انقلاب اسلامی ایران در نظر و عمل عالمان ربانی و عارفان الهی

مشخصات کتاب

ویراستار دیجیتالی: روح اله قاسمی

سرشناسه:مهدوی، سیدحسین، 1355-

عنوان و نام پديدآور:انقلاب اسلامی ایران در نظر و عمل عالمان ربانی و عارفان الهی : (مبارزات قبل از انقلاب،دفاع مقدس، نظام اسلامی،ولایت فقیه، امام خمینی،امام خامنه‌ای)/مولف سیدحسین مهدوی.

مشخصات نشر:اصفهان: نور الحیات، 1403.

مشخصات ظاهری:409ص.

شابک:978-622-5985-77-3

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

یادداشت:کتابنامه:ص.403-408؛همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان دیگر:مبارزات قبل از انقلاب،دفاع مقدس، نظام اسلامی،ولایت فقیه، امام خمینی،امام خامنه‌ای.

موضوع:ایران -- تاریخ -- انقلاب اسلامی، 1357 -- روحانیت

Iran -- History -- Islamic Revolution, 1979 -- Clergy

موضوع:روحانیت -- ایران -- فعالیت‌های سیاسی

Clergy -- Political activity -- Iran

مجتهدان و علما -- دیدگاه درباره امام‌خمینی

'Ulama -- Views on Imam Khomeini

مجتهدان و علما -- دیدگاه درباره سید علی خامنه‌ای

'Ulama -- Views on Sayyed Ali Khamene'i

رده بندی کنگره:DSR1576

رده بندی دیویی:955/0842

شماره کتابشناسی ملی:9632350

اطلاعات رکورد کتابشناسی:فیپا

هر گونه استفاده و حتّی تکثیر این اثر، نه تنها آزاد است، بلکه مورد تأکید می‌باشد.

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

انقلاب اسلامی ایران در نظر و عمل عالمان ربّانی و عارفان الهی

(مبارزات قبل از انقلاب، دفاع مقدّس، نظام اسلامی، ولایت فقیه، امام خمینی، امام خامنه‌ای)

تقدیم به محضر گل‌های سرْسبد خلقت،

حضرت خاتم‌الأنبیاء و سیّدالأوصیاء و

فاطمه زهراء و فرزندان معصوم‌شان

و همچنین حضرت أباالفضل العبّاس

و زینب کبری و فاطمه معصومه

علیهم‌السلامکه حیات خویش

را فدای بشر نمودند تا او را از

جهنم رذائل به بهشت

فضائل سوق دهند.

فهرست مطالب

پیش‌گفتار: ... 8

آ ... 11

آیت‌اللّه سید أبوالحسن جوادی زاویه (خلخالی) ... 11

آیت‌اللّه شیخ أبوالحسن شیرازی ... 13

آیت‌اللّه سید أبوالحسن مولانا تبریزی ... 14

آیت‌اللّه شیخ ابوالفضل خوانساری ... 15

آیت‌اللّه سید أبوالقاسم خویی ... 17

آیت‌اللّه أبوالقاسم غروی تبریزی ... 23

آیت‌اللّه سید أبوالقاسم کاشانی ... 23

آیت‌اللّه شیخ ابوتراب آل آقا ... 24

آیت‌اللّه شیخ احمد جنّتی ... 24

آیت‌اللّه شیخ احمد حجتی ... 26

آیت‌اللّه سید احمد حسینی خسروشاهی ... 28

آیت‌اللّه سید احمد خوانساری ... 28

آیت‌اللّه احمد صابری همدانی ... 29

آیت‌اللّه احمدعلی احمدی شاهرودی ... 31

آیت‌اللّه شهید سید اسداللّه مدنی ... 32

آیت‌اللّه شیخ اسماعیل صالحی مازندرانی ... 38

اولیاء گمنام ... 39

ب ... 43

آیت‌اللّه شیخ بهاءالدین محلاتی ... 43

ت ... 47

آیت‌اللّه سید تقی نصیری ... 47

ج ... 48

آیت‌اللّه میرزا جعفر اشراقی تبریزی ... 48

جعفر آقا مجتهدی ... 48

آیت‌اللّه شیخ جعفر سبحانی ... 49

آیت‌اللّه میرزا جواد تبریزی ... 50

آیت‌اللّه میرزا جواد آقا تهرانی ... 51

ح ... 54

آیت‌اللّه سید حبیب‌اللّه طاهری گرگانی ... 54

آیت‌اللّه میرزا حسن بجنوردی ... 55

آیت‌اللّه شیخ حسن تهرانی ... 58

علامه حسن حسن‌زاده آملی ... 58

آیت‌اللّه حسن رمضانی ... 62

آیت‌اللّه سید حسن شالی ... 63

آیت‌اللّه شیخ حسن صافی ... 63

آیت‌اللّه سید حسن طاهری خرم‌آبادی ... 63

آیت‌اللّه میرزا حسن‌علی مروارید ... 65

آیت‌اللّه شیخ حسن‌علی نجابت ... 66

آیت‌اللّه حاج آقا حسن قمی ... 68

آیت‌اللّه سید حسن موسویان ... 69

آیت‌اللّه سید حسین بروجردی ... 69

آیت‌اللّه حاج آقا حسین خادمی ... 77

آیت‌اللّه سید حسین رودباری ... 78

آیت‌اللّه شیخ حسین شب‌زنده‌دار ... 78

آیت‌اللّه حاج آقا حسین فاطمی قمی ... 79

آیت‌اللّه شیخ حسین لنکرانی ... 80

آیت‌اللّه شیخ حسین محمدی لائینی ... 82

آیت‌اللّه شیخ حسین مظاهری ... 83

آیت‌اللّه شیخ حسین نجفی اهری ... 87

آیت‌اللّه حسین نوری همدانی ... 88

آیت‌اللّه شیخ حسین وحید خراسانی ... 93

آیت‌اللّه سید حسین یعقوبی ... 94

ذ ... 97

سید ذبیح‌اللّه قوامی (حاج آقا فخر تهرانی) ... 97

ر ... 99

حاج آقا رحیم ارباب ... 99

آیت‌اللّه سید رضا بهاء‌الدینی ... 99

آیت‌اللّه شیخ رضا مدنی کاشانی ... 110

آیت‌اللّه سید رضی شیرازی ... 112

آیت‌اللّه سید روح‌اللّه خمینی (امام خمینی) ... 115

ش ... 136

آیت‌اللّه سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی ... 136

ض ... 141

آیت‌اللّه ضیاءالدین آملی ... 141

ع ... 142

آیت‌اللّه سید عباس اعتمادی ... 142

آیت‌اللّه شیخ عباس ایزدی ... 142

آیت‌اللّه حاج شیخ عباس تهرانی ... 144

آیت‌اللّه عباس‌علی عمید زنجانی ... 145

آیت‌اللّه شیخ عباس قوچانی ... 148

آیت‌اللّه سید عبدالاعلی سبزواری ... 149

آیت‌اللّه شیخ عبدالجواد جبل عاملی ... 150

آیت‌اللّه سید عبدالجواد علم‌الهدی ... 150

علامه عبدالحسین امینی (صاحب الغدیر) ... 151

آیت‌اللّه شهید سید عبدالحسین دستغیب ... 151

آیت‌اللّه سید عبدالحسین طیب اصفهانی ... 159

آیت‌اللّه عبدالحسین غروی تبریزی ... 160

آیت‌اللّه شهید عبدالرحیم ربّانی شیرازی ... 162

آیت‌اللّه شیخ عبدالرحیم سامت قزوینی ... 163

آیت‌اللّه شیخ عبدالکریم حق‌شناس ... 163

آیت‌اللّه سید عبدالکریم کشمیری ... 165

آیت‌اللّه شیخ عبداللّه امامی تربتی ... 167

آیت‌اللّه عبداللّه جوادی آملی ... 167

آیت‌اللّه میرزا عبداللّه شهیدی قزوینی ... 170

آیت‌اللّه سید عبداللّه فاطمی‌نیا ... 172

آیت‌اللّه میرزا عبداللّه مجتهدی تبریزی ... 173

آیت‌اللّه سید عبداللّه موسوی شیرازی ... 174

آیت‌اللّه شیخ عبداللّه نظری مازندرانی ... 174

آیت‌اللّه سید عز‌الدین زنجانی ... 174

آیت‌اللّه عزیزاللّه خوشوقت ... 177

آیت‌اللّه شیخ عزیزاللّه علی‌مرادیان ... 178

آیت‌اللّه شهید عطاءاللّه اشرفی اصفهانی ... 178

آیت‌اللّه میرزا علی احمدی میانجی ... 186

آیت‌اللّه علی‌اکبر فائزی‌پور تهرانی ... 193

آیت‌اللّه میرزا علی‌اکبر مرندی ... 193

حاج علی‌اکبر معلّم دامغانی ... 195

آیت‌اللّه شیخ علی آل اسحاق ... 195

آیت‌اللّه شیخ علی پناه اشتهاردی ... 197

آیت‌اللّه سید علی خامنه‌ای ... 197

آیت‌اللّه شیخ علی سعادت‌پرور ... 212

آیت‌اللّه سید علی سیستانی ... 213

آیت الله علی صافی گلپایگانی ... 213

آیت‌اللّه علی صفایی حائری (ع - ص) ... 214

آیت‌اللّه سید علی علم‌الهدی ... 215

آیت‌اللّه میرزا علی غروی تبریزی ... 216

آیت‌اللّه میرزا علی فلسفی ... 217

میرزا علی آقا قاضی ... 219

آیت‌اللّه میرزا علی مشکینی ... 220

آخوند ملّا علی معصومی همدانی ... 224

آیت‌اللّه میر سید علی موسوی بهبهانی (موسوی رامهرمزی) ... 228

غ ... 231

آیت‌اللّه شیخ غلام‌حسین تبریزی ... 231

آیت‌اللّه غلامحسین جعفری همدانی ... 233

آقا غلام‌حسین سبزواری ... 237

آیت‌اللّه شیخ غلامحسین شرعی ... 238

ف ... 239

آیت‌اللّه میرزا فتّاح مجتهدی تبریزی (شهیدی تبریزی) ... 239

ق ... 241

آیت‌اللّه شیخ قدرت‌اللّه وجدانی فخر ... 241

ک ... 242

آیت‌اللّه سید کاظم حائری ... 242

ل ... 243

آیت‌اللّه شیخ لطف‌اللّه صافی گلپایگانی ... 243

م ... 245

آیت‌اللّه حاج آقا مجتبی تهرانی ... 245

آیت‌اللّه شیخ مجتبی حاج آخوند ... 250

آیت‌اللّه شیخ مجتبی قزوینی ... 252

آیت‌اللّه شیخ محسن غروی قوچانی ... 253

محمدابراهیم اسلامیه ... 254

آیت‌اللّه شیخ محمدابراهیم اعرافی ... 255

آیت‌اللّه محمدابراهیم انصاری اراکی ... 255

حاج محمداسماعیل دولابی ... 255

آیت‌اللّه محمد امامی کاشانی ... 257

آیت‌اللّه شهید سید محمدباقر حکیم ... 257

آیت‌اللّه سید محمدباقر سلطانی ... 258

آیت‌اللّه شهید سید محمدباقر صدر ... 258

آیت‌اللّه شیخ محمدباقر طاهری شاهرودی ... 262

آیت‌اللّه محمدباقر ملکی میانجی ... 262

آیت‌اللّه شیخ محمدتقی آملی ... 262

آیت‌اللّه محمدتقی بهجت ... 264

شیخ محمدتقی بُهلول گنابادی ... 280

علامه محمدتقی جعفری ... 281

آیت‌اللّه محمدتقی مصباح یزدی ... 281

آیت‌اللّه سید محمّدجعفر مروّج جزائری ... 287

آیت‌اللّه محمدجواد انصاری همدانی ... 288

آیت‌اللّه محمدحسن حجتی هرسینی ... 289

آیت‌اللّه سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی ... 290

علامه سید محمدحسین تهرانی ... 291

علامه سید محمدحسین طباطبائی ... 311

علّامه سید محمدحسین فضل‌اللّه ... 319

آیت‌اللّه سید محمد حسینی همدانی ... 320

آیت‌اللّه شیخ محمدرضا طبسی ... 321

آیت‌اللّه سید محمدرضا گلپایگانی ... 322

آیت‌اللّه شیخ محمّدرضا محامی ... 327

علامه محمدرضا مظفر ... 327

آیت‌اللّه محمدرضا مهدوی کنی ... 328

آیت‌اللّه شیخ محمدرضا مؤیدی قمی ... 330

آیت‌اللّه سید محمدصادق لواسانی ... 332

آیت‌اللّه سید محمد صدر ... 334

آیت‌اللّه شهید محمد صدوقی ... 335

سید محمد صمصام ... 339

آیت‌اللّه شیخ محمدعلی اراکی ... 342

آیت‌اللّه سید محمدعلی صادقی ... 348

آیت‌اللّه شهید سید محمدعلی قاضی طباطبائی ... 348

آیت‌اللّه محمدعلی ناصری دولت‌آبادی اصفهانی ... 349

آیت‌اللّه محمد فاضل لنکرانی ... 351

آیت‌اللّه شیخ محمد فکور یزدی ... 356

آیت‌اللّه شیخ محمد محمدی گیلانی ... 356

آیت‌اللّه شیخ محمد مؤمن ... 358

شیخ محمد واله ... 358

آیت‌اللّه سید محمد وحیدی شبستری ... 358

آیت‌اللّه محمدهادی معرفت ... 359

آیت‌اللّه سید محمدهادی میلانی ... 359

آیت‌اللّه شیخ محمد یزدی ... 364

آیت‌اللّه شیخ محمدیوسف آرام (حائری شاهرودی) ... 365

آیت‌اللّه سید محمود زنجانی (معروف به امام جمعه) ... 365

آیت‌اللّه سید محمود طالقانی ... 367

آیت‌اللّه سید محمود مرعشی ... 367

آیت‌اللّه محی‌الدین حائری شیرازی ... 368

آیت‌اللّه سید مرتضی پسندیده ... 368

آیت‌اللّه شیخ مرتضی تهرانی ... 370

آیت‌اللّه شیخ مرتضی حائری یزدی ... 374

آیت‌اللّه سید مرتضی فیروزآبادی ... 376

آیت‌اللّه سید مرتضی مستجاب‌الدعواتی ... 377

آیت‌اللّه سید مرتضی نجومی ... 377

آیت‌اللّه شیخ مسلم ملکوتی ... 379

آیت‌اللّه سید مصطفی خمینی ... 381

آیت‌اللّه سید مصطفی علم‌الهدی جزائری ... 385

آیت‌اللّه سید مصطفی مهدوی هرستانی ... 386

آیت‌اللّه سید موسی شبیری زنجانی ... 387

آیت‌اللّه میرزا مهدی اصفهانی ... 387

آیت‌اللّه شیخ مهدی حائری تهرانی ... 388

آیت‌اللّه سید مهدی روحانی ... 388

ن ... 390

آیت‌اللّه شیخ ناصر مکارم شیرازی ... 390

آیت‌اللّه سید نصراللّه موسوی دُرچه‌ای ... 393

شاه نعمت الله ولیّ ... 394

آیت‌اللّه حاج شیخ نورالدین قودجانی أشنی ... 395

ه ... 397

آیت‌اللّه میرزا هاشم آملی ... 397

آیت‌اللّه شیخ هاشم تقدیری سبزواری ... 398

آیت‌اللّه سید هاشم رضوی ... 399

ی ... 400

آیت‌اللّه شیخ یحیی انصاری شیرازی ... 400

آیت‌اللّه شیخ یوسف نجفی جیلانی ... 401

آیت‌اللّه سید یوسف هاشمی حکم‌آبادی ... 402

منابع ... 403

پیش‌گفتار:

انقلاب اسلامی و نظام مقدّس جمهوری اسلامی ایران، معجزه و هدیّه فاخر خدا، تحقّق آرزوی انبیاء و اولیاء، یادگار بی‌بدیل امام و شهداء و مجاهدان مخلص است و حفظ آن - عقلاً و نقلاً - از اوجب واجبات می‌باشد.

اساساً یکی از آفات هر نعمت، غبار غفلت است که - به علل زیادی از جمله: گذشت زمان، دسیسه‌های دشمنان، عادی شدن نعمت و ... - بر آن نعمت می‌نشیند و ارزش و جایگاه آن به دست باد نسیان سپرده می‌شود و انسان را دچار خسران و کفران می‌گرداند، لذا باید سعی نمود به نحوی این گرد سیاه غفلت و نسیان را از چهره زیبای نعمت زدود تا فیض و لطف پروردگار، به طور واضح و شفّاف به چشم آید و قدر آن دانسته شود.

هدف این نوشتار، متذکّر شدن و منعکس نمودن نعمت عظیم انقلاب اسلامی ایران در آینه سخن و عمل عالمان ربّانی و عارفان الهی است تا هم قدر آن را بیش‌تر بدانیم و هم حامد و مادح و شاکر درگاه حقّ تعالی باشیم و هم در مراقبت از آن، اهتمام بیش‌تری بورزیم ان شاء الله الرحمن.

در ابتداء، نوشتارمان را با حدیث بشارت‌بخش حضرت امام کاظم علیه‌السلام، وجیه و نورانی می‌کنیم:

«رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ قُمَّ يَدْعُو النَّاسَ إِلَى الْحَقِّ يَجْتَمِعُ مَعَهُ قَوْمٌ كَزُبَرِ الْحَدِيدِ لَا تُزِلُّهُمُ الرِّيَاحُ الْعَوَاصِفُ وَ لَا يَمَلُّونَ مِنَ الْحَرَبِ وَ لَا يَجْبُنُونَ وَ عَلَى اللّه يَتَوَكَّلُونَ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ.»

مردی از سرزمین قم مردم را به سوی حقّ فرا می‌خواند و گروهی هم‌چون قطعات آهن (استوار و مقاوم) به دورش جمع شوند که نه گردبادهای تند، آنان را بلغزاند، و نه از جنگ با دشمن خسته شوند، و نه ترسی به خود راه دهند، و فقط مستمرّاً بر خداوند توکّل می‌کنند، و حُسن عاقبت، از آنِ خداپروایان است.⁽¹⁾

2- محور این نوشتار، سخن و عمل «عالمان ربّانی و عارفان الهی» درباره مبارزات قبل از انقلاب، دفاع مقدّس، نظام اسلامی، ولایت فقیه، امام خمینی و امام خامنه‌ای می‌باشد.

منظور از «عالمان ربّانی» علمائی است که علاوه بر برخورداری از فضیلت اجتهاد مصطلح حوزوی⁽¹⁾

الف: در این نوشتار، به سخن و عمل مجتهدین در فقه (نه مجتهدین در سایر علوم و فنون حوزوی) اکتفاء نموده‌ایم؛ زیرا مباحثی هم‌چون ولایت فقیه و تشکیل حکومت اسلامی و جنگ و دفاع مقدّس، جنبه و صبغه پررنگ فقهی دارند.

ب: به جهت اتقان مباحث، با وجود این‌که برخی از علماء، دارای ملکه اجتهاد و استنباط بوده‌اند، فقط از کسانی که از استادان و بزرگان حوزه، اجازه اجتهاد داشته‌اند، نام برده‌ایم.

و منظور از «عارفان الهی»، واصلان و به مقصدرسیدگان سیر و سلوک و کشف و شهود و معرفت و عشق به الله تعالی است.⁽³⁾

3- در این مجموعه، ما فقط به بعضی از علماء ربانی و عارفان الهی اشاره کرده‌ایم، لذا بسیاری از بزرگان دیگر هستند که فرصت و اقتضاءِ ذکر آنان نبود.

4- سعی شده است متون منقول، همان عبارات منبع باشد، امّا در مواردی به دلائلی مثل روان و واضح شدن متن، اجتناب از مطالب غیرلازم و ...، با حفظ مضمون و معنای مدّ نظر مؤلّف آن کتاب، مقداری دخل و تصرّف صورت گرفته است.

5- عباراتی که در میان {} قرار دارد از مؤلف این اثر است.

6- در پاورقی‌ها مطالبی که مربوط به مصنف، مؤلف، مقرّر، مترجم، مصحّح و ... کتابی که مطلب را از آن نقل کرده‌ایم است، داخل [] گذاشته‌ایم و مطالبی را که از خود مؤلف این کتاب است بدون [] قرار داده‌ایم.

7- و در پایان از دوست عزیز و ارجمندم جناب حجت‌الاسلام شیخ محمد مصطفوی که بنده را در تهیه این اثر یاری کردند، صمیمانه تقدیر و تشکر می‌نمایم.

آ

آیت‌اللّه سید أبوالحسن جوادی زاویه (خلخالی)

⁽¹⁾ حمایت از رهنمود‌های آیات و مراجع عظام تقلید، به ویژه حضرت امام خمینی رضوان الله تعالي عليه و حمایت از ایشان و تلاش در مخالفت با برخی از عوامل فرهنگی رژیم گذشته و رساندن اعلامیه‌ها و بیانات مراجع عظام تقلید وقت به مردم مؤمن و انقلابی، و روشن‌گری درباره حیله های دستگاه، از جمله فعّالیّت های ایشان بوده است که بدین جهت با وجود احتیاط کامل، به وسیله شهربانی و ساواک دستگاه پهلوی مورد نظر و تعقیب و احضار و بازجویی و تهدید قرارگرفتند.

ایشان در صحنه های سیاسی منجر به وقایع مدرسه فیضیه و پانزدهم خرداد 1342 و جریان دستگیری حضرت امام خمینی رضوان الله تعالي عليه به وسیله رژیم ستم‌شاهی نیز فعّالیّت گسترده‌ای کردند.

آیت‌الله جوادی خلخالی در روزهای بعد از دستگیری و انتقال حضرت امام از قم به تهران، اطلاعیه‌ها و اخبار مکتوب منتشره را به وسیله عموزاده خویش، مرحوم سروان سید محمد جوادی زاویه، به همراه دوستان دیگر در سراسر تهران، به ویژه ادارات و بانک‌ها توزیع کردند و مردم شریف تهران را از این جنایت رژیم مطلع ساختند.

منزل آیت‌اللّه جوادی خلخالی که در نزدیکی منزل حضرت امام خمینی رضوان الله تعالي عليه در محله یخچال قاضی در باغ قلعه قرارداشت، مأمن و پناهگاه برخی روحانیان انقلابی و مؤثر در جریانات مدرسه فیضیه بود و با کمک ایشان و همسر علویه‌شان، اقدامات مؤثری در حفظ و ممانعت از دستگیری طلاب انقلابی انجام شد.

از جمله اقدامات دیگر ایشان اعتراض به دستگیری و تبعید حضرت امام خمینی قدّس سرّه الشریف به ترکیه، نامه به هویدا نخست وزیر وقت در سال 1343ش، تلاش در افشای این توطئه رژیم و مبارزه عملی با آن تا پیروزی انقلاب اسلامی بود.

آیت‌اللّه جوادی خلخالی با حضور در کلیه صحنه‌ها و میدان های مورد نیاز نظام اسلامی، از جمله حضور در جبهه های نبرد، راهپیمایی‌ها، انتخابات وحمایت های گسترده از رزمندگان اسلام و ... با وجود بیماری‌های شدید (هم‌چون سکته مغزی و ...) حمایت کامل و تام خود را از نظام مقدس جمهوری اسلامی ابراز کردند.

این عالم ربّانی، عشق و علاقه خاصّی به شهداء و جانبازان و رزمندگان داشت، و یاد و خاطره تعدادی از اقوام و نزدیکان‌شان که در جنگ تحمیلی به درجه رفیع شهادت نائل آمده بودند، هیچ‌گاه از خاطر مبارک‌شان نرفته بود، و آرزوی ایشان، اقتدار و موفقیت نیروهای ارتش، سپاه و بسیج بود.

مشاهده صحنه های مربوط به شهداء، جانبازان و رزمندگان جبهه های نبرد، باعث جاری شدن سیل اشک از گونه‌ها و محاسن نورانی و سپید ایشان می‌شد، و بارها از آن اولیاء خاصّ خدا⁽¹⁾و خانواده های صبور و فداکار‌شان تقدیر، و برای آنها دعا می‌کردند.

آیت‌اللّه جوادی خلخالی احترام به مراجع عظام تقلید را بر همگان لازم و ضروری می‌دانستند و اطاعت از حضرت امام خمینی قدّس الله نفسه الزکیّة و مقام معظّم رهبری و پیروی تام و کامل از دستورات و منویات این دو امام انقلاب و حفظ نظام مقدس جمهوری اسلامی را واجب می‌شمردند.

ایشان تنها راه سربلندی و استقلال و حفظ کشور را - به عنوان تنها کشور مقتدر شیعی و پیرو اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم السلام - در عمل به مجموعه نظرات رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای می‌دانستند و معتقد بودند که وجود معظّم‌له از نعمت های بزرگ و تفضلات الهی می‌باشد و همیشه در دعاهای خود، سلامتی، اقتدار و عزت روزافزون آن عزیز را از خدای منان خواستار بودند.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ أبوالحسن شیرازی

⁽¹⁾ قیام امام مدّ ظله در خرداد 1342 ش پیش آمد. من تا مدتی به گونه مستقیم در این قیام شرکت نکردم، چون موضوع کاملا برایم روشن و منجّز نشده بود، اما نفی هم نمی‌کردم، بلکه گاهی تأیید هم داشتم.

مدتی که گذشت در اثر تماس و مطالعه برایم مسلّم شد که حفظ اسلام و شرف مسلمین ایران به این‌چنین انقلابی نیاز دارد. از آن روزی که این موضوع برایم منجّز شد، از هیچ کوششی در راه به ثمر رسیدن این انقلاب، کوتاهی نکردم.

فعّالیّت های آن زمان را به دو بخش جداگانه می‌توانم تقسیم کنم:

1- فعّالیّت های فرهنگی: در این جهت، ما جریان‌های فرهنگی سالم را حمایت و تقویت می‌کردیم. از جمله مؤسساتی آموزشی تأسیس شده بود که تعدادی از خواهران مستعد، در آن به تحصیل مشغول بودند. صبیّه من که تحصیلات حوزوی داشت و تا کتاب کفایه، خودم به ایشان درس دادم، در رأس یکی از این مؤسسات بود و من هم از آنها حمایت می‌کردم، در جلساتی هم برای‌شان سخنرانی داشتم.

اولین تظاهرات خانم‌ها علیه رژیم شاه را در مشهد، آنها ترتیب دادند. تظاهرات این خانم‌ها علیه رژیم در 17 دی که در ایران هیچ سابقه نداشت، از قدم‌های مثبت و مؤثری بود که در راه سهیم کردن بانوان در سرنوشت سیاسی - اجتماعی خودشان برداشته شد و به آنها یک حیات دوباره‌ای داد و اثرات خوب و مؤثری داشت.

2- فعّالیّتی که در جهت تأیید، تقویت و همکاری با مبارزین مسلمان داشتیم: در این راه با حجت‌الاسلام واعظ طبسی، حجت‌الاسلام خامنه‌ای و مرحوم شهید حجت‌الاسلام هاشمی‌نژاد همکاری نزدیکی داشتیم و در سال های اوج مبارزه که مبارزات مردم جنبه عمومی و علنی به خود گرفته بود، قسمتی از فعّالیّت های من متمرکز در گرفتن امضاء برای

اعلامیه های ضدّ رژیم، از علمای مشهد بود، چراکه با آنان آشنا بودم و ایشان به من اعتماد داشتند.

خلاصه، در تمام قضایای انقلاب در مشهد شرکت فعال داشتم. از جمله تحصن و تظاهرات و دیگر قضایا.

نزدیک تشریف‌فرمایی امام نیز به تهران رفتم و در قضایای آنجا هم شرکت داشتم، از جمله تحصن در دانشگاه، تا این‌که انقلاب به لطف خدا و همّت و یکپارچگی مردم و رهبری حضرت امام مد ظله به پیروزی رسید.⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ أبوالحسن شیرازی پس از پیروزی انقلاب، به امامت جمعه مشهد مقدس و نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی و خبرگان رهبری برگزیده شد.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید أبوالحسن مولانا تبریزی

⁽³⁾ این عالم ربّانی، از زمان شروع انقلاب اسلامی ایران به رهبری حضرت امام خمینی، همدلی و همراهی خود را با این حرکت اسلامی اعلان نموده، در هر فرصتی به تأیید آن پرداخت.

صدور اطلاعیه و کشاندن مردم به صحنه‌های دفاع از انقلاب، سخنرانی‌های شورآفرین، شرکت در مراسم یادبود شهداء، بدرقه رزمندگان اسلام و پشتیبانی معنوی از آنان، برخی از اقدامات انقلابی این شخصیت روحانی بود ...

آیت‌اللّه مولانا تنها در گفتار، انقلاب اسلامی ایران را تأیید نمی‌کرد، بلکه با جان و دل از آرمان‌های آن پاسداری می‌نمود و در این راه، فرزند رشید خود را تقدیم انقلاب کرد.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شیخ ابوالفضل خوانساری

⁽¹⁾ چند سالی از هجرت آیت‌اللّه شیخ ابوالفضل خوانساری به قم نگذشته بود که حوزه علمیه با ضایعه بزرگ رحلت آیت‌اللّه بروجردی مواجه شد.

پس از رحلت ایشان، رژیم منحوس پهلوی به ضدّیت با اسلام، شدت بخشید! لذا از سال 1341 ش که ندای حق‌طلبانه امام خمینی برخاست، یکی از چهره‌های بزرگ علمی که مخلصانه آن رادمرد الهی را همراهی کرد، شخص آقای خوانساری بود.

ایشان در این دوران، بسیار فعال بود و در اکثر موارد، خود به تنهایی اعلامیه و اطلاعیه می‌داد؛ مانند صدور اطلاعیه‌ای از سوی وی درباره مدارس علمیه که حکومت طاغوت به دنبال تضعیف آنها بود.

وجود شخصیت‌های علمی گران‌قدری مثل ایشان، تأثیر شگرفی بر روند مبارزات برجای می‌گذاشت!

ایشان در طول نهضت اسلامی همواره هم‌دوش و بلکه جلو تر از سایر بزرگان حوزه در مبارزات شرکت می‌نمود.

هم‌چنین آیت‌اللّه خوانساری جزء هسته تشکیل‌دهنده جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم بود و تا پیروزی نهضت در جلسات و تصمیم‌گیری‌های آنان شرکت می‌جست و اعلامیه‌های صادره آنان را امضاء می‌کرد؛ که اوّلین امضای اطلاعیه مشهور جامعه مدرّسین در خلع سلطنت از شاه، از آنِ وی بود.

ایشان در برابر ترفندهای شاه که همواره درصدد تضعیف نهاد روحانیت و تسلط بر آن بود، بسیار هوشیار بود؛ زمانی که شاه می‌خواست حوزه دیگری تأسیس کند که رئیس آن شخصی به نام شیخ محسن اشراقی و بسیار مخالف انقلاب بود و با ترفندهای مختلف، طلاب را جذب می‌کرد و پول هنگفتی به آنان می‌پرداخت، آیت‌اللّه خوانساری با صدور اعلامیه‌ای شدیداللّحن، هشدار

داد که: «اکنون نیز می‌خواهند برای حوزه، قضیه مسجد ضرار را تعیین کنند!» که این اعلامیه در بیست ورق تکثیر و منتشر گردید.

اسناد فعّالیّت‌های سیاسی حضرت آیت‌اللّه ابوالفضل خوانساری، در جلد سوم کتاب اسناد انقلاب به طور مشروح آمده است که در اینجا فهرست‌وار به برخی از آنها اشاره می‌شود:

1- متن تلگرام مدرّسان حوزه علمیه قم در پی انتقال امام از ترکیه به نجف.

2- نامه به امیرعباس هویدا، نخست وزیر، درباره تبعید امام.

3- متن اعلامیه استادان حوزه علمیه قم درباره فاجعه خونین 19 دی قم.

4- متن اعلامیه درباره فاجعه خونین 29 بهمن تبریز.

5- متن نامه جمعی از علماء و استادان حوزه علمیه قم درباره حادثه 19 اردیبهشت قم.

6- متن اعلامیه جمعی از علماء و استادان حوزه علمیه قم درباره حمله مزدوران شاه به مردم مشهد و سایر شهرها.

7- متن نامه جمعی از استادان حوزه علمیه قم درباره تشکیل دولت انقلاب و اوضاع ایران.

8- متن اعلامیه جمعی از استادان حوزه علمیه قم درباره توطئه‌های شاه.9- متن اعلامیه استادان حوزه علمیه قم درباره کشتار وحشیانه رژیم شاه در تهران و سایر شهرها در اول محرم 1399 ق.

10 - متن اعلامیه درباره راهپیمایی روز عاشورا و تاسوعا.

11- متن اعلامیه راهپیمایی سراسری مردم ایران در تاسوعا و عاشورا.

12- متن اعلامیه استادان و فضلای حوزه علمیه قم درباره خلع محمدرضا شاه از مقام سلطنت.

13- متن اعلامیه جمعی از روحانیون حوزه علمیه قم درباره جنایات ننگین عمّال شاه در شهرهای مختلف و دعوت به راهپیمایی.⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید أبوالقاسم خویی

⁽¹⁾ فقید سعید در طول انقلاب اسلامی از سال 1341 تا 1357 ش، در تمام جریانات موضع‌گیری نمود و اقدامات ضدّ اسلامی رژیم شاه رابه باد انتقاد گرفت، که اگر اعلامیه‌ها و بیانیه‌های ایشان را در یکجا گرد آوریم، خود کتابی مفصّل خواهد شد.⁽²⁾

از آغاز حرکت خروشان مردم مسلمان ایران به رهبری امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» در جهت نابودی رژیم غاصب و جنایت‌پیشه پهلوی، از سال 1341 ش که رژیم با طرح مسأله انجمن‌های ایالتی و ولایتی درصدد اجرای نقشه‌های ضدّ دینی خود برآمد، مراجع عالی‌قدر و علماء، همه یکپارچه نبرد بی‌امان خویش را با دولت جبار و خائن شروع نمودند.

یکی از این بزرگان آیت‌اللّه خویی بود که از اوان نهضت با صدور اطلاعیه‌ها، پیام‌ها و تلگرام‌ها نقش خود را در پیشبرد حرکت اسلامی مردم ایران ایفاء کرد. اقدامات ایشان که از مهرماه 1341 شروع شد، همه حاکی از ژرف‌نگری و عمق نظر ایشان است.

حجت‌الاسلام آقای ناطق نوری در تشریح فعّالیّت‌های سیاسی ایشان می‌گوید: «مبارزات ایشان در آغاز نهضت شکوه‌مند ایران به رهبری امام راحل‌مان را همه می‌دانند. مشارکت ایشان در نهضت و انقلاب در اوائل نهضت، بهگونه‌ای بود که بعضاً در آن روزها و ماه‌های اول، آنچنان حادّ و داغ با حکومت شاه برخورد داشتند که امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» و آیت‌اللّه العظمی میلانی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» پیکی فرستادند و از ایشان خواستند که با آن حدّت و شدّت کار را ادامه ندهند.⁽³⁾

موضوع برخی از اعلامیه‌های آیت‌اللّه خویی عبارت است از:

تصویب‌نامه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، رفراندوم شاه، یورش مزدوران شاه به فیضیه، اهانت رژیم شاه به مقدسات اسلامی، اعمال ضدّ اسلامی رژیم شاه، قیام پانزده خرداد، دستگیری

جمعی از علمای آذربایجان، لغو قوانین خلاف اسلام، آزاد کردن امام خمینی، تبعید امام خمینی، قانون‌شکنی‌های رژیم شاه ... همه‌پرسی نظام جمهوری اسلامی.⁽¹⁾

تلگرام آیت‌اللّه خویی به علماء ایران در پی یورش مزدوران شاه به مدرسه فیضیه:

«در اوّل این ماه تلگراماً از شاه خواستیم که از پشتیبانی قوانین شوم ضدّ اسلام خودداری نماید و الاّ علماء اعلام و مسلمانان جهان در دفاع از مقدسات اسلام کوتاهی نخواهند نمود.

به قرار معلوم بر پشتیبانی خود باقی و از اهانت به مقدسات دین دست‌بردار نیست، خصوصاً حادثه مؤلمه (قم) قلوب ما و عموم مسلمین را جریحه‌دار نموده. بار دیگر بدین وسیله اعلام می‌داریم چنانچه از این قوانین رفع ید نشود، آخرین وظیفه خود را انجام خواهیم داد و مسئول هر حادثه‌ای شخص شاه و هیأت دولت خواهد بود.»⁽²⁾

در پی قیام خونین پانزده خرداد، آیت‌اللّه خویی این اطلاعیه را صادر کردند:

«قال اللّه سبحانه و تعالی: «وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ مِنْ أَوْلِیاءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ.»⁽³⁾

کمک و همراهی با ظالمین و ستمگران در شریعت مقدسه اسلامیه از اعظم محرّمات است و در حرمت آن بین علماء خلافی نیست. نظر به اینکه دولت فعلی ایران برای پیشرفت مقاصد شوم خود که مخالف مقررات دین اسلام است از هرگونه تعدّی و ظلم از زدن و کشتن و زندان بردن آقایان علماء اعلام و طلاب علوم دینیه و سایر طبقات مؤمنین مضایقه ندارد، بر هر فردیاز افراد مسلمان در هر لباس و هر مقامی که باشند واجب است که از همکاری با این دولت خائن خودداری نمایند، و بر تمام مسلمانان لازم است استغاثه حضرت سیدالشهداء حسین بن علی «عَلَیْهِمَا‌السَّلَامُ» را در نظر گرفته و از دین مقدس اسلام دفاع نمایند.»⁽⁴⁾

ایشان در اردیبهشت 1342 فرمودند: «حقاً در جهان امروز ما دیگر به هیچ‌وجه اینگونه جرائم زشتی که شاه ایران و دستگاه حاکمه آن برای جنگ با دین و رجال دینی و ملت شریف ایران

مرتکب می‌شود، قابل تحمل نیست ... گذشته هیأت حاکمه با ننگ و عار مشخص می‌شود، چنانکه امتیاز این حکومت در وضع حاضر، فضیحت و رسوایی‌هایی است که یک نمونه آن را در کوباندن مراکز دینی و علمی و افتخاری که از این عمل شجاعت‌مآبانه خود به خرج می‌دهند، مشاهده می‌کنیم ...

تجاوزات مکرر دستگاه حاکمه بدون هیچ‌گونه مجوز قانونی، مشت آنان را در دشمنی با ملت در دنیا بازمی‌کند و تدریجاً حکومت سیاه آنها بزرگ ترین لکه ننگ را برای ملت ایران ببار می‌آورد.

کشتار وحشیانه‌ای که در قم و تبریز به عمل آمد، قلوب مردم جهان را در تمام اقطار عالم جریحه‌دار کرد و بدین وسیله یک صفحه ننگین دیگری بر پرونده جرائم بی‌حساب خود افزودند ... رجال مجاهد ما پیوسته درخت اسلام را با خون‌های پاک خود آبیاری کرده‌اند و نشاط آن را بازیافتند، هم‌اکنون باز از تشنگی و پژمردگی احساس شکایت می‌کند. من افتخار می‌کنم خون ناچیز خود را به عنوان قربانی در راه حفظ دین و قرآن و نابودی ستمکاران تقدیم کنم، زیرا زندگی با فشار ستمگران و دشمنان اسلام برای من چیزی جز مرگ و یا بد تر از مرگ نیست.»⁽¹⁾

ایشان در اعلامه‌ای دیگر فرمودند: «عدّه بسیاری در تاریخ ملاحظه می‌شوند که درخت مقدس اسلام را با خون خود آبیاری نموده و ریشه آن را مستحکم ساخته و از سقوط آن جلوگیری نموده‌اند، هم‌اکنون شاخه‌های این درخت به خشکی تمایل نموده و اصل آن نیازمند به آبیاری جدیدی است. من نیز خون خود را در این راه اهداء می‌کنم و بزرگ‌ترین افتخار من آن است که این هدیه برای سلامتی دین مقدس اسلام و برای محفوظ ماندن قرآن مجید از انواع تعدّیات و برای نابود شدن جنایتکاران وسیله‌ای قرارگیرد. نهایتخوشوقتی آنجاست که این هدیه در پیشگاه حضرت بقیةاللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» مورد قبول واقع گردد.

زنده بودن و تماشای عجائب و ملاحظه تسلط دشمنان دیرینه اسلام بر مقدرات مسلمانان در حکم مرگ و تلخ تر از مرگ است. بدا به حال ما اگر در مقابل خطر ساکت بنشینیم و ودایع گرانبهای پیمبران را به رایگان به دست دشمنان بسپاریم. وای بر حال ملت ایران اگر خدای

نخواسته افرادی از دشمن اختیارات او را بدست گیرد. تاریک، روزی که قدرت حمایت از دین و کشور از افراد ملت به کلی سلب گردد.⁽¹⁾

هنگامی که خبر دستگیری و شایعه محاکمه امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» به گوش آیت‌اللّه خویی رسید، شدیداً برآشفته و بدون فوت وقت همراه با عده‌ای از اساتید و علمای حوزه همچون حضرات آیات: شیخ مجتبی لنکرانی، شیخ صدرا بادکوبه‌ای، شیخ مرتضی آل یاسین و سید محمدباقر صدر به بیت مرحوم آیت‌اللّه العظمی شاهرودی شتافته و همراه ایشان به سوی منزل آیت‌اللّه العظمی حکیم در کوفه رفتند و پس از شور و مشورت بسیار که تا نیمه‌های شب به درازا کشید در اولین ساعات بامداد، هریک جداگانه تلگرام شدیداللّحنی به ایران مخابره نموده و از ساحت رفیع مرجعیت امام خمینی حمایت کردند.

و هنگامی که به وسیله مرحوم آیت‌اللّه حاج آقا مصطفی خمینی خبر آمدن حضرت به عراق به گوش مرجع فقید رسید، بدون لحظه‌ای درنگ، بسیاری از علماء و فضلای حوزه نجف از جمله حضرات آقایان: شیخ مجتبی لنکرانی، شیخ صدرا بادکوبه‌ای و فرزندش سید جمال‌الدین خوئی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِم» و دامادش آقای سید جلال‌الدین فقیه ایمانی را همراه گروهی از طلاب که بالغ بر ده دستگاه اتوبوس می‌شدند به استقبال ایشان فرستادند.

وی روز اول پس از پایان درس به دیدار امام شتافتند و روز دوم نیز به ملاقات ایشان آمدند و در پاسخ افرادی که از انگیزه این کار پرسش می‌نمودند، فرمود: «ایشان با دیگران تفاوت می‌کند و لذا دیدن او هم با دیگران باید فرق داشته باشد» و به هنگام بازدید امام از آیت‌اللّه فقید هم، مجلس باشکوه و مفصلی ترتیب یافته و اطعام گسترده‌ای صورت گرفت.⁽²⁾

حجت‌الاسلام محمود قوچانی (فرزند آیت‌اللّه شیخ عباس قوچانی): در ایامی که امام در پاریس بودند فرح پهلوی سفری به نجف کرد و مسئولان کشور عراق از او پذیرایی‌ها کردند.

فرح از آنها خواسته بود ترتیب ملاقاتی با آیت‌اللّه خویی را بدهند. خواه‌ناخواه ارتباط برقرار شد، کسب اجازه گردید و او به ملاقات آیت‌اللّه خویی رفت.

درباره جریان ملاقات فرح و آقای خویی مطالبی مطرح گردید. اینکه ایشان به شاه انگشتری فرستاده است، این نکته را بگویم که: من از نظر دین نعوذ باللّه نمی‌توانم کمترین حرفی را نسبت به آقای خویی بزنم. ایشان واقعاً متدین بود و بینش بالایی داشت و من شخصاً نمی‌توانم باور کنم که ایشان انگشتری داده باشند، اگر هم این نکته صحت داشته باشد لابد از سوی کسانی بوده که در اطراف ایشان بودند. به قول معروف آنهایی که بادمجان دورقاب‌چین بودند.

آنچه که آنجا به ویژه بین خواص مطرح بود این بود که: انگیزه حضرت آیت اللّه خویی از این ملاقات این بود که به وسیله ایشان نصایحی به شاه ابلاغ کند تا از خونریزی خودداری کند و مردم را به خون نکشد. آیت اللّه خویی با بینشی که داشتند مثلاً امیدوار بودند که نصایح ایشان تأثیر بگذارد.⁽¹⁾

قبل از پیروزی انقلاب، فرح به اتفاق پسر دومش به کربلا و نجف رفت که در آن زمان در تلویزیون نشان داده شد. او در این سفر تقاضای ملاقات با آیت‌اللّه خوئی را کرد که ایشان جوابی نداد، لذا فرح شخصا با حجاب اسلامی به منزل آیت‌اللّه خوئی رفت که گفته می‌شد: «برخورد مناسبی با فرح نداشته و بی‌اعتنائی کرده بود.»⁽²⁾

ایشان در جریان همه‌پرسی نظام جمهوری اسلامی - در فروردین 1358- مسلمانان را به شرکت گسترده در آن و رأی دادن به جمهور اسلامی فراخواند.⁽³⁾

در جنگ تحمیلی علیه ایران، آن مرجع بزرگ به جواز صرف حقوق شرعیه در خوراک و پوشاک رزمندگان اسلام فتوا داده و بسیاری از مواد دارویی و بهداشتی که از کشورهای حاشیه خلیج فارس برای کمک به رزمندگان اسلام به ایران فرستاده می‌شد، از سوی وکلا و مقلدین ایشان بود.

نیز اکثر جوانان عراقی که خود را در جنگ تسلیم رزمندگان اسلام می‌نمودند از مقلدین ایشان بودند و حتی در صورت اجبار بنابر فتوای آن مرجع بزرگ به سوی نیروهای ایرانی شلیک

نمی‌کردند. و مهمترین موضع ایشان در خلال جنگ تحمیلی، عدم توافق با رژیم جنایتکار صدام بود.

با اینکه نظام ددمنش و ستم‌پیشه صدام با تمام امکانات درصدد برآمده بود تا از آیت‌اللّه فقید یک سطر تأیید به نفع خویش و برعلیه نظام جمهوری اسلامی بگیرد و در این راستا از بازداشت،⁽¹⁾تبعید، به شهادت رساندن و اعمال فشار به اطرافیان نزدیکان و شاگردان ایشان استفاده کرد، اما معظّم له کوچک‌ترین کلام، کوتاه‌ترین نوشته‌ای که رژیم بعث بتواند از آن بهره‌برداری کند صادر ننموده و با شجاعت تمام در مقابل اذیت، آزار و فشارهای رژیم صدام ایستادگی کرد.⁽²⁾

آیت‌اللّه میرزا علی احمدی میانجی: آقای خوئی گفته بودند: «امام خمینی، سهم امام را برای جنگ قبول نمی‌کند»، اما خود آقای خوئی قبول می‌کرد.⁽³⁾

آیت‌اللّه میرزا علی احمدی میانجی: بعضی‌ها که از نزد آقای خوئی آمده بودند می‌گفتند: «آقای خوئی گفته است که: مخالفت با آقای خمینی جایز نیست و یا حرام است.»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه أبوالقاسم غروی تبریزی

⁽¹⁾ آیت‌اللّه شیخ أبوالقاسم تبریزی از آغاز نهضت امام خمینی علیه رژیم پهلوی تا پس از پیروزی انقلاب اسلامی، هماره از اندیشه های امام خمینی دفاع کرد. پس از تبعید امام خمینی، جمعی از فضلاء و محصلان آذربایجان مقیم حوزهعلمیه قم با نامه‌ای به امیرعباس هویدا (نخست وزیر)، خواهان بازگشت امام خمینی به وطن شدند که نام آیت‌اللّه شیخ أبوالقاسم تبریزی در این اعلامیه به چشم می‌خورد.⁽²⁾

وی 38 بار به جبهه رفت. حجت‌الاسلام دکتر حسینی در اینباره می‌گوید: «ایشان مکرّر با لباس بسیجی به جبهه می‌رفت؛ به طوری که کسی متوجه نشود. یک وقتی یک روحانی به جبهه می‌رود، رزمنده‌ها دورش جمع می‌شوند و می‌گویند: آقا! ما یک روحانی خیلی باصفا داریم که می‌نشیند با ما حرف می‌زند، ظرف هایمان را می‌شوید، سنگرها را تمیز می‌کند و احادیث خیلی جالب و خوبی می‌خواند. و او کسی نبود جز حضرت استاد آیت‌اللّه غروی.»⁽³⁾

آیت‌اللّه سید أبوالقاسم کاشانی

⁽⁴⁾ آیت‌اللّه سید محسن خرّازی: یکی از موثّقین فرمود: «به عیادت مرحوم آیت‌اللّه کاشانی رفته بودم. همان موقع محمّدرضا شاه مخلوع هم به عیادت ایشان آمد. آیت‌اللّه کاشانی به محمّدرضا فرمود: بی‌سواد! حالا که من از کار افتادم، به دیدن من می‌آیی؟

محمّدرضا گفت: آیت‌اللّه! کار زیاد داشتم و عذر می‌خواهم و دست برد چکی به مبلغ پنجاه هزار تومان نوشت و آن را زیر تشک آقا گذارد و گفت: آقا چکی زیر تشک گذاشتم.

آقا فرمود: آن برای چیست؟

گفت: برای مخارج شما.

فرمود: من مستحق آن نیستم. خودت مستحق آن هستی. مردم همان‌طوری که تاکنون مرا اداره کرده‌اند، بعد هم اداره خواهند کرد.

شاه هم چک را برداشت و رفت.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید أبوالقاسم کاشانی: مرد حوزه و روحانیت، حاج آقا روح‌اللّه خمینی است.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ ابوتراب آل آقا

⁽³⁾ سیره ایشان در سخنرانی معمولاً آرام و دلنشین و عموماً اخلاقی و موعظه بود. در یکی از روزهایی که بحث کشف حجاب و اصلاحات ارضی شاه مخلوع بود، ایشان بالای منبر، طی سخنانی با صدای رسا، محکم و با جدیت تمام گفتند: «من می‌گویم: اصلاحات ارضی حرام است، حجاب‌برداری حرام است و من افتخار می‌کنم که مقلد آقای خمینی هستم!»

ایشان این سخنان را با شهامت تمام در زمان استبداد پهلوی در جهت حمایت از اهداف و آرمان های امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» بیان داشتند. ایشان در همان زمانی که این سخن را ایراد کردند مجتهد بودند، ولی درباره امام می‌فرمودند: «من مقلد خمینی هستم!»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شیخ احمد جنّتی

⁽⁵⁾ بی‌شک آیت‌اللّه جنتی را می‌توان به عنوان یکی از مهمترین شخصیت‌های انقلابی دوران اخیر یاد نمود. وی هنگامی که در قم مشغول تحصیل بود، با شرکت در کنفرانس‌ها و جلسه‌هایی

که علیه رژیم طاغوت برگزار می‌شد، حرکت انقلاب اسلامی را تسریع می‌بخشید. امضای وی در اکثر نامه‌ها و اعلامیه‌هایی که از طرف انقلابیون و علماء صادر می‌شد، گویای این مسأله است. همین حرکت‌های انقلابی وی باعث شد که رژیم طاغوت واکنش نشان دهد.

آیت‌اللّه جنّتی در این‌باره می‌نویسد: «در جزیره خارک و رفسنجان و قم مورد تهدید، تعقیب و مراقبت بودم و چند نوبت در قم بازداشت شدم. سه نوبت بهزندان رفتم؛ دو نوبت در قزل‌قلعه و یک نوبت در زندان کمیته. مجموعا حدود سه ماه زندانی شدم که تاریخ دقیق آن را در خاطر ندارم. یکبار مرا در جزیره خارک دستگیر کردند و برای سه سال به همدان تبعید شدم.

ساواک راجع به یکی از جلسات برگزاری علیه رژیم منحوس پهلوی که آیت‌اللّه جنتی نیز از اعضای آن بوده و در آن حضور داشته است، در گزارشی مبسوط می‌نویسد: «در ساعت 21 روز 23/12/1344 علی حجتی کرمانی، جنّتی اصفهانی، ربّانی شیرازی، احمد آذری و منتظری اصفهانی در منزل میرزا علی مشکینی جلسه‌ای تشکیل داده و تصمیماتی به شرح ذیل اتخاذ نموده‌اند:

1- برای مراجعت خمینی اعلامیه‌هایی در ایّام عید در قم چاپ و در سایر شهرستان‌ها پخش نمایند.

2- مراجعه دسته‌جمعی به منزل روحانیون طراز اوّل و تقاضا از آنان جهت اخذ تصمیمات شدید تر به منظور اعاده خمینی به قم.

3- چنانچه این اقدامات مؤثر واقع نگردید، تصمیمات شدیدتری از قبیل تهدید و ارعاب و حتّی ترور گرفته شود.

با توجه به اوامر صادره، مراتب، جهت مراقبت‌های لازم و جلوگیری از هرگونه پیش‌آمد احتمالی، خواهشمند است دستور فرمایید موزعین هر نوع اعلامیه و تراکت مضرّه دستگیر و نتیجه سریعا گزارش گردد ...

آیت‌اللّه جنّتی همراه با دیگر روحانیون قم برای تبلیغ و افشای جنایات رژیم منحوس پهلوی به نقاط مختلف کشور و به ویژه تهران سفر می‌کرد ...

آیت‌اللّه جنتی و دیگر انقلابیون، بی‌اعتناء به هشدارهای عوامل ساواک، برای رسیدن به هدف اسلامی‌شان مبارزه را ادامه دادند تا اینکه رژیم مجبور شد وی و دیگر مبارزین را دستگیر و به نقاط مختلف کشور تبعید کند.

وی ابتدا برای مدّت کوتاهی به تهران تبعید شد ... پس از بازگشت به تهران و ادامه فعّالیّت‌های ضدّ طاغوت، این مجاهد خستگی‌ناپذیر به استان همدان تبعید گردید ... و به این ترتیب، به مدت سه سال در شهرستان اسدآباد در تبعید بسربرد.

در ادامه مبارزات، آیت‌اللّه جنتی طی نامه‌ای به اقامت اجباری سه‌ساله در شهرستان فردوس محکوم شد.

آیت‌اللّه جنتی در برابر ظلم و ستم رژیم پهلوی لحظه‌ای آرام و قرارنگرفت و در این راه پافشاری نمود. وی در برابر حکم اعدام عدّه‌ای از انقلابیون نیزساکت ننشست و همراه با طلاب مبارز دیگر به تحریک علماء پرداخت تا آنان در مقابل حرکت رژیم پهلوی موضع‌گیری کنند.⁽¹⁾

ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مدّتی به تصدّی امر قضا در خوزستان، اراک، اصفهان و تهران پرداخت. سپس از سوی امام خمینی به عنوان عضو شورای نگهبان منصوب شد. از دیگر پست های ایشان، امامت جمعه در کرمانشاه و اهواز، و امام جمعه موقّت تهران و قم، ریاست سازمان تبلیغات اسلامی، دبیر شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، نمایندگی در سه دوره مجلس خبرگان، عضویّت در مجمع تشخیص مصلحت نظام و غیره را می‌توان نام برد.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ احمد حجتی

⁽³⁾ آیت‌اللّه شیخ احمد حجتی از سال 1342ش که قیام مردم ایران به رهبری حضرت امام خمینی در ستیز با استبداد و استکبار آغاز شد، به همراه آیت‌اللّه حاج شیخ هادی نیّری و حجت‌الاسلام

فتّاح اسبقی جهت اعتراض به دستگیری امام خمینی به تهران مهاجرت کرد و تا آزادی معظّم له در تهران حضور داشت.

میرزا احمد در سخنرانی های خود به افشاگری علیه ستم می‌پرداخت و نفرت خود از رژیم پهلوی را بروز می‌داد. ادامه مبارزات وی در قالب وعظ و خطابه به ممنوع‌المنبر شدن او انجامید. براساس سندی که تصویر آن موجود است، اداره آگاهی شهرستان میانه گزارشی از اوضاع فعّالیّت های سیاسی روحانیون این خطّه برای ساواک آذربایجان تهیه کرد و طی آن، چهار نفر را به عنوان مخالفان رژیم شاه معرفی کرد که آیت‌اللّه شیخ احمد حجتی یکی از آنان بود.

حجت‌الاسلام و المسلمین بنایی پس از اشاره به چگونگی آشنایی با فقیه عارف، مرحوم حجتی در مدرسه دارالشفاء می‌گوید: «با اینکه از این ملاقات علاقه‌ام به آن عارف دل‌سوخته شدت گرفت، ولی موضوعی مرا نگران می‌کرد. با خود گفتم: اگر ایشان با انقلاب اسلامی رابطه‌ای نداشته باشد و ازمخالفین امام خمینی محسوب شود، ما ارتباط را با او قطع خواهیم کرد. ناگهان دیدم تشریف آوردند. به احترامش از جای برخاستم. با ناراحتی گفت: بنشین. نشستم. رفت و لحظاتی بعد برگشت و گفت: امام خمینی دین اسلام را زنده ساخت. او خدمت بزرگی کرد، و به دنبال این سخنان، فضایل و مناقب امام را بیان کرد.

برایم یقین حاصل شد که این مرد پرهیزگار، هم مدافع رهبری و انقلاب است و هم به دلیل تهذیب نفس و سیر و سلوک از آنچه در دل و ذهن ما می‌گذرد، خبر دارد.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید احمد حسینی خسروشاهی

⁽¹⁾ این فقیه بزرگوار در آغاز قیام امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» در سال 1342 ش از جمله علمای مبارزی بود که در تبریز به طرفدارای از جنبش اسلامی امام پرداخت و در این راه، بارها توسط عمال پهلوی در تبریز، دستگیر، زندانی و تبعید شد.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید احمد خوانساری

⁽³⁾ معظّم له از آغاز نهضت اسلامی به رهبری روحانیت، سهم ارزنده و مؤثری داشته‌اند و حق بزرگی نسبت به شکل‌گیری پایه‌های انقلاب اسلامی دارند.

در آن روزهای نخستین که همراه دیگر علماء در بازار تهران به حالت اعتراض نسبت به اعمال دستگاه حرکت می‌نمودند، مورد هجوم پلیس و مأموران امنیتی قرارگرفتند و مقداری از ناحیه پا جراحت برداشتند.⁽⁴⁾

لایحه اعطایی مصونیت سیاسی به مستشاران نظامی آمریکا بار دیگر آتش انقلاب را شعله‌ور کرد و امام در اعتراض به آن، کوبنده ترین سخنرانی تاریخخود را ایراد کرد که منجر به تبعید ایشان در تاریخ 13 آبان 1343 به ترکیه شد.

آیت‌اللّه سید احمد خوانساری در این موقعیت، ذخیره و اهرم اصلی حوزه علمیه در تهران به حساب می‌آمد. او با اعلامیه‌ها، گفته‌ها و درخواست‌های خود، حکومت شاه را در فشار قرارداد، به صورتی که در ماجرای تبعید امام خمینی به ترکیه او توانست از موقعیتی که داشت استفاده کند.

علمای تهران نیز غالبا اعتراض‌های خود را در قالب نامه به وی اظهار می‌کردند و به این طریق نقش علمای پایتخت را باید در آن برهه، حفظ خود برای حفظ قیام و فشار بر حکّام زمان ارزیابی کرد.

اولین اقدام آیت‌اللّه خوانساری در ارتباط با تبعید امام خمینی تشکیل جلسه‌ای بود که ضمن ارزیابی اوضاع، اقدامات لازم را مشخص کرد.

جلسه در روز پنجشنبه، 21 آبان 1343 با حضور علمای طراز او ل تهران، حاج میرزا احمد آشتیانی، حاج سید احمد خوانساری و شیخ محمدرضا تنکابنی در منزل مرحوم آشتیانی تشکیل شد و از وزیر دربار نیز دعوت به عمل آورد.

دستاورد این جلسه، اعزام سید فضل‌اللّه خوانساری (داماد آیت‌اللّه خوانساری) به ترکیه برای دیدار با امام خمینی بود. او در 29 آذر 1343 امام را ملاقات کرد و نامه هایی را که با خود آورده بود، تسلیم امام کرد.⁽¹⁾

امام خمینی در صبح روز پنجشنبه 12 بهمن 1357 وارد ایران شد و در مدرسه رفاه تهران اقامت گزید. آیت‌اللّه سید احمد خوانساری با کهولت سن در حالی که نود سالگی خود را پشت سر می‌گذاشت، در مدرسه علوی شماره 1 به حضور امام شتافت.⁽²⁾

آیت‌اللّه احمد صابری همدانی

⁽³⁾ آیت‌اللّه صابری پس از تبعید حضرت امام به ترکیه، از طرف آیت‌اللّه گلپایگانی به استانبول رفت و تا سال 1351ش آنجا بود ... وی پس از هشت سال اقامتدر ترکیه، به دلیل مخالفت دولت ایران، از فعّالیّت های تبلیغی در مسجد شیعیان ممنوع شد و ناچار به ایران بازگشت ...

پس از ورود امام خمینی به فرانسه، آقای صابری که در ایام تبعید امام به ترکیه از طریق مکاتبه با ایشان ارتباط داشت، به دستور آیت‌اللّه گلپایگانی به پاریس رفت و در روزهای اقامت امام در نوفل لوشاتو با ایشان دیدار کرد و ضمن ابلاغ سلام آن بزرگوار، سلامتی امام را به آیت‌اللّه گلپایگانی گزارش داد. در بازگشت به انگلستان، از سوی مسلمانان مقیم لندن تلگرامی مبنی بر رعایت حال امام برای رئیس جمهور فرانسه فرستاد و مدتی بعد به ایران بازگشت.⁽¹⁾

برخی از مسئولیت های ایشان پس از انقلاب به قرار زیر است:

1- نمایندگی مجلس خبرگان رهبری، در دوره های دوم و سوم از استان همدان.

2- نماینده امام در استانبول.

3- نماینده مقام معظّم رهبری در باکو.⁽²⁾

آقای صابری همدانی یکی از ارادتمندان به مقام معظّم رهبری بود و در مورد ایشان چنین می‌گوید: «آیت‌اللّه خامنه‌ای از نظر هوش و استعداد، عالی است!

آیت‌اللّه خامنه‌ای قبل از انقلاب، هم فکرش سازنده و هم مدیریتش قوی بود. از نظر هوش و استعداد و جامعه‌شناسی نیز عالی بود. بعد از امام، کسی را سراغ ندارم که بتواند بهتر از ایشان حرف بزند. صحبت های ایشان را خیلی پخته و درست می‌بینم. برخلاف بعضی‌ها که تند می‌روند، آدمی است که فهمیده و دانسته حرف می‌زند، لذا آیت‌اللّه خامنه‌ای در شناخت زمان و اوضاع فعلی خیلی خوب است.»⁽³⁾

آیت‌اللّه صابری همدانی، در پیامی در خصوص اعلمیت و اصلح بودن در تقلید از آیت‌اللّه العظمی خامنه‌ای در سال 1373ش، اعلام می‌دارد: «بعد از شهادات و اعتراف جمعی از بزرگان و فضلاء و آیات حوزه علمیه قم به فقاهت و اجتهاد و قدرت کامل رهبر معظّم انقلاب حضرت آیت‌اللّه العظمی خامنه‌ای «مُدَّظِلُّهُ‌العَالِی» شبهه و تردیدی در جواز رجوع به معظّم له پس از ارتحال شیخ‌الفقهاء و المجتهدین مرحوم آقای اراکی نیست، بلکه با توجه به مصائب و مشکلات جامعه اسلامی و مصائب تشیع در جهان که از نزدیک،بسیاری از آنها را شاهد

بوده‌ام، ایشان را انسب و اصلح می‌دانم، زیرا رهبر دانا، از بصیرت و بینش خاصی هم برخوردارند.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه احمدعلی احمدی شاهرودی

⁽²⁾ آیت‌اللّه احمدی شاهرودی در کنار فعّالیّت های فرهنگی، به دلیل جو خفقان و رعب و وحشت از ساواک، به طور مخفی و محرمانه با افراد سیاسی - مذهبی که علیه نظام طاغوت مبارزه می‌کردند، ارتباط داشت و به صورت غیر مستقیم به آگاهی‌دهی سیاسی و هدایت جوانان می‌پرداخت؛ این در زمانی بود که ساواک به وی اجازه نمی‌داد در مسجد برای مردم سخنرانی کند.

یکی از فعّالیّت های آیت‌اللّه احمدی این بود که اطلاعیه‌ها و کتاب حکومت اسلامی را تهیه و تکثیر می‌کرد و به وسیله فرزندان خودش و بعضی از جوانان که مورد اعتماد او بودند همچون شهید علی‌اکبر وهّاج در بین مردم توزیع می‌شد.⁽³⁾

یکی دیگر از سرفصل های مهم فعّالیّت فرهنگی آن مجاهد نستوه، حضور مستمر او در جمع رزمندگان اسلام در جبهه های غرب و جنوب، مخصوصاً در لشکر علی بن ابی طالب «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» قم در جبهه غرب بود.

این فقیه مجاهد با سخنرانی های شیوا و بیان جنگ های صدر اسلام به تقویت روحیه رزمندگان اسلام می‌پرداخت.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شهید سید اسداللّه مدنی

⁽¹⁾ حجت‌الاسلام سید هادی خسروشاهی: شهید آیت‌اللّه سید اسداللّه مدنی، در واقع مانند سید جمال‌الدین اسدآبادی، سیدی همیشه در غربت و همیشه در تبعیدبودند؛ یعنی به دنبال مبارزات آشکار و علنی، ایشان در هر شهری که می‌رفتند و یا تبعیدگاهی که فرستاده می‌شدند، مبارزه را آغاز می‌کردند و در نتیجه مجدّداً توسط ساواک و یا شهربانی منطقه دستگیر و به منطقه دیگری تبعید می‌شدند که از آن جمله است تبعید به شهرهای: خرم‌آباد، همدان، گنبد کاووس، نورآباد ممسنی، بندر کنگان و سرانجام سقز و مهاباد ... و آخرین مرحله از دستگیری و تبعید ایشان در ماه های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بود که ایشان در تبریز همراه دیگر علماء، به ویژه آیت‌اللّه شهید سید محمدعلی قاضی طباطبائی، دامنه مبارزه را گسترش داد.⁽²⁾

در سال 1342 ش با آغاز حرکت عظیم مردم مسلمان ایران به رهبری حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» برای سرنگونی رژیم طاغوت، آیت‌اللّه مدنی نخستین کسی بود که در نجف به ندای «هل من ناصر ینصرنی» امام لبیک گفت و با تعطیل کردن کلاس‌های خود در نجف و تشکیل مجالس سخنرانی، از چهره پلید رژیم مزدور پهلوی پرده برداشت.

