بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار علیهم السلام با ترجمه فارسی جلد 65

اشارة

سرشناسه: مجلسی محمد‌باقربن محمدتقی ۱۰۳۷ - ۱۱۱۱ق.

عنوان و نام پدیدآور: بحارالانوار: الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار تالیف محمدباقر المجلسی.

مشخصات نشر: بیروت داراحیاء‌التراث‌العربی [۱440].

مشخصات ظاهری: ج - نمونه.

یادداشت: عربی.

یادداشت: فهرست نویسی بر اساس جلد بیست و چهارم، ۱۴۰۳ق. [۱۳۶۰].

یادداشت: جلد۱۰۸،۱۰۳،۹۴،۹۱،۹۲،۸۷،۶۷،۶۶،۶۵،۵۲،۲۴(چاپ سوم: ۱۴۰۳ق.=۱۹۸۳م.=[۱۳۶۱]).

یادداشت: کتابنامه.

مندرجات: ج .۲۴. کتاب‌الامامة. ج.۵۲. تاریخ‌الحجة. ج۶۷،۶۶،۶۵. الایمان و‌ الکفر. ج.۸۷. کتاب‌الصلاة . ج. ۹۲،۹۱ .الذکر و‌ الدعا. ج. ۹۴. کتاب‌السوم. ج.۱۰۳.فهرست‌المصادر. ج.۱۰۸.الفهرست.-

موضوع: احادیث شیعه — قرن ۱۱ق

رده بندی کنگره: BP۱۳۵/م۳ب۳۱۳۰۰ ی ح

رده بندی دیویی: ۲۹۷/۲۱۲

شماره کتابشناسی ملی: ۱۶۸۰۹۴۶

**[ترجمه]

سرشناسه : مجلسی، محمد‌باقربن محمدتقی، ۱۰۳۷ - ۱۱۱۱ق.

عنوان قراردادی : بحار‌الانوار .فارسی .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : ترجمه بحارالانوار/ مترجم گروه مترجمان؛ [برای] نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.

مشخصات نشر : تهران: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، موسسه انتشارات کتاب نشر، ۱۳۹۲ -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره : 978-600-7150-66-5 ؛ ج.۱ : 978-600-7150-67-2 ؛ ج.۲ : 978-600-7150-68-9 ؛ ج.۳ : 978-600-7150-69-6 ؛ ج.۴ 978-600-715070-2 : ؛ ج.۵ 978-600-7150-71-9 : ؛ ج.۶ 978-600-7150-72-6 : ؛ ج.۷ 978-600-7150-73-3 : ؛ ج.۸ : 978-600-7150-74-0 ؛ ج.۱۰ 978-600-7150-76-4 : ؛ ج.۱۱ 978-600-7150-83-2 : ؛ ج.۱۲ 978-600-7150-66-5 : ؛ ج.۱۳ 978-600-7150-85-6 : ؛ ج.۱۴ 978-600-7150-86-3 : ؛ ج.۱۵ 978-600-7150-87-0 : ؛ ج.۱۶:978-600-7150-88-7 ؛ ج.۱۷:978-600-7150-89-4 ؛ ج.۱۸: 978-600-7150-90-0 ؛ ج.۱۹:978-600-7150-91-7 ؛ ج.۲۰:978-600-7150-92-4 ؛ ج.۲۱: 978-600-7150-93-1 ؛ ج.۲۲:978-600-7150-94-8 ؛ ج.۲۳:978-600-7150-95-5

مندرجات : ج.۱. کتاب عقل و علم و جهل.- ج.۲. کتاب توحید.- ج.۳. کتاب عدل و معاد.- ج.۴. کتاب احتجاج و مناظره.- ج. ۵. تاریخ پیامبران.- ج.۶. تاریخ حضرت محمد صلی‌الله علیه وآله.- ج.۷. کتاب امامت.- ج.۸. تاریخ امیرالمومنین.- ج.۹. تاریخ حضرت زهرا و امامان والامقام حسن و حسین و سجاد و باقر علیهم‌السلام.- ج.۱۰. تاریخ امامان والامقام حضرات صادق، کاظم، رضا، جواد، هادی و عسکری علیهم‌السلام.- ج.۱۱. تاریخ امام مهدی علیه‌السلام.- ج.۱۲. کتاب آسمان و جهان - ۱.- ج.۱۳. آسمان و جهان - ۲.- ج.۱۴. کتاب ایمان و کفر.- ج.۱۵. کتاب معاشرت، آداب و سنت‌ها و معاصی و کبائر.- ج.۱۶. کتاب مواعظ و حکم.- ج.۱۷. کتاب قرآن، ذکر، دعا و زیارت.- ج.۱۸. کتاب ادعیه.- ج.۱۹. کتاب طهارت و نماز و روزه.- ج.۲۰. کتاب خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، عقود و معاملات و قضاوت

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

ناشر دیجیتالی : مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

یادداشت : ج.۲ - ۸ و ۱۰ - ۱۶ (چاپ اول: ۱۳۹۲) (فیپا).

موضوع : احادیث شیعه -- قرن ۱۱ق.

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، مجری پژوهش

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور. موسسه انتشارات کتاب نشر

رده بندی کنگره : BP۱۳۵/م۳ب۳۰۴۲۱۶۷ ۱۳۹۲

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۲۱۲

شماره کتابشناسی ملی : ۳۳۴۸۹۸۵

**[ترجمه]

تتمة أبواب الإیمان و الإسلام و التشیع و معانیها و فضلها و صفاتها

باب 15 فضائل الشیعة

الآیات

النساء: وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً ذلِکَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ وَ کَفی بِاللَّهِ عَلِیماً⁽¹⁾

المائدة: وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ‌⁽²⁾

الأحزاب: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثِیراً وَ سَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلًا هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ وَ کانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیماً تَحِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلامٌ وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْراً کَرِیماً⁽³⁾

المؤمن: الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا

وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ وَ قِهِمْ عَذابَ الْجَحِیمِ رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِی وَعَدْتَهُمْ وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیَّاتِهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّیِّئاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ‌⁽¹⁾

الحجرات: وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ وَ زَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ‌⁽²⁾

<meta info="- وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً ذلِکَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ وَ کَفی بِاللَّهِ عَلِیماً. - . نساء / 69-70 -

{و کسانی که از خدا و پیامبر اطاعت کنند، در زمره کسانی خواهند بود که خدا ایشان را گرامی داشته [یعنی] با پیامبران و راستان و شهیدان و شایستگانند و آنان چه نیکو همدمانند. این تفضّل از جانب خداست، و خدا بس داناست.}

{و هر کس خدا و پیامبر او و کسانی را که ایمان آورده‌اند ولیّ خود بداند [پیروز است، چرا که] حزب خدا همان پیروزمندانند.}

{ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا را یاد کنید، یادی بسیار. و صبح و شام او را به پاکی بستایید. اوست کسی که با فرشتگان خود بر شما درود می‌فرستد تا شما را از تاریکی‌ها به سوی روشنایی برآورد، و به مؤمنان همواره مهربان است. درودشان. روزی که دیدارش کنند. سلام خواهد بود، و برای آنان پاداشی نیکو آماده کرده است.}

{کسانی که عرش [خدا] را حمل می‌کنند، و آنها که پیرامون آنند، به سپاس پروردگارشان تسبیح می‌گویند و به او ایمان دارند و برای کسانی که گرویده‌اند طلب آمرزش می‌کنند: «پروردگارا، رحمت و دانش تو بر هر چیز احاطه دارد کسانی را که توبه کرده و راه تو را دنبال کرده‌اند ببخش و آنها را از عذاب آتش نگاه دار.» «پروردگارا، آنان را در باغ‌های جاوید که وعده‌شان داده‌ای، با هر که از پدران و همسران و فرزندانشان که به صلاح آمده‌اند، داخل کن، زیرا تو خود ارجمند و حکیمی. و آنان را از بدی‌ها نگاه دار، و هر که را در آن روز از بدی‌ها حفظ کنی، البتّه رحمتش کرده‌ای و این همان کامیابی بزرگ است».}

{لیکن خدا ایمان را برای شما دوست‌داشتنی گردانید و آن را در دل‌های شما بیداراست و کفر و پلیدکاری و سرکشی را در نظرتان ناخوشایند ساخت. آنان [که چنین‌اند] ره‌یافتگانند. [و این] بخششی از خدا و نعمتی [از اوست]، و خدا دانای سنجیده‌کار است.}

**[ترجمه]

تفسیر

وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ قال الطبرسی قِیلَ: نَزَلَتْ فِی ثَوْبَانَ مَوْلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله‌⁽³⁾وَ کَانَ شَدِیدَ الْحُبِّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَلِیلَ الصَّبْرِ عِنْدَهُ فَأَتَاهُ ذَاتَ یَوْمٍ وَ قَدْ تَغَیَّرَ لَوْنُهُ وَ نَحَلَ جِسْمُهُ فَقَالَ علیه السلام یَا ثَوْبَانُ مَا غَیَّرَ لَوْنَکَ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا بِی مِنْ مَرَضٍ وَ لَا وَجَعٍ غَیْرُ أَنِّی إِذَا لَمْ أَرَکَ اشْتَقْتُ إِلَیْکَ حَتَّی أَلْقَاکَ ثُمَّ ذَکَرْتُ الْآخِرَةَ فَأَخَافُ أَنْ لَا أَرَاکَ هُنَاکَ لِأَنِّی عَرَفْتُ أَنَّکَ تُرْفَعُ مَعَ النَّبِیِّینَ وَ إِنِّی إِنْ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ کُنْتُ فِی مَنْزِلَةٍ أَدْنَی مِنْ مَنْزِلَتِکَ وَ إِنْ لَمْ أُدْخَلِ الْجَنَّةَ فَلَا أَحْسَبُ أَنْ أَرَاکَ أَبَداً فَنَزَلَتِ الْآیَةُ.

ثُمَّ قَالَ صلی الله علیه و آله وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَا یُؤْمِنَنَّ عَبْدٌ حَتَّی أَکُونَ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ نَفْسِهِ وَ أَبَوَیْهِ وَ أَهْلِهِ وَ وُلْدِهِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ.

وَ قِیلَ إِنَّ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالُوا مَا یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نُفَارِقَکَ فَإِنَّا لَا نَرَاکَ إِلَّا فِی الدُّنْیَا فَأَمَّا فِی الْآخِرَةِ فَإِنَّکَ تُرْفَعُ فَوْقَنَا بِفَضْلِکَ فَلَا نَرَاکَ فَنَزَلَتِ الْآیَةُ عَنْ قَتَادَةَ وَ مَسْرُوقِ بْنِ الْأَجْدَعِ.

ثم قال و المعنی وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ بالانقیاد لأمره و نهیه وَ الرَّسُولَ باتباع

شریعته و الرضا بحکمه فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فی الجنة ثم بین المنعم علیهم فقال مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ یرید أنه یستمتع برؤیتهم و زیارتهم و الحضور معهم فلا ینبغی أن یتوهم من أجل أنهم فی أعلی علیین أنه لا یراهم و قیل فی معنی الصدیق إنه المصدق بکل ما أمر الله به و بأنبیائه لا یدخله فی ذلک شک و یؤیده قوله وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّیقُونَ‌⁽¹⁾وَ الشُّهَداءِ یعنی المقتولین فی الجهاد وَ الصَّالِحِینَ أی صلحاء المؤمنین الذین لم تبلغ درجتهم درجة النبیین و الصدیقین و الشهداء وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً معناه من یکون هؤلاء رفقاؤه فأحسن بهم من رفیق أو فما أحسنهم من رفیق.

ثم- روی ما سیأتی بروایة العیاشی عن أبی بصیر عن أبی عبد الله علیه السلام‌⁽²⁾: ثم قال ذلِکَ إشارة إلی الکون مع النبیین و الصدیقین الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ ما تفضل الله به علی من أطاعه وَ کَفی بِاللَّهِ عَلِیماً بالعصاة و المطیعین و المنافقین و المخلصین و قیل معناه حسبک الله عالما بکنه جزاء المطیعین علی حقه و توفیر الحظ فیه انتهی‌⁽³⁾.

و أقول قد مضت أخبار کثیرة فی کتاب الإمامة⁽⁴⁾

فی أن الصدیقین و الشهداء هم الأئمة علیهم السلام بل الصالحین أیضا وَ قَدْ رَوَی الْکُلَیْنِیُّ ره فِی رَوْضَةِ الْکَافِی‌⁽⁵⁾فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَ لَمْ تَسْمَعُوا مَا ذَکَرَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِ أَتْبَاعِ الْأَئِمَّةِ الْهُدَاةِ وَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ إِلَی قَوْلِهِ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً فَهَذَا وَجْهٌ مِنْ وُجُوهِ فَضْلِ أَتْبَاعِ الْأَئِمَّةِ فَکَیْفَ بِهِمْ وَ بِفَضْلِهِمْ.

و فی تفسیر علی بن إبراهیم النَّبِیِّینَ رسول الله وَ الصِّدِّیقِینَ علی وَ الشُّهَداءِ الحسن و الحسین وَ الصَّالِحِینَ الأئمة وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً القائم من آل محمد صلوات الله علیهم‌⁽¹⁾وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ هذه الآیة بعد قوله سبحانه إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا⁽²⁾و قد مر أن الذین آمنوا أمیر المؤمنین و الأئمة صلوات الله علیهم بالروایات المتواترة من طرق العامة و الخاصة⁽³⁾فمن تولاهم و نصرهم و اتخذهم أئمة فهم حزب الله و أنصاره و هم الغالبون فی الدنیا بالحجة و فی الآخرة بالانتقام من أعدائهم و ظهور حجتهم بل فی الدنیا أیضا فی زمن القائم علیه السلام.

هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ‌⁽⁴⁾فی المجمع الصلاة من الله تعالی المغفرة و الرحمة و قیل الثناء و قیل هی الکرامة و أما صلاة الملائکة فهی دعاؤهم و قیل طلبهم إنزال الرحمة من الله تعالی لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ أی من الجهل بالله سبحانه إلی معرفته فشبه الجهل بالظلمات و المعرفة بالنور لأن هذا یقود إلی الجنة و ذلک یقود إلی النار و قیل من الضلالة إلی الهدی بألطافه و هدایته و قیل من ظلمات النار إلی نور الجنة وَ کانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیماً خص المؤمنین بالرحمة دون غیرهم لأن الله سبحانه جعل الإیمان بمنزلة العلة فی إیجاب الرحمة و النعمة العظیمة التی هی الثواب تَحِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلامٌ أی یحیی بعضهم بعضا یوم یلقون ثواب الله بأن یقولوا السلامة لکم من جمیع الآفات و لقاء الله سبحانه لقاء ثوابه عز و جل.

و روی عن البراء بن عازب أنه قال یوم یلقون ملک الموت لا یقبض روح مؤمن إلا سلم علیه فعلی هذا یکون المعنی تحیة المؤمن من ملک الموت یوم یلقونه

أن یسلم علیهم و ملک الموت مذکور فی الملائکة وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْراً کَرِیماً أی ثوابا جزیلا انتهی‌⁽¹⁾

**[ترجمه]مرحوم طبرسی در ذیل آیه اوّل می‌فرماید: برخی گفته‌اند این آیه درباره ثوبان، غلام حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله نازل شده است. ثوبان علاقه زیادی به آن حضرت داشت و طاقت فراق و جدایی از آن جناب نداشت. روزی با رنگ پریده و تنی رنجدیده نزد آن حضرت شتافت، حضرت فرمود: «چرا رنگ از چهره‌ات پریده است؟» عرض کرد: «یا رسول اللَّه! بیماری و کسالتی ندارم جز شوق دیدار شما در زمان فراق و اندیشه قیامت و عالم آخرت و ترس از جدایی و مفارقت حضرتت‌در آن عالم، زیرا چنین دانستم که تو با سایر پیامبران در طبقات و درجات بالای بهشت باشی و من اگر چه در بهشت جای گیرم، ولی در مقام نازل و درجه پایین باشم و اگر شایسته ورود بهشت نباشم، هرگز شما را در آن عالم زیارت نخواهم کرد.» سخن ثوبان بدینجا که رسید، ناگهان این آیه نازل شد و حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله بعد از بیان آیه شریفه،فرمود: «سوگند به آن کس که جانم در دست اوست، هیچ بنده مؤمن کامل نخواهد شد، مگر آنگاه که مرا از خویش و پدر و مادر و همسر و فرزندانش و تمام مردم دیگر بیشتر دوست بدارد.»

برخی در شأن نزول آیه گفته‌اند: یاران پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به آن حضرت گفتند: «سزاوار نیست که ما از شما جدا شویم، زیرا فقط در این دنیا توفیق دیدار حضرتت را داریم، ولی در آخرت چون مقام شما بالاست، توانایی

زیارتت برای ما نیست.» در اینجا به قول «قتاده» و «مسروق بن اجدع»، این آیه نازل شد.

سپس می‌فرماید: معنای آیه چنین است: «آنهایی که اطاعت می‌کنند خدا را در تسلیم بودن اوامر و نواهی او و پیرو رسول او هستند، در انجام برنامه دین او و رضایت و خشنودی از حکومت او با کسانی که خداوند به آنها لطف و عنایت فرموده، یعنی انبیا و صدّیقان و شهیدان و نیکوکاران در بهشت محشور خواهند شد و از زیارت و دیدار آنها بهره می‌برند، پس گمان نشود که چون مقام آنها بالاست، دیگران توانایی زیارتشان را ندارند.»

برخی گویند، صدیق کسی است که تمام دستورها و اوامر خداوند را باور داشته و در قبول آنها دچار شک و تردید نباشد. خود قرآن هم در جای دیگر همین معنی را تأیید فرموده، چنانچه می‌فرماید: «وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّیقُون»،{آنهایی که خدا و پیامبران او را باور

داشته باشند، صدیقین آنها هستند.} - . حدید / 19 -

مقصود از شهیدان در آیه شریفه، آنهایند که در راه مبارزه با دشمن خدا وجهاد در راه خدا کشته شده‌اند و صالحین، نیکوکارانی هستند که به خداوند ایمان دارند، ولی درجه آنها به انبیا و صدیقان و شهدا نرسیده. بعد از این می‌فرماید: «وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»، {اینها که برشمردیم همراهان و رفقای خوبی هستند.} - . نساء / 69 -

مرحوم طبرسی بعد از این بیان، روایتی را که عیاشی از حضرت صادق علیه السلام نقل کرده و ما نیز در بخش روایات آورده‌ایم، ذکر می‌فرماید و سپس دنباله معنی آیه را می‌گیرد که قرآن بعد از بیان رفاقت مؤمنین و اطاعت‌کنندگان از خدا و رسول با انبیا و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران و توجه دادن به ارزش و خوبی این رفاقت،می‌فرماید این همراهی و همنشینی با این افراد ممتاز در بهشت، لطف و عنایتی است از خداوند به آن کس که فرمانش را ببرد و اطاعتش کند و خداوند داناست به آن کس که معصیت یا فرمانبرداری کند، منافق باشد یا مخلص.

و نیز به قولی معنای این جمله (و علم خدا کفایت کند) این است: «دانایی خداوند به پاداش اطاعت‌کنندگان و فراوانی بهره آنها تو را کفایت می‌کند - . مجمع البیان 3: 72 - .» مؤلف: در کتاب امامت روایاتی را آورده‌ایم که می‌فرمایند مقصود از صدیقان و شهیدان و نیکوکاران، ائمه علیهم السلام هستند، چنانچه مرحوم کلینی در روضه کافی ضمن یک روایت طولانی، از حضرت صادق علیه السلام چنین نقل می‌کند که به شیعیان خویش فرمود: «آیا نشنیده‌اید آنچه را خداوند در فضیلت پیروی از پیشوایان و رهبران فرموده، آنها که پیروی از ائمّه کنند، مؤمنین هستند و خداوند فرموده این افرادی که پیروی می‌کنند، با آنهایی که مشمول لطف و عنایت خدایند ...» و همین آیه را قرائت فرمودند، تا آنجا که می‌فرماید: «اینها خوب رفیقانی هستند.» - . کافی 8: 10 نامه‌ای که حضرت صادق علیه السلام به شیعیان نوشتند. -

این آیه یکی از جهات فضیلت پیروی از ائمه است، تا چه رسد به خود آنها و برتریشان بر دیگران.

در تفسیر علیّ بن ابراهیم گوید: منظور از «نبیین»، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، «صدّیقان» حضرت علی علیه السلام ،«شهیدان» امام حسن و امام حسین علیه السلام ،«صالحان» سایر پیشوایان و «اینها خوب رفیقانی هستند»، قائم آل محمّد صلی الله علیه و آله است. - . تفسیر قمی: 131 -

تفسیر آیه بعد که فرمود: «هر کس ولی و فرمانروای او خدا و ...»

این آیه بعد از آیه دیگری است که می‌فرماید: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ»، {ولیّ امر و یاور شما، تنها خدا و رسول و آن مؤمنانی خواهند بود که نماز بپا داشته و به فقیران در حال رکوع، زکوه می‌دهند} - . مائده / 55 - و قبلا گفتیم که مقصود از «مؤمنان» در این آیه، حضرت علی علیه السلام و سایر پیشوایان علیه السلام خواهند بود و بر این مضمون، روایات زیادی از طریق عامّه و خاصّه رسیده است .

بنابراین معنی آیه چنین است: «هر کس که آنها را دوست بدارد و آن پیشوایان را فرمانروای خویش بداند و به یاری آنان بشتابد، از حزب خداست و در شمار یاران حق است، و همین‌هایند افرادی که در دنیا با استدلال و منطق علمی بر دشمنان چیره شوند و در آخرت و نیز زمان ظهور حضرت مهدی علیه السلام انتقام خویش را از آنها بگیرند.»

و در تفسیر آیات بعد که از سوره احزاب است، دوّمین آیه آن که می‌فرماید: « هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ وَ مَلائِکَتُه»، {اوست خدایی که او و هم فرشتگانش بر شما بندگانش رحمت می‌فرستند} - . احزاب / 43 - ، صاحب مجمع البیان گوید: «منظور از کلمه «صلوه»در این آیه (که ما آن را به رحمت ترجمه کردیم)، اگر نسبت به خدا باشد، یعنی صلوه خدا آمرزش و رحمت است و به قولی منظور ثنا و ستایش نیز هست و همچنین کرامت خدا هم گفته شده، ولی مقصود از صلوه ملائکه و فرشتگان،دعا و نیایش آنهاست و بنا به قولی طلب رحمت از خداوند است.» در هر حال معنی آیه چنین است: «اوست خدایی که او و هم فرشتگانش بر شما بندگان رحمت فرستند تا شما را از تاریکی‌ها به سوی روشنایی بیرون سازد.» مقصود از تاریکی‌ها، جهل و نادانی به خداوند و نور، معرفت و شناسایی اوست.

در این آیه شریفه، جهل را به ظلمت و معرفت را به نور تشبیه فرموده، زیرا معرفت همچون نوری است که انسان را به سوی بهشت راهنمایی می‌کند و جهل، ظلمتی است که سرانجام آن دوزخ است، و به قولی مقصود از ظلمت، گمراهی به نور هدایت است یا مراد از ظلمت، آتش دوزخ به نور بهشت است. در هر صورت معنی درست ایناست یعنی: «خداوند شما را از تاریکی‌ها بیرون می‌سازد و به روشنایی راهنماییمی‌فرماید و او بر اهل ایمان بسیار رؤف و مهربان است.»

در این آیه تنها مؤمنین را از رحمت خداوند بهره‌مند می‌داند، زیرا علّت بهره‌وری از رحمت بزرگ و نعمت‌های بی‌پایان خداوند در عالم آخرت، تنها ایمان است و بس. سپس قرآن می‌فرماید: «تحیّت مؤمنان و پذیرایی ایشان روزی که به لقای رحمت حق نائل شوند، سلام خدا و بشارت لطف الهی خواهد بود»، یعنی در روزی که ثواب خدا را ملاقات کنند، چون منظور از لقایحق، لقای ثواب خداست، برای یکدیگر تقاضای سلامتی از آفات می‌کنند.

براء بن عازب گوید: منظور آیه از «روز لقای حق»، برخورد با فرشته مرگ است، زیرا او جان مؤمنی را نمی‌گیرد، مگر اینکه بر او سلام می‌کند.بنابراین تحیّت مؤمن از فرشته مرگ است. بعد از بیان تحیّت مؤمنان، قرآن می‌فرماید: «و برای آنها پاداش با کرامت و شرافت مهیا فرموده، یعنی ثواب فراوان.» - . مجمع البیان 8: 362 -

**[ترجمه]

تفسیر و أقول

رَوَی الْعَامَّةُ بِأَسَانِیدَ جَمَّةٍ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: صَلَّتِ الْمَلَائِکَةُ عَلَیَّ وَ عَلَی عَلِیٍّ سَبْعَ سِنِینَ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ لَمْ یُصَلِّ فِیهَا أَحَدٌ غَیْرِی وَ غَیْرُهُ‌⁽²⁾.

وَ رَوَی الصَّدُوقُ فِی التَّوْحِیدِ فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ‌⁽³⁾عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام یَقُولُ فِیهِ: وَ قَدْ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَمَّا اشْتَبَهَ عَلَیْهِ مِنَ الْآیَاتِ وَ اللِّقَاءُ هُوَ الْبَعْثُ فَإِنَّ جَمِیعَ مَا فِی کِتَابِ اللَّهِ مِنْ لِقَائِهِ فَإِنَّهُ یَعْنِی بِذَلِکَ الْبَعْثَ وَ کَذَلِکَ قَوْلُهُ تَحِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلامٌ یَعْنِی أَنَّهُ لَا یَزُولُ الْإِیمَانُ عَنْ قُلُوبِهِمْ یَوْمَ یُبْعَثُونَ.

و قال فی المجمع فی قوله تعالی الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ عبادة لله و امتثالا لأمره وَ مَنْ حَوْلَهُ یعنی الملائکة المطیفین بالعرش و هم الکروبیون و سادة الملائکة یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ أی ینزهون ربهم عما یصفه به هؤلاء المجادلون و قیل یسبحونه بالتسبیح المعهود و یحمدونه علی إنعامه وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ أی و یصدقون به و یعترفون بوحدانیته وَ یَسْتَغْفِرُونَ أی یسألون الله المغفرة لِلَّذِینَ آمَنُوا من أهل الأرض أی صدقوا بوحدانیة الله و اعترفوا بإلهیته و بما یجب الاعتراف به و یقولون فی دعائهم لهم رَبَّنا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً أی وسعت رحمتک و علمک کل شی‌ء.

و المراد بالعلم المعلوم کما فی قوله وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْ‌ءٍ مِنْ عِلْمِهِ‌⁽⁴⁾أی بشی‌ء من معلومه علی التفصیل فجعل العلم فی موضع المعلوم و المعنی أنه لا

اختصاص لمعلوماتک بل أنت عالم بکل معلوم و لا یختص رحمتک حیا دون حی بل شملت جمیع الحیوانات و فی هذا تعلیم الدعاء لیبدأ بالثناء علیه قبل السؤال فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا من الشرک و المعاصی وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ الذی دعوت إلیه عبادک و هو دین الإسلام وَ قِهِمْ أی و ادفع عنهم عَذابَ الْجَحِیمِ و فی هذه الآیة دلالة علی أن إسقاط العقاب عند التوبة تفضل من الله إذ لو کان واجبا لکان لا یحتاج فیه إلی مساءلتهم بل کان یفعله الله سبحانه لا محالة رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ مع قبول توبتهم و وقایتهم النار جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِی وَعَدْتَهُمْ علی ألسن أنبیائک وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیَّاتِهِمْ لیکمل أنسهم و یتم سرورهم إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ القادر علی ما تشاء الْحَکِیمُ فی أفعالک وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ أی و قهم عذاب السیئات و یجوز أن یکون العذاب هو السیئات و سماه السیئات اتساعا کما قال وَ جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها⁽¹⁾وَ مَنْ تَقِ السَّیِّئاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ أی و من تصرف عنه شر معاصیه فتفضلت علیه یوم القیامة بإسقاط عقابها فقد أنعمت علیه وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ أی الظفر بالبغیة و الفلاح العظیم انتهی‌⁽²⁾.

وَ أَقُولُ: رَوَی الصَّدُوقُ فِی الْعُیُونِ عَنِ الرِّضَا علیه السلام فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: وَ إِنَّ الْمَلَائِکَةَ لَخُدَّامُنَا وَ خُدَّامُ مُحِبِّینَا یَا عَلِیُ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا بِوَلَایَتِنَا⁽³⁾.

وَ فِی الْکَافِی بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ رَفَعَهُ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ أَعْطَی التَّائِبِینَ ثَلَاثَ خِصَالٍ لَوْ أَعْطَی خَصْلَةً مِنْهَا جَمِیعَ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ لَنَجَوْا بِهَا.

قَوْلُهُ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ‌⁽⁴⁾.

وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ قد مر تفسیره‌⁽¹⁾

فی باب فضل الإیمان.

**[ترجمه]دانشمندان عامه از طرق بسیار، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل کرده‌اند که فرمود: «فرشتگان هفت سال بر من و علی درود فرستادند، و این ایّام، روزگاری بود که غیر از من و علی علیه السلام نمازگزاری نبود.» - . مناقب ابن شهر آشوب 2: 16 و بحار الانوار38: 201 -

شیخ صدوق در کتاب توحید، ضمن روایت مفصّلی‌ - . توحید: 274 - که از حضرت علی علیه السلام نقل می‌کند در جواب مردیکه از تفسیر آیاتی سؤال می‌کرد، فرمود: «مقصود از لقا در تمام مواردی که در قرآن ذکر شده، بعث و برانگیختن روز قیامت است. همچنین آنجا که می‌فرماید«تحیّت مؤمنان در روز لقای او سلام است»، یعنی روزی که از جایگاه خویش به پا می‌خیزند، ایمان از دل آنها زائل نمی‌شود.»

و تفسیر آیات سوره مؤمن، چنانچه مرحوم طبرسی در مجمع البیان می‌گوید، چنین است:

«فرشتگانی که عرش الهی را بر دوش گرفته‌اند تا فرمان خدا را ببرند» و آنهایی که اطراف عرش می‌گردند، یعنی کرّوبیان و آنها که نسبت به سایر فرشتگان سیادت و آقایی دارند،«به تسبیح و ستایش حق مشغولند» و خدا را از آنچه که این ستیزه‌جویان (یعنی اعرابی که در قبول دعوت خدا و ایمان به او با پیامبر گفتگو و جدال داشتند) به او نسبت می‌دهند تنزیه می کنند و به قول بعضی، یعنی تسبیح می‌کنند خدا را به آن نحوه که در پیمان اوّل تعهّد کرده‌اند و او را بر نعمت دادنش می‌ستایند و به خدا ایمان دارند، چه او را باور داشته و به یگانگی حضرتش معترفند و از خدا طلب آمرزش می‌کنند برای مؤمنان از اهل زمین که همچون فرشتگان خدایی خدا را باور کرده و بدانچه باید اعتراف دارند، و فرشتگان در دعای بر مؤمنین می‌گویند ای خدایی که علم و رحمت بی‌منتهایت همه چیز و همه عالم را فرا گرفته ...»

منظور از کلمه «علم» در آیه، معلوم (دانسته شده) است، چنانچه در آیه دیگر می‌فرماید: « وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْ‌ءٍ مِنْ عِلْمِه»، {مردمان به چیزی از علم حق احاطه نیابند} - . بقره / 255 -

بنابراین «علم» را در محلّ معلوم قرار داده‌اند و معنی چنین است: «معلومات تو محدود نیست همچون رحمتت، بلکه همه چیز را دانایی، و رحمت تو شامل همگان است حتی حیوانات.»ضمنا فرشتگان، طرز دعا کردن را به ما تعلیم می‌دهند که باید اول خدا را ثنا گفت و تنزیه و تقدیس کرد، سپس از او چیزی خواست، چنانچه خودشان ابتدا تسبیح می‌کنند، بعد عرض می‌کنند پروردگارا! آنهایی را که از شرک و گناه بازگشته و پیرو راه تو یعنی دین اسلام شدند، بیامرز و هم عذاب دوزخ را از آنها دور ساز. این آیه شریفه دلالت دارد بر اینکه، برداشتن عذاب بعد از توبه، لطف و عنایتی است از خداوند و چنین نیست که هر گاه ما توبه کردیم، بر خداوند واجب و لازم باشد که عذاب خویش را از ما دور سازد، زیرا اگر چنین بود فرشتگان برای توبه‌کنندگان تمنّای رفع عذاب نداشتند، بلکه خداوند به اجبار عذاب را از آنها برمی‌داشت. دنباله دعای فرشتگان: بعد از تقاضای آمرزش و رفع عذاب، می‌گویند: «بار خدایا! توبه‌کنندگان را در بهشت‌های عدن که به وسیله پیامبرانت به آنها نوید داده‌ای آنها را و هر کس از پدران و فرزندان آنها که اهل صلاح و نیکوکاری باشند، داخل فرما تا در بهشت نیز همدم داشته باشند و عیش و خوشی آنها کامل باشد. چون تو مقتدری و بر آنچه خواهی قدرت داری و همه اعمال و افعال تو از روی حکمت است، و نیز آنها را از گناهان حفظ کن.»

منظور از گناهان، عذاب آنهاست، به طوری که بگوییم کلمه «عذاب» پیش از کلمه «سیّئات» در تقدیر است یا بگوییم عذاب گناهان را هم سیّئات گفته‌اند، به دلیل آیه دیگری که می‌فرماید: « وَ جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها»، {پاداش هر سیّئه، سیّئه‌ای همانند اوست.} - . شوری / 40 -

فرشتگان به دنبال دعای خود می‌گویند: «بار خدایا! هر آن کس را که تو از شرّ گناهانش حفظ فرمایی و عذاب قیامت را از او دور سازی، نعمتی بزرگ بر او ارزانی داشتی و این خود رستگاری و پیروزی بزرگی است.» - . مجمع البیان 8 : 515 -

مؤلف:

شیخ صدوق ضمن حدیث مفصلی از حضرت رضا علیه السلام نقل می‌کند که پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علی علیه السلام فرمودند: «یا علی! فرشتگان خدمتکاران ما و دوستان ما هستند؛ (سپس به قسمتی از این آیه اشاره فرمودند) آن فرشتگانی که عرش را بر دوش گرفته و آنها که به دور آن می‌گردند خدا را تسبیح می‌گویند و از او برای آنها که ولایت ما را باور داشته‌اند، آمرزش می‌خواهند.» - . عیون اخبار الرضا1 : 262 -

ابن ابی عمیر گوید: «خداوند به توبه‌کنندگان سه خصلت عنایت فرموده که اگر یکی از آنها را به تمام اهل آسمان‌ها و زمین عنایت فرماید، همه آنها نجات می‌یابند و این آیه شریفه را خواند، و آن سه چیز، همان‌هایی است که فرشتگان از خداوند برای توبه‌کنندگان درخواست کردند.» - . کافی 2 : 432 -

تفسیر آیات سوره حجرات در باب فضیلت ایمان گذشت .

