیاهان می شود. حتماً سرعت حرکت حشرات را دیده اید؛ حال تصور کنید این گیاهان می بایست دارای چه سرعتی باشند که حشرات نتوانند از دست آن ها فرار کنند. از دیگر عجایب این مخلوق، این است که گیاهان حشره خوار در زمین هایی مانند مرداب ها یا لجنزارها رشد می کنند، که خاک آن از نظر مواد مغذی بسیار فقیر است. این گیاهان برای دریافت نیتروژن و مواد مغذی دیگر، به شکار حشرات و استفاده از مواد موجود در آن ها پرداخته است و برای این منظور تکامل یافته اند و به وسیله شکار، روزی خود را به دست می آورند.

بعضی از گیاهان حشره خوار با داشتن رنگ های متنوع و منتشر کردن رایحه ای، حشرات را به دام خود می اندازند. باید دانست که این گیاهان در حالی که ماهیچه ندارند چگونه می توانند حرکت به این سرعت را انجام دهند؟

گیاهان حشره خوار، ونوس مگس خوار

هنگامی که یک مگس، عنکبوت یا هر حشره کوچک دیگرى روى برگ های این گیاه حشره خوار می نشیند، برگ ها به سرعت با جذب آب فراوان به درون سلول های خود، متورم می شوند و نیروهاى وارده از این جریان به برگ، موجب قرارگیرى دو برگ روى یکدیگر و بسته شدن محفظه خواهد شد. همان طور که روشن است، در پایان این عملیات گیاه می تواند از طعمه به دام افتاده، براى تغذیه استفاده کند. نوع دیگری از این گیاهان حشره خوار، گیاه کوز های است. برگ های این گیاهان آب را در خود نگه می دارند. شهد گیاه در اطراف کلاهک و دهانه کوزه ترشح می شود و حشرات را به سوی خود جلب می کند. حشره با رسیدن بر روی برگ، به درون کوزه

حرکت می کند و تارهای مو مانند که به سمت پایین متمایل هستند و سطح لغزنده کوزه، حشره را به پایین هدایت می کند و این شکار که نمی تواند از کوزه خارج شود و در آب موجود آن غرق می شود.

بلدرورت(bladderwort) یا گیاه کیسه دار

نوعی دیگر از گیاهان حشره خوار است. این گیاه در برکه ها، دریاچه ها و نهرهایی با جریان آب آهسته و در کل در آب هایی با عمق کمتر از 60 سانتیمتر یافت می شود. این گیاه بدون ریشه در نزدیکی سطح آب شناور می شود و شاخه های آن تا 90 سانتیمتر بلندتر رشد می کند و ساقه های آن پربرگ هستند. این ساقه ها تا 20 سانتیمتر بالای سطح آب رشد می کنند و خوشه هایی از گل های زردرنگ که شبیه گل هستند، بر آن ها می شکفد.

ساقه های زیرآبی منشعب شده و برگ های نخ مانند، از آن ها جوانه می زند. این برگ ها دارای کیسه های کوچک و سبکی هستند که کیسه یا bladder نام دارند. کیسه های جوان شفاف هستند و به تدریج تیره می شوند. هر کیسه در واقع تله ریز و تو خالی است که ورودی آنیک طرفه است.

فصل سوم: شگفتی‌های گیاهان

اشاره

شگفتی گیاهان

اشاره

تصویر

به اطراف خود بنگرید، شاید در نگاه اول، همه چیز معمولی به‌نظر برسد، گویی همه چیز خیلی ساده به وجود آمده است. به عنوان مثال به درختان، گل ها و گیاهان نگاه کنید. انگار خیلی عادی رشد کرده و شکل گرفته اند؛ اما اصلاً این گونه نیست. نگاهی به نظم و اشکال هندسی شگفت انگیز آن ها، خبر از چیز دیگری می دهد. به هر بخش آن ها که نگاه کنید، انضباط و تقارنی شگفت انگیز به چشم می خورد. هر شاخه، برگ، گل، غنچه، جوانه و حتی گلبرگ با نظمی حیرت انگیز و توجه به کوچک ترین اشکال هندسی و متقارن شکل گرفته اند. اشکالی که از قوانین ثابت و مشخصی پیروی می کنند.

تصویر

تصویر

رومانسکو براکلی که از نظم ریاضی و دنباله ی اعداد فیبوناچی تبعیت می کرد. سبزی سلامت و ریاضیات را با هم جمع بسته بود.

در طبیعت نیز اوضاع به همین شکل است. به هر گوشه که نظر کنید، اشکال هندسی خودنمایی می کنند. دنباله فیبوناچی و نسبت طلایی (عدد فی که به نام نسبت خدا هم شناخته می شود)، همه جا را تحت نفوذ خود قرار داده اند. هرچند این دنباله ی عددی، صدها سال قبل از میلاد مسیح توسط ریاضیدانان هندی توضیح داده شده بود؛ ولی سرانجام به نام ریاضیدان ایتالیایی لئوناردو فیبوناچی نامگذاری شد.

در این دنباله غیر از دو عدد اول، اعداد بعدی از جمع دو عدد قبلی خود به دست می آیند. اولین اعداد این سری عبارتاند از:0 1٬ 1٬ 2٬ 3٬ 5٬ 8٬ 13٬ 21٬ 34٬ 55٬ 89٬ 144٬ 233٬ 377٬ 610٬ 987٬ 1597٬ 2584٬ 4181٬ 6765٬ 10946٬ 17711

تصویر

با این اوصاف چه کسی می تواند بگوید که ریاضیات سرگرم کننده نیست؟ اگر به نظم شگفت انگیز گیاهانی که در ادامه مشاهده می کنید توجه کنید، به نظر می رسد این میزان از دقت بیش از آن کامل و بی نظیر است.

نظم گیاهان به گونه ای است که در نگاه اول شاید با خود بگوییم این اثر، محصول دست بشر است؛ اما حقیقت چیز دیگری است. حقیقتی شگفت‌انگیز که شاید هنوز هم در مخیله انسان امروز نمی گنجد.

نظمی شگفت انگیز که گاه فراتر از درک ماست. شاید سال ها و سال ها زمان برای مطالعه ی شگفتی های پیرامون ما کافی نباشد. گیاهان و گل های رنگارنگی که در عین شادابی و طراوت، شما را جذب اسرار نهفته ی پیدایش خود می کنند.

آلوئه پولیفیلا Aloe Polyphylla

تصویر

تصویر

رومانسکو براکلی Romanesco Brocooli

تصویر

کراسولا، گیاه معبد بودا Crassula

تصویر

کوکب

تصویر

برگ شناور زنبق آبی آمازونی

تصویر

تصویر

شاه پسند

تصویر

کلم

تصویر

آفتابگردان

تصویر

بازهم مارپیچ های پر طراوت آلوئه پولیفیلا

اشاره

تصویر

کاکتوس متفکر

تصویر

کاملیا

تصویر

وایولا ساکیولِس Viola Sacculus

تصویر

یک نمونه ی جانوری: دم آفتاب‌پرست

تصویر

لوبلیا (برگ توتون هندی)، Lobelia

تصویر

برگ جینکو

تصویر

آنجلیکا Angelica

تصویر

منابع