وی در این زمان در نجف، سردمدار دفاع و پشتیبانی از قیام امام به شمار می‌آمد و حوادث ایران را برای طلاب بیان می‌کرد. آن شهید بزرگوار در این‌باره گفته است: «من علماء را در مسجد هندی جمع کرده، صحبت نمودم که: به داد اسلام برسید. از آقایان علماء تقاضا کردم. من در آنجا گریه کردم و علماء هم گریه کردند. هم‌چنین گفتم: شنیدیم امام را گرفته‌اند. سپس با یک عده از طلاب برای دیدن مرحوم آیت‌اللّه حکیم «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» رفتم. ایشان در نجف نبودند. رفتم کربلا خدمت ایشان، دستشان را بوسیدم و گفتم: آقا! امروز آقای خمینی، مظهر اسلام است.

گفتند: باشد، هرچه بگویی می‌کنم.

گفتم: اقدام کنید!

ایشان بلافاصله تلگرام زدند به شاه.» ...

در سال 1351 ش آیت‌اللّه مدنی، به امر حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ»، سرپرست حوزه علمیه خرم‌آباد و ساکن این شهرستان شد ...

این روحانی عالی‌قدر، در برابر طرح تأسیس حزب فرمایشی رستاخیز، موضعی صریح و بسیار سرسختانه گرفت و در جلسه‌های عمومی و خصوصی، آشکارا اظهار می‌کرد: «هرکس در این حزب ننگین ثبت نام کند، مانند آن است که در لشکر عمر سعد نام‌نویسی کرده باشد و هرکس مردم رابه این کار تحریک و تشویق کند یا در این راه بکوشد، مانند یکی از فرماندهان لشکر یزید است.»

در پی این موضع‌گیری قاطعانه، به دستور ساواک، ایشان از خرم‌آباد لرستان به ممسنی شیراز تبعید شد.

شهید مدنی، 22 ماه در ممسنی شیراز، شمع محفل مردم انقلابی استان فارس و بندرهای جنوب بود.⁽¹⁾

حجت‌الاسلام محسن قرائتی می‌گوید: حضرت آیت‌اللّه مدنی در نورآباد ممسنی تبعید بود. من به دیدنش رفتم، دیدم این عالم ربّانی در تنهایی بسرمی‌برد. گفتم: از تنهایی ناراحت نیستید؟

فرمود: «من تنها نیستم، در محضر خدا هستم. هر شبی که می‌خوابم، یک قدم به خدا نزدیک می‌شوم و هر قدمی که دشمنم (شاه) برمی‌دارد، یک قدم از خدا دور می‌شود.»⁽²⁾

جوانان انقلابی و عالمان و بزرگان، در پوشش ملاقات با ایشان، جوانان آن شهر را سازمان‌دهی می‌کردند. از اینرو رژیم منفور طاغوت، احساس خطر کرد و ایشان را به گنبد کاووس تبعید کرد.⁽³⁾

آیت‌اللّه بنی فضل می‌فرماید: «آیت‌اللّه مدنی در گنبد کاووس که تبعید بودند، رئیس ساواک گنبد به صورت یک فرد ناشناس به ایشان تلفن زده، در مسأله تقلید از او سؤال می‌کند که: به نظر شما امروز از چه کسی باید تقلید کرد؟

وی با صراحت و بی‌پروا می‌گوید: با وجود آیت‌اللّه خمینی، معلوم است که باید از ایشان تقلید کرد.

رئیس ساواک که یکّه خورده بود، بعدا به ایشان پیغام فرستاد که آقای مدنی! کمی ملاحظه کنید.

ایشان در پاسخ می‌گوید: من آنچه عقیده‌ام هست، می‌گویم و از کسی هم باکی ندارم.»⁽¹⁾

در گنبد نیز پس از یازده ماه همان ماجرا تکرار شد و رژیم ناچار شد ایشان را به یکی از بندرهای دورافتاده جنوب (بندر کنگان) که هوای گرمی داشت، تبعید کند، ولی این تبعید هجده روز بیشتر طول نکشید، زیرا سیل جوانان بیدار و خون‌گرم بندرهای جنوب به آنجا روانه شدند.رژیم برای چهارمین بار محل تبعید را عوض و آیت‌اللّه مدنی را به مهاباد کردستان تبعید کرد. در مدت سه سال اقامت اجباری در آنجا، شیعه و سنی با ایشان تماس داشتند. ایشان تا پاسی از نیمه‌شب با جوانانی که به ملاقات می‌آمدند، صحبت می‌کرد و آنها را برای مبارزه با رژیم آماده می‌ساخت. اخلاق نیک این شهید بااخلاق، عامل مهمی در جذب جوانان بود، حتی مأمور ژاندارمری که مأمور انتقال ایشان از کنگان به مهاباد بود، چنان شیفته اخلاق آن بزرگوار شد که ایشان را تنها گذاشت و خود به بروجرد رفت و از او خواست روز بعد خودش بیاید تا از آنجا با هم به مهاباد بروند.

شهید مدنی پیوسته می‌فرمود: «تبعید که سهل است، اگر سر مرا ببرند، حاضر به رأی دادن به این رژیم منفور نخواهم شد.»

این مبارز شجاع که همه دشمنانش از وی واهمه داشتند، فریاد برمی‌آورد: «به خدا قسم! اگر بدانم مرا الان بالای دار می‌برند و اعدامم می‌کنند، هرگز حاضر نمی‌شوم که حتی دیگری هم به جای من اظهار پشیمانی کند.» ...

پس از هجرت امام از نجف به پاریس در سال 1357، تبعید آیت‌اللّه مدنی نیز پایان یافت. ایشان از کردستان راهی همدان شد و با استقبال باشکوه و بی‌مانند مردم مبارز آن خطه روبرو شد. مرد و زن و پیر و جوان آمده بودند تا با مبارز نستوهی که غبار سالیان دراز تبعید و رنج را بر

پیشانی داشت، تجدید پیمان کنند. او مسلم بن عقیل این دوران و حامل پیام‌های بیدارگرانه پیشوای بزرگوارش برای مردم ایران بود و پس از تبعید هم لحظه‌ای آرام و قرارنداشت.

از جمله کارهای مهم آیت‌اللّه مدنی در این دوران، جلوگیری از اعزام یگان تانک تیپ همدان به تهران بود که قصد سرکوب کردن مردم تهران را در آستانه پیروزی انقلاب داشت.⁽¹⁾

او پس از تشکیل مجلس خبرگان، با رأی مردم انقلابی همدان به این مجلس راه یافت و در مقام مجتهدی جامع‌الشرائط، به تدوین اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی بر مبنای قرآن و عترت، همت گماشت.

پس از شهادت آیت‌اللّه قاضی طباطبایی - نخستین امام جمعه تبریز - به دست گروه تروریستی فرقان، ایشان به دستور امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» به عنوان امام جمعه تبریز و نماینده امام در آذربایجان، رهسپار تبریز شد.

آیت‌اللّه مدنی در آن روزهای بحرانی و پرآشوب در تبریز با تحمل زحمت‌ها و رنج‌های فراوان، افزون بر رسیدگی به اوضاع آذربایجان شرقی و غربی، از وضع همدان و زنجان نیز غافل نبود.⁽²⁾

حجت‌الاسلام بهاءالدینی (داماد شهید مدنی): عده‌ای می‌خواستند به جبهه بروند. بچه‌ها که رفتند، دیدیم حاج آقا آمدند خانه و سخت ناراحت هستند. اشک در چشمانش حلقه زده بود. گفتیم: حاج آقا! چرا ناراحتید؟!

گفتند: «تلفن بزنید به دفتر امام و اجازه بگیرید که من هم با این بچه‌ها به جبهه بروم.»

پرسیدیم: چرا حاج آقا؟!

گفتند: «آخر من نمی‌توانم ببینم این بچه‌ها می‌روند جبهه، آنجا می‌جنگند و من نروم بجنگم. خوب من پیر شده‌ام، اگر گذشتِ این بچه‌ها را نداشته باشم، ایثار این بچه‌ها را نداشته باشم، وای بر حال من!»

ولی خوب معلوم بود که حضرت امام هیچ وقت اجازه نمی‌دادند ایشان سنگر تبریز را رها کنند و به جبهه بروند، البته این حرکت ایشان هم نشانه عشق ایشان بود به شهادت و انقطاع از دنیا.⁽¹⁾

آیت‌اللّه مدنی: من در دو موضوع نسبت به خودم شک کردم: یکی اینکه به من می‌گویید: «سید اسداللّه» آیا واقعا من از اولاد پیامبر هستم؟ و دیگر اینکه آیا من لیاقت آن را دارم که در راه خدا شهید بشوم یا نه؟

روزی به حرم امام حسین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» رفتم و در آنجا با ناله و زاری از امام خواستم که جوابم را بدهد. پس از مدتی یک شب، امام حسین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را در خواب دیدم که بالای سرم آمد و دستی به سرم کشید و این جمله را فرمود: «یا بُنَیَّ! اَنْتَ مَقتُولٌ.» (ای فرزندم! کشته می‌شوی.) که جواب دو سؤال من در آن بود.⁽²⁾

و سرانجام ایشان در روز جمعه، 20/6/1360 ش بعد از ایراد خطبه‌های نماز جمعه و در بین نماز جمعه و عصر، هنگامی که به عبادت مشغول بود، منافقی با نارنجک به سوی ایشان هجوم برد و ایشان را به شهادت رساند.⁽³⁾

آیت‌اللّه مدنی: ولایت فقیه، حافظ دین ما و ضامن به اهتزاز درآوردن پرچم اللّه در سراسر کشور است.⁽⁴⁾

حجت‌الاسلام بروجردی (داماد شهید مدنی): شهید مدنی با این جلالت علمی و کفایت و لیاقت شخصی، در مقابل امام راحل، کاملاً مطیع و دربست در اختیار ایشان بود، بلکه می‌توان گفت فانی در امام عزیز بود و بی‌نهایت به او عشق می‌ورزید.

یکی از اقوام نقل می‌کرد: «یک روز نشسته بودیم، شهید مدنی تلویزیون را روشن کردند. به محض اینکه تصویر حضرت امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» در صفحه تلویزیون ظاهر شد، خم شدند و تصویر مبارک امام را بوسیدند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه ملکوتی: شهید مدنی بارها فرمود: «دینم به من می‌گوید: باید امروز خودت را فراموش کنی و خود را زیرپای این مرد (امام خمینی) بگذاری تا یک قدم بالا بیاید و به دنبال ایشان حرکت کنی.»

همچنین می‌فرمود: «امام هر فرمانی بدهند، باید بدون چون و چرا آن را اطاعت کنیم، حتی اگر به ضرر جان‌مان هم باشد.»

و بارها دیده شد، به محض این‌که پیام امام به دست ایشان می‌رسید، تمام کارها را تعطیل می‌کرد و دنبال آن چیزی که امام فرموده بود، می‌رفت.

ایشان اطاعت از اوامر امام را واجب و لازم می‌دانست و این خود، نشان‌دهنده تواضع عمیق و ایمان راسخ ایشان بود. پس از شهادت آیت‌اللّه قاضی طباطبایی به دست گروهک فرقان، امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» با صدور فرمانی، شهید مدنی را به عنوان نماینده تام‌الاختیار خود و امام جمعه تبریز منصوب فرمود. نزدیکان شهید مدنی نقل می‌کنند: «زمانی که به ایشان اطلاع دادند حضرت امام فرمانی به این مضمون صادر کرده‌اند که به تبریز بروید، ایشان شبانه عازم شدند و هرچه به ایشان اصرار کردیم که حداقل صبح حرکت کنید، خطاب به ما فرمودند: "اگر تا صبح زنده نماندم، جواب خدا را در فردای قیامت چه بدهم؟"»⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ اسماعیل صالحی مازندرانی

⁽¹⁾ ایشان با شروع نهضت امام خمینی در سال 1342 ش در صف مبارزان و روحانیان وفادار امام خمینی قرارمی‌گیرد و در این راه رنج‌ها و تلخی‌های فراوانی را به جان می‌خرد ...

وی با شرکت فعّال در حرکت‌های سیاسی و مبارزاتی و حضور در بعضی از جلسات مخفی علمای آن زمان، بسیاری از اعلامیه‌هایی را که برضدّ رژیم ظالمانه پهلوی بود، امضاء کرد.

سال 1353 ش همزمان با دستگیری و تبعید عده‌ای از مدرّسان عالی‌قدر، ایشان نیز دستگیر و راهی زندان شد. در سال‌های 1353 و 1354 ش در زندان‌های مختلف، از جمله: زندان ساواک و شهربانی قم، قزل قلعه (انفرادی و عمومی)، اوین و قصر زندانی می‌شود.

با شروع مجدّد و اوج‌گیری نهضت امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» در سال 1356 ش ایشان نیز با صدور اطلاعیه‌ای در همان ایّام به مناسبت حمله ددمنشانه رژیم منحوس پهلوی به حوزه علمیه قم، حمایت بی‌دریغ خود را از انقلاب بی‌نظیر امام خمینی و عشق سوزانی که به شخصیت والا و بی‌بدیل امام داشت، آشکار نمود ...

در سال 1357 ش قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، برای آگاهی بخشیدن به مردم در مورد این انقلاب بزرگ، در مناطق مختلف کشور، به ویژه در استان‌های یزد و کرمان، سخنرانی‌های حساسی ایراد نمود و راهپیمایی‌های بزرگی علیه رژیم منحوس پهلوی به راه انداخت.⁽²⁾

وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از خدمت به نظام بازنایستاد و دو دوره به نمایندگی مردم استان مازندران در مجلس خبرگان رهبری برگزیده شد و سالیانی چند در دادگاه عالی انقلاب اسلامی نیز به خدمت پرداخت.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ اسماعیل صالحی مازندرانی: روح نظام، همین ولایت فقیه است. در قانون اساسی این را به عنوان اصلِ اصیل و رکنِ رکین گذاشتند. خیلی از افراد قبلاً تلاش می‌کردند که این یکی نباشد؛ چون می‌دانستند این یکی برایآنها خطرآفرین است ... . تلاش‌های زیادی بوده و هست برای این‌که این روح از نظام برود. وقتی روح برود، جسد خالی و بی‌روح دیگر تأثیری ندارد.⁽¹⁾

اولیاء گمنام

حجت‌الاسلام احمد شیخ‌الاسلام: مرحوم شیخ عبدالکریم جوهری به نقل از پدر و اجدادش می‌گفت: «در سال 1400 قمری اتفاق مهمی در ایران واقع می‌شود و انقلابی برپا می‌گردد.

وی همیشه آرزو داشت که در آن وقت زنده باشد و برپایی حکومت اسلامی را ببیند، ولی متأسفانه قبل از انقلاب بر اثر تصادف ماشین با او در سن هشتاد سالگی به رحمت الهی پیوست.⁽²⁾

آیت‌اللّه محمد محمدی ری‌شهری: در تاریخ 6/2/1387 ش در دیداری که همراه جمعی از دوستان در تهران با آقای سید حسن نصراللّه رهبر حزب‌اللّه لبنان داشتیم، ایشان فرمود: «دو سه سال پیش از رحلت حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» شخصی به نام الحارس که از نیروهای استشهادی حزب‌اللّه بود، گفت: با اتومبیل شخصی از بیروت خارج می‌شدم. شخصی را با لباس و هیأت عربی دیدم که حدود شصت سال سن داشت. از او خوشم آمد و او را سوار کردم. در راه با روشن شدن ضبط‌صوت اتومبیل، صدای شعار مردی شنیده شد که می‌گفت: حتی ظهورالمهدی اِحفظ لنا الخمینی، و در ادامه آن می‌گفتند: اِحفظ لنا المنتظری خلیفةالخمینی.

آن شخص وقتی شعار نخست را شنید، گفت: شما تصور می‌کنید که پرچم جمهوری اسلامی به دست امام خمینی تحویل حضرت مهدی «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» می‌شود، ولی اشتباه می‌کنید ... . در مورد شعار دوم هم گفت: منتظری خلیفه خمینی نخواهد شد، اما انقلاب ایران مشکلی پیدا نمی‌کند، به جای امام خمینی سیدی خواهد آمد. همچنین اضافه کرد: شما فکر می‌کنید

جنگ ادامه پیدا می‌کند و سپاه ایران برای فتح قدس به لبنان خواهد آمد، اما اشتباه می‌کنید. جنگ ایران و عراق پایان می‌یابد و میان سربازان آنها گُل رد و بدل می‌شود.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید محسن خرّازی: یکی از بزرگواران که مکرر زیارت حضرت بقیةاللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» برای او رخ داده است، فرمود: «یکبار امام عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را در سال های پیروزی انقلاب اسلامی و تعویض اسکناس‌ها نزدیک شیخان قم زیارت کردم، که به من سکه‌ای از پول های رایج جمهوری اسلامی را دادند و فرمودند: این پول‌ها به عنایت ما عوض شد.»⁽²⁾

آیت‌اللّه محمدتقی مصباح یزدی: حجت‌الاسلام حاج شیخ محمدحسین فاضلی ابرقویی نقل کردند: «موقعی که امام خمینی در نجف بودند و هنوز به پاریس نرفته بودند مشرّف به حج شدم. از جدّه به مدینه که می‌رفتم دیدم سید بزرگواری کنار من نشسته و با هم صحبت می‌کردیم.

صحبت از امام خمینی به میان آمد. من عرض کردم: ایشان در نجف هستند.

ایشان فرمودند: نه فعلاً در پاریس هستند و مدّتی بعد (و مدت آن را تعیین کردند) پیروزمندانه به ایران برمی‌گردند.

من متوجّه امر نبودم تا به یکی از قهوه‌خانه‌ها رسیدیم. پیاده شدیم و پس از آن که سوار شدیم، راننده پرسید: همه سوارند؟

من گفتم: یک نفر پایین است.

گفتند: او کیست؟

گفتم: همان آقایی که کنار من نشسته بود.

گفتند: کسی اینجا پیش شما ننشسته بود.

آن وقت فهمیدم که حضرت بودند و من متوجّه نبودم.»⁽³⁾

علّامه سید محمدحسین تهرانی: نامه زیر نسخه استنساخی از متن نامه‌ای است که جناب صدیق ارجمند آقای حجت‌الاسلام آقا میرزا حسن نوری همدانی به حقیر مرقوم داشته‌اند ...

«در ماه مبارکی که [از طرف آیت‌اللّه گلپایگانی برای تبلیغ] در لندن بودم، ظاهراً روز شانزدهم ماه رمضان بود که مستخدم ساختمان آمد و گفت: سه نفر آمده‌اند با شما کار دارند.

من به طبقه پایین که قسمت پذیرایی بود، آمدم و سه جوان را دیدم؛ دو نفر در سنّ حدود بیست و دو یا بیست و سه سالگی و یک نفر هم تقریباً بیست و هشت ساله.

با هم به صحبت نشستیم. آثار صلاح در آنها ظاهر بود. گفتند: آمده‌ایم از شما قرآن بگیریم ببریم بخوانیم، در لندن که در کتابخانه و کتاب‌فروشی‌ها قرآن نیست.

من سه قرآن به آنها دادم و خداحافظی کردند و رفتند.

مقداری که رفتند، آن جوان بزرگ تر برگشت و دم در به من گفت: ما فردا شب با حضرت أبی‌عبداللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» ارتباطی داریم، شما کاری ندارید؟ سفارشی؟ سؤالی؟

گفتم: این دیدار چه‌گونه است؟ چه‌طور ممکن است؟

گفت: خودت می‌دانی، به دل ما افتاد که به شما بگوییم.

خواست برود، گفتم: شما اگر می‌خواهید سؤال کنید، راجع به انقلاب ایران سؤال کنید، ( سال های اول انقلاب بود) که چه خواهد شد و چه‌گونه می‌شود؟

گفت: ما آن را هفته گذشته از حضرت أمیرالمؤمنین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» پرسیده‌ایم، شما چیز دیگر بپرسید.

گفتم: راجع به ظهور حضرت ولیّ عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» و زمان ظهور سؤال کنید. وانگهی اگر شما از ایشان سؤال می‌پرسید، من یکی دو مطلب را در نظرم می‌گیرم، شما جواب آنها را بگیرید.

آنان رفتند و چند روز بعد که در همان مجمع مشغول سخنرانی بودم، هر سه نفر با هم آمده، در گوشه‌ای نشستند.

من سخنانم را زود تر تمام کردم و به نزد آنان آمدم. صحبت شروع شد. در ضمن صحبت، از سؤال‌ها پرسیدم.

گفتند: در مسأله ظهور فرمودند: همان است که در اخبار و احادیث است. اختیار و علم او در نزد خدای متعال است.

و برای سؤال های دیگری که در ضمیر گرفته بودم، تقریباً جواب مساعدی آورده بودند ... .

یک دعاء مختصری به من دادند که بخوانم و موضوع دیگری بود که گفتند: گفته‌اند: به شما بگوییم و آن را به کسی نگویید.

گفتم: خوب شما فرمودید: از حضرت أمیرالمؤمنین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» راجع به انقلاب پرسیده‌اید. حضرت چه فرموده‌اند؟

گفتند: حضرت فرمود: ما پرچم توحید یا پرچم لا إله إلّا اللّه (تردید از من است) را در ایران زده‌ایم، منتهی برای مردم ایران امتحان هایی پیش خواهد آمد. تا چه بکنند!

گفتم: ارتباط شما چه‌گونه است و چه‌طور ارتباط پیدا می‌کنید؟

گفتند: ما استادی داریم که رابطه ما را درست نموده و سپس وقت آن را به ما ابلاغ می‌کند.

گفتم: چه‌گونه مثلاً؟ و او کجاست؟

طَفره رفتند، بیش از این نگفتند، یا گفتند: نمی‌توانیم بگوییم.

وقتی خواستند بروند، گفتم: ملاقات بعدی چه وقت باشد؟

گفتند: نمی‌دانیم، چون اختیار ما در دست خودمان نیست. اگر به ما بگویند: بروید آفریقای سیاه، ما فوراً حرکت می‌کنیم، همان‌طور که در اینجا (لندن) به اختیار نیامده‌ایم.

خلاصه خداحافظی کردند و رفتند و دیگر هم تشریف نیاوردند.»⁽¹⁾

ب

آیت‌اللّه شیخ بهاءالدین محلاتی

⁽¹⁾ پس از تصویب لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در تاریخ 15 مهرماه 1341 در مجلس به دستور اسداللّه علم و اعلام آن در مطبوعات ایران، آیت‌اللّه محلاتی همگام با دیگر دانشوران شیراز به یاری امام خمینی شتافت و با صدور اعلامیه‌هایی پشتیبانی خود را از امام راحل و مراجع تقلید ابراز داشت ... .

در قیام 15 خرداد 1342 با انتشار خبر دستگیری حضرت امام خمینی، آیت‌اللّه بهاءالدین محلاتی در شهر شیراز و استان فارس تعطیل عمومی اعلام کرد و از آحاد مردم و روحانیون خواست در مسجد نو شیراز اجتماع کنند تا فرزند ایشان حقایقی را به اطلاع آنان برساند.

نحوه دستگیری امام توسط آقای سید مجدالدین مصباحی واعظ، به اطلاع مردم رسید. مردم به هیجان آمده، پس از پایان سخنرانی به خیابان‌ها ریختند و تظاهرات بی‌سابقه‌ای برپا کردند.

نیمه‌های شب 16 خرداد، مأموران ساواک به منظور جلوگیری از گسترش روند انقلاب، با همکاری رنجرهای ارتش (تکاوران) و شهربانی به منزل پیشگامان انقلاب ریختند و آیت‌اللّه شیخ بهاءالدین محلاتی، برادر ایشان آقای جلال‌الدین آیت‌اللّه‌زاده، آقای مجدالدین محلاتی فرزند ایشان، آقای سید هاشم دستغیب فرزند شهید سید عبدالحسین دستغیب و آقای مصباحی واعظ را دستگیر و با هواپیمای ارتشی به تهران برده، در فرودگاه قلعه‌مرغی پیاده کردند، سپس آنان را به شهربانی برده، پس از ده دقیقه به زندان قزل‌قلعه منتقل نمودند و تا 14 روز هرکدام را در سلول‌های انفرادی - که فاقد هوای سالم بود - زندانی کردند.

روز 16 خرداد که مردم شیراز از دستگیری آیت‌اللّه محلاتی و سایر روحانیون انقلابی باخبر شدند، خشمگین و ناراحت از وقوع فجائع دولت در قم و تهران و بازداشت امام خمینی،

تظاهرات گسترده‌ای به راه انداختند که طی آن جمعی از تظاهرکنندگان دستگیر و پس از محاکمه روانه زندان شدند ... .

روز 29 تیرماه 1342 اکثر روحانیون و افرادی که در قیام 15 خرداد دستگیر و زندانی شده بودند، آزاد گردیدند، ولی امام خمینی و آیت‌اللّه بهاءالدین محلاتی همچنان در بازداشت بسرمی‌بردند.

اجتماع مراجع عظام و علمای اعلام در مرکز (تهران) و فشار افکار عمومی، شاه را ناگزیر ساخت که در 12 مرداد همان سال، این دو بزرگوار را آزاد کند.

امام خمینی و آیت‌اللّه محلاتی پس از آزادی از زندان نخست به منزل آقای عبّاس نجاتی در داودیه انتقال یافتند ... .

همین که خبر آزادی آقایان و محلّ اقامت آنان به اطلاع مردم تهران رسید، سیل جمعیت به طرف قلهک سرازیر شد.

این آزادی موقتی بود، زیرا روز بعد، دولت از این احساسات پرشور و آمد و رفت‌ها جلوگیری به عمل آورد و بار دیگر آقایان تحت نظر قرارگرفته، ممنوع‌الملاقات شدند.

سخت‌گیری دستگاه و ممانعت از ملاقات آقایان باعث شد که نخست آیت‌اللّه محلاتی چهار روز بعد، منزلی در خیابان دولت قلهک اجاره کردند و به آنجا منتقل شدند ... .

متعاقب آزادی آیت‌اللّه محلاتی از حصر، آیت‌اللّه خویی تلگرام ذیل را برای ایشان ارسال کرد:

«حضرت آیت‌اللّه آقای محلاتی دامت برکاته! مژده خلاصی حضرت‌عالی و آقایان، موجب خوش‌وقتی این‌جانب و حوزه نجف گردید و این فداکاری را که در تاریخ ثبت و فراموش‌نشدنی است، تبریک عرض می‌نمایم. انجام مقاصد را که نتیجه کامل فداکاری است، آرزومندیم.»

در بازتاب تبعید امام خمینی به ترکیه اعلامیه‌ای از طرف آیت‌اللّه محلاتی به قم و ترکیه ارسال شد: «حضرت آیت‌اللّه آقای خمینی! من این نامه را با جوشش خون در دل و جریان اشک از چشم به حضور شما می‌نویسم ... . تعجیل در نصرت مسلمین و هلاک ظالمین ... و همچنین مزید قوّت و سلامتی حضرتت را از خداوند متعال مسألت می‌نمایم.» ...

پس از فروکش کردن غائله انجمن‌های ایالتی و ولایتی که در حقیقت، آغاز نهضت روحانیت و مردم علیه رژیم شاه بود ... طولی نکشید که در دی‌ماه همان سال (1341 ش) تقریبا دو ماه پس از شکست رژیم در توطئه اوّل، رفراندم و بازی انقلاب شاه و مردم به گوش رسید ...

در پی اعلام رفراندم شاه، مبارزه روحانیّت با حمایت اقشار مردم بار دوم با شدّت بیشتری شروع شد. آیات عظام و اندیشوران بزرگ حوزه‌های علمیه، رفراندم شاه را تحریم کردند ... .

در این خصوص علمای استان فارس از جمله آیت‌اللّه شیخ بهاءالدین محلاتی و شهید محراب آیت‌اللّه سید عبدالحسین دستغیب اعلامیه‌ای در پشتیبانی از حضرات مراجع عالی قم، بالاخص حضرت امام خمینی صادر کردند.⁽¹⁾

[برخی دیگر از اقدامات آیت‌اللّه محلاتی در جریان مبارزات انقلابی‌شان بدین قراراست:]

1- تلگرام آیت‌اللّه محلاتی به قره‌باغی - رئیس دادگاه تجدید نظر نظامی ارتش - در تیرماه 1343 [و سفارش به قضاوت عادلانه در محاکمه آیت‌اللّه طالقانی و مهندس بازرگان و دکتر سحابی و جمعی دیگر از مبارزان.]

2- نامه ایشان به شریف امامی رئیس مجلس سنا درباره اهانت دو نفر از سناتورهای مجلس سنا به امام خمینی.

3- نامه‌ای درباره تحصّن خانواده زندانیان در منزل آقایان مراجع که در تیرماه 1357 خطاب به آیت‌اللّه سید حسین خادمی نوشته‌اند.

4- اعلام عزای عمومی در پی فاجعه 17 شهریور 1357 تهران.

5- صدور اطلاعیه به مناسبت چهلم شهدای 17 شهریور و همچنین اوّلین سالگرد شهادت حاج آقا مصطفی خمینی.⁽²⁾

اوّلین گزارش از اسناد باقی‌مانده از ساواک شیراز درباره آیت‌اللّه محلاتی و فرزندش در تاریخ 27/4/1350 ش است که لحسائی (رئیس ساواک شیراز) به تیمسار نصیری (رئیس کل ساواک ایران) چنین می‌نویسد: «چون وجود آنها در ایّام جشن‌های 2500 ساله مضرّ است و ممکن است باعث تحریکاتی شوند، دستور دهید آنها را دستگیر و تبعید کنند.»

گزارش دیگری در تاریخ 11/3/1351 ش از ساواک شیراز به استاندار فارس است مبنی بر این که: «نامبرده از روحانیون افراطی و مخالف می‌باشد و فعّالیّت‌های خلافی علیه مصالح کشور نموده و می‌نماید، و اخیرا با استفاده از منبر، اظهارات آشکار و تحریک‌آمیزی نموده و امکان دارد با ادامه آن، امنیت منطقه را مواجه با مشکلاتی سازد. مقرر فرمایید در اوّلین فرصتممکنه کمیسیون امنیت اجتماعی تشکیل، تا نسبت به یادشده بالا تصمیم مقتضی اتخاذ گردد.»⁽¹⁾

ت

آیت‌اللّه سید تقی نصیری

⁽¹⁾ آیت‌اللّه نصیری عمیقاً تحت تأثیر امام خمینی بود؛ به ایشان عشق می‌ورزید و فرامین آن بزرگوار را به مثابه ادای واجبات شرعی تلقی می‌کرد. همواره خدمت به انقلاب را واجبی عینی فرض می‌کرد و به همین دلیل به رغم کهولت سن، دعوت شورای عالی قضایی را اجابت کرد و سال‌ها با خدمت در منصب قضا، به طور منظّم و با حوصله‌ای خاص پرونده‌ها را به دقت بررسی نموده و بی‌پیرایه به کار دعاوی رسیدگی می‌کرد.⁽²⁾

ج

آیت‌اللّه میرزا جعفر اشراقی تبریزی

⁽¹⁾ ایشان در جریان نهضت اسلامی مردم ایران علیه رژیم ستم‌شاهی حضور فعال داشت و امضایش هماره ذیل اعلامیه‌های علمای شهر دیده می‌شد.⁽²⁾

او پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از سوی مردم استان آذربایجان شرقی به نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی برگزیده شد و جزو تدوین‌کنندگان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بود.⁽³⁾

جعفر آقا مجتهدی

⁽⁴⁾ جعفر آقا مجتهدی: مقام شهدای جنگ تحمیلی عراق بر ایران، از مقام خون‌خواهان⁽⁵⁾حضرت امام حسین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» بالا تر و بزرگ تر است، حتی از مقام ابراهیم بن مالک اشتر.⁽⁶⁾

جعفر آقا مجتهدی: امام خمینی در کمالات و توحید به مرتبه‌ای دست یافته‌اند که احدی به آن نرسیده است.⁽⁷⁾

آیت‌اللّه شیخ جعفر سبحانی

⁽¹⁾ همزمان با اوج‌گیری قیام امام خمینی علیه حکومت جور، شاه تضییقات فراوانی برای امام پیش آورد و سرانجام ایشان را بازداشت کرد.

آیت‌اللّه سبحانی در این میان از جمله کسانی بود که نامه‌ای با عنوانِ نامه جمعی از فضلاء و مدرّسین حوزه علمیه قم به هیأت دولت درباره بازداشت امام و جمعی از علماء، امضاء کرد ... .

علاوه بر این، وی از امضاءکنندگان نامه‌ای به منصور، نخست‌وزیر وقت در اسفند 1342 ش بود که طی آن به ادامه زندانی شدن امام و جمعی از علماء اعتراض شده بود.

همچنین حضور وی در جریانات مربوط به انتقال امام از ترکیه به نجف اشرف را می‌توان در متن تلگرام فضلاء در حمایت از امام که وی آن را امضاء کرد، یافت.

تسلیت به امام در پی شهادت حاج آقا مصطفی، امضای نامه خطاب به شهید صدوقی درباره فجائع شهر یزد هم از دیگر نشانه‌های حضور وی در صحنه انقلاب است.⁽²⁾

آیت‌اللّه سبحانی که قبل از انقلاب به عنوان یکی از شاگردان امام خمینی همگام با مبارزان علیه حکومت طاغوت فعّالیّت می‌کرد، بعد از انقلاب به حکم احساس وظیفه، با ترغیب امام برای شرکت در انتخابات خبرگان قانون اساسی نامزد گردید و از طرف مردم آذربایجان شرقی با آرای میلیونی انتخاب شد و در تنظیم قانون اساسی نقش مهمّی داشت.⁽³⁾

آیت‌اللّه میرزا جواد تبریزی

⁽¹⁾ وی در قم همگام با روحانیت مبارز به فعّالیّت در نهضت اسلامی امام خمینی پرداخت ... . پس از فاجعه خونین 19 دی 1356 قم و سرکوب مردم آنشهر، همراه با روحانیت مبارز قم با انتشار اعلامیه‌ای اقدام رژیم در سرکوب قیام مردم قم را محکوم کرد.

پس از سرکوب قیام مردم تبریز در 29 بهمن 1356 همراه با مدرسین حوزه علمیه قم با انتشار اعلامیه‌ای شدیداللّحن، به سیاست سرکوب رژیم به شدت اعتراض کرد. پس از آن نیز به فعّالیّت‌های سیاسی خود در قالب صدور اعلامیه‌هایی علیه رژیم ادامه داد.⁽²⁾

ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی به حمایت از نظام اسلامی پرداخت و با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به رزمندگان اسلام دلگرمی می‌داد.⁽³⁾

در طول دفاع مقدس، همراهی ایشان با رزمندگان و شرکت در تشییع پیکرهای پاک شهداء مشهود همگان بود.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه میرزا جواد تبریزی توصیه می‌کند که: نباید ترس بر ایمان غلبه کند. برای همین همواره امام خمینی را الگویی بسیار عالی برای شیعیان معرفی می‌کند.

او همیشه از امام خمینی به جهت درک بهتر مسائل اسلام و مسلمانان، شجاعت در عمل و اخلاص در نیت به نیکی یاد می‌کند و به افراد توصیه می‌کند: نگهبان و حافظ میراث ارزشمند امام خمینی که با خون هزاران شهید به دست آمده است، باشند.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه میرزا جواد آقا تهرانی

⁽¹⁾ پشتیبانی آیت‌اللّه میرزا جواد آقا تهرانی از انقلاب اسلامی ایران، در مراحل مختلف این نهضت دیده می‌شود. حضور این عارف وارسته در صحنه‌های مختلف انقلاب، به ویژه در دفاع مقدس باعث شگفتی برخی شده بود، اما هیچ بعید نیست از کسی که در خلال درس‌های خود، مخصوصا درس تفسیر، بهمبارزه با ظلم و ظالم تذکر می‌داد، با تمام وجود و قدرت، انقلاب را حمایت نموده، به مبارزه با ظلم برخیزد ... .

آیت‌اللّه میرزا جواد تهرانی، با همان قد خمیده و جسم نحیف در راهپیمایی‌ها و تظاهرات قبل از پیروزی انقلاب اسلامی شرکت می‌نمود.

آیت‌اللّه تهرانی، قبل از انقلاب عملا و همچنین در گفته‌ها و درس‌هایش، مخالف سرسخت رژیم طاغوت بود و لذا رژیم شاه هم درباره ایشان حساسیت خاصّی داشت و مخصوصا در درس تفسیر ایشان مأمورین مخفی می‌فرستاد که بتواند ایشان را مهار نماید ... .

میرزا جواد آقا در امضای اطلاعیه‌های ضدّ دستگاه ستم‌شاهی و حمایت از نهضت امام خمینی نیز نقش داشته است. وی در شناساندن امام خمینی به مردم نیز مؤثّر بود؛ چنان‌که بسیاری از متدینان اظهار داشتند: «امام را نمی‌شناختیم، بلکه آیت‌اللّه میرزا جواد آقا بود که ما را با امام و اهداف او آشنا کرد.»

آیت‌اللّه میرزا جواد در تحصن علماء در تهران که به حمایت از امام خمینی بود، شرکت داشت.

علاوه بر این، امضای ایشان در نامه‌ای که از طرف جامعه روحانیت، در حمایت از تحصن علمای اعلام در مسجد دانشگاه تهران صادر شد، می‌درخشد.⁽²⁾

این عالم فرزانه تا پایان عمر هرگز از حمایت و پشتیبانی از نهضت عظیم امام خمینی غافل نبود.⁽³⁾

میرزا جواد آقا در همان سال‌های آخر زندگی و با همان قد خمیده و کمانی، چندین بار در جبهه نبرد حاضر شد و لباس بسیجی به تن کرد. ایشان روزی چهارده گلوله خمپاره به نام چهارده معصوم «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» شلیک می‌کردند. از دیده‌بان سؤال شد که: «به هدف می‌خورد؟»

او که نمی‌دانست چه کسی شلیک می‌کند، با هیجان می‌گوید: «کاملا به هدف اصابت کرد.» بعدا که می‌پرسد: «چه کسی می‌زند؟»

پاسخ می‌شنود: «میرزا جواد آقا تهرانی.» ...

با اینکه ایشان از امامت جماعت پرهیز داشت و بارها به برخی از شاگردان و طلاب اقتدا می‌کرد، اما فقط در جبهه بود که امامت جماعت را پذیرفت.خود، دلیل آن را چنین بیان می‌کند: «من دیدم این جوان‌ها جانشان را در طبق اخلاص گذاشته و آماده جانبازی هستند، چون از من طلبه ناچیز خواستند که برای‌شان نماز جماعت بخوانم، شرم کردم که تقاضای این عزیزان را رد کنم.»

حضور عارف وارسته‌ای چون ایشان، علاوه بر اینکه عمق روشن‌بینی ایشان را نشان می‌دهد، پرده از واقعیات دیگری نیز برمی‌دارد.

خود میرزا نقل می‌کند: «من شبی آقا (امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ») را در خواب دیدم. فرمود: جواد! حرکت کن و به جبهه برو! من هم بلافاصله به سوی جبهه حرکت کردم. حدود یک ماهی آنجا بودم و برگشتم. بعدا تردید کردم که شاید امر آقا را امتثال نکرده باشم، لذا دوباره رفتم. وقتی برگشتم باز هم تردید برایم حاصل شد، که بار سوم رفتم.»⁽¹⁾

وی علاقه و ارادت تمام به امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» داشت. این امر از دو چیز نشأت می‌گرفت:

اوّل: به دلیل ملکات و فضائل معنوی امام خمینی.

دوم: روحیه ظلم‌ستیزی و مبارزاتی امام.

بعضی از موثقین از روحانیون نقل کردند که: «آقا میرزا گفته‌اند: من حدود شصت سال حرکات امام خمینی را زیر نظر داشتم و حتّی یک ترک اولی از ایشان ندیدم.» ...

علاقه میرزا جواد آقا به امام به حدی بود که یکبار که در ملاقات عمومی با امام شرکت جسته بودند، باز هم میرزا جواد آقا تقاضای ملاقات با امام را می‌کند و امام به خاطر میرزا می‌پذیرد.

هنگامی که امام وارد اتاق می‌شوند، ابتدا دستور می‌دهند میرزا جواد آقا را به اتاق بیاورند و آنگاه امام، او را مورد تکریم و احترام قرارمی‌دهند و امر می‌کنند که برای میرزا جواد آقا صندلی بیاورند و خود امام، ایستاده به ایراد سخن پرداختند.⁽¹⁾

پس از ارتحال امام خمینی که آیت‌اللّه خامنه‌ای از سوی مجلس خبرگان، به عنوان رهبر معرّفی می‌شود، آیت‌اللّه میرزا جواد آقا تهرانی به همراه جمعی از علمای مشهد اطلاعیه‌ای را در پشتیبانی و حمایت کامل از رهبری حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای و لزوم پیروی از دستورهای ایشان، امضاء می‌کند.⁽²⁾

ح

آیت‌اللّه سید حبیب‌اللّه طاهری گرگانی

⁽¹⁾ معظّم له در مبارزه با رژیم طاغوتی و پخش اعلامیه‌ها و رساله‌های امام خمینی تلاش بسیار داشت و در پی سخنرانی‌های افشاگرانه‌اش، در خرداد 1357 ش دستگیر و به شهرهای یاسوج، انارک و سقز تبعید شد و پس از بازگشت، رهبری حرکت‌ها و راهپیمائی‌های مردم را برعهده گرفت و در واقعه 5 آذر 1357 گرگان، از پیشگامان آن حرکت انقلابی بود.⁽²⁾

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در سال 1358 ش به نمایندگی مردم مازندران در مجلس خبرگان قانون اساسی و سپس نمایندگی مردم استان گلستان در مجلس خبرگان رهبری (دوره‌های دوم، سوم و چهارم) برگزیده شد و سرپرستی سایر نهادهای انقلابی (کمیته انقلاب، سازمان تبلیغات، بنیاد مسکن و جامعه روحانیت) را برعهده گرفت.

در شهریور 1360 ش مورد سوء قصد منافقین قرارگرفت و به سختی مجروح گردید و به افتخار جانبازی نائل شد.

آن مرحوم، در طول جنگ تحمیلی بارها در جبهه‌های نبرد حضور یافت و با سخنرانی‌های خویش به تقویت و دلگرمی رزمندگان اسلام پرداخت و فرزند برومندش حجت‌الاسلام سید محمّدطاهر طاهری (مسؤل عقیدتی سیاسی لشکر 5 نصر خراسان) را هم تقدیم کاروان شهیدان اسلام نمود.⁽³⁾

آیت‌اللّه میرزا حسن بجنوردی

⁽¹⁾ آیت‌اللّه سید محمد بجنوردی (فرزند آیت‌اللّه میرزا حسن بجنوردی): برادرم آقا سید محمدکاظم موسوی بجنوردی در سال 1343 ش برعلیه شاه قیام مسلحانهکرد و یک حزب اسلامی تشکیل داده بود که رهبریت حضرت امام را قبول داشتند و تقریبا جبهه‌شان مقابل منافقین بود، چون منافقین، شعار مبارزه مسلحانه می‌دادند و حرکت‌شان انحرافی بود، ولی این‌ها افکارشان صددرصد اسلامی بود و ملهم از افکار حضرت امام «رِضْوَانُ‌اللّه‌تَعَالَی‌عَلَیْهِ».

این‌ها را در سال 1343 ش بعد از ترور حسن‌علی منصور که شهید محمد بخارایی این کار را کرد، دستگیر کردند.

در تحقیقات معلوم شد که رهبر اینها اخوی ماست. آقا سید محمدکاظم محکوم به اعدام شد. بعد از محکومیت ایشان علمای خراسان، علمای تهران، علمای قم همه اقدام کردند، تلگرام‌های متعدد فرستادند. و ما چند سال پیش فهمیدیم که حضرت امام هم اقدامی کرده بودند که اقدام خیلی مؤثری بود.

یادم می‌آید داماد آیت‌اللّه‌العظمی حکیم آمدند منزل ما و به مرحوم پدرمان گفتند که: «آقا! صاف به شما بگویم: شاه توقع دارد که شما شخصا تلگرام کنید. اگر تلگرام نکنید، آقازاده شما را اعدام می‌کنند و از کسی هم واهمه‌ای ندارند.»

من این را یادم نمی‌رود، پدرم فرمودند: «ببین من چهار تا پسر دارم، این یکی‌شان است. اگر سه تای دیگر را هم بگیرند و اعدام کنند، بنده یک کلمه نه به شاه می‌نویسم و نه تلگرام می‌کنم. اصلا شما هیچ‌کدام‌تان اقدامی نکنید و دخالت نکنید. بگذارید هر غلطی می‌خواهد بکند.»

هرچه به ایشان اصرار کردند که: «شما یک تلگرام کنید، این مسأله انقاذ و نجات مؤمن است»، مرحوم آقای بجنوردی در جواب می‌فرمودند: «نه؛ من از آدم فاسق فاجر به هیچ‌وجه حاضر نیستم طلب ترحم کنم.»

بعد خداوند رعب، در دل آنها انداخت و اعدام تبدیل به حبس ابد شد و با پیروزی انقلاب اسلامی ایشان آزاد شد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه بجنوردی به مرحوم امام خمینی محبت و ارادت بسیاری داشت. ضمن دوستی و استفاده علمی از یکدیگر، همواره حرکت امام را تأیید می‌کرد و در مواردی نیز عملا نقش داشت.

آیت‌اللّه سید محمد بجنوردی می‌گوید: «بعد از تبعید امام خمینی به نجف ... عوامل ساواک در نجف در آن زمان تا حدودی قوی بودند و شروع کردند به سم‌پاشی کردن علیه درس حضرت امام، تا کاری کنند که طلبه‌ها درس امام نروند. یکی از نقش‌های مهم آیت‌اللّه بجنوردی این بود که شروع کردند بهمعرفی حضرت امام و گفتند که: "حضرت امام اقلش صد تا شاگرد مجتهد دارد؛ حضرت امام در فقه بی‌نظیر است؛ در اصول بی‌نظیر است؛ در فلسفه بی‌نظیر است و صاحب‌نظر در فلسفه مشاء و فلسفه اشراق." حرف او را هم کسی نمی‌توانست رد کند. وقتی در نجف شروع کردند به اینکه امام در نجف بی‌نظیر است، طبعا تمام عوامل ساواک خاموش شدند و درس حضرت امام رونق گرفت و درس ایشان یکی از بهترین درس‌های حوزه علمیه نجف اشرف بود.»⁽²⁾

آیت‌اللّه سید محمد بجنوردی: «در سال 1353 یا 1354 ش که در خدمت پدرم به مکه مشرف شدیم، تازه رژیم بعث عراق، ایرانی‌ها را از عراق اخراج کرده بود؛ عدّه کثیری، چه از حوزه علمیه نجف و چه کسبه، چه غیر معممین. این اثر عجیبی گذاشته بود!

ساواک عوامل خودش را فرستاده بود نجف و شروع کرده بودند به سم‌پاشی به اینکه: ببینید چرا امام هیچ اقدامی و اعتراضی نکرده؟ و چه‌طور وقتی در ایران مسأله‌ای اتفاق می‌افتد ایشان فوری اعتراض می‌کند، ولی در مسأله‌ای به این مهمی که حوزه نجف اشرف را از هم پاشیدند و ایرانی‌ها را این‌قدر اذیت کردند، چرا ایشان اقدام نکرده و مداخله نکرده است؟!

مرحوم شهید حاج شیخ فضل‌اللّه محلاتی در مکه به من گفت: «عوامل رژیم مشغول این کارند و کسی که می‌تواند تمام زحمات این‌ها را هدر دهد آقای بجنوردی است. اگر ایشان واقعیت را برای روحانیون کاروان‌ها بگویند تمام زحمات رژیم شاه و ساواک بر باد می‌رود.»

بنا شد که در جلسه‌ای که تمام روحانیون کاروان‌ها و افراد موجه می‌آیند جهت دیدن آقا، مرحوم شیخ فضل‌اللّه محلاتی سؤال بکند و ایشان جواب بدهد. مرحوم آقای محلاتی در جمعیت انبوهی که آمده بودند، سؤال کرد که: «آقا! حضرت آقای خمینی در این جریان و این محنتی که در حوزه نجف اتفاق افتاد و ایرانی‌ها را اخراج کردند، اقدامی کردند؟ کاری کردند؟ یا نه؟»

ایشان فرمودند: «یگانه کسی که اعتراض کرد و اعتراض و استنکار شدید او، حوزه نجف اشرف را نگه‌داری کرد، اقدام آقای خمینی بود.»

چون امام تهدید کرد دولت را و گفت: «اگر حوزه را از هم بپاشید و این اخراج را ادامه دهید من به بیروت خواهم رفت.»

گذرنامه‌شان را هم فرستادند تا خروجی بدهند که ایشان خارج شوند. رژیم عراق فهمید که ایشان اهل تعارف نیست. آدمی است که وقتی حرف می‌زند عمل می‌کند.

ایشان فرمودند که: «این گذرنامه من و باید خروجی بدهید، و الاّ من اعلام می‌کنم که من در خانه در حصر هستم.»

دولت بعث دید یا باید این اخراج را متوقف کند یا اینکه این واقعه مهم را تحمّل کند، که رفتن حضرت امام از نجف باشد.

دید نمی‌تواند و مجبور شد و اخراج را متوقف کرد و ایشان در نجف ماندند، و ایرانی‌ها هم ماندند.

این مسأله که از ایشان گفته شد تمام نقشه‌های ساواک و ایادی‌شان را که فرستاده بودند به مکه و مدینه تا القاء شک و شبهه بکنند به اینکه ببینید که ایشان در این مسأله کاری نکرد، تماما هدر رفت. بعد از این قضیه، کینه عجیبی ساواک نسبت به پدرم گرفت که وقتی برگشت، گذرنامه ایشان را تمدید نکردند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ حسن تهرانی

⁽¹⁾ آیت‌اللّه شیخ حسن تهرانی در مسائل سیاسی آن روز گوش به زنگ پیام‌ها و حرکت های انقلابی امام خمینی بود ... .

آیت‌اللّه تهرانی وقتی طلبه‌ها را تحت تأثیر مبارزه بی‌امان رژیم طاغوت با دین و روحانیت می‌دید، آنها را دل‌داری می‌داد و می‌گفت: «خدا دین خودش را یاری خواهد کرد و در نهایت پیروزی با اهل ایمان است.» ...

ایشان بارها در زمان مبارزات علیه شاه به خاطر فعّالیّت های سیاسی تهدید به بازداشت شده بود، ولی هیچ وقت دست از مبارزه نکشید و به عنوان یک سرباز، همیشه گوش به فرمان امام امت بود.⁽²⁾

آرامش روزهای تعطیل آیت‌اللّه شیخ حسن تهرانی در جبهه‌ها بود. از درس و بحث که فارغ می‌شد، اگر چند روزی از کارهای اجرایی فاصله می‌گرفت،راهی جبهه‌ها می‌شد. به خصوص نزدیک عملیات سعی می‌کرد در آنجا باشد و شب های عملیات را از نزدیک ببیند.⁽³⁾

علامه حسن حسن‌زاده آملی

⁽⁴⁾ علامه حسن‌زاده قبل از 15 خرداد 1342 که در تهران مشغول تحصیل و تدریس بود، وقتی شنید حضرت امام خمینی مبلغینی را که در ایّام محرّم برای تبلیغ به شهرها و روستاها می‌روند، موظف نموده است که مسایل سیاسی - اجتماعی جهان اسلام را به گوش مردم برسانند، به

قم رفت و به محضر امام خمینی شرف‌یاب گردید و به ایشان عرض کرد: «بنده هم مانند دیگران در خدمتم و شما إِن شاء اللّه در اهداف‌تان موفق خواهید شد و همه با هم دست به دست هم می‌دهیم و إِن شاء اللّه تعالی کشور را از دست فاسقان و فاجران نجات داده، دین خدا را پیاده می‌کنیم.»⁽¹⁾

علامه حسن‌زاده آملی: در زمان انقلاب عظیم ایران که به مصداق «فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِینَ ظَلَمُوا وَ الحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ»، بنیاد پلید پهلوی زوال یافت، و به میثاق «وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها» طلعت شمس حقیقت دولت الهی و سیمای قرآن محمدی صلّی الله علیه و آله و سلّم دل‌آرایی فرموده است، شرائط زمان ایجاب کرد که علمای دین حوزه علمیه قم، قم و درس و بحث آن را ترک گفته، حصون دیار خود باشند. این کم‌ترین نیز به وطن معهودش آمل رحل اقامت موقت افکنده است و لکن در خلال همه مشغله‌های انقلابی به حکم عادت مألوف و مشغول داشتن نفس و ارضای آن از «ن وَ الْقَلَمِ وَ ما یسْطُرُونَ» استعانت جسته و به دو کار پرداخته است: یکی تتمیم تالیف دروس معارف ... و دیگر ترقیم این وجیزه (شرح قصیده کنوز الاسماء.)⁽²⁾

علامه حسن‌زاده آملی: قرائن و شواهد نشان می‌دهد انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران ظهور صغرای حضرت بقیةاللّه الاعظم و بین‌الطلوعین حکومت جهانی امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» می‌باشد؛ مثلاً اینمراسمات عبادی و معنوی را ببینید. روزی در همین شهر قم، اگر چند طلبه به صورت انفرادی و با هزینه شخصی چند روزی اعتکاف می‌کردند، می‌گفتیم: الحمدلله معنویت در حوزه پیشرفت کرده، ولی اکنون می‌بینیم چند هفته قبل از ایام اعتکاف شاهد جوانانی هستیم که چندین شبانه‌روز و در سخت ترین شرایط و با کمترین امکانات در مساجد و حرم‌ها معتکف می‌شوند و عمده هدف خود را خودسازی برای آمادگی ظهور اعلام می‌کنند. مگر در ایام رژیم گذشته عموم مردم از معارف اهل‌بیت «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» و ادعیه ایشان اینقدر اطلاع داشتند!؟

در روز عرفه در غیر صحرای عرفه شاید خواصی پیدا می‌شدند که دعای عرفه سیدالشهداء «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را با آن مضامین بلند و عرشی قرائت می‌کردند، اما اکنون چه؟ از ظهر تا عصر عرفه، مساجد، حرم‌ها و خیابان‌های اطراف و رسانه‌ها بسیج می‌شوند تا میلیون‌ها انسان اعم از نوجوان و جوان و پیر و زن و مرد و عامی و عالم در کنار هم نشسته و با ناله و تضرع، این دعای به این حجم را قرائت‌کنند؛ این‌ها فرج امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» نیست، پس چیست؟

زمانی بر این ملت گذشت که حتی در میان خواص، کم‌تر کسی پیدا می‌شد که بتواند قرآن را از روی مصحف، به درستی قرائت کند تا چه رسد به درک معانی و معارف قرآن، اما اکنون می‌بینیم که در سراسر کشور ده‌ها هزار حافظ و قاری قرآن تربیت شده‌اند که به دنبال درک حقائق قرآن و عمل به آن‌ها هستند، آیا این‌ها جلوه‌های ظهور نیست؟

نماز جمعه‌ها، راهپیمایی‌ها، جهادها و شهادت‌ها، احیاء مهدیه‌ها و جمکران، اقبال مردم به دعای ندبه و ... همه و همه نشان از یک خیزش عظیم و تحولی بی‌سابقه در تاریخ تشیع، و همه جلوه‌هایی از ظهور صغری است.⁽¹⁾

حضرت آیت‌اللّه حسن‌زاده آملی، در حضور مقام معظّم رهبری دوزانو نشسته، ایشان را مولی خطاب می‌کنند. آقا ناراحت شده، به علامه می‌فرمایند: «این کار را نکنید.»

علامه حسن‌زاده ابراز می‌دارند: «اگر یک مکروه از شما سراغ داشتم، این کار را نمی‌کردم.»⁽²⁾علامه حسن‌زاده آملی: «گوش‌تان به دهان رهبر باشد؛ چون ایشان گوش‌شان به دهان حجت بن الحسن «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است.»⁽³⁾

علامه حسن‌زاده آملی: «رهبر عظیم‌الشأن‌تان را دوست بدارید؛ عالمی، رهبری، موحدی، سیاسی‌ای، دین‌داری، انسانی، ربّانی‌ای، پاک منزهی، کسی که دنیا شکارش نکرده، قدر این نعمت عظمی را که خدا به شما عطا فرموده، قدر این رهبر، ولیّ وفیّ الهی را بدانید.

مبادا این جمعیت ما را، مبادا این کشور ما را، مبادا این کشور علوی را، این نعمت ولایت را از دست شما بگیرند.

خدایا! به حق پیامبر و آل پیامبر «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» سایه این بزرگ‌مرد، این رهبر اصیل اسلامی حضرت آیت‌اللّه معظّم خامنه‌ای عزیز را مستدام بدار.»⁽¹⁾

علامه حسن‌زاده آملی: «سینه خود را شکافتم، به هرجای آسمان رفتم این سید (خامنه‌ای) را دیدم. باید قنبر حضرت خامنه‌ای کبیر بود.»⁽²⁾

[علامه حسن‌زاده در صفحه اول کتاب خود - «انسان در عرف عرفان» - این کتاب را به رهبر معظّم انقلاب اهداء نموده، می‌نویسند:] «با سلام و دعای خالصانه و ارائه ارادت بی‌پیرایه جاودانه به حضور باهرالنور رهبر عظیم‌الشان کشور بزرگ جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت‌اللّه معظّم، جناب خامنه‌ای کبیر - متّع اللّه الاسلام و المسلمین بطول بقائه الشریف - این اثر نمونه دوران را، اعنی رساله «انسان در عرف عرفان» را به پاس تجلیل و تکریم و ابراز شادمانگی از نزول اجلال آن یگانه دوران در دارالسلام و الایمان شهر هزار سنگر آمل مازندران، از جانب خودم و از جانب همه شهروندان بزرگوار این بلد طیب و خطّه شهرستان آمل، بلکه از جانب همه فرزانگان گرامی و گران‌قدر استان مازندران، به پیشگاه مبارک آن ولیّ بحق که مصداق بارز رساله است با کمال ابتهاج و انبساط تقدیم می‌دارم و عزت و شوکت روز افزون آن قائد اسوه زمان را همواره از حقیقةالحقائق، خداوند سبحان مسألت دارم. یا ربّ دعای خسته دلان مستجاب کن.»⁽³⁾

آیت‌اللّه حسن رمضانی

⁽⁴⁾

آیت‌اللّه حسن رمضانی: یاد جبهه و جنگ به خیر! آن وقتی که در پادگان‌ها، پایگاه‌ها و قرارگاه‌ها، ریاضت‌کشان امت محمدی «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» را که به حق از همه چیز خود گذشته بودند، به چشم خود می‌دیدیم و مدعیان راستین ریاضت را از مدعیان دروغین آن باز می‌شناختیم. آن‌ها در همان چند روزی که در جبهه بودند، آن‌قدر اوج گرفته بودند که مرتاض خانقاه‌نشین، پس از سالیانی ریاضت کشیدن، به گرد آن‌ها نمی‌رسید.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حسن رمضانی: خیلی‌ها در این انقلاب اسلامی دخیل بوده‌اند، زندان رفته و شکنجه شده‌اند، شلاق خورده‌اند، ولی چند نفر از آن‌ها مانند حضرت امام و یاران باوفایش در تداوم و ماندگاری این انقلاب اثر داشته‌اند و هنوز هم که هنوز است، پایه های انقلاب بر دوش آن‌هاست و تا وقتی که یاد و خاطره آنها میان مردم باقی است، انقلاب و اهداف انقلاب پابرجاست.

همه این آثار و برکات به اخلاص، و پاکی اعمال و به اقتدار و استواری روح صاحبان این اعمال برمی‌گردد. در حقیقت به ریاضت و ورزیدگی کسانی برمی‌گردد که این کارها را آفریدند.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید حسن شالی

⁽¹⁾ ایشان در جریان انقلاب اسلامی ایران فعالانه شرکت داشت و با سخنرانی‌های خود در شهرهای مختلف و به راه انداختن راهپیمایی‌ها و اجتماعات گوناگون، به مبارزه با رژیم پهلوی برخاست.⁽²⁾

وی در سال 1358 ش، از سوی امام خمینی به امامت جمعه تاکستان و از سوی مردم استان قزوین به نمایندگی سومین دوره مجلس خبرگان برگزیده شد.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ حسن صافی

⁽⁴⁾ وی در جریان مبارزات مردم علیه رژیم پهلوی، همراه و همگام انقلابیون بود و در صدور اعلامیه و انجام راهپیمایی شرکت داشت.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه سید حسن طاهری خرم‌آبادی

⁽⁶⁾ برخی از اعلامیه‌ها و پیام هایی که آیت‌اللّه طاهری خرم‌آبادی در مسائل انقلاب و امام، امضاء نمودند از قرار ذیل است:

1- نامه جمعی از علماء و فضلای حوزه علمیه قم به امیرعباس هویدا - نخست وزیر - در خصوص تبعید امام.

2- اعلامیه استادان و فضلای حوزه علمیه قم درباره فاجعه خونین 19 دی قم.

3- اعلامیه جمعی از فضلای حوزه علمیه قم در خصوص فاجعه 29 بهمن تبریز.

4- نامه جمعی از علماء و استادان حوزه علمیه قم درباره حمله مزدوران رژیم شاه به منازل برخی از مراجع قم.

5- اعلامیه جمعی از علماء و روحانیان حوزه علمیه قم در مورد حمله مزدوران رژیم شاه به مردم مشهد و سایر شهرها.

6- اعلامیه جمعی از علمای حوزه علمیه قم درباره حوادث سیاسی ایران و چهلمین روز شهدای 17 شهریور.

7- اعلامیه جمعی از علماء و روحانیان تهران درباره توطئه رژیم شاه برای ایجاد تفرقه در میان ملت مسلمان ایران.

8- اعلامیه جمعی از استادان حوزه علمیه قم در خصوص تشکیل دولت نظامی غلام‌رضا ازهاری در 14 آبان 1357 و اوضاع ایران.

9- اعلامیه جمعی از استادان حوزه علمیه قم درباره توطئه های رژیم شاه.

10- اعلامیه استادان و فضلای حوزه علمیه قم در مورد کشتار وحشیانه رژیم شاه در تهران و سایر شهرها در اول محرم 1399ق.

11- اعلامیه جمعی از روحانیان تهران درباره فراخوانی مردم برای شرکت در راهپیمایی روزهای تاسوعا و عاشورا.

12- اعلامیه جمعی از علمای حوزه علمیه قم درباره روی کار آمدن دولت بختیار و اعلام عزای عمومی.

13- اعلامیه جمعی از روحانیان حوزه علمیه قم در خصوص جنایات ننگین عمّال شاه در شهرهای مختلف و فراخوانی مردم به راهپیمایی.

14- اعلامیه استادان و فضلای حوزه علمیه قم درباره خلع محمدرضا شاه از مقام سلطنت.

15- اعلامیه جمعی از روحانیان تهران درباره حادثه 13 آبان دانشگاه و تشکیل دولت نظامی.⁽¹⁾

برخی از مسؤولیت های بعد از انقلاب ایشان عبارتند از:

1- نمایندگی مجلس خبرگان رهبری.

2- نماینده امام در امور حج و زیارت.

3- نمایندگی امام در سپاه.

4- عضو شورای بازنگری قانون اساسی.

5- عضو هیأت رئیسه مجلس خبرگان.

6- امام جمعه موقت تهران.

7- عضو تشخیص مصلحت نظام.⁽²⁾

آیت‌اللّه میرزا حسن‌علی مروارید

⁽³⁾ ایشان روز دوازدهم فروردین سال 1342 ش همراه آیت‌اللّه شیخ مجتبی قزوینی و حسین وحیدی و میرزا جواد آقا تهرانی با ارسال تلگرام به آیت‌اللّه گلپایگانی ضمن بیان مراتب تأثر خود نسبت به حادثه دلخراش فیضیه، مخالفت خود را با سیاست‌های دینی و فرهنگی شاه اعلام نمودند.

شب 27 فروردین سال 1343 در پی آزادی امام خمینی و بازگشت ایشان از تهران به قم، آیت‌اللّه حسن‌علی مروارید همراه آیت‌اللّه حاج شیخ مجتبی قزوینی و آیت‌اللّه میرزا مهدی نوقانی و سید محمد مظلومی، فردوسی‌پور و سید عباس سیدان و متجاوز از 40 نفر از طلاب و بازاری‌های مشهد عازم قم شدند و در سپیده‌دم با امام خمینی دیدار نمودند.

در این دیدار آیت‌اللّه خزعلی سخنرانی نمود و عصر همان روز امام با علمای مشهد در منزل آیت‌اللّه خزعلی دیدار کرد.

با تبعید امام خمینی در 13 آبان 1343 به ترکیه - در پی اعتراض ایشان به کاپیتولاسیون - آیت‌اللّه مروارید همراه آیات حاج آقا حسن قمی، حاج شیخ مجتبی قزوینی، میرزا احمد مدرّس یزدی، میرزا جواد آقا تهرانی و حاج شیخ کاظم دامغانی و مدرسین برجسته دیگر حوزه، در منزل آیت‌اللّه العظمی سید محمدهادی میلانی حضور یافتند و پس از مذاکره و تبادل نظر، تصمیم جدّی برای مبارزه با رژیم و خنثی کردن سیاست‌هایش گرفتند ... .

آیت‌اللّه مروارید همراه میرزا جواد آقا تهرانی و شهید هاشمی‌نژاد در 19 خرداد 1354 در اعتراض به عملکرد رژیم و پشتیبانی از مبارزه حوزه قم و اعلان انزجار از دستگیری طلاب مدرسه‌های فیضیه و دارالشفاء، درس خود را تعطیل نمود ... .

در جریان انقلاب اسلامی سال 1357، ایشان عضو شورایی بود که در بیت آیت‌اللّه العظمی سید عبداللّه شیرازی در خصوص مسائل مهم سیاسی، اجتماعی و انقلابی تصمیم‌گیری می‌کردند.