**[ترجمه]

الأخبار

«1»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ الْقَطَّانِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی الْعِجْلِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ شَرِیکٍ عَنْ سَالِمٍ الْأَفْطَسِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَمَنْ أَهَانَ وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ أَهَانَکَ وَ مَنْ أَهَانَکَ فَقَدْ أَهَانَنِی وَ مَنْ أَهَانَنِی أَدْخَلَهُ اللَّهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِداً فِیها وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ یَا عَلِیُّ أَنْتَ مِنِّی وَ أَنَا مِنْکَ رُوحُکَ مِنْ رُوحِی وَ طِینَتُکَ مِنْ طِینَتِی وَ شِیعَتُکَ خُلِقُوا مِنْ فَضْلِ طِینَتِنَا فَمَنْ أَحَبَّهُمْ فَقَدْ أَحَبَّنَا وَ مَنْ أَبْغَضَهُمْ فَقَدْ أَبْغَضَنَا وَ مَنْ عَادَاهُمْ فَقَدْ عَادَانَا وَ مَنْ وَدَّهُمْ فَقَدْ وَدَّنَا یَا عَلِیُّ إِنَّ شِیعَتَکَ مَغْفُورٌ لَهُمْ عَلَی مَا کَانَ فِیهِمْ مِنْ ذُنُوبٍ وَ عُیُوبٍ یَا عَلِیُّ أَنَا الشَّفِیعُ لِشِیعَتِکَ غَداً إِذَا قُمْتُ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ فَبَشِّرْهُمْ بِذَلِکَ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ شِیعَةُ اللَّهِ وَ أَنْصَارُکَ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَوْلِیَاؤُکَ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ وَ حِزْبُکَ حِزْبُ اللَّهِ یَا عَلِیُّ سَعِدَ مَنْ تَوَلَّاکَ وَ شَقِیَ مَنْ عَادَاکَ یَا عَلِیُّ لَکَ کَنْزٌ فِی الْجَنَّةِ وَ أَنْتَ ذُو قَرْنَیْهَا⁽²⁾.

بشا، [بشارة المصطفی] محمد بن علی بن عبد الصمد عن أبیه عن جده عن أحمد بن عیسی العجلی: مثله‌⁽³⁾

**[ترجمه]امالی صدوق: ابن عبّاس گزارش می‌کند که حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! شیعیان تو در روز قیامت خوشبخت و کامروایند. پس هر کس به یکی از شیعیان تو اهانتی کند، تو را اهانت کرده و هر کس چنین کند، مرا نیز اهانت کرده و هر کس به من اهانت کند، خداوند او را برای همیشه در آتش دوزخ عذاب کند و چه بد سرانجامی است.

یا علی! تو از منی و من از تو؛ جان تو از جان من و سرشت تو از سرشت من و شیعیان تو از زیادی سرشت ما آفریده شده‌اند. هر که آنها را دوست بدارد، ما را دوست داشته و هر کس به آنها بغض ورزد، بما بغض ورزیده و هر کی با آنها دشمنی کند، با ما دشمن است و هر کسبه آنها مهربانی کند، به ما مهر ورزیده است.

یا علی! هر گونه گناه و عیبی از پیروان تو آمرزیده است؛ یا علی! به پیروانت نوید ده که روز قیامت، آن لحظه که در مقام محمود بایستم، از آنها شفاعت می‌کنم.

یا علی! پیروان تو، پیروان خدایند و یاران تو، یاران خدا و دوستان تو، دوستان خدا و جمعیت و حزب تو، حزب خداست.

یا علی! هر کس تو را دوست دارد، سعادتمند و هر کس تو را دشمن دارد، بدبخت است؛ یا علی! برای تو در بهشت گنجی است و تو «ذوالقرنین» آن هستی.» - . امالی صدوق: 11 - مثل این روایت از طریق دیگر، در کتاب بشارة المصطفی نقل شده. - . بشارة المصطفی: 199 -

**[ترجمه]

توضیح

أقول قد مر شرح قوله صلی الله علیه و آله و أنت ذو قرنیها فی المجلد التاسع‌⁽⁴⁾

قال فی النهایة فیه: أنه قال لعلی علیه السلام إن لک بیتا فی الجنة و أنت ذو قرنیها أی طرفی الجنة و جانبیها.

قال أبو عبید و أنا أحسب أنه أراد ذو قرنی الأمة فأضمر و قیل أراد الحسن و الحسین

و منه حدیث علی علیه السلام: و ذکر قصة ذی القرنین ثم قال و فیکم مثله. فیری

أنه إنما عنی نفسه لأنه ضرب علی رأسه ضربتین إحداهما یوم الخندق و الأخری ضربه ابن ملجم لعنه الله و ذو القرنین هو الإسکندر سمی بذلک لأنه ملک الشرق و الغرب و قیل لأنه کان فی رأسه شبه قرنین و قیل رأی فی النوم أنه أخذ بقرنی الشمس‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]شرح کلمه«ذوالقرنین»: در جلد نهم بحارالانوار گذشت.

صاحب نهایه گوید: پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «برای تو در بهشت خانه‌ای است و تو ذوالقرنین آن هستی.» منظور از ذوالقرنین، یعنی صاحب دو طرف و دو سمت. ابو عبید گوید گمان می‌کنم نظر پیغمبر صلی الله علیه و آله این است که فرموده تو صاحب دو طرف امّت هستی و از کلمه امّت، فقط به ذکر ضمیر اکتفا فرموده، و به قولی منظور از قرنین، حسن و حسین علیهما السلام هستند.

نظیر این روایت، فرمایش خود علی علیه السلام بعد از بیان داستان ذوالقرنین است که فرمود: «در میان شما مسلمین، فردی همچون ذوالقرنین موجود است.» گویا منظور خود آن حضرت است که بر سر مبارکش دو ضربت وارد شده، یکی روز جنگ خندق و دیگری ضربه‌ای که ابن ملجم به حضرت زد. و ذوالقرنین همان اسکندراست که بر شرق و غرب حکومت داشت. و بنا به قولی او را ذوالقرنین گویند چون در سر او چیزی شبیه به دو شاخ بود و به قول دیگر، اسکندر در خواب دید که دو طرف خورشید را گرفته، بدین جهت بود که به این لقب ملقّب گشت. - . نهایة 3 : 247 -

**[ترجمه]

أَقُول

قَدْ مَضَی فِی بَابِ جَوَامِعِ مَنَاقِبِ عَلِیٍّ علیه السلام عَنْ جَابِرٍ: عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ لِعَلِیٍّ علیه السلام إِنَّهُ لَنْ یَرِدَ عَلَیَّ الْحَوْضَ مُبْغِضٌ لَکَ وَ لَنْ یَغِیبَ عَنْهُ مُحِبٌّ لَکَ حَتَّی یَرِدَ الْحَوْضَ مَعَکَ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]در گذشته در مناقب حضرت علی علیه السلام گفتیم که جابر از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل می‌کند که به علی علیه السلام فرمود: «دشمن تو هرگز کنار حوض کوثر بر من وارد نخواهد شد، ولی دوست تو پنهان نخواهد ماند، تا اینکه با تو وارد شود.»

**[ترجمه]

«2»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ فُرَاتٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ ظُهَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ النَّهْشَلِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: عَنْ جَبْرَئِیلَ عَنْ مِیکَائِیلَ عَنْ إِسْرَافِیلَ عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّ عَلِیّاً حُجَّتِی فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ عَلَی جَمِیعِ مَنْ فِیهِنَّ مِنْ خَلْقِی لَا أَقْبَلُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْهُمْ إِلَّا بِالْإِقْرَارِ بِوَلَایَتِهِ مَعَ نُبُوَّةِ أَحْمَدَ رَسُولِی وَ هُوَ یَدِیَ الْمَبْسُوطَةُ عَلَی عِبَادِی وَ هُوَ النِّعْمَةُ الَّتِی أَنْعَمْتُ بِهَا عَلَی مَنْ أَحْبَبْتُهُ مِنْ عِبَادِی فَمَنْ أَحْبَبْتُهُ مِنْ عِبَادِی وَ تَوَلَّیْتُهُ عَرَّفْتُهُ وَلَایَتَهُ وَ مَعْرِفَتَهُ وَ مَنْ أَبْغَضْتُهُ مِنْ عِبَادِی أَبْغَضْتُهُ لِانْصِرَافِهِ عَنْ مَعْرِفَتِهِ وَ وَلَایَتِهِ فَبِعِزَّتِی حَلَفْتُ وَ بِجَلَالِی أَقْسَمْتُ أَنَّهُ لَا یَتَوَالَی عَلِیّاً عَبْدٌ مِنْ عِبَادِی إِلَّا زَحْزَحْتُهُ عَنِ النَّارِ وَ أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ وَ لَا یُبْغِضُهُ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِی وَ یَعْدِلُ عَنْ وَلَایَتِهِ إِلَّا أَبْغَضْتُهُ وَ أَدْخَلْتُهُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی صدوق: از حضرت رضا علیه السلام از پدرانش، از حضرت رسول صلی الله علیه و آله از جبرئیل، از میکائیل، از اسرافیل، از خداوند بزرگ نقل می‌کند که فرمود:

«علی علیه السلام حجّت من است در آسمان‌ها و زمین بر تمام موجودات و مخلوقات من. عمل هیچ کس از بندگانم را نپذیرم، مگر با اقرار به ولایت علی علیه السلام بعد از نبوّت و پیامبری احمد علیه السلام رسول من. علی دستِ گسترده من است بر بندگانم و نعمتی است که او را ارزانی داشته‌ام بر هر کس از بندگانم که دوستش دارم. پس هر کس از بندگانم را دوست داشتم، ولایت و شناخت علی را به او شناساندم و دشمنی من با بندگانم، به خاطر روگرداندن آنهاست از معرفت و ولایت او. به عزّتم سوگند و به جلالم قسم که هیچ کدام از بندگانم دوست علی نباشد، مگر اینکه او را از دوزخ دور داشته و روانه بهشت سازم و هیچ کس دشمن علی نباشد و از ولایتش بازنگردد، مگر اینکه او را دشمن داشته و روانه دوزخش سازم، و دوزخ بد سرانجامی است برای آنها.» - . امالی صدوق: 134 -

**[ترجمه]

بیان

قال الجوهری زحزحته عن کذا أی باعدته عنه فتزحزح أی تنحی‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]جوهری گوید «زحزحته» یعنی آن را دور ساختم و«فتزحزح»، یعنی دور شد. - . صحاح: 371 -

**[ترجمه]

«3»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ الطَّالَقَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَدَوِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی الْهَیْثَمِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ

قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَبْعَثُ أُنَاساً وُجُوهُهُمْ مِنْ نُورٍ عَلَی کَرَاسِیَّ مِنْ نُورٍ عَلَیْهِمْ ثِیَابٌ مِنْ نُورٍ فِی ظِلِّ الْعَرْشِ بِمَنْزِلَةِ الْأَنْبِیَاءِ وَ لَیْسُوا بِالْأَنْبِیَاءِ وَ بِمَنْزِلَةِ الشُّهَدَاءِ وَ لَیْسُوا بِالشُّهَدَاءِ فَقَالَ رَجُلٌ أَنَا مِنْهُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَا قَالَ آخَرُ أَنَا مِنْهُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَا قِیلَ مَنْ هُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ عَلِیٍّ علیه السلام وَ قَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی صدوق: انس بن مالک نقل می‌کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند متعال جمعی را (در روز قیامت) زنده می‌کند با چهره‌های نورانی بر فراز کرسی‌های نور با لباس‌هایی از نور در پرتو عرش همچون پیامبران، ولی از انبیا نیستند و در رتبه و مقام شهیدانند با اینکه از شهدا نباشند.» در این‌هنگام مردی از آن حضرت سؤال کرد: «یا رسول اللَّه! منهم از آن جمعیت هستم؟» فرمود خیر. دیگری نیز سؤال کرد،به او هم جواب رد داد. پرسیدند: «پس آنها کیستند؟» حضرت دست مبارک خود را روی سر حضرت علی علیه السلام گذاشته و فرمود: «این مرد و شیعیان او هستند.» - . امالی صدوق: 147 -

**[ترجمه]

بیان

الرجلان أبو بکر و عمر کما یدل علیه غیره من الأخبار.

**[ترجمه]از پاره‌ای روایات به دست می‌آید که آن دو نفری که سؤال کردند «آیا ما هم جزو آن جمعیت هستیم یا نه؟»،ابوبکر و عمر بودند.

**[ترجمه]

«4»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیه السلام قَالَ: قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَیْهِ کُنْتُ ذَاتَ یَوْمٍ جَالِساً عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِذْ أَقْبَلَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ لَهُ یَا عَلِیُّ أَ لَا أُبَشِّرُکَ قَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَذَا حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ یُخْبِرُنِی عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَدْ أَعْطَی مُحِبَّکَ وَ شِیعَتَکَ سَبْعَ خِصَالٍ الرِّفْقَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ الْأُنْسَ عِنْدَ الْوَحْشَةِ وَ النُّورَ عِنْدَ الظُّلْمَةِ وَ الْأَمْنَ عِنْدَ الْفَزَعِ وَ الْقِسْطَ عِنْدَ الْمِیزَانِ وَ الْجَوَازَ عَلَی الصِّرَاطِ وَ دُخُولَ الْجَنَّةِ قَبْلَ سَائِرِ النَّاسِ مِنَ الْأُمَمِ بِثَمَانِینَ عَاماً⁽²⁾.

**[ترجمه]امالی صدوق: ابوحمزه ثمالی از حضرت زین العابدین علیه السلام نقل می‌کند و از قول جناب سلمان فارسی رضوان اللَّه علیه گوید: روزی در محضر مقدس رسول اکرم صلی الله علیه و آله نشسته بودم.در همان موقع حضرت علی علیه السلام وارد شد. پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: «یا علی آیا تو را مژده ندهم؟» عرض کرد: «چرا ای رسول خدا!» فرمود: «این دوست من جبرئیل است، خبر می‌دهد که خداوند به دوستان و شیعیان تو هفت خصلت عنایت فرموده: مدارای دم مرگ؛ انس در هنگام وحشت؛روشنایی در تاریکی؛ آسودگی هنگام ترس دیگران؛ عدالت و دادگری در سنجش اعمال؛ گذشتن از صراط؛ ورود به بهشت هشتاد سال پیش از دیگران.» - . امالی صدوق: 202 -

**[ترجمه]

«5»

ن،⁽³⁾[عیون أخبار الرضا علیه السلام] لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ ابْنِ نَاتَانَةَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرَّیَّانِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: شِیعَةُ عَلِیٍّ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیه السلام از حضرت رسول صلی الله علیه و آله خبر می‌دهد که فرمود: «تنها شیعیان علی علیه السلام در رستاخیز پیروز و کامیابند.» - . عیون اخبار الرضا2 : 52 و امالی صدوق: 217 -

**[ترجمه]

«6»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ عِیسَی بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ الْحِیرِیِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِی الْمِقْدَامِ قَالَ قَالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام: نَزَلَتْ هَاتَانِ الْآیَتَانِ‌⁽⁵⁾فِی أَهْلِ وَلَایَتِنَا وَ أَهْلِ عَدَاوَتِنَا فَأَمَّا إِنْ

کانَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ فَرَوْحٌ وَ رَیْحانٌ یَعْنِی فِی قَبْرِهِ وَ جَنَّةُ نَعِیمٍ یَعْنِی فِی الْآخِرَةِ⁽¹⁾وَ أَمَّا إِنْ کانَ مِنَ الْمُکَذِّبِینَ الضَّالِّینَ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِیمٍ یَعْنِی فِی قَبْرِهِ وَ تَصْلِیَةُ جَحِیمٍ یَعْنِی فِی الْآخِرَةِ.

**[ترجمه]امالی صدوق: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «این دو آیه شریفه‌ - . واقعه / 88 - 89 - درباره اهل ولایت ما و نیز دشمنان ما نازل شده که می‌فرماید: «اگر از مقربان درگاه خداست در قبر در آسایش و نعمت، و در آخرت در بهشت ابدی است، و اگر از منکران و گمراهان است، نصیبش در قبر حمیم و در آخرت‌جایگاهش دوزخ است.» - .امالی صدوق: 284 -

**[ترجمه]

«7»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنْ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِی الْجَعْدِ قَالَ: سُئِلَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ ذَاکَ خَیْرُ خَلْقِ اللَّهِ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ مَا خَلَا النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَخْلُقْ خَلْقاً بَعْدَ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ أَکْرَمَ عَلَیْهِ مِنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ بَعْدَهُ قُلْتُ فَمَا تَقُولُ فِیمَنْ یُبْغِضُهُ وَ یَنْتَقِصُهُ فَقَالَ لَا یُبْغِضُهُ إِلَّا کَافِرٌ وَ لَا یَنْتَقِصُهُ إِلَّا مُنَافِقٌ قُلْتُ فَمَا تَقُولُ فِیمَنْ یَتَوَلَّاهُ وَ یَتَوَلَّی الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ بَعْدَهُ فَقَالَ إِنَّ شِیعَةَ عَلِیٍّ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ هُمُ الْفَائِزُونَ الْآمِنُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ قَالَ مَا تَرَوْنَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا خَرَجَ یَدْعُو النَّاسَ إِلَی ضَلَالَتِهِ مَنْ کَانَ أَقْرَبَ النَّاسِ مِنْهُ قَالُوا شِیعَتُهُ وَ أَنْصَارُهُ قَالَ فَلَوْ أَنَّ رَجُلًا خَرَجَ یَدْعُو النَّاسَ إِلَی هُدًی مَنْ کَانَ أَقْرَبَ النَّاسِ مِنْهُ قَالُوا شِیعَتُهُ وَ أَنْصَارُهُ قَالَ فَکَذَلِکَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام بِیَدِهِ لِوَاءُ الْحَمْدِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَقْرَبُ النَّاسِ مِنْهُ شِیعَتُهُ وَ أَنْصَارُهُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]امالی صدوق:سالم بن ابی جعد نقل می‌کند که از جابر بن عبداللَّه انصاری، در باره علی علیه السلام پرسیدند. در جواب گفت: «بهترین خلق خداست از اوّلین و آخرین، جز پیامبران و فرستادگان خداوند بزرگ بعد از انبیا، موجودی به عظمت و بزرگواری حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام و سایر پیشوایان که از نسل او هستند نیافریده است. گفتم: «چه می‌گویی درباره آنها که با او عداوت و دشمنی می‌ورزند؟» گفت: «دشمن او نخواهد بود مگر کافر و او را کوچک نشمارد مگر منافقان.» پرسیدم: «درباره دوستداران او و دوستداران امامان دیگر که از نسل او هستند و بعد از او امامت می‌کنند چه می‌گویی؟» گفت: «شیعیان علی علیه السلام و شیعیان امامان دیگر و فرزندان آن بزرگوار، همان رستگاران و آسوده‌خاطران در روز قیامت هستند.» سپس گفت: «چه می‌بینید؟ اگر مردی به پاخیزد و مردم را به سوی گمراهی بخواند، چه افرادی در نزد او مقرّبند؟» گفتند پیروان و یاران او .

گفت: «پس اگر مردی دیگر مردمان را به سوی سعادت بخواند، چه افرادی در نزد او مقرّب هستند؟» باز گفتند پیروان و یاران او. گفت: «حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام چنین است. روز قیامت پرچم حمد در دست اوست و نزدیک‌ترین افراد به او، پیروان و یاران او هستند.» - . امالی صدوق: 298 -

**[ترجمه]

«8»

فس، [تفسیر القمی]: فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ فَرِحِینَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ یَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ‌⁽³⁾

حَدَّثَنِی أَبِی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: هُمْ وَ اللَّهِ شِیعَتُنَا إِذَا دَخَلُوا الْجَنَّةَ وَ اسْتَقْبَلُوا الْکَرَامَةَ مِنَ اللَّهِ

اسْتَبْشَرُوا بِمَنْ لَمْ یَلْحَقْ بِهِمْ مِنْ إِخْوَانِهِمْ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ فِی الدُّنْیَا أَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در ذیل آیه شریفه‌ای که می‌فرماید: «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ فَرِحِینَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ یَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُون»،{هرگز گمان نکنید آنهایی که در راه خدا کشته شده‌اند مرده‌اند، بلکه زنده باشند و نزد پروردگار خویش روزی می‌خورند مسرورند به آنچه خداوند از فضل خود به آنها عطا فرموده و به آنها که هنوز به این کشته‌شدگان نپیوسته‌اند (و در دنیا به سر می‌برند) مژده می‌دهند که بیم و حزنی برای آنها نیست} - . آل عمران / 169 - 170 - ، از ابو بصیر، از حضرت صادق علیه السلام نقل می‌کند که فرمود: «به خدا قسم آنها شیعیان ما هستند؛ هنگامی که وارد بهشت شوند و بزرگواری خداوند را درباره خویش ببینند، به برادران مؤمن خود که هنوز در دنیا هستند مژده می‌دهند که ما را هراسی نیست و اندوهی نداریم.» - . تفسیر قمی: 115 -

**[ترجمه]

«9»

ل، [الخصال] عَنْ عَمَّارِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِصْمَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّبَرِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ اللَّیْثِ عَنْ سِنَانِ بْنِ فَرُّوخَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ: کُنْتُ ذَاتَ یَوْمٍ عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله إِذْ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ عَلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ أَ لَا أُبَشِّرُکَ یَا أَبَا الْحَسَنِ فَقَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ هَذَا جَبْرَئِیلُ یُخْبِرُنِی عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَالَ قَدْ أَعْطَی شِیعَتَکَ وَ مُحِبِّیکَ تِسْعَ‌⁽²⁾خِصَالٍ الرِّفْقَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ الْأُنْسَ عِنْدَ الْوَحْشَةِ وَ النُّورَ عِنْدَ الظُّلْمَةِ وَ الْأَمْنَ عِنْدَ الْفَزَعِ وَ الْقِسْطَ عِنْدَ الْمِیزَانِ وَ الْجَوَازَ عَلَی الصِّرَاطِ وَ دُخُولَ الْجَنَّةِ قَبْلَ سَائِرِ النَّاسِ وَ نُورُهُمْ یَسْعی بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ بِأَیْمانِهِمْ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]خصال: جابر بن عبداللَّه انصاری نقل می‌کند روزی در محضر مقدس حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله بودم. ناگهان حضرت رو کردند به سوی علی علیه السلام و فرمودند: «ای ابوالحسن آیا تو را مژده ندهم؟» عرضکرد: «چرا ای رسول خدا!» حضرت فرمود: «این جبرئیل است که به من خبر می‌دهد که خداوند متعال، به شیعیان و دوستان تو نه خصلت عطا فرموده: مدارای دم مرگ؛انس در هنگام وحشت؛ نور در تاریکی؛ آسودگی هنگام ترس دیگران؛ عدالت و دادگری در سنجش اعمال؛ گذشتن از صراط؛ ورود به بهشت پیش از سایر مردم، در حالی که نور آنها در پیشاپیش و سمت راست آنان می‌شتابد.» - . خصال 2 : 36 و 42 -

**[ترجمه]

بیان

روی الصدوق هذا الحدیث فی باب السبعة و ذکر فیه سبع خصال و رواه فی باب التسعة أیضا من غیر اختلاف فی المتن و السند⁽⁴⁾

إلا أنه قال فیه تسع خصال و کأنه باعتبار اختلاف نسخ المأخوذ منه و الأول مبنی علی عد دخول الجنة إلی آخره خصلة واحدة و الثانی علی عدها ثلاث خصال الأول دخول الجنة قبل سائر الناس و الثانی سعی نورهم بین أیدیهم و الثالث سعی نورهم بأیمانهم أو الأول دخول الجنة الثانی قبل سائر الناس و الثالث سعی النور و القسط عند المیزان إما بمعنی العدل فاختصاصه بالشیعة لأن غیرهم یدخلون النار بغیر حساب أو بمعنی النصیب لأن لکل منهم نصیبا من الرحمة بحسب حاله و أعماله.

**[ترجمه]مرحوم صدوق همین روایت را در خصال، در باب روایات هفتگانه ذکر فرموده و در آنجا می‌گوید: «پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله هفت خصلت را فرمودند» و در باب روایات نه‌گانه نیز ذکر کرده، بدون اختلاف در سند یا جملات روایت. گویا او هم به دو نسخه برخورد کرده که یکی هفت و دیگری نه خصلت نوشته بوده. در آن نسخه که هفت خصلت است،«ورود به بهشت قبل از مردم و شتابیدن نور در جلو و سمت راست آنها» را یکی گرفته یا اینکه «ورود به بهشت و ورود قبل از دیگران و شتاب نور» را یکی گرفته. ضمنا در روایت جمله «القسط عند المیزان» (که ما آن را به عدالت در سنجش اعمال ترجمه کردیم) وجود دارد.«قسط» در اینجا یا به معنای عدالت و دادگری است، در این صورت اختصاص عدالت در سنجش اعمال به شیعیان، به خاطر این است که غیر شیعه، بدون محاسبه وارد دوزخ می‌شوند. یا به معنای «نصیب و بهره» است، زیرا هر کدام از شیعیان در روز قیامت بر حسب حال و اعمال خویش،نصیب و بهره‌ای از رحمت خداوندمی‌برند.

**[ترجمه]

«10»

فس، [تفسیر القمی] فِی رِوَایَةِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ وَ لا یَزالُونَ مُخْتَلِفِینَ‌⁽¹⁾فِی الدِّینِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ یَعْنِی آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَتْبَاعَهُمْ یَقُولُ اللَّهُ وَ لِذلِکَ خَلَقَهُمْ یَعْنِی أَهْلَ رَحْمَةٍ لَا یَخْتَلِفُونَ فِی الدِّینِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در روایت ابوالجارود، از حضرت باقر علیه السلام در ذیل آیه قرآن که می‌فرماید: «وَ لا یَزالُونَ مُخْتَلِفِین»، {همیشه اختلاف دارند در دین، مگر آنها که خدای تو به آنان رحم فرموده} - . هود / 118 - ، امام علیه السلام فرمود: «منظور از «آنها»، آل محمّد صلی الله علیه و آله و پیروان آنها هستند.» دنباله آن خداوند می‌فرماید «و برای همین جهت آنها را آفرید.» امام فرمود که «اهل رحمت باشند و در دین اختلاف نکنند.» - . تفسیرقمی: 315 -

**[ترجمه]

«11»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ عُمَرَ بْنِ شَیْبَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فِی خَبَرٍ طَوِیلٍ قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ عَلِیٌّ علیه السلام وَ شِیعَتُهُ عَلَی کُثْبَانٍ مِنَ الْمِسْکِ الْأَذْفَرِ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ وَ یَفْزَعُ النَّاسُ وَ لَا یَفْزَعُونَ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیَةَ مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ-⁽³⁾

فَالْحَسَنَةُ وَ اللَّهِ وَلَایَةُ عَلِیٍّ علیه السلام ثُمَّ قَالَ لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: عمر بن شیبه از حضرت باقر علیه السلام در ضمن روایت طولانی نقل می‌کند که روز قیامت، حضرت رسول صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام روی یک بلندی از مشک پر بو بر منبرهایی از نور قرار می‌گیرند. مردم اندوهگین هستند، ولی آنها اندوهی ندارند؛ دیگران می‌ترسند و آنها ترس ندارند. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُون»، {کسانی که (در قیامت) نیکوکار آیند، پاداش بهتر از آن یابند و هم از هول و هراس قیامت ایمن باشند.} - . نمل/ 89 - به خدا قسم کار نیکو و حسنه‌ای که خداوند در این آیه می‌فرماید، ولایت علی علیه السلام است.» سپس این آیه را تلاوت فرمود: «لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُون» - . انبیاء / 103 - ، {هیچ گاه فزع اکبر و هنگامه بزرگ قیامت آنها را محزون نخواهد ساخت و با آنان فرشتگان رحمت ملاقات کنند (و گویند) این است آن روز (سعادت) شما که در دنیا به شما وعده می‌دادند.} - . تفسیرقمی: 434 -

**[ترجمه]

«12»

فس، [تفسیر القمی]: وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا⁽⁵⁾أَیْ صَبَرُوا وَ جَاهَدُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا أَیْ لَنُثَبِّتَنَّهُمْ وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ فِی رِوَایَةِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ هَذِهِ الْآیَةُ لآِلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ أَشْیَاعِهِمْ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: درباره تفسیر آیه 69 از سوره عنکبوت آمده است: «آنان که در راه ما به جان و مال کوشش کرده‌اند، یعنی صبر کرده‌اند و همراه پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ شرکت کرده‌اند، محقّقا آنها را به راه خویش هدایت می‌کنیم، یعنی در راه حق پایدارشان می‌سازیم و همیشه خدا با نیکوکاران است. ابوالجارود از حضرت باقر نقل می‌کند که این آیه، در مورد خاندان رسالت و پیروان آنهاست.» - . تفسیرقمی: 498 -

**[ترجمه]

«13»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: لِیَهْنِکُمُ الِاسْمُ قُلْتُ مَا هُوَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ‌⁽⁷⁾وَ قَوْلُهُ فَاسْتَغاثَهُ الَّذِی

مِنْ شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ‌⁽¹⁾فَلْیَهْنِکُمُ الِاسْمُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: ابو بصیر گزارش می‌کند که حضرت باقر علیه السلام فرمود: «گوارایتان باد آن نام.» ابو بصیر گفت: «قربانت شوم! کدام نام؟» حضرت این آیه را خواند: « وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیم»، {از شیعیان او همانا ابراهیم است} - . صافات / 83 - و آیه دیگر که می‌فرماید: «فَاسْتَغاثَهُ الَّذِی مِنْ شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّه»، {او را به کمک خویش طلبید کسی که از شیعیان او بود تا بر دشمن او پیروز گردد} - . قصص / 15 - ،پس مبارک باد بر شما این نام!» - . تفسیرقمی: 557 -

**[ترجمه]

بیان

فی المصباح هنوء الشی‌ء بالضم مع الهمز هناءه بالفتح و المد تیسر من غیر مشقة و لا عناء فهو هنی‌ء و یجوز الإبدال و الإدغام و هنأنی الولد یهنؤنی مهموز من بابی نفع و ضرب أی سرنی و تقول العرب فی الدعاء لیهنئک الولد بهمزة ساکنة و بإبدالها یاء و حذفها عامی و معناه سرک و هنأنی الطعام یهنئنی ساغ و لذ و أکلته هنیئا مریئا أی بلا مشقة انتهی.

و أقول لو کان الخبر مضبوطا بهذا الوجه یدل علی أن الحذف لیس بعامی و حاصل الخبر أن لفظ الشیعة الذی یطلق علی أتباع الأئمة علیهم السلام لقب شریف وصف الله النبیین و أتباع الأنبیاء الماضین به فسروا به و لا تبالوا بتشنیع المخالفین بذلک علیکم.

**[ترجمه]در مصباح گوید «هنؤ» بضمّ نون با همزه مصدر آن «هناءه» به فتح نون و مدّ، یعنی بدون زحمت به دست آمد، و همزه آن به یاء تبدیل می‌شود و گاهی در مثل «هنی‌ء»، دو یاء در یک دیگر ادغام می‌شود و همه مشتقات آن به معنی سرور و شادمانی است.

**[ترجمه]

«14»

فس، [تفسیر القمی]: وَ إِنَّ لِلطَّاغِینَ لَشَرَّ مَآبٍ‌⁽³⁾

ص: 55 و ما بعدها ذیلها.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در تفسیر آیه 55 به بعد از سوره ص که می‌فرماید: «و اهل کفر و طغیان را بدترین منزلگاه است»می‌گوید: منظور از «اهل کفر»، ابوبکر و عمر و بنی امیّه هستند و قرآن بعد از بیان حال و وضع آنها در قیامت، حال دشمنان دیگر و غصب‌کنندگان حقوق خاندان پیامبر را بیان می‌فرماید: «و از این نوع عذاب‌های گوناگون دیگر، این گروهی هستند که با شما (رؤسای کفر و ضلالت) به دوزخ درآمدند»، منظور از این دسته بنی سباع هستند و بنی امیّه درباره آنها می‌گویند: «بدا به حال اینان که در آتش فروزان شدند»، ولی آن دیگران در جواب بنی امیّه می‌گویند: «بلکه بدا بر احوال خود شما، زیرا شما پیشقدم ما به دوزخ شدید و ستمگری به خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله را شما شروع کردید و دوزخ بسیار آرامگاه بدی است.» سپس بنی امیّه می‌گویند: «پروردگارا! چه‌کسی برای ما این (عذاب) را پیش فرستاد؟ تو در آتش عذابش را چندین برابر بیفزا.» منظورشان آن دو نفر اول، یعنی ابوبکر و عمر است. سپس دشمنان آل محمّد صلی الله علیه و آله در دوزخ چنین می‌گویند: «چه شده که ما مردان مؤمن را که (به جرم ایمان به خدا ) از افراد پست و اشرار می‌شمردیم، (در دوزخ) نمی‌بینیم» و منظور از آن افراد، شیعیان حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است که: «ما آنها را (در دنیا) مسخره و استهزا می‌کردیم. (آیا آنها اهل دوزخ نیستند) یا هستند و چشمان (ما) بر آنها نمی‌افتد.» سپس می‌فرماید: «(ای اهل ایمان! بدانید) این منازعه اهل آتش و دوزخ محقق و حتمی است.» و این فرمایش از حضرت صادق علیه السلام است که فرمود: «به خدا قسم شما در بهشت شادمانید، ولی در دوزخ شما را می‌جویند.» - .تفسیرقمی: 571 -

**[ترجمه]

بیان

آخر من شکله قال المفسرون أی یذوق أو عذاب آخر و علی

تأویله علیه السلام و یدخل فوج آخر مثل الفوج الأول فی الشقاوة أَزْواجٌ أی أجناس متشابهة هذا فَوْجٌ هو حکایة ما یقال للطاغین الأولین و بنو السباع کنایة عن بنی العباس لا مَرْحَباً بِهِمْ دعاء من المتبوعین علی أتباعهم فیقول بنو فلان أی بنو العباس لبنی أمیة بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِکُمْ أی بل أنتم أحق بهذا القول لضلالکم و إضلالکم أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ أی العذاب أو الصلی لَنا بإغوائنا فَبِئْسَ الْقَرارُ جهنم عَذاباً ضِعْفاً أی مضاعفا و الأولان أبو بکر و عمر أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا قیل إنه إنکار علی أنفسهم و تأنیب لها فی الاستسخار منهم أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ قیل معادلة لقوله ما لَنا کأنهم قالوا لیسوا هنا أم زاغت عنهم أبصارنا فلا نراهم أو ل أَتَّخَذْناهُمْ بمعنی أی الأمرین فعلنا بهم الاستسخار منهم أم تحقیرهم فإن زیغ الأبصار کنایة عنه علی معنی إنکارهما علی أنفسهم تُحْبَرُونَ علی بناء المجهول أی تسرون أو تتنعمون.

**[ترجمه]مفسّران گویند عبارت «آخَرُ مِنْ شَکْلِهِ» یعنی می‌چشد، یا عذاب دیگری و بر حسب تأویل و تفسیر امام علیه السلام یعنی دسته دیگری مثل دسته اوّل به بدبختی درآیند. «أَزْواجٌ» یعنی جنس‌هایی مانند هم. «هذا فَوْجٌ» بازگو کردن سخنی است که به طغیانگران پیشین گفته می‌شود. «و بنو سباع» کنایه از بنی عباس است.

«لا مَرْحَباً بِهِمْ»: نفرینی است که جلو رفته‌ها در حق دنباله‌روها کنند، و آنگاه بنی عباس به بنی امیّه گویند «بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِکُمْ»، یعنی بلکه شما به این گفتار و نفرین سزاوارترید به خاطر گمراهی‌تان و نیز گمراه ساختن.

«أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ»: یعنی عذاب را، یا اتّصال به ما را، یا منحرف ساختن ما. «فَبِئْسَ الْقَرارُ» دوزخ، «عَذاباً ضِعْفاً» یعنی دو برابر و مقصود از دو نفر اوّل،ابوبکر و عمر است.

«أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا»:به قولی این جمله انکار بر خودشان و بر استهزای شیعیان به جای استهزای خود آنهاست. «أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ»به قولی در برابر «ما لَنا» است، گویا می‌گویند آن افراد اینجا نیستند یا چشم ما به آنها نمی‌افتد و آنان را نمی‌بینیم. «أَتَّخَذْناهُمْ» یعنی کدام یک از دو کار را درباره آنها انجام دادیم، چه استهزا کردیم یا تکفیر کردیم. «تُحْبَرُونَ» به صیغه مجهول‌یعنی شادمان و متنعّمند.