ایشان در شمار کسانی بود که در راستای انقلاب اسلامی و تحقق نظام جمهوری اسلامی گام برداشتند و کم‌تر اعلامیه گروهی‌ای هست که در روزهای سرنوشت‌ساز انقلاب در مشهد از سوی علمای حوزه صادر شده باشد و نام و امضای ایشان در پای آن نباشد.

وی در حرکت‌های اعتراض‌آمیز علماء نیز در همه رویدادهای مهم مشارکت جدّی داشت.⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ حسن‌علی نجابت

⁽²⁾ آیت‌اللّه شیخ حسن‌علی نجابت از آغاز نهضت امام خمینی در کنار آیت‌اللّه شهید سید عبدالحسین دستغیب بودند.⁽³⁾

در دوران دفاع مقدس فرزندشان محمدحسین نجابت به درجه رفیع شهادت نائل آمد و از حوزه علمیه ایشان در شیراز 32 شهید و 27 مجروح تقدیم اسلام و انقلاب شد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه نجابت: «أئمه اطهار «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» معدن کلمات حقّ و رکن توحید و معرفت هستند، لیکن در مرتبه پائین تر آقای خمینی نیز چنین است، چراکه ایشان نائب حضرت ولی عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» می‌باشند.»⁽²⁾

آیت‌اللّه نجابت: «الآن درست است که خداوندِ جلیل به خمینی کمک کرده و مردم را نجات داده، لیکن الآن مردم باید سعی [و تلاش در انجام وظائف] کنند. الآن ... یک مقدار نور خدا بر نفوس و قلوب خورده است و نفوس و قلوب تا حدّی از خدا استفاده کرده، اما اگر سعی آقایان نباشد، آن وقت نعمت، قهراً مستدام نخواهد شد!»⁽³⁾

آیت‌اللّه نجابت: «خدایا! تو زیاد بفرما برای من ایمان خودت را. ایمان به چهارده معصومت «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» را. ایمان به خمینی‌ات را. ایمان به جمهوری اسلامی را و من را ثابت قراربده.»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه نجابت: «ای خدایی که بین خمینی و رجوی در عقل ما فاصله انداختی، تو به عقل ما فهماندی قرآن درست است، خاتم‌الانبیاء «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» درست است، چهارده معصوم «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» درست است، خمینی درست است، اما رجوی و ریگان و آمریکا باد هوا هستند؛ یعنی ظلمتِ خالی‌اند.

ای خدا! خمینی یک آدم است و آن ریگان کافر و نجس هم یک آدم است؛ ولیکن تو در عقل من و در عقل مؤمنین این‌طور قراردادی که ریگان پالونش کج است، دستش کج است، عقلش کج است، سرش و فکرش نیز کج است، اما خمینی عقلش راست است، دینش راست است، همه چیزش مرتّب ...

تو در عقل ما از همان بچّگی قراردادی که ظالم بد است، خمینی خوب است و ریگان بد است، خمینی خوب است و قرآن از همه بهتر است، أئمه طاهرین «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ»، خدای ربّ الأجلّ از همه بهتر است. این فرق را تو گذاشتی در عقل ما و الاّ اگر تو عقل ما را هدایت نمی‌فرمودی می‌گفتیم: خمینی یک آدم است، او هم یک آدم و حال آن‌که این‌طور نیست؛ در نظر حزب‌اللّه، ریگان و رجوی عقرب‌اند! زهر مارند! افعی هستند! خوک‌اند؛ اما خمینی، منصف است، ناطق است، مؤمن است، تمام درجه ایمان را دارد و حسب عقل ما تمام لوازم مسلمانی را دارد، عالم هم هست این را ما نفهمیدیم، بلکه تو در عقل ما این فرق را گذاشتی.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه نجابت: «چه کسی قلوب مردم را از این سگ (پهلوی) سابق یا از رجوی و بنی‌صدر برداشت؟

یعنی ابتداءً رجوی و بنی‌صدر این‌طور منفور نبودند؛ خدای جلیل بود که در قلوب وارد فرمود، مفرّق بین خمینی و رجوی، بین خمینی و بنی‌صدر، بین خمینی و بازرگان، خداست. این است معنای مفرّق بین نور و دیجور.»⁽²⁾

آیت‌اللّه نجابت: «آقای خمینی بینی و بین اللّه هم دانا است، هم عاقل است، هم خداشناس است، هم مفسّر قرآن است، هم فقیه است، هم مصلح است، هم نائب حضرت ولی عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است.»⁽³⁾

آیت‌اللّه حاج آقا حسن قمی

⁽⁴⁾ با شروع نهضت اسلامی مردم ایران و قیام روحانیت و مرجعیت، آن فقیه بزرگ نیز از مشهد به پا خاست و با اعلامیه‌ها و سخنرانی‌های توفنده و کوبنده‌اش رژیم شاه را به باد انتقاد گرفت و خانه‌اش هماره محل شور و گردهمایی مبارزان و مجاهدان و مخالفان رژیم بود تا آن‌که در 15 خرداد 1342 ش دستگیر و به تهران انتقال داده شد و پس از چند ماه زندانی بودن، به کرج

تبعید شد و تا سال 1357 ش (15 سال) در تبعید بود تا با پیروزی انقلاب اسلامی آزاد شد و به مشهد بازگشت.⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید حسن موسویان

⁽²⁾ حاج آقا موسویان از مردان سیاسی و پیرو خطّ امام «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» بود و در سال‌های 1342 و 1343 ش یکی از مبارزان سرسخت علیه رژیم طاغوت به شمار می‌رفت و بر اثر سخنرانی‌های تندی که علیه حکومت پهلوی کرد به مدت شش ماه به پادگان نظامی چهل دختر تبعید گردید.

وی در آنجا به علّت فضائل اخلاقی و حسن خلقی که داشت چنان با نظامیان مأنوس شد که در پادگان، نماز جماعت و مجلس وعظ و خطابه به راه انداخت و بنابر قول یکی از آن‌ها: «ایشان بر اثر سوابق مبارزاتی‌شان می‌بایست در تک‌سلول می‌بودند، ولی اکنون با اخلاق حسنه‌ای که دارند در میان ما می‌باشند.»

مدرسه علمیه موسی بن جعفر «عَلَیْهِمَا‌السَّلَامُ» که به سعی و اهتمام او ساخته شده بود و سرپرستی آن را برعهده داشت، در مشهد نخستین مدرسه‌ای بود که شهریه حضرت امام «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» را در ایام خفقان ستم‌شاهی می‌پرداخت و تنها مدرسه‌ای بود که از سوی ساواک مورد هجوم واقع گردید و نیز در اندک مدّتی تعطیل شد.⁽³⁾

آیت‌اللّه سید حسین بروجردی

⁽⁴⁾ حجت‌الاسلام محمدتقی فلسفی: مرحوم آیت‌اللّه بروجردی هنگامی که از دولت‌های وقت گله داشتند و دولت، کسی را برای رضایت خاطر ایشان به قم می‌فرستاد، بسیار صریح و با

صدای بلند می‌فرمود: «نمی‌پذیرم.»، به طوری که فرستاده دولت هم می‌شنید و می‌رفت و به رئیس دولت وقت گزارش می‌داد. دولت‌ها هم از طریق چند واسطه از ایشان علت را جویا می‌شدند و ایشان می‌فرمودند: «به خاطر این‌که دولت در فلان موضوع، روش‌های نادرستی در پیش گرفته است.»

همین برخورد، موجب می‌شد که دولت در کار خود تجدید نظر کند و موجبات رضایت خاطر ایشان را فراهم آورد.

غرض این‌که آن مرحوم در کمال صراحت حرف می‌زد و کاملا حق اسلام را رعایت می‌کرد. از حریم دین دفاع می‌نمود و هرجا فرصتی پیش می‌آمد، پیش‌روی می‌کرد.⁽¹⁾

حجت‌الاسلام محمدتقی فلسفی: یکی از مسائلی که خود از نزدیک دیدم این بود که در روز عید غدیر، تیمسار بختیار خدمت آیت‌اللّه بروجردی رسید.

بیرونی آیت‌اللّه بروجردی پر از جمعیت بود. ایشان هم در ایوان نشسته بودند و تکیه به یک ستون داده بودند. شاه او را فرستاده بود تا در جریان مبارزه با بهائی‌گری - که من از منبر مسجد شاه آغاز کرده بودم و از رادیو پخش شده بود - بگوید که: «نمی‌شود جلوی بهائی‌ها را گرفت و آن‌ها را غیر قانونی کرد؛ چون حامیان آن‌ها در اروپا و آمریکا به ما فشار می‌آوردند که به آن‌ها کار نداشته باشید»، آیت‌اللّه بروجردی هم از نفاق و دورویی دولت و سرسپردگی آن به استعمار حامی بهائیت بسیار ناراحت و دلگیر بودند!

در کنار معظّم له پله کوچکی بود. بختیار کلاهش را برداشت و نشست و دست ایشان را بوسید. آقا که او را دید ناراحت شد و رویش را برگرداند.

بختیار کمی عقب رفت و روی پله نشست. آیت‌اللّه بروجردی برگشت ببیند او کجا رفت، همین‌که دید در پشت سر ایشان روی پله نشسته است با عصبانیت فرمود: «بنشین زمین!» بختیار هم فورا نشست روی زمین.

این واقعه، صرف‌نظر از اهمیتی که برای نشان دادن بیزاری آیت‌اللّه بروجردی از دستگاه وقت داشت، به دلیل موقعیت و قدرت خاصی که شخص بختیار به عنوان فرماندار نظامی تهران داشت نیز واجد اهمیت زیاد بود!

بختیار فرماندار نظامی وقت تهران و معاون نخست وزیر در لباس نظامی و مدال‌های آویخته و اسم و رسمی که داشت، با این برخورد تند مرجع عصر، فکرش را بکنید که چه وضعی پیدا کرده بود!⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید موسی شبیری زنجانی: جناب آقای خوانساری، معروف به حاج شریفی از قول حاج احمد خادمی نقل می‌کردند: «زمانی که مراسمی برپا شده بود که از آتش تجلیل کنند و به اصطلاح جشنی گرفته بودند تا آتش‌پرستی را احیاء کنند، وقتی آقای بروجردی فهمیدند، بسیار ناراحت شدند و امر کردند تا با صدرالاشراف تماس بگیرم و شاه را ببینم و مطلب حضرت آیت‌اللّه را به شاه برسانم.

چون صدرالاشراف همیشه بین‌الطلوعین بیدار بود، خودم را با ماشین، بین‌الطلوعین به تهران و پیش صدرالاشراف رساندم و گفتم: می‌خواهم شاه را ببینم.

صدرالاشراف گفت: فردا (چون می‌دانست که برای چه کاری آمدم.)

گفتم: خیر، همین امروز باید شاه را ببینم و مطلب مهمی از طرف حضرت آیت‌اللّه باید به ایشان برسانم.

در هر صورت بعد از تماس‌هایی، قرارشد شاه را ببینم و در حدود ساعت نه صبح بود که شاه را ملاقات کردیم و شاه تازه از خواب بیدار شده بود و با لباس‌های خواب آمد. تا ما را دید، احوال آقای بروجردی را پرسید.

گفتم: ناراحت است.

شاه گفت: خوب پیرمرد است و طبیعی است.

گفتم: درست می‌فرمایی، اما غیر از پیری، ناراحتی دیگری دارد.

گفت: حتما بر اثر مشغلات زیاد است و ما هم وقتی کارهای زیادی داریم خسته می‌شویم.

گفتم: قضیه آتش، آقا را ناراحت کرده است.

گفت: آتش که چیزی نیست و ما هم می‌خواهیم شرکت کنیم.

گفتم: بله، حضرت آیت‌اللّه هم می‌دانند که آتش چیزی نیست، اما می‌فرمایند: این‌ها در خارج از کشور تبلیغ می‌کنند که آتشی را که پیامبر اسلام هزار و چهارصد سال پیش خاموش کرده است، شاه دوباره روشن کرد!

شاه قدری فکر کرد و گفت: بگوئید من نمی‌روم. و بعد از چند لحظه دستور داد که: بگوئید مراسم را ملغی کنند.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ علی صافی گلپایگانی: مرحوم آیت‌اللّه بروجردی در برابر شاه از موضع قدرت برخورد می‌کردند. من شاهد برخوردهای ایشان با شاه بودم. آن مرحوم در برخورد با شاه، بین او و دیگران تفاوتی نمی‌گذاشت.

از باب نمونه: شاه از سفر خوزستان برمی‌گشت، به راه آهن قم که رسیده بود، برای ملاقات با آیت‌اللّه بروجردی توقف کرده بود. به آیت‌اللّه بروجردی خبر رسید که شاه، خواهان ملاقات با شماست.

ایشان در کمال بی‌اعتنایی فرمودند: «حتما می‌خواهد همان‌طور که چند تا عکس با زنش در این مسافرت گرفته است، بیاید با من عکس بگیرد.»

این نوع برخورد را آیت‌اللّه بروجردی حتی با رضا خان هم داشت. من در یک ملاقاتی که ایشان با شاه داشت، وقتی دیدم خیلی عادی مثل برخورد با سایر مردم، با او رفتار کرد، به ایشان عرض کردم: این برخورد شما ارادت ما را به شما بیشتر کرد.

فرمودند: «من با پدرش که قدرتمند تر از این بود و آن وقت‌ها من هم این قدرت را نداشتم، همین‌طور برخورد می‌کردم، این که جای خود دارد.»

در توضیح فرمود: «من از سفر حج که برمی‌گشتم برای زیارت به عتبات رفتم. آیات نجف جمع شدند و به من فرمودند: اوضاع در ایران چه‌گونه است؟ آیا می‌شود علیه رضا خان کاری کرد؟

در هر صورت آن جلسه لو رفته بود. وقتی به مرز ایران وارد شدم، دستگیرم کردند و به تهران آوردند و در پادگان بازداشت کردند.

رضا خان آمد با من ملاقات کند. برای هر دوی ما نیمکت گذاشتند نشستیم. من برای اینکه بفهمانم تحت تاثیر قدرت و مقام او قرارنگرفته‌ام، دستم را گذاشتم روی لبه نیمکت و به آن تکیه دادم. او حرف‌هایش را زد و مطالبی رد و بدل شد.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ علی صافی گلپایگانی: یک وقتی آیت‌اللّه بروجردی به اقبال - نخست وزیر - فرموده بودند: «پدر محمدرضا بی‌سواد بود، ولی یک مقدار شعور داشت، اما این (محمدرضا شاه) شعور هم ندارد و چیزی ملتفت نمی‌شود.»⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ محمد کلباسی: آیت‌اللّه بروجردی در مسائل سیاسی دخالت می‌کرد و بر این باور بود که عموم طلاب باید به درس و بحث بپردازند؛ یعنی حوزه، محیط علمی باشد و تنها بزرگان حوزه در امور سیاسی دخالت کنند.

می‌دانید در آن اوائل، شاه گاهی به دیدن آیت‌اللّه بروجردی می‌آمد و حضرت آیت‌اللّه بروجردی به وی تذکراتی می‌داد و یا با نگاشتن نامه، تذکرات لازم را به دستگاه حکومتی می‌داد.

به یاد دارم در جلسه‌ای در محضر ایشان بودیم که به فرزندشان حاج سید محمدحسن گفتند: نامه‌ای را که به شاه نوشته‌ام و پاسخی که وی داده، بیاور.

آن‌گاه رو به جمع کردند و با ناراحتی گفتند: «مردم خیال می‌کنند من در اوضاع مملکت دخالت نمی‌کنم و متوجه امور نیستم! کاملا متوجه اوضاع هستم و اقدامات لازم را انجام می‌دهم، ولی مردم خبر ندارند.»⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ لطف‌اللّه صافی گلپایگانی: زمانی که بنا شد آیت‌اللّه کاشانی را محاکمه کنند، آیت‌اللّه بروجردی اجازه ندادند و گفتند: «آقای کاشانی اقرار کرده است که به دستور وی رزم‌آرا به قتل رسیده است. فقیه می‌تواند مطابق استنباط و اعتقادش حکم کند و نباید برای این حکمش محاکمه شود.»

از این‌رو آن‌قدر پافشاری کردند، که از محاکمه آیت‌اللّه کاشانی جلوگیری کردند.

رژیم گفته بود: «محاکمه کنیم، ولی مجازات نمی‌کنیم.» باز هم آیت‌اللّه بروجردی راضی نشده بودند.

روی همین اقدام، هنگامی که آیت‌اللّه کاشانی از حبس آزاد شد، تلگرامی به آیت‌اللّه بروجردی زد و بسیار تشکر کرد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ مجتبی عراقی: آیت‌اللّه بروجردی سیاست خوبی داشتند؛ یعنی گاه‌گاهی بعضی از مطالب را در داخل که چند نفر آن‌جا بودند به عنوانتعرض و اوقات تلخی بیان می‌کردند و این به گوش مقامات دولتی می‌رسید و آن‌ها از ترس آقا، ترک می‌کردند؛ از جمله: وقتی که می‌خواستند تقسیم اراضی کنند، یادم هست که یک روز ظاهرا قائم مقام الملک (قائم مقام رفیع) خدمت ایشان برای استجابه تقسیم اراضی آمد و ایشان جواب رد داده بودند، و مؤکّداً در جلسه استفتاء فرمودند: «اگر این‌ها می‌خواهند این کار را انجام بدهند، گذرنامه مرا آماده کنند تا من از این مملکت بیرون بروم.» که در نتیجه هم حرف طرح تقسیم اراضی از بین رفت، ولی به محض رحلت آقای بروجردی تقسیم اراضی شروع شد و حلال و حرام، خوب و بد، زشت و زیبا مخلوط شدند.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ محمدعلی اراکی: ابتدای کار مرحوم آیت‌اللّه بروجردی، محمدرضا پهلوی آمد منزل آقای بروجردی و در اتاق ایشان نشسته، خیلی هم گرم گرفتند و چای خوردند و بسیار می‌گفت: «من مطیع شما هستم.» و خلاصه در باغ سبزی نشان دادند، اما بعدش دیدیم چه‌گونه رفتار کردند!

تا وقتی آقای بروجردی حیات داشتند از ایشان می‌ترسیدند.

محمدرضا همان اول کارش آمد و گفت: «حاج آقا! تقسیم اراضی را این‌طور می‌خواهم بکنم.» و آقا خیلی سخت به او گفتند: «تو نمی‌توانی این کار را بکنی. بدون اجازه حاکم شرع حق دخل

و تصرف در املاک را نداری. کار را سخت نکن که مردم به جنبش بیایند و شاهی‌ات را از بین ببرنند، شاید به جمهوری مبدل شود. دست بردار.»

اما پس از آقای بروجردی آنچه را در خیال داشت انجام داد و خیلی هم خراب کرد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه میرزا غلامحسین جعفری همدانی: مرحوم آیت‌اللّه بروجردی مرد باهوش و شجاعی بود، از نظر شجاعت، ایشان حسینی بود. خیلی آدم نترسی بود. در جریان لوایح ششگانه که آیت‌اللّه بروجردی مخالفت کرده بود، شاه قائم مقام رشتی و صدرالاشراف را می‌فرستد قم خدمت ایشان که بگویند: «دخالت در این امور شأن شما نیست.»

آیت‌اللّه بروجردی در پاسخ می‌فرمایند: «به شاه بگویید: کاری نکنید که عصایم را بردارم و عمامه‌ام را سر بگذارم و تاج و تختش را ویران کنم!»

صدرالاشرف گفته بود: «این را که نمی‌شود به شاه گفت و رابطه بین دو شخصیت بزرگ به هم می‌خورد!» از این‌رو به شاه می‌گویند: «حضرت آیت‌اللّه بروجردی گفتند: اعلی‌حضرت شاه مملکت است.»

شاه با عصبانیت گفته بود: «پس سید باید سر جایش بنشیند و در این امر دخالت نکند.»

قائم مقام گفته بود: «آقا! ایشان این‌طور نگفته است. ما نخواستیم بین شما و ایشان را به هم بزنیم، بلکه حرف ایشان این بود که: شاه کاری نکند که عصایم ...»

شاه ترسیده بود و گفته بود: «من مقلد ایشان هستم.»⁽²⁾

حجت‌الاسلام سید عباس مهری: من در محضر مرحوم آیت‌اللّه بروجردی بودم که نماینده‌ای از طرف دولت به حضور ایشان رسید و موافقت ایشان را با موضوعی که دولت در دست اجرا داشت خواستار شد.

آیت‌اللّه بروجردی فرمودند: «پاسخ را بعد از مشاوره و تبادل نظر با بعضی از علماء به دولت ابلاغ خواهم کرد.»

من به فکر افتادم که آقای بروجردی در این‌گونه امور با کدام یک از علمای قم مشورت می‌کند؟

دیری نپائید که دیدم امام خمینی بنا به درخواست مرحوم آیت‌اللّه بروجردی به آن‌جا آمدند و به اتفاق آن مرحوم به اتاق دربسته‌ای رفته، به گفت و گو نشستند و ساعتی بعد مرحوم بروجردی نظر خویش را برای دولت فرستادند.⁽¹⁾

مرحوم آیت‌اللّه بروجردی علاوه بر آن‌که در امور مهم سیاسی با امام خمینی مشورت و تبادل افکار می‌کردند، گاهی نیز از ایشان دعوت به عمل می‌آوردند که در گفت و گویی که با مقامات دولتی درباره امر مهمی داشتند شرکت نماید و به طور مستقیم از جانب ایشان با نماینده دولت و مقامات دولتی گفت و گو کند.

در مورد یکی از مواد قانون اساسی که رژیم می‌خواست تغییر دهد و به منظور جلب موافقت مرحوم آیت‌اللّه بروجردی، دکتر اقبال را به حضور ایشان فرستاده بود، امام خمینی بنا به درخواست آن مرحوم در آن نشست شرکت کرد و رسما با دکتر اقبال گفت و گو نمود و سرانجام با لحنی تند و قاطعانهاظهار داشت که: «ما به شما اجازه چنین چیزی که سبب تغییر و تبدیلی در قانون موضوعه این کشور خواهد شد و به دولت فرصت خواهد داد که هر وقت و هر طور که سیاست و منافع او اقتضاء می‌کند در قانون اساسی دست ببرد و طبق امیال و اغراض خود قانونی را ملغی و قانون دیگری را جعل نماید، نمی‌دهیم.» و بدین صورت توطئه رژیم را خنثی ساخته، از دستبرد به قانون اساسی جلوگیری به عمل می‌آورد.⁽²⁾

آیت‌اللّه محمد فاضل لنکرانی: آیت‌اللّه بروجردی دستور داده بودند یک منشی معمم و خوش‌خط برای‌شان پیدا کنند. پس از گشتن بسیار، فردی را پیدا کرده و خدمت‌شان معرفی کرده بودند.

فرموده بودند: «بیاید تا من از نزدیک او را ببینم.»

وقتی این شخص خدمت آیت‌اللّه بروجردی می‌رسد امام خمینی هم آن‌جا حضور داشتند. این آقا در آن جلسه، بالادست امام می‌نشیند. بعد که آن شخص رفته بود، حضرت آیت‌اللّه بروجردی فرموده بودند: «من این منشی را نمی‌خواهم.»

وقتی علت آن را پرسیده بودند، فرموده بودند: «کسی که بالادست حاج آقا روح‌اللّه بنشیند به درد من نمی‌خورد.»

این بیان‌گر شدت احترام ایشان به حضرت امام بود.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حاج آقا حسین خادمی

⁽²⁾ آن فقید سعید از ارکان مبارزه مردم اصفهان علیه رژیم پهلوی بود و به ویژه در جریان قیام 15 خرداد از مرجعیت و مبارزه امام، حمایت های شجاعانه و بی‌دریغی داشت، و ساواک نسبت به فعّالیّت های ایشان علیه رژیم، از حساسیت بالایی برخوردار بود.

در واقعه 5 ماه رمضان 1397 ق منزل ایشان در چهارباغ پایین، کانون نهضت مردم اصفهان علیه رژیم بود و با حمله مأموران رژیم، تعدادی از انقلابیون در حوالی منزل ایشان به شهادت رسیدند.⁽³⁾

در دوران مبارزه نهایی برای سرنگونی حکومت پهلوی، منزل ایشان سنگر مبارزه، و إمضای ایشان در صدر إمضاها، و موقعیّت ایشان، زبان‌زد عامّ و خاص در تمامی شهر‌های ایران، و أحیاناً در خارج از کشور بود.⁽⁴⁾

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مردم اصفهان ایشان را به عنوان نماینده خود در مجلس خبرگان بررسی قانون اساسی و سپس مجلس خبرگان رهبری برگزیدند.⁽⁵⁾

در جریان جنگ ایران و عراق نیز ایشان در پشتیبانی از رزمندگان و تشویق مردم در کمک به جبهه های نبرد تلاش فراوانی داشت.⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید حسین رودباری

⁽²⁾ وی در جریان مبارزات مردم گیلان از سال 1342 ش همراه سایر مردم و روحانیان نقش ارزشمندی در بیداری و آگاهی مردم ایفاء نمود.⁽³⁾

او به حمایت از انقلاب اسلامی و امام خمینی به تشویق مردم برای حضور در میدان‌های گوناگون و مقابله با عناصر ضدّ انقلاب از هیچ تلاش و کوششی دریغ نورزید.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شیخ حسین شب‌زنده‌دار

⁽⁵⁾ در سال‌های خفقان (1342 به بعد) شاخص ترین فردی که امام خمینی و نهضت او را در جهرم به مردم معرفی کرد، آقای شب‌زنده‌دار بود.

ساواک و عوامل رژیم طاغوت در جهرم نیز به سه نفر از آقایان، آیت‌اللّه سید ابراهیم حق‌شناس، آیت‌اللّه سید حسین آیت‌اللّهی و آیت‌اللّه شیخ حسین شب‌زنده‌دار حساسیت ویژه داشت.

آیت‌اللّه شب‌زنده‌دار هم‌چون دیگر استادان و فضلای برجسته حوزه، اعلامیه‌ها و بیانیه‌هایی را که علیه رژیم و به حمایت از امام و نهضت صادر و منتشر می‌شد، امضاء می‌کرد و نیز در نامه‌ها و اطلاعیه‌هایی که از سوی طلاب و فضلای شیراز و استان فارس مقیم قم برای امام و یا دفاع از ایشان نگاشته و ارسال و منتشر می‌گردید، نام و امضای ایشان به چشم می‌خورد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حاج آقا حسین فاطمی قمی

⁽²⁾در سال 1340 ق در عید نوروز، دژخیمان رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه حمله کردند و طلاب را زدند و از بام مدرسه به زیر انداختند و عده‌ای را شهید و مجروح کردند و عده‌ای را نیز دستگیر نمودند! در همان ایام بود که جرقه انقلاب زده شد. شروع حرکت حضرت امام و ایجاد جوّ رعب و وحشت در قم باعث شد که مسافرت‌ها به قم بسیار کم شود و عید آن سال، قم بسیار خلوت شد.

یکی از کسانی که مرید حاج آقا حسین فاطمی بود و مسافرخانه داشت و از جوّ حاکم بر قم ضرر مالی دیده بود، به خدمت حاج آقا حسین فاطمی آمد و از امام گلایه کرد که: «کار آقای خمینی خوب نیست» و ابراز ناراحتی کرده بود که: «تخت های من با شبی دویست تومان کرایه خالی مانده است.»

حاج آقا حسین فاطمی از گفته های وی متأثر شده بود و در سخنرانی شب جمعه در منبر از امام انتقاد تندی کرد و گفت: «معلوم نیست کار شما درست باشد؟ چه کار دارید به این مردم؟ چه کار دارید به این دولت؟»

نزدیک محرّم بود و حاج آقا حسین فاطمی به مشهد مقدس رفتند. پس از بازگشت به قم عده‌ای از دوستان به دیدارشان آمدند.

ایشان فرمودند: «شب اول که وارد مشهد شدیم، در خواب دیدم که حضرت رضا «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» نشسته‌اند و طرف راست ایشان آقای خمینی نشسته وطرف دیگر هم من نشسته بودم. امام رضا «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» در عالم خواب رو کردند به من و به امام اشاره کردند و فرمودند: این مجاهد فی سبیل‌اللّه است، و این جمله را دو سه بار تکرار کردند و ما از خواب بیدار شدیم.»

پس از آن رؤیای صادق، حاج آقا حسین فاطمی در قم فرستادند منزل امام که به دیدارشان بیایند، چون خودشان پیر بودند و نمی‌توانستند به خدمت امام بروند. حضرت امام نیز با حاج آقا مصطفی خمینی به منزل ایشان رفتند و ایشان خیلی به امام ابراز محبت کردند و از آن روز به بعد یکی از پشتیبانان حضرت امام بودند و درباره حرکت امام تشویق و ترغیب می‌کردند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ حسین لنکرانی

⁽²⁾ آیت‌اللّه لنکرانی با اینکه از نظر سنی حدود دوازده سال از امام بزرگ تر بود و چندین سال سابقه مبارزاتی داشت، ولی به شدّت تحت تأثیر شخصیت علمی، اخلاقی و انقلابی امام قرارداشت و شیفته او بود.

در طول دوران ستم‌شاهی و همچنین پس از پیروزی انقلاب، خیلی‌ها تلاش کردند تا از عشق و علاقه او نسبت به حضرت امام بکاهند، اما وی تنها با این جمله کوتاه که «اگر آسمان هم زمین بیاید، من به این سید بزرگ ایمان دارم» آنها را به جای خود می‌نشاند ... .

پس از تبعید امام به ترکیه و نجف نیز این ارتباط همچنان استمرار پیدا کرد. در یکی از گزارش‌های ساواک چنین آمده است:

«شیخ حسین لنکرانی در یک مذاکره خصوصی به شیخ حسین راستی کاشانی اظهار نموده است: هر موقع به مکه مسافرت نمودی و به نجف رفتی، از طرف من این شعر را برای آقای خمینی بخوانید:

من ای صبا ره رفتن به کوی دوست ندانم ***

تو می‌روی به سلامت، سلام ما برسانش

و اضافه نمود: به آقای خمینی بگویید: با اوضاع و احوال فعلی به ایران نیاید و اصرار نمود: جمله را تفسیر نکنید و عین عبارت را بگویید.

نظریه منبع: ... امکان دارد رمزی در بین باشد.»⁽¹⁾

از مجموع اسناد و گزارش‌های ساواک به وضوح پیداست که به خاطر مبارزات بی‌امان آیت‌اللّه لنکرانی با رژیم ستم‌شاهی، از همان سال‌های آغازین سلطنت محمدرضا شاه، رفت و آمد و فعّالیّت‌های وی به وسیله مأموران امنیتی ساواک همواره زیر ذره‌بین مراقبت قرارداشته، اغلب مذاکرات و اظهارات وی در منزل و جاهای دیگر ضبط و گزارش شده است.

او از همان روزهای نخستین انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی، در همه عرصه‌ها مانند ماجرای انجمن‌های ایالتی و ولایتی، رفراندوم و انقلاب سفید شاه و ... حضوری حماسی و مستمر پیدا کرد. وی در قیام 15 خرداد 1342 ش به اتهام تحریک مردم، دستگیر و روانه زندان شد.

آیت‌اللّه لنکرانی در این مرحله، مدتی با اندیشمندانی مانند شهید آیت‌اللّه مطهری هم‌سلول بود و این متفکر توانا را به شدّت تحت تأثیر شخصیت اخلاقی، عرفانی و انقلابی خود قرارداد.

او با روحانیون انقلابی مانند آیت‌اللّه شهید سعیدی ارتباط مستمر و جلسه هفتگی داشت. شهید سعیدی نیز به توصیه و تأکید امام خمینی ملزم شده بود که وجود شیخ را مغتنم شمارد و از محضرش استفاده کند.

وقتی آیت‌اللّه سعیدی در تاریخ 20/3/1349 ش توسط رژیم به طرز فجیعی به شهادت رسید، آیت‌اللّه لنکرانی بسیار افسرده‌خاطر و متأثر شد. او برای بزرگداشت مراسم آن روحانی شهید در تهران و قم کوشید و در جهت اجلال مقام والای دوست مذکور، اعلامیه‌هایی پخش کرد؛ به طوری که ساواک وقتی از موضوع آگاه شد، اوّل به وی اخطار کرد و بعد از احساس خطر جدّی، در واکنش به آن، اقدام به تنظیم اعلامیه‌ای تحت عنوان دین و عوام‌فریبی علیه ایشان کرد.

این اعلامیه که با امضای جعلی جمعی از روحانیون تهران منتشر گردید، این عالم مجاهد را کمونیست و توده‌ای معرفی کرد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه لنکرانی: «من آقای خمینی را بالا تر از مرجع می‌دانم. او ولیّ أمر است.»⁽²⁾

آیت‌اللّه لنکرانی: «آقای خمینی مقامش بعد از أئمه معصومین «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» قراردارد و تالی‌تلو معصوم «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است.»⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ حسین محمدی لائینی

⁽⁴⁾ آیت‌اللّه لائینی در زمان طاغوت که کشور در خفقان و رعب و وحشت بود و کسی جرأت به زبان آوردن نام مبارک امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» را نداشت، علناً و در اجتماعات مختلف از حضرت امام پشتیبانی می‌کرد و دائماً خطر انحطاط جامعه را به مردم گوش‌زد می‌کرد.

او در قیام های مردمی علیه رژیم منحوس و فاسد پهلوی همواره پیش‌رو بود، تا آن‌جا که طلایه‌دار دسته های تبلیغی بود.

ایشان گرچه به خاطر حمایت از امام با مشکلاتی رو به رو می‌شد، اما هیچ‌گاه حاضر نمی‌شد دست از حمایت او بردارد.

آیت‌اللّه محمدی در اولین مجلس ختم حاج آقا مصطفی خمینی در مازندران که توسط خود وی تشکیل شده بود، شرکت کرد و اعتنایی به تهدیدات مقامات امنیتی نکرد.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه محمدی در طی 8 سال دفاع مقدس، با جان و مال خویش از رزمندگان اسلام دفاع کرد. وی با حضور در خط مقدم جبهه های نبرد حق علیه باطل و پوشیدن لباس پرافتخار بسیجی، باعث ایجاد روحیه، امید و پشتکار در دل دریادلان بسیجی شد.⁽¹⁾

وی پس از پیروزی انقلاب، دو بار از سوی مردم به نمایندگی استان مازندران در مجلس خبرگان انتخاب گردید و تا پایان عمر بر این سمت بود.⁽²⁾

آن بزرگوار بسیار به حضرت امام و رهبر عظیم‌الشان انقلاب علاقه و ارادت داشت و با تمام وجود از حضرت امام و مقام معظّم رهبری حمایت و دفاع می‌کرد.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ حسین مظاهری

⁽⁴⁾ آیت‌اللّه مظاهری در خصوص فعّالیّت‌های سیاسی - اجتماعی خود می‌گوید: «از الطاف الهی نسبت به بنده این بود که از همان آغاز ورود به قم، در محضر حضرت امام بودم. ایشان مرا به شاگردی پذیرفتند. بودن من در خدمت حضرت امام، خواه‌ناخواه، مرا در مسیر حرکت سیاسی - انقلابی امام قرارداد.

بنده و جمعی از دوستان از همان سال 1341 - 1340 ش در خدمت انقلاب بوده‌ایم و تاکنون هم به لطف الهی توانسته‌ایم به اندازه وسع خود، از این انقلاب و نظام حمایت کنیم.

بنده، قبل از انقلاب و در زمان مبارزه، در تشکیل برخی جلسات مهم و برنامه‌ریزی و همچنین امضاء و انتشار اطلاعیه‌ها و بیانیه‌های علماء در دفاع از حضرت امام و علیه نظام طاغوت، و همچنین بعد از انقلاب، با انجام فعّالیّت‌های حوزوی و حضور مستمر در جامعه مدرسین و تصمیم‌گیری‌های این جامعه محترم در مقاطع و مسائل حساس، سعی کرده‌ام در خدمت نظام اسلامی باشم.» ...

آیت‌اللّه مظاهری در کارنامه سیاسی - اجتماعی که از سال 1340 ش شروع می‌شود، حضوری مخفی و فعال داشته است. حضور سیاسی - اجتماعی ایشان با امضایی آغاز می‌شود که در ذیل نامه اعتراض‌آمیزی ثبت شده است که با جمعی از علماء و محصلان اصفهانی در حوزه علمیه قم خطاب به امیرعباس هویدا (نخست‌وزیر وقت) در مورد ادامه تبعید امام خمینی در تاریخ 26/12/1343 نوشته‌اند.

در سال 1344 ش هم به اتفاق جمعی از استادان حوزه علمیه قم، هجوم مأموران رژیم شاه به حرم مطهر حضرت معصومه «عَلَیْهَا‌السَّلَامُ» در آستانه سال نو را محکوم کردند.

در تاریخ 12/1/1344 ش در خصوص استعلام از وضعیت امام خمینی در بازداشتگاه شاه، طی ارسال نامه‌ای از نخست‌وزیر (هویدا) می‌خواهند که عموم مردم را فورا از وضع حال و محل اقامت ایشان آگاه بگرداند.

در تاریخ 30/8/1344 ش همراه جمعی از علمای حوزه علمیه قم، نامه‌ای اعتراض‌آمیز درباره تبعید حضرت امام خمینی به ترکیه، به هویدا و دیوان عالی کشور ارسال کردند ... .

در فروردین 1345 ش هم با ارسال نامه‌ای درباره بازداشت جمعی از فضلای حوزه علمیه قم، اعتراض خود را ابراز داشتند. در پی این نامه، تلگرامی به زندان قزل‌قلعه فرستادند و زندانیان انقلابی را مورد تفقد قراردادند ... .

در تاریخ 22/10/1356 ش درباره فاجعه خونین 19 دی در قم، با صدور اعلامیه‌ای مراتب انزجار خود را از این اعمال وحشیانه ابراز داشت ...

آیت‌اللّه مظاهری در عکس‌العمل به فاجعه أسف‌انگیز 29 بهمن در تبریز و کشتار بی‌رحمانه مردم مسلمان این شهر توسط مأموران شاه، در اطلاعیه چند صفحه‌ای، انزجار خود را نسبت به قتل‌عام مردم ابراز داشت و در کنار دیگر اعاظم حوزه علمیه قم، ضمن محکوم کردن این اعمال وحشیانه و ضدّ اسلامی، حمایت و پشتیبانی خود و مراجع عالی‌قدر را از مردم انقلابی و باایمان تبریز اعلام داشت ... .

همچنین بعد از فاجعه کشتار مردم شهر یزد، در تاریخ 16/1/1357 ش در نامه‌ای که به اتفاق جمعی از علماء و استادان حوزه علمیه قم به محضر آیت‌اللّه صدوقی ارسال کردند، ضمن

[تبریک و] تسلیت به مناسبت شهادت جمعی از مردم انقلابی یزد، پایمردی و مقاومت مردم یزد در مقابل جنایات رژیم شاه را ستودند و پیروزی آنان را از خدای سبحان خواستار شدند.

در خصوص اوضاع کلی ایران و برای آشنا نمودن مردم با اخبار جاری و حوادثی که بعد از اهانت روزنامه اطلاعات در 17 دی 1356 به مرجع عظیم‌الشان حضرت امام خمینی رخ داد، آیت‌اللّه مظاهری با صدور اطلاعیه‌ای در تاریخ 12/1/1357 ش مسائل سیاسی اعم از حمله ساواک و نیروهای گارد شاهنشاهی به حوزه‌های علمیه، مغازه‌های مردم، ضرب و شتم زوّار حرم حضرت معصومه «عَلَیْهَا‌السَّلَامُ»، حملات زمینی و هوایی در تبریز به مناسبت برگزاری چهلم شهدای قم و همچنین اخبار برگزاری چهلم شهدای تبریز در شهرهای زنجان، اصفهان، شیراز، مشهد، یزد، جهرم، گرگان، ساری، کاشان، قم، آذربایجان، تهران، و مراسم سوگواری مردم و برپایی مجالس ترحیم برای شهیدان را به گوش مردم رسانید.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حسین مظاهری: ای بسیجیان عزیز که بار سنگین جنگ بر دوش شما است! ای سربازان گمنام! مواظب باشید که نزد پیغمبر و امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» نیز جزء گمنامان باشید. هیچ افتخاری بالا تر از این نیست که روز قیامت گفته شود: «بسیجی، سرباز گمنام ولیّ اللّه الأعظم امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است.»

بس افتخار بزرگی است که روز قیامت بسیجی را به صف محشر بیاورند و او را سرباز امام خمینی معرفی کنند. آری، روز قیامت ارتشیِ شهید را که به صف محشر می‌آورند، همه جا نورانی و معطر می‌شود! همگان تعجب‌زده، خیره‌خیره نگاه می‌کنند و می‌پرسند: «چه شده است؟!»

خطاب می‌رسد که: «یک سرباز اسلام، یک سرباز گمنام وارد شده است» و مگر افتخاری بالا تر از این هست؟⁽²⁾

از جمله مسؤولیت‌های ایشان پس از پیروزی انقلاب مبارک ایران: عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مدرس حوزه‌های علمیه قم و اصفهان، ریاست حوزه علمیه اصفهان، نمایندگی مجلس خبرگان رهبری در دو دوره دوم و سوم از استان اصفهان بوده است.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حسین مظاهری: امام خمینی احیاگر دین اللّه و برافرازنده پرچم پرافتخار رسول‌اللّه «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» در جهان گشت. اسلام عزیز را حیات و رونقی تازه بخشید و بر امت مسلمان روحی نو دمید. حماسه عاشورا را دوباره زنده ساخت و رایت سرفراز اباعبداللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را بر فراز این ملک برافراشت. او که معرف و مروّج اسلام ناب محمدی «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» بود و افشاگر و رسواکننده اسلام زشت آمریکایی. برپا کننده نماز الهی بود و زنده‌کننده حج ابراهیمی. جهاد را معنی‌ای تازه بخشید و عدالت علی «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را روایتی نو فرمود.

معلم و مظهر اخلاق بود و مربی نفوس مشتاق؛ عارف باللّه بود و جانشین به حق بقیة‌اللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ». یاور مستضعفان بود و کوبنده مستکبران؛ پناه بیچارگان بود و درهم شکننده جباران؛ عزت‌بخش مؤمنان بود و خوارکننده منافقان. اسلام به عزّ او عزیز گشت و کفر به یمن نفس قدسی‌اش به حضیض افتاد ... .

اینک خداوند بزرگ را سپاس می‌گوئیم که پرچم برافراشته شده به دست مبارک او به ید قدرت و نیروی درایت شاگرد مخلص و برومندش رهبر معظّم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای همچنان در اهتزاز می‌باشد. و امید است که به لطف پروردگار متعال و به برکت وجود این گوهر ارزنده آرمان‌ها و اهداف مقدس آن رهبر فقید محقق گردد. إِن شاء اللّه.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ حسین نجفی اهری

⁽¹⁾ ایشان در جریان نهضت اسلامی در سال 1343 ش در اعتراض به بازداشت امام خمینی به تهران رفت و در جمع علمای معترض، بازداشت شد و به حمایت قاطع از رهبر کبیر انقلاب پرداخت ... .

معظّم له انس و الفت و علاقه زیادی به حضرت امام «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» داشت. از نزدیک با ایشان در ارتباط بود و از حرکت‌های آن رهبر فرزانه قاطعانه پشتیبانی می‌کرد.

در سال 1343 ش که حضرت امام سخنرانی تاریخی و افشاگرانه خود را نسبت به جنایات رژیم سفّاک پهلوی و قرارداد ننگین کاپیتولاسیون (مصونیت قضایی بیگانگان!) ایراد فرمود و به دستگیری و بازداشت ایشان انجامید، مرحوم آقا نجفی اهری، شبانه اعلامیه‌ای صادر نمود و ضمن محکوم کردن دستگیری حضرت امام، مردم را دعوت به قیام کرد و مهاجرت خود را به تهران به اطلاع عموم رساند.

اعلامیه‌های حاج شیخ شبانه در کوچه و بازار نصب شد و صبح آن روز شور و غوغای عجیبی بین مردم به راه افتاد! آقا نجفی اهری در مقابل صفوف به هم فشرده مردم تا دروازه شهر اهر حرکت کرد و از آنجا با بدرقه مردم به همراهی آیت‌اللّه سید جعفر بنی‌هاشمی اهری جهت اعتراض به بازداشت حضرت امام «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» به تهران عزیمت کرد و به مجمع بزرگ روحانیان طراز اول ایران (حضرات آیات عظام: گلپایگانی، مرعشی نجفی، میلانی، پسندیده، شهیدین صدوقی و دستغیب و ...) که در باغ ملک تشکیل شده بود پیوست. آنان مدت پانزده شبانه‌روز مشغول برنامه‌ریزی جهت آزادی حضرت امام بودند و اعلامیه‌های کوبنده‌ای در همین زمینه صادر می‌کردند ... .

همه روزه نماز جماعت به امامت آقا نجفی اهری برگزار می‌گردید تا اینکه یک شب به طور ناگهانی برق منطقه خاموش شد و در تاریکی، چهار جیپ ارتشی وارد باغ شدند و آقا نجفی اهری را دستگیر و به ساوک انتقال دادند. پس از بازجوئی‌های انجام شده، معظّم له را چشم‌بسته به تبریز فرستادند و بالأخره پافشاری روحانیان و مردم موجب آزادی حضرت امام

«قُدِّسَ‌سِرُّهُ» شد و امام بعد از آزادی، طی تلگرام جداگانه‌ای از آقا نجفی اهری تشکر و قدردانی کرد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حسین نوری همدانی

⁽²⁾ من از جمله کسانی هستم که توفیق داشتم چند سالی در مکتب پرفیض حضرت آیت‌اللّه العظمی امام خمینی درس بخوانم و علاوه بر مطالب علمی، از سجایای اخلاقی ایشان نیز بهره ببرم.

در طول این سالیان با توجّه به متون و موازین اسلامی دریافته بودم که مسؤولیت روحانیت، خلاصه در درس خواندن و درس گفتن نمی‌شود، به این جهت از آن روز که حضرت ایشان انقلاب و تحول را آغاز کردند، من سعی کردم که پشت سر ایشان به قدر توانم گام بردارم.

در آن زمان، جلسات مرتبی با رفقای هم‌فکر خود داشتیم که در آن نسبت به مسائل جاری گفت وگو، و برای پیش‌برد امور تصمیم‌هایی گرفته می‌شد. گاهی اعلامیه هایی علیه رژیم و شاه امضاء می‌کردیم. البته متن بعضی از آن اعلامیه‌ها را نیز من تنظیم می‌کردم و در نشر و توزیع آن‌ها نیز همکاری نزدیک داشتم ... .

بعد از اینکه حضرت امام را به ترکیه تبعید کردند، اعلامیه هایی که علیه رژیم از قم صادر می‌شد، امضای من را نیز داشت، به همین جهت در آن زمان چند نفر مأمور از طرف ساواک به منزل ما ریختند و به طور دقیق همه جا را گشتند، حتی یادم هست که کتاب‌ها را نیز ورق می‌زدند. مقداری از کتاب‌ها را برداشتند بردند و مرا نیز دستگیر کردند و به ساواک قم که در خیابان راه آهن بود، بردند.

شبی را آنجا بسربردم و بعد منتقل شدم به تهران، زندان قزل قلعه ... .

حدود سه ماه بدون محاکمه و ممنوع‌الملاقات، با این وضع، در این سلول‌ها بودیم و به جز هنگام تجدید وضو از آن نمی‌توانستیم خارج شویم. بعد از محاکمه، روزی فقط ده دقیقه ما را به عنوان هواخوری داخل حیاط زندان می‌بردند که قدم بزنیم. هنگامی که مرا برای بازجویی بردند، مهمترین حرف آنان این بود که شما طرف‌دار حضرت امام هستید و به پشتیبانی از ایشان اعلامیه می‌نویسید و امضاء می‌کنید.

نزدیک دو ماه که از تاریخ محاکمه گذشت، من آزاد شدم.

چند ماه از آزادی من نگذشته بود که مسافرتی به همدان داشتم. در همدان، علماء و غیر علماء به دیدن بنده آمدند. تابستان بود. من در مدرسه همدان درسی شروع کردم که مورد استقبال واقع شد. ساواک همدان از این موضوع که جوان‌های شهر و مردم با من رابطه داشتند و به درس و بحث می‌آمدند، نگران بود؛ به این جهت، مرا به بهانه‌ای گرفتند و به تهران فرستادند. دوباره روانه زندان قزل‌قلعه شدم و چندین ماه در آنجا زندانی گشتم.

بعد از آزادی از زندان، مدت زیادی به اصطلاح ممنوع‌المنبر بودم و حق نداشتم به وعظ و خطابه بپردازم. در همین ایّام از من دعوت شد که مسافرتی به رفسنجان داشته باشم. دعوت را پذیرفتم و برای ایراد سخنرانی به رفسنجان رفتم. بعد از دو سه منبر، ساواک کرمان مطلع شد و از ادامه جلسه سخنرانی جلوگیری کرد.

از آن تاریخ به قم برگشتم و مشغول درس و بحث شدم و در فرصت‌های مناسب و موقعیت‌های گوناگون هدف خود را تعقیب می‌کردم تا اینکه جریان 19 دی 1356 به وجود آمد.

در روزنامه اطلاعات 17 دی 1356، مقاله توهین‌آمیز و تندی علیه حضرت امام که آن زمان در نجف بودند، چاپ شد. انتشار این مقاله، خشم آقایان استادان و فضلای حوزه قم را برانگیخت! به همین مناسبت جلسه‌ای در منزل این‌جانب برگزار شد که در آن آقایان: مشکینی، مکارم و وحید خراسانی نیز حضور داشتند. در آن جلسه تصمیم گرفته شد که به عنوان اعتراض به انتشار چنین مقاله‌ای، حوزه قم تعطیل شود.

حوزه قم که تعطیل شد، بازار هم تعطیل شد. فضلای حوزه و آقایان بازاری‌ها به منزل مراجع و استادان بزرگ می‌رفتند که در آنجا جلسه های سخنرانی در اعتراض به رژیم برگزار می‌شد.

قرار شد که روز 19 دی، قبل از ظهر آقایان به منزل ما تشریف بیاورند. این قرار را در نماز جماعات هم اعلام کرده بودند.

از حدود ساعت یک بعد از ظهر عده‌ای از آقایان آمدند و چندین بلندگو داخل منزل و کوچه نصب کردند. رفته‌رفته بر کثرت جمعیت، افزوده می‌شد. منزل و کوچه از جمعیت متراکم شده بود، به گونه‌ای که جمعیت به خیابان رسیده بود!

بنده آن روز لازم دانستم صحبتی بکنم. به نظر خودم سخنرانی جامع و تندی علیه جنایت های رژیم شاه انجام دادم ... . در آن سخنرانی من لازم دانستم که انگشت روی مرکز و منبع اصلی جنایت‌ها بگذارم، از این‌رو مرکزیت را هدف قرارداده، شاه را به سگ تشبیه کردم و این اشعار را در ضمن صحبت خود خواندم:

مه فشاند نور و سگ عوعو کند *** هرکسی بر طینت خود می‌تند

چون تو خفاشان بسی بینند خواب *** کاین جهان ماند یتیم از آفتاب

کی شود دریا ز پوز سگ نجس؟! *** کی شود خورشید از پف منطمس؟! ...

این اشعار را که از مولوی است، تطبیق کردم بر جریان آن روز.

مردم از این صحبت جامع و منطقی و کوبنده شارژ شدند و با شعارهای تند از منزل حرکت کردند. من خودم نیز لازم دانستم که با مردم بروم. آمدیم بیرون. از کوچه که گذشتیم وارد خیابان شدیم. ابتدای جمعیت به چهارراه مقابل کلانتری رسیده بود. در اینجا مزدوران رژیم، مردم را به گلوله بستند و با سلاح گرم به مردمی که هیچ‌گونه وسیله دفاعی نداشتند، حمله کردند. عده‌ای از مردم شهید شدند، عده‌ای مجروح و زخمی و عده‌ای هم توانستند جان سالم به در برند.

همین جریان، موجب حرکت و قیام مردم در دیگر شهرهای مختلف ایران شد. به بهانه بزرگ‌داشت شهدای این روز، قیام فراگیر ملت ایران از تبریز آغاز و رفته‌رفته تمام ایران را فرا گرفت ... .

بعد از سخنرانی‌ام در روز 19 دی در انتظار این بودم که ساواک دنبالم بیاید و دستگیرم کند، و از طرفی به جهت انجام کاری، به تهران رفته بودم. ساواک شبانه به منزل ما ریخته و همه جا راگشته بودند. وقتی از تهران برگشتمجریان را به من گفتند. من بعد از خداحافظی و آماده شدن، به ساواک تلفن زدم و گفتم: اگر با من کاری دارید از تهران برگشته‌ام.

حدود نیم ساعت بعد آمدند و مرا بردند. نیم‌روزی در شهربانی قم معطل شدم و بعد مرا به خلخال تبعید کردند.

تبعیدی من در خلخال چندین ماه به طول انجامید. در این مدت نسبت به من سخت‌گیری فراوان می‌شد. هر روز لازم بود به شهربانی رفته، دفتری را امضاء کنم ... .

یک روز صبح که برای امضای دفتر رفته بودم، به من گفته شد که: دیگر به منزل برنگردم، چون می‌خواستند مرا به سقّز ببرند. هرچه اصرار کردم که بروم و حداقل خبر بدهم، پذیرفته نشد. مرا به همراه چند مأمور به سقّز منتقل کردند ... .

دوران تبعید را با مشکلات فراوان آن سپری می‌کردیم. دولت شریف امامی که روی کار آمد برای کسب وجاهت، به اصطلاح زندانی‌های سیاسی را آزاد می‌کرد و تبعیدی‌ها را برمی‌گرداند. همان زمان آقای منتظری و مرحوم آقای طالقانی آزاد گشتند. در این زمان نیز من از تبعیدگاه آزاد شدم.

بعد از آزادی به قم آمدم و برای زیارت حضرت امام که آن موقع در پاریس تشریف داشتند، به پاریس رفتم.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حسین نوری همدانی: بعد از وفات مرحوم آیت‌اللّه حکیم «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» ما به لحاظ خصوصیات علمی و دیگر خصائص روشن و بارزی که در حضرت امام سراغ داشتیم، تصمیم گرفتیم کاری کنیم که چهره ایشان خارج از حوزه های علمیه نیز برای مردم بهتر و کامل تر شناخته شود؛ بدین جهت تصمیم گرفتیم اعلامیه ای بدهیم که بعد از مرحوم آقای حکیم، مردم به حضرت امام مراجعه کنند.

دوازده نفر از مدرسین حوزه علمیه قم، این اعلامیه را در تأیید مرجعیت حضرت امام بعد از مرحوم آقای حکیم امضاء کردند، از جمله آقایان: منتظری، مشکینی، ربّانی شیرازی، ابراهیم امینی، انصاری شیرازی، فاضل، خزعلی، جنّتی، صالحی نجف‌آبادی و این‌جانب.

اعلامیه را صادر کردیم. علمای شهرستان‌ها از این اعلامیه استقبال خوبی کردند و در بعضی از مراکز، آقایان اعلامیه را روی منبر برای مردم خوانده بودند که تأثیر زیادی گذاشته بود.بعد از صدور این اعلامیه منتظر بودم که [ایادی رژیم] دنبالم بیایند؛ چراکه می‌دانستم صدور چنین اطلاعیه‌ای بی‌عاقبت نیست. همین‌طور هم شد. یک روز ظهر مأمورین ساواک ریختند منزل ما، منتهی در آن جریان من دستگیر نشدم، چراکه منزل ما دو در داشت که آنها نمی‌دانستند. من از در دیگر خارج شدم و به منزل همسایه رفتم و آنها موفق به دستگیری من نشدند. در همان روز دنبال همه امضاءکنندگان اعلامیه رفته بودند که موفق به دستگیری عده‌ای هم شدند. در این جریان، دو سه ماه متواری بودم. رفتم همدان برای زیارت آیت‌اللّه آقای آخوند و بعد رفتم مشهد. در این جریان، ساواک نتوانست مرا دستگیر کند. ما می‌دانستیم که راه حضرت امام و اندیشه ایشان، درست و اساسی است، به این جهت دوست داشتیم ایشان از این راه تقویت شوند. عکس‌العمل آن هم بحمداللّه خوب بود، چراکه در ایران مردم زیادی مقلد آقای حکیم بودند.

تصور ما این بود که با امضای دوازده تن از مدرسین حوزه علمیه قم، مردم ایران احساس وظیفه می‌کنند و به حضرت امام مراجعه خواهند کرد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حسین نوری همدانی: به عقیده من امروز از جمله واجبات، بلکه از اهمّ واجبات شرعیّه ما، حفظ نظام اسلامی است. در این جهت ما باید هر کاری که لازم است انجام دهیم. جامعه را باید چه از لحاظ معنوی و چه از لحاظ مادّی به بهترین وجه اداره کنیم.⁽²⁾

آیت‌اللّه حسین نوری همدانی: ما نوابغ علمی زیاد داشته‌ایم، همچنین نوابغ عرفانی و اخلاقی. من در طول زندگی خود خدمت تعداد زیادی از این بزرگان رسیدم و با آنان آشنایی داشتم، اما

حقیقتش این است که ما نابغه زعامت اسلامی را فقط در وجود حضرت آیت‌اللّه العظمی امام خمینی حفظه اللّه دیدیم و نه هیچ‌کس دیگر. غیر از نبوغ در مسائل علمی، اخلاقی و عرفانی، ایشان در جهت زعامت اسلامی نابغه‌ای واقعا بی‌نظیر هستند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه نوری همدانی: آیت‌اللّه خامنه‌ای حسین زمان است و دشمن نخواهد توانست یک ولیّ فقیه مدیر، مدبّر، شجاع، فصیح و زمان‌شناس را تحت تأثیر قراردهد.

آن‌قدر ویژ‌گی و شایستگی از جمله شجاعت، تدبیر، فرهنگ، فقه، زمان‌شناسی و معلومات در وجود آیت‌اللّه خامنه‌ای هست که بعد از امام راحل هیچ‌کس نمی‌توانست این خلأ را پرکند.⁽²⁾

آیت‌اللّه نوری همدانی: اگر دوستان و مسئولان امنیتی اجازه دهند، برای استقبال از رهبر انقلاب شخصاً به عوارضی قم می‌روم.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ حسین وحید خراسانی

⁽⁴⁾ آیت‌اللّه وحید خراسانی، در دیدار با جمعی از استادان حوزه با تأکید بر پشتیبانی دائمی از جمهوری اسلامی فرمود: «حفظ این نظام از اوجب واجبات است.»⁽⁵⁾

آیت‌اللّه وحید خراسانی: تضعیف نظام را حرام می‌دانم و به ولایت ایشان (رهبر معظّم انقلاب) التزام دارم.⁽⁶⁾

آیت‌اللّه وحید خراسانی: من به آیت‌اللّه خامنه‌ای ارادت کامل دارم.⁽⁷⁾

یکی از طلاب که خدمت آیت‌اللّه وحید خراسانی رسیده بود و مطالبی را با ایشان مطرح کرده بود، ایشان گفته بود: «یعنی منِ وحید بروم حاکم بشوم، مگر من می‌توانم؟! سید اولاد پیغمبر (مقام معظّم رهبری) دارد به خوبی کشور را اداره می‌کند.»⁽¹⁾

من ایشان (مقام معظّم رهبری) را از قدیم می‌شناسم و در سلیم‌النفس بودن ایشان تردیدی ندارم.⁽²⁾

هنگامی که آیت‌اللّه آملی لاریجانی برای مشورت به خدمت آیت‌اللّه وحید خراسانی رسیده بود تا نظرات ایشان را در خصوص پست ریاست قوه قضاییه جویا شود، ایشان فرمودند: «به هر طریق که می‌توانید این سید (مقام معظّم رهبری) را کمک دهید، ایشان تنها است. اگر شما او را کمک نکند پس چه کسی به ایشان یاری برساند؟»⁽³⁾

آیت‌اللّه محمدمهدی شب‌زنده‌دار: ما که بیست و چند سال خدمت آیت‌اللّه وحید خراسانی مشرف می‌شدیم و تلمذ می‌کردیم، چند بار در جلسات مختلف فرمودند: «کارهای آقای خامنه‌ای براساس موازین است»؛ یعنی ایشان ضوابط شرعی را مراعات می‌کنند و اصل در این است که هوی و هوس ندارند و وقتی تشخیص می‌دهند که این حکم، حکم خداست به آن عمل می‌کنند. و این یک گواهی بزرگی است.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه سید حسین یعقوبی

⁽⁵⁾ در جریان قیام پانزده خرداد هنگامی که رهبر فقید انقلاب «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» را بازداشت کردند، شبی حقیر بسیار ناراحت بودم، زیرا اطمینان داشتم که قصد دارند ایشان را به شهادت برسانند. بعدها نیز که تحقیق کردم برایم کاملاً روشن شد که بر این کار مصمم بوده‌اند.

آن شب تا سحر نخوابیدم و پیوسته به زبان حال و قال مناجات می‌کردم و می‌گفتم: خدایا! این آقا برای تو قیام نموده است؛ او را حفظ فرما.

تا اینکه نزدیک سحر ناگهان بدون اینکه کسی یا چیزی را ببینم و یا لفظی در کار باشد برایم روشن شد که هیچ آسیبی به ایشان وارد نمی‌شود و از ناحیه حق‌تعالی در این زمینه چنان تضمینی به من داده شد که یقین پیدا کردم شهید نمی‌شود و کم‌ترین صدمه‌ای به ایشان وارد نخواهد شد، لذا پس از پیروزی انقلاب وقتی یکی از مسؤولین از حقیر سؤال کرد که: «آیا شما چنین چیزی گفته‌اید و هنوز بر همین عقیده هستید؟» گفتم: بله! بنده معتقدم که: ایشان به وفات طبیعی از دنیا خواهند رفت.⁽¹⁾

آیت‌اللّه یعقوبی: یکی از بخش های زندگی حقیر مربوط به ایامی است که برای تبلیغ به «سنگان» یکی از روستاهای اطراف تهران که نزدیک «کن» و در مسیر امام‌زاده داوود سلام الله علیه واقع است رفتم ... .

اهالی آنجا عموما مقلد آیت‌اللّه حکیم «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» بودند و چون ایشان از دنیا رحلت کرده بود، مردم انتظار داشتند که من مرجعی را به آنها معرفی کنم.

در آن زمان با توجه به قیام عالم بزرگوار حضرت آیت‌اللّه العظمی خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» علیه شاه که در واقع حق و باطل در مقابل هم قرارگرفته بودند، بنده معتقد بودم که در آن شرایط کسی غیر از ایشان لایق این مقام نیست و وظیفه وجدانی خود می‌دانستم مرجعیت ایشان را به مردم معرفی کنم، بلکه وظیفه هر مسلمانی نیز می‌دانستم که حتی اگر دیگری را شایسته مرجعیت می‌داند، با ایشان روی مخالفت نشان ندهد.

در عین حال تشخیص من این بود که وظیفه دفاع از حق و مبارزه با باطل را به گونه‌ای باید انجام داد که حتی‌المقدور به کسی آسیبی وارد نگردد، لذا روزی از مردم خواستم در مسجد جمع شوند.

همه مردم حتی افراد ناشناسی که احتمالاً در بین آنها ساواکی نیز بود آمدند. بنده به منبر رفته، پس از بیان مقدماتی گفتم: ائمه معصومین «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» برای مرجعیت شرایطی تعیین فرموده‌اند که بعضی از آنها در حدیث شریف امام حسن عسکری «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» بیان شده

است: «من کان من الفقهاء صائنا لنفسه، حافظا لدینه، مخالفا علی هواه، مطیعا لأمر مولاه، فللعوام أن یقلدوه.»

آنگاه حدیث را معنا کرده و مطالبی پیرامون آن بیان کردم ... .

در پایان گفتم: شما خودتان تحقیق کنید و ببینید کدام یک از فقهاء این صفات را دارا هستند.

موقعیت ایشان در آن زمان طوری بود که با این کلام، همه مردم مطلب را دریافته، به ایشان رجوع کردند. ساواک نیز نتوانست از کلام حقیر بهانه‌ای به دست آورد و مشکلی هم پیش نیامد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه یعقوبی: در زمان طاغوت اگر متوجه می‌شدم کسی به شاه محبت دارد، وظیفه ایمانی خود می‌دانستم هر طور شده عقیده او را متزلزل کرده، محبت وی را از دلش بیرون کنم؛ زیرا محبت به فاسق، کم‌کم انسان را به کفر می‌کشاند!⁽²⁾

ذ

سید ذبیح‌اللّه قوامی (حاج آقا فخر تهرانی)

⁽¹⁾ حجت‌الاسلام سید محمدحسن ابوترابی‌فرد (از شاگردان حاج آقا فخر تهرانی): حاج آقا فخر یک عابد انقلابی و یک سیاست‌مدار برجسته بود. یکی از نکاتی که ناشناخته مانده همین است. ایشان اعتقاد به مسائل سیاسی داشت و در عرصه مسائل سیاسی حضور داشت و یک مقلد جدّی و معتقد به حضرت امام بود.

ایشان نقد جدّی داشتند به کسانی که به عنوان دوستی با اهل‌بیت «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» وارد عرصه سیاست نمی‌شوند و نسبت به کسانی که با عنوان پیوند با اهل‌بیت «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» امام را مورد نقد قرارمی‌دادند.

به افرادی که انقلاب اسلامی را [غیرمنصفانه] نقد می‌کردند به صورت جدّی معترض بودند و از همین زاویه حضور بنده در عرصه سیاست از قبل از انقلاب با توصیه آن بزرگوار بود. بنده در مبارزه با رژیم شاهنشاهی در حد توانم عنصر فعالی بودم و حاج آقا فخر کاملا حضورم را تأیید می‌کردند.⁽²⁾

در دفاع مقدس و در حوزه‌های مختلف با نگاه حاج آقا فخر رفتار کردم. حاج آقا فخر به رهبر معظّم انقلاب از صمیم قلب اعتقاد داشتند. جالب است بدانید در اندرونی خانه حاج آقا فخر یک عکس بزرگ از مقام معظّم رهبری بود پیش از آن‌که ایشان در جایگاه رهبری قراربگیرند. حاج آقا فخر از کسانی بودند که می‌دانستند رهبری انقلاب بعد از حضرت امام در دست مقام معظّم رهبری قرارمی‌گیرد و این را بدون ذکر نام اشاره می‌کردند.

ایشان می‌فرمودند: «رهبری انقلاب بعد از امام، در دست شخصیتی است که اولا: سید هستند، ثانیا: نام‌شان علی است و ثالثا: شباهت‌هایی به حضرت امیر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» دارد؛ در

حالی که امام در حیات بودند و قائم مقام رهبری شخص دیگری بود، لذا حضور بنده در این عرصه‌ها با توصیه حاج آقا فخر بود و امروز هم وظیفه خودم می‌دانم که هر قدر می‌توانم در خدمت رهبر معظّم انقلاب اسلامی انجام وظیفه داشته باشم.⁽¹⁾

ر

حاج آقا رحیم ارباب

⁽¹⁾ استاد شیخ رمضان‌علی املایی: در ابتدای مبارزات امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» و نهضت ایشان، قضایای نهضت به حاج آقا رحیم ارباب منتقل شد و ایشان فرمودند: «آقای خمینی که از اصحاب لیل هستند باید پیروز شوند و کارشان به ثمر برسد.»⁽²⁾

شخصی به آیت‌اللّه ارباب گفت که: «شاه انتظار دارد که حضرت آیت‌اللّه العظمی خمینی بروند و از او عذرخواهی کنند.»

آقای ارباب در جواب او فرمودند: «این شاه است که باید برود و از ایشان عذرخواهی کند.»⁽³⁾

آیت‌اللّه سید رضا بهاء‌الدینی

⁽⁴⁾ آیت‌اللّه بهاء‌الدینی (در جواب این سؤال که: امام مد ظلّه، در یکی از پیام‌های اخیر خود، قشری را که نوعا با انقلاب و جنگ و مبارزه با طواغیت، مخالف هستند و در عین حال خود را اهل ولایت می‌دانند، مورد انتقاد قرارداده و فرموده است: «ایشان اهل دیانت هم نیستند، چه رسد به ولایت!» به نظر شما ولایت حقیقی چیست؟): معارف اسلام مقوله ذات تشکیک است.

مانند نور مراتب مختلفی دارد. مرتبه کامل آن مخصوص پیامبر اکرم و اولیاء خدا «صَلَوَاتُ‌اللَّهِ‌وَسَلَامُهُ عَلَیْهِمْ‌أَجْمَعِینَ» است و کسی نمی‌تواند به آن برسد. و اما مراتب پایین تر را

هرکس به اندازه استعداد و لیاقتش می‌تواند درک کند. در همین مراتب پایین هم درجاتی داریم. درجات عالی آن مخصوص نفوس مهذّب و مزکّی است؛ آن‌هایی که از حبّ و بغض‌ها خود را تزکیه کرده باشند. درکوجدانی معارف عالیه اسلام مشکل است و تقریبا اختصاص به همین نفوس دارد.

کسانی هستند که می‌گویند: «چون درک معارف اسلام، بسیار مشکل است و از طاقت ما خارج است، ما تنها ولیّ را می‌شناسیم؛ چراکه او را می‌شود شناخت.» و از راه شناخت ولیّ می‌خواهند به قرب الهی نزدیک شوند. خوب این هم یک مرتبه‌ای از اسلام است، به شرط اینکه با حرکت‌های اصیل اسلامی مخالفت نکنند.

اینان مرتبه ضعیفی از اسلام را دارند، بیش از این هم از آنها توقّع نیست، زیرا توان درکش را ندارند، ولی اگر به مزاحمت حرکت های اصیل اسلامی بپردازند، این محلِّ اشکال می‌شود، چراکه ایمان واقعی مانع از اخلال‌گری است.

حالا که اینها بیش از این هنر ندارند و نمی‌توانند جز مبادی اوّلیه اسلام را درک کنند، یا قدرت حرکت ندارند، نباید اخلال‌گری و مانع‌تراشی بکنند. البتّه اسلام واقعی هم در یک سطحی است که نمی‌شود مذمّت کرد: چرا نمی‌فهمی؟ سطح معارف بالاست به گونه‌ای که از آن بالا تر نمی‌شود. انسان در این مکتب، زیاد اوج گرفته است، در عین حال مانع رسیدن به حقایق هم خود انسان است؛ هوس‌ها، قومیت‌ها، عصبیّت‌ها، جهل‌ها، اینها مانع رسیدن به حقایق می‌شوند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه بها‌ءالدینی: قدرت روحانی و معنوی امام با دیگری قابل مقایسه نیست ... . یک روز در زمان جوانی از حجره آمدم بیرون. دیدم امام، که در آن زمان طلبه جوانی بود، با یک نفر در حال مشاجره است. او شخص روضه‌خوانی بود که از طرف دستگاه تولیت حمایت می‌شد. من نمی‌فهمیدم چه می‌گویند، ولی دیدم امام یک کفی (سیلی) به او زد که عینک او چهار تکه شد و با این‌که مورد حمایت دستگاه بود، دیگر در مدرسه فیضیه پیدایش نشد، و مثل این‌که به روحانیت توهین کرده بود. امام نه این‌که از روی احساسات کار کند، بلکه از روی تعقل کار می‌کرد.

ایشان همت خیلی بلندی داشت. آرزوی امام خمینی این بود که اسلام بر جهان حکومت کند.⁽¹⁾آیت‌اللّه بهاءالدینی: در سال 1342 ش عده‌ای در مورد مرجعیت، نزد بنده آمدند و نظر مرا درباره دو نفر خواستند. عرض کردم: فلانی آدم خوبی است، اما فقط به درد درس و بحث می‌خورد، ولی حاج آقا روح‌اللّه به درد همه کاری می‌خورد. این سخن به گوش آن فرد رسید و از دست من ناراحت شد تا این‌که قبل از انقلاب از دنیا رفت.

یک شب به خواب من آمد و اظهار ناراحتی کرد. گفتم: به خاطر آن حرف، چه کنم تا از دستم راضی شوی؟

گفت: «یک ختم قرآن برایم بخوان.»

من هم خواندم. مدتی بعد در سال 1357 ش که با پیروزی انقلاب مدرسه فیضیه بازگشایی شد، تعدادی از ارواح را دیدم که خوشحال‌اند. یکی از آنان، روح همان شخص بود. در آن زمان بود که احساس کردم خود ایشان هم فهمیده است که آقا روح‌اللّه به درد هر کار می‌خورد.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ کاظم صدیقی: آیت‌اللّه بهاءالدینی معتقد بود که: امام ولایت تکوینی دارد. ایشان می‌گفتند: «این‌که امام با یک صحبت یا یک نوشته، خلقی را بیرون می‌کشد یا تعطیل می‌کند، این‌طور نیست که براساس یک امر اعتباری این کار را بکند. ایشان در خلق تصرف می‌کند و حتی افرادی که در خط نیستند، همراهی می‌کنند.» معتقد بود که: این همان ولایت تکوینی است.

یکی هم این‌که فرمودند: امام که می‌آید و دستش را بالا می‌برد، نیت می‌کند و برای خدا دستش را بالا می‌برد. همه کارهایش برای خداست. دستش را هم که تکان می‌دهد، برای خداست.»⁽³⁾

حجت‌الاسلام سلطانی: خودم گاهی می‌دیدم در سال های قبل از انقلاب که قم بودم، مبلغ های قابل توجهی در حد صد هزار تومان خدمت آیت‌اللّه بهاءالدینی می‌آوردند و ایشان می‌فرمود: «این را ببرید منزل حاج آقا روح‌اللّه، تا از طریق شهریه ایشان پرداخت شود.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه بها‌ءالدینی: استقلال و آزادی کشور، چه در زمینه نظامی، چه در زمینه فرهنگی و چه در زمینه اقتصادی، وابسته به پیروزی در این جنگ⁽²⁾است. خداوند متعال کمک کند که هرچه زود تر با توان رزمندگان اسلام این پیروزی به دست بیاید و استقلال و آزادی کشور بیمه گردد.⁽³⁾

آیت‌اللّه بهاءالدینی: چون ترسیدم فتوا و نظر آقا (آیت‌اللّه خمینی) لطمه بخورد، من درس خودم را تعطیل کردم؛ چون حکم قضا طبق فتوای امام در کشور جریان دارد و نکند نظر من در مسأله‌ای با نظر ایشان مخالفت داشته باشد و بعد به نظام، یک مختصر لرزه‌ای بیفتد. وقتی می‌بینیم کسی طریق عدل و اعتدال را گرفته است و خوب حرکت می‌کند، فوراً باید گفت: «آفرین! به راهت ادامه بده.»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه بها‌ءالدینی: این‌که تمام روحانیت به حضرت امام توجه دارند و ایشان را به عنوان الگو پذیرفتند، این به خاطر دعاوی امام نیست؛ به خاطر عمل ایشان است. آن‌چه به ایشان این جنبه را داده است، اعمال و رفتار ایشان است. ما بیش از شصت سال است که امام را می‌شناسیم. ایشان از ابتدای امر متعبد بودند. در پنجاه سال پیش شایع بود که: ایشان استاد فلسفه‌اند و برای افرادی مثل مرحوم مطهری تدریس می‌کردند، در عین حال، همه می‌گفتند: «ما چنان مرد حکیمی که تا این اندازه به مسائل ائمه «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» و اوضاع امور، آشنا باشد، سراغ نداریم. بی‌جهت نیست که چنین توفیقاتی نصیب امام شده است ... .

از نظر سیاست و بینش اجتماعی هم که جای حرف نیست ... . این‌که زعامت و مرجعیت عامه، به دست آیت‌اللّه بروجردی افتاد، تا حدود زیادی مرهون زحمات امام بود؛ ایشان صلاح

می‌دیدند که باید مرجعیت در دست یک نفر متمرکز باشد. روی همین اصل در این جهت زیاد کوشیدند.

خلاصه کنم: از ابتدای تأسیس حوزه علمیه قم تاکنون ما برای امام نظیر نیافتیم.⁽¹⁾

آیت‌اللّه بها‌ءالدینی: طلبه های امروز با واقعیت های اجتماعی بیشتر سر و کار دارند و بهتر به درد اجتماع می‌خورند، و این، همه از برکات وجود امام است. ایشان این حرکت را ایجاد کرد و به حوزه‌ها حیات داد. واقعا ایشان بر گردن حوزه‌ها حق حیات دارند. شاید علمای سابق خیال می‌کردند همین‌که یک درسی بگویند و شهریه‌ای هم بدهند، دیگر وظیفه را انجام داده‌اند. البتهاین غیر از نوادری است که در شیعه بوده‌اند، مثل بحرالعلوم و شیخ انصاری و دیگران، از این افراد الهی داشتیم، اما کم بوده‌اند. نوعا در زمانی که ما هم تحصیل می‌کردیم، خیال می‌کردند اگر تدریسی بکنند و پولی به طلبه‌ها بدهند و جماعتی برگزار کنند، وظیفه را انجام داده‌اند. در حالی که این‌گونه نیست. در روایات خودمان داریم: بنی الاسلام علی خمس ... و لم یُنادَ بِشَی‌ءٍ کما نُودِیَ بِالولایه.⁽²⁾

آیت‌اللّه بها‌ءالدینی: امام، عجب عظمت روحی داشت!⁽³⁾

آیت‌اللّه بهاءالدینی: بعد از انبیاء و اولیاء «صَلَوَاتُ‌اللَّهِ‌وَسَلَامُهُ عَلَیْهِمْ‌أَجْمَعِینَ»، کره زمین شخصیتی مثل امام ندیده بود.⁽⁴⁾

حجت‌الاسلام سلطانی (از ارادتمندان آیت‌اللّه سید رضا بهاءالدینی): آیت‌اللّه بهاءالدینی می‌فرمودند: «از حکومت اسلامی، انسان لذت می‌برد.»

به اعتقاد ایشان، اصل، تشکیل حکومت اسلامی بود و خیلی روی این مسأله تأکید داشتند. عمل‌کرد ایشان طوری بود که ما به امام و رهبری و انقلاب دل‌بسته شده بودیم، و بیش‌تر، از ایشان الهام می‌گرفتیم که باید برای این حکومت تلاش کنیم.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه سید رضا بهاء‌الدینی: امام خمینی، غیر قابل تکرار است!⁽¹⁾

آیت‌اللّه بهاءالدینی: حضرت آیت‌اللّه العظمی خمینی که بی‌کران رحمت خداوند بر او باد، حدود شصت سال در احیاء اسلام و ارائه چهره ناب معارف و علوم آن: از عرفان، فقه و سیاست دینی با تمام توان کوشید و در مقابل سختی‌ها و رنج‌های حوادث، در مسیر مبارزه با کفر و شرک و الحاد، نستوه ایستاد.

مقاومت استوار امام، در راه هدف و در مقابل ظلم و ستم و فراخوانی امت اسلامی به خدا و رسول، جبهه کفر و شرک را به واکنش واداشت و بدین‌سان با تمام قدرت و توان مادّی و فکری، علیه آن بزرگوار به توطئه برخاست.

خداوند، آن بزرگوار را پاداش خیر دهد و با أئمه اطهار «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» که مصابیح هدایت، کشتی نجات و مشعل‌های فروزان راه‌اند، محشور فرماید.

باری [حضرت امام] در مقابل کفر و نفاق و شرک و ظلم شرق و غرب ایستاد و رسالت بزرگ الهی‌اش را بدون سستی و درنگ ادا نمود و بر حوادث شکننده و ناگواری که از جباران شرق و غرب و واپس‌گرایان خارجی و داخلی در راه دید، شکیبایی ورزید.

رضوان خدای بر او باد که در این راه به اجداد بزرگوارش اقتدا نمود، چراکه او از فرزندان گران‌قدر آن بزرگواران و نور چشم حضرت زهرا «سَلَامُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهَا» و رسول اکرم «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» و امتداد وجود آن عزیزان بود.

با وجود حضرت امام، در دوران غیبت حضرت ولیّ عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» و در هنگامه جولان کفر و قدرت‌مآبی و طغیان شرک، با تمام تجهیزات و نیرو، تشیّع و اسلام زنده شد.

بدین‌سان امام، با احیاء دین و سنّت الهی، احیاگر شریعت اسلام و تجدیدکننده حیات روحانی مسلمانان در تمام ابعاد آن است: در اصول و فروع اخلاق و عرفان و سیاست دینی.

گزیده سخن آن که: امام ذخیره‌ای از گنجینه اهل‌بیت عصمت «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» بود.

خداوند او را پاداش خیر دهد و با اجداد بزرگوارش محشور گرداند.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید رضا بهاءالدینی: در بُعد اخلاق و فضل، نظیر امام را در حوزه نجف و قم ندیدم. جهات معنوی و اخلاقی امام روی تبلیغات نبود، روی واقعیت بود. مثل خود اجدادش که روی جهات واقعی هست.⁽¹⁾

حجت‌الاسلام حیدری کاشانی: روز شنبه 15 ربیع‌الاول 1411 ق در منزل خدمت آیت‌اللّه العظمی بها‌ءالدینی بودم. در اطراف حوزه، عرایضی خدمت‌شان داشتم و این‌که فردی نیست که طلاب را از جهت اخلاقی بسازد و شما هم که میدان نمی‌آیید.

آیت‌اللّه العظمی بها‌ءالدینی فرمود: «کار مشکلی است! امام خمینی با همه قدرتی که داشت، دیدید چه تهمت‌ها از جانب بعضی به او زده شد؛ ما که آن طاقت را نداریم. وقتی حریف نمی‌شویم باید خود را کنار بکشیم.»

گفتم: پس چه باید کرد با این حوزه بزرگ و اقیانوسی که همه چیز درآن هست؟

فرمود: «درست می‌گویی. ما طاقت نداریم و نمی‌توانیم؛ اما خدا که قدرت دارد، خدا اصلاح می‌فرماید. قیام برای خدا «اَن تقوموا للّه مَثنَی و فُرادَی» کار نبی خاتم «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» است، کار انبیاء و اولیاء است، کار امام خمینی است، نه کار هرکس. او از دوران جوانی این آمادگی را داشت و خدا او را این‌طور قرارداده بود. ماها می‌توانیم خودمان را حفظ کنیم و از مهالک نجات دهیم.»⁽²⁾

آیت‌اللّه بهاءالدینی: ما دیدیم تمام أئمه «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» مبتهج و خوش‌حال بودند به وجود امام خمینی و کیف می‌کردند و لذت می‌بردند.⁽³⁾

آیت‌اللّه بها‌ءالدینی: پس از پیروزی انقلاب، امام خمینی به منزل ما آمدند. امام در آن مجلس اظهار کرد که: «من خودم در اختیار خودم نیستم و همه چیز در اختیار من است.»

آن روز من استفاده کردم که من ولایت دارم بر همه چیز، ولی خود در اختیار خودم نیستم؛ در اختیار حق‌تعالی هستم.

من از کلمات ایشان ولایت تکوینی را فهمیدم.⁽¹⁾

آیت‌اللّه بها‌ءالدینی: امام، مرد خدوم و خیر و ... و در پاکی و صداقت و فهم و فطانت و ذوقیات و همه چیز خوب بود.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ کاظم صدیقی: یکی از دوستان‌مان (آقای فرحناک) برایم نقل کرد: «صحبت از قائم مقامی آقای منتظری که شد، آیت‌اللّه بهاءالدینی گفت: نه! من این‌طور نمی‌بینم. کسی که ما دل‌خوش به او هستیم، آسید علی آقاست.»

آن وقت اصلاً کسی خوابش را هم نمی‌دید. اصلاً آن فضا، فضایی بود که کسی نمی‌توانست مقابل قائم مقامی چیزی بگوید.⁽³⁾

یکی از اطرافیان آیت‌اللّه بهاءالدینی: قبل از ریاست جمهوری آقای خامنه‌ای، روزی در بیت محترم حضرت آقای بهاءالدینی بودیم که آقای خامنه‌ای که درآن زمان نماینده مجلس بودند به بیت ایشان تشریف آوردند و وقتی که آقای خامنه‌ای رفتند آقا زیر لب فرمودند: «خورشید لحظه‌ای تابید و رفت.»⁽⁴⁾

یکی از اطرافیان آیت‌اللّه بهاءالدینی: یکی از روز‌ها که حضرت آقا [مقام معظّم رهبری] به مسجد جمکران مشرّف شده بودند، حدود ساعت دو شب به حضرت آیت‌اللّه العظمی بهاءالدینی خبر می‌دهند که آقا صبح بعد از نماز می‌خواهند بیایند منزل شما.

تیم حفاظت ساعت چهار صبح برای آماده کردن شرایط به منزل ایشان می‌روند که متوجه می‌شوند آقای بهاءالدینی، [عالم عارف جلیل‌القدر] پیرمرد 90 ساله جلوی در خانه ایستاده‌اند! می‌گویند: «آقا! چرا با این کهولت سن این‌جا تشریف دارید؟!» ایشان می‌فرمایند: «برای دیدن رهبر بزرگ انقلاب، من از همان ساعتی که شما زنگ زدید آمده‌ام استقبال.»⁽⁵⁾

حجت‌الاسلام سلطانی: آیت‌اللّه بهاءالدینی شخصیت آیت‌اللّه خامنه‌ای را آن‌هم در زمانی که رئیس جمهور بودند، خیلی اجلال می‌کردند و می‌فرمودند: «ایشان شخص بزرگواری است.»

کلاً ایشان روحیه‌ای داشتند که وقتی اسم افراد در حضورشان برده می‌شد، گاهی چهره ایشان باز می‌شد و تأیید می‌کردند و گاهی چهره ایشان گرفته می‌شد، ولی چیزی نمی‌فرمودند. مثلاً در مورد بنی‌صدر این‌طور بود.⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ کاظم صدیقی: آیت‌اللّه بهاءالدینی اواخر عمرشان آمدند تهران و رفتند بیمارستان. من، هم این‌جا رفتم دیدن‌شان و هم بعد رفتم قم. ایشان فرمود: «می‌دانستم مشکل من پزشکی نیست، با طبیب حل نمی‌شود؛ ولی چون حضرت آقا خواستند بروم، به احترام ایشان رفتم.»

تا این‌جا را خودم از آقای بهاءالدینی شنیدم. آقای شمشیری می‌گفت که: «آقای بهاءالدینی فرمودند: من می‌دانستم کار این‌طوری نیست و به احترام آقا آمدم بیمارستان شهید رجایی، ولی وقتی آمدم فهمیدم خیری در آن بوده و وجود مبارک امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» برای عیادت این‌جا تشریف آوردند.»

معلوم شد که حکمتش این بوده که حضرت قراربوده قدم‌شان را این‌جا بگذارند.⁽²⁾

حجت‌الاسلام حسین حیدری کاشانی: در یکی از سفرهایی که مقام معظّم رهبری به قم آمدند، یکی از دوستان بزرگوار به منزل آمد و فرمود: «آقا به منزل آقای بهاءالدینی می‌آیند، بیا برویم.»

به اتفاق ایشان به منزل آقا رفتیم. وفتی وارد اتاق شدیم، مقام معظّم رهبری اظهار لطف و مرحمت فرمود، نشستیم.

آقای بهاءالدینی روی تشک با عرقچین نشسته بود، آقایانی در خدمت آقا بودند. حقیر خدمت مقام معظّم رهبری عرض کردم: آقا! اگر بعضی بعد از نشست مجلس خبرگان، از رهبری

حضرت‌عالی خبر دادند، ما سه سال قبل از رحلت حضرت امام علیه‌الرحمة، رهبری شما را در سر می‌پروراندیم.

فرمودند: «چه‌طور؟»

عرض کردم: به واسطه فرموده این مرد و اشاره به آیت‌اللّه بهاءالدینی کردم و در توضیح آن گفتم: در سه نشست که در سه جمعه پیاپی که بنده در منزل، در محضرشان بودم این مطلب را فرمودند. روزی ابتدا به ساکن فرمودند: «فلانی! قضیه قائم مقامی سرنمی‌گیرد. کسی که ما دل‌خوش به او هستیم، آقای خامنه‌ای است.»

بنده هم عرض کردم: بله آقا! و رفتم چای خدمت آقا بیاورم، و همان وقت فرموده ایشان را یادداشت کردم. هفته بعد روز جمعه حدود ساعت ده صبح فرمودند: «همان‌طور که ما به شما گفتیم، این‌ها می‌خواهند کاری کنند، اما موفق نمی‌شوند. دل‌خوشی ما به آقای خامنه‌ای است.»

عرض کردم بله آقا! و بلند شدم رفتم یادداشت کردم و برگشتم. هفته سوم باز به همین مضامین در‌باره آینده مطلبی فرمودند.

من نگاهی به چشم‌های آقا (آیت‌اللّه بهاءالدینی) کردم، فرمود: «چه باید کرد؟ شما تعجب می‌کنی، اما دید ما این است.»⁽¹⁾

حجت‌الاسلام علی‌رضا پناهیان: در هنگام عیادت مقام معظّم رهبری از آیت‌اللّه بهاء‌الدینی، آیت‌اللّه بهاءالدینی از این دیدار بسیار به وجد آمدند و به مقام معظّم رهبری با عنوان «السلام علیک یا ودیعةاللّه» سلام دادند؛ این در حالی بود که مقام معظّم رهبری از نظر سنی جای پسر آیت‌اللّه بهاءالدینی به حساب می‌آمدند.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید رضا بهاءالدینی: بعد از امام اگر بشود به کسی اعتماد کرد به این سید (آیت‌اللّه خامنه‌ای) است ... . آقای خامنه‌ای از همه به امام نزدیک تر است ... . کسی که ما به او امیدواریم آقای خامنه‌ای است ... . این دید ماست. نزد ما سید علی خامنه‌ای، محرز است.⁽³⁾

یکی از نزدیکان آیت‌اللّه سید رضا بهاءالدینی: قراربود از طرف مجلس خبرگان، منتظری انتخاب شود. از تمام علماء برای ایشان امضای تأیید گرفته می‌شد. روزی برای گرفتن امضاء، چند نفر از نزدیکان منتظری به خدمت آیت‌اللّه بهاء‌الدینی رسیدند، اما ایشان امضاء نکردند. هرچه از فرستادگان منتظری اصرار، از ایشان انکار. تا آنجا که خود منتظری شخصا به خدمت ایشان رسید و تمام کتاب‌هایی را که در مورد ولایت فقیه نوشته بود، محضر حضرت آقا قراردادند.

حضرت آقا تمام کتاب‌ها را جمع کردند و به منتظری چند لحظه نگاه کردند و خنده کوتاهی کردند و فرمودند: «ولایت فقیه نوشتنی نیست، فهمیدنی است.»

از حضرت آقا پرسیدم: چرا ایشان را تأیید نکردید، مگر شخص دیگری هم می‌تواند بعد از امام به مقام رهبری برسد؟

حضرت آقا فرمودند: «البته هیچ‌کس حاج آقا روح‌اللّه نمی‌شود؛ ولی آقا سید علی خامنه‌ای حقیقتا ولیّ فقیه هستند و رهبر. از همه به امام نزدیک تر است. کسی که ما به او امیدواریم آقای خامنه‌ای است. شما از ما قبول نمی‌کنید و تعجب می‌کنید، ولی این دید ماست، نزد ما محرز است آقا سید علی خامنه‌ای رهبر آینده هستند.» و ایشان باز هم فرمودند: «نظر ما سید علی، سید علی، سید علی خامنه‌ای است.»

زمان می‌گذشت و به مرور زمان سخنان گهربار و گل‌واژه‌های بینش‌آفرین این پیر روشن‌ضمیر، بیشتر و بهتر عملی می‌شد، تا اینکه رحلت حضرت امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» و انتخاب حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای پیش آمد.

محضر آقا جان رسیدیم و به عنوان خبر روز خدمت‌شان عرض کردیم.

فرمودند: «ما مدت‌ها پیش به این مطلب رسیده بودیم و نظر خود را بیان کردیم که هیچ‌کس بعد از حاج آقا روح‌اللّه نمی‌تواند رهبر شود جز سید علی آقا و باید به ایشان کمک کرد تا تنها نباشد.»⁽¹⁾

یکی از نزدیکان آیت‌اللّه سید رضا بهاءالدینی: گاهی که صحبت از قائم مقامی برخی افراد بعد از امام می‌شد، آقای بهاءالدینی لبخندی ملیح زده، با تأمل اندیشمندانه‌ای می‌فرمود: «ما

این‌طور نمی‌بینیم؛ چون خدا نمی‌خواهد، هرچند بعضی تلاش می‌کنند. خیال می‌کنند می‌توانند برای شیعه از جانب خود رهبر و مرجع درست کنند.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید رضا بهاءالدینی: امام بهتر از آقای خامنه‌ای کسی را نداشت و اگر داشت معرفی می‌کرد. امام منحصر به فرد بود ... .⁽²⁾

آیت‌اللّه بهاء‌الدینی: از گذشته، رهبری را در آقای خامنه‌ای می‌دیدم، چراکه ایشان ذخیره الهی برای بعد از امام بوده است. باید او را در اهدافش یاری کنیم. باید توجّه داشته باشیم که مخالفت با ولایت فقیه کار ساده‌ای نیست! هنگامی که میرزای شیرازی بزرگ، مبارزه با دولت انگلستان را از طریق تحریم تنباکو آغاز کرد، یک روحانی با او مخالفت کرد و میرزا با شنیدن مخالفت او، وی را نفرین کرد. همان نفرین باعث شد که نسل او از سلک روحانیت محروم شوند؛ پسر جوانش جوان‌مرگ شد و حسرت داشتن فرزند عالم به دل او ماند!⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ رضا مدنی کاشانی

⁽⁴⁾ وی همانند سایر مراجع، از اوایل شروع انقلاب اسلامی حضور داشت و هم‌گام با امام خمینی و سایر مراجع تقلید، مبارزه با طاغوت را بر خود فریضه می‌دانست و در مقابل کارهای نامشروع حکومت پهلوی به هر شکل ممکنمقابله می‌کرد و حضور خود را با سخنرانی، صدور اعلامیه، تشکیل مجالس و ... اعلام می‌کرد ... .

در زیر به نمونه‌هایی از اعلامیه‌های وی از سال‌های 1342 تا 1357 ش اشاره می‌شود:

اردیبهشت 1342 ش:

جامعه روحانیت کاشان، پشتیبانی کامل خود را بدین وسیله از زعمای حوزه علمیه قم، مخصوصا عالم عامل مجاهد، حضرت آیت‌اللّه خمینی اعلام و در راه اجرای منویات معظّم له

که اعتلای اسلام و قطع دست اجانب از حریم مقدّس قرآن است، از هیچ‌گونه فداکاری دریغ نخواهند نمود. بدیهی است که اراده و خواست روحانیت اسلام با جنبش عظیم ملّت مسلمان همراه است.

دی 1356 ش:

در پی اهانت روزنامه اطلاعات به امام خمینی، جامعه روحانیت کاشان در محکومیت این اقدام، اطلاعیه‌ای منتشر کرد. در این اطلاعیه که آیت‌اللّه مدنی یکی از امضاءکنندگان آن بود آمده است: «از قلم‌های مسموم عدّه‌ای از مطبوعات کشور که حقایق اسلام را واژگون جلوه می‌دهند و از تهمت‌های ناروا به حضرات علمای اعلام دامت برکاتهم، مخصوصا از مندرجات روزنامه اطلاعات، شماره 15506، هفدهم دی‌ماه، مبنی بر اهانت بر ساحت اقدس حضرت آیت‌اللّه العظمی آقای خمینی مد ظله، شدیدا متأثّر و مراتب انزجار خود را بدین وسیله اعلام نموده و ...

بهمن 1356 ش:

اطلاعیه‌ای هم، مشابه اطلاعیه فوق به همراه جمعی از عالمان کاشان، درباره فاجعه 29 بهمن تبریز صادر کردند.⁽¹⁾

در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی ایران، ملاقاتی بین امام خمینی و آیت‌اللّه حاج آقا رضا مدنی در روزهای قبل از پیروزی انقلاب صورت گرفت و در آن ملاقات، امام از وی خواست که: برای پیروزی نهضت دعا کند.⁽²⁾

آیت‌اللّه مدنی با پیروزی شکوه‌مند انقلاب اسلامی، همواره حمایت از رهبری انقلاب را بر خود لازم دانسته، به این کار اهتمام می‌ورزید و بارها می‌گفت:«آقای خمینی در کارهای سیاسی، وارد هستند و باید در امورات سیاسی تابع او باشیم.»⁽³⁾

آیت‌اللّه مدنی کاشانی: امام خمینی اسلام و ایران را زنده کردند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه مدنی کاشانی: خدا شاهد است سال‌های زیادی منتظر بودم که یک نفر مرجع روحانی پیدا شود که نبض این مملکت به دست او باشد و کارها را اداره کند؛ الحمدلله ربّ العالمین، مراد ما انجام گرفت.

امیدوارم خداوند به حق محمّد و آل محمّد «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» رهبر ما را موفّق بدارد و روزبه روز بر عمر و عزّت‌شان بیفزاید.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید رضی شیرازی

⁽³⁾ آیت‌اللّه سید رضی شیرازی به همراه آیت‌اللّه سید محمود طالقانی و برخی دیگر از بزرگان در مدرسه سپهسالار (شهید مطهری) تدریس می‌کردند.

سید رضی شیرازی جوان ترین آنان بود و شرح منظومه - منطق و فلسفه - را تدریس می‌کرد. بعد از دستگیری و زندانی شدن آقای طالقانی، استاد سید رضی به مدّت یک سال به جای ایشان تدریس کرد و حقوقش را نیز به خانواده آن مرحوم داد، اما بعد از یک سال، ساواک قضیّه را فهمید و حقوق مرحوم آقای طالقانی را از مدرسه سپهسالار قطع کرد.⁽⁴⁾

بعد از آن‌که دکتر شیخ مهدی حائری یزدی به نمایندگی از سوی حضرت آیت‌اللّه بروجردی در آمریکا منصوب شد، با معرّفی آقای حائری یزدی، از استاد سید رضی شیرازی دعوت شد تا در دانشکده الهیّات دانشگاه تهران به جای ایشان تدریس کند. به این ترتیب استاد مدّتی در دانشکده الهیّات به تدریس فقه و اصول در دوره کارشناسی پرداخت، اما رژیم چند سال بعد

(1343 ش) دستور اخراج استاد را از دانشگاه تهران صادر کرد و این موضوع طی نامه‌ای از سوی مسؤولان دانشگاه به ایشان ابلاغ شد ... .

علّت اخراج آقای سید رضی شیرازی آن بود که ایشان در کلاس درس، از اهداف و عملکرد الهی روحانیّت اصیل و آموزه‌های دین مبین اسلام دفاع می‌کرد و در مورد جریان انجمن‌های ایالتی و ولایتی و اصلاحات ارضی و ... مواضع و اعلامیه‌های انتقادی - تحلیلی علمای اسلام را مورد تأیید قرارمی‌داد و البتّه خود نیز بسیاری از این اعلامیه‌ها را امضاء کرده بود.⁽¹⁾

در دوره‌ای که امام خمینی به بورسای ترکیه تبعید شده بود (از 13 آبان 1343 به بعد)، استاد سید رضی شیرازی جلسات مفصّلی در تهران داشت و هیأتی به نام هیأت علوی تشکیل داده بود و در آن، مسائل گوناگون اسلامی از تفسیر قرآن تا مباحث فقهی و سیاسی و ... را مورد بحث و تحلیل قرارمی‌داد. این جلسات مدّتی ادامه داشت تا آن‌که یکی از دوستان قدیم استاد برای دیدن ایشان به منزلش رفت و گفت: «آقا! شما دارید چه کار می‌کنید؟! آتش به پا کرده‌اید! در این جلسات این حرف‌ها چیست که می‌زنید؟! ساواک در فکر شماست و مزاحم شما می‌شود. به من گفته‌اند که یک گلوله مصرفش کنید!»⁽²⁾

پس از رفراندم ششم بهمن 1346 ش و مخالفت روحانیّت با شاه و اصلاحات ارضی، رژیم درصدد برآمد که این مخالفت‌ها را کاهش دهد؛ به همین جهت از روحانیون برای ملاقات با شاه در مسجد سپهسالار تهران دعوت به عمل آورد تا شخصیت و محبوبیّتی برای خود کسب کند، اما این نقشه شکست خورد و در آن ملاقات، عدّه بسیاری از روحانیون شرکت نکردند.

شخصی به نام آقای راد قبلا استاد سید رضی شیرازی را در جریان زمان ورود و کمّ و کیف ملاقات با شاه قرارداد تا در مقابل کار انجام شده قرارنگیرد و سید با تشکر از او در روز موعود به مدرسه نیامد و به همین سبب، با فشار ساواک از مدرسه سپهسالار اخراج شد.⁽³⁾

زمانی که امام خمینی در نوفل لوشاتو بود، استاد سید رضی شیرازی به پاریس سفر کرد و به زیارت ایشان شتافت. هرچند در آن زمان مسافرت به خارج برای آقای شیرازی مشکل بود،

ولی برای احترام و بزرگ‌داشت آن رهبر بزرگ، رنج سفر را بر خود هموار کرد و هر طوری بود خود را به آن‌جا رساند.

استاد سید رضی شیرازی معتقد بود که: عالمان اسلامی باید به دیدار حضرت امام خمینی بروند تا به این وسیله ایشان مورد اجلال قرارگیرد و غربی‌ها بدانند که امام تنها نیست. به همین دلیل استاد سید رضی شیرازی نه تنها خودش با آیت‌اللّه صدوقی و جمع بسیاری از بازاریان یزدی برای ملاقات با امام خمینی به فرانسه رفت، بلکه علمای دیگر را نیز تشویق می‌کرد که برای بزرگ‌داشت امام به آن‌جا سفر کنند.⁽¹⁾

استاد سید رضی شیرازی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هر سال برای زیارت عرفه به نجف اشرف می‌رفت و در هر سفر به خدمت حضرت امام خمینی می‌رسید و با ایشان گفت و گو می‌کرد.⁽²⁾

در تیرماه 1358 ش استاد سید رضی شیرازی از سوی گروهک فرقان مورد سوء قصد قرارگرفت و پنج تیر به سویش شلیک شد، ولی یک تیر به دیوار خورد و چهار تیر به شانه و پای ایشان اصابت کرد و با کمک مردم به بیمارستان منتقل شد. بعد از شش ماه به لطف الهی سلامتی‌اش را بازیافت و توانست به فعّالیّت‌های علمی و اسلامی خود ادامه دهد.

یکی از انگیزه‌های ترورکنندگان آن بود که استاد سید رضی با استاد شهید مطهری ارتباط داشت و به واسطه ایشان با آثار و اندیشه‌ها و تفسیرهای مادّی جدید آشنا شده بود و در جلسات تفسیری خود، تفسیرهای روشن‌فکرمآبانه و به تعبیر دقیق‌تر؛ تفسیر به رأی‌های گروهک فرقان را نقل و نقد می‌کرد.⁽³⁾

آیت‌اللّه سید روح‌اللّه خمینی (امام خمینی)

⁽¹⁾ در ماجرای نهضت، در سال 1341 ش که مرحوم آیت‌اللّه سید احمد خوانساری در بازار بزرگ تهران (و در جریان رفراندم برای مواد شش‌گانه انقلاب سفید) توسط رژیم شاه مورد هتک و ضرب قرارگرفت، شب که حضرت امام از این خبر متاثر شده بودند فرمودند: من فرزند اباعبداللّه الحسین«عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» هستم و ژن امام حسین در من هست. امروز آقای سید احمد خوانساری را زده‌اند و من تا این‌ها را نابود نکنم، رها نخواهم کرد.⁽²⁾

آیت‌اللّه محمد فاضل لنکرانی: روز 25 شوال که مصادف با روز شهادت حضرت امام جعفر صادق «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است، معمولاً از طرف حضرت امام در مدرسه فیضیه جلسه روضه‌ای برگزار می‌شد.

در این روز مردم و طلاب برای استماع سخنان حضرت امام به مدرسه فیضیه آمده بودند و ساواک تصمیم داشت که با هزار نفر ساواکی به صورت ناشناس وارد مدرسه فیضیه شوند و مجلس عزاداری را به هم بزنند و بعد متعرض افراد و مخصوصاً معممین شوند.

آنان این کار را کردند و تا حد زدن و از بالای بام پرت کردن و لباس‌ها را پاره‌پاره کردن پیش رفتند، و آن روز وضع عجیبی در مدرسه فیضیه بوجود آوردند! ...

این جمعیت وقتی خودشان را در مدرسه فیضیه فاتح دیدند، در خیابان‌های قم به راه افتادند و با کلمه جاوید شاه، یک رعب عجیبی در شهر به وجود آوردند که هیچ‌کس‌جرأت نفس کشیدن نداشت!

عده‌ای به امام گزارش دادند که این‌ها دارند به طرف منزل شما می‌آیند، و لذا رفتند و درِ منزل امام را بستند.

امام وقتی که از این جریان مطلع شدند، بدون این‌که به کسی حرفی بزنند، رفتند و در را باز کردند و دو طرف در را بازگذاشتند و به همان اتاقی که نزدیک در بود، بازگشتند و نشستند.

صدای شعار جاوید شاه، لحظه به لحظه قوی تر و بیشتر به گوش می‌رسید. حضرت امام هیچ باکی از این معنا نداشتند که این هزار نفر بریزند در منزل و هر غلطی که بتوانند بکنند. هزار نفر مسلح و فاتح مسأله فیضیه، ولی در منزل امام، مجموعه افراد به ده نفر هم نمی‌رسد، ده نفری که هیچ‌گونه وسیله دفاعی هم نداشتند، مع ذلک شهامت ایشان به اندازه‌ای بود که هیچ وحشت و هراسی به خودشان راه ندادند.⁽¹⁾

امام خمینی: قدرت‌ها و ابرقدرت‌ها و نوکران آنان مطمئن باشند که اگر خمینی یکّه و تنها هم بماند، به راه خود که راه مبارزه با کفر و ظلم و شرک و بت‌پرستی است ادامه می‌دهد.⁽²⁾

آیت‌اللّه شهید سید محمدرضا سعیدی: خدمت حضرت آیت‌اللّه العظمی امام خمینی عرض کردم: [در جریان مبارزه با شاه، مردم] شما را تنها می گذارند.

امام فرمود: «اگر جن و انس یک طرف باشند و من یک طرف، همین است که می‌گویم.»⁽³⁾

آیت‌اللّه ابوالقاسم خزعلی: روزی پاکروان رئیس ساواک کشور، در زندان به ملاقات حضرت امام آمد و گفت: «شما که موافقت نکردید به ملاقات شاه بروید؛ شاه می‌خواهد به دیدار شما بیاید.»

حضرت امام در پاسخ فرمودند: «او را نمی‌پذیرم؛ زیرا اگر انگشت شاه به دریا برسد، دریا نجس می‌شود.»

لذا پاکروان، مأیوس و بی‌نتیجه، از زندان خارج شد.⁽⁴⁾

امام خمینی (در یکی از سخنرانی‌ها خطاب به شاه): کاری نکن که به ملت دستور بدهم دمت را بگیرند و مانند پدرت از مملکت بیرونت کنند.⁽⁵⁾

امام خمینی: من اکنون قلب خود را برای سرنیزه‌های مأمورین شما حاضر کردم، ولی برای قبول زورگویی‌ها و خضوع در مقابل جبّاری‌های شما حاضر نخواهم کرد.

من به خواست خدا احکام خدا را در هر موقع مناسبی بیان خواهم کرد و تا قلم در دست دارم، کارهای مخالف مصالح مملکت را برملا می‌کنم.⁽¹⁾

حجت‌الاسلام سید هادی موسوی: [در اوایل تبعید امام خمینی به عراق] حضرت امام در بازدید از آقای سید محسن حکیم می‌فرمایند: «من به شما بسیار امیدوارم و دوست دارم که شما جلو بیفتید و ما هم پشت سر شما حرکت کنیم.»

آقای حکیم پاسخ می‌دهند: «مردم کمک نمی‌کنند و از حمایت آنها برخوردار نخواهیم شد.»

امام می‌فرمایند: «شما قیام کنید، من حمایت مردم را تضمین می‌کنم.»

آقای شیخ محمد رشتی می گفتند که: «آقای خمینی در آن جلسه در مورد نقشه‌های آمریکا و اسرائیل و نوکری بی چون و چرای شاه سخنانی فرمودند که آقای حکیم بسیار تحت تاثیر قرارگرفتند.»

امام در نخستین قدم سعی می‌کردند که مراجع را به صحنه‌های سیاسی بکشانند و به ویژه درباره آیت اللّه حکیم و آیت اللّه سید محمود شاهرودی بسیار حساسیت داشتند. امام تلاش می‌کردند که آنها رهبری نهضت را به عهده بگیرند، اما پس از یک سال تلاش، نتیجه ای حاصل نشد و آن بزرگوار تصمیم گرفتند که شخصا جهت مبارزه و تداوم نهضت اقدام بفرمایند.⁽²⁾

حجت‌الاسلام محمود قوچانی (فرزند آیت‌اللّه شیخ عباس قوچانی): در سال 1354 یا 1355 ش ... خبردار شدم که امام قلب‌شان درد گرفته است ... . از بغداد به خاطر قلب آقا دکتر آوردند ... . پس از اعلام نتیجه گزارش پزشکی، دو سه نفر از تجار بغدادی که ارادتمند امام بوده و همراه آن دکتر آمده بودند، خدمت امام عرض کردند: «از آن زمان که به عراق تشریف آورده اید دیگر به زیارت کاظمین و سامراء نیامدید، حالا به عنوان زیارت و تشرف عتبات مقدسه سامراء و کاظمین مسافرتی داشته باشید ... . منزل ما خالی است و کسی در آن سکونت ندارد. آنجا چند روزی نزول اجلال بفرمایید تا هم زیارتی کرده باشید و هم به سفارش دکتر مبنی بر تغییر آب و هوا عمل کرده باشید؛ ولی امام نپذیرفتند.

روزی حاج علی خلخالی مرا دید و گفت: «فلانی! تو که خدمت امام می روی پیشنهادی از طرف من به ایشان بده، شاید حرف تو مقبول تر باشد؛ امام حاضر نیستند به کاظمین و سامراء بروند، من ماشین دارم و مال خودم هم هست، مال بیت المال نیست و از سهم امام و وجوهات نیست، از امام هم کرایه ای نمی‌خواهم بگیرم، حتی بنزین ماشین را خودم می زنم. اگر ایشان اجازه بفرمایند پیشنهاد می کنم روزی یک یا دو ساعت ایشان را از درِ منزل سوار کنم و به کنار شط کوفه ببرم تا هوایی بخورند و قبل از ظهر برگردانم. اگر کاری، مطالعه ای هم دارند همان‌جا انجام دهند.» ...

پس از تقاضای آقای خلخالی خدمت امام رفتم و گفتم: آقا! اگر خاطر مبارک‌تان باشد آن روز دکتر کویتی سفارش نمود که شما به کاظمین و سامراء مشرف شوید، اما حضرت‌عالی امتناع کردید.

فرمودند: «بله!»

عرض کردم که: خوب، آقای حاج علی خلخالی این تقاضا و پیشنهاد را دارد که ماشین هست و مربوط به سهم امام و وجوهات نیست و راننده هم خودش است اگر اجازه بفرمایید ایشان هر ساعتی قبل از ظهر را که تعیین می فرمایید بیایند شما را سوار ماشین کنند، دو ساعتی کنار شط کوفه بروید و برای تغییر آب و هوا استراحتی داشته باشید سپس مراجعه بفرمایید که هیچ هزینه ای را هم مستلزم نباشد و ایشان هم افتخار می کند و این خواهش را دارد.

فراموش نمی‌کنم که امام تشکر کردند و فرمودند: «شما از طرف من تشکر کنید.» سپس این جملات را فرمودند که: «فلانی! من بروم آن‌جا خوش‌گذرانی کنم و جوانان مردم در ایران زیر شکنجه‌ها جان بدهند!»

امام این جمله را با حالتی بیان کردند که در وجود من اثر گذاشت و رخوت حاصل شد به گونه ای که نتوانستم در جواب چیزی بگویم. ساکت شدم و پس از سکوتی مختصر، گفتم: پس آقا! با اجازه من می روم و زحمت را کم می کنم.⁽¹⁾

حجت‌الاسلام اسماعیل فردوسی پور: اواخر ماه مبارک رمضان که چند نفر از صاحب‌منصبان عراق خدمت امام رسیدند و گفتند: «ما در برابر دولت ایران تعهداتی داریم که نمی‌توانیم

براساس آن تعهدات به شما اجازه فعّالیّت سیاسی بدهیم.» حضرت امام فرمودند: «اگر شما در برابر دولت تعهد دارید، من هم در برابر ملت تعهداتی دارم که نمی‌توانم دست از فعّالیّت سیاسی بردارم. اگر ممانعت کنید و نگذارید این‌جا کارم را انجام بدهم، از عراق خواهم رفت. خیال نکنید من به نجف و کربلا چسبیده‌ام! خیر، خمینی هرکجا برود، آن‌جا را نجف و کربلا می‌کند.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه میرزا علی احمدی میانجی: تمام آقایان در دوران اوج‌گیری انقلاب اعلامیه می‌دادند و تلگرام می‌زدند. مثلاً آقای حکیم از نجف و سایر آقایان از شهرستان‌ها در امر انقلاب دخالت می‌کردند، اما امام از تمام آنها جلو تر بود. امام دنباله‌رو قضایا نبود، بلکه پیش‌رو قضایا بود. نوع بیان امام در اعلامیه‌ها و تلگرام هایش با سایرین تفاوت داشت. گروهی از آقایان، زمانی که پای مرگ و کشتار به میان می‌آمد، از حرکت بازمی‌ایستادند و می‌ترسیدند.

مرحوم آقای شیخ میرزا هاشم آملی که خیلی هم شوخ طبع بودند، می‌فرمودند: «همه ما اعلامیه می‌دادیم، اما همین‌که کشت و کشتار می‌شد، قضایا را بهگردن امام خمینی می‌انداختیم.» و بعد ادامه دادند: «حقیقت این است که امام قیام کرد و ما هم از دور طبل می‌زدیم.»

منظور این است که در جریان انقلاب، افراد بسیاری بودند، اما وقتی کار، سخت و دشوار می‌شد، بیشتر این افراد در بین راه توقف می‌کردند و امام را همراهی نمی‌کردند.⁽²⁾

روزی از کمیته استقبال، از تهران به نوفل لوشاتو زنگ زدند. تلفن‌کننده شهید مظلوم آیت‌اللّه دکتر بهشتی بود. فرمود: «برای ورود امام برنامه‌هایی تنظیم شده است. برای این‌که امام در جریان باشد به عرض‌شان برسانید: فرودگاه را تا بهشت زهرا چراغانی و فرش می‌کنیم و با هلی‌کوپتر می‌رویم و ...»

وقتی خدمت امام رسیدند و مطالب آقایان را گزارش کردند، امام پس از استماع دقیق ... با همان قاطعیت و صراحت خاص خود سربلند کرده، فرمود: «بروید به آقایان بگویید: مگر می‌خواهند کورش کبیر را وارد ایران کنند!؟ ابدا این کار لازم نیست. یک طلبه از ایران خارج

شده و همان طلبه به ایران بازمی‌گردد. من می‌خواهم در میان امتم باشم و همراه آنان بروم ولو پایمال شوم.»⁽¹⁾

برخی از مبارزات و فعّالیّت‌های سیاسی امام خمینی به صورت روزشمار بدین ترتیب است:

سال 1341 ش

اهتمام برای تشکیل جلسه مراجع تقلید قم برای اعلام مخالفت با لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی.

تلگرام به محمدرضا پهلوی در مخالفت با این لایحه.

تلگرام به اسداللّه علم.

سخنرانی درباره ضرورت لغو این لایحه.

تلگرام‌های جداگانه به محمدرضا پهلوی و اسداللّه علَم در اعتراض به عملکرد علَم و عدم تقید او به نصیحت علمای اسلام در لغو مصوبه فوق.

سخنرانی درباره ضرورت لغو لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی.

سخنرانی و پیام درباره لغو این لایحه.

مخالفت با رفراندم اصول شش‌گانه انقلاب به اصطلاح سفید، که در قانون اساسی پیش‌بینی نشده بود.

دو پیام و سخنرانی درباره حمله مأموران ساواک به مدرسه فیضیه و محاصره منازل آقایان خوانساری و بهبهانی و ضرورت عزل نخست وزیر.

دو پیام درباره اعتراض به زیر پا گذاشتن احکام اسلام، و اعلام عزای عمومی نوروز.

سخنرانی درباره توطئه‌های استعمار و مسؤولیت علماء.

سال 1342 ش

سخنرانی در ضرورت صبر در برابر مصائب به دنبال حمله مأموران به مدرسه فیضیه قم.

پیام به علمای تهران در استیضاح اسداللّه علم.

سخنرانی برای اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تهران درباره ماهیت اصلاحات ارضی.

سخنرانی و پیام در افشای جنایات حکومت پهلوی و ارزیابی قیام ملت.

سخنرانی معروف عصر عاشورا.

دستگیری و اعزام سریع به تهران و حبس در باشگاه افسران و سپس در زندان قصر، که به قیام پانزده خرداد و سرکوب وحشیانه مردم انجامید.

پرهیز از پاسخ‌گویی در بازجویی در زندان قصر به علت عدم استقلال قضایی در ایران.

حبس در بازداشتگاه پادگان عشرت‌آباد.

اقامت تحت‌الحفظ در داوودیه تهران و از آن‌جا به منزل آقای روغنی در قیطریه.

سال 1343 ش

ورود به قم پس از رفع حصر، و پیام در تأسف از تسلط اسرائیل و عمالش بر ایران.

سخنرانی در رد تفاهم با رژیم و توطئه‌های حکومت پهلوی و تکلیف اسلامی در مقابله با آن.

انتشار اعلامیه مشترک با مراجع تقلید قم به مناسبت سالگرد قیام پانزده خرداد.

سخنرانی درباره توطئه‌های استعماری در ممالک اسلامی.

سخنرانی و پیام برضدّ إعمال کاپیتولاسیون در ایران.

دستگیری و تبعید به آنکارا.

سال 1344 ش

تبعید به عراق.

سال 1346 ش

نامه سرگشاده به امیرعباس هویدا درباره خیانت‌های شاه و دولت.

سخنرانی درباره توطئه رژیم پهلوی برای نابودی اسلام.

سال 1349 ش

پیام به زائران بیت‌اللّه الحرام درباره مسلمانان فلسطین و افشای جنایت‌های رژیم پهلوی.

سال 1350 ش

سخنرانی درباره جنایت‌های حکومت پهلوی، جشن‌های شاهنشاهی و وجوب قیام علماء.

پیام به ملت ایران درباره نغمه‌های استعماری و ضرورت مقابله با توطئه‌های حکومتی.

تلگرام به احمد حسن البکر، رئیس جمهور عراق، درباره خشونت مأموران عراقی برضدّ ایرانیان مقیم عراق و سخنرانی درباره احتمال مهاجرت‌شان به لبنان.

سال 1351 ش

پیام به ملت و علمای ایران در تشریح ستمکاری‌های رژیم پهلوی.

پیام به انجمن‌های اسلامی دانشجویان مقیم خارج درباره دسیسه‌های حکومت پهلوی.

سال 1352 ش

پیام به ملت ایران درباره جشن‌های 2500 ساله شاهنشاهی.

سال 1353 ش

پیام به ملت مسلمان ایران درباره تحریم شرکت در حزب رستاخیز.

سال 1354 شتلگرام به احمد حسن البکر در اعتراض به اخراج علمای ایرانی از عراق.

پیام به ملت ایران در تأسف از سرکوب مردم و حیله‌های حکومت پهلوی.

سال 1356 ش

پیام‌های جداگانه به انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا و آمریکا و کانادا در افشای جنایات رژیم پهلوی و اسلامی نبودن اقدامات آن.

صدور اعلامیه به مناسبت شهادت حاج آقا مصطفی.

سخنرانی درباره قدرت روحانیت و خدمات علماء و ضرورت همبستگی روحانی و دانشگاهی.

پیام به علماء و ملت ایران و پاسخ به تسلیت دانشجویان خارج کشور و مسلمانان ایران و جهان درباره شهادت حاج آقا مصطفی و ادامه مبارزه برضدّ رژیم پهلوی و تلاش برای نجات اسلام.

پیام به ملت ایران درباره قیام 19 دی قم و نوید پیروزی به آنان.

پیام به مردم آذربایجان درباره سرکوب قیام 29 بهمن تبریز.

سال 1357 ش

مصاحبه با مجله لوموند فرانسه درباره مسائل سیاسی و اعتقادی و اجتماعی ایران و اسلام.

پیام به ملت ایران در رد چراغانی کردن معابر به مناسبت سوم و نیمه شعبان به علت سرکوب مردم.

پیام به مردم آبادان درباره فاجعه سینما رکس.

پیام به ملت ایران درباره فاجعه جمعه سیاه (17 شهریور تهران)

مهاجرت به کویت و بازگشت اجباری به عراق.

مهاجرت به فرانسه و آغاز 118 روز اقامت در پاریس و نوفل لوشاتو.

نخستین سخنرانی در فرانسه درباره مفاسد و جنایت‌های رژیم پهلوی.

نخستین مصاحبه در فرانسه درباره آینده حکومت اسلامی.

پیام به زائران بیت‌اللّه الحرام درباره گرفتاری‌های ملت ایران.

گفت و گو با وزیر کابینه ضیاءالحق - رئیس جمهور پاکستان - در رد وساطت این کشور میان معظّم له و رژیم پهلوی و آمریکا.

نامه به آیت‌اللّه دکتر بهشتی درباره اقدامات بنیادی برای تشکیل شورای انقلاب اسلامی.

پیام معروف به پیروزی خون بر شمشیر درباره وظایف مردم در آستانه ماه محرم.

پیام به ملت ایران درباره تحریم پرداخت مالیات و پول آب و ... به دولت شاه.

صدور فرمان تشکیل شورای انقلاب اسلامی یک روز قبل از تشکیل شورای سلطنت.

پیام تشکر از دولت و ملت فرانسه.

بازگشت سرافرازانه به میهن در میان استقبال میلیون‌ها مشتاق و سخنرانی تاریخی در بهشت زهراء سلام الله علیها.

سان دیدن از رژه افسران و همافران و درجه‌داران نیروی هوایی.

پیام به ملت ایران درباره حمله لشکر گارد به نیروی هوایی و مخالفت با تشدید زمان حکومت نظامی.

پیام درباره عدم اعتبار سوگند نظامیان به رژیم طاغوت.

پیام به ملت ایران درباره ضرورت حفظ آرامش و همکاری مردم با دولت موقت در زمان پیروزی انقلاب.⁽¹⁾

[بعد از پیروزی انقلاب اسلامی]

صدور دو پیام به ملت ایران در خصوص تکلیف شرعی و تعهد ملی مردم و ضرورت حفظ نظم و آرامش.

پیام به ملت ایران در مورد خلع سلاح عمومی.

پیام به ملت ایران درباره پایان اعتصابات و شروع کارها.

صدور حکم سرپرستی آستان قدس رضوی به حجت‌الاسلام آقای عباس واعظ طبسی.

پیام چهارده ماده‌ای به ملت ایران درباره ضرورت اتحاد در برابر استعمار خارجی، حفظ وحدت، طرف‌داری اسلام از کارگران و کارمندان و طبقات مستضعف، ضرورت حمایت ملت از ارتش و شهربانی و ژاندارمری، رعایت رفتار اسلامی با زندانیان، پرهیز از گران‌فروشی، فعّالیّت مطبوعات در مسیر انقلاب اسلامی، رأی به جمهوری اسلامی، محاکمه جنایتکاران رژیم فاسد، پرهیز از اسراف و تجمل‌پرستی و کاغذبازی.

صدور حکم مصادره اموال سلسله پهلوی به شورای انقلاب اسلامی.نامه به نخست وزیر دولت موقت در خصوص ممنوعیت دخالت منسوبین امام در امور.

حکم تشکیل کمیته امداد.

سال 1358 ش

حکم به حجت‌الاسلام خامنه‌ای برای رسیدگی به مشکلات مردم سیستان و بلوچستان.

پیام به ملت ایران در خصوص روز جمهوری اسلامی.

پیام به ملت ایران در خصوص افتتاح «حساب 100» به منظور خانه‌سازی برای مستضعفان.

نامه به وزیر امور خارجه وقت درباره ضرورت قطع روابط دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران با دولت مصر.

حکم به نخست وزیر دولت موقت برای تدوین و تصویب قانون اساسی و تشکیل مجلس خبرگان.

بیاناتی خطاب به سفیر شوروی درباره دخالت این کشور در افغانستان و ایران.

پیام و سخنرانی درباره تشکیل جهاد سازندگی و ضرورت تصویب قانون اساسی.

پیام به ملت ایران، درباره هفت توصیه به دولت و ملت، از جمله: ضرورت سازندگی ایران، عفو متهمان، ضرورت همکاری قوای انتظامی و نظامی در حفظ انقلاب، حفظ مقام مسجد و اقدام برای آن، تحقق جمهوری اسلامی، وحدت مردم.

صدور فرمان برای تنظیم برنامه‌های رادیو - تلویزیون.

پیام به ملت ایران برای راهپیمایی وحدت در حمایت از انقلاب اسلامی.

صدور فرمان عفو متهمان به دادستان دادگاه‌های انقلاب اسلامی.

انتصاب حجت‌الاسلام علی قدوسی به سمت دادستان کل انقلاب اسلامی.

پیام به مسلمین ایران و جهان درباره انتخاب روز قدس.

پیام به نیروهای ارتشی و مردم و حکم به ارتش درباره پایان دادن به غائله پاوه و تعقیب و دستگیری اشرار کردستان.

پیام به نمایندگان مجلس خبرگان و مردم، به مناسبت گشایش این مجلس درباره تدوین قانون اساسی براساس معیارهای اسلامی.

پیام به مردم کردستان درباره غیر قانونی بودن حزب دمکرات.

صدور فرمان عفو عمومی در کردستان.

اعلام حمایت از تسخیر لانه جاسوسی آمریکا.

وا گذاری اداره امور کشور به شورای انقلاب اسلامی و قبول استعفای آقای بازرگان.

پیام به شورای انقلاب و مسؤولان دولتی در خصوص عدم ملاقات با نمایندگان آمریکا.

تقریظ بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

پیام به ملت ایران درباره بسیج عمومی برای مبارزه با بی‌سوادی.

انتصاب حضرات آیات: بهشتی و موسوی اردبیلی - به ترتیب - به ریاست دیوان‌عالی کشور و دادستانی کل کشور.

فرمان تأسیس بنیاد شهید انقلاب اسلامی.

سال 1359 ش

پیام به ملت ایران درباره قطع رابطه با آمریکا.

استقرار در محله جماران که تا پایان عمر پربرکت‌شان ادامه یافت.

فرمان تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی.

پیام به ملت ایران درباره تصدّی پلیس و کمیته‌ها در جلوگیری از جریانات بانوان بدحجاب.⁽¹⁾

[امام خمینی رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 13 تیر 1359/ 21 شعبان المعظّم 1400 در پاسخ استعلام در مورد تعرض عده‌ای از افراد ناآگاه و احیاناً ضد انقلاب، به بانوان بی‌حجاب دستوری به این شرح صادر فرمودند:]

ممکن است تعرض به زن‌ها در خیابان و کوچه و بازار، از ناحیه منحرفین و مخالفین انقلاب باشد. از این جهت، کسی حق تعرض ندارد و این گونه دخالت‌ها برای مسلمان‌ها حرام است، و باید پلیس و کمیته‌ها از این گونه جریانات جلوگیری کنند.

روح اللَّه الموسوی الخمینی

پیام رادیو - تلویزیونی به ملت ایران درباره یورش وحشیانه صدّام به جمهوری اسلامی ایران.

سال 1360 ش

عزل بنی‌صدر از فرماندهی نیروهای مسلح.

اعلام ارتداد جبهه ملی.

عزل بنی‌صدر از ریاست جمهوری، پس از رأی عدم کفایت سیاسی او توسط اکثریت قاطع نمایندگان مجلس شورای اسلامی.

سال 1361 ش

صدور پیام هشت ماده‌ای به قوه قضائیه و ارگان‌های اجرایی.

سال 1364 ش

حکم به فرمانده سپاه در خصوص تشکیل و تجهیز نیروهای سه گانه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

سال 1365 ش

پیام به مسلمانان ایران و جهان و زائران بیت‌اللّه الحرام که به پیام برائت از مشرکان معروف شد.

سال 1366 ش

نامه به مسئولان نظام در مورد تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام و اعضای آن.

سال 1367 ش

نامه به شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز درباره موافقت معظّم له با تشکیل مجمع.

پیام به ملت ایران درباره سیاست‌های کلی نظام در دوران بازسازی.

پیام به آقای میخائیل گورباچف و دعوت وی به اسلام و پیش‌بینی شکست کمونیسم.

حکم اعدام و قتل سلمان رشدی به مسلمانان جهان، که چهار روز بعد، وجوب آن قطعی اعلام شد.

پیام به روحانیون و مراجع و مدرسین و أئمه جماعات که به منشور روحانیت معروف شد.

سال 1368 ش

نامه به آقای منتظری و موافقت با استعفای وی از قائم مقام رهبری.

حکم به آیت‌اللّه خامنه‌ای درباره تدوین متمم قانون اساسی و اعلام اسامی بیست نفر از بیست و پنج عضو آن.

نامه به رئیس مجلس خبرگان درباره عدم لزوم شرط مرجعیت برای رهبری.⁽¹⁾

آیت‌اللّه محمد محمدی ری‌شهری: در ایامی که مقام معظّم رهبری حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای برای دیدار با اقشار مختلف مردم قم در این استان بودند، شبی (28/7/1389 ش) به دیدار ایشان رفتم. جمعی از علماء حضور داشتند، از جمله آیت‌اللّه حاج آقا نصراللّه شاه‌آبادی - فرزند استاد بزرگِ امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» - که در کنار من نشسته بود.

فرصت را غنیمت شمردم و ضمن اشاره به خاطره‌ای که از ایشان در کتاب عارف کامل آمده، عرض کردم: آیا آن مطلب را تأیید می‌کنید؟

آقای شاه‌آبادی ضمن تأیید اصل مطلب، برخی از آن‌چه را که در آن کتاب از ایشان نقل شده، نادرست خواند. من از رهبر معظّم خواستم آن‌چه را صحیح است، بفرمایند ...

ایشان خاطره خود را بدین شرح، بازگو فرمود: «زمانی که مرحوم امام «رِضْوَانُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» در ترکیه (شهر بورسا) تبعید بودند، من در نجف خوابی دیدم. خواب دیدم که آمدم ایران و در خوزستان هستم. جنگی بین ایران و دشمنانی واقع شده. معین هم نبود که چه کسانی هستند. حضرت سیدالشهداء «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» هم در همان میدان جنگ، منزل داشتند و این جنگ، زیر نظر ایشان بود. جنگ خیلی طولانی شد، خیلی‌ها کشته شدند، حتی یکی از دایی‌زاده‌های من به اسم حبیب‌اللّه هم شهید شد. همه درخت‌ها سوخت، نخل‌ها هم شکست و سوخت، تا بالأخره ما پیروز شدیم. ما که پیروز شدیم، من زود دویدم بروم به حضرت سیدالشهداء «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» تبریک بگویم. در عالم رؤیا دیدم که حضرت منزلی چوبی داشتند، مانند منزل ما در مازندران، و من می‌دانستم اینجا دو تا اتاق دارد و اتاق دست راست برای حضرت

سیدالشهداء «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است. من فوراً دویدم و از پله‌ها بالا رفتم و رفتم خدمت حضرت. دیدم حضرت چهارزانو نشسته‌اند، یک متّکایی هم روی دامن‌شان هست که به آن تکیه داده‌اند. حضرت، قیافه‌ای نورانی داشتند، اما عمامه سرشان ندیدم، ولی خیلی زیبا و خوشگل بودند. به ایشان تبریک گفتم که الحمدلله ما غالب شدیم.