**[ترجمه]

«15»

فس، [تفسیر القمی]: یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ الْآیَةَ قَالَ نَزَلَتْ فِی شِیعَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام خَاصَّةً.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: لَا یُعْذِرُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَحَداً یَقُولُ یَا رَبِّ لَمْ أَعْلَمْ أَنَّ وُلْدَ فَاطِمَةَ هُمُ الْوُلَاةُ عَلَی النَّاسِ کَافَّةً وَ فِی شِیعَةِ وُلْدِ فَاطِمَةَ أَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الْآیَةَ⁽¹⁾

خَاصَّةً یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در تفسیر آیه‌ای که می‌فرماید: «یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیم»، {(ای رسول رحمت) به آن بندگانم که (به عصیان) اسراف بر نفس خود کردند، بگو از رحمت (نامنتهای) خدا ناامید مباشید، البتّه خدا همه گناهان را (چون توبه کنید) خواهد بخشید که او خدایی بسیار آمرزنده و مهربان است} - . زمر / 53 - ، می‌گوید گویا این آیه تنها درباره پیروان امیرالمؤمنین علیه السلام نازل شده و روایتی را از حضرت باقر علیه السلام نقل می‌کند که: «خداوند در روز قیامت، عذر کسی را که بگوید من نمی‌دانستم که فرزندان فاطمه علیها السلام همان فرمانروایان بر تمام مردم هستند نمی‌پذیرد، با اینکه مخصوصا این آیه درباره پیروان فرزندان حضرت فاطمه علیها السلام نازل شده.» سپس همان آیه بالا را قرائت فرمود. - . تفسیرقمی: 578 -

**[ترجمه]

«16»

ب، [قرب الإسناد] عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: عَنْ یَمِینِ اللَّهِ وَ کِلْتَا یَدَیْهِ یَمِینٌ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ قَوْمٌ عَلَی وُجُوهِهِمْ نُورٌ لِبَاسُهُمْ مِنْ نُورٍ عَلَی کَرَاسِیَّ مِنْ نُورٍ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَؤُلَاءِ فَقَالَ لَهُ شِیعَتُنَا وَ أَنْتَ إِمَامُهُمْ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: حضرت صادق علیه السلام گزارش می‌کند که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «از سمت راست خدا که هر دو سمت او راست است (یعنی خدا سمت چپ ندارد) از جانب راست عرش، مردمی باشند با صورت‌های نورانی و لباس‌هایی از نور بر فراز تخت‌هایی از نور.» علی علیه السلام سؤال کرد: «اینها چه کسانی هستند؟» فرمود: «شیعیان ما هستند و تو رهبر آنانی.» - . قرب الاسناد: 29 -

**[ترجمه]

بیان

قوله علیه السلام عن یمین العرش بدل عن قوله عن یمین الله و هو خبر قوم و سمی هذا الجانب یمینا لأنه محل رحمة الله و موقف أهل الیمین و البرکة و لما کان الشمال فی الإنسان أنقص أزال توهم ذلک بقوله و کلتا یدیه یمین أی لیس فیه نقص بوجه و کما أن رحمته علی الکمال غضبه أیضا فی غایة الشدة أو لما کان الشمال منسوبة إلی الشر بین أنه لیس فیه جهة شر و لا یصدر منه شر بل کلما یصدر منه خیر کما یشیر إلیه قوله علیه السلام و الخیر فی یدیک.

قال فی النهایة فیه الحجر الأسود یمین الله فی الأرض هذا کلام تمثیل و تخییل و أصله أن الملک إذا صافح رجلا قبل الرجل یده فکأن الحجر الأسود بمنزلة الیمین للملک حیث یستلم و یلثم و منه الحدیث الآخر و کلتا یدیه یمین أی إن یدیه تبارک و تعالی بصفة الکمال لا نقص فی واحدة منهما لأن الشمال ینقص عن الیمین و کلما جاء فی القرآن و الحدیث من إضافة الید و الأیدی و الیمین و غیر ذلک من أسماء الجوارح إلی الله تعالی فإنما هو علی سبیل المجاز و الاستعارة و الله تعالی منزه عن التجسیم و التشبیه.

**[ترجمه]سمت راست عرش را «راست» گویند، چون محل رحمت خدا و پایگاه اصحاب یمین و راستان است و چون دست چپ و سمت چپ در انسان رتبه‌اش کمتر و درجه‌اش پایین تر از دست راست و سمت راست است، فرمود هر دو دست خدا راست است تا کسی گمان نکند نقضی در خدا هست. همچنان که رحمت خدا در نهایت کمال است، غضب او نیز در نهایت شدّت است، (چون سمت راست خدا، کنایه از رحمت و سمت چپ، کنایه از غضب است و هر دو در نهایت کمال است). یا اینکه چون‌سمت چپ را به شرّ نسبت می‌دهندبدین وسیله حضرت می‌خواهد بفهماند که در خداوند شرّ وجود ندارد و هر چه از او صادر می‌شود، خیر است. چنانچه در روایتی می‌فرماید: «خیر در هر دو دست تو است.» صاحب نهایه گوید: (در روایت فرموده‌اند:) «حجرالاسود دست راست خداست در زمین» و این مثل است، چون اگر انسان با شخص بزرگی دست بدهد، دست او را از روی احترام می‌بوسد. از آن جهت گویا حجرالاسود دست راست خدا است، زیرا او را می‌بوسند و لمس می‌کنند.بنابراین معنی اینکه هر دو دست خدا راست است،این است که نقصی در او نیست و هر دو دست مبارکش در نهایت کمال است. ضمنا در قرآن و روایات هر کجا از دست خدا یا سایر اعضا و جوارح او نام برده شده، از باب مجازگویی و استعاره است، والا خداوند متعال منزّه است از اینکه جسم باشد و اعضاء و جوارحی برای حضرتش باشد.

**[ترجمه]

«17»

ب، [قرب الإسناد] عَنِ ابْنِ طَرِیفٍ عَنِ ابْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهم السلام قَالَ: یَخْرُجُ أَهْلُ وَلَایَتِنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ قُبُورِهِمْ مُشْرِقَةً وُجُوهُهُمْ مَسْتُورَةً عَوْرَاتُهُمْ آمِنَةً رَوْعَاتُهُمْ قَدْ فُرِّجَتْ عَنْهُمُ الشَّدَائِدُ وَ سُهِّلَتْ لَهُمُ الْمَوَارِدُ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ وَ قَدْ أُعْطُوا الْأَمْنَ وَ الْإِیمَانَ وَ انْقَطَعَتْ عَنْهُمُ الْأَحْزَانُ حَتَّی یُحْمَلُوا عَلَی نُوقٍ بِیضٍ لَهَا أَجْنِحَةٌ عَلَیْهِمْ نِعَالٌ مِنْ ذَهَبٍ شُرُکُهَا النُّورُ حَتَّی یَقْعُدُونَ فِی ظِلِّ عَرْشِ الرَّحْمَنِ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ مَائِدَةٌ یَأْکُلُونَ عَلَیْهَا حَتَّی یَفْرُغَ النَّاسُ مِنَ الْحِسَابِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: حضرت علی علیه السلام فرمود: «وابستگان به ما و خاندان ما، در رستاخیز از قبرهای خویش بیرون آیند در حالی که صورت‌هایشان نورانی و عورت‌های آنها پوشیده است، بدون وحشت و هراس، سختی‌های آنها رفته و کارهایشان سهل و آسان گشته. دیگران می‌ترسند، ولی آنها نه؛دیگران اندوهگین باشند و آنها نه؛ آرامش و ایمان به آنان عنایت شده و هر اندوهی از آنان دور است، تا آنجا که بر شترهای سفید بالدار سوارند، کفش‌های زرّین که بندش از نور است بر پا دارند، (می‌آیند) تا وقتی در پرتو عرش خدای رحمان بر منبرهایی از نور بنشینند، جلوی روی آنها خوانی گسترده است از آن غذاها می‌خورند، تا سایر مردم از حساب خود فارغ شوند. - . قرب الاسناد: 49 -

**[ترجمه]

بیان

الشرک ککتب جمع شراک ککتاب و هو سیر النعل.

**[ترجمه]«شرک» بر وزن «کتب»، جمع «شراک» بر وزن «کتاب»، به معنی بند کفش است.

**[ترجمه]

«18»

ب، [قرب الإسناد] بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَبْعَثُ اللَّهُ عِبَاداً یَوْمَ الْقِیَامَةِ تَهَلَّلَ وُجُوهُهُمْ نُوراً عَلَیْهِمْ ثِیَابٌ مِنْ

نُورٍ فَوْقَ مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ بِأَیْدِیهِمْ قُضْبَانٌ مِنْ نُورٍ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ عَنْ یَسَارِهِ بِمَنْزِلَةِ الْأَنْبِیَاءِ وَ لَیْسُوا بِأَنْبِیَاءَ وَ بِمَنْزِلَةِ الشُّهَدَاءِ وَ لَیْسُوا بِشُهَدَاءَ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا مِنْهُمْ فَقَالَ لَا فَقَامَ آخَرُ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا مِنْهُمْ فَقَالَ لَا فَقَالَ مَنْ هُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَی مَنْکِبِ عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: حضرت صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش، از جدش علیه السلام نقل می‌فرماید که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند روز قیامت برخی بندگانش را از خاک برانگیزد، در حالی که صورت‌های آنها از نور می‌درخشد و لباس‌هایی از نور دارند، بر فراز منبرهایی از نور قرار دارند و در دست آنها عصایی از نور است، از دو طرف عرش حرکت می‌کنند، در رتبه پیامبران، ولی پیامبر نیستند و در مقام شهیدان، ولی شهید نیستند.» مردی به پا خاسته عرضکرد: «ای رسول خدا! آیا من از آنها هستم؟» فرمود نه. دیگری برخاسته سؤال کرد، باز فرمود نه. پرسیدند: «پس آنها چه کسانی هستند؟» حضرت دست مبارک خویش را بر شانه علی علیه السلام گذاشت و فرمود: «این مرد و شیعیان او هستند. - . قرب الاسناد: 49 -

**[ترجمه]

«19»

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهم السلام قَالَ: إِذَا حُمِلَ أَهْلُ وَلَایَتِنَا عَلَی الصِّرَاطِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ نَادَی مُنَادٍ یَا نَارُ اخْمُدِی فَتَقُولُ النَّارُ عَجِّلُوا جُوزُونِی فَقَدْ أَطْفَأَ نُورُکُمْ لَهَبِی‌⁽²⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: حضرت صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش، از جدش حضرت علی علیه السلام نقل می‌فرماید که فرمود: «روز قیامت، آن هنگام که وابستگان و اهل ولایت ما بر روی صراط قرار گیرند، صدایی بلند می‌شود و به آتش می‌گوید: «ای آتش، خاموش شو!» و دوزخ رو می‌کند به دوستان و شیعیان ما و می‌گوید: «عجله کنید از من بگذرید که نور شما، زبانه و شعله مرا خاموش کرد.» - . قرب الاسناد: 49 -

**[ترجمه]

«20»

ل، [الخصال] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: الْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً مِنَ الْکَعْبَةِ⁽³⁾.

**[ترجمه]خصال: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «مؤمن احترامش از کعبه (بیشتر و) بزرگ‌تر است.» - . خصال 1 : 16 -

**[ترجمه]

«21»

ل، [الخصال] عَنِ ابْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْطَی الْمُؤْمِنَ ثَلَاثَ خِصَالٍ الْعِزَّ فِی الدُّنْیَا وَ الدِّینِ وَ الْفَلْجَ فِی الْآخِرَةِ وَ الْمَهَابَةَ فِی صُدُورِ الْعَالَمِینَ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]خصال: حضرت باقر فرمود: «خداوند بزرگ سه خصلت به مؤمن عنایت فرموده: عزّت در دین و دنیا؛ رستگاری در آخرت؛ و هیبت و عظمت در دل مردم.» - . خصال 1 : 68 -

**[ترجمه]

بیان

الفلج فی أکثر النسخ بالجیم و فی بعضها بالحاء المهملة و فی القاموس الفلج الظفر و الفوز کالإفلاج و الاسم بالضم و قال الفلح محرکة و الفلاح الفوز و النجاة و البقاء فی الخیر.

**[ترجمه]«الفلج» در بیشتر نسخه‌ها با جیم است و در پاره‌ای با حاء، و در قاموس گوید: «فلج» پیروزی و رستگاری است، همچون «افلاج»، و اسم مصدرش بضمّ فاء است‌و گوید: «فلح» به حرکت لام و، فلاح پیروزی و نجات و بقای در خوبی است.

**[ترجمه]

«22»

ل، [الخصال] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْطَی الْمُؤْمِنَ ثَلَاثَ خِصَالٍ الْعِزَّةَ فِی الدُّنْیَا وَ الْفَلْجَ فِی الْآخِرَةِ وَ الْمَهَابَةَ فِی صُدُورِ

الظَّالِمِینَ ثُمَّ قَرَأَ وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ قَرَأَ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ‌⁽¹⁾إِلَی قَوْلِهِ هُمْ فِیها خالِدُونَ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]خصال: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «خداوند بزرگ سه خصلت به مؤمن عنایت فرموده: عزّت در دنیا؛ رستگاری در آخرت؛ و هیبت و بزرگی در دل‌های ستمگران.» سپس این آیه را تلاوت فرمود: « وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ قَرَأَ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُون»،{عزّت فقط برای خدا و رسول او و برای مؤمنین است} - . منافقین / 8 - و آیات اول سوره مؤمنون را که فرمود «مؤمنان رستگار شدند ...» تا آنجا که فرمود: «هم آنها در بهشت ابدی خواهند بود»، قرائت کرد. - . خصال 1 : 72 -

**[ترجمه]

«23»

ل، [الخصال] عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْقَزْوِینِیُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَیْدَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَسَنِ بْنِ حُسَیْنٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیهم السلام قَالَ: شَکَوْتُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله حَسَدَ مَنْ یَحْسُدُنِی فَقَالَ یَا عَلِیُّ أَ مَا تَرْضَی أَنْ تَکُونَ أَوَّلَ أَرْبَعَةٍ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ أَنَا وَ أَنْتَ وَ ذَرَارِیُّنَا خَلْفَ ظُهُورِنَا وَ شِیعَتُنَا عَنْ أَیْمَانِنَا وَ شَمَائِلِنَا⁽³⁾.

**[ترجمه]خصال: زید بن علی علیه السلام ، از پدرانش علیه السلام گزارش کرد که حضرت علی علیه السلام فرمود: نزد پیامبر صلی الله علیه و آله از افرادی که بر من حسادت می‌ورزند شکایت کردم. حضرت فرمود: «یا علی! آیا خشنود نباشی از اینکه اولین نفر از چهار نفر (و دسته‌ای) که داخل بهشت می‌شوند تو باشی، و آن چهار عبارتند از من و تو و فرزندان ما پشت سر ما و شیعیان ما از سمت راست و چپ ما.» - . همان: 121 -

**[ترجمه]

بیان

یمکن أن یکون أحد الأربعة الرسول صلی الله علیه و آله و الثانی علیا علیه السلام و الثالث الذراری و الرابع الشیعة و کون علی علیه السلام أولهم لأنه علیه السلام صاحب الرایة و هو مقدم فی الدخول کما مر و یحتمل أن یکون المراد بالذراری الحسنان علیهما السلام تتمة الأربعة و الظاهر أنه سقط شی‌ء من الخبر کما یدل علیه ما سیأتی من خبر الإرشاد⁽⁴⁾.

**[ترجمه]ممکن است منظور از «چهار نفر»، اوّل حضرت رسول صلی الله علیه و آله دوّم حضرت علی علیه السلام سوّم فرزندان آنها و چهارم شیعیان باشند، و پیشقدم بودن علی علیه السلام در ورود به بهشت، به خاطر این است که آن حضرت پرچمدار است، بنابراین باید جلوتر از همه وارد شود. و ممکن است منظور از فرزندان حسنین علیه السلام باشند و در این صورت این دو با آن دو بزرگوار چهار نفر می‌شوند و ظاهر مطلب آن است که از متن این روایت چیزی افتاده است، چنانچه روایتی که بعد از ارشاد نقل می‌شود، گواهی می‌دهد. - . روایت 67 از همین باب -

**[ترجمه]

«24»

ل، [الخصال] ابْنُ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیهم السلام قَالَ: الْمُؤْمِنُ یَتَقَلَّبُ فِی خَمْسَةٍ مِنَ النُّورِ مَدْخَلُهُ نُورٌ وَ مَخْرَجُهُ نُورٌ وَ عِلْمُهُ نُورٌ وَ کَلَامُهُ نُورٌ وَ مَنْظَرُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَی النُّورِ⁽⁵⁾.

ل، [الخصال] فِی الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: شِیعَتُنَا بِمَنْزِلَةِ النَّحْلِ لَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِی أَجْوَافِهَا لَأَکَلُوهَا⁽⁶⁾

وَ قَالَ علیه السلام لِمُحِبِّینَا أَفْوَاجٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ لِمُبْغِضِینَا أَفْوَاجٌ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ‌⁽¹⁾

وَ قَالَ علیه السلام إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لَیَنْظُرُونَ إِلَی مَنَازِلِ شِیعَتِنَا کَمَا یَنْظُرُ الْإِنْسَانُ إِلَی الْکَوَاکِبِ فِی السَّمَاءِ⁽²⁾

وَ قَالَ علیه السلام سِرَاجُ الْمُؤْمِنِ مَعْرِفَةُ حَقِّنَا⁽³⁾

وَ قَالَ علیه السلام إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی اطَّلَعَ إِلَی الْأَرْضِ فَاخْتَارَنَا وَ اخْتَارَ لَنَا شِیعَةً یَنْصُرُونَنَا وَ یَفْرَحُونَ بِفَرَحِنَا وَ یَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا وَ یَبْذُلُونَ أَمْوَالَهُمْ وَ أَنْفُسَهُمْ فِینَا أُولَئِکَ مِنَّا وَ إِلَیْنَا⁽⁴⁾.

**[ترجمه]خصال: حضرت صادق علیه السلام از پدرش، از پدرانش علیه السلام روایت می‌فرماید که حضرت علی علیه السلام فرمود: «مؤمن در پنج نور دور می‌زند (و غوطه‌ورست)؛ ورودش نور، خروجش نور، دانش او نور، سخنش نور و دیدگاهش در قیامت به سوی نور است.» - . خصال 1 : 133 -

در خصال، در حدیث چهار صد گانه آمده است که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «شیعیان ما همچون زنبور عسل هستند، اگر مردم بدانند درون آنها چیست، حتما آنان را می‌خورند.» - . خصال 2 : 163 تا 169 -

و نیز فرمود: «برای دوستان ما فوج‌هایی از رحمت خدا و برای دشمنان ما فوج‌هایی از غضب خداوند است.» - . همان -

و فرمود: «اهل بهشت به خانه‌های شیعیان ما نگاه می‌کنند، آن طوری که انسان در دنیا به ستارگان آسمان چشم می‌افکند.» - . همان -

و فرمود: «چراغ (فرا راه سعادت) مؤمن، شناخت حق ماست.» - . همان -

و فرمود: «خداوند بزرگ نگاهی به زمین فرمود و ما را از بین همه مردم برانگیخت و برای ما پیروانی برگزید که ما را یاری می‌کنند، در شادی ما شاد و در اندوه ما اندوهگین می‌شوند و جان و مال خویش را در راه ما نثار می‌کنند. آنها از ما هستند و (در مسیر سعادت خویش) به سوی ما گام برمی‌دارند.» - . همان -

**[ترجمه]

«25»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] عَنِ الْمُفَسِّرِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهم السلام قَالَ: کَانَ قَوْمٌ مِنْ خَوَاصِّ الصَّادِقِ علیه السلام جُلُوساً بِحَضْرَتِهِ فِی لَیْلَةٍ مُقْمِرَةٍ مُصْحِیَةٍ فَقَالُوا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا أَحْسَنَ أَدِیمَ هَذِهِ السَّمَاءِ وَ أَنْوَرَ هَذِهِ النُّجُومَ وَ الْکَوَاکِبَ فَقَالَ الصَّادِقُ علیه السلام إِنَّکُمْ لَتَقُولُونَ هَذَا وَ إِنَّ الْمُدَبِّرَاتِ الْأَرْبَعَةَ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ إِسْرَافِیلَ وَ مَلَکَ الْمَوْتِ علیهم السلام یَنْظُرُونَ إِلَی الْأَرْضِ فَیَرَوْنَکُمْ وَ إِخْوَانَکُمْ فِی أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَ نُورُکُمْ إِلَی السَّمَاوَاتِ وَ إِلَیْهِمْ أَحْسَنُ مِنْ نُورِ هَذِهِ الْکَوَاکِبِ وَ إِنَّهُمْ لَیَقُولُونَ کَمَا تَقُولُونَ مَا أَحْسَنَ أَنْوَارَ هَؤُلَاءِ الْمُؤْمِنِینَ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت عسکری علیه السلام از پدرانش، از حضرت موسی بن جعفر علیه السلام روایت می‌کند که فرمود: جمعی از دوستان و نزدیکان حضرت صادق علیه السلام در محضرش نشسته بودند. شبی با هوایی صاف و مهتابی بود. حاضران نگاهی به آسمان انداختند و عرضکردند: «ای فرزند پیامبر! چقدر این صفحه آسمان زیباست و چقدر این اختران درخشنده و پرنورند!» حضرت فرمود: «شما چنین می‌گویید، ولی چهار فرشته‌ای که مدبّر اوضاع هستند، یعنی جبرئیل، میکائیل، اسرافیل و فرشته مرگ، به زمین نگاه می‌کنند و شما و برادران شما را در نقاط مختلف زمین می‌بینند، در حالی که نوری که از شما به سوی آسمان و به سوی آن فرشتگان کشیده شده، زیباتر است از نور این اختران و آنها نیز همچون شما می‌گویند: «چقدر زیباست نور این مؤمنین!» - . عیون اخبارالرضا 2 : 2 -

**[ترجمه]

بیان

المقمرة لیلة فیها القمر و المصحیة علی بناء الإفعال من قولهم أصحت السماء إذا ذهب غیمها و الملائکة الأربعة مدبرات لأنها تدبر أمور العالم بإذنه تعالی کما قال سبحانه فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً⁽⁶⁾.

**[ترجمه]«المقمره» یعنی شب مهتاب و «المصحیه» از باب افعال، یعنی «بدون ابر» و آن چهار فرشته مدبّرانند، زیرا امور جهان را به اذن پروردگار تدبیر می‌کنند، چنانچه می‌فرماید: « فَالْمُدَبِّراتِ أَمْرا»، {قسم به فرشتگانی که به فرمان حق، به تدبیر نظام خلق می‌کوشند.) - . نازعات / 5 -

**[ترجمه]

«26»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ الْمُؤْمِنَ یُعْرَفُ فِی السَّمَاءِ کَمَا یَعْرِفُ الرَّجُلُ أَهْلَهُ وَ وُلْدَهُ وَ

إِنَّهُ لَأَکْرَمُ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ مَلَکٍ مُقَرَّبٍ‌⁽¹⁾.

صح، [صحیفة الرضا علیه السلام] عنه علیه السلام: مثله‌⁽²⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش گزارش فرماید که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «مؤمن در آسمان آشنایی دارد، آنچنان که مرد، زن و فرزند خود را می‌شناسد و راستی که او نزد خداوند از فرشته مقرّب گرامی‌تر است.» - . عیون اخبار الرضا 2 : 33 و صحیفة الرضا : 8 - در صحیفه الرضا علیه السلام مشابه این روایت آمده است.

**[ترجمه]

«27»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِهَذِهِ الْأَسَانِیدِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَتَانِی جَبْرَئِیلُ عَنْ رَبِّی تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ هُوَ یَقُولُ رَبِّی یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ یَا مُحَمَّدُ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ وَ یُؤْمِنُونَ بِکَ وَ بِأَهْلِ بَیْتِکَ بِالْجَنَّةِ فَلَهُمْ عِنْدِی جَزَاءً الْحُسْنَی وَ سَیَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ⁽³⁾.

صح، [صحیفة الرضا علیه السلام] عنه علیه السلام: مثله‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام می‌فرماید: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: جبرئیل از طرف خدا به سوی من آمد و گفت: «خداوند به تو درود می‌فرستد و می‌گوید ای محمّد! مژده بده به مردم با ایمانی که خوش‌رفتارند و تو و اهل بیت تو راباور دارند به بهشت، آنان نزد من پاداش بهتری دارند و بهمین زودی به بهشت می‌روند.» - . همان - در صحیفه الرضا مشابه این روایت آمده است.

**[ترجمه]

«28»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِالْأَسَانِیدِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ مِنْ کَرَامَةِ الْمُؤْمِنِ عَلَی اللَّهِ أَنَّهُ لَمْ یَجْعَلْ لِأَجَلِهِ وَقْتاً حَتَّی یَهُمَّ بِبَائِقَةٍ فَإِذَا هَمَّ بِبَائِقَةٍ قَبَضَهُ إِلَیْهِ.

قَالَ وَ قَالَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیه السلام: تَجَنَّبُوا الْبَوَائِقَ یُمَدَّ لَکُمْ فِی الْأَعْمَارِ⁽⁵⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! از عنایات خداوند نسبت به مؤمن این است که برای اجل و مرگ او وقت معیّنی قرار نداده تا وقتی تصمیم به کار خلاف و عمل زشتی بگیرد، همین که مؤمن تصمیم گرفت عمل خلافی را انجام دهد، خدا او را به سوی خود می‌برد.» حضرت صادق علیه السلام فرمود: «از اعمال زشت و کارهای خلاف دوری کنید تا عمرتان دراز شود.» - . عیون اخبار الرضا 2 : 36 -

**[ترجمه]

«29»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِإِسْنَادِ التَّمِیمِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: أَنَا وَ هَذَا یَعْنِی عَلِیّاً کَهَاتَیْنِ وَ ضَمَّ بَیْنَ إِصْبَعَیْهِ وَ شِیعَتُنَا مَعَنَا وَ مَنْ أَعَانَ مَظْلُوماً کَذَلِکَ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدران بزرگوارش نقل می‌فرماید که حضرت رسول‌فرمود: «من و این (یعنی علی علیه السلام )مثل این دو هستیم (و دو انگشت مبارک خویش را بهم چسباندند) یعنی متّصل به هم هستیم و بین ما فاصله‌ای نیست و شیعیان ما با ما هستند و هر کس ستمدیده‌ای را کمک کند نیز چنین است.» - . عیون اخبار الرضا 2 : 58 -

**[ترجمه]

«30»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: تُوضَعُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنَابِرُ حَوْلَ الْعَرْشِ لِشِیعَتِی وَ شِیعَةِ أَهْلِ بَیْتِی الْمُخْلِصِینَ فِی وَلَایَتِنَا وَ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ هَلُمَّ یَا عِبَادِی إِلَیَّ لِأَنْشُرَ عَلَیْکُمْ کَرَامَتِی فَقَدْ أُوذِیتُمْ فِی الدُّنْیَا⁽⁷⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: و نیز از حضرت رسول صلی الله علیه و آله نقل می‌فرماید: «روز قیامت، کرسی‌هایی از نور در گرد عرش قرار داده می‌شود برای شیعیان من و شیعیان خاندانم که در ولایت ما خالصند و خداوند بزرگ می‌فرماید ای بندگان من! بیایید تا کرامت و بزرگواری خویش را بر شما بگسترانم، البتّه شما در دنیا اذیت و آزار دیدید.» - . همان: 60 -

**[ترجمه]

«31»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله: تَرِدُ شِیعَتُکَ

یَوْمَ الْقِیَامَةِ رِوَاءً غَیْرَ عِطَاشٍ وَ یَرِدُ عَدُوُّکَ عِطَاشاً یَسْتَسْقُونَ فَلَا یُسْقَوْنَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: و نیز از حضرت علی علیه السلام نقل می‌فرماید که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! شیعیان تو در روز قیامت می‌آیند، در حالی که سیرابند و تشنگی ندارند، امّا دشمنان تو می‌آیند در حالی که تشنه هستند و آب میطلبند، اما کسی به آنها آب نمی‌دهد.» - . همان -

**[ترجمه]

«32»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ حَیْدَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ السَّمَرْقَنْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْکَشِّیِّ عَنِ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: یَا ابْنَ یَزِیدَ أَنْتَ وَ اللَّهِ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ قَالَ إِی وَ اللَّهِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ قُلْتُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ إِی وَ اللَّهِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَا عُمَرُ أَ مَا تَقْرَأُ کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ‌⁽²⁾أَ وَ مَا تَقْرَأُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ اسْمُهُ فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیمٌ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: عمر بن یزید روایت کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: « ای پسر یزید!به خدا قسم تو از خاندان مایی.» عرضکردم: «قربانت شوم! یعنی از آل محمّد؟» فرمود: «آری،به خدا قسم از خود آنها هستی!» عرضکردم: «فدایت شوم! از خود آنها؟» فرمود: «آری،به خدا قسم از خود آنها. ای عمر! مگر کتاب خدا را نخواندی که می‌فرماید: «إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِین»، {نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کنند و این پیغمبر و امّتش که اهل ایمانند و خدا دوستدار مؤمنان است.} - .آل عمران / 68 - و

آیا این آیه دیگر را نخواندی که می‌فرماید: «فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیم»، - .ابراهیم / 36 - {هر کس از من پیروی کند، حتما از من است و هر کس نافرمانی کند مرا، به راستی تویی آمرزنده مهربان.} - . امالی طوسی 2 : 44 -

**[ترجمه]

«33»

جا،⁽⁴⁾[المجالس] للمفید ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْمُقْرِی عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَسِیمٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ دُکَیْنٍ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الضَّحَّاکِ بْنِ مُزَاحِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ فِی جَنَّاتِ النَّعِیمِ‌⁽⁵⁾فَقَالَ قَالَ لِی جَبْرَئِیلُ علیه السلام ذَاکَ عَلِیٌّ وَ شِیعَتُهُ هُمُ السَّابِقُونَ إِلَی الْجَنَّةِ الْمُقَرَّبُونَ مِنَ اللَّهِ بِکَرَامَتِهِ لَهُمْ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید - . مجالس مفید: 184 - و

امالی طوسی: ابن عباس گزارش می‌کند که از رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره این آیه شریفه‌پرسیدم: «وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ فِی جَنَّاتِ النَّعِیم»،{آنان که (در ایمان) بر همه پیشی گرفتند (و در اطاعت رسول خدا مقام تقدیم یافتند)، آنان به حقیقت مقرّبان درگاهند، آنان در بهشت پر نعمت جاودانی متنعّمند.} - . واقعه / 10 به بعد -

فرمود: جبرئیل علیه السلام به من گفت: «علی و شیعیان او هستند که در رفتن به سوی بهشت بر همه پیشی می‌گیرند و نزد خدا مقرّبند، کرم و بزرگواری خدا برای آنهاست.» - . امالی طوسی 1 : 70 -

**[ترجمه]

«34»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِیدِ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِی زَمَنِ مَرْوَانَ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتُمْ فَقُلْنَا مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ

فَقَالَ مَا مِنَ الْبُلْدَانِ أَکْثَرُ مُحِبّاً لَنَا مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ لَا سِیَّمَا هَذِهِ الْعِصَابَةِ إِنَّ اللَّهَ هَدَاکُمْ لِأَمْرٍ جَهِلَهُ النَّاسُ فَأَحْبَبْتُمُونَا وَ أَبْغَضَنَا النَّاسُ وَ تَابَعْتُمُونَا وَ خَالَفَنَا النَّاسُ وَ صَدَّقْتُمُونَا وَ کَذَّبَنَا النَّاسُ فَأَحْیَاکُمُ اللَّهُ مَحْیَانَا وَ أَمَاتَکُمْ مَمَاتَنَا فَأَشْهَدُ عَلَی أَبِی أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ مَا بَیْنَ أَحَدِکُمْ وَ بَیْنَ أَنْ یَرَی مَا تَقَرُّ بِهِ عَیْنُهُ أَوْ یُغْتَبَطُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَکَذَا وَ أَهْوَی بِیَدِهِ إِلَی حَلْقِهِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّیَّةً⁽¹⁾فَنَحْنُ ذُرِّیَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله‌⁽²⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: عبداللَّه بن ولید خبر می‌دهد که در زمان مروان، روزی بر حضرت صادق علیه السلام وارد شدیم. حضرت پرسید: «شما از کجا هستید؟» عرض کردیم: «از کوفه.» فرمود: «هیچ شهری بیشتر از کوفه دوستان ما را در بر ندارد، مخصوصا این دسته و این جمعیت. راستی خداوند شما را به امری راهنمایی فرموده که دیگر مردم از آن خبری ندارند. در نتیجه شما ما را دوست دارید و آنها دشمن ما هستند و نیز شما از ما پیروی کردید و آنان مخالف ما شدند. شما ما را تصدیق کردید و آنان تکذیب کردند. خداوند شما را زنده بدارد همچون زندگی ما و بمیراند همچون مرگ ما و من خود گواهم که پدرم می‌فرمود فاصله‌ای نیست بین شما و دیدن مناظری که مایه روشنایی چشم و شادی باشد، جز اینکه جان به اینجا برسد (و اشاره به گلوی خویش فرمود). خداوند متعال در کتاب خویش فرموده است: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّیَّة»، {(ای محمّد) قبل از تو پیامبرانی فرستادیم و برای آنها زن و فرزند قرار دادیم} - . رعد / 38 - و ما فرزندان رسول خداییم.» - . امالی طوسی 1 : 143 -

**[ترجمه]

بیان

لا سیما هذه العصابة أی الشیعة فإنها أخص و فی القاموس الغبطة بالکسر حسن الحال و المسرة و قد اغتبط.

**[ترجمه]«لاسیّما هذه العصابه» یعنی شیعه. و در قاموس گوید «غبطه» به کسر غین، خوشحالی و سرور است.

**[ترجمه]

«35»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: إِنَّ فِی السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ مَلَائِکَةً یَقُولُونَ فِی تَسْبِیحِهِمْ سُبْحَانَ مَنْ دَلَّ هَذَا الْخَلْقَ الْقَلِیلَ مِنْ هَذَا الْخَلْقِ الْکَثِیرِ عَلَی هَذَا الدِّینِ الْعَزِیزِ⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: مفضّل بن عمر گزارش می‌کند که از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: در آسمان چهارم فرشتگانی باشند که در تسبیح خود می‌گویند: «منزّه است خدایی که از این موجودات زیاد، این دسته کوچک و جمعیت کم را به این دین ارجمند راهنمایی فرمود.» - . همان -

**[ترجمه]

«36»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ عِنْدَهُ قَوْمٌ مِنَ الْبَصْرِیِّینَ فَحَدَّثَهُمْ بِحَدِیثِ أَبِیهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فِی الْحَجِّ أَمْلَاهُ عَلَیْهِمْ فَلَمَّا قَامُوا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ النَّاسَ أَخَذُوا یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ إِنَّکُمْ لَزِمْتُمْ صَاحِبَکُمْ فَإِلَی أَیْنَ تَرَوْنَ یُرِیدُ بِکُمْ إِلَی الْجَنَّةِ وَ اللَّهِ إِلَی الْجَنَّةِ وَ اللَّهِ إِلَی الْجَنَّةِ وَ اللَّهِ‌⁽⁴⁾.

بشا، [بشارة المصطفی] عن أبی علی ابن الشیخ عن والده عن المفید: مثله‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: محمد بن صامت گزارش می‌کند که نزد حضرت صادق علیه السلام بودیم، جمعیتی نیز از مردم بصره در محضر بودند و آن جناب روایتی را که پدر بزرگوارش، از جابر بن عبداللَّه درباره حج نقل فرموده بود، برای اهالی بصره املا می‌فرمود. پس از پایان فرمایشات آن حضرت، آنها حرکت کردند. حضرت خطاب به آنها فرمود: «مردم به این طرف و آن طرف گراییدند، ولی شما در التزام و همراهی صاحب خویش هستید. فکر می‌کنید شما را به کجا می‌برند؟ به خدا به سوی بهشت! به خدا به سوی بهشت!به خدا به سوی بهشت به خدا!» - . امالی طوسی 1 : 158 و بشارة المصطفی : 111 - همین روایت در بشارت المصطفی نیز آمده است.

**[ترجمه]

«37»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: کُنْتُ جَالِساً عِنْدَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام إِذْ جَاءَ شَیْخٌ قَدِ انْحَنَی مِنَ الْکِبَرِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ یَا شَیْخُ ادْنُ مِنِّی فَدَنَا مِنْهُ وَ قَبَّلَ یَدَهُ وَ بَکَی فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ مَا یُبْکِیکَ یَا شَیْخُ قَالَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَنَا مُقِیمٌ عَلَی رَجَاءٍ مِنْکُمْ مُنْذُ نَحْوٍ مِنْ مِائَةِ سَنَةٍ أَقُولُ هَذِهِ السَّنَةَ وَ هَذَا الشَّهْرَ وَ هَذَا الْیَوْمَ وَ لَا أَرَاهُ فِیکُمْ فَتَلُومُنِی أَنْ أَبْکِیَ قَالَ فَبَکَی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ثُمَّ قَالَ یَا شَیْخُ إِنْ أُخِّرَتْ مَنِیَّتُکَ کُنْتَ مَعَنَا وَ إِنْ عُجِّلَتْ کُنْتَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ ثَقَلِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَالَ الشَّیْخُ مَا أُبَالِی مَا فَاتَنِی بَعْدَ هَذَا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ.

فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا شَیْخُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا کِتَابَ اللَّهِ الْمُنْزَلَ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی- نَجِی‌ءُ وَ أَنْتَ مَعَنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْخَبَرَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: معاویة بن وهب گزارش می‌کند که نزد حضرت صادق علیه السلام نشسته بودم.در همان موقع پیرمردی گوژپشت وارد شد و به آن حضرت سلام کرد. حضرت جواب سئوال او را داد و سپس فرمود: «بیا نزدیک من!»پیرمرد نزدیک آمد، دست آن جناب را بوسید و به گریه افتاد. حضرت فرمود: «ای پیرمرد! چرا گریه می‌کنی؟ عرض کرد: «ای پسر رسول خدا! من صد سال است که به امید شما زنده‌ام، همی گویم امسال، همین ماه، امروز، ولی آن (حکومت) را در میان شما نمی‌بینم. با این وصف هنوز مرا برای گریه‌ام سرزنش می‌کنی؟» راوی گوید: دیدم حضرت صادق علیه السلام نیز گریست و فرمود: «ای پیرمرد! اگر مرگ تو تأخیر افتد، با ما هستی و اگر زود فرا رسد، روز قیامت با یادگاران رسول خدایی.» پیرمرد گفت: «بعد از این (موفقیّت بزرگ)، هر چیز دیگری را که از دست بدهم نگرانی ندارم.

سپس امام صادق علیه السلام به او فرمود: «پیرمرد! رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «من دو شی‌ء گرانمایه را از خود به یادگار در میان شما به جای گذاشتم. تا وقتی به آن دو چنگ بزنید، هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا و خاندان من.» (ای پیرمرد!) روز قیامت‌ما می‌آییم، در حالی که تو نیز با ما هستی...» - . امالی طوسی 1 : 163 -

**[ترجمه]

«38»

جا،⁽²⁾[المجالس] للمفید ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ رُشَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ التَّغْلِبِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: نَحْنُ خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ وَ شِیعَتُنَا خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ أُمَّةِ نَبِیِّهِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید و امالی طوسی: ابن عقده روایت می‌کند که از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «ما زبده‌ها و برگزیدگان خدا هستیم از میان همه موجودات و مخلوقات خدا، و شیعیان ما برگزیدگان خدا هستند از امّت پیامبر.» - . مجالس مفید: 189 و امالی طوسی 1 : 76 -

**[ترجمه]

«39»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ بَکْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ کَثِیرِ بْنِ طَارِقٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام أَنْتَ یَا عَلِیُّ وَ أَصْحَابُکَ فِی الْجَنَّةِ أَنْتَ یَا عَلِیُّ وَ أَتْبَاعُکَ فِی الْجَنَّةِ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: زید بن علی علیه السلام از پدران بزرگوارش گزارش می‌کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله ،به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! فقط تو و اصحابت در بهشت هستید؛ یا علی! فقط تو و پیروانت در بهشت هستید.» - . امالی طوسی 1 : 57 -

**[ترجمه]

«40»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی

بْنِ وَاصِلٍ عَنْ مُخَوَّلِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَزَوَّرٍ عَنِ ابْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ یَاسِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ قَدْ زَیَّنَکَ بِزِینَةٍ لَمْ یُزَیِّنِ الْعِبَادَ بِزِینَةٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنْهَا زَیَّنَکَ بِالزُّهْدِ فِی الدُّنْیَا وَ جَعَلَکَ لَا تَرْزَأُ مِنْهَا شَیْئاً وَ لَا تَرْزَأُ مِنْکَ شَیْئاً وَ وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَسَاکِینِ فَجَعَلَکَ تَرْضَی بِهِمْ أَتْبَاعاً وَ یَرْضَوْنَ بِکَ إِمَاماً فَطُوبَی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ صَدَقَ فِیکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ وَ کَذَّبَ عَلَیْکَ فَأَمَّا مَنْ أَحَبَّکَ وَ صَدَّقَ فِیکَ فَأُولَئِکَ جِیرَانُکَ فِی دَارِکَ وَ شُرَکَاؤُکَ فِی جَنَّتِکَ وَ أَمَّا مَنْ أَبْغَضَکَ وَ کَذَّبَ عَلَیْکَ فَحَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یُوقِفَهُ مَوْقِفَ الْکَذَّابِینَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: عمّار یاسر گزارش می‌کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! خداوند تو را به زیوری مزیّن ساخته که آن را به هیچ یک از بندگانش نداده است: در دنیا به زیور زهدت آراست و چنانت ساخت که از دنیا بری نگیری و دنیا نیز از تو بری نگیرد؛ دوستی با بیچارگان و مستمندان را نیز به تو عنایت کرد و پیروی آنها را از تو پسندت ساخت. وای بر کسی که دشمن تو باشد و در مورد تو دروغ بگوید! سرانجام، آنها که به راستی دوست تو باشند و فضیلت تو را معتقد باشند، در خانه‌ات همسایه تو و در بهشت شریک تواند. و آنها که دشمن تو هستند و در مورد تو دروغ و خلاف واقع گویند، بر خداوند است که آنها را در جایگاه دروغگویان قرار دهد.» - . امالی طوسی 2 : 57 -

**[ترجمه]

بیان

الرزء النقص أی لم تأخذ من الدنیا شیئا و لم تنقص الدنیا من قدرک شیئا قال فی النهایة فیه فلم یرزأنی شیئا أی لم یأخذ منی شیئا یقال رزأته أرزؤه و أصله النقص.

**[ترجمه]«الرّزء» نقص و کمی است، یعنی از دنیا چیزی برنگرفتی و دنیا از قدر تو نکاست. در نهایه گوید «فلم یزرأنی شیئا» یعنی از من چیزی نگرفت. گفته می‌شود «رزأته أرزؤه» و اصل آن نقص است

**[ترجمه]

«41»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یُوسُفَ الْبَصْرِیِّ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی لَیْلَی عَنْ أَبِی ذَرٍّ الْغِفَارِیِّ ره قَالَ: رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ قَدْ ضَرَبَ کَتِفَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام بِیَدِهِ وَ قَالَ یَا عَلِیُّ مَنْ أَحَبَّنَا فَهُوَ الْعَرَبِیُّ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا فَهُوَ الْعِلْجُ شِیعَتُنَا أَهْلُ الْبُیُوتَاتِ وَ الْمَعَادِنِ وَ الشَّرَفِ وَ مَنْ کَانَ مَوْلِدُهُ صَحِیحاً وَ مَا عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ وَ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَةً یَهْدِمُونَ سَیِّئَاتِ شِیعَتِنَا کَمَا یَهْدِمُ الْقَوْمُ الْبُنْیَانَ‌⁽²⁾.

جا، [المجالس] للمفید عن الجعابی: مثله‌⁽³⁾

**[ترجمه]امالی طوسی: ابوذر غفاری (ره) گزارش می‌کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله را دیدم در حالی که دست مبارک خویش را به شانه علی علیه السلام می‌زد و می‌فرمود: «یا علی! هر کس ما را دوست دارد عرب است و هر کس ما را دشمن دارد، کافر خدانشناس است. شیعیان ما مردمی خانواده‌دار، اصیل، با شرافت و حلال‌زاده هستند. پیرو کیش حضرت ابراهیم علیه السلام نیست جز ما و شیعه ما و سایر مردم منحرفند. خداوند را فرشتگانی است که گناه شیعیان ما را نابود می‌سازند، چنانچه مردم ساختمانی را نابود می‌کنند و بنایش را در هم می‌ریزند.» - . امالی طوسی 1 : 194 و مجالس مفید : 108 - در مجالس مفید نیز مانند این روایت آمده است.

**[ترجمه]

توضیح

المراد بأهل البیوتات و المعادن القبائل الشریفة و الأنساب الصحیحة فی القاموس البیت الشرف و الشریف و فی النهایة بیت الرجل شرفه قال العباس فی مدح النبی صلی الله علیه و آله

حتی احتوی بیتک المهیمن من***خندف علیاء تحتها النطق

أراد شرفه فجعله فی أعلی خندف بیتا و قال معادن العرب أصولها التی ینتسبون إلیها و یتفاخرون بها کما یهدم القوم فی بعض النسخ القدوم و هو بتخفیف الدال آلة ینحت بها الخشب.

**[ترجمه]مقصود از خانواده‌های اصیل، تیره‌های شریف و نژادهای درست هستند. به طوری که صاحب قاموس می‌گوید : و در نهایه گوید، «بیت الرّجل» (خاندان مرد) شرف آن مرد است. چنانچه عباس در مدح پیامبر صلی الله علیه و آله می‌گوید :

حتی احتوی بیتک المهیمن من خن---دف علیاء تحتها النطق منظور از کلمه «بیت» در این شعر، شرافت است. و حضرت را در بالاترین شرف از نسل خِندِف (نام یکی از جداد پیامبر) قرار داده است و گوید: «معادن عرب» همان ریشه‌هایی است که عرب به آنها منتسب است و به آنها افتخار می‌کند. «کما یهدم القوم» در برخی نسخه‌ها «القدوم»آمده و آن با«دال مخفف» وسیله‌ای است که چوب را با آن می‌تراشند.

**[ترجمه]

«42»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: إِذَا أَحْسَنَ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ ضَاعَفَ اللَّهُ عَمَلَهُ لِکُلِّ حَسَنَةٍ سَبْعَمِائَةِ ضِعْفٍ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ وَ اللَّهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «هنگامی که بنده مؤمن خدا کار نیکی انجام دهد، خداوند هر کار خوب او را هفتصد برابر می‌فرماید. چنانچه فرموده: «و خداوند چند برابر می‌سازد برای هر که خواهد.» - . امالی طوسی 1 : 227 -

**[ترجمه]

«43»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْفَحَّامِ عَنْ عَمِّهِ عُمَرَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْکَنْجِیِّ عَنْ أَبِی عَاصِمٍ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: شِیعَتُنَا جُزْءٌ مِنَّا خُلِقُوا مِنْ فَضْلِ طِینَتِنَا یَسُوؤُهُمْ مَا یَسُوؤُنَا وَ یَسُرُّهُمْ مَا یَسُرُّنَا فَإِذَا أَرَادَنَا أَحَدٌ فَلْیَقْصِدْهُمْ فَإِنَّهُمُ الَّذِی یُوصِلُ مِنْهُ إِلَیْنَا⁽²⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «شیعیان ما جزیی از ما هستند؛از زیادی سرشت ما آفریده شده‌اند؛ آنچه ما را بد آید، آنها را نیز بد آید و آنچه ما را خشنود سازد، آنان را خشنود می‌کند. پس هر گاه کسی آهنگ ما کند، آنها را دریابد، زیرا آنان هستند که او را به ما می‌رسانند.» - . همان: 305 -

**[ترجمه]

«44»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی بِإِسْنَادِ أَبِی قَتَادَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: حُقُوقُ شِیعَتِنَا عَلَیْنَا أَوْجَبُ مِنْ حُقُوقِنَا عَلَیْهِمْ قِیلَ لَهُ وَ کَیْفَ ذَلِکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- فَقَالَ لِأَنَّهُمْ یُصَابُونَ فِینَا وَ لَا نُصَابُ فِیهِمْ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «حقوقی که شیعیان ما بر عهده ما دارند، لازم‌تر است از حقوق ما بر عهده آنها.»عرض کردند: «چطور؟» فرمود: «بدان جهت که آنها در راه محبت ما رنج و آسیب بینند و ما در راه آنها رنجی نبینیم.» - . امالی طوسی 1 : 310 -

**[ترجمه]

«45»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْحَفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَاذَانَ عَنْ عَبَّادِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ یَحْیَی بْنِ یَسَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام وَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْهُ علیه السلام عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: مَثَلِی مَثَلُ‌⁽⁴⁾

شَجَرَةٍ أَنَا أَصْلُهَا وَ عَلِیٌّ فَرْعُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ثَمَرَتُهَا وَ الشِّیعَةُ وَرَقُهَا فَأَبَی أَنْ یُخْرِجَ مِنَ الطَّیِّبِ إِلَّا الطَّیِّبَ‌⁽⁵⁾.

بشا، [بشارة المصطفی] محمد بن أحمد بن شهریار عن محمد بن محمد بن الحسین عن الحسن بن محمد التمیمی عن علی بن الحسین بن سفیان عن علی بن العباس عن عباد بن یعقوب: مثله‌⁽¹⁾

**[ترجمه]امالی طوسی: حارث از علی علیه السلام گزارش کند که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «مَثَل من، مَثَل درختی است که من ریشه آن هستم، علی شاخه‌اش، حسنین میوه و شیعیان برگ‌های آن، و از پاکیزه جز پاکیزه و طیّب بیرون نخواهد آمد.» - . امالی طوسی 1 : 363 و بشارة المصطفی: 76 -

**[ترجمه]

بیان

فأبی أی أبی الله و فی أمالی الشیخ نفسه فأنی یخرج و هو أظهر.

**[ترجمه]«فابی» یعنی «خداوند ابا فرمود» و در امالی شیخ آمده که «فابی نفسه فانّی یخرج»، «خودش اباء کرد، پس چگونه بیرون می آید» نوشته شده و آن روشن‌تر است.

**[ترجمه]

«46»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ ابْنِ شِبْلٍ عَنْ ظَفْرِ بْنِ حُمْدُونٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ مِیثَمٍ التَّمَّارِ مَوْلَی عَلِیِّ بْنُ الْحُسَیْنِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنِّی وَجَدْتُ فِی کُتُبِ أَبِی أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام قَالَ لِأَبِی مِیثَمٍ أَحْبِبْ حَبِیبَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنْ کَانَ فَاسِقاً زَانِیاً وَ أَبْغِضْ مُبْغِضَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنْ کَانَ صَوَّاماً قَوَّاماً فَإِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ وَ هُوَ یَقُولُ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽²⁾ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ وَ قَالَ هُمْ وَ اللَّهِ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ یَا عَلِیُّ وَ مِیعَادُکَ وَ مِیعَادُهُمُ الْحَوْضُ غَداً غُرّاً مُحَجَّلِینَ مُکْتَحِلِینَ مُتَوَّجِینَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام هَکَذَا هُوَ عِیَاناً فِی کِتَابِ عَلِیٍ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: یعقوب فرزند میثم تمّار، غلام حضرت زین العابدین گزارش می‌کند که گفت: بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدم و عرض کردم: «ای پسر رسول خدا،فدایت شوم! من در نوشته‌های پدرم دیدم که حضرت علی علیه السلام به پدرم میثم فرموده دوست بدار دوستدار خاندان پیامبر را، اگر چه فاسق زناکار باشد و دشمن بدار دشمن آل محمّد را، اگر چه تمام روزها روزه دارد و شب‌ها بیدار و مشغول نماز باشد. من از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم این آیه را: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»، {آنهایی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته دارند، بهترین مردمان هستند} - . بینه / 8 - سپس رو به من کرد و فرمود: «به خدا قسم منظور از این آیه شریفه، تو و شیعیان توست. ای علی! وعده‌گاه تو با آنها فردای قیامت، حوض باشد با صورت‌های درخشان و دست و پای شسته (سرمه کشیده) و تاجدار.» پس امام باقر علیه السلام فرمود: «چنین است در کتاب علی علیه السلام .» - . امالی طوسی 2 : 19 -

**[ترجمه]

بیان

قال فی النهایة و فی الحدیث غر محجلون من آثار الوضوء الغر جمع الأغر من الغرة بیاض الوجه یرید بیاض وجوههم بنور الوضوء یوم القیامة و قال المحجل هو الذی یرتفع البیاض فی قوائمه إلی موضع القید و یجاوز الأرساغ و لا یجاوز الرکبتین لأنها مواضع الأحجال و هی الخلاخیل و القیود و لا یکون التحجیل بالید و الیدین ما لم یکن معها رجل أو رجلان و منه الحدیث أمتی الغر المحجلون أی بیض مواضع الوضوء من الأیدی و الأقدام استعار أثر الوضوء فی الوجه و الیدین و الرجلین للإنسان من البیاض الذی یکون فی وجه الفرس و یدیه و رجلیه و قال توجته ألبسته التاج.

**[ترجمه]در نهایه گوید: در حدیث است «غرّ محجّلون»،«غرّ» از «غرّه» به معنای سفیدرویی است، یعنی روز قیامت از نور وضو سفیدرو باشند و در حدیث دیگری است که فرمود امّت من «غرّ محجّلون» هستند، یعنی مواضع وضوی آنها از دست و پا، سفید و نورانی است، استعاره آورده سفیدی دست و پای اسب و پیشانی او را برای سفیدی صورت و دست و پای امّت. و گوید: «توّجته»، یعنی تاج بر او پوشاندم.

**[ترجمه]

«47»

مع، [معانی الأخبار] عَنِ ابْنِ مَسْرُورٍ عَنِ ابْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِ

بْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الرِّفَاعِیِّ عَنِ الصَّبَّاحِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَیُحِبُّکُمْ وَ مَا یَدْرِی مَا تَقُولُونَ فَیُدْخِلُهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَیُبْغِضُکُمْ وَ مَا یَدْرِی مَا تَقُولُونَ فَیُدْخِلُهُ اللَّهُ النَّارَ وَ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْکُمْ لَیَمْلَأُ صَحِیفَتَهُ مِنْ غَیْرِ عَمَلٍ قُلْتُ وَ کَیْفَ یَکُونُ ذَاکَ قَالَ یَمُرُّ بِالْقَوْمِ یَنَالُونَ مِنَّا فَإِذَا رَأَوْهُ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ مِنْ شِیعَتِهِمْ وَ یَمُرُّ بِهِمُ الرَّجُلُ مِنْ شِیعَتِنَا فَیَنْهَرُونَهُ وَ یَقُولُونَ فِیهِ فَیَکْتُبُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِکَ حَسَنَاتٍ حَتَّی یَمْلَأَ صَحِیفَتَهُ مِنْ غَیْرِ عَمَلٍ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]معانی الاخبار: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «گاهی کسی شما را دوست می‌دارد در حالی که نمی‌داند شما چه می‌گویید، ولی خداوند به خاطر همین دوستی، او را به بهشت می‌برد و گاهی کسی شما را دشمن می‌دارد در حالی که نمی‌داند شما چه می‌گویید و به خاطر همین دشمنی، خداوند او را به دوزخ می‌برد و گاهی کسی از شما نامه عملش پر می‌شود، بدون اینکه کاری انجام دهد.» راوی پرسید: «چطور؟» فرمود: «از میان مردمی عبور می‌کند که به ما بد می‌گویند. چون او را بینند، به یکدیگر می‌گویند که این مرد از شیعیان اهل بیت است و وقتی شیعه‌ای به آنها برخورد کند، او را از خود دور می‌کنند و به او بد می‌گویند. در نتیجه خداوند تمام بدگویی‌های آنها را به صورت کار ثواب، در نامه عمل آن مرد شیعه می‌نویسد تا نامه عمل او پر شود، بدون اینکه کاری انجام دهد.» - . معانی الاخبار: 392 -

**[ترجمه]

بیان

و ما یدری ما تقولون ظاهره المستضعفون من العامة فإن حبهم للشیعة علامة استضعافهم و یحتمل المستضعفون من الشیعة أیضا أی ما یدری ما تقولون من کمال معرفة الأئمة علیهم السلام و فی القاموس نهر الرجل زجره کانتهره و یقولون فیه أی ما یسوؤه من الذم و الشتم.

**[ترجمه]اینکه فرمود «افرادی هستند که شما را دوست دارند و نمی‌فهمند چه می‌گویید»، ظاهرا منظور حضرت مستضعفین از عامّه است، زیرا همین که شیعه را دوست دارند، دلیل بر این است که مستضعف هستند. و نیز احتمال دارد مراد حضرت، شیعیان مستضعف باشند که نمی‌دانند چه می‌گویند، یعنی در معرفت و شناسایی امام علیه السلام ،به حد کمال نرسیده‌اند. در قاموس آمده: «نهر الرجل» یعنی «او را بازداشت»، مانند «انتهره». و «یقولون فیه» یعنی درباره او مذمت‌گویی و دشنام‌گویی دارند.

**[ترجمه]

«48»

مع، [معانی الأخبار] عَنِ الطَّالَقَانِیِّ عَنِ الْجَلُودِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَبْسِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ نَائِلِ بْنِ نَجِیحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الْبَاقِرَ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ تُؤْتِی أُکُلَها کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّها-⁽²⁾قَالَ أَمَّا الشَّجَرَةُ فَرَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ فَرْعُهَا عَلِیٌّ علیه السلام وَ غُصْنُ الشَّجَرَةِ فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ- وَ ثَمَرُهَا أَوْلَادُهَا علیهم السلام وَ وَرَقُهَا شِیعَتُنَا- ثُمَّ قَالَ علیه السلام إِنَّ الْمُؤْمِنَ مِنْ شِیعَتِنَا لَیَمُوتُ فَیَسْقُطُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَرَقَةٌ وَ إِنَّ الْمَوْلُودَ مِنْ شِیعَتِنَا لَیُولَدُ فَتُورِقُ الشَّجَرَةُ وَرَقَةً⁽³⁾.

**[ترجمه]معانی الاخبار: از جابر جعفی گزارش می‌کند که از حضرت باقر علیه السلام درباره این آیه شریفه سؤال کردم: «کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ تُؤْتِی أُکُلَها کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّها»،{همچون درخت پاکیزه‌ای که ریشه آن ثابت است و شاخه‌اش در آسمان، همه گاه به اذن پروردگارش میوه خوردنی خود را می‌دهد.} - . ابراهیم / 24 - فرمود: «اما مقصود از درخت، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است و شاخه آن علی علیه السلام و جوانه آن، حضرت فاطمه دختر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و میوه آن فرزندان فاطمه علیها السلام و برگ آن شیعیان ما هستند.» سپس فرمود: «هر مؤمنی که از شیعیان ما از دنیا می‌رود، یک برگ از آن درخت می‌افتد و هر بچّه‌ای که از شیعیان ما به دنیا می‌آید، یک برگ بر درخت افزوده می‌شود.» - . معانی الاخبار: 400 و بحار الانوار چاپ جدید 24 : 136 -

**[ترجمه]

أقول

قد مر مثله کثیرا مع شرحها فی کتاب الإمامة⁽⁴⁾.

**[ترجمه]مشابه این روایت همراه با توضیح، در کتاب امامت گذشت.

**[ترجمه]

«49»

یر، [بصائر الدرجات] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ عَنْ أَبِی

جَمِیلَةَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ: إِنَّ اللَّهَ مَثَّلَ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ وَ عَلَّمَنِی أَسْمَاءَهُمْ کُلَّهَا کَمَا عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها فَمَرَّ بِی أَصْحَابُ الرَّایَاتِ فَاسْتَغْفَرْتُ لِعَلِیٍّ وَ شِیعَتِهِ إِنَّ رَبِّی وَعَدَنِی فِی شِیعَةِ عَلِیٍّ خَصْلَةً قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا هِیَ قَالَ الْمَغْفِرَةُ مِنْهُمْ لِمَنْ آمَنَ وَ اتَّقَی لَا یُغَادِرُ مِنْهُمْ صَغِیرَةً وَ لَا کَبِیرَةً وَ لَهُمْ تُبَدَّلُ السَّیِّئَاتُ حَسَنَاتٍ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بصائر الدرجات: حضرت صادق علیه السلام روایت می‌کند که حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند تمام امّت مرا به صورت گل برایم مجسّم فرمود و نامشان را به من آموخت، چنانچه تمام نام‌ها را به آدم تعلیم داد. در آن میان جمعیت‌ها هر گروهی پشت پرچم خویش از من گذشتند و من برای علی و شیعیانش از خداوند آمرزش خواستم. راستی خداوند یک خصلت را در شیعیان به من نوید فرموده.» پرسیدند: «آن خصلت چیست؟» فرمود: «آمرزش، برای آن کس از آنان که ایمان بیاورد و تقوا پیشه کند و آمرزش خدا، تمام گناهان کوچک و بزرگ آنها را فرا گیرد، و نیز کارهای زشت آنان، به اعمال خیر تبدیل می‌شود.» - . بصائر الدرجات : 85 -

**[ترجمه]

بیان

فی الطین کأنه حال عن الأمة و کونهم فی الطین کنایة عن عدم خلق أجسادهم کما ورد کنت نبیا و آدم بین الماء و الطین و یحتمل کونه حالا عن الضمیر فی لی أو عنهما معا و المغادرة الترک و تبدل السیئات حسنات أن یکتب الله لهم مکان کل سیئة یمحوها حسنة أو یوفقهم لأن یعملوا الطاعات بدل المعاصی و لأن یتصفوا بمکارم الأخلاق بدل مساویها و الأول أظهر.

**[ترجمه]«فی الطّین» این کلمه حال است از امّت، یعنی پیش از آفرینش بدن آنها، روزگاری که هنوز خاک بودند. چنانچه در آن روایت می‌فرماید«من پیامبر بودم، زمانی که آدم بین آب و گل بود» و احتمال می‌رود که حال از ضمیر «لی» باشد و یا از هر دو و «مقادره» همان ترک است.«تبدیل سیئات به حسنات»، یعنی خداوند کارهای زشت آنان را پاک فرموده و به جای آن حسنه می‌نویسد، یا اینکه به آنها توفیق می‌دهد به جای معصیت، عبادت کنند و به جای اخلاق زشت، دارای صفات پسندیده شوند. البتّه معنای اوّل مناسب‌تر است.

**[ترجمه]

«50»

یر، [بصائر الدرجات] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ لَقَدْ مُثِّلَتْ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ حَتَّی رَأَیْتُ صَغِیرَهُمْ وَ کَبِیرَهُمْ أَرْوَاحاً قَبْلَ أَنْ یُخْلَقَ الْأَجْسَادُ وَ إِنِّی مَرَرْتُ بِکَ وَ بِشِیعَتِکَ فَاسْتَغْفَرْتُ لَکُمْ فَقَالَ عَلِیٌّ یَا نَبِیَّ اللَّهِ زِدْنِی فِیهِمْ قَالَ نَعَمْ یَا عَلِیُّ تَخْرُجُ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ مِنْ قُبُورِکُمْ وَ وُجُوهُکُمْ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ وَ قَدْ خَرَجَتْ عَنْکُمُ الشَّدَائِدُ وَ ذَهَبَتْ عَنْکُمُ الْأَحْزَانُ تَسْتَظِلُّونَ تَحْتَ الْعَرْشِ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا تَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا تَحْزَنُونَ وَ تُوضَعُ لَکُمْ مَائِدَةٌ وَ النَّاسُ فِی الْحِسَابِ‌⁽²⁾.

فضائل الشیعة للصدوق، عن معاویة بن عمار: مثله‌⁽³⁾.

**[ترجمه]بصائر الدرجات: حضرت باقر علیه السلام از پدرش از جدّش علیه السلام گزارش می‌کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! امّت من به صورت گل برایم مجسّم شد؛ کوچک و بزرگ آنها را دیدم که هنوز به صورت ارواح بودند، پیش‌از اینکه بدن‌های آنها آفریده شود. در آن جمع، از تو و شیعیانت گذشتم و برای شما آمرزش خواستم.» علی علیه السلام عرض کرد: «ای پیامبر خدا! از آنها برایم بیشتر بگو.» فرمود: «یا علی!تو و شیعیانت از گورهای خود درآیید، در حالی که صورت‌هایتان چون ماه شب چهارده می‌درخشد و گرفتاری‌های رستاخیز از شما بدر آمده و اندوه‌ها از شما دور است و در سایه عرش قرار می‌گیرید؛ مردم می‌ترسند، ولی شما نمی‌ترسید؛ آنها اندوهگین‌اند و شما اندوهی ندارید؛ سفره غذا برای شما می‌گسترند، در حالی که مردم گرفتار حسابند.» - . بصائر الدرجات: 84 و فضائل شیعه: 153 - در فضائل الشیعه مشابه این روایت آمده است.

**[ترجمه]

«51»

سن، [المحاسن] عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: وَ اللَّهِ مَا بَعْدَنَا غَیْرُکُمْ وَ إِنَّکُمْ مَعَنَا فِی السَّنَامِ الْأَعْلَی فَتَنَافَسُوا فِی

الدَّرَجَاتِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابوبصیر روایت می‌کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا قسم پیرو ما غیر از شما کسی نخواهد بود و شما با ما هستید، در برترین درجات و مقام‌ها. پس بر یکدیگر پیشی گیرید و با هم رقابت کنید برای رسیدن به درجات بهشت.» - . محاسن برقی: 142 -

**[ترجمه]

بیان

السنام الأعلی بفتح السین أعلی علیین فی النهایة سنام کل شی‌ء أعلاه فتنافسوا فی الدرجات أی أنتم معنا فی الجنة فارغبوا فی أعالی درجاتها فإن لها درجات غیر متناهیة صورة و معنی أو أنتم فی درجاتنا العالیة فی الجنة لکن لها أیضا درجات کثیرة مختلفة بحسب القرب و البعد منا فارغبوا فی علو تلک الدرجات و هذا أظهر قال فی النهایة التنافس من المنافسة و هی الرغبة فی الشی‌ء و الانفراد به و هو من الشی‌ء النفیس الجید فی نوعه.

**[ترجمه]فرمود «در درجات بهشت با هم رقابت کنید»، زیرا درجات بهشت بیرون از شماره است، بدین جهت می‌فرماید«در رسیدن به آن درجات بر یکدیگر پیشی گیرید.»«سنام» به فتح سین بالاترین مقام در علیّین است. در «نهایه» آمده: «سنام کلّ شئ اعلاه»، سنام هر چیز، بهترین و بالاترین جای اوست. یا منظور این است که همه شما در آخرین درجات بهشت با ما هستید، امّا همان محلّ ما نیز درجات مختلفی دارد؛ بعضی از آنها به ما نزدیک‌تر و پاره‌ای دورتر است، برای رسیدن به درجات نزدیک ما رقابت کنید. این معنی روشن‌تر است. در نهایه گوید: «تنافس» از «منافسه» به معنای رغبت به چیزی داشتن آن است و «هو من الشیء النفس»، یعنی در نوع خود خوب است.

**[ترجمه]

«52»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ جَوْهَراً وَ جَوْهَرَ وُلْدِ آدَمَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «هر چیزی را سرآمد و سمبلی است و سرآمد فرزندان آدم، محمّد صلی الله علیه و آله و ما و شیعیان ما هستند.» - . محاسن برقی: 143 -

**[ترجمه]

«53»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ سَدِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنْتُمْ آلُ مُحَمَّدٍ أَنْتُمْ آلُ مُحَمَّدٍ.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام (خطاب به شیعیان خود) فرمود: «شما آل محمّد هستید! شما آل محمّد هستید!» - . همان -

**[ترجمه]

بیان

هذا علی المبالغة کقولهم سلمان منا أهل البیت.

**[ترجمه]این فرمایش حضرت مبالغه است، از قبیل این جمله که فرمود: «سلمان از خاندان ماست.»

**[ترجمه]

«54»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ نُورٌ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا سوگند شما نورید در تاریکی‌های زمین!» - . همان: 162 -

**[ترجمه]

بیان

النور ما یصیر سببا لظهور الأشیاء و الظلمة ضده و العلم و المعرفة و الإیمان مختصة بالشیعة لأخذهم جمیع ذلک عن أئمتهم علیهم السلام و من سواهم من الکفرة و المخالفین فلیس معهم إلا الکفر و الضلالة فالشیعة هادون مهتدون منورون للعالم فی ظلمات الأرض‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]روشنی و نور چیزی است که به وسیله او اشیای دیگر آشکار و نمودار شود و تاریکی ضد آن است. شیعیان، دانش و عرفان و ایمان را از پیشوایان خود گرفته‌اند، ولی کفّار و مخالفین غیر از کفر و گمراهی چیز دیگری ندارند.بنابراین شیعیان هدایت شده‌اند و مایه روشنی جهان در تاریکی‌های زمین هستند.

**[ترجمه]

«55»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رِیحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ

وَ رُؤْیَتَکُمْ وَ زِیَارَتَکُمْ وَ إِنِّی لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ دِینِ مَلَائِکَتِهِ فَأَعِینُوا عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ أَنَا فِی الْمَدِینَةِ بِمَنْزِلَةِ الشَّعِیرَةِ أَتَقَلْقَلُ حَتَّی أَرَی الرَّجُلَ مِنْکُمْ فَأَسْتَرِیحَ إِلَیْهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام (به شیعیان خود) می‌فرمود: «به خدا سوگند من دوست دارم بوی شما و ارواح شما و دیدار و برخورد با شما را و همانا من به دین خدا و دین فرشتگان او هستم؛ پس در این جهت با پارسایی مرا کمک کنید. من در مدینه همچون یک دانه جو در اضطراب هستم و نگران و ناراحتم تا یکی از شما را ب‌بینم و بدو بیاسایم.» - . محاسن برقی: 163 -

**[ترجمه]

توضیح

الأرواح هنا إما جمع الروح بالضم أو بالفتح و هو الرحمة و نسیم الریح و إنی لعلی دین الله أی أنتم أیضا کذلک و ملحقون بنا فأعینونا علی شفاعتکم بالورع عن المعاصی بمنزلة الشعیرة أی فی قلة الأشباه و الموافقین فی المسلک و المذهب و فی بعض النسخ أی کشعرة بیضاء مثلا فی ثور أسود و هو أظهر و التقلقل التحرک و الاضطراب و الاستراحة الأنس و السکون.

**[ترجمه]منظور از «ارواح» یا جان‌هاست، ارواح جمع روح به ضمه یا نسیم‌ها و مهربانی‌هاست. ارواح جمع روح به فتحه و اینکه می‌فرماید«من بر دین حقم»، یعنی شما نیز چنین هستید، پس در مورد شفاعت خود ما را کمک کنید به دوری کردن از گناهان. «بمنزله الشعیره» یا«همچون دانه جو هستم»، یعنی در مسلک و مرام خود تنها و بی‌رفیق هستم و در پاره‌ای از نسخه‌هامی‌فرماید«همچون مویی هستم»، یعنی مثلا مانند موی سفیدی در بدن گاو سیاه، انگشت‌نما و مشخّص و تنها هستم، و این بیان از دانه جو، مقصود حضرت را بهتر می‌فهماند. «تقلقل»نیز همان تحرّک و اظطراب است و «استراحت»، انس و آرامش گرفتن است.

**[ترجمه]

«56»

سن، [المحاسن] عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِیدِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ وَ نَحْنُ جَمَاعَةٌ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رُؤْیَتَکُمْ وَ أَشْتَاقُ إِلَی حَدِیثِکُمْ‌⁽²⁾.