ایشان تبسم و خنده مختصری کردند که برخلاف توقع من بود. من توقعم این بود که آقا خیلی خوش‌حال و شادمان می‌شوند. عرض کردم: آقا! آن طوری که انتظار داشتم شاد نشدید. ناراحتی‌تان چیست؟

حضرت فرمود: از دست این دو.

گفتم: آن‌ها کجایند؟

فرمودند: در آن اتاق.

من رفتم آن اتاق، بنا کردم به آن‌ها تشر زدن و دعوا کردن، و در این دعواها از خواب پریدم.

این خواب گذشت. یادم رفت تا امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» مشرّف شدند نجف. مدتی طول کشید. بعد از دید و بازدیدها که ظاهراً یک سال از تشریف‌فرمایی ایشان گذشته بود، روزی همین آقا عبدالعلی⁽¹⁾آمد منزل ما و گفت: آقا شما را کار دارند.

رفتم خدمت ایشان. در دیدارها رویه اولیه ایشان سکوت بود. حرفی نمی‌زدند تا دیگری شروع کند. من سلام علیک و احوال‌پرسی کردم و گفتم: امری داشتید؟

ایشان مطالبی گفتند و من هم جواب دادم. نمی‌دانم چه مناسبتی داشت که دفعتاً این خواب به ذهنم آمد. به ایشان عرض کردم: آقا! شما که در بورسا بودید، من خوابی دیدم، و خواب را عیناً نقل کردم.

وقتی نقل کردم، ایشان دست‌هایشان را به هم مالید و گفت: «لا حول ولا قوّة الا باللّه»، بعد هم گفت: جنگ می‌شود. برای من خیلی اعجاب‌آور بود. آن موقع اصلاً صحبت این چیزها نبود، اصلاً احتمال این‌که ایشان به ایران برگردد نبود، چه برسد ... من اصرار کردم که: آقا به چه مناسبتی در این موقعیت و با این وضعیت، چنین مطلبی می‌فرمایید؟

من خیلی کنجکاوی کردم و فشار آوردم، ولی ایشان از گفتن استنکاف کردند. وقتی اصرارم زیاد شد، ایشان تصمیم گرفت که بلند شود و از اتاق برود و با من صحبت نکند. بالأخره به اصرار من فرمودند: یک شرط دارد: به شرط این‌که تا وقتی من زنده هستم این را به کسی نگویی.

من گفتم: خدا می‌داند این خواب دفعتاً یادم افتاد.

فرمودند: این، تخطیطی⁽¹⁾است که پدرت برای ما کشیده و این برنامه، می‌شود و ما هم باید برویم و جنگ هم می‌شود و ما هم پیروز خواهیم شد.

این را فرمودند. ما هم گفتیم: چشم! و دیگر دنبال نکردیم.

این مسأله را فراموش کردم تا این‌که در سال 1349 ش که به تهران آمده بودم، ممنوع‌الخروج شدم.

بالأخره انقلاب پیروز شد و آخر شهریور جنگ شروع شد. آبادان محاصره شد. اعلام شد که به آبادان کمک کنید. ما یک کامیون ارتشی جنس بار کردیم برای آبادان و بردیم اهواز ... و از آن‌جا هم راه افتادیم به سمت بندر امام، اسکله سی و پنج یا سی و شش. وقتی می‌رفتیم، از نخلستان‌ها که رد می‌شدیم، همین‌که نگاهم به نخل‌های شکسته افتاد، یاد آن خواب و تعبیری که امام فرمودند، افتادم.»⁽²⁾

حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی: روز چهارده اسفند 1359 در دانشگاه تهران تجمعی به وقوع پیوست که در آن بنی‌صدر - رئیس جمهور وقت - سخنرانی کرد و مطالبی علیه انقلابیون و حزب‌اللّه مطرح کرد.

به یاد دارم بعد از این حادثه تلخ، بحث‌ها و موارد اختلاف صریحاً مطرح می‌شد. جلسه‌ای با بنی‌صدر و مسؤولان بالای کشور در حضور امام تشکیل شد و امام در آن جلسه به بنی‌صدر انتقاد کردند و به او فرمودند: «تو خیال می‌کنی که این آرای یازده میلیونی، رأی به توست؟ مردم مسلمان‌اند؛ اگر بفهمند مرجع‌شان این آراء را قبول ندارد، از تو برمی‌گردند و تو پانصد هزار رأی هم نداری.» ...

در همان جلسه، امام خطاب به بنی‌صدر کردند و فرمودند: «این را از فکرت بیرون کن که اگر تو در برنامه‌ریزی جنگ نباشی، جنگ شکست می‌خورد؛ من خیلی بهتر از تو جنگ را اداره خواهم کرد.»

امام هم‌چنین به او فرمودند: «من می‌دانم تو با این گروهک‌های ضدّ انقلاب همکاری می‌کنی! تو به این‌ها اسلحه داده‌ای و ...»

در جلسه دیگری که امام خیلی از دست بنی‌صدر ناراحت شده بودند فرمودند: «اگر بخواهی این‌طور باشی، دستور می‌دهم در همین خانه حبست کنند و تایک سال نمی گذارم بیرون بروی! خیال نکنی که می‌توانی به اروپا بروی، مقاله بنویسی؛ همین‌جا نگهت می‌دارم تا کشور آرام شود.»⁽¹⁾

حجت‌الاسلام آشتیانی: روزی چند نفر از أئمه جمعه شهرستان‌ها خدمت امام رسیدند. این عده پس از بازگشت از محضر امام خوش‌حال به نظر می‌رسیدند. کنجکاوانه پرسیدم: چه شده که خوش‌حالید؟

گفتند: «حضرت امام فرمودند: چنان‌چه حجت شرعی تمام شده باشد، درنگ نخواهم کرد و بدانید که خلع بنی‌صدر زمانی به طول یک دقیقه بیش نخواهد بود.»

حضرت امام خطاب به آنان فرموده بودند: «شما خیال نکنید که من از هیاهو و جنجال می‌ترسم. اگر تمام این جمعیتی که در حسینیه حاضر می‌شوند و فریاد برمی‌آورند: درود بر خمینی، اگر زمانی خلاف آن را بگویند، برای من هیچ تفاوتی ندارد. من ذره‌ای به هوچی‌گری‌ها وقعی نخواهم گذاشت. من تنها به تکلیف شرعی‌ام می‌پردازم، همین و بس.»⁽²⁾

امام خمینی: امروز خمینی آغوش و سینه خویش را برای تیرهای بلا و حوادث سخت و برابر همه توپ‌ها و موشک‌های دشمنان باز کرده است و هم‌چون همه عاشقان شهادت، برای درک شهادت روزشماری می‌کند.⁽³⁾

امام خمینی: جمهوری اسلامی، امانت الهی است.⁽¹⁾

امام خمینی: مگر شما نمی‌دانید آن‌چه ما داریم از امام زمان [علیه السلام و عجّل الله تعالی فرجه الشریف] است و آن‌چه من دارم از امام زمان [علیه السلام و عجّل الله تعالی فرجه الشریف] است و آن‌چه از انقلاب داریم از امام زمان [علیه السلام و عجّل الله تعالی فرجه الشریف] است؟⁽²⁾

امام خمینی: من از آن آدم‌ها نیستم که اگر یک حکمی کردم، بنشینم و چرت بزنم! من دنبالش راه می‌افتم. اگر خدای نخواسته یک وقتی دیدم که مصلحت اسلام اقتضاء می‌کند که حرفی بزنم، می‌زنم و دنبالش راه می‌افتم و بحمداللّه تعالی از هیچ چیز نمی‌ترسم. واللّه تا حالا نترسیده‌ام.⁽³⁾

امام خمینی: حفظ جمهوری اسلامی از حفظ یک نفر ولو امام عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» باشد اهمیتش بیش‌تر است؛ برای این‌که امام عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» هم خودش را فدا می‌کند برای اسلام. همه انبیاء «صَلَوَاتُ‌اللَّهِ‌وَسَلَامُهُ عَلَیْهِمْ‌أَجْمَعِینَ» از صدر عالَم تا حالا که آمدند، برای کلمه حق و برای دین خدا مجاهده کردند و خودشان را فدا کردند. پیامبر اکرم «صَلَّی‌اللَّهُ‌عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» آن‌همه مشقات را کشید و اهل‌بیت معظّم او «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» آن‌همه زحمات را متکفّل شدند و جانبازی‌ها را کردند؛ همه برای حفظ اسلام است.

اسلام یک ودیعه الهی است پیش ملت‌ها که این ودیعه الهی برای تربیت خود افراد و برای خدمت به خود افراد هست و حفظ این بر همه کس واجب عینی است؛ یعنی همه مکلف هستیم آن را حفظ کنیم تا آن وقتی که یک عده‌ای قائم بشوند برای حفظ او، که آن وقت تکلیف از دیگران برداشته می‌شود.⁽⁴⁾

حجت‌الاسلام علی‌اکبر آشتیانی: به یاد دارم برگزاری اولین انتخابات ریاست جمهوری مصادف شد با زمانی که حضرت امام در بیمارستان قلب بستری بودند.

همه مسؤولان بسیار نگران حال ایشان بودند و مرتب برای دیدن آن حضرت به بیمارستان می‌آمدند، و همه سعی داشتند مشکلات مملکتی را به جهت حال امام با ایشان مطرح نکنند و بسیار در حرف زدن‌های خود احتیاط می‌کردند، لیکن حضرت امام حتی در آن حال از تمامی مسائل می‌پرسیدند و‌کسب اطلاع می‌کردند.

مردم عاشق هر روز گروه‌گروه به بیمارستان قلب می‌آمدند و حال امام را جویا می‌شدند. در هر گوشه میهن اسلامی نیز مراسم دعاء و نیایش به منظور بهبود حال ایشان برگزار بود.

در این حال که همه در فکر سلامتی حضرت امام بودند، خود ایشان از اوضاع و احوال کشور می‌پرسیدند. از طرف دیگر تاریخ انتخابات ریاست جمهوری نزدیک بود.

امام عزیز با درک حساسیت برگزاری این انتخابات، به حاج احمد آقا گفته بودند که: «اگر مسأله‌ای برای من پیش آمد، آن را مخفی نگه دارید و پس از برگزاری انتخابات اعلام کنید.»⁽¹⁾آیت‌اللّه محمد محمدی ری‌شهری: آقای علی‌محمد بشارتی وزیر اسبق کشور نقل کرد: «در تابستان 1358 ش هنگامی که مسؤول اطلاعات سپاه بودم، گزارشی داشتیم که آقای شریعتمداری در مشهد گفته است: "من بالأخره علیه آقای خمینی اعلام جنگ می‌کنم!"

آن هنگام امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» هنوز در قم بود. من خدمت امام رسیدم و ضمن ارائه گزارش‌های دیگر، خبر یاد شده را نیز مطرح کردم.

ایشان موقع صحبت‌های من سرش پایین بود و گوش می‌داد، ولی همین‌که گزارش مربوط به سخن آقای شریعتمداری را گفتم، سر بلند کرده، فرمود: "این‌ها چه می‌گویند؟! پیروزی ما را خدا تضمین کرده است. ما موفق می‌شویم، در این‌جا حکومت اسلامی تشکیل می‌دهیم و پرچم را به صاحب پرچم می‌سپاریم."

پرسیدم: خودتان؟

امام «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» سکوت کردند و پاسخ ندادند.»⁽²⁾

امام خمینی: واللّه اگر احمد [فرزندم] دچار کوچک‌ترین انحرافی باشد و حکمش مرگ باشد، من شخصاً او را خواهم کشت.⁽¹⁾

امام خمینی: این‌جانب که از سال‌های قبل از انقلاب با جناب‌عالی [مقام معظّم رهبری] ارتباط نزدیک داشته‌ام و همان ارتباط بحمداللّه تعالی تاکنون باقی است، جناب‌عالی را یکی از بازوهای توانای جمهوری اسلامی می‌دانم و شما را چون برادری که آشنا به مسائل فقهی و متعهد به آن هستید و از مبانی فقهی مربوط به ولایت مطلقه فقیه جداً جانب‌داری می‌کنید، می‌دانم و در بین دوستان و متعهدان به اسلام و مبانی اسلامی از جمله افراد نادری هستید که چون خورشید، روشنی می‌دهید.⁽²⁾

امام خمینی: شما اگر گمان بکنید که در تمام دنیا رئیس جمهورها و سلاطین و امثال این‌ها، یک نفر را مثل آقای خامنه‌ای پیدا بکنید که متعهد به اسلام باشد و خدمت‌گزار، و بنای قلبی‌اش بر این باشد که به این ملت خدمت کند، پیدا نمی‌کنید. ایشان را من سال‌های طولانی می‌شناسم.⁽³⁾

حجت‌الاسلام سید احمد خمینی: وقتی که تلویزیون آقای کیم ایل سونگ را با آقای خامنه‌ای که در کره بودند نشان می‌داد، زنگ امام به صدا درآمد.

دویدم به طرف اتاق آقا. دیدم آقا دوزانو نزدیک تلویزیون نشسته و به تلویزیون خیره شده. فکر کردم سکته کرده، داد زدم! برگشت گفت: «بیا بنشین.»

نشستم.

گفت: «احمد آقا! می‌بینی این عظمت را!؟ وقتی که عصایش را برمی‌دارد و قدم برمی‌دارد حیف نیست ایشان به عنوان رهبر آینده نباشد؟ من، هم به شما (احمد آقا) گفتم، هم به اکبر آقا (هاشمی)؛ تکلیف من تمام است. من اگر بگویم، اختلاف ایجاد می‌شود.»⁽⁴⁾

حجت‌الاسلام سید احمد خمینی: امام در لحظه‌های آخر عمر، آقای خامنه‌ای را با خانواده‌اش می‌پذیرفت. خانواده آقا بودند و آقای خامنه‌ای. وقتی که آقای خامنه‌ای شروع به صحبت کرد - ما خودمان دیدیم لحظه آخر - هرچه در امام بود به آقای خامنه‌ای انتقال پیدا کرد. یک فروغی در چهره آقا دیده می‌شد! آقا در حالی که قرمز بود و صورتش برافروخته، با یک صلابتی به همه نگاه می‌کرد. آقا فرمودند که: «احدی حق ندارد با جایی مصاحبه کند.»⁽¹⁾

حجت‌الاسلام سید احمد خمینی: امام وقتی که آقای خامنه‌ای را می‌دید چهره‌اش باز می‌شد مانند حالتی که آدم عشقش را می‌بیند و خوش‌حال می‌شود، دست خودش نیست. امام ابروها و چهره‌اش بازمی‌شد. بلند می‌شد و به طرف آقای خامنه‌ای به راه می‌افتاد و حالا هرچند نفر حضور می‌داشتند. من بیش از ده بار خودم این موارد را می‌دیدم.⁽²⁾

حجت‌الاسلام سید احمد خمینی: یک وقت، امام فرمودند: «خوش‌حالم از این‌که می‌بینم فردی از سلاله پاک پیامبران و از فرزندان امام حسین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» بر مسند حکومت نشست.»⁽³⁾

حجت‌الاسلام سید احمد آقا خمینی (خطاب به مقام معظّم رهبری): حضرت امام بارها از جناب‌عالی به عنوان مجتهدی مسلّم و بهترین فرد برای رهبری نام بردند ... .

حضرت‌عالی از چهره‌های درخشان انقلاب اسلامی ایران بوده و همواره مورد تأیید و تکریم امام عزیزمان بوده‌اید.⁽⁴⁾

ش

آیت‌اللّه سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی

⁽¹⁾ در غائله انتخابات انجمن‌های ایالتی و ولایتی که برنامه آن از جانب آمریکا معیّن و به وسیله نوکر سرسپرده‌اش، محمدرضا شاه انجام گرفت، آیت‌اللّه مرعشی همگام با امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» و دیگر علماء و مراجع بزرگ، شدید‌ترین اعلامیه‌ها و تلگرام‌های اعتراض‌آمیز را صادر کردند و عملاً در مرکزیت مبارزات حق‌طلبانه و آزادی‌خواهانه قرارگرفتند و از آن پس به مناسبت‌های مختلف، به تنهایی و یا مشترکاً با سایر مراجع به صدور اعلامیه‌ها و بیانیه‌های اعتراض‌آمیز، روشن‌گرانه و ضدّ رژیم پرداختند.

همراه با اوج‌گیری مبارزات سیاسی مردم ایران و علمای اسلام علیه استعمار جدید و رژیم دست‌نشانده پهلوی که نقطه عطف آن در نهضت اسلامی پانزده خرداد 1342 بود و همگام با سخنرانی‌ها و اعلامیه‌های امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ»، آیت‌اللّه مرعشی نیز به عنوان یکی از پایه‌های ثابت مبارزه و جهاد و انقلاب درآمد.⁽²⁾

آیت‌اللّه مرعشی در موقع گرفتاری و تبعید امام خمینی به ترکیه از هیچ اقدامی خودداری و کوتاهی ننموده، حتی به چند نفر، هزینه سفر مشهد و کربلا داد که در مشاهد مشرفه و اعتاب مقدسه برای آزادی و پیروزی ایشان دعا کنند و از ارواح مقدسه امامان معصوم «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» استمداد نمایند ... .

بعد از چند ماه، امام از ترکیه به عراق آمدند و مشرّف به کربلا، سپس به نجف اشرف شدند، و آیت‌اللّه‌زاده حاج آقا محمود مرعشی نجفی به امر والد ماجدش، اولین روحانی ایرانی بود که در کربلا خدمت معظّم له رسید و سلام و پیام والد را تقدیم نمود و در رکاب‌شان به نجف آمد.

شهید مطهّری: «من پس از آزادی امام از زندان، در تهران که خدمت ایشان رسیدم، صحبت در پیرامون اقدامات آیات عظام و مراجع، راجع به استخلاص آقا شد. من عرض کردم: "انصافا حضرت آیت‌اللّه مرعشی نجفی از هیچ فداکاری و اقدامی برای آزادی شما خودداری نکرد."فرمودند: "خودم هم در زندان همین فکر را می‌کردم که ایشان جدیتش نسبت به آزادی و همکاری با من از همه بیشتر است."»⁽¹⁾

حجت‌الاسلام سید محمود مرعشی نجفی: مرحوم والد ما در دوران مبارزات انقلابی مردم ایران و هم‌چنین دوران پس از انقلاب اسلامی، همواره در تمامی صحنه‌ها در کنار رهبر کبیر انقلاب حضرت آیت‌اللّه العظمی امام خمینی بوده است.

به خاطر دارم زمانی که ساواک شاهنشاهی، حضرت امام را دستگیر و در تهران زندانی کرده بودند، مرحوم آیت‌اللّه شهید حاج آقا مصطفی تشریف آوردند در منزل ما و مشغول صحبت با مرحوم والد بودند که ناگهان مأموران ساواک برای دستگیری ایشان با وضع اسفباری از روی دیوارها به خانه ما ریختند و وقتی با ممانعت مرحوم ابوی رو به رو شدند، مشتی به سینه ایشان زدند و مرحوم حاج آقا مصطفی را بردند.

به هر تقدیر پس از آزادی امام و تشرف ایشان به قم، مرحوم والد سه روز تمام در بیت امام حضور می‌یافتند و در معیت امام و در کنار امام می‌نشستند و با این کار ثابت می‌کردند که مراجع همه در این هدف شریک بوده، متفقا به دنبال حضرت امام هستند.

در قضیه 15 خرداد که ساواک حضرت امام را دستگیر کرد، مرحوم والد از نخستین افرادی بودند که مشرّف شدند به صحن مطهر حضرت معصومه سلام الله علیها و از بلندگو، مردم را به تحصن در صحن مطهر دعوت کردند و مرحوم حاج آقا مصطفی و بعضی آقایان دیگر هم تشریف آوردند.

در آن روز مرحوم ابوی اعلامیه‌ای صادر کردند و در آن رژیم را تهدید کردند که چنانچه یک مو از سر آیت‌اللّه خمینی کم شود، ما به اقدامات دامنه‌داری دست خواهیم زد!

پس از آن تا یک هفته منازل مراجع عظام در محاصره نیروهای امنیتی قرارداشت. سپس با مشاوره‌ای که با آقایان مراجع دیگر داشتند، قرارشد مسافرتی به تهران بکنند.

بدین ترتیب ایشان به اتفاق بعضی دیگر از مراجع قم و مرحوم آیت‌اللّه العظمی میلانی از مشهد و مرحوم آیت‌اللّه العظمی خوانساری و علمای متنفّذ سایر شهرها، در تهران جمع شدند و روزانه جلسات متعددی را تشکیل داده، خواهان آزادی حضرت امام بودند.

چهار ماه تمام، این وضع ادامه داشت و رژیم که استمرار این وضع را خطرناک می‌دید، مرحوم والد و دیگر مراجع را دستگیر کرده، در ماشین انداختند و یکسره به قم آوردند! حتی ایشان در طول مسیر محصور بودند و می‌خواستند تطهیر کنند، ولی مأمورین گفتند: «ما حتی یک لحظه هم اجازه نداریم ماشین را نگه داریم.»

ایشان را آوردند و با یک وضع بدی داخل منزل انداختند! و رفتند.

پس از تبعید حضرت امام به ترکیه، نمایندگانی از طرف برخی مراجع برای دیدار ایشان می‌رفتند، ولی دولت وقت به بنده که نماینده والد ماجد بودم، اجازه خروج نداد، لیکن پس از تبعید حضرت امام به عراق، بلافاصله مرحوم ابوی مرا خواستند و چند نامه به من دادند و فرمودند: «شما مأموریت دارید این چند نامه را به امام برسانید.»

من با کسب اجازه از محضرشان به طور مخفیانه از طریق خرمشهر خود را به بصره و از آنجا به کربلا رساندم و در بیت حضرت امام به حضور ایشان رسیدم و دست مبارک‌شان را بوسیدم.

ایشان سؤال فرمودند: «شما چه‌طور آمدید؟»

عرض کردم: حسب‌الأمر ابوی و برای ملاقات حضرت‌عالی شرف‌یاب شدم.

حضرت امام خیلی خوش‌حال شدند. نامه‌ها را گرفتند و تکلیف فرمودند تا روزی که در عراق هستید، باید در منزل ما باشید.

لذا بنده در آن شرایط حساس پس از یک ماه اقامت در بیت ایشان در نجف اشرف، با کسب اجازه از محضرشان به ایران مراجعت نمودم و نامه‌هایی را هم ایشان در پاسخ نامه‌ها دادند و فرمودند: «سعی کنید این‌ها به دست نیروهای امنیتی نیفتد.»

در زمانی هم که امام در پاریس تشریف داشتند، بنده از طرف مرحوم ابوی خدمت ایشان شرف‌یاب شدم و در مجموع، روابط امام و ابوی ما بسیار خوب بود و نامه‌های متعددی بین آن دو بزرگ رد و بدل می‌شد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه مرعشی نجفی (در سخنرانی روز شنبه 23 رجب المکرّم 1384 قمری در مسجد بالاسر حرم مطهر حضرت معصومه «سَلَامُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهَا»): در این قضایای اخیر و مسائل روز که پیش آمد، در این‌جا علمایی که اقدام کردند از جمله سید بزرگوار المجاهد فی سبیل‌اللّه، حضرت مستطاب آیت‌اللّه آقای خمینی دامت برکاته، آیا ایشان و سایر علمای اعلام می‌خواهیم ببینیم ... هدف‌شانحفظ دین نبود؟ حفظ احکام الهیه نبود؟ آیا هدف‌شان حفظ استقلال مملکت نبود؟ و می‌گفتند: کاری نکنید که ما سرشکسته شویم و مملکت به دست اجانب بیفتد، کاری نکنید که منجر به مفاسدی بشود، غیر از این حرف‌ها بود؟ واللّه غیر از این نبود. باللّه غیر از این نبود. تاللّه غیر از این نبود. با قسم جلاله عرض می‌کنم.

هرکسی قلمی برداشت، هرکسی حرفی زد، تمام هدفش همین است. همه علماء در این هدف شریک‌ا‌ند: حفظ مملکت و حفظ استقلال آن و حفظ احکام شرعیه و احکام الهیه.

روحانی هدفش این است و این یک هدف مقدسی است. سابقین و لاحقین و آینده‌ها هم إِن شاء اللّه در این هدف شریک‌اند و فعلا هم همه شریک‌اند. اگر ایشان تبعید شده‌اند، اگر ایشان گرفتار شده‌اند، همه گرفتار شده‌اند.⁽¹⁾

ایشان در خرداد 1354 در نامه‌ای به آیت‌اللّه آشتیانی، تهاجم بی‌رحمانه و خشن عوامل رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه قم و دستگیری جمعی از طلاب و ضرب و شتم آنان را شدیداً محکوم نمود و از ایشان خواست که در جهت استخلاص زندانیان معجّلًا اقدام کند.

در پی اوج‌گیری تظاهرات و انقلاب ملت مسلمان ایران و کشتارهای رژیم منفور پهلوی به مناسبت درج مقاله‌ای توهین‌آمیز نسبت به امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» در روزنامه اطلاعات سال 1356 ش، بار دیگر مبارزات آزادی‌خواهانه و اسلامی مردم ایران به رهبری روحانیت شکل تازه‌ای به خود گرفت و این‌بار هم آیت‌اللّه مرعشی، قدم به قدم و همگام با امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» و سایر مراجع، فعّالیّت خود را تشدید کرد و لحظه‌ای آرام ننشست.

بیانیه‌ها و اعلامیه‌های مختلفی که معظّم له به مناسبت‌های مختلف صادر کرده‌اند، نمونه‌های بارز این موضوع است.

پس از هجرت امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» از عراق و رفتن به پاریس، ایشان تلگرام‌های اعتراض‌آمیزی به حکام عراق زدند و از سوی دیگر نیز برای رئیس جمهور فرانسه پیام دادند و از او و ملّت فرانسه خواستند که مهمان‌نوازی کنند.

همچنین طی تلگرام‌ها و نامه‌های متعدد، پشتیبانی خود را نسبت به منویات امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» و سایر مراجع ابراز نمودند.

در این دوره پرآشوب، ایشان همراه با دیگر مراجع عظام قم چندین اعلامیه و بیانیه مشترک صادر کردند و نسبت به حوادث خونینی که در ایران به وجود آمده بود و ادامه داشت، شدیداً اعتراض، و ملت مسلمان و قهرمان ایران را به استقامت و مبارزه دعوت نمودند.

در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی و پس از بازگشت امام به ایران، معظّم له با همگامی با امام، از هیچ کوششی دریغ نکرد و بالأخره در 22 بهمن 1357، روز پیروزی انقلاب اسلامی، اعلامیه مهمی خطاب به ملت ایران صادر کرد و از عموم طبقات، که با فداکاری‌ها و جانبازی‌های خویش در راه اعتلای کلمه حق و پیش‌برد اهداف عالیه اسلامی استقامت کردند و از علمای اعلام و حجج اسلام شهرستان‌ها و مدرسین و طلاب حوزه‌های علمیه و افسران و درجه‌داران و همافران نیرویی هوایی و دیگر اقشار جامعه، صمیمانه تشکر نمود.⁽¹⁾

آیت‌اللّه مرعشی نجفی پس از پیروزی انقلاب تا آخرین لحظه عمر شریف و بابرکت خود در کنار ملت مسلمان و باایمان و فداکار ایران و همگام با رهبر انقلاب، امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» در تمامی حوادث و مسائلی که به وجود می‌آمد حضوری فعال و روشن‌گر داشت و در حادثه جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، مردم مسلمان ایران را به دفاع مقدس فراخواند.⁽²⁾

معظّم له در کوران حوادث و لحظه‌های حساس سرنوشت‌ساز انقلاب و کشور، در صحنه باقی ماند و لحظه‌ای از منویات اسلام و روحانیت مبارز دور نشد.⁽³⁾

ض

آیت‌اللّه ضیاءالدین آملی

⁽¹⁾ روزی ایشان و جمعی از علمای تهران به محضر مرحوم آیت‌اللّه العظمی حاج سید احمد خوانساری شرف‌یاب شدند و پس از ایراد سخنانی درباره نهضت اسلامی و شخصیت امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ»، ایشان اظهار داشت: ما آماده‌ایم هر دستوری را که حضرت‌عالی درباره ادامه و پیش‌رفت نهضت بدهید، حتی تهیه اعلامیه و پخش آن انجام دهیم.⁽²⁾

ع

آیت‌اللّه سید عباس اعتمادی

⁽¹⁾ آیت‌اللّه اعتمادی در طول نهضت اسلامی مردم مسلمان، فعالانه شرکت جست و در راهپیمایی‌ها و امضای اعلامیه‌های علمای کاشان مشارکت داشت.⁽²⁾

او در طول جنگ تحمیلی، چند بار همراه با کاروان‌های کمک‌های مردمی به جبهه‌های جنگ شتافت.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ عباس ایزدی

⁽⁴⁾ ایران اسلامی از سال 1341 ش کانون مبارزات و فعّالیّت های سیاسی بود و آیت‌اللّه ایزدی نیز در بیشتر صحنه های سیاسی و مبارزاتی انقلاب حضور داشت. وی از همان آغاز ورود به نجف‌آباد، وکیل تام‌الاختیار حضرت امام خمینی بود.

امام در اجازه‌نامه‌ای درباره ایشان فرمود: «من شرایط فقاهت را در ایشان مجتمع می‌بینم و ایشان می‌تواند عهده‌دار اموری شود که فقیه در آن حق تصدی دارد.» ...

در پی شهادت آیت‌اللّه سعیدی به دست رژیم، و دفاع آشکار آیت‌الله ایزدی از ایشان و افشاگری علیه نظام ستم‌شاهی، ایشان را مدتی زندانی، و سپس به مدت شش ماه به همراه بزرگانی چون شهید محلاتی به زابل تبعید کردند.

بارها شبانه به منزل ایشان یورش برده شد و او تحت شکنجه های جسمی و روحی قرارگرفت. همسر فداکار ایشان نقل می‌کند: «آقا را شبانه با سر و پای برهنه دستگیر کردند و به زندان اصفهان بردند.»

در پی راهپیمایی تاسوعا و عاشورای محرم سال 1357 ش مجسمه شاه معدوم از میدان ورودی شهر پایین آورده شد و از این‌رو رژیم طاغوت دست به جنایت جدیدی زد و با تحریک اراذل و اوباش به غارت و خون‌ریزی پرداخت، مغازه‌ها و منازل در این شهر به آتش کشیده شد و اموال مردم به یغما رفت. در این واقعه، خانه محقر و ساده و کتابخانه خصوصی و بالأخره زندگی استاد فرزانه مشمول خشم عمال رژیم گشت و خانه ایشان ویران شد و اموال‌شان به غارت رفت و به آتش کشیده شد و اعضای خانواده مورد ضرب و شتم قرارگرفتند و حتی قصد قتل و نابودی ایشان را داشتند که با یاری همسایگان و مردم مبارز توانستند از صحنه خارج شوند و جان سالم به در برند.⁽¹⁾

معظّم له پس از پیروزی شکوه‌مند انقلاب اسلامی نیز در تمامی صحنه‌ها همراه مردم و روحانیت بود.

در دوره اول مجلس خبرگان و تدوین قانون اساسی، این شخصیت بزرگ حضور فعال و مؤثر داشت و از سال‌ها قبل از انقلاب تا روزهای پایانی عمر پرتلاش خود در سنگر نماز جمعه به اقامه نماز و ایراد خطبه های آموزنده و پرمحتوا پرداخت ... .

استاد پس از انقلاب از سوی منافقان در یک اقدام تروریستی مورد سوء قصد قرارگرفت، اما به لطف خداوند این ترور، نافرجام ماند.⁽²⁾

مرحوم ایزدی به آزادگان و خانواده های شهداء توجه خاصی داشت و بارها با لباس رزم به جبهه های جنگ تحمیلی رفت و فرزند عزیزش حجت‌الاسلام احمد ایزدی را تقدیم اسلام و انقلاب نمود.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حاج شیخ عباس تهرانی

⁽²⁾ آیت‌اللّه محمد محمدی ری‌شهری: فاضل ارجمند جناب حجت‌الاسلام و المسلمین سید موسی موسوی نقل کرد: «در اواخر سال 1342 و یا اوایل 1343 ش و اوان تبعید حضرت امام «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» به نجف اشرف و اوجدستگیری‌های گسترده شاگردان و یاران اولیه حضرت امام توسط رژیم منحوس بود که خفقان حاکم بر جوّ عمومی کشور همه را نگران ساخته بود و بسیاری حتی بر جان امام هم بیمناک بودند و سرنوشت نهضت، بسیار مبهم به نظر می‌رسید.

مرحوم آیت‌اللّه حاج شیخ عباس تهرانی - که از اصحاب مرحوم آیت‌السالکین عارف ربّانی میرزا جواد آقای ملکی تبریزی و از دوستان امام بودند و همان روزها در بین خواص مطرح بود که ایشان مکرّر توفیق محضر قدسی حضرت بقیةاللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را یافته‌اند - روزهای جمعه بعد از دعای ندبه درس اخلاقی در مدرسه حجتیه داشتند که عموم بزرگان اهل معرفت امروز حوزه در آن شرکت می‌کردند.

یک روز جمعه در سال مزبور جمعی از دوستان اهل معنی از جمله دو نفر از دوستان مهذّب بنده: حجج اسلام میرشمسی و معتمدی که هر دو اهل سلوک و مقامات بالای عرفانی هستند، پس از مراسم دعا و درس اخلاق به منزل مرحوم حاج شیخ عباس تهرانی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» رفتند که بنده متأسفانه با اینکه مصمّم به رفتن بودم، محروم شدم. وقتی دوستان برگشتند گفتند: به جهت نگرانی شدیدی که از آینده امام و انقلاب بود، از ایشان راجع به وضعیت آینده سؤال کردیم. ایشان با اطمینان خاصی لب‌خند زدند و فرمودند: نگران نباشید. خداوند منّان اراده فرموده حاج آقا روح‌اللّه سالم به ایران برگردد، ولی نه به این نزدیکی. این

هجرت حدود پانزده سال طول می‌کشد و ایشان در شرایطی با عزّت به ایران برمی‌گردد که شاه را قبلاً بیرون رانده و خدا اراده کرده به دست ایشان - که از نسل حضرت فاطمه «عَلَیْهَا‌السَّلَامُ» است - پس از قرن‌ها، تشکیل حکومت اسلامی بدهد و این پرچم در دست نسل حضرت فاطمه «عَلَیْهَا‌السَّلَامُ» می‌ماند تا تحویل صاحب اصلی‌اش حضرت بقیةاللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» شود.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه عباس‌علی عمید زنجانی

⁽²⁾ آقای عمید زنجانی از سال 1350 ش که مقیم تهران شد، در حمایت از امام و نهضت اسلامی در عرصه‌های فکری، علمی، فرهنگی و سیاسی حضورفعال داشته است ... . امضای ایشان همراه سایر روحانیون تهران در اسناد انقلاب اسلامی آمده است.

فهرست برخی از این اعلامیه‌ها چنین است:

1- نامه جمعی از روحانیون و وعّاظ تهران درباره کشتار بی‌رحمانه مردم تبریز در 29 بهمن‌ماه 1357 ش.

2- اعلامیه جمعی از روحانیان تهران درباره حادثه خونین 13 آبان دانشگاه تهران.

3- اعلامیه جمعی از روحانیان درباره حمله مزدوران رژیم به حرم مطهّر حضرت امام رضا «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ».

4- اعلامیه جمعی از روحانیان تهران درباره فراخوان مردم برای شرکت در راهپیمایی روزهای تاسوعا و عاشورای 1357 ش.

5- اعلامیه جمعی از روحانیان درباره اعتصابات و وضع بازار تهران.⁽³⁾

مسجد ایشان که کانون تجمعات و راهپیمایی‌های سال‌های 1356 و 1357 ش بود، مهم‌ترین پایگاه روحانیون انقلابی و طرف‌دار امام برای سخنرانی و افشاگری علیه رژیم طاغوت هم به

شمار می‌رفت. ایشان در کنار تبلیغ و سازماندهی راهپیمایی‌ها علیه رژیم طاغوت، خود نیز در این راهپیمایی‌ها حضور جدّی داشت ... .

حضور مؤثر و عملکرد انقلابی و هوشمندانه وی در مخالفت با رژیم باعث گردید که توسط ساواک، نه بار بازجویی، و دو بار دستگیر و در کمیته مشترک زندانی شود.

یکی از ترفندهای مرموزانه رژیم طاغوت که به وسیله ساواک اجرا می‌شد، ایجاد اختلاف و درگیری بین نیروهای طرف‌دار انقلاب و متدینان سنتی بود؛ کاری که ساواک در چند مسجد تهران با موفقیت انجام داد!

آیت‌اللّه عمید زنجانی با کشف این توطئه خطرناک در پی خنثی‌سازی آن برآمد. وی با برگزاری جلسات، آگاه‌سازی عناصر کارساز، ایجاد وحدت بیشتر بین نیروهای مردمی، نزدیک کردن آرای متدینان به ویژه جوانان مذهبی و حضور مؤثر بین نیروهای طرف‌دار انقلاب، مانع عملی شدن اهداف شوم ساواک گردید. محل برگزاری این جلسات با عنوان کانون ارشاد اسلامی در کتابخانه مسجد لرزاده و با هدایت معظّم له بود.

به این ترتیب جوانان پرشور و انقلابی که از مسجد رانده می‌شدند، در کتابخانه مسجد لرزاده سازماندهی می‌شدند و فعّالیّت‌های‌شان هماهنگ می‌گردید.⁽¹⁾

به دنبال اهانت روزنامه اطلاعات در 17 دی‌ماه سال 1356 به حضرت امام، حوزه‌های علمیه به ویژه حوزه قم و بازار تعطیل گردید و مردم متدین قم در روز 19 دی‌ماه علیه این اقدام موهن راهپیمایی کردند و خشم و اعتراض خود را نسبت به رژیم اعلام نمودند. قیام 19 دی قم با شهادت جمعی از مردم، موجی از بیداری و خشم از رژیم در سراسر ایران را پدید آورد.

یکی از شهدای قیام 19 دی قم، فرزند آیت‌اللّه خزعلی بود که استاد عمید زنجانی مجلس فاتحه‌ای به عنوان بزرگ‌داشت این شهید والامقام در مسجد لرزاده منعقد ساخت. جمعیت شرکت‌کننده بعد از پایان جلسه که با برخورد عوامل رژیم عصبانی شده بودند، به خشم آمدند و راهپیمایی خودجوشی به راه انداختند.

جمعیت به قدری زیاد بود که حتی کلانتری 14 نتوانست عکس‌العمل نشان بدهد.

استاد بعد از اتمام این راهپیمایی، بازداشت گردید.⁽¹⁾

رژیم طاغوت برای خسته کردن مردم انقلابی و مهار کردن اوضاع مملکت در سال 1357 ش حکومت نظامی اعلام کرد. حضور نیروهای مسلح و منع رفت و آمد شبانه باعث بر هم خوردن آرامش مردم شد و موجی از ترس و هراس را به وجود آورد. آیت‌اللّه عمید با ایجاد تیم‌های پنجاه نفری که هرکدام به دسته‌های کوچک تر تقسیم می‌شدند، برای مقابله با دشمن برخاست.

نیروهای مؤمن، انقلابی و فعال که از میان ده‌ها داوطلب بیست تا سی‌ساله انتخاب شده بودند، هسته اصلی این تشکل را شکل می‌دادند. آنان در ظاهر برای حفظ اموال و نوامیس مردم و حفظ آرامش روحی و روانی آنان، و در باطن به خاطر دور کردن ترس و هراس از مردم در محلاّت جنوب تهران نگه‌بانی می‌دادند.

همان تشکل‌ها بعدها با عنوان کمیته انقلاب اسلامی نام گرفت و به همین دلیل نخستین کمیته انقلاب اسلامی از افراد مسلح از بهمن‌ماه 1357 ش در مسجد لرزاده شکل گرفت و به صورت منسجم تر، کار حفاظت از انقلاب و دستاوردهای آن را برعهده گرفت.استاد تا سال 1359 ش سرپرستی کمیته انقلاب اسلامی منطقه 10 جنوب تهران را در کنار مسؤولیت روحانیت مبارز منطقه برعهده داشت.⁽²⁾

در جریان قیام خونین 17 شهریور 1357 ش فعّالیّت وی موجب گردید شبِ بعد از حادثه جمعه سیاه در ساعت 3 بعد از نصف شب، توسط نیروهای مشترک حکومت نظامی در خانه مسکونی دستگیر و روانه زندان کمیته مشترک گردد و در یک بازجویی از هفت صبح تا دو بعد از ظهر توسط دژخیم معروف ساواک - منوچهری - مورد اهانت قرارگرفت.⁽³⁾

در جریان استقبال از امام خمینی، وی از افراد مؤثر در هدایت تظاهرات آن روز بود.

در جریان انقلاب - خصوصاً در ماه های آخر آن - به تشکیل گروه های مسلح برای مبارزه با رژیم در جنوب شهر تهران جهت خنثی کردن اثرات حکومت نظامی اقدام نمود که بعدها همین گروه‌ها تبدیل به کمیته انقلاب اسلامی گردید.⁽¹⁾

بعد از انقلاب اسلامی، استاد عمید زنجانی به موازات کارهای علمی، فرهنگی و دینی، برای پیشبرد اهداف و برنامه‌های انقلاب اسلامی، مسؤولیت‌های مهمی به عهده گرفته است که فهرست برخی از آنها چنین است:

1- عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران.

2- عضو ستاد انقلاب فرهنگی.

3- نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، در دوره‌های سوم و چهارم.

4- عضویت در شورای عالی یونسکوی ملی ایران از سال 1360 ش.

5- عضو شورای بازنگری قانون اساسی در سال 1368 ش.

6- سرپرست دانشگاه حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران 1373 ش.

7- ریاست کمیته‌های انقلاب اسلامی جنوب تهران.

8- ریاست دانشگاه تهران.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ عباس قوچانی

⁽³⁾ حجت‌الاسلام محمود قوچانی (فرزند آیت‌اللّه شیخ عباس قوچانی): ما که در نجف بودیم حرکت و نهضت امام و مسائل سیاسی به نجف منعکس می‌شد و طبعاً علمایی که در نجف بودند جلساتی درباره حمایت و پشتیبانی از نهضت تشکیل می دادند و کلیه اطلاعیه‌ها را علمای درجه 2 و 3 نجف و احیاناً مراجع نجف امضاء می‌کردند و در تمام اطلاعیه‌ها، امضای حاج

شیخ عباس قوچانی موجود است. به همین دلیل، ورود ما به ایران هم تا حدودی مسأله دار بود.

پدرم از نظر شناسنامه ای اسمش عباس هاتف بود کما این‌که من هم محمود هاتف هستم. ما با همان اسامی شناسنامه ای به ایران سفر کردیم و دوباره به نجف بازگشتیم تا متوجه نشوند عباس هاتف همان عباس قوچانی است.

بعد از رفتن ما به نجف شخص دیگری به نام عباس قوچانی را در مرز خسروی گرفته و گفته بودند که: «تو عباس قوچانی هستی.» و اجازه خروج به او نداده و او را به تهران انتقال داده بودند، اما بعدها فهمیده بودند که این عباس قوچانی، پدر من نیست.⁽¹⁾

آیت‌اللّه سید عبدالاعلی سبزواری

⁽²⁾ وی از انقلاب اسلامی ایران و رهبری حضرت امام خمینی کمال حمایت و پشتیبانی را نمود و چند بار درس خویش را برای حمایت از نهضت و توجه حوزه علمیه نجف به وقایع ایران تعطیل کرد.⁽³⁾

ایشان به هنگام همه‌پرسی نظام جمهوری اسلامی پیامی مبنی بر حمایت از آن صادر نمود.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شیخ عبدالجواد جبل عاملی

⁽¹⁾ آیت‌اللّه جبل عاملی: به احترام نام امام خمینی باید بلند شد. ایشان استادی بسیار شجاع و دارای تمام صفات کمال بوده و هستند. از خدمت ایشان استفاده های بسیار بردم. همت والای ایشان همواره در جهت تقویت و ترویج دین بوده است و هیچ شائبه دیگری در وجودشان نیست ... .

دعا برای سلامتی و موفقیّت وجود ایشان از واجبات است. بعد از هر نماز باید به وجود ایشان دعا کرد. چه شعار خوبی بر سر زبان‌هاست که: خدایا! خدایا! تا انقلاب مهدی، خمینی را نگه دار.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید عبدالجواد علم‌الهدی

⁽³⁾ آیت‌اللّه محمد محمدی ری‌شهری: آیت‌اللّه سید عبدالجواد علم‌الهدی بیان کردند: حقیر یکی دو سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی شب‌های جمعه در مجلس توسّلی شرکت می‌کردم که جمع خاصّی در آن بودند و تا صبح طول می‌کشید. در آن مجلس بزرگانی بودند که در مسأله احضار ارواح اولیاء نصیبی داشتند.

یکی از آنان شبی از قول شخصی که راضی نبود با وضع اختناق و سلطه ساواک معرّفی شود، این ماجرا را نقل کرد: «یکی از مشاورین محمدرضا پهلوی که تا حدّی ایمان داشت و از عاقبت طغیان طاغوت ناراحت بود از من خواست اگر ممکن است به حضرت عبدالعظیم «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» متوسّل شوم و عاقبت این سلطنت را از روح آن حضرت بپرسم. مدّتی بعد با مقدمات زیاد توفیق یافتم تا به روح مطهر آن جناب نزدیک شوم. گویا آن حضرت می‌دانست حاجت من چیست، با خطابی تند فرمود: "به این مرد (محمدرضا پهلوی) بگوئید: باید این

هرزگی‌ها را کنار بگذاری. من از خدای متعال خواسته‌ام ریشه تو و اهلت را برای همیشه قطع نماید.

"آن‌جا دیگر اجازه نداشتم سؤال دیگری بکنم، ولی اصل مطلب را گرفتم. بعد ندیم شاه را دیدم و مطلب را به او گفتم، او سخت مضطرب شد و گفت: "چه‌گونه این خطاب تند را به شاه برسانم؟!"

چندی بعد ندیم شاه گفت: "هر طوری بود خودم را آماده کردم و روزی به شاه عین جریان را بدون نقل واسطه بیان کردم. شاه معنی کلمه هرزگی را نفهمید. حسین علا را - که نخست وزیر وقت بود - به حضور خواست و گفت: می‌گویند: در مملکت هرزگی هست؟"

حسین علا گفت: "خاطر شهریاری آسوده باشد؛ هیچ‌گونه هرزگی در مملکت وجود ندارد."»⁽¹⁾

علامه عبدالحسین امینی (صاحب الغدیر)

⁽²⁾ خمینی، ذخیره خداوند در زمین است.⁽³⁾

آیت‌اللّه شهید سید عبدالحسین دستغیب

⁽⁴⁾ آیت‌اللّه دستغیب در سال 1341 ش فعّالیّت‌های انقلابی خود را همگام با قیام امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» ادامه داد و همواره با امام در تماس مستقیم بود. از این‌رو نیروهای رژیم، گاه و بی‌گاه به خانه وی حمله می‌بردند و او را دستگیر و زندانی می‌کردند.

برای نمونه، در ساعت سه بامداد 15 خرداد 1342، مأموران رژیم که از تهران به شیراز آمده بودند، به خانه ایشان هجوم بردند. مردم با پیش‌بینی چنین یورش وحشیانه‌ای، از شب پیش

در منزل، کوچه و مسجد مجاور مانده بودند و با مقاومت در برابر یورش مأموران، ایشان را از دست دژخیمان شاه رهاندند.

مأموران رژیم برای جبران این سرافکندگی، دیوانه‌وار شیشه و در و پنجره خانه مردم بی‌دفاع را شکستند و پانصد تن از وابستگان و ارادتمندان ایشان را بازداشت کردند!

در پی این اقدام، آیت‌اللّه دستغیب به مقام‌های رژیم پیامی با این مضمون فرستاد: «اگر به خاطر دست یافتن به من، مردم را این‌طور اذیت می‌کنید، من حاضرم خودم را به دو شرط معرفی کنم: اول آن‌که همه کسانی که زندانی شدند، آزاد شوند و دوم این‌که به تهران نمی‌روم تا محاکمه شوم.»

مقام‌های رژیم، شرط نخست را پذیرفتند، ولی در پاسخ به شرط دوم اعلام کردند که: بازداشت و فرستادن ایشان به تهران، دستور شخص شاه است.

بنابراین، استاندار فارس به همراه رئیس ساواک نزد ایشان رفتند و این عالم مجاهد را با یک فروند هواپیمای اختصاصی، روانه تهران کردند.

شهید دستغیب، برای مدتی در زندان عشرت‌آباد تهران زندانی بود و پس از مدتی آزاد شد و به شیراز بازگشت.

وی در سال 1343 نیز در زندان قزل‌قلعه با آقای قاضی طباطبایی (اولین شهید محراب) هم‌بند بود ... .

در پی مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، زمزمه‌های مخالفت از قم برخاست. امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» آیت‌اللّه دستغیب را به هم‌کاری در این مبارزه فراخواند. ایشان نیز با صراحت اعلام کرد: «کاملاً و دربست در اختیار اسلام هستم.»

وی از همان آغاز، هماهنگ با حرکت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» به رایزنی با بزرگان شیراز پرداخت و آنان را - به جز چند نفر - برای مبارزه بسیج کرد. هم‌چنین با سخنرانی‌های افشاگرانه خویش در مجلسی که شب‌های جمعه در مسجد جامع شیراز برگزار می‌شد، مردم را به مبارزه فراخواند ... .

از جمله فعّالیّت‌های شهید دستغیب برضدّ رژیم شاهنشاهی، سخنرانی مشهور ایشان در شب مبعث بود که با دعوت قبلی از عموم مردم در حضور ده‌ها هزار نفر جمعیت در مسجد جامع برگزار شد.

در این جلسه، شهید دستغیب رژیم شاهنشاهی را طاغوتی، ضدّ اسلامی، بر پایه شرک و برخلاف رسالت پیامبر اکرم «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» معرفی کرد و مبعث را عید خداپرستی در برابر بت‌پرستی و شاه‌پرستی نامید.

ایشان همچنین تاریخ شاهنشاهی را تاریخ غیراسلامی و حرام خواند و مسلمانان را به خاطر نوشتن تاریخ گبری بر روی سنگ قبرهای بستگان‌شان سرزنش کرد.

این سخنرانی آتشین به قدری افشاگرانه بود که مأموران با گاز اشک‌آور به جمعیت حمله کردند و شیشه‌های شبستان مسجد را شکستند. در آن شب عده‌ای زخمی شدند و یک کودک به شهادت رسید. از فردای آن روز، مردم برای نشان دادن نفرت خود از رژیم پهلوی، هرجا که تاریخ شاهنشاهی ثبت شده بود، آن را محو می‌کردند. این کار، نویدبخش به پایان رسیدن عمر نظام طاغوت بود.

پس از جریان 17 شهریور در تهران و اعلام حکومت نظامی در دوازده شهر از جمله شیراز، نظامیان رژیم، شبانه به خانه آیت‌اللّه دستغیب حمله کردند و ایشان را در حالی که بیمار بود، به تهران فرستادند. وی پس از تحمل سه تا چهار ماه زندان و تبعید، به شیراز بازگشت و فعّالیّت‌های خویش را پی‌گرفت.⁽¹⁾

برخی از فعّالیّت‌های آیت‌اللّه دستغیب پس از انقلاب بدین قراراست:

1- امامت جمعه شیراز.

2- نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی.

3- یاری رساندن به مهاجران جنگ زده.

4- فعّالیّت‌های فرهنگی و اجتماعی.⁽²⁾

آیت‌اللّه دستغیب: شهیدهایی که می‌آورند، در تشییع ایشان تبرک بجویید. در یکی از تشییع جنازه‌هاست که امیرالمؤمنین علیّ «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» پایش را نیز برهنه می‌کند. شهداء خیلی عزیزند. اینها اولیای خدا و یاوران دین خدایند. اینها انصار حسین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» هستند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه دستغیب: دفاع از اسلام واجب است. بعضی می‌گویند: «حیفِ این جوان‌ها که کشته می‌شوند!»، مگر در راه هوی و هوس است که حیف باشد؟! بلکه در راه خدا و اسلام است. رسول خدا «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» فرمودند: «خون شهید، از مُشک بهشتی خوش بو تر است!» شهید را نشویید، این خون بهتر از مشک است. لباس شهید را درنیاورید؛ هیچ پوششی بهتر از همین لباس خونین شهید نیست. به همین وضع او را دفن کنید. احترام کنید کسی را که مورد احترام خداست.⁽²⁾

آیت‌اللّه دستغیب: راستی که این رزمندگان ما روحیه شگفتی دارند! باید به امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» تبریک گفت. روز عاشورا، ندای جدت حسین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را 72 تن اجابت کردند؛ امروز ندای فرزندت امام خمینی را میلیون‌ها نفر اجابت کرده‌اند، آن هم با چه شوقی!⁽³⁾

استاد حاج کریم محمودحقیقی: « آیت‌اللّه دستغیب مژده شهادت را سال‌ها پیش، از استادش آیت‌اللّه حاج آقا جواد انصاری «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» شنیده بود و انتظار آن را از سال‌ها پیش داشت.»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه دستغیب، 9 شهریور 1360 - یک روز پس از شهادت شهید رجایی و باهنر - را روز راهپیمایی اعلام کرد و خود نیز بر آن بود که مانند همیشه در راهپیمایی شرکت کند.

فرزند شهید آیت‌اللّه دستغیب می‌گوید: «در نخستین ساعت‌های صبح آن روز، خدمت‌شان رفتم. تا نشستم، فرمود: فلان آقا ... امروز صبح تلفن کرد و تأکید کرد که شما یا در مراسم شرکت نکنید یا جهات ایمنی و استحفاظی، بیش از گذشته رعایت شود. تو چه می‌گویی؟

بنده عرض کردم: نیامدن شما صلاح نیست؛ اما تلفن می‌کنم و محافظان را سه برابر می‌کنم.

در عین حال که گروه محافظین چه در لباس شخصی، چه در لباس نظامی و سپاهی، اطراف ایشان را گرفته بودند، جلوی در مسجد وکیل هیاهو بلند شد. مردم، جوانی را در میان گرفته بودند و هرکس، هر قدر می‌توانست به او کتک می‌زد. سرانجام پاسداران او را از دست مردم نجات دادند و پیکر نیمه‌جانش را برای محکمه بردند.

معلوم شد وی از فاصله چند متری، بر روی بلندی ایستاده بوده و قصد داشته است نارنجکی را پرتاب کند که یک جوان و پیرمردی متوجه می‌شوند و از پشت سر، دستش را می‌گیرند.

در همان روز، در فلکه شهداء نیز صدای شلیک چند تیر بلند شد و در چهارراه زند نیز از یک دختربچه، نارنجک به دست آمد. این‌جا بود که بنده به ایشان عرض کردم: دیگر صلاح نیست راهپیمایی را ادامه دهید. بنابراین، آقا را بی‌درنگ با ماشین به سوی منزل بردند و ما به راهپیمایی ادامه دادیم.»⁽¹⁾

حدود دو هفته قبل از شهادت ایشان، جمعی از عزیزان بسیجی که در عملیاتی زخمی شده بودند، پس از گذارندن معالجه و ترخیص از بیمارستان، خدمت ایشان رسیدند. این شهید بزرگوار به آنان فرمود: «جای زخم‌های بدن شما، هم نور قیامت است، و هم شافع دیگران در روز جزا.»

سپس ایشان در حالی که اشک می‌ریختند فرمودند: «چون خداوند، نعمت این زخم‌ها را نصیب‌تان کرده، به شکرانه این نعمت، در شب جمعه این هفته برای من دعا کنید تا خداوند، مرا که توفیق رفتن به جبهه و آن‌گونه شهادت‌ها را ندارم، لااقل با چند زخم در بدنم که در راه او به وجود آمده باشد، بپذیرد.»⁽²⁾

مزدوران و منافقان باز هم آرام نگرفتند و دوباره برای ترور ایشان اقدام کردند. این‌بار، زمان ترور را روز جمعه 13 آبان تعیین کردند و دختری به نام گوهر ادب‌آواز را برای این کار برگزیدند؛ ولی برنامه ترور به طور ناگهانی به هم خورد و ناکام ماند ... .

اما سرانجام در روز جمعه، 20/9/1360 ش در مسیر حرکت به سمت محل نماز جمعه، دختری 19 ساله از اعضای گروهک منافقین، با چند کیلو تی. ان. تی به بهانه داشتن نامه‌ای

که باید به دست آقا برساند، به سوی ایشان می‌دود و در یک انفجار مهیب، سید عبدالحسین دستغیب «قُدِّسَ‌سِرُّهُ»، چون مولای مظلوم خویش، حضرت اباعبداللّه الحسین، با بدن تکه‌تکه به لقاءاللّه می‌پیوندد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه دستغیب: اگر می‌خواهید به رژیم طاغوتی برنگردید، باید ولایت فقیه را تقویت کنید. حکومت اللّه به پرچم‌داری ولایت فقیه است.⁽²⁾

آیت‌اللّه دستغیب: ولایت فقیه عادل، ولایت حجة بن الحسن «عَلَیْهِمَا‌السَّلَامُ» است و ولایت او، ولایت رسول خداست. کسی که ولایت فقیه عادل را پذیرفته، ولایت امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» را پذیرفته است و هرکس ولایت فقیه را نپذیرد، ولایت رسول خدا «صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ‌وَآلِهِ‌وَ‌سَلَّمَ» را نپذیرفته است.⁽³⁾

آیت‌اللّه دستغیب: ولیّ أمر، آن مجتهدی که زمام امور مسلمین را به دست می‌گیرد، یکی بیش نیست و بر همه، حتی بر مجتهدین دیگر نیز اطاعت از او واجب می‌شود ... .⁽⁴⁾

آیت‌اللّه محمد محمدی ری‌شهری: حجت‌الاسلام و المسلمین سید موسی موسوی گفت: «سال آخر عمر بابرکت عارف ناسک شهید آیت‌اللّه سید عبدالحسین دستغیب بود. بنده به لحاظ معضلات خاصّی که در کردستان پیش آمده بود - از جمله یک استاندار وابسته به حزب جمهوری منصوب شده بود که در منطقه با جمع ما و نیروهای نظامی و انتظامی ناهماهنگ بود و هرچه هم به بالا منتقل می‌کردیم، مؤثر واقع نمی‌شد و هم‌چنان برخی از بزرگان کشور از ایشان حمایت می‌کردند - تصمیم گرفتم مطلب را به حضرت امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» منتقل کنم.

وقتی هماهنگ شد و خدمت حضرت امام رسیدم، هم حیاء کردم و هم در محضر ایشان از طرح این مسائل پشیمان شدم، لذا مصمّم شدم حل مشکلات را از راه‌های دیگری پی‌گیری کنم.

چون از نظر روحی به شدت متأثر شده بودم، به نظرم رسید با ارادت و ارتباط ویژه‌ای که با آیت‌اللّه دستغیب داشتم، به شیراز رفته، به محضر قدسی ایشان برسم، شاید مقداری آرام بگیرم.

از بس ناراحت بودم، در شرایط اوج ترورهای منافقین و خطراتی که وجود داشت، تنها و بدون محافظ به شیراز رفتم.

بعد از نیمه‌شب به شیراز رسیدم. برای استراحت به هتلی رفتم و صبح اوّل وقت بدون اطلاع قبلی به دفتر آن شهید بزرگوار رفتم. وقتی وارد شدم، مسئول دفتر ایشان پرسیدند: شما فلانی هستید؟

گفتم: از کجا شناختید یا مطلع شدید؟

گفتند: آقا بعد از نماز صبح به من فرمودند امروز اوّل صبح، فلانی می‌آید. برای من ملاقات دیگری نگذارید!

عجیب تر از این اطلاعِ غیبی آن بزرگوار، گشودن گره قلبی من قبل از طرح مشکل بود. ایشان در همان ابتدای صحبت و قبل از اینکه بنده مشکلات خاصّ خود و منطقه را شرح دهم، به من فرمودند: فلانی! به نظر شما عالی ترین نعمتی که در این دنیا خداوند عزّ و جلّ نصیب بعضی انسان‌ها می‌کند، که رنگی بهشتی دارد و بالا تر از آن نیست، چیست؟

عرض کردم: خود حضرت‌عالی بفرمایید.

فرمودند: بالا‌ترین نعمت برای انسان‌های عادی که خود مظهر ولایت الهی نیستند، این است که خداوند، زندگی عادی دنیوی آنها را با شکل دادن حکومت ولایی در زمان‌شان تحت ولایت خود قراردهد که خواب و خوراک، تلاش و عبادت و همه چیز آنها تحت ولایت، سامان داده شود. این نعمت در مقطع‌هایمحدود و کم‌تری برای انسان‌ها شکل گرفته است. امروز با ولایت امام خمینی که با تشکیل حکومت، سایه‌اش بر همه زندگی ما گسترده شده، خداوند، این نعمت را به کلّ جامعه ما عطا فرموده است.

ایشان به گریه افتادند و بعد فرمودند: من مثل روشنی این روز و آفتاب، ولایت این امام بزرگوار را ولایت أئمه معصومین «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» و ولایت معصومین «عَلَیْهِمُ‌السَّلَامُ» را ولایت خدا می‌دانم.

بعد ادامه دادند: ماها که نماینده امام هستیم، در مرکز این نعمت قرارداریم و از هیچ چیزی نباید گله‌ای داشته باشیم. از نارحتی روحی‌ای که داری استغفار کن! در برابر این نعمت اصلی و بزرگی که خداوند به خصوص نصیب ماها کرده، این گرفتاری‌ها، هَوْن و ناچیز است.»⁽¹⁾

شهید بزرگوار آیت‌اللّه دستغیب به عظمت روح و هدف والای حضرت امام خمینی و پیوند ایشان با سرچشمه وحی پی‌برده بود، از این‌رو، پی‌روی از ایشان را پی‌روی از خداوند و سرپیچی از فرمان امام را نافرمانی از خدای متعال می‌دانست. او عارفانه می‌گفت: «من اطاع الخمینی فقد اطاع اللّه.»⁽²⁾

همسر شهید دستغیب: هرگاه حاج آقا با امام امت دیدار داشت، در بازگشت، بیش از حد خوش‌حال و شاداب بود.⁽³⁾

آیت‌اللّه دستغیب: باید باورت بیاید که حضرت امام خمینی، نائب امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است. تصور کن با امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» چه‌گونه باید رفتار کرد؟ احترام به امام، احترام به امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» است. احترام به امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ»، احترام به خداوند متعال است. می‌خواهی عزت پیدا کنی، عزت در تبعیت از امام است.⁽⁴⁾

جمله معروف «بی عشق خمینی نتوان عاشق مهدی شد»، از شهید آیت‌اللّه دستغیب است.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه دستغیب در واپسین روزهای زندگی، هرگاه سخن از امام به میان می‌آمد، می‌گفت: «امام، امام، امام، چه امامی!» و سپس آهی می‌کشید.⁽⁶⁾

آیت‌اللّه دستغیب: پی‌روی از امام خمینی باعث افتخار من است.⁽⁷⁾

آیت‌اللّه دستغیب: امام، عطای خدا بر ما است. کسی است که خدا او را برای چنین دوره‌ای ذخیره فرموده است. قدرت ایمانی در او قرارداده است تا بتواند با این قدرت، دل‌های ملت را متوجه خدا سازد، حرکت کند و به فیض برساند.⁽¹⁾

شهید سید عبدالحسین دستغیب: چیزی که بنده نسبت به این شخص بزرگ (آقای خامنه‌ای) فهمیده‌ام این است که فردی است خدایی. هوی‌پرست نیست. مقام نمی‌خواهد، قدرت نمی‌خواهد به دست بگیرد. امتحان خویش را پیش از پیروزی و بعد از پیروزی داده است. در هر پستی که بوده، امتحان خودش را داده است. کسی که امام جمعه تهران باشد، آن وقت در جبهه برود، در سنگرها از اسلام دفاع کند، این مرد بزرگ، مقامی برای خودش قائل نیست. بعینه مثل رهبر عظیم‌الشأن (امام خمینی). امام فرموده: «به من خدمت‌گزار بگویید بهتر است از این‌که رهبر بگویید.» آقای علی خامنه‌ای هم، این‌طوری است. مقام نمی‌خواهد. مقام روی او اثر نمی گذارد.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید عبدالحسین طیب اصفهانی

⁽³⁾ وقتی امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» از پاریس به تهران آمد، نگران بودم چه می‌شود. در حال مکاشفه دیدم که در فضا این شعر را می‌خواندند:

خمینی بت‌شکن آمده اندر وطن *** آتش نمرودیان زمقدمش گلْسِتان⁽⁴⁾

آیت‌اللّه عبدالحسین غروی تبریزی

⁽¹⁾ در زیر اکثر اعلامیه‌ها و تلگرام های سال های حساس انقلاب قبل از 1342 ش و بعد از آن، امضای آیت‌اللّه عبدالحسین غروی تبریزی دیده می‌شد و متناین اعلامیه‌ها و تلگرام‌ها، یا به قلم خود ایشان بود، و یا زیر نظر و توجه ایشان تنظیم می‌شد و نام آیت‌اللّه غروی برای همه مبارزین خط مقدم اسلام نامی آشناست.

ایشان در مبارزات مردم تبریز به همراهی بزرگان دیگر همچون آیت‌اللّه قاضی طباطبائی و آیت‌اللّه سید محمد انگجی و آیت‌اللّه میرزا عبداللّه مجتهدی شرکت فعال داشت.⁽²⁾

آیت‌اللّه غروی در همه تندبادهای روزگار، پناه‌گاه و پشتیبان امت حزب‌اللّه تبریز، و در طول هشت سال دفاع مقدس، تقویت‌کننده رزمندگان و مخصوصا لشکر همیشه‌پیروز و خط‌شکن 31 عاشورا بودند و با آن کهولت سن در مراسم و برنامه های سپاه و بسیح و اعزام رزمندگان، حضور می‌یافتند.⁽³⁾

آیت‌اللّه غروی تبریزی: خدمت اساسی را امروز، شهداء، جانبازان و روحانیون مبارز و رزمنده کرده‌اند. از جان گذشتن، کار آسانی نیست! آن نوجوانی که در خرمشهر ایثارگرانه زیر تانک رفت، چه قدر قیمت دارد؟!⁽⁴⁾

آیت‌اللّه غروی تبریزی: علماء و روحانیت برای اسلام خون دادند، خون‌دل خوردند. این‌همه شهداء! باید قدر این حرکت را بدانید. در این نهضت امام، عظمت اسلام و مسلمین نمایان شد، انسان‌هایی به کمالات رسیدند. این‌ها افتخارات اسلام هستند. شهداء عالم را می‌بینند و ما نمی‌بینیم.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه غروی تبریزی: قدر این نظام و ولایت را بدانید و برای احیاء تمامی ارزش های والای الهی انسان تلاش کنید.⁽¹⁾

آیت‌اللّه غروی تبریزی: من بسیار متأسفم و گلایه‌مندم از کسانی که امروز نسبت به این عظمتی که برای اسلام و روحانیت پیش آمده بی‌تفاوت‌اند!

آنان که آن روزهای سخت و طاقت‌فرسا را دیده‌اند، باید قدر این روزها را بدانند و بر این نعمت بزرگ، خدا را شکر کنند.

امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» با یاران ایثارگر و مجاهدش ما را از ذلت و بدبختی نجات دادند؛ آیا نباید از چنین پاکانی سپاس گزار باشیم و بر چنین نعمتی شکرگزار؟ با تساهل در حفظ این نعمت، کفران نعمت نکنیم.⁽²⁾

آیت‌اللّه غروی تبریزی: حضرت آیت‌اللّه آقای حاج سید علی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب، یگانه تحفه و ذخیره جامعه روحانیت در این زمان می‌باشد و این‌جانب با کمال افتخار به مرجعیت دینی ایشان در تمشیت امور مسلمانان جهان معتقد هستم.⁽³⁾

آیت‌اللّه غروی تبریزی از رهبر معظّم انقلاب به عنوان پاس‌دار دین و فقاهت، و سلاله حضرت فاطمه «عَلَیْهَا‌السَّلَامُ» یاد می‌کرد و می‌فرمود: «نجات‌دهنده اسلام، امروز ایشان هستند.»⁽⁴⁾

بعد از ارتحال حضرت آیت‌اللّه اراکی، آیت‌اللّه غروی از جمله علمایی بودند که در تأیید مرجعیت آیت‌اللّه خامنه‌ای نامه نوشتند و مسائل اجتهاد و ولایت را مطرح نمودند و لزوم مراجعه امت حزب‌اللّه به ایشان را - در مسأله تقلید - تأکید نمودند.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه شهید عبدالرحیم ربّانی شیرازی

⁽¹⁾ معظّم له پس از رحلت آیت‌اللّه العظمی بروجردی درباره مرجعیت حضرت امام خمینی جلسات متعددی تشکیل داد و کوشش زیادی کرد و در این راه شکنجه‌های سختی در زندان‌ها متحمّل شد! ... یک نمونه از آن شکنجه‌ها بدین شرح است:

از اولین لحظاتی که آیت‌اللّه ربّانی دستگیر و به شهربانی قم آورده شد، مأموران ساواک تهران شکنجه را بدون هیچ ملاحظه‌ای شروع کردند. لباس‌های وی را بیرون آوردند، و او را به تخت بستند و شکنجه را با نهایت وحشی‌گری، با شلاق و کابل آغاز کردند.

آیت‌اللّه ربّانی استقامت کرد و فقط می‌گفت: «یا اللّه! یااللّه! یا رسول‌اللّه! یا رسول‌اللّه!»

خود ایشان جریان را چنین نقل می‌فرمودند: «حدود دو ساعت به انواع مختلف، شکنجه را ادامه دادند. اول با شلاق، گاهی با باتون برقی، زمانی با آتش سیگار. من استقامت می‌کردم، ولی چون دیدم دست از شکنجهبرنمی‌دارند پیش خود فکر کردم خودم را به بی‌هوشی بزنم شاید دست بردارند.

هرچه شلاق زدند تکان نخوردم. با باتون برقی از بالا تا پائین بدنم کشیدند، حرکت نکردم. خودم هم تعجب می‌کردم در حالی که باتون برقی آن‌قدر انسان را متشنج می‌کند که می‌خواهد قالب تهی کند! ولی من مقاوم شده بودم و تکان نمی‌خوردم.

چون دید فایده‌ای ندارد، کاری نمود که هیچ انتظارش را نداشتم. یک لیوان آب به صورتم پاشید، تکان خوردم. فهمید که به هوش آمده‌ام، دوباره شروع کرد به شکنجه.

من هم‌چنان خداوند را در نظر می‌گرفتم. آخر اگر ما برای هدفی حرکت نموده‌ایم حتما خداوند به ما صبر و پایداری می‌دهد و من در آن لحظه بعینه شاهد آن بودم.

تصمیم گرفتم یک‌بار دیگر موقع شکنجه خود را به بی‌هوشی بزنم و در مقابل هیچ چیز عکس‌العمل نشان ندهم. همین کار را کردم که دیگر هرچه تلاش کرد و انواع شکنجه‌ها را

امتحان کرد من تکان نخوردم و حرکت نکردم تا بالأخره دست برداشت و گفت: ببریدش بیمارستان بی‌هوش است.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ عبدالرحیم سامت قزوینی

⁽²⁾ این بزرگوار در تمام راهپیمایی‌های پیش از انقلاب در صف مقدم، همراه با دیگر علمای شهر شرکت داشت و نامش هماره در ذیل اعلامیه‌های علیه رژیم دیده می‌شد.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ عبدالکریم حق‌شناس

⁽⁴⁾ ایشان علاوه بر احیای معنویت فردی، به احیای فضائل اخلاقی در اجتماع نیز بسیار تأکید داشت. از همان ابتدا که نام بردن از امام خمینی، شهامت فراوان می‌طلبید، ایشان در تعظیم نام امام خمینی در اذهان بسیار کوشا بود.

حجت‌الاسلام جاودان می‌گوید: «در اوایل طلبگی که هنوز نام امام به میان نمی‌آمد، ما مکرر نام امام را از ایشان می‌شنیدیم. ما با امام و عظمت ایشان از طریق آقای حق‌شناس آشنا شدیم.

قبل از انقلاب یکی از ارادتمندان خدمت ایشان آمد و عرضه داشت: من فلان مرجع را بر آقای خمینی ترجیح می‌دهم.

آقای حق‌شناس با این‌که برای آن مرجع هم بسیار احترام قائل بود، از نحوه بیان او بسیار ناراحت شد!

ایشان مکرر می‌فرمود: آیت‌اللّه خمینی از همه چیزش گذشته و خودش را سپر قرارداده است.»⁽¹⁾

آن‌چه از اسناد ساواک به جا مانده نشان می‌دهد که حرکات آقای حق‌شناس و مسجد امین‌الدوله تحت نظارت ساواک بود و ایشان را به عنوان یکی از حامیان انقلاب و امام می‌دانستند.⁽²⁾

نقل است: «هنگامی که حضرت امام خمینی دستور داد که یادگیری فنون نظامی بر همه لازم است، آیت‌اللّه حق‌شناس نیز به این کار اقدام کرد.

با شروع جنگ تحمیلی صدام علیه ایران نیز این سؤال برای ایشان پدید آمد که وظیفه‌شان چیست؟ از این‌رو، خدمت امام خمینی رسیدند و عرض کردند: بنده مدرّس حوزه و امام جماعت مسجد امین‌الدوله هستم. اگر در قبال جنگ وظیفه‌ای دارم و طور دیگری باید انجام دهم، بفرمایید؛ حتی اگر لازم باشد، به جبهه می‌روم.

حضرت امام نگاهی به آیت‌اللّه حق‌شناس کردند و پرسیدند: مگر شما می‌توانید تفنگ بلند کنید؟!

گفتند: یک بار تفنگ بلند کردم، گلنگدن را کشیدم و ماشه را چکاندم؛ به جای این‌که من تفنگ را نگه دارم، تفنگ مرا به عقب هل داد!

امام فرمودند: جبهه شما همان مدرسه است و مسجد امین‌الدوله.»

و این‌چنین شد که آیت‌اللّه حق‌شناس وظیفه ارشاد، راه‌نمایی و هدایت جوانان را به شیوه‌ای نیکو برعهده گرفت که از میان شاگردان ایشان و کسانی که از حلقه فیض‌شان بهره‌مند

می‌شدند، افراد بسیاری به جبهه های حق علیه ظلمت شتافتند و جان خود را فدای اسلام و آرمان های انقلاب اسلامی کردند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حق‌شناس: برخی می‌پرسند: «اعلم کیست؟»

بنده می‌گویم: «ببینید علَم دست کیست؟ اگر خدای ناکرده علَم بیفتد، آن وقت نه اعلم می‌ماند نه غیر اعلم.»⁽²⁾

آیت‌اللّه حق‌شناس: ایشان (آیت‌اللّه خامنه‌ای) الآن علمدار انقلاب است و ما باید برای ایشان دعا کنیم.⁽³⁾

ایشان پس از رحلت امام با تمام وجود از مقام معظّم رهبری حمایت و از ایشان با اجلال و تعظیم یاد می‌کرد. حجت‌الاسلام جاودان می‌گوید: «هنگامی که مقام معظّم رهبری به رهبری برگزیده شد، آقای حق‌شناس برای سفر عمره به مکه رفته بود. می‌خواستم نظر آیت‌اللّه حق‌شناس نسبت به ایشان را بدانم. وقتی برگشتند، خدمت‌شان رسیدیم. همان ابتدا فرمود: در فرودگاه، رسانه‌ها از من در رابطه با رهبری ایشان سؤال کردند. من با تعبیر آیت‌اللّه‌العظمی از ایشان یاد کردم.

این تعبیر را ایشان فقط برای آقای بروجردی به کار می‌بردند. دائما به ما می‌فرمود: باید ایشان را تأیید کنیم.»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه سید عبدالکریم کشمیری

⁽⁵⁾ حجت‌الاسلام محمدتقی انصاری همدانی: زمانی که حضرت امام خمینی در نجف به سرمی‌بردند، فرزند ارشدشان آیت‌اللّه شهید سید مصطفی خمینی به درس آیت‌اللّه سید

عبدالکریم کشمیری می‌آمد و از ایشان در نزد والد معظّمش خیلی تعریف و تمجید می‌کرد. امام می‌فرمایند: «چیزهایی که می‌گویی صحیح است، ولی من دلیل هم می‌خواهم. برو به ایشان بگو: من در فلان تاریخ چه خوابی دیده‌ام؟»

آقا مصطفی هم ماجرا را به استاد اخلاقش (مرحوم کشمیری) گزارش می‌کند، ایشان اظهار می‌دارد: «به پدرت بگو: در عالم رؤیا مشاهده کردی که از دنیا رفته‌ای و در حالی که پیکرت در قبر قرارگرفت، زیر سرت سنگی مزاحم بود و حضرت علی «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» تشریف آوردند و آن را برداشتند و آن وقت شما راحت شدید.»

چون اظهارات آیت‌اللّه کشمیری توسط شهید سید مصطفی خمینی به استحضار امام می‌رسد، می‌فرمایند: «کاملا صحت دارد. برو از ایشان تعبیر آن خواب را هم بپرس.»

او هم می‌رود و تعبیر خواب را جویا می‌شود. آیت‌اللّه کشمیری جواب می‌دهد: «به والدت بگو: نجف هم‌چون قبر برای شماست (به دلیل فشارهای دو دولت عراق و ایران) و آن سنگ، موانعی است که در کارتان پدیدآمده است که إن شاء اللّه با عنایت امیرالمومنین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» این موانع حل می‌شود و شما به ایران برمی‌گردید و به هدف‌تان هم می‌رسید و در سرزمین ایران رحلت می‌نمائید.⁽¹⁾

آیت‌اللّه کشمیری: آیت‌اللّه خمینی مردی مستقیم و بی‌نظیر بود و در مجالسی مانند مجلس ترحیم و فاتحه که بعضی بزرگان حزب بعث می‌آمدند، هیچ اعتنایی به آنان نمی‌کرد.⁽²⁾

آیت‌اللّه کشمیری: روزی در کربلا آیت‌اللّه خمینی را زیارت کردم و به او گفتم: به این امام حسین «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» سوگند! من به شما علاقه‌مند هستم.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ عبداللّه امامی تربتی

⁽¹⁾ ایشان در سال 1357ش مانند چهره‌های دیگر روحانیت خراسان، تحت رهبری امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» تربت را علیه رژیم پهلوی شوراند.⁽²⁾

وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از سوی مردم تربت در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده انتخاب شد و به مجلس راه یافت.⁽³⁾

آیت‌اللّه عبداللّه جوادی آملی

⁽⁴⁾ هم‌پای فعّالیّت‌های علمی حضرت آیت‌اللّه جوادی، حضور ایشان در صحنه‌های سیاسی - اجتماعی و پرداختن به فعّالیّت‌های مؤثر و کارساز برای پیش‌برد امور اجتماعی و حلّ معضلات انقلاب اسلامی همواره چشم‌گیر بوده است.

ایشان پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به طور فعّال در مبارزات انقلابی - اسلامی شرکت داشتند و اعلامیه‌ها و تلگرام‌هایی که از سوی علمای حوزه علمیه قم در موارد مختلف صادر می‌شد، امضای ایشان نیز در ذیل آن‌ها موجود بود که در این‌باره به 16 اعلامیه می‌توان اشاره کرد.

ایشان بارها به ساواک و کلانتری احضار و ممنوع‌المنبر شدند، به ویژه در آستانه پیروزی انقلاب، نقش رهبری را در مبارزات مردم انقلابی و مسلمان مازندران و آمل برعهده داشتند و در آن روزهای آتش و خون و حملات ددمنشانه عوامل رژیم منحوس پهلوی به صفوف

تظاهرات پیوسته، در جلوی صفوف مردم حرکت کرده، از این طریق موجبات قوّت قلب مردم آمل و تهییج آنان بر تشدید مبارزات سیاسی - اسلامی را فراهم می‌کردند.

حضرت آیت‌اللّه جوادی آملی به گوشه‌ای از فعّالیّت‌های سیاسی و مبارزاتی خود این‌گونه اشاره می‌کنند: «وقتی در اوایل پاییز سال 1357 درس‌ها را شروع کردم، شنیدم که تظاهرات مردمی در شهرستان آمل هم گسترده شده وبعضی‌ها نیز به شهادت می‌رسند. من نیز احساس وظیفه کردم و گفتم: این‌ها عزیزانی بودند که در پای سخنرانی‌ها و در مجامع عمومی شرکت می‌کردند و رهبری امام را پذیرفتند و از رژیم منحوس پهلوی هم بیزاری و تبرّی جسته و در صحنه‌های مبارزاتی حاضر شده و اکنون شربت شهادت نوشیده‌اند؛ سزاوار نیست که ما در حوزه قم مشغول درس و بحث باشیم.

آن زمان، هم درس‌های فقهی داشتیم و هم بحث‌های فلسفی و هم بحث‌ها و درس‌های دیگر.

یادم هست در آن وقت شفا هم تدریس می‌کردم. در حاشیه شفا نوشتم: اکنون این درس بر اثر ظلم توان‌فرسای دودمان پهلوی تعطیل می‌شود.

بر این اساس دروس حوزه علمیه قم را تعطیل کردیم.

از طرفی هم وصیت‌نامه نوشتیم، چون رفتن به صحنه مبارزه و تظاهرات، آسان - و بی‌خطر - نبود.

پس از خداحافظی از عائله در قم به آمل رفتیم. در آنجا در تظاهرات شرکت می‌کردیم. علاوه بر آن - در کنار کارهای مبارزاتی - یک درس جواهر مبحث قضا هم برای روحانیانی که در آنجا بودند، شروع کرده بودیم.

تقریبا مسؤولیت بخشی از این تظاهرات به عهده ما بود. تنظیم قطعنامه‌ها، سازماندهی راهپیمایی‌ها، شروع و ختم راهپیمایی‌ها، نظارت بر ستاد برگزاری مراسم‌ها، این‌ها با ما بود.

تا ظهر 21 بهمن 1357 کار یکسره شد؛ یعنی تمام مجسمه‌های پهلوی که در شهر آمل بود، به زیر کشیده شده، آن‌ها را در خیابان‌ها می‌گرداندند، و تمام ارگان‌ها و نهادهای دولتی آزاد شدند و به مردم پیوستند.

هیچ نهادی از نهادهای دولتی مقاومت نکرد. شهربانی هم کاملا تسلیم شده بود. منتهی من ظهر که رفته بودم منزل، فورا اطلاع دادند که دارند اسلحه‌ها را از شهربانی بیرون می‌برند. بلافاصله آمدم و سلاح‌ها را از دست عده‌ای گرفتیم و جمع‌آوری کردیم و با تشکیل کمیته به آن‌ها تحویل داده شد.

البتّه ناگفته نماند که ما از سال‌ها پیش به طور بنیادی و اصولی در آمل کار فرهنگی و نشر افکار امام راحل را به صورت کلاس‌ها و برگزاری جلسات ممتد منتشر و تبیین می‌کردیم؛ زیرا در منطقه شمال، افکار پوچ چپی و مکاتب الحادی رائج بود. برای همین جهت بود که همراه با تبلیغ، تعلیم را هم آغاز کرده بودیم.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه جوادی پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز همراه با حمایت‌های مدام و بی‌وقفه در مجامع علمی و تحقیقی از مبانی فکری این نهضت اسلامی بزرگ، در مسؤولیت‌های گوناگون سیاسی - اجتماعی حضور فعال داشته‌اند.

در این‌جا به اهم فعّالیّت‌های سیاسی - اجتماعی استاد اشاره می‌شود:

1- تصدّی منصب قضا در اوایل انقلاب در آمل و قلع و قمع عناصر فاسد و مهره‌های اصلی رژیم طاغوتی پهلوی.

2- پذیرش عضویت در شورای عالی قضایی، و تهیه و تدوین لوایح قضایی مترقّی اسلام - به ویژه تهیه و تدوین لایحه قصاص و دفاع از آن - با کمک شهید مظلوم آیت‌اللّه دکتر بهشتی.

3- عضویت در مجلس خبرگان تدوین قانون اساسی و نیز خبرگان رهبری.

4- انجام سفرهای سیاسی - علمی به داخل و خارج کشور در جهت تبیین مسائل اسلامی و دفاع علمی و مستدل از ارزش‌های انقلاب و اسلام.

5- نشست‌های مستمر با مسئولان سیاسی - مملکتی و ارائه رهنمودهای سازنده به آنان، اهتمام به حل مسائل و معضلات سیاسی - اجتماعی کشور به ویژه منطقه مازندران و آمل.

6- حضور فعال و مؤثر در صحنه‌های سیاسی - اجتماعی انقلاب و جریانات سرنوشت‌ساز کشور.

7- پیک جهانی انقلاب و سفیر رسمی امام خمینی به مسکو، جهت ابلاغ پیام امام به میخاییل گورباچف.

8- تصدّی منصب امامت جمعه قم و ایراد خطبه‌های پربار و علمی.

9- ایراد سخنرانی‌های روشن‌گر، و افشاگری علیه جریان‌های نفاق، التقاط و انحراف با تبیین درست، منطقی و مستدل مسائل اسلامی و معارف دینی.⁽¹⁾

آیت‌اللّه عبداللّه جوادی آملی: امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» نه تنها مهندس اسلام بود، بلکه معمار اسلام نیز بود؛ ایشان نه تنها فهمید که دین چه می‌گوید، بلکه کوشید تا دین را از صفحه کتاب به درآورده، در صحنه جامعه پیاده کند. امام امت «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» معماری بود که بر اسلوب هندسه اسلام‌شناسی، ساختمان عظیمی را پی‌افکنی کرده، به پایان رساند و همه دیوارها و سقف های آن را چون بنیان مرصوص ساخت.⁽²⁾

آیت‌اللّه جوادی آملی: لازم است امّت اسلامی - ایّدهم اللّه - در تقویت رهبریِ معظّم له (مقام معظّم رهبری) در بذل نفس نفیس، از هیچ‌گونه نثار و ایثار دریغ نفرمایند.⁽³⁾

آیت‌اللّه میرزا عبداللّه شهیدی قزوینی

⁽⁴⁾ شکل‌گیری نهضت اسلامی در سال‌های 1341 و 1342 ش را در واقع بایست آغاز فعّالیّت‌های سیاسی ایشان محسوب داشت به طوری که در بسیاری از جلسات و تصمیم‌گیری‌های اصلی، گاه در معیّت آیت‌اللّه العظمی نجفی مرعشی و به نمایندگی از ایشان و گاه به طور مستقل، مشارکت داشت. انتخاب ایشان به عنوان نماینده ویژه مراجع عظام قم برای ابلاغ نقطه نظرات آنان به اسداللّه علم - نخست وزیر وقت - در خصوص لایحه 5 ماده‌ای دولت و نظر مخالف مراجع با مفاد آن، نشان از اعتماد مراجع به ایشان از سویی و کفایت و لیاقت او از جانب دیگر

دارد. ظاهراً این نمایندگی سه بار تکرار می‌شود که در پایان، منجر به عقب‌نشینی دستگاه و پذیرش نظر مراجع معظّم می‌گردد.

نقل است که: امام خمینی پس از استماع نتایج آخرین ملاقات ایشان، در جلسه‌ای با حضور سایر مراجع عظام وقت در منزل‌شان، گفته بودند: شما امشب را برای ما عید کردید! و از مرحوم حاج آقا مصطفی خواستند که جعبه‌ای گز بیاورند تا حاضران، دهان‌شان را شیرین کنند.

همچنین در دوران عزیمت مراجع به تهران و اقامت طولانی آنان در پایتخت، و جلسات آنان در منزل آیت‌اللّه حاج سید احمد خوانساری و سپس در محلی دیگر، شرکت فعال داشت که در خاطره همراهان و یاران‌شان باقی است.

با اوج‌گیری نهضت نیز بازدید از اقصی نقاط کشور و ملاقات و ارتباط با علماء طراز اول بلاد و رایزنی و همفکری با آنان و ارسال و ایصال کمک‌های مالی و مادی و حمایت‌های معنوی به آسیب‌دیدگان از حوادث انقلاب از قبیل مسائل کرمان، آبادان، کردستان و غیره، بخش عمده‌ای از وقت و توان ایشان را به خود اختصاص می‌داد.

ملاقات با برخی شخصیت‌های در تبعید و یا روحانیون زندانی را نیز از دیگر وظایف خود می‌شمرد که مستقلاً یا به نمایندگی از مراجع عظام، بدان اقداممی‌نمود؛ از جمله دیدار با امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» در نجف در دوران تبعید به عراق، ملاقات با آیت‌اللّه پسندیده در زمان تبعید به انارک یزد، حجت‌الاسلام شهید هاشمی نژاد در زندان و ...

دوران انقلاب یا حوادث سال‌های 1356 و 1357 ش روزها و شب‌های طاقت‌فرسای دوره زندگی ایشان است. کم‌ترین زمان استراحت، ساعات کار فشرده، جلسات متعدّد، سفرهای پی در پی، فشارهای روحی و جسمی و در کنار آن، فشارهای رژیم و خطرات ناشی از آن، شاخصه‌های این دوران از حیات پربار ایشان است.

منزل ایشان در محله آخوند قزوین، محل تصمیم‌گیری‌ها، جلسات و وقایع مهمی در دوران انقلاب و سال‌های ابتدای پیروزی محسوب می‌شد ... .

بسیاری از سربازان و درجه‌دارانی که به دستور امام، پادگان‌ها را ترک می‌کردند، خود را به منزل امام جمعه می‌رساندند و سلاح و لباس نظامی خود را تحویل داده، ضمن اخذ رسید، لباس و هزینه مختصری برای رساندن خود به شهرهای دیگر دریافت می‌کردند.

علی‌رغم تمام فشارها، منزل ایشان و نزدیکان‌شان، مرکز اصلی فعّالیّت‌های نیروهای انقلاب و تماس با قم و شهرستان‌ها و ارتباط مستمر با پاریس در مدت اقامت امام در فرانسه، و پذیرای اکثر شخصیت‌های روحانی، سیاسی، سخنرانان و انقلابیون از قم و سایر شهرستان‌ها بود.⁽¹⁾

با پیروزی انقلاب اسلامی، ایشان نزدیک به دو سال امامت جمعه را برعهده داشت و در مسجدالنبی قزوین، اقامه نماز جمعه می‌نمود ... .

هم‌چنین در همین مدت نیز که هیأت علمیه قزوین هنوز رتق و فتق امور و تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات اصلی در سامان‌دهی اوضاع پس از پیروزی انقلاب اسلامی را برعهده داشت و با تشکیل جلسات مستمر و حضور روزانه در مدرسه صالحیه، مستقیماً روند تحولات را هدایت می‌کرد، مرحوم آیت‌اللّه شهیدی نقش مؤثر و کلیدی داشت. هم‌چنان‌که در هیأت منتخب از سوی هیأت علمیه که به فرمان امام خمینی تشکیل شد، نیز نقش محوری خود را ایفاء می‌کرد.⁽²⁾

آیت‌اللّه سید عبداللّه فاطمی‌نیا

⁽³⁾ آیت‌اللّه فاطمی‌نیا: آقا شیخ محمد بهاری ... شاگرد مرحوم حاج شیخ جواد آقا ملکی تبریزی بود و به امام راحل هم خیلی ارادت داشت و تقریبا هم با امام خمینی بوده که البته امام خمینی در یک افق خیلی بالا تر هستند که دیگر مانند ایشان در غیبت کبری به جامعیت امام نیامده؛ خدا می‌داند که بی‌تعارف من عقیده‌ام را عرض می‌کنم: آن جامعیتی که امام داشته تکرار نشده.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه فاطمی‌نیا: بدانید و آگاه باشید هرکس کوچک ترین حرفی در تضعیف مقام رهبری بزند، هرکس اندیشه‌ای داشته باشد که ضدّ مقام رهبری باشد، خدا او را نخواهد بخشید. این را یقین بدانید. قدردان رهبر باشید؛ اگر افکار پاشیده‌ای، پوسیده‌ای به شما عرضه کردند، قبول نکنید. این مرد بزرگ، عزّ اسلام است و هرکس با این مرد بزرگ، با مقام معظّم رهبری مخالفت کند، خدا از او نمی‌گذرد، اگر یقین نداشتم نمی‌گفتم.⁽¹⁾

آیت‌اللّه فاطمی‌نیا: امروز از اوجب واجبات، یک‌پارچگی و تأیید آیت‌اللّه خامنه‌ای است.

جوان‌ها! یک وقت افکارتان را این طرف و آن طرف نکنید. فقط حواس‌تان به رهبر باشد، گوش‌تان به رهبر باشد. فلان کس چنین چیزی گفت، فلان روزنامه چنین چیزی نوشت، گوش ندهید. گوش‌تان به رهبر باشد. این را سربسته گفتم. گفت که «العاقل یکفیه الاشاره.»

یک چیزی را می‌دانم عرض می‌کنم؛ مدعی علم غیب نیستم. هیچ چیز نیستم. یک کودک نادانم، ولی بفضل‌اللّه و کَرَمِه که یک معیارهایی در دست دارم که بر مبنای آن می‌دانم. کسی که مخالفت با این مرد بکند و توبه هم نکند، خدا او را نمی‌بخشد؛ مگر توبه کند.⁽²⁾

آیت‌اللّه میرزا عبداللّه مجتهدی تبریزی

⁽³⁾ ایشان در مدتی که در قم مشغول تحصیل بود با حضرت امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» روابط دوستانه‌ای داشت.

در جریان قیام پانزده خرداد و دستگیری و تبعید امام خمینی «رَحْمَةُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» از تبریز با صدور اطلاعیه‌های مشترک هم‌گام با سایر علمای ایران، اقدام رژیم پهلوی را نسبت به تبعید ایشان محکوم کرد.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه سید عبداللّه موسوی شیرازی

⁽¹⁾ ایشان در جریان لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی سال 1341 ش و واقعه 15 خرداد 1342 با این‌که در عراق زندگی می‌کردند، به دفاع از حریم دین و روحانیت و امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» برخاست، تا این‌که با اعمال فشار حزب بعث عراق، این کشور را ترک کرد و روز 10 آذر 1354 به ایران آمد و پس از سفر به شهرهای مقدّس قم و شیراز، وارد مشهد مقدّس شد و به تدریس طلاب و ارشاد مردم پرداخت و در جریان انقلاب اسلامی سال 1357 زمام امور خراسان را به عهده گرفت و هماهنگ با امام عمل کرد.⁽²⁾

آیت‌اللّه شیخ عبداللّه نظری مازندرانی

⁽³⁾ برای حمایت و محافظت از رهبر معظّم انقلاب، پا در رکاب خواهم برد. امروز حمایت از ولایت فقیه، یک امر واجب بر همگان است و باید به صورت جدّی به این مسأله توجه شود. همه افراد باید این مسأله را برای خود یک فریضه مهم بدانند.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه سید عز‌الدین زنجانی

⁽⁵⁾ آیت‌اللّه حسینی زنجانی در وقایع 1342 ش و قیام مردم قم، از مرجعیت امام خمینی حمایت کرد و در کنار دیگر عالمان، توطئه شاه مبنی بر از بین بردن امام را خنثی کرد ... .

آیت‌اللّه زنجانی در روز 17 خرداد سال 1342 در تهران به مناسبت فجایع دولت در 15 خرداد، به منبر رفت و سخنرانی شدیداللّحنی بر ضدّ حکومت طاغوت نمود.

بعد از سخنرانی، از طرف ساواک مورد تعقیب قرارگرفت و پس از دستگیری به تهران منتقل شد و همراه مبارزانی مثل شهید مطهری، شهید هاشمی‌نژاد، آیت‌اللّه مکارم شیرازی، شیخ حسین لنکرانی و محمدتقی فلسفی زندانی شد و پس از 45 روز آزاد شد.

زندانی شدن، تأثیری منفی در روحیه ظلم‌ستیزی او نداشت؛ از این‌رو بعد از آزادی، ارتباطی مستمر با مبارزان و پیش‌گامان نهضت امام خمینی داشت و با مخالفان رژیم از مراجع، علماء و اقشار مختلف ارتباط برقرار می‌کرد و در مورد نحوه مبارزه و تداوم آن به گفت و گو می‌نشست.

معظّم له در خاطراتش می‌گوید: «مرحوم آیت‌اللّه میلانی در سال 1342 ش جزء پیش‌گامان در حرکت انقلابی بودند و به همین جهت به تهران تشریف آوردند. کاملا یادم است که ورود ایشان به تهران مصادف با زندانی شدن ما در همان تاریخ بود. بعد از خلاصی از زندان مجالسی داشتیم با بعضی از مراجع وقت و علماء که به تهران آمده بودند. این مجلس در منزلی که ایشان (آیت‌اللّه میلانی) ساکن بودند منعقد می‌شد.

در بعضی از این محافل خصوصی مرحوم شهید مطهری «رِضْوَانُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهِ» نیز شرکت داشتند.»

آیت‌اللّه حسینی زنجانی در شب احیای ماه مبارک رمضان سال 1347 ش بر ضدّ حکومت ستم‌شاهی به خاطر رواج بی‌حجابی و بی‌بندوباری، سخنرانی تندی نمود و عوامل فرهنگی کشور را زیر سؤال برد و این‌بار هم موردتعقیب ساواک قرارگرفت، ولی ساواک به خاطر موقعیت ایشان در میان مردم از زندانی کردنش منصرف شد.

آیت‌اللّه حسینی زنجانی در سال 1350 ش که محمدرضا پهلوی از اوپک برگشته بود و عده‌ای از روحانی‌نماها به استقبال او رفته بودند، به منبر رفت و بر ضدّ آن روحانیون سخنرانی تندی نمود و ضمن ذکر معیارهای تشخیص روحانی واقعی از روحانی‌نما، اذهان مردم را متوجه امام خمینی به عنوان تنها رهبر آزادی‌بخش کرد.

وقتی خبر این سخنرانی انتقادی به تهران رسید، حکومت پهلوی چاره را در آن دید که وی را محدود کند و بین او و مردم جدایی افکند؛ از این‌رو با هماهنگی لازم توسط ساواک، منوچهر

آزمون - سرپرست اوقاف - مأمور برخورد با آیت‌اللّه زنجانی شد. آزمون نیز به واسطه بعضی روحانی‌نماها به ایشان ابلاغ کرد قبل از هرگونه برخورد، زنجان را ترک کنید و به مشهد بروید!

آیت‌اللّه زنجانی به خاطر این‌که حضور ایشان بهانه به دست ساواک ندهد و آنان برای افراد انقلابی ایجاد مزاحمت نکنند، به مشهد مقدس هجرت کرد و در آن شهر به مبارزات خود ادامه داد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه زنجانی: توصیه اکید من این است که مبادا کم‌بودهای فعلی را شیطان جلوه دهد و کفران نعمت انقلاب بکنیم! باید مواظب بود که گرفتار اوهام نشده، گول یک عده مغرض و یا مقدس‌مآبان ساده‌لوح را نخوریم.⁽²⁾

آیت‌اللّه زنجانی: آن‌چه من در دوران تحصیل در خدمت امام خمینی یافتم و می‌توانم در پیش‌گاه ذات احدیت شهادت بدهم، این است که: احراز کرده‌ام و به وجدان یافته‌ام که آن مرحوم به راستی غم‌خوار و دل‌سوز برای اسلام بود. البته طبیعی است که تمام مسلمانان و مراجع به اسلام علاقه دارند و برای آن دل می‌سوزانند و غم‌خوار هستند، اما غم‌خواری حضرت امام چیز دیگری بود و کیفیت دیگری داشت!

یک وقت شما عیادت مریضی می‌روید از باب این‌که عیادت مریض ثواب دارد، به طور طبیعی هم برای مریض دل می‌سوزانید و از بیماری او ناراحت هستید.

در این‌جا مادر مریض هم ناراحت است و دل می‌سوزاند؛ آیا می‌شود میان ناراحتی شما با ناراحتی و دل سوزاندن مادر مریض مقایسه کرد؟!

غم‌خوارگی حضرت امام «رِضْوَانُ‌اللّه‌تَعَالَی‌عَلَیْهِ» برای اسلام، این‌گونه بود. غیر قابل مقایسه با غم‌خواری دیگران بود. این امر در تمام زوایای زندگی ایشان به وضوح مشخص است.⁽³⁾

آیت‌اللّه زنجانی: امام خمینی «رِضْوَانُ‌اللّه‌تَعَالَی‌عَلَیْهِ»، در مقصد خود که همان اسلام‌خواهی بود، راست می‌گفت. در این مقصد هیچ‌گونه شائبه دیگری دخالت نداشت. نعوذ باللّه نمی‌خواست خود را پناه اسلام و اسلام‌خواهی مطرح کند. کاملا خالص بود. این حقیقت را در

سرتاسر زندگی نورانی و آکنده از خیر و برکت خود ثابت کرد و امتحان‌های سخت و توان‌فرسایی را پشت سر گذاشت.

آن‌گاه که خداوند متعال راستی و اخلاص ایشان را دید، به او نصرت و پیروزی، و به دشمنانش خواری و ذلت را نصیب کرد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه عزیزاللّه خوشوقت

⁽²⁾ آیت‌اللّه شیخ کاظم صدیقی: مرحوم آیت‌اللّه خوشوقت از پرچم‌داران نظام بود.⁽³⁾

وقتی در بحث‌های سیاسی از آیت‌اللّه خوشوقت سؤال می‌شد، همیشه تأکیدشان این بود که: «ببینید نظر رهبری در این مسأله چیست.» و می‌فرمودند: «گوش به فرمان آقا باشید.»

هرگز از خودشان در مسائل سیاسی اجتهاد نمی‌کردند، حتی یک مورد هم مشاهده نشد در برابر نظر رهبر معظّم انقلاب اظهار نظر بکنند. ولایت‌پذیری آیت‌اللّه خوشوقت برای همه اطرافیان الگو بود.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه غلام‌علی صفایی بوشهری: آیت‌اللّه خوشوقت درباره مقام معظّم رهبری می‌فرمودند: «خداوند این منصب را به ایشان داده و هر ابزاری که برای اینمنصب لازم است نیز به ایشان هدیه داده است.» و رهبری را همیشه حضرت آقا صدا می‌کردند و حراست از حریم ولایت را بر همگان واجب می‌دانستند.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه شیخ عزیزاللّه علی‌مرادیان

⁽¹⁾ شیخ عزیزاللّه علی‌مرادیان در نهاوند در حمایت از حضرت امام خمینی مواضع مثبتی داشت و شخصاً در تظاهراتی که بر ضدّ رژیم پهلوی برگزار می‌شد، شرکت می‌نمود. وی هم‌چنین پیام‌هایی در حمایت از نهضت امام خمینی صادر نمود ... .

آیت‌اللّه علی‌مرادیان در پیامی به مردم شریف نهاوند در زمینه همبستگی با قیام امام خمینی چنین آورده است: «در این موقع از زمان که ملت ایران به پیروی از نهضت سرور آزادگان حسین بن علیّ «عَلَیْهِمَا‌السَّلَامُ» و پیروان راه حق در تکرار انقلاب اسلامی با رهایی از زیر یوغ استعمار به رهبری زعیم مجاهد مرجع عالی‌قدر جهان تشیّع نائب‌الامام خمینی برای فروریختن کاخ ظلم و ستم با نثار جان خود حاضرند این وظیفه شرعی را به انجام برسانند، این‌جانب از طرف جامعه روحانیت و مردم غیور و مبارز نهاوند بار دیگر همبستگی خود را با این جنبش اسلامی اعلام داشته، ضمن محکم کردن کلیه نظامات طاغوتی، پشتیبانی خود را از مرجع عالی‌قدر در راه برقراری حکومت اسلامی ابراز می‌دارم.»⁽²⁾

آیت‌اللّه شهید عطاءاللّه اشرفی اصفهانی

⁽³⁾ از 15 خرداد 1342 که ملت ایران قیام اسلامی خویش را به رهبری امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» آغاز کرد، مردم سلحشور غرب به ویژه استان کرمانشاه،به پی‌روی از آیت‌اللّه اشرفی و دیگر روحانیان پی‌رو خط امام، به این جنبش اسلامی پیوستند و در مسیر انقلاب قرارگرفتند.

شهید اشرفی گاه آشکارا و گاه پنهانی با نشر اعلامیه یا نوار سخنرانی، زمینه قیام عمومی مردم را فراهم می‌کرد.

پس از دستگیری امام و زیر نظر قرارگرفتن عالمان برجسته، شهید اشرفی که در آن هنگام در تهران بود، تصمیم گرفت درباره امام و دستگیری ایشان، با مراجع تقلید شهرهای مقدّس قم و مشهد دیدار و گفت و گو کند.

ایشان ابتدا به همراه یکی از علمای بزرگ به دیدار آیت‌اللّه العظمی گلپایگانی می‌رود و از ایشان درخواست می‌کند با انتشار اعلامیه و ایراد سخنرانی، از امام حمایت کنند و مردم را از وظایف شرعی و انقلابی خویش آگاه سازند. پس از آن نزد حضرت آیت‌اللّه العظمی مرعشی نجفی می‌رود و همان خواسته را مطرح می‌کند.

رژیم پهلوی از بیم برانگیخته شدن احساسات مردم برضدّ خود - به سبب زندانی کردن امام - ایشان را آزاد ساخت و شب هنگام به قم فرستاد ... .

پس از رحلت مرحوم آیت‌اللّه سید محسن حکیم در نجف، زمینه مرجعیت و زعامت دینی امام در کرمانشاه به برکت زحمات آیت‌اللّه اشرفی کاملاً فراهم شده بود و اکثر علماء و مردم کرمانشاه از امام تقلید می‌کردند.

آیت‌اللّه اشرفی همگام با دیگر علماء، با صراحت اعلام کرد که: امام را اعلم و تقلید از ایشان را واجب می‌داند.

با وجود مخالفت شدید رژیم شاه و عوامل او با این مسأله و حتی تهدید آیت‌اللّه اشرفی به اخراج از شهر، او هیچ‌گاه از پی‌گیری راه درستی که در پیش گرفته بود، دست برنداشت.⁽¹⁾

شبی قبل از اذان صبح، ساواک به منزل شهید اشرفی اصفهانی هجوم آورد. او بدون کوچک‌ترین ترسی در را باز کرد تا ساواکی‌ها وارد خانه‌اش شوند، ولی آنان بلافاصله تصمیم می‌گیرند به اتاق‌ها بروند.

او با اعتراض شدید چنین می‌گوید: «در اتاق، زنان نامحرم هستند؛ نباید به آنجا بروید!» ولی ساواکی‌ها اعتنایی نکرده، به تفتیش اتاق به اتاق خانه می‌پردازند. شهید اشرفی اصفهانی نیز بدون کوچک‌ترین ترسی، لباس هایش را پوشیده، با آرامی می‌گوید: «من جلو تر می‌روم، شما چهار نفر ساواکی پشت سر من بیایید.»

پس از دستگیری، ایشان را به زندان کمیته ضدّ خرابکاری تهران می‌برند و او را چند روزی در زندان بازداشت می‌کنند، اما به دلیل پیدا شدن شورش‌های شدید خیابانی و تحریک احساسات مردم، آنان ناچار می‌شوند وی را آزاد کنند.⁽¹⁾

از بد‌ترین ایامی که به آن مرد بزرگ گذشت، شب اخراج حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» از عراق به کویت، و مخالفت کویت از پذیرش حضرت امام بود!

او در آن شب‌ها و روزها سخت در تلاطم بود! او شبی تا صبح، متوسّل به حضرت مهدیّ «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» شد.

صبحگاهان همان روز ساواک به خانه ایشان ریختند و پس از تفتیش فراوان خانه‌اش او را با وضع بسیار ناهنجاری به تهران آورده، به زندان انفرادی کمیته شهربانی انداختند، که تنها در یک نوبت، به مدت 6 ساعت ایستاده مورد بازجویی و اهانت قرارگرفت!

پس از چندی او با شهید عراقی هم‌سلول گردید، که به دنبال تظاهرات و تحصّن مردم کرمانشاه و بسته شدن مغازه‌ها و احتمال سرایت حوادث غیر قابل پیش‌بینی، رژیم ناچار به آزاد کردن وی گردید و با استقبال فراوان مردم از وی پس از آزادی، رژیم فهمید که او در قلوب مردم سخت جای دارد!

تحریک و حضور ایشان در تظاهرات و راهپیمایی های مردم و صدور اعلامیه های تند سیاسی در نفی رژیم سفاک شاه واقعاً کم‌نظیر بود!⁽²⁾

شهید اشرفی، 27 سال در کرمانشاه، مظلومانه زیست و از ناراحتی‌ها و دردهای دل خویش، برای فرزندانش نیز کم‌تر سخن گفت و حتی این درددل‌ها را برای حضرت امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» هم بیان نکرد.

وی می‌گفت: هرچه فکر می‌کنم چه کرده‌ام که این‌چنین مورد حمله این افراد قرارگرفته‌ام، فکرم به جایی نمی‌رسد. تنها جرم من حمایت از امام و مرجعیت ایشان است. این‌ها تمام همت‌شان بر این است که من این شهر را ترک کنم تا آن‌ها به آمال خودشان برسند و حق امام را ضایع کنند و به اسلام ضربه بزنند و رژیم طاغوت را نگه دارند؛ ولی هیهات! من این آرزو را

بر دل آن‌ها خواهم گذاشت و این شهر را ترک نخواهم کرد، مگر بعد از آن‌که اطمینانپیدا کنم که این‌ها دیگر کارشان تمام شده و نمی‌توانند توطئه خود را اجرا کنند ... .

پس از چاپ مقاله توهین‌آمیز علیه امام در روزنامه اطلاعات در 16/10/1356 ش ملت سلحشور ایران، حرکت تازه‌ای آغاز کرد.

در کرمانشاه نیز شهید اشرفی نقش مؤثری در حرکت توفنده مردم انقلابی و رهبری آن‌ها در مسیر انقلاب داشت.

با وجود اختناق و خفقان شدیدی که دستگاه طاغوت پدید آورده بود، آیت‌اللّه اشرفی با همکاری برخی عالمان و روحانیان این شهر، مجالس متعددی در گرامی‌داشت شهیدان و اعتراض به رژیم برپا کرد.

در پایان هر مجلس، مردم با شعار «درود بر خمینی» و «مرگ بر شاه»، حمایت خود را از امام و نفرت خویش را از شاه اعلام و در طول تظاهرات، مراکز فساد و فحشا را نیز تخریب می‌کردند.

بزرگ ترین گردهمایی اعتراض‌آمیز برضدّ رژیم پهلوی، مجلس بزرگ‌داشت شهادت آیت‌اللّه مصطفی خمینی بود که با همت شهید اشرفی و با چاپ اعلامیه، در مسجد آیت‌اللّه بروجردی برگزار شد. این مجلس در واقع نخستین حرکت مردم این منطقه بود و بازتاب آن، چنان گسترده بود که حضرت امام در نامه‌ای به شهید اشرفی، از ایشان تشکر کرد ... .

هم‌زمان با انتقال حضرت امام از نجف به کویت به دلیل فشارهای نظام بعثی عراق، مردم کرمانشاه تظاهرات آرامی در 11 مهر 1357 برگزار کردند که با هجوم دژخیمان نظامی و مأموران ساواک، تعدادی شهید و مجروح شدند.

در این جریان، آیت‌اللّه اشرفی نیز تا حدی آسیب دید. همان شب، عوامل ساواک پیش از اذان صبح ایشان را دستگیر و به تهران منتقل کردند.

این مجاهد انقلابی در سلولی تنگ و تاریک در زندان کمیته شهربانی تهران زندانی شد، به گونه‌ای که متوجه گذشت شب و روز نبود و حتی وقت نماز را از زندان‌بان می‌پرسید!

سرانجام پس از چند روز بازداشت، به دلیل بیماری ایشان و اعتراض برخی مراجع و علماء و نیز ترس از وفات او و آشوب مردم، ایشان را آزاد کردند.

شهید اشرفی در تمام راهپیمایی‌ها پیشاپیش مردم حرکت می‌کرد و بیشتر اوقات تا پایان مقصد راهپیمایی، پیاده می‌رفت.

نخستین راهپیمایی که به دعوت ایشان به طور آرام برگزار شد، راهپیمایی روز عید فطر از مسجد آیت‌اللّه بروجردی تا مسجد جامع کرمانشاه بود.

از جمله راهپیمایی‌های گسترده‌ای که در سراسر کشور برگزار شد، راهپیمایی روز تاسوعای سال 1357 بود. با این‌که یکی از مسؤولان بلندپایه ساواک، ایشان را به قتل تهدید کرده بود، شهید با اراده‌ای استوار گفته بود: «ما آماده هستیم. شما قدرت دارید، هرچه می‌خواهید بکنید، ما هم در راهپیمایی شرکت خواهیم کرد.»⁽¹⁾

حضرت امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» طی حکمی، در سال 1358 ایشان را به امامت جمعه و نمایندگی ولیّ فقیه در کرمانشاه منصوب کردند ... .

آیت‌اللّه اشرفی، در موقعیت‌های حساس، همگام با شهیدان محراب؛ مدنی، صدوقی و دستغیب وارد صحنه می‌شد و در مسائل مهم مملکتی نیز اظهارنظر می‌کرد.

هم‌چنین نقش سامان‌دهی نیروهای خط امام را به عهده داشت و گاهی نیز همراه دیگر علماء با صدور اعلامیه‌های مشترک، از خط امام و ولایت فقیه دفاع و افراد خیانتکار به اسلام و انقلاب، چون بنی‌صدر را به مردم معرفی می‌کرد.⁽²⁾

شهید اشرفی، برای خدمت در پشت جبهه، ارزش بسیار زیادی قائل بود. از این‌رو، از آغاز جنگ برای کمک به امور جنگ و تدارکات آن، حساب‌های بانکی متعددی افتتاح کرد.

با آغاز جنگ و آواره شدن بیش از سیصد هزار نفر از مردم شهرهای مرزی قصر شیرین و سرپل ذهاب و دیگر بخش‌ها و روستاهای استان کرمانشاه، آیت‌اللّه اشرفی با همکاری عده‌ای از مردم نیکوکار، کمیته آوارگان جنگ را تشکیل داد و شماره حسابی نیز برای کمک به آن‌ها مشخص کرد.

شهید اشرفی در بیش‌تر خطبه‌های نماز جمعه، در مورد اسکان مهاجران جنگ و یاری رساندن به آن‌ها سفارش می‌کرد و خود به اردوگاه‌های آنان می‌رفت و از آن‌ها دل‌جویی، و نیازهای‌شان را برطرف می‌کرد.⁽¹⁾

شهید اشرفی اصفهانی، مسأله جنگ را از مهم‌ترین مسائل انقلاب می‌دانست و از آغاز جنگ تحمیلی تا روز شهادت، اشتیاق زیادی برای حضور در جبهه از خود نشان می‌داد؛ حتی با وجود مخالفت مأموران حفاظتی با حضور ایشاندر جبهه‌ها، در هر فرصتی به دیدار رزمندگان می‌شتافت و با یکایک آن‌ها دست می‌داد، به سنگرها سر می‌زد و با ایشان گفت و گو می‌کرد.

ایشان بارها فرمود: «وقتی به جبهه می‌روم، تا مدتی روحیه‌ام قوی می‌شود. قدرت خدا در جبهه‌هاست. هرکس می‌خواهد خدا و دست خدا را ببیند، به جبهه‌ها برود.»⁽²⁾

وی بارها به استان‌های جنوبی و کردستان رفت تا با حضور خویش در مناطق جنگی به رزمندگان روحیه ببخشد.

در عملیات بیت‌المقدس، او بود که کلمه یا زهراء «سَلَامُ‌اللَّهِ‌عَلَیْهَا» را به عنوان رمز عملیات انتخاب، و به رزمندگان القاء فرمود.

امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» پس از با خبر شدن از جریان فوق فرمود: «این کلمه رمز، مطلبی غیبی است که خداوند آن را در زبان آقای اشرفی قرارداد.»

او در طی سه سال و نیم دوران پایانی زندگی دنیوی‌اش، در دوران جنگ تحمیلی، در بسیاری از مناطق صعب‌العبور جنگ حاضر می‌شد و حتی خود لباس بسیجی می‌پوشید.

ایشان پس از اقامه نماز جمعه، به جبهه می‌شتافت و با این‌که 80 سال از عمر شریفش می‌گذشت، همانند جوانی نیرومند خود را به میان سپاهیان می‌افکند و آنان را با سخنان شیرینش به جنگ و رزم تشویق می‌نمود.⁽³⁾

حجت‌الاسلام محسن قرائتی: در ایّام تجاوز صدّام به جمهوری اسلامی ایران که مردم به فرمان امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» در جبهه های غرب و جنوب حاضر بودند، بنده نیز در خدمت

شهید آیت‌اللّه اشرفی اصفهانی که حدود نود سال داشت، در عملیات مسلم بن عقیل بودم. ایشان بارها در شب حمله به من فرمود: «من بوی بهشت را می‌یابم!» ...

آری، کسی که نود سال در علم و تقوا و زهد و تهجّد بوده، می‌تواند احساسی داشته باشد که دیگران نداشته باشند. همان‌گونه که پیش‌گویی ایشان که گفتند: «من چهارمین شهید محراب خواهم بود.» محقّق شد!⁽¹⁾

در بهار 1359، خانه این شهید و خانه‌های اطراف، بر اثر انفجار بمب صوتی که نزدیک خانه ایشان کار گذاشته شده بود، به لرزه در آمد و تمام شیشه‌هاشکست. هنگام این حادثه، آیت‌اللّه اشرفی به زیارت بارگاه مقدس امام رضا «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» مشرف شده بود. از این‌رو، ضدّ انقلاب ناکام ماند.

با این حال، مزدوران و منافقان بی‌کار ننشستند و درصدد ترور دوباره ایشان برآمدند.

در مرداد 1360، دومین سوء قصد به جان ایشان صورت گرفت. در این حادثه که هنگام ورود ایشان به مسجد آیت‌اللّه بروجردی روی داد، مهاجمان به دلیل گیرکردن تیر در لوله اسلحه، موفق به عملی ساختن نیت خود نشدند، ولی هنگام فرار، با پرتاب یک نارنجک به سمت ایشان، شش نفر را شهید و زخمی کردند.

از آن‌جا که دشمن مصمم بود به هر شکلی، این عارف الهی را از میان بردارد و ملتی را از برکت وجودش محروم سازد، نقشه شوم دیگری طرح کرد ... .

حاج شیخ محمد اشرفی، فرزند آیت‌اللّه اشرفی، درباره حادثه روز شهادت آن شهید بزرگوار می‌گوید: آن روز (23/7/1361) ... حاج آقا بلند شد تا خطبه‌های نماز جمعه را شروع کند. عده‌ای از مردم که صف اول و دوم بودند، به احترام حاج آقا بلند شدند. در همین لحظه، جوانی که لباس بسیجی پوشیده بود، از صف سوم یا چهارم، خودش را به سرعت جلو انداخت. من تصور کردم که او یکی از رزمندگان بسیجی است که عازم جبهه می‌باشد و می‌خواهد با نماینده امام و امام جمعه مصافحه بکند.

حاج آقا در حال بلند شدن بود که آن منافق سیاه‌دل، به بهانه مصافحه، دست خودش را به گردن حاج آقا انداخت تا من و محافظینش شک نکنیم که او قصد دیگری دارد و تا ما اراده کردیم که به طرفش برویم، یکباره انفجار رخ داد! ...⁽¹⁾

شهید اشرفی، از عالمان بزرگ عصر خویش بود و موقعیت علمی بالایی داشت. از این‌رو، حمایت او از ولایت فقیه، سبب تشویق دیگران نیز می‌شد.

ایشان از پیش‌گامان تحکیم رهبری و تثبیت مرجعیت امام در پیش از انقلاب، و از عناصر مؤثر در تصویب اصل ولایت فقیه در مجلس خبرگان بود و با امام رابطه مرید و مرادی داشت.

وی در سال 1342 ش همراه با دیگر بزرگان حوزه، اطلاعیه‌ای مبنی بر پیشوایی و ولایت حضرت امام در سراسر کشور پخش کرد.

او در طول مدت تبعید حضرت امام، هیچ‌گاه از حمایت ایشان دست برنداشت و پیوسته با ایشان در ارتباط بود و می‌فرمود: «امروز اطاعت از امام، حتی بر فقهاء هم لازم است و از حکم امام، فقهاء هم نمی‌توانند تخلف کنند.»⁽²⁾

آیت‌اللّه اشرفی: امروز حکومت اللّه به دست امام ماست. چه کسی این حکومت را به او داده است؟ رئیس مذهب، امام صادق «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» این منصب را به امام شما داده. حکومت اللّه در هر زمانی باید به دست یک نفر باشد و دیگران تبعیت کنند، امروز حکومت اللّه به دست امام ماست و باید تمام فقهاء هم تبعیت کنند.⁽³⁾

آیت‌اللّه اشرفی: توصیه من به همه این است، حتی به رؤسای مملکت، آن کسی که در رأس یا پایین تر می‌باشد، این‌ها همیشه باید گوش به فرمان امام (ولیّ فقیه) و دستورهای او باشند. امام هم که از خودش چیزی ندارد. فرمایش امام، فرمایش خدا و پیغمبر اسلام است.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه میرزا علی احمدی میانجی

⁽¹⁾ آیت‌اللّه احمدی میانجی: گاهی اوقات انسان بر طبق نظری که از علل و عوامل دارد، نتیجه امری را می‌داند، اما در رفتار و گفتار خود مرحله به مرحله پیش می‌رود. امام ابتدا شاه را نصیحت کرد. و یقین داشت که شاه آن را نخواهد پذیرفت. فقط مسأله پذیرفتن انجمن ایالتی ولایتی که در میان نبود.

بعدها آقایان به امام خرده می‌گرفتند و می‌گفتند که: «این عمل شما غلط است»، اما امام عقیده داشت که: طبق حکمت و عقل باید همین‌گونه برخورد کرد.

به نظر من کارهای امام کمی غیر عادی بود. یکی از آقایان می‌گفت: «گاهی امام حرف هایی می‌زند که با عقل ما عقلاء مطابقت ندارد!»

به نظر من خدا در بسیاری از امور، امام را یاری می‌کرد. امام واقعیت‌ها را می‌گفت. بعدها هم به همین منوال بود. گاهی امام دستوراتی می‌داد که بعدها می‌فهمیدند درست بوده است.⁽²⁾

آیت‌اللّه احمدی میانجی به دور از جنجال، فعّالیّت سیاسی داشت و در این رابطه با اهداف امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» کاملا خود را هماهنگ کرده بود ... .

از آغاز نهضت بزرگ اسلامی به رهبری امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» همواره در قم، میانه و سایر شهرستان‌ها در صحنه های سیاسی و اجتماعی، خالصانه و صادقانه حضور داشت. در مواقع حساس و سرنوشت‌ساز، در شهرستان میانه حاضر می‌شدند و با ابلاغ پیام رهبر کبیر انقلاب و مراجع معظّم وقت، به مردم منطقه، آنان را به وظایف انقلابی و اسلامی خود آشنا کرده، نقش تعیین‌کننده‌ای را در جهت روشن‌گری اذهان عمومی مردم ایفاء می‌نمودند.

در عمق حضور حماسی ایشان در عرصه های خطرناک و سرنوشت‌ساز انقلاب همین بس که امضای این عالم مجاهد در اغلب اعلامیه‌ها و بیانیه های شدید‌اللّحن جامعه مدرسین حوزه

علمیه قم برضدّ رژیم شاه و به ویژه اعلامیه تاریخی خلع سلطنت از شخص شاه به چشم می‌خورد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه احمدی میانجی: سبک این‌جانب در سخنرانی هایی که در میانه داشتم، تند نبود. اختلاف بین علماء و شاه را یکی‌یکی مطرح و روی تک‌تک آنها بحث می‌کردم. در سخنرانی‌ها یادم نیست که اسم رژیم شاه یا دولت را می‌آوردم. کم‌کم در آن جلسه صبح‌ها که بازاری‌ها بودند، مقداری تند تر صحبت می‌کردم. یکی از اساتید مرا خواست و به من نصیحت کرد و گفت: «از این حرف‌ها نزن؛ شما را می‌گیرند و می‌کشند!»

از آن جلسه در روز عاشورا دسته سینه‌زنی درست کردند و بدون عَلَم و امثال ذلک تا بازار رفتند. دسته عزاداری مسجد ما جلوی شهربانی نشستند و آقای حججی سخنرانی کرد و بار دیگر به دولت توپید. من نیز در آن دسته حضور داشتم. جلسه به نام من بود، ولی آقای حججی سخنرانی تندی کرد. همان روز مرا به شهربانی احضار کردند ... .

رئیس شهربانی خطاب به من گفت: «گزارشاتی از شما رسیده است.» سپس گفت که: «فقط اعلی‌حضرت را دعا کنید، ما از همه چیز صرف‌نظر می‌کنیم.»

گفتم: منبر نمی‌روم ... .

بعد آن دسته‌ای که جلوی شهربانی در آن سخنرانی شده بود، به مسجد جامع رفتند. من نیز با چند نفر از آقایان به آن‌جا رفتیم. آن‌جا هم منبر رفتم و خیلی برعلیه دولت و شاه، تند صحبت کردم. بعد آمدند و مرا از جلسه بردند به یک مسجد دیگر تا آن‌جا هم صحبت کنم، اما عصر همان روز باز از شهربانی آمدند، گفتند: «شما را می‌خواهند.» ...

در طی چند روزی که فاصله بین احضار اول و دوم من به شهربانی شد، من باز هم سخنرانی های تندی کردم.⁽²⁾

آیت‌اللّه احمدی میانجی⁽³⁾: من شب‌ها در میانه و در منزل اخوی می‌ماندم. آن‌جا خانه نداشتم و ندارم. کنار اتاقی که خوابیده بودم، مادرم خوابیده بود. ناگهان دیدم که درِ اتاقی که من داخل

آن خوابیده بودم، با فشار باز شد و چراغی مانند چراغ ماشین پیکان و یا مانند آن وارد اتاق شد. گفتم: چیه؟ به جای آن‌که بگویم: کیه؟ گفتم: چیه؟ به حساب این‌که مثلاً ماشینی در همان لحظه وارد شده است!

دیدم که یک نفر می‌گوید: «خودش است.»

تا گفت: «خودش است.» فهمیدم که مأمورها به سراغ من آمده‌اند تا مرا بگیرند.

خدایا! نمی‌دانم اکنون هم بگویم یا نه؟ به هرحال همین‌گونه که اکنون در این‌جا نشسته‌ام و هیچ‌گونه علائم ترس و وحشتی در خود احساس نمی‌کنم، با حالتی عادی برگشتم و به سراغ لباس خود رفتم تا آن را بپوشم، اما مأموران رسیدند و لباس مرا که همان قبایم بود بر سرم پیچیدند و چشمم را با آن بستند و یکی از آنها با ته هفت تیری که در دست داشت چند ضربه به من زد، ولی زمانی که به سر من می‌رسید گویی مقداری با احتیاط ، ضربه وارد می‌کرد.

هم‌چنین یک دسته از همان اعلامیه امام (اعلامیه خون بر شمشیر پیروز شد) در جیب قبای من بود. آ‌ن‌ها را تکثیر کرده بودم که به دهات و جاهای دیگر بفرستیم. سپس ما را گرفتند و کشاندند.

من هم آهسته حرف می‌زدم تا مادرم نشنود و نترسد، زیرا ساعت سه نیمه‌شب بود و همه خواب بودند. به هرحال کسی بیدار نشد.

برادرزاده‌ام آقای شیخ محمود احمدی هم داخل همان اتاق و در پیش من خوابیده بود و او هم مطلوب و مورد نظر بود؛ یعنی دنبال او هم می‌گشتند، ولی او سرش را در زیر لحاف کرده بود تا نفهمند او در آن‌جاست.

مرا از اتاق بیرون بردند و نگذاشتند تا کفش خود را بپوشم. آهسته گفتم: چرا می‌کشید؟ اجازه بدهید تا کفشم را بپوشم.

گفت: «بکِشید.»

مرا با یک پیراهن و ژاکتی که پوشیده بودم، کشیدند. دقیقاً مانند آن بود که می‌خواهند یک گونی را بکشند. تقریباً مرا بدین شکل، مساحت زیادی بردند تا این‌که به سر خیابان رسیدیم. آنجا مرا مانند یک گونی با فشار داخل ماشین کردند. به آن‌ها گفتم: من خودم سوار می‌شوم، چرا اذیّت می‌کنید؟

مرا سوار کردند و جلوی دهانم را گرفتند. گفتم: جلوی دهانم را نگیرید، من که داد و فریاد نمی‌کنم. به هرحال نشستم و ماشین راه افتاد ... .

در جایی ماشین را نگه داشتند ... . ناگهان متوجه شدم که شخصی دیگری را هم با آخ و اوخ می‌آورند. فهمیدم که این آقای حججی رفیق عزیزمان می‌باشد. او را هم با فشار آوردند و در وسط ماشین نشاندند. آقای حججی دائم آه و ناله می‌کرد، زیرا مقاومت کرده بود و همین مقاومت باعث شده بود که کتک بخورد و سرش بشکند ... .

سرانجام ما را وارد ژاندارمری تبریز کردند. سپس چشم های‌مان را بازنمودند. خدا می‌داند این قیافه های خشنی را که در ژاندارم‌ها دیدم، هنوز هم یادم نمی‌رود. آن‌ها ما را از دستشویی رفتن، وضو گرفتن و نماز خواندن محروم کردند. ما را با قاچاقچی های تریاک و تفنگ، داخل یک اتاق کردند و در گوشه‌ای نشاندند.

افسر جوانی آمد و شروع کرد به ما توهین کردن و بد و بی‌راه گفتن و سپس گفت: «اگر شما را به دست من بدهند، با شما چنین و چنان می‌کنم!»

من هیچ حرفی نمی‌زدم و چیزی نمی‌گفتم. در آخر مقداری از ریش مرا کشید و کند.

ما مقداری نشستیم ... . سپس ما را با تشکیلات و تشریفات، سوار یک جیب ژاندارمری کردند و اطراف‌مان را با مسلسل، پوشش دادند. بعد همان‌گونه عریان، با سر و پای برهنه به فرمانداری نظامی می‌بردند، اما آن‌ها ما را نپذیرفتند.

هوای تبریز در آن روزها دیگر رو به سردی می‌رفت. سرانجام بنده خدایی گفت: «آخر این‌ها سردشان است! بگذارید به داخل بیایند.»

سرانجام ما را بردند و داخل اتاقی نشاندند. ما در حالی که نه کفشی به پا داشتیم و نه لباسی در بر، همان‌جا نشستیم ... . گفتیم: «می‌خواهیم با تیمسار بیدآبادی صحبت کنیم.»

گفتند: «اشکالی ندارد.» تیمسار بیدآبادی رئیس فرمانداری نظامی تبریز بود ... .

ما را با همان وضع وارد اتاق تیمسار کردند. دور تا دور اتاق، سرهنگ‌ها و درجه‌دارها نشسته بودند. تیمسار تا ما را دید، بلند شد ... .

تیمسار بید‌آبادی تا ما را دید، گفت: «ای خدا روی‌شان را سیاه کند!» مرتب شروع کرد به نفرین کردن که: «چرا این کار را کردند؟ ما چند نفر از تبریز گرفتیم و احترام‌شان کردیم، چنین و چنان فرستادیم. چرا این‌ها این‌گونه رفتار کرده‌اند؟!» ...

در این بین زنگ تلفن به صدا درآمد. امام جمعه میانه بود که در انقلاب با ما خیلی همراه بود. امام جمعه میانه به تبریز زنگ زده بود و به مرحوم آقای قاضی⁽¹⁾و تیمسار شفقت، استاندار تبریز گفته بود و قضیه را بسیار بزرگ کرده بود که: «چنین و چنان شده، شهر به هم خورده و ...» ...

در این حین، اعلامیه‌ها را دیدند و از آقای حججی پرسیدند: «این اعلامیه متعلق به چه کسی است؟ برای آن‌که آقای حججی گرفتار نشود، گفتم: «برای من است.» ...