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ حَسَّانَ الْعِجْلِیِّ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ أَنَا جَالِسٌ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ‌⁽³⁾قَالَ نَحْنُ الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ عَدُوُّنَا الَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ وَ شِیعَتُنَا أُولُو الْأَلْبَابِ‌⁽⁴⁾.

مشکاة الأنوار، عن محمد بن مروان عن أبی عبد الله علیه السلام: مثله‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: عبداللَّه بن ولید گوید ما جمعی بودیم در محضر حضرت صادق علیه السلام که فرمودند: «به خدا سوگند من دیدار شما را دوست دارم و شیفته گفتارشمایم.» - . محاسن برقی: 163 -

**[ترجمه]

«58»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنْ نُوحٍ الْمَضْرُوبِ عَنْ أَبِی شَیْبَةَ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِینِ‌⁽⁶⁾قَالَ هُمْ شِیعَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ‌⁽⁷⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابوعلی حسّان عجلی گوید که در حضور امام صادق علیه السلام نشسته بودم. مردی معنای این آیه را از آن حضرت سؤال کرد: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب»، {آنان که اهل علم و دانشند با مردم جاهل نادان یکسانند؟ (هرگز یکسان نیستند) منحصرا خردمندان عالم متذکّر این مطلبند.} - . زمر / 9 - حضرت فرمود: «دانایان ما هستیم و دشمنان ما نادانند و شیعیان ما خردمندانند.» - . محاسن برقی: 169 و مشکاة الانوار: 95 - در مشکاة الانوار مشابه این روایت آمده است.

**[ترجمه]

«59»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنْ بَعْضِ الْکُوفِیِّینَ عَنْ عَنْبَسَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾قَالَ هُمْ شِیعَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام در تفسیر آیه شریفه: «کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِین»،{هر نفسی در گرو عملی است که انجام داده است مگر اهل یمین (که به یمن و سعادت نیکوکار شدند)} - . مدثر / 38 - 39 - ، فرمود: «آنها شیعه ما خاندانند.» - . محاسن برقی: 171 -

**[ترجمه]

«60»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا أَخِی دَارِمٍ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام کَانَ أَبِی یَقُولُ: إِنَّ شِیعَتَنَا آخِذُونَ بِحُجْزَتِنَا وَ نَحْنُ آخِذُونَ بِحُجْزَةِ نَبِیِّنَا- وَ نَبِیُّنَا آخِذٌ بِحُجْزَةِ اللَّهِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام در تفسیر آیه شریفه: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»، {آنان که به خدای یکتا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، آنها به حقیقت بهترین اهل عالمند} - . بینه / 7 - فرمود: «آنان شیعه ما خاندانند.» - . محاسن برقی: 171 -

**[ترجمه]

«61»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله بِحُجْزَةِ رَبِّهِ وَ أَخَذَ عَلِیٌّ بِحُجْزَةِ رَسُولِ اللَّهِ وَ أَخَذْنَا بِحُجْزَةِ عَلِیٍّ علیه السلام وَ أَخَذَ شِیعَتُنَا بِحُجْزَتِنَا فَأَیْنَ تَرَوْنَ یُورِدُنَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قُلْتُ إِلَی الْجَنَّةِ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: پدرم می‌فرمود: «شیعه ما دست به دامن ما دارند و ما دست به دامن پیامبر و پیامبر پناهنده به خداست.» - . محاسن برقی: 182 -

**[ترجمه]

بیان

قال فی النهایة فیه إن الرحم أخذت بحجزة الرحمن أی اعتصمت به و التجأت إلیه مستجیرة و أصل الحجزة موضع شد الإزار ثم قیل للإزار حجزة للمجاورة و احتجز الرجل بالإزار إذا شده علی وسطه فاستعاره للاعتصام و الالتجاء و التمسک بالشی‌ء و التعلق به و منه الحدیث الآخر یا لیتنی آخذ بحجزة الله أی بسبب منه و ذکر الصدوق معانی للحجزة منها الدین و منها الأمر و منها النور و أورد الأخبار فیها⁽⁵⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: «چون روز قیامت شود، پیامبر صلی الله علیه و آله در پناه خدا قرار گیرد، علی علیه السلام دست به دامن پیغمبر زند، ما دامن علی علیه السلام را گیریم و شیعیان ما دامن ما را می‌گیرند. حالا به نظر شما پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله ما را به کجا می‌برد؟» گفتم: «به سوی بهشت.» - . محاسن برقی: 182 -

**[ترجمه]

«62»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ یَقُولُ: إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ فِیمَا یُحِبُّ اللَّهُ وَ یَرْضَی الْأَوْصِیَاءُ وَ أَتْبَاعُهُمْ أَ مَا تَرْضَوْنَ أَنَّهُ لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ فَزِعَ کُلُّ قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا وَ فَزِعْنَا إِلَی نَبِیِّنَا إِنَّ نَبِیَّنَا آخِذٌ بِحُجْزَةِ

رَبِّهِ وَ نَحْنُ آخِذُونَ بِحُجْزَةِ نَبِیِّنَا وَ شِیعَتُنَا آخِذُونَ بِحُجْزَتِنَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]در نهایه گوید: در حدیث است که «انّ الرحم اخذت بحجزة الرحمن»یعنی رحم به خدا چنگ زده و به او پناه برده است.

و اصل «حجزه»، جایگاه بستن لنگ است، سپس به علاقه مجاورت، به خود لنگ نیز حجزه گویند و همچنین این کلمه را استعاره آورند برای پناهندگی و چنگ زدن به چیزی. و از همین روایت دیگر که: «یا لیتنی آخذ بحجزة الله»، یعنی به سببی از خدا و مرحوم صدوق چند معنای دیگر برای حجزه بیان فرموده، از قبیل دین و امر و نور و روایاتی هم که با این معانی مناسب باشد، ذکر فرموده است. - . معانی الاخبار: 16 و 236 -

**[ترجمه]

«63»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: مَا تَبْغُونَ أَوْ مَا تُرِیدُونَ غَیْرَ أَنَّهَا لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ فَزِعَ کُلُّ قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ فَزِعْنَا إِلَی نَبِیِّنَا وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: پدرم علی بن الحسین علیه السلام می‌فرمود: «سزاوار ترین مردم به پارسایی و کوشش کردن در آنچه که مایه دوستی و خشنودی خداوند است، اوصیا و پیروان آنهایند. آیا راضی نیستید که گاهی که حادثه ترسناک از آسمان پدید آید و هر گروهی به پناهگاه خود روند، شما به ما پناه آرید و ما به پیامبر؟زیرا پیغمبر ما به پروردگارش پناهنده شود و ما دامن آن حضرت را گیریم و شیعیان ما دامن ما را گیرند.» - . محاسن برقی: 182 -

**[ترجمه]

بیان

ما تبغون أی أی شی‌ء تطلبون فی جزاء تشیعکم و بإزائه غیر أنها أی أ تطلبون شیئا غیر فزعکم إلینا فی القیامة أی لیس شی‌ء أفضل و أعظم من ذلک.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «چه می‌خواهید (در پاداش پیروی از ما) و چه می‌جویید؟ جز اینکه اگر وحشت و ترسی از آسمان پدید آید، هر دسته‌ای به پناهگاه خود فرار می‌کنند و ما به سوی پیامبر پناه می‌بریم و شما به ما پناه می‌برید؟» - . محاسن برقی: 182 -

**[ترجمه]

«64»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الْمَرْزُبَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَالِبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ علیه السلام قَالَ: سُئِلَتْ أُمُّ سَلَمَةَ زَوْجُ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ إِنَّ عَلِیّاً وَ شِیعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]«ما تبغون»یعنی چه پاداشی در ازای تشیّعتان می‌خواهید؟ «غیر انّها» یعنی غیر از این می‌خواهید که در قیامت به ما پناه می‌برید؟ چون چیزی برتر و بالاتر از این نیست.

**[ترجمه]

«65»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ بْنِ عِیسَی الْهَاشِمِیِّ عَنْ تَمِیمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَاءِ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْعَلَاءِ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ ابْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِیٍّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ لِلَّهِ قَضِیباً مِنْ یَاقُوتٍ أَحْمَرَ لَا یَنَالُهُ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهُ بَرِیئُونَ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]ارشاد: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «از امّ سلمه همسر پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی‌بن ابی طالب علیه السلام سؤال شد. گفت از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می‌فرمود: «همانا علی و شیعیان او پیروزند.» - . ارشاد القلوب: 18 -

**[ترجمه]

«66»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَیْثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ السَّلِیلِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِی سَبْعُونَ أَلْفاً لَا حِسَابَ عَلَیْهِمْ وَ لَا عَذَابَ قَالَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَی عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ هُمْ شِیعَتُکَ

وَ أَنْتَ إِمَامُهُمْ‌⁽¹⁾.

مشکاة الأنوار، عن جابر عن أبی جعفر علیه السلام: مثله‌⁽²⁾.

**[ترجمه]ارشاد القلوب: اصبغ بن نباته از حضرت علی علیه السلام گزارش می‌کند که حضرت پیامبر فرمود: «خدا را عصا (دستگیره)یی است از یاقوت سرخ، بدو دست نیابد مگر ما و شیعه ما و دیگران از آن دورند.» - . همان -

**[ترجمه]

«67»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی الْکَرْخِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَائِشَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَمْرٍو الْبَجَلِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُوسَی عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ علیهم السلام قَالَ: شَکَوْتُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله حَسَدَ النَّاسِ إِیَّایَ فَقَالَ یَا عَلِیُّ إِنَّ أَوَّلَ أَرْبَعَةٍ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ أَنَا وَ أَنْتَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ ذُرِّیَّتُنَا خَلْفَ ظُهُورِنَا وَ أَحِبَّاؤُنَا خَلْفَ ذُرِّیَّتِنَا وَ أَشْیَاعُنَا عَنْ أَیْمَانِنَا وَ شَمَائِلِنَا⁽³⁾.

**[ترجمه]ارشاد القلوب: انس بن مالک گوید: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هفتاد هزار از امّت من بدون حساب و عذاب به بهشت می‌روند.» سپس رو به علی علیه السلام کرد و فرمود: «آنها شیعیان تو هستند و تو پیشوای آنانی.» - . ارشاد القلوب: 18 و مشکاة الانوار: 96 -

**[ترجمه]

بیان

إن أول أربعة أی أول الأربعات الذین یدخلون الجنة فالجمیع إلی قوله علیه السلام و الحسین خبر أو المعنی أن الأربعة الذین یدخلون الجنة أولهم أنا فخبر البواقی مقدر بقرینة المقام.

**[ترجمه]ارشاد القلوب: زید بن علی بن الحسین از پدرش، از جدّش علیه السلام روایت فرماید که حضرت علی علیه السلام فرمود: «از حسادت و رشگ بردن مردم نسبت به من، به رسول خدا شکایت کردم. حضرت فرمود: «یا علی! به راستی اولین (دسته) از چهار (دسته)ای که وارد بهشت می‌شوند، من هستم و تو و حسن و حسین و دودمان ما پشت سر ما و دوستان ما، بعد از آنها و شیعیان ما در چپ و راست ما.» - . ارشاد القلوب: 19 -

**[ترجمه]

«68»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُنْدَبٍ عَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ: حَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یَجْعَلَ وَلِیَّنَا رَفِیقاً لِلنَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً⁽⁴⁾.

**[ترجمه]«انّ اوّل اربعه» یعنی اولین گروه از چهار گروهی که به بهشت می‌روند.بنابراین کلمات بعد تا کلمه «و الحسین» خبر «انّ» است و ممکن است بگوییم معنایش این است که آن چهار گروهی که بهشت می‌روند، اوّلی آنها منم، و در این صورت جملات بعد، مبتدا و خبرشان در تقدیر است، یعنی تو و حسن و حسین و ...بعد از من وارد بهشت می‌شوید، چون در مقام بیان، ترتیب ورود به بهشت است.

**[ترجمه]

«69»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ الْآیَةَ فَرَسُولُ اللَّهِ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ النَّبِیُّ وَ نَحْنُ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَدَاءُ وَ أَنْتُمُ الصَّالِحُونَ فَتَسَمَّوْا بِالصَّلَاحِ کَمَا سَمَّاکُمُ اللَّهُ‌⁽⁵⁾.

مجمع البیان، عن أبی بصیر: مثله‌⁽⁶⁾

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: عبداللَّه جندب گوید: حضرت رضا علیه السلام فرمود: «سزاوار است که خداوند دوست ما را، رفیق (و هم‌صحبت) پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان‌قرار دهد و این افراد نیکو رفیقانی هستند.» - . تفسیر عیاشی 1: 370 -

**[ترجمه]

بیان

فتسموا بالصلاح أی انتسبوا إلیه أو ارتفعوا بسببه أو اتصفوا به

حتی یسمیکم الناس صالحین فی القاموس سما سموا ارتفع و به أعلاه کأسماه و سماه فلانا و به و تسمی بکذا و بالقوم و إلیهم انتسب.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: ابو بصیر گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خود یاد فرموده، آنجا که می‌گوید: «فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِین»،{و آنان که خدا و رسول را اطاعت کنند، البتّه آنها با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده، یعنی با پیمبران و صدّیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد} - . نساء / 69 - تا آخر آیه. سپس فرمود: «مقصود از پیامبر در این آیه شریفه، رسول خدا؛ منظور از صدیقان و شهیدان، ما و نیکوکاران، شما هستید. پس خود را نیکو و نیکوکار نامدار سازید، چنانچه خداوند شما را چنان نامیده است.» - .تفسیر عیاشی 1: 370 و مجمع البیان 3: 72 - در مجمع البیان هم مانند این روایت آمده است .

**[ترجمه]

«70»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام]: قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله عِنْدَ حَنِینِ الْجِذْعِ مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِینَ هَذَا الْجِذْعُ یَحِنُّ إِلَی رَسُولِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ یَحْزَنُ لِبُعْدِهِ عَنْهُ فَفِی عِبَادِ اللَّهِ الظَّالِمِینَ أَنْفُسَهُمْ مَنْ لَا یُبَالِی قَرُبَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ أَمْ بَعُدَ وَ لَوْ لَا أَنِّی احْتَضَنْتُ هَذَا الْجِذْعَ وَ مَسَحْتُ بِیَدِی عَلَیْهِ مَا هَدَأَ حَنِینُهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ وَ إِمَائِهِ لَمَنْ یَحِنُّ إِلَی مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ وَ إِلَی عَلِیٍّ وَلِیِّ اللَّهِ کَحَنِینِ هَذَا الْجِذْعِ وَ حَسْبُ الْمُؤْمِنِ أَنْ یَکُونَ قَلْبُهُ عَلَی مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ آلِهِمَا الطَّیِّبِینَ مُنْطَوِیاً أَ رَأَیْتُمْ شِدَّةَ حَنِینِ هَذَا الْجِذْعِ إِلَی مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ وَ کَیْفَ هَدَأَ لَمَّا احْتَضَنَهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ مَسَحَ بِیَدِهِ عَلَیْهِ قَالُوا بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیّاً إِنَّ حَنِینَ خُزَّانِ الْجِنَانِ وَ حُورِ عِینِهَا وَ سَائِرِ قُصُورِهَا وَ مَنَازِلِهَا إِلَی مَنْ تَوَالَی مُحَمَّداً وَ عَلِیّاً وَ آلَهُمَا الطَّیِّبِینَ وَ تَبَرَّأَ مِنْ أَعْدَائِهِمَا لَأَشَدُّ مِنْ حَنِینِ هَذَا الْجِذْعِ الَّذِی رَأَیْتُمُوهُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ وَ إِنَّ الَّذِی یُسَکِّنُ حَنِینَهُمْ وَ أَنِینَهُمْ مَا یَرِدُ عَلَیْهِمْ مِنْ صَلَاةِ أَحَدِکُمْ مَعَاشِرَ شِیعَتِنَا عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ أَوْ صَلَاةِ نَافِلَةٍ أَوْ صَوْمٍ أَوْ صَدَقَةٍ وَ إِنَّ مِنْ عَظِیمِ مَا یُسَکِّنُ حَنِینَهُمْ إِلَی شِیعَةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ مَا یَتَّصِلُ بِهِمْ مِنْ إِحْسَانِهِمْ إِلَی إِخْوَانِهِمُ الْمُؤْمِنِینَ وَ مَعُونَتِهِمْ لَهُمْ عَلَی دَهْرِهِمْ یَقُولُ أَهْلُ الْجِنَانِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ لَا تَسْتَعْجِلُوا صَاحِبَکُمْ فَمَا یُبْطِئُ عَنْکُمْ إِلَّا لِلزِّیَادَةِ فِی الدَّرَجَاتِ الْعَالِیَاتِ فِی هَذِهِ الْجِنَانِ بِإِسْدَاءِ الْمَعْرُوفِ إِلَی إِخْوَانِهِ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِکَ مِمَّا یُسَکِّنُ حَنِیْنَ سُکَّانِ الْجِنَانِ وَ حُورِهَا إِلَی شِیعَتِنَا مَا یُعَرِّفُهُمُ اللَّهُ مِنْ صَبْرِ شِیعَتِنَا عَلَی التَّقِیَّةِ وَ اسْتِعْمَالِهِمُ التَّوْرِیَةَ لِیَسْلَمُوا بِهَا مِنْ کَفَرَةِ عِبَادِ اللَّهِ وَ فَسَقَتِهِمْ فَحِینَئِذٍ یَقُولُ خُزَّانُ الْجِنَانِ وَ حُورُهَا لَنَصْبِرَنَّ عَلَی شَوْقِنَا إِلَیْهِمْ وَ حَنِینِنَا کَمَا یَصْبِرُونَ عَلَی سَمَاعِ الْمَکْرُوهِ فِی سَادَاتِهِمْ وَ أَئِمَّتِهِمْ وَ کَمَا یَتَجَرَّعُونَ الْغَیْظَ وَ یَسْکُتُونَ عَنْ إِظْهَارِ الْحَقِّ لِمَا یُشَاهِدُونَ مِنْ ظُلْمِ مَنْ لَا یَقْدِرُونَ عَلَی دَفْعِ مَضَرَّتِهِ فَعِنْدَ ذَلِکَ یُنَادِیهِمْ رَبُّنَا عَزَّ وَ جَلَّ یَا سُکَّانَ جِنَانِی وَ یَا خُزَّانَ رَحْمَتِی مَا لِبُخْلٍ أَخَّرْتُ عَنْکُمْ أَزْوَاجَکُمْ وَ سَادَاتِکُمْ إِلَّا لِیَسْتَکْمِلُوا نَصِیبَهُمْ مِنْ کَرَامَتِی بِمُوَاسَاتِهِمْ

إِخْوَانَهُمُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَخْذِ بِأَیْدِی الْمَلْهُوفِینَ وَ التَّنْفِیسِ عَنِ الْمَکْرُوبِینَ وَ بِالصَّبْرِ عَلَی التَّقِیَّةِ مِنَ الْفَاسِقِینَ الْکَافِرِینَ حَتَّی إِذَا اسْتَکْمَلُوا أَجْزَلَ کَرَامَاتِی نَقَلْتُهُمْ إِلَیْکُمْ عَلَی أَسَرِّ الْأَحْوَالِ وَ أَغْبَطِهَا فَأَبْشِرُوا فَعِنْدَ ذَلِکَ یَسْکُنُ حَنِینُهُمْ وَ أَنِینُهُمْ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]«فتسمّوا بالصّلاح» یعنی خود را به نیکوکاری نسبت دهید یا خویشتن را با نیکوکاری رفعت دهید یا چنان نیکویی کنید که مردم شما را صالح و اهل صلاح بنامند. در قاموس آمده: «سما سمّوا» یعنی رفعت گرفت و «سما به»، بالا برد آن را، مانند «أسماه و سمّاه فلاناً و به و تسمّی بکذا و بالقوم و الیهم» یعنی منتسب به آنان شد.

**[ترجمه]

توضیح

فی القاموس حضن الصبی حضنا و حضانة بالکسر جعله فی حضنه أو رباه کاحتضنه و قال الحضن بالکسر ما دون الإبط إلی الکشح أو الصدر و العضدان و ما بینهما و قال هدأ کمنع هدءا و هدوءا سکن و قال أسدی إلیه أحسن.

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ابتدا وقتی موعظه می‌فرمود، به یکی از ستون‌های مسجد تکیه می‌داد. تا اینکهیکی از اصحاب، به خاطر اینکه حضرت خستگی کمتری داشته باشد، منبری برای آن جناب ساخت تا بر او بنشیند و احکام خدا را بفرماید. در اولین روزی که حضرت محل موعظه خویش را تغییر داد، گویند آن ستون که همیشه تکیه‌گاه حضرت بود، ناله‌ای سر داد، به طوری که تمام حاضران شنیدند. آن هنگام که ناله ستون بلند شد، حضرت فرمود: «ای گروه مسلمانان! این تنه درخت از شوق و علاقه به پیامبر خدا می‌نالد و از دوری او غمگین است. امّا در بین بندگان خدا، مردمی هستند که بر خویشتن ستم ورزیده و به نزدیکی و دوری از پیامبر خدا اهمیّت نمی‌دهند، و اگر من ستون را در بر نمی‌گرفتم و با دست خود او را نوازش‌نمی‌کردم، ناله‌اش تا قیامت آرام نمی‌شد. همانا در میان بندگان خدا از زن و مرد، افرادی هستند که همچون این درخت اشتیاق دارند و دل‌هایشان به سوی محمد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام ولی خدا پرواز می‌کند و برای مؤمن، همین بس که محبت و دوستی محمد صلی الله علیه و آله ، علی علیه السلام و خاندان آنها در نهادش ریشه کند. آیا شدت ناله این درخت را دیدید که چگونه به پیامبر خدا اظهار اشتیاق می‌کرد و وقتی پیامبر او را در برگرفت و دستش به او رسید آرام شد؟» گفتند: «آری ای رسول خدا!» آنگاه فرمود: «سوگند به آن کس که مرا به حق برگزید، همانا ناله عاشقانه دربانان بهشت و زیبازنان سیاه‌چشم و کاخ‌ها و قصرهای آن، نسبت به کسی که دوستدار محمد و علی و خاندان پاک آنها باشد و از دشمنانشان بیزاری جوید، شدیدتر و سوز و گداز آنها در فراق این افراد، بیشتر است از ناله‌ای که از این درخت شنیدید. و آنچه که آنها را آرام می‌سازد و از سوزشان می‌کاهد، همان صلوات و درودی است که از شما شیعیان نسبت به محمّد صلی الله علیه و آله و خاندان پاکش برسد. همچنین نماز مستحبی و نافله و روزه و صدقه و انفاق به فقرا و یکی از بزرگ‌ترین چیزهایی که اضطراب و ناله آنها را نسبت به شیعیان محمّد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام آرام می‌سازد، همان احسان و نیکی است که شیعیان به برادران مؤمن خود می‌کنند و به آنها در راه زندگی یاری می‌رسانند. اهل بهشت به یکدیگر چنین می‌گویند: «شتاب نکنید در آمدن رفیق خود او تاخیر نکرده، مگر برای اینکه با بخشش و احسان به برادران مؤمنش، درجات بلندتر و رتبه والاتری را در بهشت به دست آرد.»

و بزرگ‌تر از آنچه گفته شد از چیزهایی که ناله و فزع بهشتیان و حوریه‌ها را آرام می‌سازد، همان تحمل ناملایمات و مشکلاتی است که به خاطر تقیه‌ - . تقیه یعنی خویشتن‌داری و خودداری از ابراز عقیده در برابر دشمن. - ، خداوند شیعیان ما را بر آن آگاهی داده و همچنین به کار بردن توریه‌ - . توریه یعنی پنهان داشتن واقع و اینکه انسان جوری عمل کند و سخن بگوید که دشمن خیال کند که به مذاق او عمل کرده، ولی در حقیقت به همان برنامه خود عمل کند. - تا در سایه آن از شرّ مردم کافر و فاسق‌محفوظ مانند و آنگاه دربانان و حوریه‌های بهشتی گویند همچنان که شیعیان در برابر شنیدن نارواهای دشمن به پیشوایان و بزرگان خود صبر می‌کنند و خشم خود را فرو می‌برند و از اظهار حقیقت ساکتند، زیرا می‌بینند در چنگال ستم افرادی گرفتارند که یارای مبارزه و دفع شرّ آنها را ندارند. همچنین ما نیز در برابر شیفتگی و عشق به آنان صبر می‌کنیم. اینجاست که خداوند بهشتیان را ندا دهد: «ای ساکنان بهشت من و ای دربانان رحمت من! اگر وصل و دیدار همسران و دوستان و سروران شما به تاخیر افتاد، بر شما بخل نورزیدم، بلکه این تاخیر به خاطر آن است که معشوق‌های شما، بهره خویش را از کرامت و بزرگواری من کامل سازند، به وسیله همراهی و مواسات با برادران مؤمن خود و دستگیری از افسردگان و کارگشایی گرفتاران و همچنین از راه صبر و شکیبایی به خاطر تقیه در برابر مردم فاسق و کافر و وقتی با این برنامه وافرترین کرامت مرا کامل ساختند، آنان را در شادترین و چشمگیرترین حالات به سوی شما انتقال می‌دهم، مژده باد شما را!» آنگاه ناله و فریاد بهشتیان آرام شود.» - . تفسیر امام حسن عسکری: 75 -

**[ترجمه]

«71»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام]: قَالَ تَعَالَی وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا⁽²⁾بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ صَدَّقُوکَ بِنُبُوَّتِکَ فَاتَّخَذُوکَ إِمَاماً وَ صَدَّقُوکَ فِی أَقْوَالِکَ وَ صَوَّبُوکَ فِی أَفْعَالِکَ وَ اتَّخَذُوا أَخَاکَ عَلِیّاً بَعْدَکَ إِمَاماً وَ لَکَ وَصِیّاً مَرْضِیّاً وَ انْقَادُوا لِمَا یَأْمُرُهُمْ بِهِ وَ صَارُوا إِلَی مَا

أَصَارَهُمْ إِلَیْهِ وَ رَأَوْا لَهُ مَا یَرَوْنَ لَکَ إِلَّا النُّبُوَّةَ الَّتِی أُفْرِدْتَ بِهَا وَ إِنَّ الْجِنَانَ لَا تَصِیرُ لَهُمْ إِلَّا بِمُوَالاتِهِ وَ مُوَالاةِ مَنْ یُنَصُّ عَلَیْهِ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ وَ مُوَالاةِ سَائِرِ أَهْلِ وَلَایَتِهِ وَ مُعَادَاةِ أَهْلِ مُخَالَفَتِهِ وَ عَدَاوَتِهِ وَ إِنَّ النِّیرَانَ لَا تَهْدَأُ عَنْهُمْ وَ لَا یَعْدِلُ بِهِمْ عَنْ عَذَابِهَا إِلَّا بِتَنَکُّبِهِمْ عَنْ مُوَالاةِ مُخَالِفِیهِمْ وَ مُوَازَرَةِ شَانِئِیهِمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْ إِدَامَةِ الْفَرَائِضِ وَ اجْتِنَابِ الْمَحَارِمِ وَ لَا یَکُونُوا کَهَؤُلَاءِ الْکَافِرِینَ بِکَ بَشِّرْهُمْ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ بَسَاتِینَ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ⁽³⁾.

**[ترجمه]در قاموس گوید «حضن الصبی حِضناً و حِضانةً» بکسر حاء، یعنی کودک را به سینه خود چسباند یا او را پرورش داد. و نیز گوید «حضن» بکسر حاء، فاصله بین زیر بغل تا رگ کمر را گویند و همچنین سینه و دو بازو و فاصله بین آنها را نیز گویند. و نیز گوید «هدأ» بر وزن «منع» یعنی آرام شد. و «اسدی الیه» یعنی به او نیکی کرد.

**[ترجمه]

«72»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَالِمٍ الْأَشَلِّ عَنْ بَعْضِ الْفُقَهَاءِ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ: إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ‌⁽⁴⁾ثُمَّ قَالَ تَدْرُونَ مَنْ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ قَالُوا مَنْ هُمْ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ هُمْ نَحْنُ وَ أَتْبَاعُنَا فَمَنْ تَبِعَنَا مِنْ بَعْدِنَا طُوبَی لَنَا وَ طُوبَی لَهُمْ أَفْضَلُ مِنْ طُوبَی لَنَا قَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَا شَأْنُ طُوبَی لَهُمْ أَفْضَلُ مِنْ طُوبَی لَنَا أَ لَسْنَا نَحْنُ وَ هُمْ عَلَی أَمْرٍ قَالَ لَا لِأَنَّهُمْ حَمَلُوا

مَا لَمْ تَحَمَّلُوا عَلَیْهِ وَ أَطَاقُوا مَا لَمْ تُطِیقُوا⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: خداوند در قرآن می‌فرماید: « وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا»،{نوید دهید آنها را که ایمان آورده‌اند.} - . بقره / 25 - یعنی به خدای یکتا و تو را در پیامبری تصدیق کردند، پیشوایت ساخته و تمام سخنانت را باورکردند، کردارت را تصویب کردند، برادرت علی علیه السلام را بعد از تو پیشوای خود و جانشین مورد پسندت دانسته‌اند و آنچه را فرماید تسلیم باشند وبه هر جهت آنان را سوق دهد بروند و هر مقامی که برای تو قائل هستند، غیر از نبوت که خاص توست، برای او نیز قائل باشند و بهشت را جز در نتیجه دوستی او و دوستی آنها که از فرزندان او با نص و بیان خود معرفی کند و همچنین دوستی دیگر دوستداران او و دشمنی با مخالفان و دشمنان او ندانند، و بدانند که دوزخ از آنها دست برندارد و از عذابش نجات نیابند، مگر به احتراز از دوستی با مخالفین علی علیه السلام و فرزندان و دوستانش و نیز همکاری نکردن با بدگوها و بدبینانشان (سپس قرآن می‌فرماید) و کارهای شایسته انجام دادند، یعنی واجبات خود را ادامه دادند، از محرمات دوری جستند و رفتارشان همچون منکرین نبوت تو نبوده، به آنان نوید ده که: «برای آنهاست باغستان‌ها و بوستان‌هایی که از زیر آنها نهرها روان است.» - . تفسیر امام عسکری: 80 -

**[ترجمه]

بیان

لأنهم حملوا إشارة إلی شدة تقیة الشیعة بعده علیه السلام و کثرة وقوع الظلم من بنی أمیة و غیرهم علیهم.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: یکی از دانشمندان گوید: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه: «إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُون»، {همانا دوستان خدا هرگز هیچ ترس (از حوادث آینده عالم) و هیچ اندوهی (از وقایع گذشته جهان) در دل آنها نیست} - . یونس / 62 - فرمود: «می‌دانید دوستان خدا چه کسانی هستند؟»عرض کردند: «یا امیرالمؤمنین! آنان کیستند؟» فرمود: «ما و پیروان ما. پس هر کس بعد از ما، از ما پیروی کند، خوشا به حال ما و خوشوقتی و پیروزی آنها بیشتر و بهتر است از ما.» راوی پرسید: «چرا خجستگی و سعادت آنان بیش از ماست، مگر ما و آنها در یک راه و آیین نیستیم؟» فرمود: «نه، زیرا آنها تحمّل کنند، آنچه را که شما تحمّل نتوانید و مقاومت کنند، آنچه را که شما تاب آن را ندارید.» - . تفسیر عیاشی 2: 124 -

**[ترجمه]

«73»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی عَمْرٍو الزُّبَیْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ تَوَلَّی آلَ مُحَمَّدٍ وَ قَدَّمَهُمْ عَلَی جَمِیعِ النَّاسِ بِمَا قَدَّمَهُمْ مِنْ قَرَابَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَهُوَ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ لِمَنْزِلَتِهِ عِنْدَ آلِ مُحَمَّدٍ لَا أَنَّهُ مِنَ الْقَوْمِ بِأَعْیَانِهِمْ وَ إِنَّمَا هُوَ مِنْهُمْ بِتَوَلِّیهِ إِلَیْهِمْ وَ اتِّبَاعِهِ إِیَّاهُمْ وَ کَذَلِکَ حُکْمُ اللَّهِ فِی کِتَابِهِ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ‌⁽²⁾وَ قَوْلُ إِبْرَاهِیمَ فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیمٌ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]«لانهم حملوا» اشاره به شدت تقیه شیعه است بعد از آن حضرت و فزونی ستم بنی امیه و دیگران بر آنها.

**[ترجمه]

«74»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَأَذِنَ لِی وَ لَیْسَ هُوَ فِی مَجْلِسِهِ فَخَرَجَ عَلَیْنَا مِنْ جَانِبِ الْبَیْتِ مِنْ عِنْدِ نِسَائِهِ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ جِلْبَابٌ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْنَا رَحَّبَ بِنَا ثُمَّ جَلَسَ‌⁽⁴⁾ثُمَّ قَالَ أَنْتُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ فِی کِتَابِ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: ابو عمرو زبیری از حضرت صادق علیه السلام گزارش می‌کند که فرمود: «هر کس دوست بدارد آل محمد صلی الله علیه و آله را و آنان را به خاطر نزدیکی و قرابت با رسول خدا صلی الله علیه و آله از تمام مردم پیش‌تر و مقدم داند، او از آل محمد صلی الله علیه و آله است. چون نزد خاندان پیامبر موقعیتی به سزا خواهد یافت. نه اینکه از آن دودمان و ریشه است، بلکه به خاطر دوستی و پیروی آنان، از جمع و گروه آنها خواهد بود و خداوند نیز در کتاب خویش چنین مقرّر فرموده: «وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُم»، {و هر کس از شما آنان را دوست بدارد از آنها خواهد بود.} - . مائده / 51 -

و فرمایش حضرت ابراهیم علیه السلام است که: «فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیم» - . ابراهیم / 36 - ، {هر کس مرا پیروی کند البته از من است و هر کس نافرمانیم نماید همانا تو آمرزنده مهربانی.} - . تفسیر عیاشی 2: 231 -

**[ترجمه]

بیان

کأن المراد بالجلباب هنا الرداء مجازا أو القمیص فی القاموس الجلباب کسرداب و سنمار القمیص و ثوب واسع للمرأة دون الملحفة أو ما تغطی به ثیابها من فوق کالملحفة أو هو الخمار.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: عقبه بن خالد گوید: به عزم دیدار حضرت صادق علیه السلام به خانه آن حضرت رفتم و با اجازه وارد شدم، ولی آن حضرت را در مجلس خویش نیافتم. پس از چندی از اندرون به سوی ما آمدند، در حالی که ردا بر دوش نداشتند. نگاهی به ما فرموده، خوشامد گفتند و نشستند. سپس فرمودند: «شمایید خردمندان در کتاب خدا که فرمود: «إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب» - . رعد / 19 - ،{تنها صاحبان خرد متذکر می‌شوند.} - . تفسیر عیاشی 2: 207 -

**[ترجمه]

«75»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام وَ هُوَ یَقُولُ: نَحْنُ أَهْلُ بَیْتِ الرَّحْمَةِ وَ بَیْتِ النِّعْمَةِ وَ بَیْتِ الْبَرَکَةِ وَ نَحْنُ فِی الْأَرْضِ بُنْیَانٌ وَ شِیعَتُنَا عُرَی الْإِسْلَامِ وَ مَا کَانَتْ دَعْوَةُ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا لَنَا وَ شِیعَتِنَا وَ لَقَدِ اسْتَثْنَی اللَّهُ إِلَی یَوْمِ

الْقِیَامَةِ إِلَی إِبْلِیسَ فَقَالَ إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]گویا مقصود از «جلباب»، ردا یا پیراهن است و مجازا در این معانی استعمال شده، زیرا به گفته قاموس،«جلباب» بر وزن «سرداب» و «سنمار»، پیراهن را گویند، لباس گشادی است برای زنان که زیر روپوش و لباس روی خود می‌پوشند یا همان روپوش است، و روبند را نیز گویند.