شفقت زنگ زد. شفقت گفته بود: «خیلی سریع آقایان را به میانه برگردانید و از طرف من از آن‌ها عذرخواهی کنید. این چه کاری بود که این‌ها کردند؟ و ...» ...

سرانجام به میانه برگشتیم، اما دیگر تقریباً شب شده بود. مردم از آن ساعتی که این‌ها از روی نادانی ما را گرفته بودند و سپس برای اظهار قدرت دستور داده بودند تا تانک‌ها در خیابان‌ها رژه بروند، در داخل مسجد متحصن شدهبودند. مردم قضیه را فهمیده بودند و اعلام کرده بودند که ما خواهان بازگشت این دو نفر هستیم. به همین دلیل هم بود که شفقت استاندار تبریز با تیمسار بیدآبادی تماس گرفته بود و گفته بود که: «ما دو نفر را رها کنند.» ...

فردای آن روز، تظاهرات مهمی انجام شد و ظاهراً همین تظاهرات، باعث شد تا سیل عظیم جمعیت از دهات و روستاها جاری شود؛ زیرا قضیه گرفتار شدن ما در دهات پیچیده بود. برادرم می‌گفت: «گرفتار شدن شما یک شب بود، ولی به‌اندازه چند ماه تبلیغات اثر داشت!»

مردم از روستاها به خیابان‌ها ریختند. خیلی شلوغ شده بود و من هم نمی‌توانستم راه بیایم، زیرا دنده هایم اذیتم می‌کردند. به همین جهت مقداری صحبت کردم و گفتم: من خیلی دلم می‌خواست تا با شما به تظاهرات بیایم، ولی معذورم ... .

از عجایب دیگر این بود که ما می‌ترسیدیم در شهر ما تظاهراتی بشود و این بازنشسته‌ها و مقدس‌ها مخصوصاً آقای شریعتمداری که مقداری نرم بود، مثلاً ما را ملامت کنند و به

اصطلاح محکوم کنند که شما جوان‌ها را به خیابان‌ها کشاندید؛ اما هر اتفاقی که می‌افتاد دقیقاً به نفع انقلاب و برضدّ رژیم تمام می‌شد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه احمدی میانجی: شنیدم: زمانی که آیت‌اللّه حاج آقا مرتضی حائری به مکه معظّمه مشرف می‌شد، امام در وقت تودیع به او گفته بود: شما در مکه خواهی شنید که شاه از ایران فرار کرده است.⁽²⁾

آیت الله میانجی پس از پیروزی انقلاب اسلامی همواره به دفاع از کیان نظام پرداخت ... . در فتنه‌های پس از انقلاب، همانند حزب خلق مسلمان، فتنه منافقین و بنی‌صدر به روشن‌گری‌های مداوم پرداخت و در دفاع از ولایت فقیه لحظه‌ای درنگ نکرد ... .

ایشان سه مرتبه به عنوان نماینده مردم استان آذربایجان شرقی، به نمایندگی مجلس خبرگان رهبری برگزیده شد که تا پایان عمر بابرکتش ادامه یافت.⁽³⁾

ایشان بنا بر حکم کتبی حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» در چندین مرحله مأموریت یافتند که به بعضی از شهرها و مناطق سفر کرده، به مسائل امنیتی،سیاسی و قضای آن سامان رسیدگی نمایند که هریک در جای خود قابل تحسین و موفقیت‌آمیز بود.⁽⁴⁾

ایشان بعد از شروع جنگ تحمیلی، بارها و بارها عازم جبهه می‌شوند و در کنار رزمندگان اسلام قرارمی‌گیرند و حتی یکی از فرزندان‌شان در راه دفاع از انقلاب و مرزها شهید می‌شود.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه میانجی ارتباطی تنگاتنگ با خانواده محترم شهداء داشت و آن‌ها نیز متقابلا به ایشان علاقه وصف‌ناپذیری اظهار می‌کردند.

آیت‌اللّه میانجی بارها از مقام شهادت سخن می‌گفت و شهداء را اجلال می‌کرد و اظهار غبطه نسبت به آنها می‌نمود. یک‌بار در سخنرانی خود فرمود: «یکی از پدران شهداء را در خواب دیده‌اند و پرسیده‌اند در آن دنیا چه‌گونه با تو رفتار کردند؟ و آن پدر شهید گفته بود: هرجا

می‌رسیدم می‌دیدم با مشکلاتی مواجه‌ام و همین‌که نام شهیدم را می‌آوردم، آن مأموران الهی مرا رها می‌کردند و می‌گفتند: شما خلاصید! پدر و مادر شهداء در آن دنیا از ویژگی‌هایی برخوردار خواهند بود.»⁽¹⁾

بارها آیت‌اللّه احمدی میانجی را برای سخنرانی در مجالس و محافل دعوت می‌کردند، ولی نمی‌پذیرفتند به خصوص در این اواخر که فرمودند: «حال سخنرانی ندارم»، ولی وقتی عرض می‌کردند: «مجلس شهید است»، مشتاقانه می‌پذیرفتند و می‌گفتند: «چشم! می‌آیم.»

همچنین به جلساتی که بسیجیان یا پاسداران برگزار می‌کردند ایشان می‌آمد و سخنرانی می‌کرد.⁽²⁾

آیت‌اللّه احمدی میانجی: یکی از عنایات خداوند متعال به ملت شریف ایران این بود که بعد از ارتحال امام خمینی، در کم‌ترین مدت، رهبریت امت اسلامی مشخص شد.

و باز از عنایات خدا این بود که شخصی مثل آیت‌اللّه خامنه‌ای این مسؤولیت را پذیرفتند.⁽³⁾آیت‌اللّه احمدی میانجی: من در خبرگان اول به آقای منتظری رأی ندادم، ولی در انتخاب آقای خامنه‌ای با آرامش و اطمینان خاطر رأی دادم.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شیخ کاظم صدیقی: مرحوم آیت‌اللّه احمدی میانجی از عرفای زمان و از شاگردان آیت‌اللّه العظمی بهجت بودند. ایشان به محضر امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» شرف‌یاب شده بودند. در یکی از تشرفات گفتند که: «از امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» در خصوص رهبری آقا سید علی سؤال کردم: آقا! نظرتان در مورد ایشان چیست؟

امام زمان «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» فرمودند: ایشان از ما هستند.»⁽⁵⁾

آیت‌اللّه علی‌اکبر فائزی‌پور تهرانی

⁽¹⁾ نهضت امام خمینی در خرداد سال 1342 ش آغاز شد و مرحوم فائزی که خود از شاگردان امام راحل بود در حد توان خود به بسترسازی برای پیروزی انقلاب دست زد.⁽²⁾

در زمان منتهی به پیروزی انقلاب و پس از انقلاب، در دوران جنگ تحمیلی و اعزام نیروهای جنگی به جبهه مبارزه حق علیه باطل، نقش مرحوم فائزی در منطقه کن بسیار پررنگ بود و تقدیم بیش از 130 شهید گلگون کفن در دوران دفاع مقدس یکی از افتخارات بزرگ و ماندگار منطقه کن می‌باشد.

حضور مرحوم فائزی‌پور تهرانی در مراسم تشییع جنازه مطهر شهداء و حضور در مراسم دفن و برگزاری بزرگ‌داشت شهداء هنوز در خاطره مردم کن باقی است.⁽³⁾

ایشان در دوران پس از انقلاب، کار قضاوت در قوه قضائیه را نیز به عنوان یکی از قضات دیوان عالی انجام می‌داد و امور وقفی غرب تهران هم زیر نظر او به انجام می‌رسید.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه میرزا علی‌اکبر مرندی

⁽⁵⁾ آیت‌اللّه میرزا علی احمدی میانجی: آقای میرزا علی اکبر مرندی که از دوستان آقای خوئی، میلانی، زنوزی و جزء اوتاد بود، در مرند به سرمی‌برد. شهر مرند به دلیل وجود ایشان در آن

شهر، همیشه در صف اول انقلاب و جبهه بود. آقای میرزا علی اکبر مرندی در تأیید امام حرکت می‌کرد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه مرندی از سال 1342 ش همراه و همگام با نهضت امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» بود. او هنگام تبعید امام به ترکیه، طی اعلامیه‌ای از ایشان دفاع کرد ... .

مرحوم حاج اسرافیل رزّاقی - که آیت‌اللّه مرندی به شوخی به ایشان امّ‌الاخبار می‌گفتند - اطلاعات گسترده‌ای از اوضاع و احوال تحولات سیاسی داشت و به طور مرتب، اخبار مهم سیاسی و اعلامیه‌های علماء به خصوص حضرت امام راحل را خدمت آیت‌اللّه مرندی می‌رساند.

با اوج‌گیری انقلاب اسلامی در سال 1356 ش و پیروزی آن در 22 بهمن‌ماه 1357، آیت‌اللّه مرندی نقش اساسی در به صحنه کشاندن مردم و حمایت از تشکیل و تثبیت حکومت اسلامی داشت.

پسر بزرگ ایشان می‌گوید: «در حرکت‌هایی که در شهر انجام می‌گرفت، مردم همین‌که می‌فهمیدند آقا اطلاعیه داده‌اند، جمعیت به طور گسترده از اطراف به مرند سرازیر می‌شدند و در تظاهرات شرکت می‌کردند.»

آیت‌اللّه مرندی همواره از انقلاب اسلامی حمایت می‌کرد. متأسفانه اعلامیه‌های ایشان در حمایت از انقلاب اسلامی در دست نیست؛ تنها در دو اعلامیّه، که در تاریخ 7/2/1342 صادر شده است و علمای بزرگی، چون آیت‌اللّه أبوالحسن انگجی، سید محمد بادکوبه‌ای و ... آن را امضاء کرده‌اند و یکی هم درباره مجلس شورای ملی و مجلس سنا است، که هر دو اعلامیه موجود است، امضای آیت‌اللّه مرندی در این اعلامیه‌ها وجود دارد.

در اعلامیه اخیر طی تلگرامی به محضر مراجع تقلید آن روز (آیت‌اللّه میلانی، امام خمینی و آیت‌اللّه مرعشی نجفی) مراتب تنفر و انزجار خود را اظهار وعدم صلاحیت مجلس شورای ملی و مجلس سنا و اشخاصی که به نام نمایندگی بر مردم تحمیل شده‌اند، را اکیدا اعلام داشته‌اند.⁽²⁾

آیت‌اللّه مرندی در ارتحال امام خمینی با این‌که کسالت شدیدی داشتند، فرمودند: «مرا به مسجد قیام ببرید.» وقتی آمدند، چون نمی‌توانستند از پله‌های مسجد بالا بروند در جلو مسجد ایستادند و چند کلمه فرمودند و این مصیبت را به مردم عزیز مرند که در آنجا ازدحام کرده بودند، تسلیت گفتند.⁽¹⁾

حاج علی‌اکبر معلّم دامغانی

⁽²⁾ امام خیلی بالا بود! خیلی بزرگ بود! دیگر مثل او نیست.⁽³⁾

تنها کسی که حقّا لیاقت رهبری را دارد، مقام معظّم رهبری است. کسی جز ایشان شایسته این مقام نیست. آنهای دیگر [که در پی این مقام‌اند، ولی لیاقتش را ندارند] از شمر بدترند!⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شیخ علی آل اسحاق

⁽⁵⁾ آقا شیخ علی آل اسحاق مانند بسیاری از روحانیون دیگر که مردم را به انقلاب فرامی‌خواندند، همیشه در سفرهای تبلیغی خود، ضمن تبیین اهداف نظام اسلامی، مردم را با انقلاب و امام آشنا می‌کرد. در همین راستا وقتی در شهر خرم‌آباد در مسجد علوی سخنرانی نمود و مواضع انقلاب را بیان کرد، دستگیر شد ... .

پس از پیروزی انقلاب براساس احساسِ وظیفه و با تجربه‌ای که در مناطق سنّی‌نشین داشت، به استان سیستان و بلوچستان سفر کرد و با تشکیل بسیج مردمی و ایجاد وحدت میان شیعه و سنّی، توانست توطئه‌های ضدّ انقلاب را در آن سامان خنثی کند. نتیجه فعّالیّت‌های وی،

تصرّف صدا و سیمای آنناحیه به دست نیروهای انقلاب بود و از آن طریق خبر پیروزی انقلاب شکوه‌مند اسلامی با شور و شعف خاصی به گوش هم‌وطنان رسید.⁽¹⁾

با پیروزی انقلاب اسلامی، عده زیادی به دنبال فرصت بودند تا این انقلاب نوپا را تضعیف کنند و آن‌گونه که می‌خواهند، انقلاب را تغییر دهند. آنان برای رسیدن به همین هدف، جوانان پا‌کدل و ساده را فریفته، با شعارها و افکار انحرافی، آنان را گمراه می‌ساختند.

شیخ علی آل اسحاق که این خطر را به خوبی حس کرده بود، به مقابله با این جریان برخاست و با پاسخ به شبهات و جذب جوانان نقشه‌های آنان را خنثی می‌ساخت.⁽²⁾

او که برای پیش‌برد اهداف اسلام از هیچ کاری دریغ نورزیده بود، وقتی جنگ نابرابر صدام و حامیانش بر ایران تحمیل شد، باز هم وظیفه خود را به خوبی انجام داد و بارها و بارها در جبهه‌های حق علیه باطل شرکت جست و دوشادوش رزمندگان اسلام اسلحه به دست گرفت و به ستیز با دشمنان دین خدا برخاست.

وی در تشکیل بسیج عشایر و سازماندهی نیروهای مقاوم بومی در منطقه جنوب نیز نقش خود را به خوبی ایفاء نمود و اگرچه به سبب کسالت جسمانی نتوانست به طور دائم تا پایان جنگ در جبهه‌ها حضور یابد، اما در این راه مقدس، فرزند رشیدش (محمدجواد آل اسحاق) و داماد و برادرزاده خود (مهندس أبوالحسن آل اسحاق) را تقدیم اسلام کرد و خم به ابرو نیاورد و بدین شکل دَین خود به انقلاب و اسلام را ادا کرد.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ علی پناه اشتهاردی

⁽¹⁾ ایشان در بازار، مسجد، مدرسه و حتی در مهمانی‌ها درباره ستم و خیانت حکومت پهلوی می‌گفت و از مردم می‌خواست ساکت ننشینند.

بر همین اساس مأموران ساواک ایشان را بازداشت، و از اشتهارد به کرج منتقل کردند.⁽²⁾

ایشان در سال‌های جنگ تحمیلی، با حضور در جبهه‌های نبرد، روحیه‌بخش دل‌های رزمندگان اسلام بود.⁽³⁾

آیت‌اللّه سید علی خامنه‌ای

⁽⁴⁾ روزشمار دوران مبارزات پیش از انقلاب مقام معظّم رهبری:

قبل از سال 1336 ش

نقطه آغازین ورود به فعّالیّت‌های سیاسی، دیدار معظّم له با سید مجتبی نواب صفوی در مشهد مقدّس بود که به بیان خود ایشان، اولین بارقه‌های انقلابی را در معظّم له پدید آورد.

سال 1337 ش

نخستین دیدار معظّم له با امام خمینی.

سال 1341 ش

در این سال آیت‌اللّه خامنه‌ای با آغاز نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی وارد عرصه‌های گوناگون مبارزه با طاغوت شد.

در بهمن‌ماه، پس از همه‌پرسی لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، آیت‌اللّه خامنه‌ای و برادرش سید محمد، مأمور رساندن گزارش آیت‌اللّه سید محمدهادی میلانی به امام خمینی در قالب نامه در مورد واکنش مردم مشهد به این همه‌پرسی شدند.

سال 1342 ش

در آستانه ماه محرم، امام خمینی وی را مأمور ساخت پیام‌هایی را به آیت‌اللّه میلانی و علماء، روحانیون و هیأت‌های مذهبی خراسان در جهت تداوم نهضت و آگاه‌سازی مردم در قبال تبلیغات رژیم پهلوی انتقال دهد.

آیت‌اللّه خامنه‌ای برای محقق ساختن هدف و اجرای خط مشی امام خمینی راهی بیرجند - که تحت نفوذ خاندان علَم بود - شد و در منابر و مجالس آن شهر درباره حادثه مدرسه فیضیه و سلطه اسرائیل بر جوامع اسلامی سخنرانی کرد. به دنبال این سخنرانی ها، وی در 12 خرداد، مقارن با نهم ماه محرم 1383 ق، دستگیر و در مشهد زندانی شد.

پس از آزادی وی، آیت‌اللّه سید محمدهادی میلانی از او دیدن کرد. آیت‌اللّه خامنه‌ای پس از آن با حضور در جلساتی که در منزل آیت‌اللّه میلانی به منظور تداوم نهضت اسلامی در غیاب امام خمینی - که در حصر به سرمی‌برد - تشکیل می شد، فعّالیّت‌های سیاسی اش را تداوم بخشید.

اندکی پس از آن به حوزه علمیه قم بازگشت و با کمک و هم‌کاری برخی روحانیون مبارز، به سازمان دهی مجدّد فعّالیّت‌های سیاسی از طریق جلسات مشورتی و تبلیغات پرداخت.

او از جمله روحانیونی بود که در 11 دی، تلگرامی به آیت‌اللّه سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان و یداللّه سحابی که در حمایت از امام خمینی زندانی شده بودند، فرستاد.

در همین زمان طلاب خراسانی حوزه علمیه قم با هدایت او در اعتراض به ادامه حصر امام خمینی، نامه‌ای به حسن‌علی منصور، نخست‌وزیر وقت، نوشتند و منتشر کردند، که از جمله آنها خود ایشان و أبوالقاسم خزعلی و محمد عبایی خراسانی بودند.

در بهمن‌ماه، مقارن با ماه مبارک رمضان 1383ق برای تبلیغ و تبیین مسائل نهضت اسلامی راهی زاهدان شد. سخنرانی‌های او در مساجد زاهدان و استقبال مردمی از آن، رژیم را بر آن داشت که ایشان را دستگیر و به زندان قزل‌قلعه - که در آن زمان محل بازداشت زندانیان سیاسی و امنیتی بود - منتقل نماید.

در 14 اسفند قراربازداشت آیت‌اللّه خامنه‌ای، به قرار التزام به عدم خروج از حوزه قضایی تهران تبدیل و ایشان از زندان آزاد شد. از این پس تا پیروزی انقلاب اسلامی فعّالیّت‌های وی همواره زیر نگاه مأموران امنیتی قرارداشت.

سال 1343 ش

آیت‌اللّه خامنه‌ای در پاییز از شهر مقدّس قم به مشهدالرضا علیه السلام بازگشت و در کنار مراقبت از پدر به فعّالیّت‌های علمی و سیاسی پرداخت.

او در زمره روحانیونی بود که اندکی پس از تبعید امام خمینی به ترکیه با نگارش نامه‌ای به دولت وقت - دولت امیرعباس هویدا - در 29 بهمن به اوضاع نابسامان کشور و تبعید امام خمینی اعتراض کردند.

سید علی خامنه‌ای به همراه عبدالرحیم ربّانی شیرازی، علی فیض مشکینی، ابراهیم امینی، مهدی حائری تهرانی، حسین‌علی منتظری، احمد آذری قمی، علی قدوسی، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد خامنه‌ای و محمدتقی مصباح یزدی، اعضای گروه یازده نفره‌ای بودند که با هدف تقویت و اصلاح حوزه علمیه قم برای مبارزه با رژیم پهلوی شکل گرفت ... .

این گروه در دوران تبعید امام خمینی، برنامه‌ریزی جریان مبارزات و تداوم آن را برعهده گرفت. از این گروه به عنوان اولین تشکیلات سری حوزه علمیه قم یاد می شود، فعّالیّت این گروه در اواخر سال 1345ش توسط ساواک کشف و به دنبال آن برخی از اعضاء دستگیر و برخی دیگر از جمله آیت‌اللّه خامنه‌ای تحت تعقیب قرارگرفتند ... .

آیت‌اللّه خامنه‌ای در همین ایام، مخفیانه به ترجمه و انتشار کتاب «آینده در قلمرو اسلام» اقدام کرد. در این کتاب به دو موضوع مهم فشار غرب و تبلیغات کمونیسم اشاره شده و

دورنمایی از آینده که به سمت اسلام پیش می‌رود، آمده است. ساواک کتاب را توقیف و افراد مرتبط با انتشار آن را دستگیر کرد، اما موفق به دستگیری و بازداشت آیت‌اللّه خامنه‌ای نشد.

آیت‌اللّه خامنه‌ای در آن ایام مدتی در تهران و کرج به فعّالیّت مشغول بود، اما به دلیل تعهد نسپردن بر عدم اظهار مطالب ضدّ رژیم، از فعّالیّتش در کرج ممانعت به عمل آمد.

سال 1346 ش

در پی دستگیری و تبعید آیت‌اللّه سید حسن قمی در فروردین‌ماه که به دنبال سخنرانی ضدّ رژیم او در مسجد گوهرشاد صورت گرفت، آیت‌اللّه خامنه‌ای از آیت‌اللّه میلانی خواست به این اقدام اعتراض کند. این اقدام وی سبب شد مأموران ساواک از حضور او در مشهد اطلاع یافته، در 14 فروردین، در مراسم تشییع جنازه آیت‌اللّه شیخ مجتبی قزوینی وی را دستگیر کنند.

او در 26 تیر آزاد شد و اندکی پس از آزادی، در تهران به ملاقات زندانیان سیاسی رفت.

آیت‌اللّه خامنه‌ای از طریق ارتباط با مبارزین در نقاط مختلف، سعی در تشکّل بخشیدن به مبارزین و مبارزه، تربیت نسل‌های جدید مبارزین و انقلابیون براساس اندیشه اسلامی خصوصاً بین طلاب علوم دینی و دانشجویان، تلاش در اخذ مبانی مبارزه از قرآن و حدیث، مقابله با اندیشه‌های مادی‌گرایانه مارکسیستی و لیبرالیستی و امثال آن، به تعمیق اندیشه اسلامی و مبارزه در چهارچوب نهضت امام خمینی پرداخت و علی‌رغم مقابله رژیم پهلوی، به موفقیت‌های زیادی دست یافت.

نگاه چند بُعدی به مبارزه، استفاده از شبکه عظیم اطلاع‌رسانی نهضت امام خمینی و رسانه فراگیر منبر و عمل‌گرایی‌اش، از برخی علل موفقیت ایشان بوده است.

سال 1347 ش

در پی وقوع زمین لرزه ویران‌گر جنوب خراسان در 9 شهریور، عده‌ای از روحانیون خراسان به سرپرستی آیت‌اللّه خامنه‌ای با هدف امداد و سامان دهی کمک‌های مردمی به زلزله‌زدگان، عازم فردوس شدند. این اقدام با مخالفت مقامات امنیتی محلی رو به رو شد، اما گروه امداد، اقدامات مؤثری در کمک‌رسانی به زلزله‌زدگان انجام داد.

حضور و کمک‌رسانی دو ماهه آیت‌اللّه خامنه‌ای در فردوس فرصتی پدید آورد تا با مشکلات مردم زلزله‌زده از نزدیک آشنا شود و با آنان مأنوس گردد و در مجالس و منابر و هم‌چنین هیأت‌های مذهبی، پیام نهضت اسلامی را برای مردم آن سامان تبیین کند. این فعّالیّت‌ها حساسیت شهربانی و ساواک خراسان را برانگیخت و به اقامتش در فردوس پایان داده شد.

او در اواخر دی‌ماه همین سال به قصد زیارت عتبات عالیات و دیدار با امام خمینی اقدام کرد، اما با مخالفت و ممانعت ساواک رو به رو شد. این محدودیت تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه داشت و وی ممنوع‌الخروج بود.

آیت‌اللّه خامنه‌ای به اتهام عضویت در گروه یازده نفره، به شش ماه زندان محکوم گردید.

به دنبال انتشار این خبر در روزنامه کیهان و احضار آیت‌اللّه خامنه‌ای به دادگاه تجدید نظر، وی پس از مشورت با عده‌ای از علمای مشهد از حضور در دادگاه خودداری ورزید.

او با آن‌که تحت پی‌گرد بود، با برخی از روحانیون مبارز از جمله سید محمود طالقانی، سید محمدرضا سعیدی، محمدجواد باهنر، محمدرضا مهدوی کنی،مرتضی مطهری، اکبر هاشمی رفسنجانی و فضل‌اللّه محلاتی در مشهد مقدّس و تهران ارتباط داشت و به رغم اقامت در مشهد در بسیاری از جلسات علماء و روحانیون مبارز تهران حضور می یافت.

او با تشکیل جلساتی با حضور عده‌ای از روحانیون، درباره اعزام روحانیون و طلاب به روستاهای اطراف مشهد مقدّس تصمیم‌گیری و اقدام می‌کرد.

سال 1348 ش

آیت‌اللّه خامنه‌ای با نگاه عقیدتی به نهضت اسلامی و پرورش فکری مردم بر آن مبنا، مبارزات خود را ادامه داد.

او با برگزاری جلسات تفسیر برای طلاب علوم دینی و دانشجویان و ایراد سخنرانی برای اقشار مختلف مردم می‌کوشید مبانی دینی - اعتقادی آنان را تقویت نماید.

او معتقد بود تحقق آرمان‌های اسلامی در بستری از کوشش‌های فرهنگی ممکن است و خیزش‌های مردمی جز با گسترش آگاهی و دانایی محقق نخواهد شد.

جریان روشن‌فکری، جریان فعال و مبارز در دانشگاه‌ها تلقی می شد. این رویکرد را در واکنش به فعّالیّت‌های جریان‌های سیاسی معتقد به تفکر مارکسیستی، ضروری می‌دانست. در این زمینه فعّالیّت‌های علمی و جلساتی را با شرکت مبارزان و متفکران اسلامی برگزار کرد.

آیت‌اللّه خامنه‌ای با بسیاری از روشن‌فکران و کانون‌های روشن‌فکری مشهور در عرصه مبارزه نیز ارتباط و هم‌کاری داشت. وی به منظور تبیین مباحث تأثیر گذار در روند مبارزه، به ایراد سخنرانی‌هایی در برخی مراکز فعال سیاسی - اسلامی در تهران از جمله حسینیه ارشاد و مسجد الجواد علیه السلام تهران دعوت شد.

سخنرانی‌های وی در حسینیه ارشاد که در اواخر سال و به دنبال دعوت آیت‌اللّه مرتضی مطهری از وی صورت گرفت و نیز سخنرانی در مسجد الجواد علیه السلام تهران، به دعوت انجمن اسلامی مهندسین، تأثیر زیادی در روشن‌گری نسل جوان، به ویژه دانشجویان و دانش‌آموزان داشت.

آیت‌اللّه خامنه‌ای در فصل بهار در جهت عمق بخشیدن به روند نهضت اسلامی و تقویت بن‌مایه‌های عقیدتی مبارزه با رژیم پهلوی، سلسله جلساتی را پایه گذاری کرد که در آن طرح و اندیشه مبارزاتی خود مبنی بر تدوین جهان‌بینی و ایدئولوژی اسلامی را با دعوت از افرادی چون: مرتضیمطهری، سید محمود طالقانی، سید ابوالفضل زنجانی، مهدی بازرگان، اکبر هاشمی رفسنجانی، یداللّه سحابی، عباس شیبانی و کاظم سامی به بحث و بررسی گذاشت. این سلسله‌جلسات به تدوین جهان‌بینی و ایدئولوژی اسلامی انجامید.

سال 1349 ش

با ارتحال آیت‌اللّه سید محسن حکیم در خردادماه، بحث مرجعیت که در گذشته پس از رحلت آیت‌اللّه بروجردی مطرح شده بود، به صورت جدّی در جامعه مطرح گردید و در این میان آیت‌اللّه خامنه‌ای ضمن گرامی‌داشت مقام فقهی و علمی آیت‌اللّه حکیم و ارسال پیام‌های تسلیت به برخی از علماء، تلاش مضاعفی برای تحکیم مرجعیت امام خمینی به عنوان مرجع تقلید اعلم انجام داد.

در همین ایام و به دنبال شهادت آیت‌اللّه سید محمدرضا سعیدی در 20 خرداد توسط ساواک که از مهم‌ترین مروّجین امام خمینی در آن مقطع بود، تلاش کرد به هم‌راه شمار دیگری از مبارزان، ضمن هدایت واکنش‌های مردمی در اعتراض به شهادت وی، از موقعیت پدید آمده به نفع مبارزه بهره ببرد.

بر اثر جریان‌سازی وی در این برهه بود که عده‌ای از طلاب علوم دینی به تهیه و انتشار اعلامیه هایی در حمایت از امام خمینی و انتقاد از رژیم و ساواک اقدام کردند.

به دنبال آن و با گسترش دامنه اعتراضات و مبارزات، ساواک مشهد وی را در 2 مهر دستگیر و مدتی در زندان لشکر خراسان - تنها زندان امنیتی مشهد - بازداشت کرد.

در ماه محرم با آن‌که نام آیت‌اللّه خامنه‌ای در فهرست واعظان ممنوع المنبر ساواک قرارگرفته بود، وی سخنرانی‌هایی در هیأت انصارالحسین علیه السلام تهران ایراد کرد.

سال 1350 ش

در پی تحریم جشن‌های 2500 ساله از سوی امام خمینی، ساواک مراقبت‌های شدیدی نسبت به فعّالیّت روحانیون مبارز درپیش گرفت. بر این اساس وی در مردادماه به ساواک مشهد احضار و مدتی در زندان لشکر خراسان بازداشت شد.

او پس از آزادی، فعّالیّت‌های خود را ادامه داد و در همین سال دو بار دیگر نیز بازداشت شد؛ یکی در آبان که به بازداشت کوتاه‌مدت وی در زندان لشکر خراسان انجامید و دیگری در 21 آذر که به اتهام اقدام برضدّ امنیت داخلی به سه ماه حبس محکوم گردید.

او پس از آزادی، فعّالیّت‌های سیاسی - اجتماعی خود را گسترش داد و بارها در جلسات هیأت انصارالحسین علیه السلام و مسجد نارمک تهران حضور یافت و سخنرانی‌هایی در موضوعات دینی و سیاسی ایراد کرد.

جلسات درس و تفسیر او در مدرسه میرزا جعفر و مسجد امام حسن «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» و مسجد قبله و نیز در منزلش در مشهد ادامه داشت. مخاطب او در این جلسات دانش‌آموزان، دانشجویان، طلاب جوان و گروه‌هایی از اقشار مختلف مردم بودند که وی آنان را با تفکر اسلام انقلابی و سیاسی آشنا می ساخت.

عده زیادی از مخاطبان جلسات و شاگردان او، بعدها در اوج مبارزات در نقاط مختلف کشور به آگاهی‌بخشی پرداختند. گزارش‌های جلسات سخنرانی و درس او بارها از سوی مأموران امنیتی منعکس شده است.

از نظر ساواک، افرادی چون آیت‌اللّه خامنه‌ای از مدرسان روشن‌فکر و انقلابی حوزه‌های علمیه تلقی می شدند که ضمن داشتن ارتباط با دانشجویان و جوانان، مروّج اندیشه‌های مبارزاتی امام خمینی و خواستار آگاه ساختن طلاب علوم دینی به مسائل سیاسی و اجتماعی بودند.

سال 1352 ش

آیت‌اللّه خامنه‌ای در فروردین‌ماه برای تبلیغ، عازم نیشابور شد و در مساجد آن شهر سلسله‌جلسات درس اصول عقاید را که هفته‌ای یک بار در روزهای سه‌شنبه برگزار می شد، دائر کرد.

در خردادماه، ساواک جلسات تفسیرش را که در مسجد امام حسن «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» و منزلش برگزار می‌شد، تعطیل کرد.

آیت‌اللّه خامنه‌ای در آذرماه، محل اقامه نماز جماعت و جلسات تفسیر خود را به دعوت بانی و واقف مسجد کرامت، به آن مسجد انتقال داد و مسجد یادشده را به کانون فعّالیّت دانشجویان و طلاب جوان تبدیل کرد.

ساواک مشهد در واکنش به فعّالیّت‌های سیاسی گسترده او، او را از اقامه نماز جماعت در آن مسجد نیز باز داشت.

سال 1353 ش

در ماه آبان به دعوت آیت‌اللّه محمد مفتح، امام جماعت مسجد جاوید تهران که در آن ایام، ممنوع‌المنبر شده بود، در آن مسجد به سخنرانی پرداخت. در پی آن ساواک به دستگیری آیت‌اللّه مفتح و تعطیلی مسجد جاوید به عنوان یکی از کانون‌های مهم مبارزه اقدام کرد.

به دنبال آن، منزل آیت‌اللّه خامنه‌ای هم در آذرماه مورد بازرسی ساواک قرارگرفت. ساواک علت بازرسی را اظهارات وی در جلسه‌ای خصوصی درباره ضرورت ایجاد جمعیتی برای

سامان دهی مبارزه و استفاده از فرصت‌ها برای پیش‌برد اهداف نهضت اسلامی در مشهد اعلام نمود.

در نهایت، آیت‌اللّه خامنه‌ای در دی‌ماه برای ششمین بار دستگیر و این‌بار به زندان کمیته مشترک ضد خرابکاری در تهران منتقل گردید و به گفته خود، دشوار‌ترین و سخت ترین وضعیت حبس خود را تجربه کرد. او در حبس، اجازه ملاقات نداشت و از وضعیت و محل حبس او اطلاعی به خانواده‌اش نیز داده نشده بود.

سال 1354 ش

او در 2 شهریور از زندان آزاد شد، اما تحت مراقبت مأموران امنیتی بود و اقامه جماعت، سخنرانی، تدریس و جلسات تفسیر وی حتی در منزلش ممنوع شده بود، اما او به رغم همه محدودیت‌های سیاسی و امنیتی، جلسات تفسیر و فعّالیّت‌ها و اقدامات روشن‌گرانه انقلابی خود را به صورت مخفیانه پی‌گرفت و پرداخت شهریه امام خمینی به طلاب علوم دینی را نیز ادامه داد.

ایشان در اواخر سال، کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» را با نام مستعار سید علی حسینی، به صورت مخفیانه منتشر کرد.

سال 1355 ش

در اسناد ساواک گزارش‌هایی درباره فعّالیّت‌های سیاسی آیت‌اللّه خامنه‌ای و پدرش در اواخر این سال در مشهد وجود دارد که به طرف‌داری از امام خمینی و تبلیغ نهضت اسلامی پرداخته‌اند.

آیت‌اللّه خامنه‌ای در ماه محرم سخنرانی‌هایی علیه رژیم ایراد کرد و ضمن برگزاری سلسله‌جلسات مباحثه درباره تبیین فضای فکری - فرهنگی، به ویژه برای دانشجویان و جوانان و نیز حضور در جلسات علماء و روحانیون تهران روند مبارزه را شدت بخشید.

از سوی دیگر، ساواک هم می‌کوشید برای به دست آوردن مستنداتی بر ضدّ او و مبارزان دیگر در آن جلسات نفوذ کند.

سال 1356 ش

به دنبال شهادت آیت‌اللّه سید مصطفی خمینی در اول آبان در نجف اشرف، آیت‌اللّه خامنه‌ای به هم‌راه برخی از مبارزان، مراسم ختمی در 6 آبان در مسجد ملّا هاشم برپا کرد و در همین ایام به هم‌راه عده‌ای از علمای مشهد تلگرام تسلیتی به امام خمینی در نجف مخابره کردند.

با شهادت فرزند برومند امام و تحولاتی که در پی آن پدید آمد، نهضت اسلامی وارد مرحله نهایی خود شد و حرکت‌های جدّی برای پیروزی انقلاب آغاز گردید.

رژیم پهلوی هم در واکنش به این فعّالیّت‌ها، به رغم اعلام سیاست فضای باز سیاسی، با سرکوب و خفقان، فعّالیّت‌های مبارزان را محدود تر کرد! به دنبال اجرای این سیاست، برخی از مبارزان سرشناس به تبعید محکوم شدند که آیت‌اللّه خامنه‌ای هم در زمره آنان بود.

او از سوی کمیسیون امنیت اجتماعی خراسان، به سه سال تبعید در ایرانشهر محکوم گردید و مأموران ساواک در 23 آذر به منزل او یورش برده، او را دستگیر کردند و به ایرانشهر انتقال دادند.

هدف رژیم از این اقدام، قطع ارتباط او با مردم و مبارزان، و عدم توفیق وی در امر مبارزه و افشاگری علیه حکومت بود، اما وی به علت تعامل با اهل تسنن، شهرت و محبوبیتی در میان مردم ایرانشهر یافت و با بهره‌گیری از این فرصت‌ها پیام انقلاب را به مردم دور‌ترین نقاط کشور رساند.

سخنرانی‌های او در مسجد آل‌رسول صلّی الله علیه و آله و سلّم ایرانشهر و رفت و آمد علماء و روحانیون مبارز و نیروهای انقلابی و اقشار مختلف مردم به منزل او، عوامل امنیتی را بر آن داشت که فعّالیّت‌های او را محدود سازند و از رفت و آمد مردم ممانعت بعمل آورند.

سال 1357 ش

او در 19 فروردین در پی کشتار مردم در یزد، در نامه‌ای به آیت‌اللّه محمد صدوقی این اقدام وحشیانه رژیم پهلوی را محکوم کرد و ضمن ترغیب مردم به ادامه مبارزه، یاد شهدای آن حادثه را گرامی داشت. این نامه به صورت اعلامیه در سراسر کشور پخش گردید.

آیت‌اللّه خامنه‌ای در دوران تبعید، ارتباط خود را با مبارزان و علمای تراز اول مبارزه در شهرهای ایران حفظ کرد و پیوسته مکاتباتی درباره نهضت اسلامی با آنان داشت و از این طریق، در جریان بسیاری از حوادث و رخ‌دادها قرارمی گرفت و با نامه‌نگاری‌های گوناگون در بسیاری از تصمیم‌گیری‌های جمعی علماء مشارکت می‌کرد.

با اوج‌گیری انقلاب اسلامی در آستانه ماه مبارک رمضان، شماری از طلاب حوزه علمیه مشهد مقدّس به ادامه تبعید آیت‌اللّه خامنه‌ای اعتراض و خواستار بازگشت وی به مشهد شدند که به دخالت مأموران انتظامی انجامید.

گسترش فعّالیّت‌های انقلابی و مردمی آیت‌اللّه خامنه‌ای در راستای جهت‌دهی و سامان‌دهی مبارزه در ایرانشهر و مناطق و شهرهای اطراف از یک سو، و محبوبیت و نفوذ روزافزون وی در میان اقشار مختلف مردم آن سامان از سوی دیگر، مقامات امنیتی را بر آن داشت تا محل تبعید وی را به جیرفت که در مقایسه با ایرانشهر، دورافتاده و دارای محدودیت های بیش‌تری بود، تغییر دهند؛ لذا وی در 22 مرداد به جیرفت انتقال یافت.

مبارزات سیاسی آیت‌اللّه خامنه‌ای در جیرفت هم متوقف نماند و او از همان آغاز ورود به آن شهر با سخنرانی در مسجد جامع به افشاگری علیه حکومت پهلوی پرداخت.

یکی از سخنرانی‌ها که در 15 شهریور صورت گرفت، به برپایی تظاهرات و سردادن شعارهای انقلابی توسط مردم منجر شد. این اتفاق زمانی روی داد که هنوز تظاهرات و راهپیمایی در شهرهای کوچک معمول نشده بود.

او در شمار روحانیون تبعیدی‌ای بود که در نامه‌ای به آیت‌اللّه سید عبدالحسین دستغیب، ضمن تشریح حوادث کشور و ذکر جنایات رژیم پهلوی در شیراز، مشهد، اصفهان و جهرم، راه‌کارهایی را برای تداوم نهضت اسلامی تا سرنگونی حکومت پهلوی ارائه دادند.

وی در این دوره، مخفیانه عازم کهنوج شده، سخنرانی‌های افشاگرانه‌ای ایراد کرد.

با گسترش مبارزات مردمی و از هم‌گسیختگی ارکان رژیم و ناتوانی آن در مهار روند انقلاب، آیت‌اللّه خامنه‌ای در اول مهر از جیرفت به مشهد مقدّس مراجعت کرد و در آن‌جا فعّالیّت‌های خود را در امر سامان‌دهی امور انقلاب و تشدید روند مبارزه و پی‌گیری مسائل گوناگون نهضت ادامه داد.

آقا سید علی خامنه‌ای در ایام اقامت امام خمینی در فرانسه، با ارسال تلگرامی به همراه برخی از روحانیون مبارز مشهد، اقامت موقت امام در فرانسه راعاملی برای پدید آمدن موجی از امید و تصمیم و قاطعیت در دل مردم، و نشانی از عزم و اراده راسخ امام در راه نجات امت مسلمان ایران عنوان کرده، از ایشان تقاضا کردند دستورات لازم را برای ادامه مبارزه صادر کند. در پایان نیز خواستار بازگشت امام خمینی به ایران شدند.

فعّالیّت‌های مبارزاتی آیت‌اللّه خامنه‌ای در مشهد مقدّس در مدت اندکی شتاب بیش‌تری به خود گرفت، و او ضمن سازمان دهی حرکت‌ها و تظاهرات مردمی، سخنرانی‌های افشاگرانه‌ای را در اجتماعات مردم مشهد ایراد کرد. در عین حال با بیت امام و دیگر مبارزان در ارتباط و مشورت دائم بود ... .

او در آخرین روزهای آبان هم‌راه با سید عبدالکریم هاشمی‌نژاد با عزیمت به شهرستان‌های قوچان، شیروان و بجنورد و برپایی جلسات سخنرانی، به تقویت جریان انقلاب در آن شهرها همت گماشت. فعّالیّت‌های روزافزون و تأثیر گذار آیت‌اللّه خامنه‌ای در مشهد مقدّس، مقامات امنیتی رژیم پهلوی را بر آن داشت که ایشان را دستگیر نمایند.

در گزارش‌های ساواک از آیت‌اللّه خامنه‌ای به عنوان یکی از پرچم‌داران برجسته انقلاب در خراسان نام برده شده است.

وی در 19 و 20 آذر هم‌زمان با تاسوعا و عاشورای حسینی علیه السلام سخنرانی پرشوری در اجتماع بزرگ راهپیمایان مشهد مقدّس ایراد کرد و خطبه شب عاشورا را در حرم مطهر امام رضا «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» به نام امام خمینی خواند و با این اقدام انقلابی، تابوی سنتی حکومت پهلوی را که تا پیش از آن، مراسم مذکور را به صورت تشریفاتی و با دعا برای محمدرضا پهلوی اجرا می‌کرد، در هم شکست.

هم‌چنین او در روز عاشورا تظاهرات عظیم مردم مشهد مقدّس را سامان‌دهی کرد و در اجتماع بزرگ آنان به سخنرانی پرداخت.

وی در شمار روحانیونی بود که در 24 آذر در اعتراض به حمله مأمورین رژیم پهلوی به بیمارستان شاه‌رضای مشهد (امام رضا «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» کنونی) برنامه تحصن در بیمارستان مزبور را مطرح کرد.

در مسیر حرکت آنان برای تحصن، بسیاری از مردم نیز به آنان پیوستند و در شمار متحصنین قرارگرفتند. متحصنین با صدور اعلامیه‌ای ضمن تشریح جنایات عوامل حکومت پهلوی، مجازات آنان را خواستار شدند و بر سرنگونی حکومت پهلوی و بازگشت امام خمینی تأکید کردند. این اقدام آنان بازتاب گسترده‌ای یافت و اعلامیه‌های متعددی در هم‌بستگی و حمایت از آن‌ها در سراسر ایران منتشر شد.

آیت‌اللّه خامنه‌ای در 9 دی به همراه عده‌ای از علمای مبارز مشهد مقدّس پیشاپیش جمعیت انبوهی از مردم به منظور هم‌راه ساختن کارکنان استان‌داری خراسان با جریان انقلاب، به سوی ساختمان استان‌داری حرکت کردند، اما علی‌رغم تلاش‌های مسالمت آمیز آن‌ها، نیروهای انتظامی مستقر در استان‌داری، به سوی مردم آتش گشودند!

به دنبال آن، جمعیت تظاهرکننده به خیابان‌ها ریخته، برخی از ساختمان‌ها و مراکز دولتی را به آتش کشیدند.

شب حادثه، علمای مشهد از جمله آیت‌اللّه خامنه‌ای با تشکیل جلسه‌ای کوشیدند مانع درگیری و کشتار بیش‌تر مردم در روز بعد بشوند، ولی عوامل رژیم پهلوی با قتل‌عام مردم تظاهر‌کننده، فاجعه یکشنبه خونین 10 دی را به بار آوردند! به دنبال وقوع این حوادث، آیت‌اللّه خامنه‌ای به هم‌راه عده‌ای از روحانیون مبارز مشهد در محکومیت این حادثه و تداوم نهضت، اعلامیه‌ای صادر کردند.

با شتاب گرفتن روند فروپاشی حکومت پهلوی و نمایان شدن نشانه‌های پیروزی نهایی نهضت اسلامی، امام خمینی در 22 دی، فرمان تشکیل شورای انقلاب اسلامی را صادر کردند.

آیت‌اللّه خامنه‌ای که از سوی امام به عضویت آن شورا انتخاب شده بود، با نقش محوری که در تحولات انقلاب اسلامی در مشهد مقدّس داشت، در اواخر دی به تهران آمد و در مدرسه رفاه مستقر شد و هم‌گام با دیگر مبارزان، به ویژه حضرات آیات بهشتی، مطهری و مفتح برای تدارک مرحله نهایی پیروزی انقلاب اسلامی و برنامه‌ریزی برای آینده، نقش فعالی برعهده گرفت و پس از تشکیل کمیته استقبال از امام خمینی توسط شورای انقلاب اسلامی مسؤولیت کمیته تبلیغات آن را عهده‌دار شد.

به دنبال بسته شدن فرودگاه‌های کشور به دستور بختیار و ممانعت از بازگشت امام خمینی به ایران، آیت‌اللّه خامنه‌ای به هم‌راه آیت‌اللّه بهشتی و چند تن از روحانیون مبارز سرشناس در اعتراض به این اقدام دولت، در مسجد دانشگاه تهران تحصن عظیمی را سامان‌دهی کردند که با پیوستن سایر علماء، دانشگاهیان و مردم، ابعاد وسیعی به خود گرفت.

شب قبل از آغاز تحصن، آیت‌اللّه بهشتی در بهشت زهراء سلام الله علیها سخنرانی کرد و آیت‌اللّه خامنه‌ای قطعنامه‌ای را که خود تهیه کرده بود، برای مردم قرائت نمود و با این برنامه، تحصن روز بعد در مسجد دانشگاه تهران قطعیت یافت.آیت‌اللّه خامنه‌ای در طول تحصن، با تشکیل یک ستاد، و با مشارکت برخی از مبارزین متحصن، به اقداماتی دست زدند که عمده ترین آن‌ها انجام سخنرانی، انتشار اعلامیه و انتشار نشریه‌ای به نام تحصن بود.

متحصنان در روز هشتم بهمن با صدور اعلامیه‌ای تأکید کردند تا باز شدن فرودگاه‌ها به روی امام خمینی، به تحصن خود ادامه خواهند داد.

این تحصن که تا صبح روز 12 بهمن ادامه یافت، مسجد دانشگاه تهران را به کانونی تأثیر گذار در روند مبارزه تبدیل کرد.

در لحظه تاریخی ورود امام خمینی به میهن در 12 بهمن، آیت‌اللّه خامنه‌ای به هم‌راه علماء، روحانیون و مبارزان اسلامی، برای استقبال از امام خمینی در فرودگاه مهرآباد حضور یافت.

در طول دهه فجر انقلاب اسلامی، آیت‌اللّه خامنه‌ای همواره در کنار امام خمینی بود و در بسیاری از امور به ایشان مشورت می‌داد و همچنین مسؤولیت کمیته تبلیغات دفتر امام را با هدف مقابله با توطئه‌های خبری و تبلیغاتی مخالفان داخلی و خارجی حکومت اسلامی، مقابله با فرصت‌طلبی‌های احزاب و گروه‌های گوناگون سیاسی، تنظیم و انتشار اخبار و انتشار نشریه‌ای به نام امام برعهده داشت. خود نیز چند مقاله نوشت و در آن نشریه منتشر کرد.

یکی از نخستین عرصه‌های نقش‌آفرینی آیت‌اللّه خامنه‌ای در روند تحقق نظام جمهوری اسلامی، عضویت و فعّالیّت در شورای انقلاب بود. این شورا پس از مهاجرت امام خمینی به فرانسه در مهرماه و ظهور نشانه‌های پیروزی انقلاب اسلامی و ورود نهضت اسلامی به مرحله انقلاب با نظر امام خمینی از اوایل آبان شکل گرفت و اعضای آن توسط امام خمینی به تدریج

انتخاب شدند، اما به لحاظ رعایت ملاحظات مختلف به صورت رسمی در آستانه پیروزی انقلاب در 22 دی اعلام گردید.

نخستین اعضای شورا آقایان: مرتضی مطهری، سید محمد حسینی بهشتی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، محمدرضا مهدوی کنی، سید علی خامنه‌ای، محمدجواد باهنر و اکبر هاشمی رفسنجانی بودند. در ادامه کار شورا نیز افراد دیگری به عضویت آن درآمدند.

آیت‌اللّه خامنه‌ای در اواخر دی‌ماه در این جلسات حضور پیدا کرد. شورا در این مقطع، تصمیم‌گیری‌های مهم در مورد مبارزه را برعهده داشت. از جمله آن‌ها مذاکره با مقامات حکومت پهلوی و مقامات کشورهای خارجی، از جمله آمریکا و نیز تشکیل کمیته استقبال از امام خمینی بود. اقدام مهم دیگر شورایانقلاب در مقطع قبل از پیروزی، معرفی مهدی بازرگان به عنوان رئیس دولت موقت به امام خمینی بود.⁽¹⁾

برخی از فعّالیّت‌های امام خامنه‌ای مدّ ظلّه العالی پس از انقلاب

1- تأسیس حزب جمهوری اسلامی به همراه دیگر مؤسسین.

2- معاونت امور انقلابِ وزارت دفاع در سال 1358 ش.

3- مسؤولیت مرکز اسناد و نیز سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال 1358 ش.

4- منصوب شدن به امامت جمعه تهران توسط امام خمینی در سال 1358 ش.

5- نمایندگی مجلس شورای اسلامی در سال 1358 ش، و انتخاب برای ریاست کمیسیون امور دفاعی.

6- مأموریت از طرف امام خمینی برای رفتن به سیستان و بلوچستان و بررسی و حل مشکلات مردم آن منطقه در سال 1358 ش.

7- نمایندگی امام در شورای عالی دفاع در سال 1359 ش.

8- مشاور امام خمینی در امور و مسائل جنگ.

9- رئیس شورای عالی دفاع.

10 - حضور در دفاع مقدس در سال‌های 1359 و 1360 ش.

11- دبیر کلی حزب جمهوری اسلامی در سال 1360 ش.

12- ریاست جمهوری اسلامی ایران از سال 1360 تا 1367 ش.

13- امامت امت اسلامی از سال 1368 ش تا امروز.⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ علی سعادت‌پرور

⁽²⁾ آیت‌اللّه محمدباقر تحریری: در سال 1356 و بعد 1357 ش که اوج انقلاب بود، آیت‌اللّه آقا شیخ علی سعادت‌پرور مباحث اساسی انقلاب را مطرح، وروشن‌گری هایی نسبت به رژیم و حتی نسبت به بعضی افرادی که در حوزه بودند در جلسات مطرح می‌فرمودند.⁽³⁾

آیت‌اللّه تحریری: آیت‌اللّه آقا شیخ علی سعادت‌پرور در مسائل سیاسی مقلد و تابع محض حضرت امام بود. مبنای‌شان متابعت محض از امام بود و به همین خاطر کسی را که با حضرت امام و انقلاب میانه‌ای نداشت، راه نمی‌دادند.

آیت‌اللّه سعادت‌پرور مسأله پذیرش انقلاب را اصل برای ارتباط سلوکی با خودش می‌دانست.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه آقا شیخ علی سعادت‌پرور مراتب ارادت و اخلاص و علاقه به استاد و مُراد خود، یعنی حضرت امام خمینی را همواره یادآور می‌شدند و هم‌چنین بعد از رحلت حضرت امام، ارادت و ارتباط ایشان با مقام معظّم رهبری، حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای برقرار بود و همواره به پشتیبانی و تبعیت از ایشان توصیه و سفارش می‌فرمودند و مخالفت، بی‌تفاوتی و تضعیف نظام و رهبری را به هیچ‌وجه تحمّل نمی‌کردند و در مقابل آن سکوت نمی‌کردند.⁽⁵⁾

آیت‌اللّه سید علی سیستانی‌

⁽¹⁾ من زمان آقای خمینی هر شب برای‌شان دعا می‌کردم و امروز برای آقای خامنه‌ای هر شب دعا می‌کنم.⁽²⁾

همواره پشت سر رهبر انقلاب حرکت کنید و پشتیبان ولایت فقیه باشید.⁽³⁾

امروز آبروی اسلام وابسته به آبروی جمهوری اسلامی، و آبروی جمهوری اسلامی وابسته به آبروی حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای است.⁽⁴⁾

آیت الله علی صافی گلپایگانی

⁽⁵⁾ علّامه سید محمدحسین تهرانی: در قضیّه مدرسه فیضیّه، کماندوها در مدرسه فیضیّه در میان منبر مرحوم انصاری برخاستند و آن شعارها را دادند و آن جنایات را کردند و درخت‌ها را شکستند و با چوب‌های درخت و باتون، طلبه‌ها را زدند، که روز عجیبی بود! آیت‌اللّه گلپایگانی هم خودشان در مجلس شرکت داشتند، ایشان هم فی‌الجمله مضروب و مصدوم می‌شوند و بعد که می‌آیند برای منزل، چند روز خوابیده بودند و برای ایشان طبیب آوردند. و آیت‌اللّه حاج آقا علی صافی گلپایگانی که از خواهرزاده‌های ایشان یعنی اخوی بزرگ آیت‌اللّه حاج آقا لطف‌اللّه صافی گلپایگانی می‌باشد، یک کتفتش آن‌قدر ضربه خورده بود که چندین ماه این کتف ورم کرده بود!⁽⁶⁾

آیت‌اللّه علی صفایی حائری (ع - ص)

⁽¹⁾ آیت‌اللّه صفایی حائری از قبل از انقلاب ارتباط تنگاتنگی با نیروهای انقلابی و پی‌روان امام داشت.

شهید محسن حق‌بین - از شاگردان وی - نقل می‌کند: «سال 1356 ش اوایل شروع انقلاب که کامکار در قم حکومت می‌کرد و همه بچه‌مذهبی‌ها از او می‌ترسیدند، آیت‌اللّه صفایی حائری گفت: محسن! این کامکار وقتی راه می‌رود، من ناراحتم. چرا باید او راه برود؟

گفتم: یعنی چه؟

او گفت: نباید وقتی تو هستی، کامکار راه برود.

گفتم: امکان ندارد!

گفت: چاقو که داری.»

همین اشارات باعث شد که شهید حق‌بین به دنبال این قضیه برود.⁽²⁾

آیت‌اللّه صفایی حائری در مقابل جریان های التقاطی، چون نهضت آزادی و جبهه ملی ایستادگی کرد.

در شروع پیروزی انقلاب به بچه هایی که در طول انقلاب زحمت زیادی کشیده بودند و پس از پیروزی انقلاب احساس آرامش می‌کردند، می‌گفت: «تازه کار شروع شده است.» و شعار ایشان این بود: «بردن باطل، یک ضرورت و آوردن حق، رسالتی بزرگ و بسیار مشکل است!»

آیت‌اللّه صفایی حائری در سال 1359 ش طرح حمایت از نظام را مطرح می‌کرد و در مقابل دوستانی که اعتراض می‌نمودند: «این چه حکومت اسلامی است که در یک سو بازرگانی است که ملی‌گراست و دیگران به صورت دیگر؟!» ایشان می‌فرمود: «وقتی اهداف، مقدس است، باید کمک کرد.» و این عبارت حکیمانه معروف ایشان است که: «تضعیف، خیانت است. توجیه، حماقت است. و تکمیل، رسالت.

با کم‌بودها باید ساخت. اگر نیرو نیست، تربیت کن؛ اصلاً خود تو نیروی خوبی باش.»⁽¹⁾

او به انقلاب اسلامی عشق می‌ورزید و نخستین فرزندش (محمد) را برای حمایت از دین و احیای حق، تقدیم انقلاب نمود.⁽²⁾

نظر آیت‌اللّه صفایی حائری نسبت به امام «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» این بود که: «ایشان به مقام امن رسیده؛ انّ المتقین فی مقام امین.»⁽³⁾

آیت‌اللّه حائری درباره امام راحل «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» تعبیری داشت و می‌فرمود: «ایشان امام حادثه‌هاست؛ حادثه ایشان را نمی‌شکند، بلکه از حادثه‌ها بهره می‌گیرند. بعضی در حادثه‌ها کنار می‌کشند.»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه سید علی علم‌الهدی

⁽⁵⁾ او از رژیم پهلوی نفرت داشت و یکی از سال‌ها که محمدرضا پهلوی قصد آمدن به مشهد مقدّس در ایام نوروز را داشت، به منظور پرهیز از هر نوع ملاقات تحمیلی، به مسافرت رفت.

پس از بازگشت از سفر، سرهنگ صالحی ریاست وقت اداره اوقاف خراسان به او پیام رساند که: «او می‌تواند فقط یکی از دو نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء را به جماعت در مسجد گوهرشاد اقامه کند.»

مرحوم علم‌الهدی که این پیام را در فاصله نماز ظهر و عصر دریافت کرد، رو به جماعت کرد و گفت: «من تاکنون فکر می‌کردم مسجد، خانه خداست و من در خانه خدا نماز می‌گزارم، اما حال فهمیدم مسجد خانه دولت است!

مردم! من امام‌الدولة نیستم.» و حرکت کرد که مسجد را ترک کند، مردم مانع شدند. او نماز عصر را هم خواند و دیگر به مسجد نیامد.

بعدها تقاضای مقامات دولتی مفید واقع نشد و ایشان تا پایان حیات در خانه کوچک خود نماز می‌گزارد و جمعی از مردم نیز به او اقتدا می‌کردند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه میرزا علی غروی تبریزی

⁽²⁾ چه‌گونگی مواضع آیت‌اللّه غروی نسبت به انقلاب اسلامی را با گوشه‌هایی از نامه ایشان به یکی از مراجع تقلید حوزه علمیه قم در مورد تبعید حضرت امام خمینی به نجف می‌توان فهمید.

در این نامه که در 27 جمادی‌الثانی 1385 ق نگاشته شد، ایشان می‌نویسد: «در روز جمعه نوزدهم جمادی‌الثانی طرف عصر بود که آیت‌اللّه خمینی وارد نجف گردید، اما قبل از ورود امام از طرف آقا شیخ نصراللّه [خلخالی] اعلام شده بود که: 50 دستگاه ماشین سواری در اختیار محصلین گزارده خواهد شد که برای پیشواز مهیاست. از طرف علمای دیگر نیز آماده شده بودند، از جمله از طرف آقای خویی نیز 4 دستگاه ماشین سواری بنز آماده و چند دستگاه ماشین نیز از طرف آقای شاهرودی و شیرازی روی‌هم‌رفته بیش از 80 دستگاه از نجف به علاوه ماشین‌هائی نیز از کربلا همراه با هیأت‌ها به آنها اضافه شد.

اکثر بیوت علماء و مراجع شرکت کرده بودند و وقتی امام وارد شد، شب شنبه آیت‌اللّه خویی و شاهرودی با امام دیدار کردند. ما هم در معیت آنها بهخدمت امام رسیدیم. شب دوم و سومِ امام، گرم تر از شب اول بود و پرجمعیت‌تر. شب دوم نیز آقای حکیم از امام دیدن نمودند.»⁽³⁾

مرجع بزرگوار، آیت‌اللّه غروی دوست‌دار نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بود و در جنگ صدام علیه ایران زحمات فراوانی را متحمل شد و با ایمانی استوار در مقابل دولت بعثی عراق استقامت نمود.

دولت بعثی عراق برای فشار آوردن به حکومت اسلامی ایران، علماء و مراجع تقلید عراق را تحت فشار قرارداد و کنگره‌ای برپا کرد تا در آن اعلامیه‌ای علیه حکومت ایران صادر کنند، اما پاسداران حریم ولایت مقاومت کردند، شکنجه‌ها دیدند و عده‌ای به شهادت رسیدند.

حزب بعث وقتی از این راه مأیوس شد، سعی کرد میان مراجع شیعه ایرانی و عراقی تفرقه ایجاد کند، لذا اعلام کردند: مرجعیت شیعه عراقی باید با عراقی‌ها باشد، نه ایرانی‌ها.

در پی این برنامه، مراجع ایرانی‌الاصل را از چاپ رساله‌های عملیه منع کردند، اما فقهای شیعه با درایت کامل این توطئه را نقش بر آب نمودند.

برای فشار بیش‌تر، هر روز فرزند آیت‌اللّه غروی را به سازمان امنیت نجف احضار می‌کردند و مورد بازجویی قرارمی‌دادند.

آقا شیخ محمدتقی (فرزند آیت‌اللّه غروی) می‌گوید: «روزی رئیس سازمان امنیت نجف رو به من کرد و گفت: این پلک‌های چشم شما که به هم می‌خورد، در حبّ خمینی به هم می‌خورد!»

سرانجام در اثر فشار دولت بعثی، فرزندان وی مجبور به ترک عراق شدند و سال‌ها در فراق پدر زندگی کردند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه میرزا علی فلسفی

⁽²⁾ فهرست برخی از اعلامیه‌هایی که در مناسبت‌های گوناگون به امضای ایشان رسیده است، بدین قراراست:

1- اعلامیه علماء و روحانیان تهران درباره لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی.

2- اعلامیه روحانیون تهران درباره اعلام عزا در نوروز 1342 ش.

3- نامه جمعی از علماء و روحانیون تهران به سفیر کبیر ترکیه درباره تبعید حضرت امام خمینی.

4- اعلامیه جمعی از علمای مشهد به مناسبت چهلمین روز شهدای 29 بهمن 1357 تبریز.

5- نامه جمعی از روحانیون مشهد به شهید آیت‌اللّه صدوقی درباره حوادث یزد و دیگر شهرها و اعلام عزای عمومی در سال 1357 ش.

6- اعلامیه حوزه علمیه خراسان درباره حوادث مشهد و حمله به منزل آیت‌اللّه شیرازی در سال 1357 ش.

7- اعلامیه علمای مشهد در جهت تنفر از واقعه 17 شهریور 1357 و برگزاری اولین سالگرد شهادت آیت‌اللّه مصطفی خمینی در سال 1357 ش.⁽¹⁾

میرزا علی فلسفی به صورت عملی هم در مجامع و جلسات انقلابی حضور داشت که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

1- برپایی مجلس یادبود و قرائت فاتحه در مسجد لرزاده پس از شهادت آیت‌اللّه سعیدی در سال 1349 ش به دست عمال رژیم شاه. (اندکی پس از شروع جلسه، با دخالت نیروهای شهربانی جلسه تعطیل شد.)

2- تعطیل کردن درس خود به هم‌راه آیت‌اللّه مروارید و میرزا جواد آقا تهرانی به مناسبت قیام طلاب در 19 خرداد 1354 ش.

3- شرکت در جلسات مشورتی برای تصمیم‌گیری مبارزاتی، مثل شرکت در بیت آیت‌اللّه سید عبداللّه شیرازی در 9 دی‌ماه 1357 ش.

4- حضور متعهدانه در تحصن علمای مشهد مقدّس در تاریخ 10/11/1357 ش در صحن مطهر برای اعتراض به بستن فرودگاه‌ها توسط بختیار برای ممانعت از ورود امام خمینی به ایران.

5- شرکت مستقیم در راهپیمایی‌های انقلاب.

6- حضور در مراسم استقبال از ورود امام خمینی در تهران.⁽²⁾

ایشان پس از پیروزی انقلاب شکوه‌مند اسلامی، به انتخاب مردم از استان خراسان به هم‌راه جمعی دیگر از بزرگان حوزه، به عنوان عضو مجلسخبرگان قانون اساسی در مراحل تدوین و تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شرکت جست⁽¹⁾

میرزا علی آقا قاضی

⁽²⁾ علّامه سید محمدحسین تهرانی: حضرت آیت‌اللّه حاج شیخ عبّاس قوچانی «دَامَتْ‌بَرَکَاتُهُ» که از اعاظم نجف اشرف و وصی مرحوم میرزا علی آقا قاضی هستند، در اوقاتی که حقیر در نجف اشرف برای تحصیل مشرّف بودم (سنه 1370 تا 1377 ق) از جمله مطالبی که از مرحوم قاضی نقل کردند این بود که: «یک‌بار آقای حاج آقا روح‌اللّه خمینی که برای زیارت به نجف اشرف آمده بودند، به خدمت مرحوم قاضی آمده، در اتاق آن مرحوم که جمعی از تلامذه ایشان - از جمله خودِ آقای حاج شیخ عبّاس - حضور داشتند، وارد می‌شوند.

ایشان سلام می‌کند و می‌نشیند، اما مرحوم قاضی أبداً اعتنایی نمی‌کنند و حتّی از سرِ جای خود تکانی هم نمی‌خورند، به طوری که این امر - با آن سوابقی که از استاد خود نسبت به احترام به واردینِ زوّار داشته‌اند - موجب تعجّب حضار می‌شود.»

آقای حاج شیخ عبّاس می‌گفتند: «در این حال مرحوم قاضی به من گفتند: فلان کتاب را بردار و از فلان‌جا بخوان.

من که همیشه کتاب‌ها را برای مرحوم قاضی می‌خواندم، برخاستم و از طاقچه، آن کتاب را برداشتم و از آن‌جایی که فرموده بود شروع کردم به خواندن. داستان و سرگذشت پادشاهی بود و من می‌خواندم تا رسیدیم به جایی که فرمود: دیگر بس است.

سپس مرحوم قاضی شروع کرد به بیان قضایا و مطالبی که در آن، اشارات و تعریضاتی به حاج آقا روح‌اللّه بود و این‌که فتنه و امتحانی پیش می‌آید.