**[ترجمه]

بیان

البنیان بالضم البناء المبنی و المراد بیت الشرف و النبوة و الإمامة و الکرامة و لا یبعد أن یکون فی الأصل بنیان الإیمان عری الإسلام أی یستوثق و یستمسک بهم الإسلام أو من أراد الصعود إلی الإسلام أو إلی ذروته یتعلق بهم و یأخذ منهم.

قال فی المصباح قوله علیه السلام و ذلک أوثق عری الإیمان علی التشبیه بالعروة التی یستمسک بها و یستوثق و کأن المراد بدعوة إبراهیم قوله علیه السلام رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسابُ‌⁽²⁾و یحتمل أن یکون المراد قوله فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ‌⁽³⁾و الأول أظهر.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: ابو بصیر گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم کهمی‌فرمود: «ما خاندان رحمت و خانه نعمت و دودمان برکتیم. ما در زمین (به منزله) بنیان و ریشه و اساس هستیم و شیعه ما، تکیه‌گاه اسلامند. دعای حضرت ابراهیم علیه السلام نباشد جز برای ما و شیعیانمان و خداوند تا روز قیامت ماها را از دسترس شیطان دور ساخته،چنانچه می‌فرماید: «إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطان» - . حجر / 42 - ، {همانا تو را بر بندگان من حکومتی نباشد.} - . تفسیر عیاشی 2: 243 -

**[ترجمه]

«76»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ‌⁽⁴⁾قَالَ وَ اللَّهِ مَا عَنَی غَیْرَکُمْ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]«بنیان» به ضمّ باء به معنی ساختمان و بنا است و مقصود حضرت از کلمه بنیان، خانه شرافت و پیامبری و پیشوایی و بزرگواری است و دور نیست که مقصود، بنیان ایمان باشد. «عری السلام» یعنی دستگیره‌های اسلام که مایه استواری اوست، یا دستگیره کسی که بخواهد از کاخ اسلام بالا رود یا به قله و نقطه نهایی آن برسد.

صاحب مصباح در این جمله از فرمایشات امام: «و ذلک اوثق عری الایمان»

گوید: تشبیه فرموده به «عروه» یعنی چیزی که بدو چنگ زنند و تکیه کنند و مقصود از دعای حضرت ابراهیم علیه السلام هم گویا همین جملات است که فرمود: «رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِساب»، {ای پروردگار ما! من و پدر و مادرم و مؤمنان را روز حساب ببخشای.} - . ابراهیم / 40 - و احتمال دارد این دعا باشد که فرمود: « فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِم»، {و دل‌هایی از مردم را به آنان علاقه‌مند ساز} - . ابراهیم / 37 - ، ولی آیه اول روشن‌تر است.

**[ترجمه]

«77»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ إِنَّمَا شِیعَتُنَا أَصْحَابُ الْأَرْبَعَةِ الْأَعْیُنِ عَیْنٍ فِی الرَّأْسِ وَ عَیْنٍ فِی الْقَلْبِ أَلَا وَ الْخَلَائِقُ کُلُّهُمْ کَذَلِکَ أَلَا إِنَّ اللَّهَ فَتَحَ أَبْصَارَکُمْ وَ أَعْمَی أَبْصَارَهُمْ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: ابو بصیر در تفسیر آیه شریفه: «إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِین»، {(اهل بهشت همچون) برادر روبه روی یکدیگر بر تخت عزّت نشینند} - . حجر/ 47 - گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا قسم خداوند از این آیه غیر شما را نظر ندارد.» - . تفسیر عیاشی 2: 244 -

**[ترجمه]

بیان

عین فی الرأس المراد بها الجنس أی عینان أو المعنی کل عین فی الرأس بإزائها عین فی القلب فتح أبصارکم أی أبصار قلوبکم.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: عمرو بن ابی مقدام گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «به خدا سوگند شمایید آنهایی که خداوند فرموده: « وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِین»، {و ما آئینه دل‌های پاک آنها را از کدورت کینه و حسد و هر خلق ناپسند به کلی پاک و پاکیزه سازیم تا همه با هم برادر و دوستدار هم شوند و روبه روی یکدیگر بر تخت نشینند.} - .حجر / 47 - و فرمود: «شیعیان ما چهار چشم‌دارند: چشم سر و چشم قلب، البته همه مردم چنین هستند، ولی خداوند دیدگان شما را گشوده و دیده آنها را کور و نابینا ساخته.» - . تفسیر عیاشی 2: 244 -

**[ترجمه]

«78»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَیْسَ مِنْکُمْ رَجُلٌ وَ لَا امْرَأَةٌ إِلَّا وَ مَلَائِکَةُ اللَّهِ یَأْتُونَهُ بِالسَّلَامِ وَ أَنْتُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ

مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]«عین فی الراس» منظور جنس چشم است نه یک فرد، یعنی دو چشم در سر است. یا معنی روایت چنین است: هر چشمی که در سر است، در برابر آن چشم دیگری در دل وجود دارد. «فتح ابصارکم» یعنی دیدگان دل‌های شما را گشوده است.

**[ترجمه]

«79»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام] قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه السلام: عِبَادَ اللَّهِ اجْعَلُوا حَجَّتَکُمْ مَقْبُولَةً مَبْرُورَةً وَ إِیَّاکُمْ أَنْ تَجْعَلُوهَا مَرْدُودَةً عَلَیْکُمْ أَقْبَحَ الرَّدِّ وَ أَنْ تُصَدُّوا عَنْ جَنَّةِ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَقْبَحَ الصَّدِّ أَلَا وَ إِنَّ مَا مَحَلُّهَا مَحَلُّ الْقَبُولِ مَا یَقْرِنُ بِهَا مِنْ مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ آلِهِمَا الطَّیِّبِینَ وَ إِنَّ مَا یُسَفِّلُهَا وَ یَرْذُلُهَا مَا یَقْرِنُ بِهَا مِنِ اتِّخَاذِ الْأَنْدَادِ مِنْ دُونِ أَئِمَّةِ الْحَقِّ وَ وُلَاةِ الصِّدْقِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ الْمُنْتَجَبِینَ مِمَّنْ یَخْتَارُهُ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ وَ ذَوِیهِ.

ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله طُوبَی لِلْمُوَالِینَ عَلِیّاً علیه السلام إِیمَاناً بِمُحَمَّدٍ وَ تَصْدِیقاً لِمَقَالِهِ کَیْفَ یُذَکِّرُهُمُ اللَّهُ بِأَشْرَفِ الذِّکْرِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ کَیْفَ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ مَلَائِکَةُ الْعَرْشِ وَ الْکُرْسِیِّ وَ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْهَوَاءِ وَ مَا بَیْنَ ذَلِکَ وَ مَا تَحْتَهَا إِلَی الثَّرَی وَ کَیْفَ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ أَمْلَاکُ الْغُیُومِ وَ الْأَمْطَارِ وَ أَمْلَاکُ الْبَرَارِی وَ الْبِحَارِ وَ شَمْسُ السَّمَاءِ وَ قَمَرُهَا وَ نُجُومُهَا وَ حَصْبَاءُ الْأَرْضِ وَ رِمَالُهَا وَ سَائِرُ مَا یَدِبُّ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ فَیُشَرِّفُ اللَّهُ تَعَالَی بِصَلَاةِ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهَا لَدَیْهِ مَحَالَّهُمْ وَ یُعَظِّمُ عِنْدَهُ جَلَالَهُمْ حَتَّی یَرِدُوا عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ شُهِرُوا بِکَرَامَاتِ اللَّهِ عَلَی رُءُوسِ الْأَشْهَادِ وَ جُعِلُوا مِنْ رُفَقَاءِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ علیهما السلام صَفِیِّ رَبِّ الْعَالَمِینَ.

وَ الْوَیْلُ لِلْمُعَانِدِینَ عَلِیّاً کُفْراً بِمُحَمَّدٍ وَ تَکْذِیباً بِمَقَالِهِ وَ کَیْفَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ بِأَخَسِّ اللَّعْنِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ کَیْفَ یَلْعَنُهُمْ حَمَلَةُ الْعَرْشِ وَ الْکُرْسِیِّ وَ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْهَوَی وَ مَا بَیْنَ ذَلِکَ وَ مَا تَحْتَهَا إِلَی الثَّرَی وَ کَیْفَ یَلْعَنُهُمْ أَمْلَاکُ الْغُیُومِ وَ الْأَمْطَارِ وَ أَمْلَاکُ الْبَرَارِی وَ الْبِحَارِ وَ شَمْسُ السَّمَاءِ وَ قَمَرُهَا وَ نُجُومُهَا وَ حَصْبَاءُ الْأَرْضِ وَ رِمَالُهَا وَ سَائِرُ مَا یَدِبُّ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ فَیُسَفِّلُ اللَّهُ بِلَعْنِ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ لَدَیْهِ مَحَالَّهُمْ وَ یُقَبِّحُ عِنْدَهُ أَحْوَالَهُمْ حَتَّی یَرِدُوا عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ شُهِرُوا بِلَعْنِ اللَّهِ وَ مَقْتِهِ عَلَی رُءُوسِ الْأَشْهَادِ وَ جُعِلُوا مِنْ رُفَقَاءِ إِبْلِیسَ وَ نُمْرُودَ وَ فِرْعَوْنَ أَعْدَاءِ رَبِّ الْعِبَادِ.

وَ إِنَّ مِنْ عَظِیمِ مَا یُتَقَرَّبُ بِهِ خِیَارُ أَمْلَاکِ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ الصَّلَاةَ عَلَی

مُحِبِّینَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ اللَّعْنَ لِشَانِئِینَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: محمد بن مروان گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «هیچ مرد و زنی از شما نیست، مگر اینکه فرشتگان به سلام و درود او آیند و شمایید آنها که خداوند فرمود: «و ما آئینه دل‌های پاک آنها را از کینه و حسد به کلّی پاک و پاکیزه سازیم تا هم با هم برادر و دوستدار هم شوند و روبه روی یکدیگر بر تخت نشینند.» - . تفسیر عیاشی 2: 244 -

**[ترجمه]

«80»

جا، [المجالس للمفید] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْمُقْرِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْأَسَدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَلَوِیِّ عَنْ یَحْیَی بْنِ هَاشِمٍ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: عُلِّمْتُ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی وَ مُثِّلَتْ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ حَتَّی نَظَرْتُ إِلَی صَغِیرِهَا وَ کَبِیرِهَا وَ نَظَرْتُ فِی السَّمَاوَاتِ کُلِّهَا فَلَمَّا رَأَیْتُ رَأَیْتُکَ یَا عَلِیُّ فَاسْتَغْفَرْتُ لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: حضرت سجاد علیه السلام فرمود: «ای بندگان خدا! برای خود دستاویزی قرار دهید که پذیرفته گردد و نیکو باشد، و بترسید از آنچه که به زشت‌ترین گونه به سوی شما بازگردد و پذیرفته نشود، و نیز بترسید از اینکه در قیامت شما را به زشت‌ترین گونه از ورود به بهشت بازدارند. بدانید آن دستاویز و آن مرامی قبول می‌شود که همراه با دوستی محمد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام و خاندان پاک آنها باشد و آنچه که او را پست و بی‌ارزش می‌سازد، آن است که همراه با دوستی و پیروی از غیر پیشوایان حق و فرمانروایان راستین، علی بن ابی طالب علیه السلام و برگزیدگان و آنهایی را که آن حضرت از فرزندان خویش انتخاب فرموده، باشد.» سپس فرمود: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خوشا به حال دوستداران علی علیه السلام به جهت ایمانی که به محمد صلی الله علیه و آله دارند و گفتار او را تصدیق کرده‌اند. چگونه خداوند آنها را به شریف‌ترین یاد از بالای عرش خویش یاد فرموده و چگونه درود می‌فرستند بر آنها فرشتگان عرش و کرسی و پرده‌ها و آسمان‌ها و زمین و هوا و آنچه که بین اینهاست و آنچه که زیر زمین است، و نیز چگونه درود می‌فرستند بر آنها فرشتگان‌گمارده بر ابرها و باران‌ها و بیابان‌ها، دریاها و آفتاب و ماه و ستارگان،قلوه سنگ‌های زمین و شن‌های آن و آنچه از حیوانات که حرکت دارند. و خداوند با درود فرشتگان رتبه و مقام آنها را در نزد خود بالا می‌برد و عظمت و جلال آنان را زیاد می‌سازد تا روز قیامت که بر خدای خویش وارد شوند، در حالی که به کرامات و الطاف خداوند شهرت یافته و زبانزد و انگشت‌نما هستند و از همراهان برگزیده خدا محمد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام خواهند بود.

وای بر دشمنان علی علیه السلام بدان جهت که به محمد صلی الله علیه و آله کافر شدند و او را تکذیب کردند! چگونه خداوند آنها را به پست‌ترین دشنام از بالای عرش خویش لعنت فرستد و چگونه فرشتگان نگهدارنده عرش و کرسی و پرده‌ها و آسمان‌ها و زمین و هوا و آنچه میان آن است و آنچه که زیر زمین است و صاحبان ابرها و باران‌ها، فرشته‌های خشکی‌ها و دریاها، آفتاب و ماه و ستارگان آسمان، قلوه سنگ‌ها و شن‌های زمین و حیواناتی که حرکت دارند به آنها لعنت می‌فرستند و خداوند با لعنت و نفرین هر کدام از فرشتگان، از مقام و موقعیت آن دشمنان نزد خویش می‌کاهد و حالاتشان نزد خداوند زشت می‌شود تا روز قیامت که بر او وارد شوند، در حالی که به لعنت و بیزاری خداوند شهرت یافته و زبانزد و انگشت‌نمایند و از همراهان شیطان و نمرود و فرعون، دشمنان خداوند خواهند بود .

از بزرگترین چیزهایی که مایه تقرّب و نزدیکی فرشتگان پرده‌دار و آسمان‌ها به خداوند است، درود بر دوستان ما خاندان پیامبر و لعنت و نفرین بر دشمنان و بدخواهان ماست.» - . تفسیر امام حسن عسکری: 259 -

**[ترجمه]

«81»

جا، [المجالس للمفید] عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ جَیْشِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ هُوَ فِی الرَّحْبَةِ مُتَّکِئٌ فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ کَیْفَ أَصْبَحْتَ قَالَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ وَ رَدَّ عَلَیَّ وَ قَالَ أَصْبَحْتُ مُحِبّاً لِمُحِبِّنَا مُبْغِضاً لِمَنْ یُبْغِضُنَا إِنَّ مُحِبَّنَا یَنْتَظِرُ الرَّوْحَ وَ الْفَرَجَ فِی کُلِّ یَوْمٍ وَ لَیْلَةٍ وَ إِنَّ مُبْغِضَنَا بَنَی بِنَاءً فَأَسَّسَ بُنْیانَهُ عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَکَأَنَّ بُنْیَانَهُ هَارٍ فَانْهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ یَا أَبَا الْمُعْتَمِرِ إِنَّ مُحِبَّنَا لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یُبْغِضَنَا قَالَ وَ مُبْغِضُنَا لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یُحِبَّنَا إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی جَبَلَ قُلُوبَ الْعِبَادِ عَلَی حُبِّنَا وَ خَذَلَ مَنْ یُبْغِضُنَا فَلَنْ یَسْتَطِیعَ مُحِبُّنَا یُبْغِضُنَا وَ لَنْ یَسْتَطِیعَ مُبْغِضُنَا یُحِبُّنَا وَ لَنْ یَجْتَمِعَ حُبُّنَا وَ حُبُّ عَدُوِّنَا فِی قَلْبِ أَحَدٍ ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ‌⁽³⁾یُحِبُّ بِهَذَا قَوْماً وَ یُحِبُّ بِالْآخَرِ أَعْدَاءَهُمْ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید: غیاث بن ابراهیم از حضرت صادق علیه السلام ،از پدرش علیه السلام ،از جدش علیه السلام روایت می‌کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سبع مثانی را آموختم و امّتم در خاک، برای من نمایش داده شده، به طوری که کوچک و بزرگ‌آنها را دیدم و به تمام آسمان‌ها نظر انداختم؛ چون نگاه کردم،تو را دیدم ای علی! پس برای تو و شیعیانت تا روز قیامت از خداوند آمرزش خواستم.» - . مجالس مفید: 61 مجلس 10 -

**[ترجمه]

توضیح

قال الراغب‌⁽⁵⁾

شفا البئر و النهر طرفه و یضرب به المثل فی القرب من الهلکة قال تعالی عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ و قال یقال للمکان الذی یأکله

السیل فیجرفه أی یذهب به جرف و یقال هار البناء یهور إذا سقط نحو أنهار قال تعالی عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ‌⁽¹⁾و قرئ هار یقال بئر هار و هار و هائر و منهار و یقال أنهار فلان إذا سقط من مکان عال و رجل هار و هائر ضعیف فی أمره تشبیها بالبئر الهائر.

ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ الخبر یدل علی أن المراد بعدم القلبین عدم أمرین متضادین فی إنسان واحد کالإیمان و الکفر و حب رجل و بغضه أو ما یستلزم بغضه.

قال فی المجمع فی سیاق معانی الآیة و قیل هو رد علی المنافقین و المعنی لیس لأحد قلبان یؤمن بأحدهما و یکفر بالآخر ثم قال و قیل یتصل بما قبله و المعنی أنه لا یمکن الجمع بین اتباعین متضادین بین اتباع الوحی و القرآن و اتباع أهل الکفر و الطغیان فکنی عن ذلک بذکر القلبین لأن الاتباع یصدر عن الاعتقاد و الاعتقاد من أفعال القلوب فکما لا یجتمع قلبان فی جوف واحد لا یجتمع اعتقادان متضادان فی قلب واحد

وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ یُحِبُّ بِهَذَا قَوْماً وَ یُحِبُّ بِهَذَا أَعْدَاءَهُمْ‌⁽²⁾.

أَقُولُ وَ سَیَأْتِی تَمَامُ الْقَوْلِ فِیهِ فِی بَابِ الْقَلْبِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید: جیش بن معتمر روایت می‌کند که در محله رحبه‌ - . رحبه نام محله‌ای است در کوفه(مجمع البحرین) - بر امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شدم، در حالی که آن حضرت به جایی تکیه فرموده بود. من بعد از سلام و عرض ارادت پرسیدم: «آقا چگونه صبح کردی؟» حضرت سر خود را از تکیه‌گاه برداشت و پس از پاسخ سلام من فرمود: «صبح کردم در حالی که دوستِ دوستداران ما و دشمنِ دشمنانمان هستم. همانا دوست ما در هر شب و روز چشم به راه راحتی و گشایش است و دشمن ما، ساختمانی در مسیر سیل بنا کرده که آن ساختمان فرو می‌ریزد و آن بنا، از پایه به آتش دوزخ افتد.

ای ابو معتمر! راستی دوست ما یارای دشمنی با ما ندارد و همچنین دشمن ما، نتواند ما را دوست بدارد. خداوند بزرگ دل‌های بندگان را بر محبت و دوستی ما سرشته است و دشمن ما را وانهاده. پس هرگز دوست ما توانایی

دشمنی ما را ندارد و هرگز دشمن ما قدرت بر دوستی ما نخواهد داشت. نیز هرگز دوستی ما و دوستی دشمن ما در یک دل جمع نشود، زیرا «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِه»، {خداوند در نهاد یک مرد، دو دل قرار نداده است} - . احزاب / 4 - تا با یک دل گروهی را دوست بدارد و با دل دیگر، با دشمنان آن گروه دوست شود.» - . مجالس مفید: 145 مجلس 27 -

**[ترجمه]

«82»

کش، [رجال الکشی] عَنْ حَمْدَوَیْهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: یَا ابْنَ مَیْمُونٍ کَمْ أَنْتُمْ بِمَکَّةَ قُلْتُ نَحْنُ أَرْبَعَةٌ قَالَ إِنَّکُمْ نُورٌ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]راغب گوید لبه چاه یا نهر را «شفا» گویند و این کلمه را مثل آورند برای چیزی که در شرف نابودی است. خداوند در قرآن فرموده «عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ»، یعنی بر لب پرتگاهی که خراب می‌شود، و همچنین محلی را گویند که سیل آنجا را صاف کرده و از بین برده است. و گویند «هار البناء یهور»، یعنی «ساختمان فرو ریخت» - . بحار الانوار چاپ کمپانی 14 - ،همچون کلمه «انهار» که خداوند در قرآن می‌فرماید: « عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّم»،{بر لب پرتگاهی که به ویرانی کشیده می‌شود، پس آن بنا از پایه به دوزخ فرو ریزد.} - .برائت/ 109 - در این صورت «هار» اسم فاعل است، ولی برخی «هار» را فعل ماضی خوانده‌اند، و «انهار فلان»، یعنی فلانی از محل بلندی فرود آمد و افرادی که کارشان بی‌اساس باشد رامی‌گویند، مثلا «رجل هار یا هائر» را به چاهی تشبیه می‌کنند که در شرف خرابی است. - . مفردات راغب: 264 و 91 و 546 -

«ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ»: از این خبر استفاده می‌شود که مقصود آیه آن است که دو امر متضاد که با یکدیگر سازگار نیستند، در دل یک انسان گرد نیایند، مثل ایمان و کفر، دوستی و علاقه نسبت به یک فرد و دشمنی با او یا چیزی که لازمه دشمنی باشد.

مرحوم طبرسی در ضمن بیان معانی آیه گوید: بنا بر قولی این آیه در مقام ردّ منافقین است و معنای آیه چنین است: «یک فرد دو دل ندارد تا با یکی ایمان بیاورد و با دیگری کفر ورزد.» سپس می‌گوید:و به قول دیگری، این جملات پیوست مطالب پیش است.بنابراین معنی چنین می‌شود: «البته جمع بین دو گونه پیروی متضاد امکان ندارد، یعنی هم از وحی و قرآن و هم از اهل کفر و سرکشان.» پس کلمه «دو دل»، کنایه از دو گونه پیروی است، زیرا پیروی ناشی از عقیده است و عقیده کار دل است.بنابراین همچنان که دو دل در یک نهاد نگنجد، دو عقیده متضاد نیز در یک دل جا نگیرد. حضرت صادق علیه السلام فرمود: «قرار نداده خداوند برای یک مرد دو دل تا با یکی دوست بدارد قومی را و با دیگری، دشمنان آنها را دوست گیرد.» - . مجمع البیان 8: 336 -

بقیه مطلب در تفسیر این آیه، در «باب قلب» خواهد آمد.

**[ترجمه]

«83»

کشف، [کشف الغمة] مِنْ کِتَابِ الْحَافِظِ عَبْدِ الْعَزِیزِ رُوِیَ: أَنَّهُ قَالَ سَلْمَانُ لِعَلِیٍّ علیه السلام مَا جِئْتَ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ أَنَا عِنْدَهُ إِلَّا وَ ضَرَبَ عَضُدِی أَوْ بَیْنَ کَتِفَیَّ وَ قَالَ یَا

سَلْمَانُ هَذَا وَ حِزْبُهُ الْمُفْلِحُونَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]رجال کشی: عبدالله بن میمون گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «ابن میمون! شما در مکّه چند نفر هستید؟»عرض کردم: «چهار نفریم.» فرمود: «همانا شما نوری هستید در تاریکی‌های زمین.» - . رجال کشی: 212 -

**[ترجمه]

«84»

وَ مِنْ مَنَاقِبِ الْخُوارِزْمِیِّ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ لِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ قَدْ رَأَیْتُهُ فِی النَّوْمِ مَا حَمَلَکَ عَلَی أَنْ لَا تُؤَدِّیَ مَا سَمِعْتَ مِنِّی فِی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام حَتَّی أَدْرَکَتْکَ الْعُقُوبَةُ وَ لَوْ لَا اسْتِغْفَارُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ لَکَ مَا شَمِمْتَ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ أَبَداً وَ لَکِنِ انْشُرْ فِی بَقِیَّةِ عُمُرِکَ إِنَّ أَوْلِیَاءَ عَلِیٍّ وَ ذُرِّیَّتِهِ وَ مُحِبِّیهِمْ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ إِلَی الْجَنَّةِ وَ هُمْ جِیرَانُ اللَّهِ وَ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ حَمْزَةُ وَ جَعْفَرٌ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ أَمَّا عَلِیٌّ فَهُوَ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ لَا یَخْشَی یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ أَحَبَّهُ.

وَ مِنْهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً قَبِلَ اللَّهُ عَنْهُ صَلَاتَهُ وَ صِیَامَهُ وَ قِیَامَهُ وَ اسْتَجَابَ دُعَاءَهُ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَعْطَاهُ اللَّهُ بِکُلِّ عِرْقٍ فِی بَدَنِهِ مَدِینَةً فِی الْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ آلَ مُحَمَّدٍ أَمِنَ مِنَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ الصِّرَاطِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ فَأَنَا کَفِیلُهُ بِالْجَنَّةِ مَعَ الْأَنْبِیَاءِ أَلَا وَ مَنْ أَبْغَضَ آلَ مُحَمَّدٍ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَکْتُوباً بَیْنَ عَیْنَیْهِ آیِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]کشف الغمّه: حافظ عبدالعزیز در کتاب خویش گوید:روایتی است که سلمان به حضرت علی علیه السلام عرض کرد: «هر بار که تو نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌آمدی و من در محضرش بودم، آن حضرت دست مبارک خویش را به بازو یا بین دو شانه من می‌زد و می‌فرمود: «ای سلمان! این (به علی علیه السلام اشاره می‌کرد) و پیروان او رستگارند.» - . کشف الغمه چاپ قدیم: 28 -

خوارزمی در مناقب از انس نقل کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله را در خواب دیدم و به من فرمود: «چه چیز باعث شد مطالبی را که درباره علی ابن ابی طالب علیه السلام از من شنیدی، بازگو نکردی تا به کیفر آن رسیدی و اگر علی بن ابی طالب علیه السلام برای تو آمرزش نمی‌خواست، هیچ گاه بوی بهشت را نمی‌شنیدی و حالا در باقیمانده عمر خود، از فرصت استفاده کن و آنچه را درباره آن حضرت از من شنیدی، نشر ده. همانا آنها که علی علیه السلام و فرزندان او و دوستانشان را دوست بدارند، اولین دسته هستند که بر دیگران در ورود به بهشت سبقت می‌گیرند و آنان همسایگان خدایند، و اولیای خدا حمزه و جعفر و حسن و حسین علیهم السلام هستند، ولی علی علیه السلام همان صدّیق اکبر است که هر کس او را دوست بدارد، روز قیامت ترسی نخواهد داشت.»

و از پسر عمر نقل کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس علی علیه السلام را دوست بدارد، خداوند نماز و روزه و عبادت او را قبول فرموده و دعایش را نیز اجابت فرماید. هش‌دار که هر کس علی علیه السلام را دوست بدارد، خداوند به تعداد رگ‌های بدنش شهری در بهشت بدو عطا فرماید. و بدان که هر کس آل محمد را دوست بدارد، از حساب و میزان و صراط در امان است. و آگاه باش که هر کس با دوستی آل محمّد صلی الله علیه و آله بمیرد، من ضامنم که او همراه پیامبران به بهشت رود. و بدان که هر کس با خاندان محمّد دشمنی ورزد، روز قیامت می‌آید در حالی که میان دو چشم او نوشته شده «نومید از رحمت خدا.» - . کشف الغمه: 30 -

**[ترجمه]

«85»

رِیَاضُ الْجِنَانِ، لِفَضْلِ اللَّهِ بْنِ مَحْمُودٍ الْفَارِسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَسَاکِینِ وَ الْفُقَرَاءِ فِی الْأَرْضِ فَرَضِیتَ بِهِمْ إِخْوَاناً وَ رَضُوا بِکَ إِمَاماً فَطُوبَی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ یَا عَلِیُّ أَهْلُ مَوَدَّتِکَ کُلُّ أَوَّابٍ حَفِیظٍ وَ کُلُّ ذِی طِمْرَیْنِ لَوْ أَقْسَمَ عَلَی اللَّهِ لَأَبَرَّهُ یَا عَلِیُّ أَحِبَّاؤُکَ کُلُّ مُحْتَقِرٍ عِنْدَ الْخَلْقِ عَظِیمٌ عِنْدَ الْحَقِّ یَا عَلِیُّ

مُحِبُّوکَ فِی الْفِرْدَوْسِ الْأَعْلَی جِیرَانُ اللَّهِ لَا یَأْسَفُونَ عَلَی مَا فَاتَهُمْ مِنَ الدُّنْیَا یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ ذُبُلُ الشِّفَاهِ تُعْرَفُ الرَّهْبَانِیَّةُ فِی وُجُوهِهِمْ یَفْرَحُونَ فِی ثَلَاثِ مَوَاطِنَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ أَنَا شَاهِدُهُمْ وَ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ فِی قُبُورِهِمْ وَ أَنْتَ هُنَاکَ تُلَقِّنُهُمْ وَ عِنْدَ الْعَرْضِ الْأَکْبَرِ إِذَا دُعِیَ کُلُّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ یَا عَلِیُّ بَشِّرْ إِخْوَانَکَ إِنَّ اللَّهَ قَدْ رَضِیَ عَنْهُمْ یَا عَلِیُّ أَنْتَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ قَائِدُ

الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ الصَّافُّونَ الْمُسَبِّحُونَ وَ لَوْ لَا أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ مَا قَامَ لِلَّهِ دِینٌ وَ لَوْ لَا مَنْ فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ قَطْرٌ یَا عَلِیُّ لَکَ فِی الْجَنَّةِ کَنْزٌ وَ أَنْتَ ذُو قَرْنَیْهَا وَ شِیعَتُکَ حِزْبُ اللَّهِ وَ حِزْبُ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ الْقَائِمُونَ بِالْقِسْطِ وَ أَنْتُمْ عَلَی الْحَوْضِ تُسْقُونَ مَنْ أَحَبَّکُمْ وَ تَمْنَعُونَ مَنْ أَخَلَّ بِفَضْلِکُمْ وَ أَنْتُمُ الْآمِنُونَ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ تُظَلَّلُونَ فِی الْمَوْقِفِ وَ تُنَعَّمُونَ فِی الْجِنَانِ یَا عَلِیُّ إِنَّ الْجَنَّةَ مُشْتَاقَةٌ إِلَیْکَ وَ إِلَی شِیعَتِکَ وَ إِنَّ مَلَائِکَةَ الْعَرْشِ الْمُقَرَّبِینَ یَفْرَحُونَ بِقُدُومِهِمْ وَ الْمَلَائِکَةُ تَسْتَغْفِرُ لَهُمْ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَخَافُونَ اللَّهَ فِی السِّرِّ وَ الْعَلَانِیَةِ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَتَنَافَسُونَ فِی الدَّرَجَاتِ وَ یَلْقَوْنَ اللَّهَ وَ لَا حِسَابَ عَلَیْهِمْ یَا عَلِیُّ أَعْمَالُ شِیعَتِکَ تُعْرَضُ عَلَیَّ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ فَأَفْرَحُ بِصَالِحِ أَعْمَالِهِمْ وَ أَسْتَغْفِرُ لِسَیِّئَاتِهِمْ یَا عَلِیُّ ذِکْرُکَ وَ ذِکْرُ شِیعَتِکَ فِی التَّوْرَاةِ بِکُلِّ خَیْرٍ قَبْلَ أَنْ یُخْلَقُوا وَ کَذَلِکَ فِی الْإِنْجِیلِ فَإِنَّهُمْ یُعَظِّمُونَ إِلْیَا وَ شِیعَتَهُ یَا عَلِیُّ ذِکْرُ شِیعَتِکَ فِی السَّمَاءِ أَکْثَرُ مِنْ ذِکْرِهِمْ فِی الْأَرْضِ فَبَشِّرْهُمْ بِذَلِکَ یَا عَلِیُّ قُلْ لِشِیعَتِکَ وَ أَحِبَّائِکَ یَتَنَزَّهُونَ مِنَ الْأَعْمَالِ الَّتِی یَعْمَلُهَا عَدُوُّهُمْ یَا عَلِیُّ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَی مَنْ أَبْغَضَکَ وَ أَبْغَضَ شِیعَتَکَ.

**[ترجمه]ریاض الجنان: - . شماره این روایت بر حسب ترتیب 84 است، ولی چون در متن اشتباها 85 نوشته شده، ما نیز پیروی کردیم تا اگر کسی بخواهد ترجمه را با متن تطبیق کند دچار سرگردانی نشود. - صاحب ریاض الجناناز حضرت صادق علیه السلام نقل می‌کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! همانا خداوند دوستی مستمندان و فقیران را در روی زمین به تو ارزانی داشته، تو آنها را به برادری و آنان تو را به پیشوایی پسندیدند. خوشا به حال آن کس که تو را دوست دارد و وای بر آن کس که با تو دشمنی کند. یا علی! دوستدار تو هر کسی است که به درگاه خدا پناه برده و نفس را از حرام بازداشته‌ - . اشاره به سوره ق / 33 - و هر ژنده‌پوشی که اگر خدا را سوگند دهد، خواسته‌اش انجام شود. یا علی! دوستداران تو نزد مردم کم ارزش و نزد خدا بزرگند. یا علی! دوستان تو در فردوس اعلی همسایگان خدایند و بر آنچه از نعمت‌های دنیا از دست داده‌اند، افسوس نمی‌خورند. یا علی! برادران تو لب‌هایشان پژمرده است، پارسایی و بی‌اعتنایی به دنیا در چهره‌های آنها شناخته می‌شود، در سه جا خوشحال و مسرورند؛ دم مرگ که من شاهد و گواه آنهایم،هنگام سؤال قبر در حالی که تو جواب‌های لازم را به آنان تلقین می‌کنی، و روز قیامت که بزرگ‌ترین میدان عرضه جمعیت‌هاست، وقتی هر جمعیّتی را به نام پیشوایشان بخوانند.

یا علی! برادرانت را نوید ده که خدا از آنها خشنود است. یا علی! تو فرمانده مؤمنان و پیشوای مردمان شریفی که سر تا پای آنها سفید و نورانی است. تو و پیروانت صف پیوسته‌ای در مقام بندگی خدا و تسبیح‌کنندگان هستند و اگر تو وپیروانت نبودید، برای خدا دینی برپا نمی‌شد، و اگر کسی از شما در زمین نباشد، باران از آسمان فرود نیاید.

یا علی! تو را در بهشت گنجی است که تو صاحب دو کران آن هستی و پیروان تو حزب خدایند و حزب خدا پیروز است. یا علی! تو و پیروانت مردمی عادل و دادگرید و شما بر لب حوض، دوستان خود را سیراب می‌سازید و هر کس موقعیت شما را نادیده گرفته و منکر فضل شما شده، از آن آب محروم می‌دارید، و شمایید آسودگان در بزرگ‌ترین روز هراس و بیم.

یا علی! تو و شیعیانت روز قیامت در ایستگاه (بازخواست) در سایه هستید و در بهشت متنعّم. یا علی! همانا بهشت مشتاق شماست و فرشتگان مقرّب عرش، از ورود شیعیانت خوشحال و همه فرشتگان برای آنان آمرزش می‌خواهند. یا علی! شیعه تو در آشکار و نهان از خدا می‌ترسد. یا علی! پیروان تو برای رسیدن به درجات بیشتر بهشت، با یک دیگر رقابت دارند و در حالی خدا را ملاقات می‌کنند که حسابی بر آنها نیست. یا علی! کارهای شیعیان تو هر روز جمعه بر من عرضه می‌شود. من از اعمال شایسته آنها خوشحال می‌شوم و برای گناهانشان طلب آمرزش می‌کنم .

یا علی! تو و شیعیانت در تورات به تمام خوبی‌ها یاد شده‌اید، پیش از آنکه به دنیا آیید، و همچنین در انجیل، پس آنان الیا - . الیا نام حضرت علی علیه السلام است و خود آن حضرت در خطبه‌ای فرمود که اسم من در انجیل، الیا است( سفینه 1: 28). - و شیعیانش را بزرگ دارند. یا علی! یاد شیعیان تو در آسمان بیشتر است از زمین، پس آنان را نوید ده. یا علی! به شیعیان و دوستانت بگو از کارهایی که دشمنان آنها می‌کنند، خود را پاک سازند. یا علی! خشم خداوند شدید است بر آن کس که تو و شیعیان تو را دشمن دارد.

**[ترجمه]

بیان

فی القاموس الطمر بالکسر الثوب الخلق أو الکساء البالی من غیر الصوف ذبل الشفاه أی من الصوم أو من کثرة الدعاء و التلاوة ثم اعلم أن ظاهر الآیة⁽¹⁾أن الصافون و المسبحون وصف الملائکة قال الطبرسی أی الصافون حول العرش ننتظر الأمر و النهی من الله تعالی و قیل القائمون صفوفا فی الصلاة أو صافون بأجنحتنا فی الهواء للعبادة و التسبیح وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ أی المصلون المنزهون الرب عما لا یلیق به و القائلون سبحان الله علی وجه التعظیم انتهی‌⁽²⁾.

لکن ورد فی أخبار کثیرة تأویلها بل تأویل قوله تعالی وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ

مَعْلُومٌ بالأئمة علیهم السلام و کأنه من بطون الآیات و یمکن أن یکون بعضها کهذا الخبر محمولا علی التشبیه و المبالغة فی المدح قوله صلی الله علیه و آله لک فی الجنة کنز أی ثواب عظیم مدخر و فی روایات العامة أن ذلک بیت فی الجنة و قد مر شرح ذو قرنیها.

و قال فی النهایة فیه لا حول و لا قوة إلا بالله کنز من کنوز الجنة أی أجرها مدخر لقائلها و المتصف بها کما یدخر الکنز.

**[ترجمه]در قاموس گوید «طمر» بکسر طاء، لباس کهنه یا جامه مندرس غیر پشمی است. «ذبل الشّفاه» یعنی پژمردگی لب‌ها از روزه یا از زیادی دعاو تلاوت قرآن.

بدان که ظاهرِ آیه شریفه که می‌فرماید: «وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ وَإِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ»{همه ما نیکو صف آراسته‌ایم و دائم به تسبیح و ستایش مشغولیم} - . صافات / 166 - 167 - این است که صف بستن و اشتغال به تسبیح در این آیه، وصف فرشتگان است. به فرموده طبرسی یعنی «پیرامون عرش صف بسته‌ایم، به انتظار فرمان و امر و نهی خداوند بزرگ» و به قولی دیگر یعنی همه در یک صف به نماز ایستاده‌ایم، یا اینکه برای عبادت و بندگی بال‌های خویش را در هوا گسترده‌ایم و همانا ماییم تسبیح‌کنندگان، یعنی نمازگزاران که پروردگارمان را از آنچه شایسته مقام و موقعیت کبریایی او نیست، پاک و منزّه می‌دانیم و ماییم که برای بزرگداشت مقام خداوند، سبحان اللَّه می‌گوییم. - . مجمع البیان 8: 461 -

توضیح مرحوم طبرسی را در تفسیر این آیه شریفه توجه فرمودید، ولی روایات زیادی نیز هست که این آیه و همچنین آیه قبل از آن را که می‌فرماید: {هیچ یک از ما نیست، جز آنکه او را در بندگی حق مقام معیّن است} به ائمّه علیهم السلام تأویل فرموده‌اند و گویا این تأویل، از معانی پوشیده و پنهان آیات قرآن است که همه کس را بر آن اطلاعی نیست. و ممکن است پاره‌ای از آن اخبار را مانند همین روایت بگوییم که در مقام تشبیه و مبالغه در مدح است.

«لک فی الجنّة کنز»: یعنی ثواب بزرگی است که ذخیره شده و در روایاتی که عامه نقل کرده‌اند، گویند مقصود از این گنج، خانه‌ای است در بهشت، و شرح کلمه «ذو قرنیها» قبلا گذشت. - . بحار الانوار چاپ جدید 24: 87 - صاحب نهایه گوید: در حدیث است که «لا حول و لا قوّة الّا باللَّه» گنجی است از گنج‌های بهشت، یعنی ثواب آن ذخیره می‌شود برای گوینده آن، همچنان که گنج را ذخیره و پس‌انداز می‌کنند.

**[ترجمه]

«86»

رِیَاضُ الْجِنَانِ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: کُنْتُ مَعَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ یَا جَابِرُ خُلِقْنَا نَحْنُ وَ مُحِبُّونَا مِنْ طِینَةٍ وَاحِدَةٍ بَیْضَاءَ نَقِیَّةٍ مِنْ أَعْلَی عِلِّیِّینَ فَخُلِقْنَا نَحْنُ مِنْ أَعْلَاهَا وَ خُلِقَ مُحِبُّونَا مِنْ دُونِهَا فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ الْتَحَقَتِ الْعُلْیَا بِالسُّفْلَی فَضَرَبْنَا بِأَیْدِینَا إِلَی حُجْزَةِ نَبِیِّنَا وَ ضَرَبَتْ شِیعَتُنَا بِأَیْدِیهِمْ إِلَی حُجْزَتِنَا فَأَیْنَ تَرَی یُصَیِّرُ اللَّهُ نَبِیَّهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ وَ أَیْنَ تَرَی یُصَیِّرُ ذُرِّیَّتَهُ مُحِبِّینَا فَضَرَبَ جَابِرُ بْنُ یَزِیدَ عَلَی یَدِهِ وَ قَالَ دَخَلْنَاهَا وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ.

وَ مِنْهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنَا أَصْلُهَا وَ عَلِیٌّ فَرْعُهَا وَ الْأَئِمَّةُ أَغْصَانُهَا وَ عِلْمُنَا ثَمَرَتُهَا وَ شِیعَتُنَا وَرَقُهَا یَا أَبَا حَمْزَةَ فَهَلْ تَرَی فِیهَا فَضْلًا فَقُلْتُ وَ اللَّهِ مَا أَرَی فِیهَا فَضْلًا فَقَالَ یَا أَبَا حَمْزَةَ إِنَّ الْمَوْلُودَ لَیُولَدُ مِنْ شِیعَتِنَا فَتُورِقُ وَرَقَةً وَ إِنَّ الْمَیِّتَ لَیَمُوتُ فَتَسْقُطُ وَرَقَةٌ مِنْهَا.

**[ترجمه]ریاض الجنان: از جابر جعفی نقل می‌کند که خدمت حضرت باقر بودم، فرمود: ای جابر! ما و دوستانمان از یک سرشت سفید پاک از اعلی علیّین (یعنی بالاترین طبقات بالای بهشت) آفریده شدیم. سرشت ما از بالای آن و سرشت دوستان ما از قسمت پایین آن است. چون روز قیامت شود، آن قسمت بالا به پایین می‌پیوندد و ما دست به دامن پیامبرمان و شیعیان ما،دست به دامن ما می‌شوند. فکر می‌کنی که خداوند، پیامبر و فرزندان او را به کجا می‌برد؟ و فرزندان پیامبر، دوستان ما را به کجا می‌برند؟»جابر دست خود را از شوق برهم زد وگفت: «به خدای کعبه که وارد بهشت شدیم!»

و از ابو حمزه ثمالی نقل می‌کند که از حضرت باقر علیه السلام درباره تفسیر این آیه پرسیدم که می‌فرماید: «کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماء»، {درختی که اصل ساقه آن برقرار است و شاخه آن به آسمان بر شود.} - . ابراهیم / 24 - فرمود: «رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «من اصل ساقه آن درختم، علی علیه السلام شاخه آن و امامان علیه السلام جوانه‌های آن هستند و دانش ما، میوه آن و شیعیان ما، برگ‌های آن هستند.» ای ابو حمزه! آیا در درخت غیر از آنچه گفتیم چیز دیگری هست؟» گفتم: «به خدا سوگند که غیر از این چیز دیگری نیست.» سپس فرمود: «ای ابو حمزه! هر فرزندی که از شیعیان ما متولد شود، در آن درخت برگی تازه سبز می‌شود و هر کس که بمیرد، یک برگ از آن درخت می‌افتد.»

**[ترجمه]

بیان

فهل تری فیها فضلا أی فهل تکون فی الشجرة غیر هذه الأمور المذکورة فقال الراوی و الله ما أری فیها فضلا فبین علیه السلام بذلک أن أهل النجاة و السعادة منحصرون فی هؤلاء لأن الله تعالی ضرب للکلمة الطیبة التی هی الإیمان و أهله بالشجرة الطیبة و بین أجزاء الشجرة فالمخالفون بریئون من تلک الشجرة و داخلون فی الشجرة الخبیثة المذکورة بعدها ثم بین علیه السلام أن جمیع الشیعة

داخلون فی تلک الشجرة بقوله إن المولود لیولد و قد مر تمام القول فیه فی کتاب الإمامة⁽¹⁾.

**[ترجمه]فرمایش حضرت که به ابو حمزه فرمود: «فهل تری فیها فضلا»، یعنی آیا در درخت غیر از این امور که نام برده شد، چیز دیگری هست؟ بعد راوی گفت به خدا سوگند چیز دیگری زیاده از آن در درخت نیست. سپس حضرت بدین وسیله آگاهی می‌دهد که اهل نجات و سعادت، تنها همین افرادند، زیرا خداوند متعال کلمه طیبه را که عبارت از ایمان است و اهل ایمان را مثل زده به درخت پاکیزه، و اجزای درخت را نیز بیان فرمود.بنابراین مخالفین از این درخت دورند و مشمول مَثَل درخت خبیث هستند که در آیه بعد ذکر فرموده است.

سپس امام علیه السلام بیان می‌فرماید که تمام شیعیان، اجزای این درخت هستند، زیرا فرمود: «هر فرزندی که از شیعیان متولد می‌شود...» بحث کامل در این زمینه، در کتاب امامت گذشت. - . بحار الانوار 24: 138 -

**[ترجمه]

«87»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنِ ابْنِ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: بِنَا یُبْدَأُ الْبَلَاءُ ثُمَّ بِکُمْ وَ بِنَا یُبْدَأُ الرَّخَاءُ ثُمَّ بِکُمْ وَ الَّذِی یُحْلَفُ بِهِ لَیَنْتَصِرَنَّ اللَّهُ بِکُمْ کَمَا انْتَصَرَ بِالْحِجَارَةِ⁽²⁾.

جا، [المجالس] للمفید عن الجعابی: مثله‌⁽³⁾

**[ترجمه]بشارة المصطفی: سفیان ابن ابراهیم گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «بلا به ما آغاز می‌شود و آنگاه به شما، و خوشی و رفاه نیز به ما آغاز شود و آنگاه به شما. سوگند بدان کس که به او سوگند خورند، خداوند به وسیله شما پیروز و غالب خواهد شد، آنچنان که به وسیله سنگ‌ها غالب آمد.» - . بشارة المصطفی: 10 و 13 و مجالس مفید: 186 - مجالس مفید نیز مانند این روایت را آورده است.

**[ترجمه]

بیان

و الذی یحلف به أی بالله أو بکل شی‌ء یحلف به لینتصرن الله بکم أی لینتقمن الله من المخالفین بکم فی زمن القائم علیه السلام کما انتقم بحجارة من سجیل من أصحاب الفیل أو لکم کما انتقم لبیته من أصحاب الفیل و التعبیر عن البیت بالحجارة للإشارة إلی أن المؤمن أشرف منه و الأول أظهر.

**[ترجمه]«سوگند به کسی که به او سوگند خورند»، یعنی سوگند به خدا یا به هر چیز مقدس دیگری که به او سوگند می‌خورند.«خداوند به وسیله شما غالب می‌شود»، یعنی به وجود شما در زمان حضرت قائم علیه السلام ،از مخالفین انتقام می‌گیرد، همان طور که توسط سنگ‌هایی از سجّیل، از اصحاب فیل انتقام گرفت. یا می‌توان گفت که معنای این جمله این است که «خداوند برای شما و راحتی و نفع شما، از مخالفین انتقام می‌گیرد، همان طور که برای حفظ خانه‌اش، از اصحاب فیل انتقام گرفت.»بنابراین اینکهاز خانه کعبه تعبیر به سنگ‌ها فرموده، اشاره دارد به اینکه مؤمن، مقامش بلندتر است از کعبه و کعبه در مقابل مؤمن،تنها چند قطعه سنگ است. ولی معنای اوّل برای بیان روایت، روشن‌تر است.

**[ترجمه]

«88»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ رُشَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الثَّعْلَبِیِّ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: نَحْنُ خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ وَ شِیعَتُنَا خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ أُمَّةِ نَبِیِّهِ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: محمد بن اسحق ثعلبی گوید: از حضرت صادق شنیدم که می‌فرمود: «ما برگزیده خداییم از بین آفریده‌هایش و شیعیان ما، برگزیده خدایند از میان امّت پیامبرش.» - . بشارة المصطفی: 14 - 115 -

**[ترجمه]

«89»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحُسَیْنِ الرَّفَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْفَقِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیِّ بْنِ قُونِیٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا بْنِ شَیْبَانَ عَنْ نَصْرِ بْنِ مُزَاحِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ بْنِ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: دَخَلَ أَبِی الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنْ شِیعَتِنَا فَدَنَا مِنْهُمْ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رِیحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ وَ إِنِّی لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ مَا بَیْنَ أَحَدِکُمْ وَ بَیْنَ أَنْ یُغْتَبَطَ بِمَا هُوَ فِیهِ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَاهُنَا وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَی حَنْجَرَتِهِ فَأَعِینُونَا بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ وَ مَنْ

یَأْتَمَّ مِنْکُمْ بِإِمَامٍ فَلْیَعْمَلْ بِعَمَلِهِ أَنْتُمْ شُرَطُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَعْوَانُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ وَ السَّابِقُونَ الْآخِرُونَ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ إِلَی الْجَنَّةِ قَدْ ضَمِنَّا لَکُمُ الْجِنَانَ بِضَمَانِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ کَأَنَّکُمْ فِی الْجَنَّةِ تَنَافَسُونَ فِی فَضَائِلِ الدَّرَجَاتِ.

کُلُّ مُؤْمِنٍ مِنْکُمْ صِدِّیقٌ وَ کُلُّ مُؤْمِنَةٍ مِنْکُمْ حَوْرَاءُ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَا قَنْبَرُ قُمْ فَاسْتَبْشِرْ فَاللَّهُ سَاخِطٌ عَلَی الْأُمَّةِ مَا خَلَا شِیعَتَنَا أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ شَرَفاً وَ شَرَفُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عِمَاداً وَ عِمَادُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ سَیِّداً وَ سَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجْلِسُ شِیعَتِنَا أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ شُهُوداً وَ شُهُودُ الْأَرْضِ أَرْضٌ سُکَّانُ شِیعَتِنَا فِیهَا أَلَا وَ مَنْ خَالَفَکُمْ مَنْسُوبٌ إِلَی هَذِهِ الْآیَةِ وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً⁽¹⁾أَلَا وَ مَنْ دَعَا مِنْکُمْ فَدَعْوَتُهُ مُسْتَجَابَةٌ أَلَا وَ مَنْ سَأَلَ مِنْکُمْ حَاجَةً فَلَهُ بِهَا مِائَةُ حَاجَةٍ یَا حَبَّذَا حُسْنُ صُنْعِ اللَّهِ إِلَیْکُمْ تَخْرُجُ شِیعَتُنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ قُبُورِهِمْ مُشْرِقَةً أَلْوَانُهُمْ وَ وُجُوهُهُمْ قَدْ أُعْطُوا الْأَمَانَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ وَ اللَّهُ أَشَدَّ حُبّاً لِشِیعَتِنَا مِنَّا لَهُمْ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: پدرم به مسجد درآمد.در همان موقع به جمعی از شیعیان ما برخورد. نزدیک آنها رفت و سلام کرد. سپس به آنها فرمود: «به خدا سوگند همانا من بوی شما و جان‌های شما را دوست دارم، و من بر دین خدا هستم و فاصله‌ای نیست میان شما و رسیدن به آن مقامی که دیگران به آن رشک می‌برند، مگر رسیدن جان به اینجا (و به حنجره‌اش اشاره کرد). پس ما را به پارسایی و کوشش یاری کنید و هر کس از شما که از امامی پیروی می‌کند، باید رفتار و کردارش را همچون او سازد.

شما لشکریان خدایید؛ شما کمک‌کاران خدایید؛ شما یاران و یاوران خدا هستید؛ شما پیشتازان نخستین و پیشتازان آخرین و پیشتازان به سوی بهشت هستید. ما به ضمانت خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله بهشت را برای شما ضمانت کردیم، گویا شما در بهشت هستید و بر یکدیگر در امتیازات درجات مختلف بهشت رقابت می‌کنید. هر مرد مؤمن شما صدیق است و هر زن مؤمن از شما، حوریّه است.»

آنگاه امیرالمؤمنین به قنبر فرمود: «برخیز و از من مژده گیر که خدا بر همه امت خشمناک است، مگر شیعیان ما. بدان که هر چیزی را شرفی است و شرف دین، به شیعه است. و هر چیزی را ستونی است و ستون دین، شیعه است. و بدان که هر چیزی بزرگی و نمونه ممتازی دارد و بزرگ مجالس، محفل شیعیان ماست. و هر چیزی را گواهانی است و گواهان‌زمین، شیعیان ما هستند که در زمین ساکن‌اند. آگاه باش هر کس با شما مخالفت ورزد، با این آیه شریفه نسبت دارد: « وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَة»،{رخسار گروهی در آن روز ترسناک و ذلیل باشد و همه کارشان رنج و مشقت است و پیوسته در آتش فروزان دوزخ معذبند.} - .غاشیه / 2 - 4 - و بدان که هر کس از شما که خدا را بخواند، دعایش مستجاب است و هر کس از شما از خدا حاجتی را بخواهد، صد نیازش برآورده شود. چه خوش است حسن رفتار و کردار خدا به شما! شیعیان ما روز قیامت از قبرهای خویش بیرون آیند، در حالی که رنگ‌ها و چهره‌های آنها نور پخش می‌کند وبه آنها امان داده‌اند و هیچ گونه ترس و وحشتی بر آنها نیست و (آنچه ما شیعیان را دوست داریم)، خداوند بیشتر از ما آنها را دوست می‌دارد.» - . بشارة المصطفی: 16 -

**[ترجمه]

بیان

إنهم شرط الله بضم الشین و فتح الراء أی نخبة جنوده و أعوانه و عساکره قال فی النهایة شرط السلطان نخبة أصحابه الذین یقدمهم علی غیرهم من جنده و قال الشرطة أول طائفة من الجیش تشهد الوقعة و قال الأشراط من الأضداد یقع علی الأشراف و الأرذال و العماد بالکسر الخشبة التی یقوم علیها البیت.

**[ترجمه]«انتم شرط اللَّه» به ضم شین و فتح راء، یعنی شما نخبه لشکریان و یاران و سربازان خدایید. در نهایه گوید «شرط السّلطان» یعنی «نخبه یاران سلطان که آنها را بر سایر لشکریان خویش مقدم می‌دارد» و نیز گوید که «شرطه»، اولین دسته از لشکر را گویند که به میدان نبرد وارد می‌شود.همچنین گوید کلمه «اشراط»از اضداد است، یعنی هم اشراف و مردم با عنوان را گویند و هم اراذل و مردمان پست را. «عماد» بکسر عین، چوبی است که خانه بر آن می‌ایستد.

**[ترجمه]

«90»

إِرْشَادُ الْقُلُوبِ، بِالْإِسْنَادِ إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی خَلَقَنِی وَ إِیَّاکَ مِنْ نُورِهِ الْأَعْظَمِ ثُمَّ رَشَّ مِنْ نُورِنَا عَلَی جَمِیعِ الْأَنْوَارِ مِنْ بَعْدِ خَلْقِهِ لَهَا فَمَنْ أَصَابَهُ مِنْ ذَلِکَ النُّورِ اهْتَدَی إِلَیْنَا وَ مَنْ

أَخْطَأَهُ ذَلِکَ النُّورُ ضَلَّ عَنَّا ثُمَّ قَرَأَ وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ یَهْتَدِی إِلَی نُورِنَا.

وَ رَوَی مُسْنَداً إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ: نَحْنُ أَهْلُ بَیْتٍ لَا یُقَاسُ بِنَا أَحَدٌ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ وَ مَنْ وَالانَا وَ ائْتَمَّ بِنَا وَ قَبِلَ مِنَّا مَا أُوحِیَ إِلَیْنَا وَ عَلَّمْنَاهُ إِیَّاهُ وَ أَطَاعَ اللَّهَ فِینَا فَقَدْ وَالَی اللَّهَ وَ نَحْنُ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ وَ وَلَدُنَا مِنَّا وَ مِنْ أَنْفُسِنَا وَ شِیعَتُنَا مِنَّا مَنْ آذَاهُمْ آذَانَا وَ مَنْ أَکْرَمَهُمْ أَکْرَمَنَا وَ مَنْ أَکْرَمَنَا کَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ.

**[ترجمه]ارشاد القلوب: محمد بن ثابت گوید: حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «همانا خداوند متعال من و تو را از نور بزرگ خویش آفریده، سپس از نور ما به تمام نورهایی که آفریده بود پاشید. هر کس که این نور ما به او اصابت کرد،به سوی ما راه یافت و هر کس که از این نور محروم ماند، از ما گمراه شد.» سپس این آیه را قرائت فرمود:{هر کس را که خدا برای او نوری قرار نداده، دیگر نوری ندارد} تا به نور ما راه یابد.» و از حضرت رسول صلی الله علیه و آله روایت شده که فرمود: «ماییم خاندانی که هیچ کس ازبندگان خدا با ما برابری نتواند و هر کس ما را دوست دارد و از ما پیروی کند و آنچه را که به ما وحی شده و ما به او آموختیم از ما بپذیرد و خدا را به وسیله ما فرمان برد، البتّه به خدا وابسته گردد و ماییم بهترین آفریده‌ها و فرزندان ما از ما و از خود ما و شیعیان ما از مایند. هر کس آنها را بیازارد، ما را آزرده و هر کس که آنان را گرامی بدارد، ما را گرامی داشته و هر کس که ما را گرامی بدارد، از اهل بهشت است.» - . ارشاد القلوب: 359 -

**[ترجمه]

«91»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ إِلَی الصَّدُوقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَلَی مِنْبَرِهِ یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَسَاکِینِ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ فِی الْأَرْضِ فَرَضِیتَ بِهِمْ إِخْوَاناً وَ رَضُوا بِکَ إِمَاماً فَطُوبَی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ صَدَّقَ عَلَیْکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ وَ کَذَّبَ عَلَیْکَ یَا عَلِیُّ أَنْتَ الْعَلَمُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ مَنْ أَحَبَّکَ فَازَ وَ مَنْ أَبْغَضَکَ هَلَکَ یَا عَلِیُّ أَنَا الْمَدِینَةُ وَ أَنْتَ بَابُهَا یَا عَلِیُّ أَهْلُ مَوَدَّتِکَ کُلُّ أَوَّابٍ حَفِیظٍ وَ کُلُّ ذِی طِمْرٍ لَوْ أَقْسَمَ عَلَی اللَّهِ لَبَرَّ قَسَمَهُ-⁽¹⁾یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ کُلُّ طَاهِرٍ زَکِیٍّ مُجْتَهِدٍ عِنْدَ الْخَلْقِ عَظِیمِ الْمَنْزِلَةِ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عَلِیُّ مُحِبُّوکَ جِیرَانُ اللَّهِ فِی دَارِ الْفِرْدَوْسِ لَا یَأْسَفُونَ عَلَی مَا فَاتَهُمْ مِنَ الدُّنْیَا یَا عَلِیُّ أَنَا وَلِیٌّ لِمَنْ وَالَیْتَ وَ أَنَا عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَیْتَ یَا عَلِیُّ مَنْ أَحَبَّکَ فَقَدْ أَحَبَّنِی وَ مَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ الذُّبُلُ الشِّفَاهِ تُعْرَفُ الرَّهْبَانِیَّةُ فِی وُجُوهِهِمْ یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ یَفْرَحُونَ فِی ثَلَاثِ مَوَاطِنَ عِنْدَ خُرُوجِ أَنْفُسِهِمْ وَ أَنَا شَاهِدُهُمْ وَ أَنْتَ وَ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ فِی قُبُورِهِمْ وَ عِنْدَ الْعَرْضِ وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ إِذَا سُئِلَ الْخَلْقُ عَنْ إِیمَانِهِمْ فَلَمْ یُجِیبُوا یَا عَلِیُّ حَرْبُکَ حَرْبِی وَ سِلْمُکَ سِلْمِی وَ حَرْبِی حَرْبُ اللَّهِ وَ سِلْمِی سِلْمُ اللَّهِ وَ مَنْ سَالَمَکَ فَقَدْ سَالَمَنِی وَ مَنْ سَالَمَنِی فَقَدْ سَالَمَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَ

یَا عَلِیُّ بَشِّرْ إِخْوَانَکَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ رَضِیَ عَنْهُمْ إِذْ رَضِیَکَ لَهُمْ قَائِداً وَ رَضُوا بِکَ وَلِیّاً یَا عَلِیُّ أَنْتَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الْمُنْتَجَبُونَ وَ لَوْ لَا أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ مَا قَامَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ دِینٌ وَ لَوْ لَا مَنْ فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ لَمَا أَنْزَلَتِ السَّمَاءُ قَطْرَهَا یَا عَلِیُّ لَکَ کَنْزٌ فِی الْجَنَّةِ وَ أَنْتَ ذُو قَرْنَیْهَا شِیعَتُکَ تُعْرَفُ بِحِزْبِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ الْفَائِزُونَ بِالْقِسْطِ وَ خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ یَا عَلِیُّ أَنَا أَوَّلُ مَنْ یَنْفُضُ التُّرَابَ عَنْ رَأْسِهِ وَ أَنْتَ مَعِی ثُمَّ سَائِرُ الْخَلْقِ یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ عَلَی الْحَوْضِ تُسْقُونَ مَنْ أَحْبَبْتُمْ وَ تَمْنَعُونَ مَنْ کَرِهْتُمْ وَ أَنْتُمُ الْآمِنُونَ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ فِی ظِلِّ الْعَرْشِ یَفْزَعُ النَّاسُ وَ لَا تَفْزَعُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا تَحْزَنُونَ فِیکُمْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ إِنَّ الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنی أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُونَ‌⁽¹⁾وَ فِیهِمْ نَزَلَتْ لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ‌⁽²⁾یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ تُطْلَبُونَ فِی الْمَوْقِفِ وَ أَنْتُمْ فِی الْجِنَانِ تَتَنَعَّمُونَ یَا عَلِیُّ إِنَّ الْمَلَائِکَةَ وَ الْخُزَّانَ یَشْتَاقُونَ إِلَیْکُمْ وَ إِنَّ حَمَلَةَ الْعَرْشِ وَ الْمَلَائِکَةَ الْمُقَرَّبِینَ لَیَخُصُّونَکُمْ بِالدُّعَاءِ وَ یَسْأَلُونَ اللَّهَ لِمُحِبِّیکُمْ وَ یَفْرَحُونَ لِمَنْ قَدِمَ عَلَیْهِمْ مِنْکُمْ کَمَا یَفْرَحُ الْأَهْلُ بِالْغَائِبِ الْقَادِمِ بَعْدَ طُولِ الْغَیْبَةِ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَخَافُونَ اللَّهَ فِی السِّرِّ وَ یَنْصَحُونَهُ فِی الْعَلَانِیَةِ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَتَنَافَسُونَ فِی الدَّرَجَاتِ لِأَنَّهُمْ یَلْقَوْنَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَا عَلَیْهِمْ ذَنْبٌ یَا عَلِیُّ إِنَّ أَعْمَالَ

شِیعَتِکَ سَتُعْرَضُ عَلَیَّ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ فَأَفْرَحُ بِصَالِحِ مَا یَبْلُغُنِی مِنْ أَعْمَالِهِمْ وَ أَسْتَغْفِرُ لِسَیِّئَاتِهِمْ یَا عَلِیُّ ذِکْرُکَ فِی التَّوْرَاةِ وَ ذِکْرُ شِیعَتِکَ قَبْلَ أَنْ یُخْلَقُوا بِکُلِّ خَیْرٍ وَ کَذَلِکَ فِی الْإِنْجِیلِ فَاسْأَلْ أَهْلَ الْإِنْجِیلِ وَ أَهْلَ الْکِتَابِ یُخْبِرُونَکَ عَنْ إِلْیَا مَعَ عِلْمِکَ بِالتَّوْرَاةِ

وَ الْإِنْجِیلِ وَ مَا أَعْطَاکَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ عِلْمِ الْکِتَابِ وَ إِنَّ أَهْلَ الْإِنْجِیلِ لَیَتَعَاظَمُونَ إِلْیَا وَ مَا یَعْرِفُونَهُ وَ مَا یَعْرِفُونَ شِیعَتَهُ وَ إِنَّمَا یَعْرِفُونَهُمْ بِمَا یَجِدُونَهُمْ فِی کُتُبِهِمْ یَا عَلِیُّ إِنَّ أَصْحَابَکَ ذِکْرُهُمْ فِی السَّمَاءِ أَکْبَرُ وَ أَعْظَمُ مِنْ ذِکْرِ أَهْلِ اْلْأَرْضِ لَهُمْ بِالْخَیْرِ فَلْیَفْرَحُوا بِذَلِکَ وَ لْیَزْدَادُوا اجْتِهَاداً یَا عَلِیُّ إِنَّ أَرْوَاحَ شِیعَتِکَ لَتَصْعَدُ إِلَی السَّمَاءِ فِی رُقَادِهِمْ وَ وَفَاتِهِمْ فَتَنْظُرُ الْمَلَائِکَةُ إِلَیْهَا کَمَا یَنْظُرُ النَّاسُ إِلَی الْهِلَالِ شَوْقاً إِلَیْهِمْ وَ لِمَا یَرَوْنَ مِنْ مَنْزِلَتِهِمْ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عَلِیُّ قُلْ لِأَصْحَابِکَ الْعَارِفِینَ بِکَ یَتَنَزَّهُونَ عَنِ الْأَعْمَالِ الَّتِی یُقَارِفُهَا عَدُوُّهُمْ فَمَا مِنْ یَوْمٍ وَ لَا لَیْلَةٍ إِلَّا وَ رَحْمَةُ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی تَغْشَاهُمْ فَلْیَجْتَنِبُوا الدَّنَسَ یَا عَلِیُّ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی مَنْ قَلَاهُمْ وَ بَرِئَ مِنْکَ وَ مِنْهُمْ وَ اسْتَبْدَلَ بِکَ وَ بِهِمْ وَ مَالَ إِلَی عَدُوِّکَ وَ تَرَکَکَ وَ شِیعَتَکَ وَ اخْتَارَ الضَّلَالَ وَ نَصَبَ الْحَرْبَ لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ وَ أَبْغَضَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ أَبْغَضَ مَنْ وَالاکَ وَ نَصَرَکَ وَ اخْتَارَکَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ وَ مَالَهُ فِینَا یَا عَلِیُّ أَقْرِئْهُمْ مِنِّی السَّلَامَ مَنْ رَآنِی مِنْهُمْ وَ مَنْ لَمْ یَرَنِی وَ أَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ إِخْوَانِیَ الَّذِینَ أَشْتَاقُ إِلَیْهِمْ فَلْیُلْقُوا عَمَلِی إِلَی مَنْ لَمْ یَبْلُغْ قَرْنِی مِنْ أَهْلِ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِی وَ لْیَتَمَسَّکُوا بِحَبْلِ اللَّهِ وَ لْیَعْتَصِمُوا بِهِ وَ لْیَجْتَهِدُوا فِی الْعَمَلِ فَإِنَّا لَا نُخْرِجُهُمْ مِنْ هُدًی إِلَی ضَلَالَةٍ وَ أَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَاضٍ عَنْهُمْ وَ أَنَّهُ یُبَاهِی مَلَائِکَتَهُ وَ یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ بِرَحْمَتِهِ وَ یَأْمُرُ الْمَلَائِکَةَ أَنْ تَسْتَغْفِرَ لَهُمْ یَا عَلِیُّ لَا تَرْغَبْ عَنْ نُصْرَةِ قَوْمٍ یَبْلُغُهُمْ أَوْ یَسْمَعُونَ أَنِّی أُحِبُّکَ فَأَحَبُّوکَ لِحُبِّی إِیَّاکَ وَ دَانُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِکَ وَ أَعْطَوْکَ صَفْوَ الْمَوَدَّةِ مِنْ قُلُوبِهِمْ وَ اخْتَارُوکَ عَلَی الْآباءِ وَ الْإِخْوَةِ وَ الْأَوْلَادِ وَ سَلَکُوا طَرِیقَکَ وَ قَدْ حُمِلُوا عَلَی الْمَکَارِهِ فِینَا فَأَبَوْا إِلَّا نَصْرَنَا وَ بَذْلَ الْمُهَجِ فِینَا مَعَ الْأَذَی وَ سُوءِ الْقَوْلِ وَ مَا یُقَاسُونَهُ مِنْ مَضَاضَةِ ذَلِکَ فَکُنْ بِهِمْ رَحِیماً وَ اقْنَعْ بِهِمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اخْتَارَهُمْ بِعِلْمِهِ لَنَا مِنْ بَیْنِ الْخَلْقِ وَ خَلَقَهُمْ مِنْ طِینَتِنَا وَ اسْتَوْدَعَهُمْ سِرَّنَا وَ أَلْزَمَ قُلُوبَهُمْ مَعْرِفَةَ حَقِّنَا وَ شَرَحَ

صُدُورَهُمْ مُتَمَسِّکِینَ بِحَبْلِنَا لَا یُؤْثِرُونَ عَلَیْنَا مَنْ خَالَفَنَا مَعَ مَا یَزُولُ مِنَ الدُّنْیَا عَنْهُمْ أَیَّدَهُمُ اللَّهُ وَ سَلَکَ بِهِمْ طَرِیقَ الْهُدَی فَاعْتَصَمُوا بِهِ فَالنَّاسُ فِی عَمَهِ الضَّلَالَةِ مُتَحَیِّرُونَ فِی الْأَهْوَاءِ عَمُوا عَنِ الْحُجَّةِ وَ مَا جَاءَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَهُمْ یُصْبِحُونَ وَ یُمْسُونَ فِی سَخَطِ اللَّهِ وَ شِیعَتُکَ عَلَی مِنْهَاجِ الْحَقِّ وَ الِاسْتِقَامَةِ لَا یَسْتَأْنِسُونَ إِلَی مَنْ خَالَفَهُمْ وَ لَیْسَتِ الدُّنْیَا مِنْهُمْ وَ لَیْسُوا مِنْهَا أُولَئِکَ مَصَابِیحُ الدُّجَی أُولَئِکَ مَصَابِیحُ الدُّجَی‌⁽¹⁾.

فضائل الشیعة، للصدوق بإسناده عن أبی بصیر عن أبی عبد الله علیه السلام: مثله‌⁽²⁾

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت صادق علیه السلام از پدران بزرگوارش علیه السلام نقل می‌کند کهحضرت رسول صلی الله علیه و آله در منبر فرمود: «یا علی! خداوند دوستی مستمندان و ضعفا را در زمین به تو بخشیده؛ تو آنان را به برادری پسندیدی و آنها تو را به امامت. پس خوشا به حال آن کس که تو را دوست بدارد و تو را تصدیق کند و وای بر آن کس که با تو دشمنی کند و تکذیبت کند.یا علی! تو نشانه این امت هستی؛ هر کس تو را دوست بدارد، پیروز و هر کس دشمن بدارد، نابود است.

یا علی! من شهرم و تو درِ آن هستی. یا علی! اهل دوستی تو هر کسی است که به درگاه خدا پناه برده و نفس را از حرام نگهدارد و هر ژنده‌پوشی است که اگر خدای را سوگند دهد، خواسته‌اش انجام شود.