چون آقای قاضی گفتارشان به پایان رسید، آقای حاج آقا روح‌اللّه رفتند و ما همه در تعجّب بودیم که این قرائت کتاب و این داستان بدون اندک مناسبت واین بیاناتِ مرحوم قاضی که اندک مناسبتی با مجلس نداشت و ورود آقای حاج آقا روح‌اللّه چه معنی دارد؟ و تا به حال هم نفهمیدیم که چه بود.»

در سفری که این حقیر به نجف اشرف داشتم، بعد از رحلت آیت‌اللّه بروجردی و قیام علماء برعلیه دولت شاهنشاهی درباره تصویب نامه دخول زنان در انجمن های ایالتی و ولایتی و بالأخص نامه های شدید حضرت آیت‌اللّه خمینی به دولت عَلَم که نخست وزیر بود، آقای حاج شیخ عبّاس قوچانی به من گفتند: «اینک با قیام آیت‌اللّه خمینی کم‌کم بیانات مرحوم قاضی در آن مجلس برای ذهن من تداعی می‌شود و مفهوم می‌گردد که تمام آن گفتارها راجع به همین امور مربوطه به وضع فعلی بوده است.»⁽¹⁾

آیت‌اللّه میرزا علی مشکینی

⁽²⁾ آیت‌اللّه مشکینی از طلاب پیش‌رو در صحنه های رویارویی با استبداد و استعمار به شمار می‌رفت.

هنگامی که روس‌ها قسمتی از آذربایجان را اشغال کردند، آیت‌اللّه مشکینی که در سن جوانی بود، با سربازان اشغال‌گر روس جنگید و تا پای دار هم رفت و با دخالت عشایر از چنگ روس‌ها نجات یافت.

وی بارها در دوران طاغوت دستگیر شد و طعم زندان و شکنجه دژخیمان ساواک را چشید.

آیت‌اللّه مشکینی در این‌باره می‌گوید: «در جریان این مبارزات، چندین بار در ساواک و شهربانی قم زندانی شدم و در پی جلساتی مخفی که مرتباً در قم به منظور تبادل نظر در زمینه به

اجرا گذاردن دستورات امام امت انجام می‌شد، تحت تعقیب قرارگرفتم و قریب به چهار ماه در تهران متواری شدم.» ...

آیت‌اللّه مشکینی بعد از چهار ماه متواری بودن، به صورت مخفیانه وارد عراق شد. وی 7 ماه در درس امام خمینی و دیگر استادان حوزه علمیه نجف اشرف شرکت کرد و به علت بیماری و گرمی هوا به قم برگشت.

در روز اوّل بازگشت به قم، دوستان هم‌رزمش به دیدارش آمدند. ساواک که از آمدنش به قم باخبر شده بود، او را احضار کرد و از وی التزام گرفت که در عرض 48 ساعت باید قم را ترک کند.

آیت‌اللّه مشکینی ناچار شد شهر مقدّس قم را به قصد مشهد مقدّس ترک کند.

وی 15 ماه در مشهد مقدّس اقامت داشت و در حوزه علمیه مشهد به تدریس علوم اسلامی پرداخت، سپس به قم بازگشت و با دوستان خویش به تشکیل جلسات مخفیانه اقدام کرد.

وی در این‌باره می‌نویسند: «بار دیگر به قم بازگشتم و در جلسات مخفیانه که کیفیت پخش اوامر و سخنان امام بررسی می‌شد، شرکت کردم. مدتی بدین منوال گذشت و می‌توانم بگویم: هیچ اعلامیه و نشریه‌ای علیه رژیم دیکتاتور پهلوی صادر و پخش نمی‌شد مگر این‌که این‌جانب نیز در شمار دوستان متعهّد حوزه شرکت داشته، با امضاء و غیره کمک می‌کردم.

به هرحال، پس از مدتی، وجود این عدّه در حوزه علمیه برای دستگاه خطرساز شد و حکم تبعید قریب 27 نفر از فضلاء و مدرّسان حوزه - که طبق نظر ساواک، عاملان تخریب و خرابکار معّرفی شده بودند - صادر شد. حقیر نیز به سه سال تبعید محکوم شدم.»

آیت‌اللّه مشکینی ابتدا به ماهان کرمان تبعید شد. وی در آن‌جا به مبارزه علیه رژیم پهلوی ادامه داد و اقدام به برگزاری نماز جمعه کرد.

وی می‌گوید: «یک سال در آن‌جا تحت مراقبت بودم و در آن محیط، زمینه را مناسب دیده، نماز جمعه را اقامه کردم. رفته‌رفته، اجتماع زیاد شد و ساواک کرمان به مرکز گزارش داد. روزی نزدیک غروب بود که به پاسگاه احضار شدم و همان‌جا مرا سوار ماشین کرده، به سوی کرمان و از آن‌جا نیز به شهرستان گلپایگان بردند، ولی خانواده‌ام در ماهان مانده بودند.» ...

آیت‌اللّه مشکینی، یک سال در گلپایگان در تبعید بود. وی در این شهر به تفسیر قرآن برای جمعی از معلمان پرداخت.

او سپس به کاشمر تبعید شد. آیت‌اللّه مشکینی در کاشمر، سختی‌ها و مرارت های فراوانی را متحمل شد! وی می‌گوید: «پس از یک سال، دوباره محکوم به تغییر محل شدم و به صورت ناگهانی مرا به شهرستان کاشمر منتقل کردند و یک سال هم در آن‌جا تحت مراقبت شدید تر از پیش قرارگرفتم.

این‌بار در هر مسجدی که چند روز شروع به نماز می‌کردم، به سراغم آمده، نمازم را تعطیل می‌کردند و حتی در گوشه مدرسه‌ای که توقف داشتم، اجازه نماز جماعت ندادند و گاهی در مدرس آن‌جا در تاریکی نماز جماعت می‌خواندیم و چندین بار رئیس شهربانی، مرا تهدید کرد که عاقبت کار تو وخیم خواهد بود!

ما هم حرفش را از گوشی به گوش دیگر تحویل داده، مشغول کار بودیم و اگرچه چندان مورد عنایت برخی از علمای آن‌جا قرارنگرفتم، مشمول محبّت و الطاف خالصانه طلاب محترم و مردم شریف این سامان شدم و در تمام این دوران، زمینه قیام را در روحیه مردم، به واسطه اظهار محبّتی که از آن‌ها نسبت به یک طلبه قم صادر می‌شد، امیدوار‌کننده می‌دیدم و سرانجام پس از تمام شدن مدت تبعیدی، رسماً در میدان مبارزه وارد شدیم و تا زمان پیروزی انقلاب با سایر رزمندگان راه اسلام علیه کفر در حد قدرت خویش شرکت کردیم.» ...

آیت‌اللّه مشکینی در دوران پهلوی با تمام توان به حمایت از نهضت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» پرداخت. وی معتقد بود: مبارزه علیه رژیم پهلوی تنها با رهبری امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» به پیروزی می‌رسد.

مؤسس مؤسسه دارالتبلیغ، آیت‌اللّه شریعتمداری بود که می‌گفت: «شاه بماند سلطنت بکند، نه حکومت.» آیت‌الله مشکینی در برابر این جریان ایستاد و آن را حرکت و شعاری انحرافی دانست.⁽¹⁾

آیت‌اللّه مشکینی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی با جدیت تمام به صحنه آمد و برای تثبیت نظام مقدس اسلامی، جانانه از حریم مقدس آن دفاع کرد و در بحران‌های مختلف، ضمن

دعوت مردم به اتحاد، از نقشه های خائنانه دشمنان انقلاب پرده بر داشت. وی در خطبه های نماز جمعه فریاد برآورد که: «دولت موقت و ایادی آن باید به علت پشت کردن به ملت محاکمه شوند.»

وی در بلوای حزب خلق مسلمان در آذربایجان، ضمن خنثی‌سازی این جریان انحرافی، با حضور مؤثر خود اقدام به سامان‌دهی جوانان انقلابی و غیور کرد و با کمک آنان توانست آرامش و امنیت را به آذربایجان برگرداند.

آیت‌اللّه مشکینی از مصلحان واقعی در حوزه علمیه قم به شمار می‌آمد و از طلایه‌داران واقعی تغییر و اصلاح متون درسی در حوزه های علمیه محسوب می‌شد.⁽¹⁾

وی در عرصه های گوناگون دفاع مقدس، نقش و حضور جدّی داشت. او بارها به مناطق جنگی رفت و با نطق‌های آتشین و پرشور خود به تقویت روحیه رزمندگان اسلام پرداخت.⁽²⁾

او از مدافعان ولایت مطلقه فقیه بود.⁽³⁾

آیت‌اللّه مشکینی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مانند سربازی فداکار، خالصانه پشتیبان ولایت فقیه بود و مسؤولیت های فراوانی را از طرف امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» به عهده داشت؛ از جمله:

1- امام جمعه تبریز بعد از شهادت آیت‌اللّه مدنی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ».

2- حاکم شرع دادگاه های خوزستان.

3- نماینده مردم آذربایجان در مجلس خبرگان قانون اساسی.

4- ریاست مجلس خبرگان رهبری (سه دوره).

5- مسؤول گزینش و اعزام قاضی.

6- امام جمعه شهر مقدّس قم.

7- رئیس شورای بازنگری تدوین قانون اساسی.

8- دبیر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.⁽¹⁾

آیت‌اللّه مشکینی: ولیّ فقیه از ناحیه امام معصوم «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» مشروعیت می‌گیرد. حضرت بقیةاللّه «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ و عَجَّلَ اللهُ تَعالَی فَرَجَهُ الشَّریف» ویژگی‌های ولیّ فقیه را بیان نموده است و کسی که دارای آن ویژگی‌ها باشد، ولیّ فقیه است، حاکم است، ولیّ أمر مسلمین است، خواه کسی به او رأی بدهد یا ندهد؛ و نقش خبرگان، پیدا کردن مصداق است، آن‌هم به وسیله نمایندگانی از علماء و مجتهدان مورد اعتماد مردم، و آن‌گاه که نمایندگان مردم مصداق را مشخص نمودند، او لازم‌الاطاعه خواهد بود.⁽²⁾

آیت‌اللّه مشکینی: برای همه مسلمین جهان اعم از سنی و شیعه و به ویژه روحانیت محترم و علماء عظام فریقَین ایّدهم اللّه تعالی، و بر همه کسانی که علاقه به دوام انقلاب اسلامی ایران و نفوذ و گسترش اسلام در جهان دارند و طالب امتثال «اقیموا‌الدین و لاتتفرّقوا» هستند و میل به تحقق «لِیُظهِرَهُ علی‌الدین کلِّه» دارند واجب مؤکد نقلی و عقلی است معظّم له (مقام معظّم رهبری) را به فقاهت و ولایت امر مسلمین بشناسند و بپذیرند.⁽³⁾

آخوند ملّا علی معصومی همدانی

⁽⁴⁾ حجت‌الاسلام عبدالرحیم عقیقی بخشایشی: در آغاز نهضت اسلامی، یعنی سال 1341 ش، آن روزهای مطرح شدن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی ... همگان ابراز تنفر و انزجار تمام داشتند و می‌کوشیدند که با این پیش‌آمد ناگوار مبارزه و مخالفت داشته باشند. تمام مراجع عالی‌قدر و روحانیون عالی‌مقام پیشاپیش مردم بودند، ولی موضع‌گیری‌ها و اعلامیه‌ها و

تلگرام‌های حضرت آیت‌اللّه العظمی خمینی حال و هوای دیگر و رنگ و جلای خاص خویشتن را داشت! ...

در آن روزهای سرنوشت‌ساز که تموّج گردبادهای شدید و غلیظ سیاسی اوج گرفته بود، ما طلاب مبتدی و تازه‌کار به عنوان تبلیغ و منبر، یا صحیح تر جهت تمرین منبر و سخن، به همدان یا اطراف آن شهر قدیمی و باستانی می‌رفتیم و از محبت‌ها و عواطف مردم نجیب آن سامان بهره‌مند می‌شدیم و شاید یکی از دلایل عمده روی‌آوردن طلاب و اهل علم به آن شهر، حضور شخص آیت‌اللّه العظمی آخوند ملّا علی معصومی و اقامت آن بزرگوار در آن شهر بود، چون ایشان طلاب مهمان را بیش از حدّ، مورد مهر و محبت و عنایت پدرانه خود قرارمی‌دادند و در مواقع گرفتاری به کمک‌شان می‌شتافتند و راه‌گشای بن‌بست‌های آنان بودند.

در یکی از همین سفرهای تبلیغی وقتی از همدان باز می‌گشتم، حضرت آیت‌اللّه آخوند مطابق سلیقه همیشگی و اخلاقی خود فرمودند: «وقتی به قم رسیدی، از قول این‌جانب به همه آقایان علماء و مراجع بزرگوار، فرداً بفردٍ سلام می‌رسانید و هنگامی که با آیت‌اللّه حاج آقا روح‌اللّه خمینی دیدار داشتی، جمله‌ای هم به شوخی از قول این‌جانب به ایشان برسان و آن جمله این است بگو که: ملّا علی گفت: ابوذر! کمی آرام و قدری یواش‌تر!» ...

آیت‌اللّه العظمی حاج آقا روح‌اللّه خمینی در مسجد اعظم، طرف صبح درس فقه می‌فرمودند. ظاهرا بحث بیع و معاطاة و مکاسب بود. جلسه مملو از شیفتگان معارف اسلامی، شاید بیش‌تر از هزار نفر در درس می‌نشستند! پس از یک ساعت تدریس ... دم درِ مسجد در کنار مقبره آیت‌اللّه بروجردی ... جلو رفتم و سلام عرض نموده، گفتم: من از همدان می‌آیم، حضرت آیت‌اللّهآخوند ملّا علی، سلام شفاهی به حضرت‌عالی داشتند و به این‌جانب مأموریت دادند که پیام کوتاه او را نیز شخصا به محضر حضرت‌عالی برسانم.

فرمودند: «چه پیامی؟»

گفتم: فرمودند: «وقتی خدمت آقا رسیدی سلام مرا می‌رسانی، به ایشان می‌گوئی: «ملا علی گفت: ابوذر! کمی آرام!»

ایشان پرسیدند: «آقای آخوند حال‌شان خوب بود؟»

عرض کردم: الحمدلله.

فرمودند: «شما باز به همدان بازمی‌گردید؟»

گفتم: آری! ولی چند ماه دیگر در ماه رمضان.

فرمودند: «هر وقت به خدمت‌شان رسیدی، ضمن ابلاغ سلام، از قول این‌جانب به محضر ایشان می‌رسانی که فلانی گفتند: سلمان! کمی حرکت، کمی قدم به پیش!» همین و بس.

این دو جمله پرمعنا و پرمحتوا، از دو شخصیت روحانی و بزرگوار آن روز، به صورت رمزی تبادل پیدا کرد. هنگام بازگشت به همدان، متن پیام را به محضر آیت‌اللّه آخوند رساندم.

ایشان تبسم کردند و بس و چیزی نفرمودند.⁽¹⁾

آخوند ملّا علی همدانی یکی از علمای مؤثّر، در مبارزه با رژیم ستم‌گر پهلوی بود. تحرّکات و تلاش‌های وی در زمینه‌سازی برای پیروزی نهضت امام خمینی، در صفحات زرّین تاریخ انقلاب اسلامی ایران ثبت است.

آخوند همدانی در یاری رساندن به انقلابیون، تمام همّتش را بکار گرفت. چند نمونه از شیوه‌های این عالم ظلم‌ستیز را یادآور می‌شویم:

1- علاقه و ارتباط نزدیک با حضرت امام خمینی:

از آن‌جایی که این عالم وارسته شناخت کاملی از امام خمینی داشت، از نهضت آن بزرگوار حمایت می‌کرد. وی در اجلال امام خمینی می‌گفت: «حاج آقا روح‌اللّه، صفحه‌ای را در تاریخ به نام خود گشود!»

هنگامی که به وی گفته شده بود: «چرا شما مثل آقای خمینی عمل نمی‌کنید؟» او متواضعانه پاسخ داده بود: «کار آقای خمینی درست است، ولی آن کار از عهده ما برنمی‌آید.»

آیت‌اللّه جعفر سبحانی می‌گوید: «در مسافرتی که با حضرت امام به همدان داشتیم، از آخوند شنیدم که گفت: ای کاش همه کسانی که به همدان می‌آیند، نظیر حاج آقا روح‌اللّه باشند!»

2- طاغوت‌زدایی:

آخوند همدانی در فرصت‌های مختلف، خشم خود را از طاغوت و مظاهر آن اظهار می‌کرد. داستان زیر نشان‌گر این واقعیت است:

افتتاح درمانگاه سمیعی - واقع در نزدیکی منزل ایشان - به عهده آخوند همدانی قرارداده شده بود. یکی از عوامل رژیم پهلوی با صدای بلند گفت: «حضرت آیت‌اللّه! به نام نامی اعلی‌حضرت افتتاح کنید.»

مرحوم آخوند فرمود: «به نام نامی حضرت ولیّ عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» افتتاح می‌کنم.»

3- هجرت برای آزادی امام خمینی:

در خرداد 1342 ش هنگامی که حضرت امام دستگیر می‌شود، جمعی از علمای شهرستان‌ها به تهران مهاجرت کردند تا نسبت به آزادی ایشان، اقدام نمایند، آیت‌اللّه معصومی همدانی نیز هم‌راه این گروه بود.

4- نامه‌ای به امام خمینی:

آخوند همدانی که در رأس روحانیت همدان قرارداشت، هم‌راه علمای منطقه در تأیید نهضت امام خمینی اعلامیه صادر نموده، نامه‌هایی را به محضر بزرگان ارسال می‌داشت. نامه زیر، یکی از این موارد است:

«حضرت حجت‌الاسلام و المسلمین آیت‌اللّه فی العالمین المجاهد فی سبیل‌اللّه جناب آقای خمینی مدّ ظلّه العالی.

اَلَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قالُوا إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ. فاجعه اسفناک دانشگاه امام عصر «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» و هم‌چنین ضربه‌هایی که اخیرا بر پیکر اسلام وارد شده، قلوب مسلمین را جریحه‌دار و جامعه روحانیت را متأثّر ساخته!

اخیرا زمزمه هجرت علمای اسلام به نجف اشرف، مزید بر تأثّرات گردید. بدین وسیله، عطف به اعلامیه جامعه روحانیت، متذکر می‌گردد تا آخرین مراحل حصول نتیجه جامعه روحانیت، پشتیبانی خود و اهالی را از علماء و بالأخص حضرات مراجع قم، اعلام و منتظر اخذ تصمیم حضرات علمای قم بوده تا در تصمیم آنان شرکت و اگر خدای‌ناخواسته تصمیم به هجرت گرفته شود، دسته‌جمعی این تصمیم را اتّخاذ نماییم.⁽¹⁾

فرزند ایشان به نام حسن معصومی، در پیکار با رژیم ستم‌شاهی در سال 1353 ش و پس از مدتی زندانی بودن به شهادت رسید.⁽¹⁾

آیت‌اللّه میر سید علی موسوی بهبهانی (موسوی رامهرمزی)

⁽²⁾ پانزدهم مهرماه 1341 ش رژیم منحوس پهلوی لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی را تصویب می‌کند، ولی روحانیون به سبب مسائل خلاف شرعی که در آن گنجانیده شده بود، با این اقدام حکومت سفّاک و رژیم فاسد پهلوی به شدّت مخالفت می‌نمایند و مراجع تقلید قم به زعامت آیت‌اللّه العظمی امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» و دیگر مدرّسان و روحانیون انقلابی به تأسّی از ایشان با صدور اعلامیّه و سخنرانی، به مخالفت با این طرح برخاستند.

آیت‌اللّه العظمی میر سید علی بهبهانی آبان‌ماه 1341 ش اطلاعیّه‌ای مبنی بر درخواست الغای تصویب لایحه مذکور صادر می‌کند و به حمایت از مواضع مراجع تقلید قم و علمای سراسر کشور اقدام می‌ورزد.

در تاریخ 2/1/1342 (مطابق با 25 شوّال 1382)، سالروز شهادت امام صادق «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» مزدوران رژیم پهلوی وحشیانه به مدرسه فیضیه حمله می‌کنند، که منجر به زخمی شدن و شهادت شماری از طلاب می‌گردد. اعلامیه‌های زیادی از سوی مراجع تقلید، در محکومیّت اقدام رژیم صادر گردید که آیت‌اللّه بهبهانی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» نیز به این عمل اعتراض، و در تاریخ 13/6/1342 (15 ربیع‌الثّانی سال 1383 ق) اعلامیّه شدیداللّحنی صادر می‌نماید.

البته ایشان همواره و در هر فرصت مناسب، پشتیبانی بی‌دریغ خود را از قیام پانزدهم خرداد و رهبری حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» اعلام می‌کرد ... .

پس از دستگیری امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» در ماجرای پانزدهم خرداد 1342 شماری از علمای شهرستان‌ها به عنوان اعتراض به این دستگیری به تهران مهاجرت می‌نمایند. آیت‌اللّه العظمی بهبهانی از جمله مراجع تقلیدی بود که برای دفاع و حمایت از امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» به تهران

مهاجرت کرده، به مدّت چهار ماه در تهران ماندند و خواستار آزادی معظّم له شدند. آیت‌اللّه معظّم «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» نیز در این اجتماع بزرگ علمای بلاد شرکت و حضور پیدامی‌کند و چون وی مورد احترام خاصّ مراجع و روحانیّون بوده، جلسات بسیاری از طرف مراجع و علماء در منزل محل سکونت ایشان تشکیل می‌گردد.⁽¹⁾

آیت‌اللّه بهبهانی در تاریخ 14/5/1342 اعلامیه بسیار شدیدی علیه دستگاه پهلوی صادر کردند و در آن مرجعیت امام خمینی را اعلام و از ایشان با عنوان آیت‌اللّه العظمی و از اعاظم مراجع تعبیر نمودند ... .

پس از آزادی حضرت امام از زندان و انتقال به منزلی در قیطریه، آیت‌اللّه بهبهانی در اولین فرصت حاصل شده به دیدار و ملاقات ایشان رفتند.

آیت‌اللّه بهبهانی در اعتراض به انتخابات فرمایشی و صوری مجلس رژیم دست‌نشانده پهلوی، به اتفاق 10 نفر از علماء خوزستان اعلامیه‌ای منتشر کرده، آن را انتصابات هیأت حاکمه، انتخابات ننگین و غیرقانونی اعلام کردند.

وی پس از دستگیری و تبعید حضرت امام در 13 آبان 1343، اعلامیه شدید‌اللّحنی علیه رژیم پهلوی منتشر کرد که در آن اعلامیه، هدف امام خمینی را هدف تمام روحانیت ایران و روحانیت شیعه و اسلام دانسته، دولت و رژیم را به انجام اعمال ننگین محکوم کرد و اعلام نمود که: مجلس، مرتکب اسائه ادب به روحانیت شده است!

ایشان هم‌چنان پس از تبعید امام خمینی، از مبارزات و اهداف ایشان علیه رژیم پهلوی پشتیبانی می‌کرد و اقداماتی را برای آزادی زندانیان دربند رژیم سفاک پهلوی انجام می‌داد.

هنگامی که رژیم پهلوی چاپ و توزیع رساله امام خمینی را منع کرده بود، آیت‌اللّه بهبهانی اجازه داد رساله امام خمینی به نام جامع‌المسائل آیت‌اللّه بهبهانی چاپ شود. وی به مقلدان خود اجازه داد که وجوهات شرعیه خود را برای امام خمینی بفرستند. او می‌فرمود: «آقای خمینی بیش از من به این وجوهات احتیاج دارند.»⁽²⁾

غ

آیت‌اللّه شیخ غلام‌حسین تبریزی

⁽¹⁾ وی در جریان انجمن ایالتی و ولایتی، نامه‌ها و تلگرام‌هایی در حمایت از نهضت امام خمینی ارسال کرد.⁽²⁾

آیت‌اللّه تبریزی اقامه نماز جمعه را واجب می‌دانست؛ به همین جهت از سال (1328 تا اوایل سال 1359 ش) در مسجد گوهرشاد، نماز جمعه اقامه می‌کرد. در خطبه‌های نماز جمعه، پادشاهان جور را نکوهش و به پی‌روی از حاکمان عادل و حرکت‌های الهی توصیه می‌نمود.

در سال (1346 ش) رئیس اوقاف مشهد در دیداری از وی خواست که در جشن تاج‌گذاری شاه شرکت کند. حاج شیخ به بهانه شرکت در ازدواج پسرش تصمیم گرفت به تهران برود. رئیس اوقاف گفت: «حال که به تهران می‌روید، اجازه بدهید شخص دیگری به جای شما نماز جمعه را اقامه کند و شاه را در خطبه نماز جمعه دعا نماید.»

آیت‌اللّه تبریزی گفت: «من چنین روحانی‌نمایی را به عنوان نماینده خودم تکذیب می‌کنم.»

این بود که نماز جمعه اقامه نگردید. حاج شیخ پس از سفر، یک هفته در منزل نماز جمعه اقامه کرد؛ تا این‌که به اصرار مردم، نماز جمعه را در مسجد گوهرشاد تا سال 1359 ش اقامه نمود.

وی پیوسته با طاغوت زمان، مخالف بود و با تشکیل جمعیت دیانتی و انتشار نشریه دینی به بیداری مردم مسلمان می‌پرداخت.⁽³⁾

ایشان در آستانه پیروزی انقلاب شکوه‌مند مردم مسلمان ایران، بیانیه‌ای درباره اهمیّت تشکیل حکومت اسلامی صادر کرد که بخش‌هایی از آن در این‌جا آورده می‌شود:

دلائل و براهین وجدانی و فطری و دلایل قرآنی و عقلی، دلالت قاطع دارد که حکم‌فرمایی، مختص ذات کبریایی است، و بشر، همه بالسویّه هستند.هیچ‌کس حقّ حکم‌فرمایی بر هیچ فرد بشری ندارد؛ مگر آن افرادی که از طرف خدا معین شده‌اند که حکم آن‌ها حکم خداوند متعال است و اطاعت آن‌ها، اطاعت خداوند متعال است ... .

سبب اغلب فسادها و خون‌ریزی‌ها و هتک حرمت‌ها و تلف نفوس محترمه و تعرّض به اموال و اعراض در جهان به واسطه سلاطین و پادشاهانی است که به واسطه قلدری و ترور، و یا به واسطه دسائس و حیله‌ها، جمعی را دور خود جمع کرده و یا به واسطه تعیین شاه سابق با ولایت‌عهدی و موروثی که به غرور و خودخواهی و هواهای نفسانی و فرعونیت هرچه خواسته‌اند، کرده‌اند! ...

از جمله شواهد این مطلب مهم، سلطنت محمدرضا پهلوی و پدر اوست و حقیر از اوّل سلطنت پهلوی حاضر بودم که جمعی هواخواه و ریاست‌طلب به دسائس خارجی، سبب سلطنت او گردیدند.

عبداللّه خان طهماسبی که سرلشگر در تبریز بود، حسین آقا مدیر روزنامه تبریز را نزد من فرستاد و تقاضای شرکت در عزل قاجاریه و هواخواهی نمود و وعده‌های فریب‌دهنده داد. حقیر جواب دادم که: بنده اهل این کار نیستم. اشخاصی به نام مجلس مؤسسان که فی‌الحقیقة منتخب‌های خودشان بود، درست کردند، احمد شاه را عزل نموده، رضا خان را به سلطنت معین نمودند و پس از آن، سلطنت جائرانه به پسرش رسید!

فسادها و خون‌ریزی‌ها و هتک حرمت‌ها و دزدی‌های دولتی‌ها و صاحب‌منصب‌ها در عرض این پنجاه و پنج سال شد. همه می‌دانند، اگر قانون این‌ها را اقتضاء می‌نمود، تف بر این قانون که سبب این‌گونه بی‌حیایی‌ها و فسادها گردید! حالا که ولیّ أمر الهی غائب است و خود وجود مبارک «عَلَیْهِ‌السَّلَامُ» در حدیث شریف، امور حادثه را ارجاع به علمای اعلام نموده‌اند، چه خوب است مراجع عالی‌قدر از اشخاص با تقوی، حکومت جمهوری اسلامی - حسْبه اللّه - تشکیل بدهند که حقیقتا حکومت مردم بر مردم و دموکراسی صحیح است.⁽¹⁾

آیت‌اللّه غلامحسین جعفری همدانی

⁽¹⁾ ورود من به مسائل سیاسی به طور جدّی برمی‌گردد به دوران پس از تبعید حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» به ترکیه در سال 1343 ش.

در زمانی که امام در ترکیه تبعید بودند، داماد حضرت آیت‌اللّه آقا سید احمد خوانساری برای دیدن ایشان به ترکیه رفته بود. امام گفته بودند: «اگر می‌خواهید ماندن من در ترکیه طول نکشد، باید در داخل ایران به فعّالیّت های سیاسی دست بزنید.»

در بازگشت وی به ایران، جلسه‌ای با حضور مبارزان و از آن جمله حاج مهدی عراقی تشکیل شد و این موضوع مطرح شد. بنده نیز که در این جلسه بودم، به هنگام خروج به حاج مهدی عراقی گفتم: من که کاره‌ای نیستم، ولی به اندازه یک ریگ که در دریا موج ایجاد می‌کند، اگر مؤثر باشم، وظیفه خود می‌دانم که اقدام کنم.

به همین خاطر، مسجد گرمخانه را که در آن اقامه جماعت می‌کردم و به وعظ و ارشاد مردم مشغول بودم، به شکل پایگاهی برای روشن‌گری مردم و افشاگری چهره حاکمان دژخیم درآوردم.

از شخصیت های مبارز روحانی از جمله مرحوم ربّانی املشی دعوت کردم تا برای مردم سخنرانی و آنان را به وظائف‌شان آشنا کنند.

حاج مهدی عراقی و دوستان مبارزش هم رفته بودند مسجد بزّازها تا آن‌جا را مرکز تبلیغات خود قراردهند که آقایی که آن‌جا بوده است، موافقت نکرده بود؛ آن‌ها هم آمدند مسجد ما.

شب هفتم بود که مرحوم ربّانی را دستگیر کردند. آن شب را خودم صحبت کردم و از آن به بعد، آقا شیخ حسن طاهری منبر می‌رفتند. ایشان را هم دستگیر کردند. برای شب های بعد آقا شیخ محمدجواد حجتی را دعوت کردم که منبر بروند. ایشان تشریف آوردند و منبر رفتند، تا این‌که مرا هم دستگیر کردند و مسجد ما را و همچنین مساجد اطراف را بستند.

چند ماهی در قزل‌قلعه با عده‌ای دیگر از روحانیون، محبوس بودیم. به آیت‌اللّه سید محسن حکیم خبر می‌رسد که رژیم شاه عده‌ای از روحانیون را بازداشت کرده است. ایشان به دستگاه فشار می‌آوردند که: اینان را آزاد کنید.

از آن‌جا که بنده و آقای انواری را می‌شناختند، از ما اسم می‌برند. از این‌رو حکم آزادی ما صادر شد، با این‌که قراربود ما را محاکمه کنند. در موقع ابلاغ حکم گفتند: «آیت‌اللّه حکیم، از اعلی‌حضرت تقاضا کردند که: شما را آزاد کنیم.»

من گفتم: آیت‌اللّه حکیم، به شاه دستور داده‌اند، نه اینکه تقاضا کنند!

در هر صورت ما را آزاد کردند، اما التزام گرفتند که هر وقت برای محاکمه دعوت شدیم، حاضر شویم.

مرتبه دیگر که زندانی شدم، مربوط می‌شود به سخنرانی‌ای که در مدرسه فیضیه قم داشتم. یک وقتی که قم مشرّف شده بودم، وارد مدرسه فیضیّه شدم، دیدم طلاب جمع هستند. مناسب دیدم یک‌سری از جنایات رژیم را برای طلاب و فضلاء بازگو کنم. استخاره کردم، خوب آمد؛ لذا در ایوان جلوی دارالشفاء ایستادم و شروع کردم به صحبت و انتقاد از رژیم منحوس پهلوی. به تهران که برگشتم، دستگیر و روانه بازداشتگاه شدم. چند ماهی در زندان قزل‌قلعه به سربردم.

وقتی خواستند آزادم کنند، گفتند: «باید التزام بدهی که نه سخنرانی بکنی و نه از شهر خارج بشوی.»

گفتم: چنین التزامی نمی‌دهم. مرا برگردانید زندان. حاضر هستم در زندان بمانم، ولی چنین التزامی ندهم!

وقتی این برخورد را از من دیدند، حاضر شدند بدون هیچ‌گونه التزامی رهایم کنند.

مرحله سوم بازداشت من، حدود سال 1350ش بود که علیه رژیم پهلوی سخنرانی کردم و پس از سخنرانی، توسط مأموران ساواک دستگیر شدم.

این سخنرانی در پاسخ به سخنان شاه بود که در کنار قبر کورش در تخت جمشید گفته بود: «کورش! بخواب، ما بیداریم.» من در پاسخ به این سخن، مشکلات و معضلات کشور را

برشمردم و سخنان او را به تمسخر گرفتم. سخنرانی بسیار پرشوری بود. جمعیت هم زیاد بود. پس از این سخنرانی، مرا دستگیر کردند و به قزل‌قلعه بردند.

ابتدا در انفرادی بودم. مدتی که گذشت، به بند منتقل شدم. در بندی که من بازداشت بودم، عده‌ای از بزرگان حضور داشتند، از جمله آیت‌اللّه منتظری و حاج سید احمد آقا خمینی.

در این بند به لحاظ این‌که سن من از دیگران بیش‌تر بود، مرا پیش‌نماز قراردادند. مدّتی در حبس بودم و بعد آزادم کردند، ولی با این شرط که کشور را ترک کنم. کشوری که تعیین کردند، عراق بود ... .

اقامت من در نجف اشرف شش ماه طول کشید ... .

در یکی از دستگیری‌ها مرا به زندان قزل‌قلعه بردند. پس از چند روزی مرا به دفتر مقدم، معاون نصیری که آدم ملایم‌تری بود، بردند.

مقدم به من گفت: «آقای جعفری! چرا شما با شاه مخالفت می‌کنید؟» شروع کرد به موعظه کردن و سپس پیشنهاد کرد: «به شما ماهانه مبلغی می‌دهیم، بروید در منزل، کنار تلفن بنشینید و آقایی‌تان را بکنید. نمی‌گویم از نظام حمایت کنید، بلکه مخالفت نکنید!»

از این سخن، به شدّت عصبانی شدم و گفتم:

برو این دام را جایی دگر نه *** که عنقا را بلند است آشیانه!

گفت: «چرا عصبانی شدید؟»

گفتم: چون به من توهین کردید! شما خیال می‌کنید ما برای دنیا با شما مخالفت می‌کنیم.⁽¹⁾

عزت‌اللّه شاهی⁽²⁾: در دهه 40، مسجد جامع بازار یکی از مراکز و پایگاه‌های مهم فعّالیّت های سیاسی بود و من به سبب حضورم در بازار به آن‌جا رفت و آمد می‌کردم. در شبستان گرمخانه این مسجد، شیخی به نام غلامحسین جعفری همدانی اقامه جماعت می‌کرد. این روحانی مبارز سر نترسی داشت و به صراحت علیه رژیم صحبت می‌کرد. هیچ ترس و واهمه‌ای از ساواک و مأمورین امنیتی رژیم نداشت. او ... رک و با صراحت لهجه سخن می‌گفت. هرچه را که می‌فهمید و تشخیص می‌داد، می‌گفت ... .

سال 1343 - 1342 ش من یکی از شماره های مجله خواندنی‌ها را پیدا کردم که تاریخش مربوط به زمان اشغال ایران توسط قوای متفقین بود. در این مجله سخنی از محمدرضا پهلوی درج شده بود که از روحانیت، اجلال به عمل آورده بود و گفته بود: «روحانیت، طرف‌دار استقلال مملکت است. هر وقت مملکت در معرض خطر و در لب پرتگاه قرارگرفته است، این روحانیون آن را نجات داده‌اند. حالا هم من از روحانیت می‌خواهم که اولیای امور را نصیحت کنند، تذکر بدهند.»

متن سخنرانی شاه را کپی گرفتم و در اختیار آقای جعفری قراردادم. او خواند و برایش جالب بود. در ماه رمضان به خصوص از روز نوزدهم تا بیست و سوم، مأمورین به وضوح در مساجد حضور می‌یافتند. آشیخ غلامحسین روز نوزدهم خطاب به سرهنگ طاهری و دیگر مأمورینی که در مسجد بودند، گفت: «آقایان سوزمانی‌ها (به سازمانی‌ها می‌گفت: سوزمانی‌ها) روز بیست و یکم این چیزک های‌شان (ضبط صوت های‌شان) را بیاورند که من می‌خواهم فردا مطالب مهمی بگویم. کامل آن را ضبط کنند و به گوش اربابان‌شان برسانند، نه چیزی کم و نه چیزی زیاد!»

روزی در مسجد، پای منبر آقای جعفری نشسته بودیم و احساس می‌شد که چند ساواکی هم بین جمعیت هستند. بین صحبت او ناگهان گربه‌ای از پنجره پرید داخل مسجد. ایشان گفت: «راه را بازکنید تا از مسجد برود بیرون. شیطان به هر لباس در می‌آید. این ساواکی‌ها هم، چون شیطان هستند، ممکن است به شکل گربه درآمده باشند. بگذارید تا برود بیرون!» مردم با خنده، گربه را از در مسجد بیرون کردند ... .

روز بیست و یکم او با یک بقچه زیر بغل وارد مسجد شد. به پای منبر که رسید، گفت: «بالأخره اگر ما بخواهیم داخل آب برویم، خیس می‌شویم؛ من هم الآن کفنم را آورده‌ام، چراکه می‌خواهم حرف هایی بگویم که شاید سوزمانی‌ها را خوش نیاید و بخواهند مرا بزنند.» بعد سینه‌اش را باز کرد و گفت: «اگر می‌خواهید بزنید، به همین‌جا بزنید تا لااقل در جا در همین مسجد بمیرم. من مجبورم که به نصیحت شاه عمل کنم؛ چراکه می‌ترسم در روز آخرت یقه‌ام را بگیرد و بگوید: من که گفته بودم: "نصیحت کنید." پس چرا نکردید؟»

سپس آقای جعفری شروع به خواندن متن سخنرانی شاه کرد و گفت: «حالا من می‌گویم: شاه زمانی که این حرف‌ها را زد، دستمال ابریشمی در دست داشت. آن موقع ضعیف بود، نه تانکی داشت، نه ارتشی، نه آمریکا پشت سرش بود، و اما الآن قدرت دارد، ارتش دارد، توپ و تانک دارد، آمریکا از او حمایت می‌کند، پس دیگر روحانیت به درد نمی‌خورد و باید خفه شود، خمینی تبعید شود، در مملکت تمام قوانین ضدّ اسلامی پیاده شود؟ ... خدایا! تو شاهد باش که من تکلیفم را انجام دادم و آنچه شرط بلاغ است، گفتم تا در روز قیامت گیر نباشم.»

معلوم بود بعد از این سخنرانی، او را دستگیر می‌کنند ... .

آقای جعفری را سوار ماشین کردند و با خود بردند. چند ماهی در زندان بود که بعد با وساطت آیت‌اللّه حکیم آزاد شد.

هنگام محاکمه در دادگاه، تیمسار خواجه نوری (رئیس دادگاه) می‌گوید: «آشیخ! هرگاه اسم اعلی‌حضرت برده می‌شود، برای احترام بلند شو.»

آقای جعفری عصبانی می‌شود و می‌گوید: «تو کسی نیستی که بخواهی به من دستور بدهی!» بعد عصایش را بلند کرد و به سوی عکس شاه گرفت و گفت: «من با این مخالفم، آن وقت تو می‌گویی برای اسمش بلند شوم!؟ من برای خودش بلند نمی‌شوم تا چه رسد به اسمش.»⁽¹⁾

آقا غلام‌حسین سبزواری

⁽²⁾ علّامه سید محمدحسین تهرانی: [در جریان مبارزات انقلابی] آقای غلام‌حسین سبزواری یکی از افراد فعّال ما بود در همدان، و تمام اعلامیّه‌های ما به دست ایشان قسمت می‌شد.⁽³⁾

آیت‌اللّه شیخ غلامحسین شرعی

⁽¹⁾ از نمونه‌های فعّالیّت سیاسی و انقلابی آیت‌اللّه شرعی می‌توان حمایت و دفاع او از آیت‌اللّه کاشانی و روحانیت را در جریان ملّی شدن صنعت نفت یاد کرد.

هم‌چنین از آغاز نهضت امام خمینی، وی از یاران امام بود و در جلساتی که برای رفع گرفتاری‌های امام و یاران ایشان تشکیل می‌شد، حضور می‌یافت و با بیان و قلم خود حمایت می‌کرد.

هنگامی که فرزندش حجت‌الاسلام محمدعلی شرعی در آغاز نهضت در حوالی مشهد اردهال کاشان به خاطر سخنرانی و حمایت از امام دستگیر و بازداشت شد، اجازه نداد کسی برای آزادی او وساطت یا توصیه کند، او می‌گفت: «خون فرزند من از دیگران رنگین تر نیست و نباید به ظلمه متوسل شد.»⁽²⁾

ف

آیت‌اللّه میرزا فتّاح مجتهدی تبریزی (شهیدی تبریزی)

⁽¹⁾ آیت‌اللّه شهیدی به عنوان یک فقیه وارسته و به حق‌پیوسته، هیچ‌گاه با ستم‌گران سر سازش نداشت و در فرصت‌های مختلف نارضایتی و مخالفت خود را ابراز می‌داشت ... .

در این‌جا به چند نمونه از مخالفت‌ها و ناسازگاری‌های وی با ستم‌گران و رژیم طاغوت اشاره می‌کنیم:

1- مخالفت با انتخابات طاغوتی:

در سال 1331 ش قراربود که انتخابات طاغوتی دوره هفدهم مجلس شورای ملی انجام شود. جمعی تلاش می‌کردند تا با شرکت در آن، به رژیم شاه و عوامل آن مشروعیت بخشند. مرحوم آیت‌اللّه شهیدی به مخالفت برخاسته، با بیانات روشن‌گرانه و مثال‌های متنوع، مردم را از شرکت در آن برحذر می‌داشت.

2- توبیخ استان‌دار طاغوت:

یکی از شاگردان وی می‌نویسد: «روز جمعه بود و من و رفیقم میرزا صادق و حاج میرزا علی داماد در گوشه اتاق نشسته بودیم و آقای شهیدی بالای اتاق مشغول مطالعه بود که سیدی معمم وارد شد و گفت: آقا! استان‌دار (دکتر منوچهر اقبال) در بیرون در، اجازه شرف‌یابی می‌خواهند.

فرمود: من با استان‌دار کاری ندارم!

سید از بس اصرار کرد، آقای شهیدی ساکت شد.

استان‌دار آمد. آقای شهیدی در مورد اعمال خلاف شرع و خلاف قانون به سرزنش و توبیخ استان‌دار پرداخت و او را مقداری نصیحت نمود.

پس از ختم سخنان آقای شهیدی، استان‌دار بدون این‌که چیزی بگوید، برخاست و رفت.

3- رد هدیه دربار:

علامه جعفری در خاطرات خود می‌گوید: «روزی شاه برای مرحوم آقا میرزا فتّاح شهیدی 30 هزار تومان (به عنوان هدیه) می‌فرستد. مرحوم شهیدی قبول نمی‌کند! افراد دربار می‌گویند: این پولی که ما آوردیم، می‌دانیم که مورد نیاز شما نیست، آن را بگیرید و به طلبه‌ها بدهید.

میرزا گفته بود: اگر طلبه‌ها از این پول‌ها مصرف کنند، دیگر طلبه نمی‌شوند.»

4- امتناع از ملاقات با شاه:

علامه جعفری در خاطره دیگری می‌گوید: «محمدرضا شاه به تبریز رفته بود. عده‌ای از بزرگان حتی بعضی از روحانیون مشهور تبریز به دیدن او رفته بودند. چند تن از اطرافیان دربار به خدمت آیت‌اللّه شهیدی رسیده، از ایشان خواهش می‌کنند که او نیز به دیدن شاه برود.

وی برای این‌که آنها را متقاعد کند، می‌گوید: آقا جان! من یک دهاتی هستم. مرا چه به شاه!

آن‌ها هرچه اصرار می‌کنند، وی این جمله را تکرار می‌کند.»⁽¹⁾

ق

آیت‌اللّه شیخ قدرت‌اللّه وجدانی فخر

⁽¹⁾ او به انقلاب اسلامی و رهبری آن عشق می‌ورزید و از آغاز مبارزات مردم مسلمان و روحانیت به رهبری حضرت امام، نقشی فعال برعهده گرفت و نامش هماره در ذیل اعلامیه‌های مدرسین حوزه علمیه قم دیده می‌شد.⁽²⁾

وی پس از پیروزی انقلاب در مقام تأیید نظام و رهبری کوشا بود و چند بار درس را تعطیل کرد و به جبهه‌های نبرد شتافت و در کنار رزمندگان کفرستیز گذراند و در راهپیمایی‌ها همیشه شرکت داشت.⁽³⁾

ک

آیت‌اللّه سید کاظم حائری

⁽¹⁾ حضرت آیت‌اللّه سید کاظم حائری، از مراجع قم، که مقلدان زیادی در عراق دارند، وقتی به دیدار مقام معظّم رهبری رفتند، اصرار داشتند دست رهبری را ببوسند، اما آقا اجازه ندادند. بعد از آن، آقا به دیدار ایشان رفتند و به گفته حجت‌الاسلام مروی: «حضرت آیت‌اللّه حائری در تماسی اعلام شرط کردند که: اگر ملتزم به این شرط می‌شوید، بازدید آقا را قبول می‌کنم، و آن شرط این بود که دست آقا را ببوسد و بالأخره به زور دست آقا را بوسید.»⁽²⁾

ل

آیت‌اللّه شیخ لطف‌اللّه صافی گلپایگانی

⁽¹⁾ آیت‌اللّه شیخ لطف‌اللّه صافی و برادر بزرگوارش به مناسبت‌های گوناگون، وفاداری و ارادت قلبی خود را به پیشگاه امام خمینی «قُدِّسَ‌سِرُّهُ» اعلام داشته‌اند که برخی موارد عبارت‌اند از:

1- تلگرام به نجف اشرف، درباره تبعید امام امّت.

2- تلگرام به نجف اشرف در خصوص شهادت حاج سید مصطفی خمینی.⁽²⁾

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، آیت‌اللّه صافی مسؤولیت‌هایی را برعهده گرفت که عبارت‌اند از:

1- شرکت در تدوین قانون اساسی.

2- عضو فقهای شورای نگهبان.

3- دبیر شورای نگهبان.⁽³⁾

آیت‌اللّه صافی گلپایگانی: بنده در تمام ملاقات‌های خصوصی با مسؤولان و أئمه جمعه سفارش می‌کنم که: تقویت آقای خامنه‌ای تقویت نظام و انقلاب است. خدا را شکر کنید که ایشان در تمام مسائل و تمام خطرات پیش‌قدم بوده‌اند و واقعا ناخدای خوبی است در این دریای طوفان‌زده.⁽⁴⁾

آیت‌اللّه صافی گلپایگانی: شما خیال نکنید اگر ما اعتراض داریم، مخالف روند نظام و انقلاب هستیم؛ نه، بلکه از روی دل‌سوزی برای نظام و تقویت رهبری حرف می‌زنیم و در تمام مراحل، پشتیبان هستیم.⁽¹⁾

آیت‌اللّه صافی گلپایگانی: ما چه حکومتی را بپذیریم که در رأس آن مثل آقای خامنه‌ای را پیدا کنیم؟ کی بهتر از ایشان که با تمام وجود مقابل دنیای زورگوو بی‌منطق ایستاده است و دنیا هم از ایشان حساب می‌برد و ما باید او را کمک کنیم.⁽²⁾

آیت‌اللّه صافی گلپایگانی: ایشان (مقام معظّم رهبری) نعمت بزرگ خداست؛ اگر قدر ایشان را ندانیم چوب می‌خوریم!⁽³⁾

آیت‌اللّه صافی گلپایگانی (پس از دیدار با مقام معظّم رهبری): با دیدن ایشان، تمام غم‌های من فرو ریخت.⁽⁴⁾

م

آیت‌اللّه حاج آقا مجتبی تهرانی

⁽¹⁾ حجت‌الاسلام حسین هراتی: بعد از شروع نهضت و بعد از این‌که امام سخنرانی کرد و ایشان را گرفتند، حاج آقا مجتبی، مرحوم آیت‌اللّه سعیدی و یک نفر دیگر خیلی تلاش کردند تا رژیم به هیچ نحو به ایشان آسیبی نرساند؛ چون در زمان رژیم گذشته کسانی که عنوان مرجعیت فقهی داشتند، مصونیتی داشتند که محاکمه نمی‌شدند و خدای‌نکرده به آن‌ها توهینی نمی‌شد. امام تا آن زمان به این صورت رساله عملی نداشت. حاج آقا مجتبی گفتند: «ما خیلی تلاش کردیم از آقایان قم و تهران، نامه کتبی گرفتیم برای مرجعیت امام»؛ یعنی این‌قدر ایشان مصرّ بود.

حاج آقا مجتبی گفتند: «از آقایان قم و تهران که در تهران چندین نفر مثل مرحوم آیت‌اللّه خوانساری و مرحوم آیت‌اللّه بهبهانی و مرحوم آیت‌اللّه آشیخ محمدتقی آملی وزنه بودند، نامه گرفتیم. برای این‌که ایشان مرجع علی‌الاطلاق است و مجتهد و فقیه جامع‌الشرایط است نامه گرفتیم و مرجعیت ایشان را تثبیت کردیم که آ ن وقت رژیم نتوانست کاری بکند.»

حاج آقا مجتبی و آیت‌اللّه سعیدی و آیت‌اللّه منتظری با هم بودند که می‌گفتند: «ما این نامه‌ها را گرفتیم و از آن جلسه آمدیم بیرون. آیت‌اللّه منتظری در نوک پیکان حملات بود و ایشان را همه، جزء مبارزین می‌شناختند. من احتمال دادم که اگر ایشان بیاید بیرون، چون به شدّت زیر نظر است، مشکل ایجاد می‌شود. گفتم: قبل از این‌که بیاییم بیرون این نامه را بده به من. نامه را گرفتم. از آن منزل که آمدیم بیرون بلافاصله ایشان را دستگیر کردند، ولی نامه پیش من بود و به همین علّت الحمدلله نامه لو نرفت.»⁽²⁾

آیت‌الله تهرانی از سال 1351ش ضمن اقامه نماز جماعت در مسجد جامع بازار، تشکیل جلسات اخلاق و تفسیر برای جوانان در همان سال‌ها، تربیت و هدایت جوانان انقلابی را آغاز کردند.

از جلسه های بسیار محرمانه با برخی انقلابیون فعّال، تا جلسه های عمومی اخلاق که در برخی مقاطع زمانی به علّت ممانعت حکومت جور، تعطیل می‌شد.

هم‌چنین حضور در بازار تهران، و هدایت و رهبری مردم کوچه و بازار، از اهمّ فعّالیّت های معظّم له پیش از انقلاب بود.

حضور عادی [و بی‌تکلّف] حضرت استاد در تهران و فعّالیّت های مخفی ایشان در راهنمایی و رهبری مجاهدان انقلابی، آن‌قدر مفید و مؤثّر بود که هنوز هم برکات آن در میان اهالی تهران، باقی و جاری است.⁽¹⁾

یکی از اطرافیان حاج آقا مجتبی تهرانی: حدود سال 1356 - 1355 یادم می‌آید که در شب های ماه مبارک رمضان، آقایان روحانی مختلفی به تهران می‌آمدند و در خانه حاج آقا که محلّ برگزاری جلسات هم بود، ساکن می‌شدند.

روزها چون عمدتاً راه‌ها را بلد نبودند، ما آ ن‌ها را با موتورگازی به مساجد مختلف تهران می‌بردیم که سخنرانی کنند. بعد هم موقع برگشتن، چهارراه سیروس پیاده می‌شدند و برای این‌که کسی متوجّه نشود، پیاده به منزل حاج آقا می‌رفتند.

این جلسات، خیلی مهم بود، چون سخنرانی های داغ و آتشینی در دفاع از امام و انقلاب می‌کردند.⁽²⁾

آیت‌اللّه حسین نوری همدانی: آیت‌اللّه حاج آقا مجتبی تهرانی در انقلاب و بعد از انقلاب، با آن تعهّد و علاقه‌ای که به انقلاب و آن درک و فرهنگی که از انقلاب داشتند، خیلی خدمت کردند.⁽³⁾

حجت‌الاسلام حسین تهرانی (فرزند حاج آقا مجتبی تهرانی): از آن ابتدای پیروزی انقلاب، مناصب مختلف قوه قضائیه به ایشان پیشنهاد شد؛ از ریاست دیوان عالی کشور تا مناصب دیگر ... ایشان به امام می‌گفت: «اگر امر است این یک بحث دیگری است، وگرنه اجازه دهید من به کار طلبگی‌ام برسم. به درس و بحثم و ارتباط با جوان‌ها و ... برسم و فکر می‌کنم که این‌ها مؤثر تر باشد.»

طرح و اندیشه‌اش این بود که: «بالأخره نظام اسلامی که برپا می‌شود، برپاشدنش یک حرف است، اما حفظش بالا تر از خودش است. اگر نخواهیمحفظ کنیم، دیگر چه چیز می‌خواهیم!؟ باید مهره‌ای باشد که از نظر اعتقادی، از نظر عملی، از نظر رفتاری ساخته شده باشد.» لذا می‌فرمودند: «من بر خودم واجب می‌دیدم که بتوانم نیرو بپرورانم و شاگرد تربیت کنم»، لذا وقتی مناصب حکومتی پیشنهاد می‌شد ایشان به خاطر همین رد می‌کرد و می‌گفت: «بگذارید من کار طلبگی‌ام را بکنم و بتوانم جوانان خوبی را درست بکنم. بتوانم این‌ها را ارشاد و راهنمایی بکنم. بتوانم افراد سالم تحویل این نظام بدهم که بتوانند این نظام را خوب بگردانند.»⁽¹⁾

در اوایل پیروزی انقلاب، ایشان در همان جلسات سه راه سیروس، یک دوره بحث ولایت فقیه را در حدّی که برای عموم مفید باشد، مطرح کردند که بعضی جملاتی که در آن جلسات‌شان فرموده بودند، بعدها به صورت شعار شایع شد. از قبیل این جمله: «ولایت فقیه، استمرار ولایت انبیاء است.»⁽²⁾

حجت‌الاسلام علی‌اکبر صادقی رشاد: بعد از بعضی کژتابی های آقای منتظری نسبت به حضرت امام که موجب دل‌گیری امام شده بود و در روحیه ایشان آثار سوء داشت، حاج آقا مجتبی فرمودند: «یک روز به مرحوم آیت‌اللّه ایروانی و استاد عبدالمجید ایروانی و آیت‌اللّه رسولی محلاتی گفتم که: بیایید به منزل آقای منتظری برویم.

رفتیم و نشستیم. شروع کردیم با آقای منتظری صحبت کردن که تو با این رفتارهایت و با این کارهایت داری امام را اذیت می‌کنی! حتّی این تعبیر را کردیم که: امام را دق می‌دهی!»

حاج آقا مجتبی فرمود که: «من یک ساعت داد زدم! یک ساعت معترضانه با آقای منتظری حرف زدم و هر کاری کرد و دستم را گرفت، من گوش نکردم. همین‌طور مسلسل‌وار حرف هایم را زدم و بعد به آقایان گفتم: بلند شوید برویم. من شما را آورده بودم تا شاهد باشید که من این حرف‌ها را به آقای منتظری زدم و اتمام حجت کردم و دیگر بلند شدیم.»

ایشان می‌گفت: «اگر چیزی در ذهن آقای منتظری جا بیفتد و مطلبی را بپذیرد، نمی‌شود ذهنش را عوض کرد!»⁽¹⁾

حجت‌الاسلام حسین تهرانی (فرزند حاج آقا مجتبی تهرانی): مبنای فقهی پدرم نسبت به اصل ولایت فقیه همان مبنای فقهی امام بود و کاملاً هم به صورتمطلقه قبول داشتند و اصلاً در آن تردیدی نیست ... . منتها این سبب نمی‌شد که اگر فقیه جامع‌الشرایطی هست هیچ اشکالی در جامعه نباشد. اشکال هست و نکته بالا تر از آن این‌که نباید از هیچ اشکالی چشم‌پوشی کرد. این مهم بود که متأسفانه از چشم خیلی‌ها پوشیده است و ایشان از این مسأله رنج می‌بردند.

خودشان نقل می‌کردند که: در زمان امام شخصاً می‌رفتند خدمت ایشان و با آن همه احترام و ارادت قلبی که به امام به عنوان ولیّ فقیه و رهبر نظام داشتند، به امام می‌گفتند: «آقا! این‌جا اشکال است، نقص است. این‌جا باید کار را اصلاح کنید.»

ایشان می‌گفتند: «من برای خودم فرض و واجب می‌دانم که ایراد و انتقادی که جایی می‌بینم بروم و برای اصلاحش بگویم.»

ایشان چه در زمان امام و چه در زمان بعد از امام بارها و بارها می‌گفتند: «من پیش رهبری می‌رفتم و آن‌چه که به نظرم می‌رسید می‌گفتم و نصیحت و خیرخواهی می‌کردم. مثلاً در این‌جا این اشتباهات هست و به نظرم راه‌حلش هم این‌هاست.» ...

بارها و بارها می‌رفتند و مشکلات را می‌گفتند، اما در بیرون، این را وظیفه خودشان می‌دانستند که نباید نظام را تضعیف کنند، حتّی اگر در بحث رؤیت هلال نگاه کنید، در فتوایی که ایشان دارند می‌گویند: «اگر حاکم شرع فتوا داد، مجتهدین دیگر - مقلدین که هیچ - مجتهدین دیگر موظف هستند اطاعت کنند.» ...

حاج آقا ظرف این 20 سال بعد از ارتحال امام چند دفعه با مقام معظّم رهبری ملاقات داشتند. هم حاج آقا می‌رفتند و هم ایشان چند بار محبت کردند و تشریف آوردند برای عیادت از حاج آقا یا بازدید پس دادن و ... .⁽¹⁾

حاج آقا مجتبی تهرانی: اگر قرن‌ها بگذرد واقعاً این دنیا نمی‌تواند مثل امام به خودش ببیند! همان‌طور که قرن‌ها گذشت و هم‌چون امامی را خدا به این مملکت و به این نظام عنایت کرد.⁽²⁾

حاج آقا مجتبی تهرانی: شاید هزار سال علمای شیعه و فقهاء کار کردند تا امام آمد و محصول آن‌ها را در این نظام چید و توانست این حکومت و اینبنا و این شجره را به وجود بیاورد. خیلی کار می‌خواهد تا بشود چنین شجره و چنین چیزی به وجود بیاید.⁽³⁾

حجت‌الاسلام سید جواد موسوی هوایی: توفیق داشتم چند سالی در ظهرهای ماه مبارک خدمت حاج آقا مجتبی تهرانی در مسجد بازار منبر بروم. یک بار در سخنرانی خود برای این‌که برای مردم توضیح دهم که توهین به مقدّسات خیلی بد است و انسان باید در این مواقع غیرت به خرج دهد و کاری کند تا دشمن دست از توهین بردارد، گفتم: «شما فرض کنید اگر کسی عکس پدرتان را آتش بزند، چه‌قدر ناراحت می‌شوید؟! حال اگر عکس رهبری را پاره کند، چه حالی به شما دست می‌دهد؟! معلوم است که توهین به مقدّسات، خیلی سنگین است و ...»

بعد از منبر حاج آقا به من تذکّر دادند و فرمودند: «فلانی! شما نباید چنین مثالی بزنی؛ حتّی فرضِ این مسأله که به رهبر و ولیّ فقیه توهین و بی‌احترامی شود، بد است! قبح قضیه شکسته می‌شود. شما این حرف را حتّی برای مثال هم نگو.»⁽⁴⁾

آیت‌اللّه شیخ مجتبی حاج آخوند

⁽¹⁾ در زمان طاغوت روزی هم‌راه آیت‌اللّه خامنه‌ای به محضر امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» رسیدیم. به امام عرض شد: آقا! ما توپ و تانک و اسلحه نداریم، چه‌طوری می‌توانیم مبارزه کنیم؟

امام فرمود: «ما اگر مبارزه نکنیم، باید بنشینیم و استخاره کنیم! ما بیان داریم و بیان ما، قدرت ماست.»⁽²⁾

آیت‌اللّه حاج آخوند در حمایت از برخی مبارزان ضدّ رژیم و کسانی نظیر شهید اندرزگو، که تحت تعقیب مقامات امنیتی و سیاسی بود، نقش مؤثری داشت و در مواقعی که لازم بود، مخفیانه کمک‌هایی به ایشان می‌نمود.

مدرسه علمیه حاج آخوند (در مسجد حاج شهباز خان) توانست در توسعه نفوذ هواداران امام خمینی در کرمانشاه تأثیر بسیاری برجای بگذارد. طلبه‌هایی که به این مدرسه وارد می‌شدند و تحصیل می‌کردند، با هدایت و راهنماییخاصی به امام تمایل پیدا می‌کردند و حلقه یاران امام را در غرب کشور توسعه می‌دادند ... .

مسجد و مدرسه حاج شهباز خان، به همت آیت‌اللّه حاج آخوند یک پایگاه عمده تبلیغاتی و انتشاراتی برای ترویج اندیشه‌های امام خمینی شد و نشر و توزیع اعلامیه‌ها و تکثیر رساله امام خمینی به همت ایشان و جمعی از دوستان وی، چون آقایان آیت‌اللّه زرندی، شیخ عبدالخالق عبداللّهی و ... صورت می‌گرفت.

در این زمینه حاج آقا مجتبی حاج آخوند ضمن حفظ ارتباطش با شهر مقدّس قم و عتبات عالیات، برخی از اعلامیه‌ها، بیانیه‌ها، کتب علمی و دینی و رسائل مذهبی را به کرمانشاه می‌برد و با تهیه چند دستگاه تکثیر در مسجد و مدرسه حاج شهباز خان اقدام به تکثیر و توزیع آن‌ها می‌کرد.

به دلیل همین فعّالیّت‌ها بود که به سرعت این مدرسه و مسجد مورد توجه ساواک قرارگرفت و مقامات امنیتی و انتظامی کرمانشاه، با گماردن برخی از افراد وابسته، اخبار و اطلاعات مدرسه

و تحولات آن را کاملاً زیر نظر داشتند که بارها از سوی مأموران امنیتی مورد تجسس قرارگرفت ... .

مدتی پس از کشف یک شبکه توزیع اعلامیه در کرمانشاه، ساواک و شهربانی با توجه به اطلاعات محرمانه‌ای که از نحوه فعّالیّت پایگاه مذهبی مسجد و مدرسه حاج شهباز خان داشتند، برای تعطیلی آن و دستگیری اعضای فعالش اقدام کردند. روز دوازدهم آبان 1352 مسجد حاج شهباز خان در محاصره نیروهای شهربانی و ساواک قرارگرفت و مدارک و اسنادی دال بر حمایت از آیت‌اللّه العظمی امام خمینی و مخالفت با دولت به دست ساواک افتاد. محل استقرار دستگاه تکثیر و انتشار اعلامیه‌های ضدّ حکومتی نیز کشف شد و بدین علت حاج آقا مجتی حاج آخوند، حاج محمدحسین زرندی و عده‌ای دیگر از روحانیون و طلاب کرمانشاه دستگیر و به شهربانی منتقل و پس از بازجویی بازداشت و محاکمه شدند.

آنان با صدور احکامی از سوی مقامات قضایی به حبس و تبعید محکوم گشتند.

آیت‌اللّه حاج آخوند به کمیته مشترک ضدّ خرابکاری در تهران انتقال یافت و حدود یک ماه از ایام حبس خود را در آن‌جا بود. وی پس از مدتی به زندان قصر منتقل شد. حدود پنج ماه را در این زندان سپری کرد و سپس آزاد گردیده، مجدّداً به کرمانشاه بازگشت و فعّالیّت‌های سیاسی - مبارزاتی خود را دنبال کرد.

آیت‌اللّه زرندی و چند تن دیگر از فعالان مدرسه و مسجد حاج شهباز خان نیز هرکدام به زندان‌های کوتاه مدت محکوم شدند. بدین صورت، فعّالیّت اینپایگاه مذهبی برای حدود بیش از یک سال با تبعید و حبس این اشخاص متوقف شد، ولی پس از آزادی آن‌ها، این پایگاه مجدّداً فعّالیّت خود را آغاز کرد و با تشدید مبارزات انقلابی از سال 1356 ش نقش بسیار مؤثری در هدایت انقلاب داشت و اعضای مشهور آن از روحانیون و علمای متنفّذ در روند تحولات انقلاب اسلامی و دوره تثبیت انقلاب پس از پیروزی مردم انقلابی کرمانشاه بودند.⁽¹⁾

آیت‌اللّه حاج آخوند پس از انقلاب مسئولیت‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مختلفی هم برعهده داشت از جمله:

1- مسؤول کمیته انقلاب اسلامی کرمانشاه.

2- نماینده حضرت امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» در جهاد سازندگی کرمانشاه.

3- نماینده مردم شریف کرمانشاه در مجلس خبرگان رهبری (دو دوره)

4- نماینده حضرت امام «رَحِمَهُ‌اللَّهُ» در بنیاد مسکن کرمانشاه.

5- نمایندگی ولیّ فقیه در دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه.

6- مسؤول عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران در منطقه غرب.

7- سرپرستی حوزه‌های علمیه کرمانشاه به هم‌راه آیت‌اللّه زرندی به دستور حضرت امام خمینی «رَحِمَهُ‌اللَّهُ».⁽¹⁾

آیت‌اللّه شیخ مجتبی قزوینی

⁽²⁾ علامه جامع و عالم ذوفنون، شیخ مجتبی قزوینی با این‌که اهل زهد و مورد توجه اهل معنی بود، از فعّالیّت‌های سیاسی پرهیز نمی‌کرد ... .