یا علی! برادران تو افرادی هستند که در نظر مردم پاک و پاکیزه و کوشایند و نزد خداوند عزوجل، موقعیتی بزرگ دارند. یا علی! دوستان تو همسایگان خدایند در خانه فردوس که بر آنچه در دنیا از دست داده‌اند، افسوس ندارند. یا علی! من دوستم برای دوستانت و دشمنم برای دشمنانت.

یا علی! هر کس که تو را دوست بدارد، مرا دوست دارد و هر کس که با تو دشمنی ورزد، با من دشمن است. یا علی! برادران تو دارای لب‌های پژمرده‌اند و آثار گوشه‌گیری و زهد، در چهره‌هایشان دیده می‌شود.یا علی! برادران تو در سه جا خوشحالند: هنگام بیرون آمدن جان‌هایشان که من و تو شاهد آنانیم؛ موقع بازپرسی در قبر؛ و هنگام عرضه انسان‌ها و اعمال در قیامت و در صراط و جایی که از ایمان مردم سؤال می‌شود، ولی پاسخ آماده‌ای ندارند. یا علی! جنگ با تو جنگ با من و سازش با تو، سازش با من است و جنگ با من، نبرد با خدا و سازش با من، سازش با خداست؛ هر کس با تو بسازد، با من ساخته و هر کس با من بسازد، با خدای بزرگ ساخته است.

یا علی! برادرانت را نوید ده که خداوند عزوجل از آنها خشنود است، چون تو را برای پیشوایی آنها پسندیده و آنها تو را برای سرپرستی خود پسندیدند. یا علی! تو فرمانده مؤمنین و پیشوای افرادی هستی که سراپا سفیدند (و هیچ نقطه سیاهی و تاریکی در زندگی و پرونده آنها وجود ندارد).

یا علی! شیعه تو برگزیدگانند و اگر تو و شیعیانت نبودید، دینی برای خداوند برپا نمی‌شد و اگر از شما کسی در زمین نباشد، آسمان باران نمی‌فرستد. یا علی! برای تو گنجی است در بهشت و تو صاحب دو طرف آن هستی. شیعه تو به نام حزب خدا شناخته شده‌اند. یا علی! تو و شیعیانت به دادگری پیروزید و برگزیدگان خدا از میان آفریده‌ها هستید.

یا علی! من اول کسی هستم که خاک از سر تکانم و تو با منی، سپس سایر موجودات. یا علی! تو و شیعیانت بر لب حوض، هر کس را که دوست داشته باشید سیراب می‌کنید و هر کس را که میل ندارید، جلوگیری می‌کنید.و شمایید آسودگان سایه عرش خدا در روز ترس و دلهره بزرگ. مردم می‌هراسند و شما هراسی ندارید و مردم اندوهگین باشند و شما اندوهی ندارید. این آیه درباره شما نازل شده است: «إِنَّ الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنی أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُون»، {البته مؤمنان، آنان که توفیق و وعده نیکوی ما در سرنوشت ازلی بر آنها سبقت یافته، از آن دوزخ به دور خواهند بود} - . انبیاء / 101 - و درباره آنها چنین نازل شده: «لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُون»،{و هیچ گاه فزع اکبر و هنگامه بزرگ قیامت آنها را محزون‌نخواهد ساخت و با آنان فرشتگان رحمت ملاقات کنند و گویند این است آن روز سعادت شما که در دنیا به شما وعده می‌دادند.} - . انبیاء / 103 -

یا علی! مردم تو و شیعیانت را در موقف قیامت می‌جویند، در حالی که شما در بهشت متنعّم هستید. یا علی! همانا فرشتگان و دربانان مشتاق شمایند و حاملان عرش و فرشتگان مقرّب، به خصوص شما را دعا می‌کنند و برای دوستانتان از خدا تقاضا(ی لطف بیشتر) می‌کنند، و هر کس از شما که بر آنها وارد شود، شاد می‌شوند، به قدری که یک خانواده از ورود مسافرشان که زمانی دراز از آنها دور بوده، خوشحال می‌شوند .

یا علی! شیعیان تو در پنهان از خدا می‌ترسند و در آشکار، خالصانه عبادتش می‌کنند. یا علی! شیعیان تو برای رسیدن به مقامات بهشت با یکدیگر رقابت دارند، زیرا آنها در حالی خدا را ملاقات می‌کنند که گناهی ندارند. یا علی! کارهای شیعیان تو در هر جمعه بر من عرضه می‌شود، از اعمال شایسته آنها شاد و برای گناهانشان طلب آمرزش می‌کنم.

یا علی! تو و شیعیانت در تورات به تمام خوبی‌ها یاد شدید، قبل از اینکه به دنیا آیید و همچنین در انجیل، از اهل انجیل و اهل کتاب سؤال کن تا تو را از «الیا» خبر دهند، با دانشی که تو نسبت به تورات و انجیل داری و آنچه را که از علم کتاب خدا به تو عنایت کرده، همانا اهل انجیل، الیا را بزرگ می‌دارند، در حالی که او را نمی‌شناسند و شیعیان او را نیز نمی‌شناسند، فقط به مقداری که در کتاب‌های خودشان دیده‌اند، با آنان آشنایی دارند.

یا علی! اصحاب تو را در آسمان خیلی بیشتر و با عظمت‌تر از اهل زمین به خیر و خوبی یاد می‌کنند.بنابراین باید به این مژده شاد گردند و بر کوشش خویش بیفزایند. یا علی! ارواح شیعیان تو هنگام خواب و بعد از مردن به آسمان بالا می‌رود و فرشتگان، با اشتیاق تمام به آن روح‌ها می‌نگرند، همچنان که مردم به ماه شب اول بنگرند،به خاطر‌علاقه‌ای که به آنها دارند و اینکه مقام و موقعیت آنها را نزد خداوند بزرگ می‌بینند. یا علی! به یارانت که تو را می‌شناسند بگو از کارهایی که دشمنان آنها مرتکب می‌شوند بپرهیزند، چه که روز و شبی نباشد مگر این که رحمت خداوند آنها را فرا گیرد، پس باید از کثافت و ناپاکی دوری کنند.

یا علی! خشم خداوند بر آن دسته‌ای بسیار شدید است که دوستان تو را دشمن بدارند؛ از تو و آنان بیزاری جویند و به جای تو و دوستانت به دیگران بپیوندند؛ به دشمن تو رو کنند و تو و شیعیان تو را رها سازند؛ با شما آهنگ نبرد کنند و با خاندان ما دشمنی ورزند؛ با هر کس که تو را دوست بدارد و یاری کند و تو را از بین دیگران انتخاب کند و جان و مالش را در راه ما بدهد، دشمنی کنند.

یا علی! سلام مرا به آنها برسان؛ آنها که مرا دیده‌اند و آنها که ندیده‌اند، و به آنها اعلام کن که آنان برادران منند که مشتاق آنها هستم. آنهایند که باید سیره عملی مرا به مردم قرن‌های بعد که زمان مرا درک نکرده‌اند برسانند و باید به ریسمان خدا چنگ بزنند و بدان پناه برند و باید در عمل کوشش کنند، زیرا ما آنها را از هدایت به گمراهی نبریم، و آنان را بشارت ده که خداوند عزوجل از آنان خشنود است و هر جمعه بر آنها به رحمت نظر می‌کند و فرشتگان را فرمان می‌دهد تا برای آنان طلب آمرزش کند.

یا علی! رو مگردان از یاری مردی که شنیده‌اند من تو را دوست دارم و بدین جهت دوست تو شدند، به این دوستی به خداوند نزدیک گشتند، مهر خویش را از صمیم دل به تو تقدیم می‌کنند،تو را بر پدران و برادران و فرزندان خویش مقدم می‌دارند و به راه تو می‌روند، با اینکه با آنان درباره ما سخت گیرند، امّا جز یاری ما چیزی نخواهند و جان‌های عزیز خویش را با تحمل اذیت و بدزبانی‌ها و آنچه در این باره سختی ببینند، فدای ما سازند .

پس با آنها مهربان باش و به آنها قانع شو، زیرا خداوند بزرگ به دانش خویش، آنها را از میان آفریده‌ها برای ما برگزیده، آنان را از سرشت ما آفریده، راز ما رابدانها سپرده، دل‌های آنان را به شناخت حق ما الزام فرموده و سینه‌های آنان را گشاده ساخته تا به رشته ما چنگ زده و مخالفین را بر ما برنگزینند، با اینکه دنیا از دست آنها می‌رود، خدایشان کمک فرموده و در مسیر هدایت سیرشان داده، پس بدو پناه برده‌اند. و سایر مردم که در نابینایی گمراهی و سرگردانی هوس‌هایند، نابینایند از دیدن نشانه و دلیل و آنچه که از پیشگاه خدای عزوجل آمده. پس آنان شب را به روز می‌رسانند و روز را به شب می‌رسانند در خشم خداوند، ولی شیعیان تو در مسیر حق و پایداری هستند و با مخالفین خود انس نمی‌گیرند، دنیا از آنان نیست و آنها نیز از دنیا نیستند .آنان چراغ‌های تاریکی‌اند، آنان چراغ‌های تاریکی‌اند.» - . بشارة المصطفی: 221 - 224 و فضائل شیعه: 145 - 147 - فضائل الشیعه نیز مانند این روایت را آورده است.

**[ترجمه]

إیضاح

فی القاموس البر بالفتح الصدق فی الیمین و یکسر و قد بررت و بررت و برت الیمین و تبر کیمل و یحل برا و برا و برورا و أبرها أمضاها علی الصدق و قال المهجة الدم أو دم القلب و الروح و المقاساة المکابدة و تحمل المشاق فی الأمر و المضاضة وجع المصیبة و مض الکحل العین آلمها.

**[ترجمه]صاحب قاموس گوید: «بر» به فتح باء، راست درآمدن سوگند است و مکسور هم می‌شود و صیغه‌های گرفته شده از برّ و برّ وقتی با کلمه یمین بیاید، یعنی سوگند را به راستی امضا کرد. و نیز گوید «مهجه» خون را گویند یا خون قلب و روح است. و «مقاسات» به معنی «مکابده» است، یعنی تحمل مشقت در انجام امری.«مضاضه» درد مصیبت را گویند و «مضّ الکحل العین»، یعنی سرمه چشم را به درد آورد.

**[ترجمه]

«92»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الطَّیِّبِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْقَاسِمِ الْقُرَشِیِّ عَنْ عِیسَی بْنِ مِهْرَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أُمَیَّةَ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: کُنَّا جُلُوساً مَعَهُ فَتَلَا رَجُلٌ هَذِهِ الْآیَةَ کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِینِ‌⁽³⁾فَقَالَ رَجُلٌ مَنْ أَصْحَابُ الْیَمِینِ قَالَ شِیعَةُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: از محمد بن علی علیه السلام از جابر بن عبداللَّه گوید: در محضر امام باقر نشسته بودیم. مردی این آیه را خواند: ««کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِین»،{هر نفسی در گرو عملی است که انجام داده مگر اهل یمین (که به یمن و سعادت نیکوکار شدند.)} - . مدثر / 38 - 39 - مردی عرض کرد: «اصحاب یمین چه کسانی‌اند؟» حضرت فرمود: «شیعه علی بن ابی طالب علیه السلام .» - . بشارة المصطفی: 198 -

**[ترجمه]

«93»

کا، [الکافی] مِنَ الرَّوْضَةِ عَنِ الْعِدَّةِ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ أَبُو بَصِیرٍ وَ قَدْ حَفَزَهُ النَّفَسُ فَلَمَّا أَخَذَ مَجْلِسَهُ قَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا هَذَا النَّفَسُ الْعَالِی فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ کَبِرَتْ سِنِّی وَ دَقَّ عَظْمِی وَ اقْتَرَبَ أَجَلِی مَعَ أَنَّنِی لَسْتُ أَدْرِی مَا أَرِدُ عَلَیْهِ مِنْ أَمْرِ آخِرَتِی فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا أَبَا مُحَمَّدٍ وَ إِنَّکَ لَتَقُولُ هَذَا قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ لَا أَقُولُ فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یُکْرِمُ الشَّبَابَ مِنْکُمْ

وَ یَسْتَحْیِی مِنَ الْکُهُولِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ یُکْرِمُ الشَّبَابَ وَ یَسْتَحْیِی مِنَ الْکُهُولِ فَقَالَ یُکْرِمُ الشَّبَابَ أَنْ یُعَذِّبَهُمْ وَ یَسْتَحْیِی مِنَ الْکُهُولِ أَنْ یُحَاسِبَهُمْ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذَا لَنَا خَاصَّةً أَمْ لِأَهْلِ التَّوْحِیدِ قَالَ فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ إِلَّا لَکُمْ خَاصَّةً دُونَ الْعَالَمِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَإِنَّا نُبِزْنَا نَبْزاً انْکَسَرَتْ لَهُ ظُهُورُنَا وَ مَاتَتْ لَهُ أَفْئِدَتُنَا وَ اسْتَحَلَّتْ لَهُ الْوُلَاةُ دِمَاءَنَا فِی حَدِیثٍ رَوَاهُ لَهُمْ فُقَهَاؤُهُمْ.

قَالَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام الرَّافِضَةُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا هُمْ سَمَّوْکُمْ وَ لَکِنَّ اللَّهَ سَمَّاکُمْ بِهِ أَ مَا عَلِمْتَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَنَّ سَبْعِینَ رَجُلًا مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ رَفَضُوا فِرْعَوْنَ وَ قَوْمَهُ لَمَّا اسْتَبَانَ لَهُمْ ضَلَالُهُمْ فَلَحِقُوا بِمُوسَی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ لَمَّا اسْتَبَانَ لَهُمْ هُدَاهُ فَسُمُّوا فِی عَسْکَرِ مُوسَی الرَّافِضَةَ لِأَنَّهُمْ رَفَضُوا فِرْعَوْنَ وَ کَانُوا أَشَدَّ أَهْلِ ذَلِکَ الْعَسْکَرِ عِبَادَةً وَ أَشَدَّهُمْ حُبّاً لِمُوسَی وَ هَارُونَ وَ ذُرِّیَّتِهِمَا علیهما السلام فَأَوْحَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی مُوسَی أَنْ أَثْبِتْ لَهُمْ هَذَا الِاسْمَ فِی التَّوْرَاةِ فَإِنِّی قَدْ سَمَّیْتُهُمْ بِهِ وَ نَحَلْتُهُمْ إِیَّاهُ فَأَثْبَتَ مُوسَی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ الِاسْمَ لَهُمْ ثُمَّ ذَخَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَکُمْ هَذَا الِاسْمَ حَتَّی نَحَلَکُمُوهُ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ رَفَضُوا الْخَیْرَ وَ رَفَضْتُمُ الشَّرَّ افْتَرَقَ النَّاسُ کُلَّ فُرْقَةٍ وَ تَشَعَّبُوا کُلَّ شُعْبَةٍ فَانْشَعَبْتُمْ مَعَ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکُمْ صلی الله علیه و آله وَ ذَهَبْتُمْ حَیْثُ ذَهَبُوا وَ اخْتَرْتُمْ مَنِ اخْتَارَ اللَّهُ لَکُمْ وَ أَرَدْتُمْ مَنْ أَرَادَ اللَّهُ فَأَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا فَأَنْتُمْ وَ اللَّهِ الْمَرْحُومُونَ الْمُتَقَبَّلُ مِنْ مُحْسِنِکُمْ وَ الْمُتَجَاوَزُ عَنْ مُسِیئِکُمْ مَنْ لَمْ یَأْتِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِمَا أَنْتُمْ عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنْهُ حَسَنَةٌ وَ لَمْ یُتَجَاوَزْ لَهُ عَنْ سَیِّئَةٍ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَلَائِکَةً یُسْقِطُونَ الذُّنُوبَ عَنْ ظُهُورِ شِیعَتِنَا کَمَا یُسْقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ فِی أَوَانِ سُقُوطِهِ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ

الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا⁽¹⁾اسْتِغْفَارُهُمْ وَ اللَّهِ لَکُمْ دُونَ هَذَا الْخَلْقِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا

ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا-⁽¹⁾إِنَّکُمْ وَفَیْتُمْ بِمَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَیْهِ مِیثَاقَکُمْ مِنْ وَلَایَتِنَا وَ إِنَّکُمْ لَمْ تُبَدِّلُوا بِنَا غَیْرَنَا وَ لَوْ لَمْ تَفْعَلُوا لَعَیَّرَکُمُ اللَّهُ کَمَا عَیَّرَهُمْ حَیْثُ یَقُولُ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ‌⁽²⁾یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ وَ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ-⁽³⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ الْأَخِلَّاءُ یَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِینَ-⁽⁴⁾

وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَنَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ شِیعَتَنَا وَ عَدُوَّنَا فِی آیَةٍ مِنْ کِتَابِهِ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ‌⁽⁵⁾فَنَحْنُ الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ عَدُوُّنَا الَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ وَ شِیعَتُنَا هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ وَ اللَّهِ مَا اسْتَثْنَی اللَّهُ عَنْ ذِکْرِهِ بِأَحَدٍ مِنْ أَوْصِیَاءِ الْأَنْبِیَاءِ وَ لَا أَتْبَاعِهِمْ مَا خَلَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ شِیعَتَهُ فَقَالَ فِی کِتَابِهِ وَ قَوْلُهُ الْحَقُ یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئاً وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ اللَّهُ‌⁽⁶⁾یَعْنِی بِذَلِکَ عَلِیّاً وَ شِیعَتَهُ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ إِذْ یَقُولُ یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ‌⁽⁷⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ فَهَلْ سَرَرْتُکَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی.

فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ‌⁽¹⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا إِلَّا الْأَئِمَّةَ علیهم السلام وَ شِیعَتَهُمْ فَهَلْ سَرَرْتُکَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً-⁽²⁾

فَرَسُولُ اللَّهِ فِی الْآیَةِ النَّبِیُّونَ وَ نَحْنُ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَدَاءُ وَ أَنْتُمُ الصَّالِحُونَ فَتَسَمَّوْا بِالصَّلَاحِ کَمَا سَمَّاکُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ إِذْ حَکَی عَنْ عَدُوِّکُمْ فِی النَّارِ بِقَوْلِهِ وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ⁽³⁾وَ اللَّهِ مَا عَنَی اللَّهُ وَ لَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ صِرْتُمْ عِنْدَ أَهْلِ هَذَا الْعَالَمِ شِرَارَ النَّاسِ وَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ فِی الْجَنَّةِ تُحْبَرُونَ وَ فِی النَّارِ تُطْلَبُونَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا مِنْ آیَةٍ نَزَلَتْ تَقُودُ إِلَی الْجَنَّةِ وَ لَا یُذْکَرُ أَهْلُهَا بِخَیْرٍ إِلَّا وَ هِیَ فِینَا وَ فِی شِیعَتِنَا وَ مَا مِنْ آیَةٍ نَزَلَتْ تَذْکُرُ أَهْلَهَا بِشَرٍّ وَ لَا تَسُوقُ إِلَی النَّارِ إِلَّا وَ هِیَ فِی عَدُوِّنَا وَ مَنْ خَالَفَنَا فَهَلْ سَرَرْتُکَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَیْسَ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْ ذَلِکَ بِرَاءٌ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی فَقَالَ حَسْبِی‌⁽⁴⁾.

ختص، [الإختصاص] عن ابن الولید عن الحسن بن متیل عن النهاوندی عن أحمد بن سلیمان عن أبیه عن أبی بصیر: مثله‌⁽⁵⁾

بأدنی تغییر و قد مر فی باب أحوال أصحاب

الصادق علیه السلام‌⁽¹⁾

و روی الصدوق فی کتابه فضائل الشیعة عن ابن الولید عن الصفار عن عباد بن سلیمان عن محمد بن سلیمان عن أبیه: مثله‌⁽²⁾

**[ترجمه]کافی: محمد بن سلیمان از پدرش نقل می‌کند که در محضر حضرت صادق علیه السلام بودم که ابو بصیر، در حالی که نفس او گرفته بود وارد شد. وقتی نشست حضرت‌به او فرمود: «ای ابو محمد! این نفس بلند از چیست؟»عرض کرد: «قربانت ای پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله !پیر شدم و استخوانم نازک شده و مرگم نزدیک، با آنکه نمی‌دانم کار آخرتم چه می‌شود و وضعم در آنجا چگونه است.» حضرت صادق علیه السلام فرمود: «ای ابو محمد! تو هم این حرف را می‌زنی؟ عرض کرد: «قربانت شوم! چگونه این حرف را نزنم؟» فرمود: «ای ابو محمد! آیا نمی‌دانی که خدای متعال جوان‌های شما را گرامی می‌دارد و از پیران شما حیا می‌کند؟» ابو بصیر گوید: عرض کردم: «فدایت شوم! چگونه جوان‌ها را گرامی دارد و از پیران شرم می‌کند؟» فرمود جوان‌ها را گرامی می‌دارد و عذابشان نمی‌کند و از پیران شرم دارد که حساب پس بکشد.» باز گوید:عرض کردم: «قربانت گردم! آنچه فرمودی درباره ما تنهاست یا برای همه خداپرستان است ؟» فرمود: «نه به خدا! تنها برای شماست، نه همه جهان.» عرضه داشتم: «جانم به قربانت! ما را در اجتماع چنان بدنام کرده‌اند و لقب‌های زشت به ما داده‌اند که از شدت ناراحتی پشت ماها شکسته و دل‌هایمان مرده و به خاطر روایاتی که دانشمندان آنها نقل کرده‌اند، زمامداران خون ما را حلال می‌دانند.»حضرت صادق علیه السلام فرمود: «حدیث رافضیه‌ - . «رفض» یعنی رها کردن و «رافضه» جمعیتی را گویند که از اطاعت فرمانده خویش سر باز زنند و راهی جداگانه در پیش گیرند. دانشمندان اهل سنت از روی طعن، شیعیان را رافضه می‌گویند، یعنی اینها سر از قید اطاعت خلفا بیرون بردند. - را گویی؟»عرض کردمبلی. فرمود: «نه به خدا سوگند آنها شما را به این نام نخوانند، بلکه خداوند این نام را به شما داده. آیا ندانستی که هفتاد نفر از بنی اسرائیل رها کردند فرعون و فرعونیان را بعد از اینکه گمراهی آنها برایشان آشکار شد و چون هدایت موسی را دانستند،به او پیوستند، از این جهت آنها را در لشکر موسی رافضه می‌نامیدند، چون فرعون را رها کرده بودند و این دسته هفتاد نفری، از تمام لشکریان عبادتشان بیشتر و علاقه و دوستی آنها نسبت به حضرت موسیو هارون علیهم السلام و فرزندان آن دو فزون‌تر بود. خداوند به موسی علیه السلام وحی فرمود که این نام را برای آنها در تورات ثبت کن، زیرا من آنان رابدین نام نامیدم و آن را بدانها بخشیدم. موسی علیه السلام نیز همین کرد. سپس از آن به بعد، خداوند این نام را ذخیره فرمود تا به شما شیعیان بخشید.

ای ابو محمد! دیگران خیر و خوبی را رها کردند و شما بدی را؛ مردم دنیا به صورت دسته‌ها و فرقه‌های مختلف درآمدند، ولی شما با خاندان پیغمبرتان در یک دسته و فرقه‌اید، راه آنها را رفتید و آنچه را که خدا برای شما اختیار کرده، برگزیدید و افرادی راخواستید که خدا خواسته. پس مژده باد شما را و باز بشارت باد به اینکه به خدا سوگند شما در رحمت هستید، نیکوکارانتان پذیرفته آن دربار و گنهکارانتان مشمول گذشت و عفوند. هر کس در روز قیامت از آنچه شما دارید و بدو پیوستید چیزی در دربار خدا نیاورد، کار خوب او پذیرفته نگردد و از گناهش گذشت نشود. ای ابو محمد! آیا تو را خوشحال ساختم؟»عرض کردم: «قربانت شوم،بیش از این بفرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! خدای بزرگ را فرشتگانی است که گناهان را از پشت شیعیان فرو ریزند، آنچنان که باد برگ‌ها را از درخت پر برگ فرو می‌ریزد، و این همان فرموده خداوند است که می‌فرماید: «الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»،{فرشتگانی که عرش با عظمت الهی را بر دوش گرفته و آنان که پیرامون عرشند، به تسبیح و ستایش حق مشغولند، هم به خدا ایمان دارند و هم برای اهل ایمان از خدا آمرزش و مغفرت می‌طلبند.} - . مؤمن یا غافر / 7 - به خدا سوگند استغفار و طلب آمرزش ملائکه برای شماست، نه این مردم. ای ابو محمد! آیا تو را خوشحال ساختم؟»عرض کردم: «فدایت شوم، زیادتر بفرمایید!» فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خویش چنین یاد فرموده است: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا»، {برخی از آن مؤمنان بزرگ مردانی هستند که به عهد و پیمانی که با خدا بستند کاملا وفا کردند، پس برخی بر آن عهد ایستادگی کردند (تا در راه خدا شهید شدند) و برخی به انتظار (فیض شهادت) مقاومت کرده و هیچ عهد خود را تغییر ندادند.} - .احزاب / 23 - همانابه پیمانی که خداوند برای ولایت و دوستی ما از شما گرفت، وفا کردید و شما دیگری را به جای ما نپذیرفتید و اگر چنین کرده بودید، خداوند شما را سرزنش می‌فرمود، چنانچه دیگران را سرزنش فرموده، در آنجا که می‌فرماید: «ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِین»، {اکثر مردمان را در عهد استوار ندیدیم، بلکه بیشتر را عهدشکن و بدکار یافتیم.} - . اعراف / 102 - ای ابو محمد! آیا شاد شدی؟» عرضه داشتم: «قربان شما شوم، بیشتر بفرمایید!»

باز فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خویش چنین یاد فرمود:{برادروار روبه روی یکدیگر بر تخت عزت بنشینند.}به خدا از این آیه غیر از شما را اراده نفرموده. ای ابو محمد! آیا شاد شدی؟»عرض کردم: «قربان شما گردم، زیاده از این بفرمایید!»

فرمود: «ای ابو محمد! «الْأَخِلَّاءُ یَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِین»، {در آن روز دوستان همه با هم دشمنند، به جز متقیان به خدا.} - . زخرف/ 67 - از این نیز غیر شما در نظر نیست. آیا شاد شدی؟»عرض کردم: «قربان شما گردم، باز هم بفرمایید!»

فرمود: «ای ابو محمد! خداوند ما و شیعیان و دشمنان ما را در یک آیه قرآن یاد کرده: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب»، {آنان که اهل علم و دانشند، با مردم جاهل نادان یکسانند (هرگز یکسان نیستند و) منحصرا خردمندان عالم متذکر این مطلبند.} - . زمر / 9 - منظور از اهل علم و دانش، خود ما، منظور از نادانان، دشمنان ما و شیعیان ما هم خردمندانند. آیا خوشحال شدی؟»عرض کردم: «فدایت شوم، بیش از این بفرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! خدا را سوگند که برای هیچ کدام از جانشینان انبیا و پیروانشان استثنایی نیست، مگر امیرالمؤمنین علیه السلام و شیعیان او. چنانچه خداوند در گفتار درست و راستینش می‌فرماید: «لا یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئاً وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ اللَّه»، {روزی است که هیچ حمایت خویش و یار و یاوری، کسیرا از عذاب نرهاند و احدی را نصرت نکنند، مگر آنکه خدا به او رحم کند.} - .دخان / 41 - مقصود از آن کسی که ترحم می‌شود، علی علیه السلام و شیعیان اوست. ای ابو محمد! آیا شادت ساختم؟»پاسخ دادم: «قربان شما گردم، باز هم بفرمایید!»

فرمود: «خداوند شما را در کتاب خویش یاد کرده، آنجا که می‌فرماید: «یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیم»، {(ای رسول رحمت) بدان بندگانم که (به عصیان) اسراف بر نفس خود کردند، بگو از رحمت (نامنتهای) خدا ناامید مباشید، البته خدا همه گناهان را (چون توبه کنید) خواهد بخشید که او خدایی آمرزنده و بسیار مهربان است.} - . زمر / 52 - به خدا از این آیه نیز غیر از شما را اراده نفرموده. ای ابو محمد! آیا شادت ساختم؟» گفتم: «قربانت گردم، بیش از این بفرمایید!»

فرمود: «ای ابو محمد! باز هم خداوند شما را در قرآن یاد کرده، آنجا که به شیطان می‌فرماید: «إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ»، {هرگز تو را بر بندگان (با خلوص) من تسلط و غلبه نخواهد بود.} - . حجر / 42 - به خدا از این آیه نیز امامان علیهم السلام و شیعیان آنها را اراده فرموده. آیا شاد شدی؟»عرض کردم: «قربان شما بشوم، سخن را زیاد فرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! باز خداوند شما را در قرآن یاد کرده: «فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»،{آنها با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده، یعنی با پیمبران و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد و اینان (در بهشت) چقدر نیکو رفیقانی هستند.} - . نساء / 69 - منظور از پیامبران در آیه شریفه، رسول خدا صلی الله علیه و آله و ما در اینجا صدیقان و شهیدان و شما نیکوکاران هستید، پس بنابراین از نیکوکاری بر خود نشانی بگذارید، چنانچه خدای بزرگ شما را نیکوکار نامیده. ای ابو محمد! آیا مسرور شدی؟» گفتم: «فدایت شوم، باز بفرمایید!»

فرمود: «ای ابو محمد! باز خداوند شما را یاد فرموده، آنجا که حال دشمنان شمارا در دوزخ حکایت می‌فرماید: «وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصار»،{اهل دوزخ به یکدیگر گفتند چه شده که ما مردان مؤمن را که (به جرم ایمان به خدا ) از سفله و اشرار می‌شمردیم (در دوزخ) نمی‌بینیم در صورتی که ما آنها را (در دنیا) مسخره و استهزامی‌کردیم. (آیا آنها اهل دوزخ نیستند و چشمان (ما) بر آنها نمی‌افتد؟} - . ص / 62 - 63 - به خدا از این آیه نیز غیر شما را اراده نکرده. شما نزد مردم این دنیا از اشرارید، ولی به خدا سوگند همین شما در بهشت خرسند و شادمانید، ولی در دوزخ شما را می‌جویند. آیا شادت ساختم؟» عرضه داشتم: «قربان شما گردم، سخن را زیاد فرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! آیه‌ای نازل نشده است که مردم را به بهشت بکشاند یا اینکه یاد خیری در او شده باشد، مگر اینکه درباره ما و شیعیان ما فرود آمده و آیه‌ای نازل نشده که یاد بدی داشته یا اینکه مردم را به سوی دوزخ بکشاند، مگر اینکه درباره دشمنان و مخالفین ما فرود آمده باشد. آیا شادت ساختم؟»عرض کردم: «قربان شما گردم، بیشتر بفرمایید!»

فرمود : «ای ابو محمد! جزو ملّت ابراهیم و پیرو مرام او نیست، مگر ما و شیعیان ما، و سایر مردم از مرام او دورند. ای ابو محمد! شاد شدی؟» در روایت دیگری هست که: ابو بصیر عرض کرد: « بس است مرا.» - . کافی 8 : 33 - 35 -

عین این روایت با مختصر تغییری، در کتاب اختصاص از ابو بصیر نقل شده است‌ - . اختصاص: 104 - 107 - و در همین کتاب، در باب حالات یاران حضرت صادق علیه السلام بیان شده است‌ - . بحار الانوار 47 : 390 - .

مرحوم شیخ صدوق نیز این روایت را در کتاب فضائل الشیعه از پدر محمد بن سلیمان نقل فرموده است. - . فضائل شیعه: 148 -

**[ترجمه]

توضیح

قال فی النهایة الحفز الحث و الإعجال و منه حدیث أبی بکرة أنه دب إلی الصف راکعا و قد حفزه النفس و الشباب بالفتح جمع شاب و فی القاموس الکهل من وخطه الشیب أی خالطه و رأیت له بجالة أی عظمة أو من جاوز الثلاثین أو أربعا و ثلاثین إلی إحدی و خمسین.

و قال النبز بالفتح اللمز و مصدر نبزه ینبزه لقبه کنبزه و بالتحریک اللقب و التنابز التعایر و التداعی بالألقاب و قال الجوهری یقال بشرته بمولود فأبشر إبشارا أی سر و تقول أبشر بخیر بقطع الألف.

صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ أی وفوا بما عاهدوا الله علیه أن لا یفروا عند لقائهم العدو فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ أی وفی بنذره و عهده فقاتل حتی استشهد و قال الجوهری النحب المدة و الوقت یقال قضی فلان نحبه إذا مات و قد مر فی أخبار کثیرة⁽³⁾

أن الآیة نزلت فی أمیر المؤمنین و حمزة و جعفر و عبیدة علیهم السلام قال الثلاثة الأخیرة استشهدوا و علی علیه السلام ینتظر الشهادة وَ ما بَدَّلُوا شیئا من الدین تَبْدِیلًا یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلًی أی قریب أو حمیم أو صاحب أو ناصر عن صاحبه شیئا من الإغناء و النفع و الدفع وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ و الضمیر لمولی الأول أو لهما أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ أی أفرطوا فی الجنایة علیها بالإسراف فی المعاصی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ عدم سلطانه بالنسبة إلی الشیعة بمعنی أنه لا یمکنه أن یخرجهم من دینهم الحق أو یمکنهم دفعه بالاستعاذة و التوسل به تعالی.

و قال الجوهری قال تعالی فَهُمْ فِی رَوْضَةٍ یُحْبَرُونَ‌⁽¹⁾أی ینعمون و یکرمون و یسرون قوله براء بکسر الباء ککرام و فی بعض النسخ برآء کفقهاء و کلاهما جمع بری‌ء.

**[ترجمه]صاحب نهایه گوید: «حفز» به معنی تکان دادن و شتاب دادن و حدیث ابوبکره به همین معنی است که گویند او در حال رکوع،به حالت چهار دست و پا خزید تا به صف‌برسد، در حالی که «حفزه النفس»، یعنی نفس او به شدت می‌زد. و «شباب» به فتح شین، جمع «شابّ» به معنی جوان است. و در قاموس گوید که«کهل» یعنی کهنسال کسی است که پیری با او درآمیزد و عظمتی در قیافه او دیده شود، یا هر کس که از سی سال یا سی و چهار سال بگذرد تا پنجاه و یک سال.

و صاحب نهایه گوید: «نبز» به فتح نون و سکون باء، به معنی عیبجویی کردن است و با حرکت باء، به معنی لقب است. و«تنابز» یعنی یکدیگر را سرزنش کردن و با لقب خواندن. و جوهری گوید: گفته می‌شود بشارت دادم او را به فرزند تازه،«فابشر ابشارا» یعنی پس (در مقابل نوید من) خوشحال شد، و می‌گویی«ابشر بخیر»، یعنی مژده باد تو را به خوبی و همزه ابشر، همزه قطع است.

«صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ»: یعنی وفا کردند به پیمانی که با خدا بستند که هر گاه دشمن را دیدند از او نگریزند.«فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ»، یعنی بعضی از آن افراد به نذر و پیمان خود وفا کردند، جنگ کردند تا شهید شدند. جوهری گوید «نحب» به معنی مدّت و وقت است، مثلا می‌گویند«قضی فلان نحبه»، یعنی فلانی وقتش گذشت و مرد و در اخبار زیادی قبلا ذکر شد - . چنانچه در بحار الانوار 35 : 408 و 36 : 103 گذشت. - که این آیه،درباره امیرالمؤمنین علیه السلام و حمزه و جعفر و عبیده علیه السلام نازل شده. گوید آن سه نفر دیگر غیر از امیرالمؤمنین علیه السلام شهید شده بودند و حضرت علی علیه السلام منتظر شهادت بودند.«وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا»، یعنی چیزی را از دین تبدیل و جابجا نکردند.

«یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلًی»:یعنی روزی که بی‌نیاز نمی‌کند دوست نزدیک یا خودمانی وابسته، یا رفیق یا مدافع و یاور از دوست خود چیزی را از اغناء و نفع و دفع، یعنی نمی‌تواند دوستش را بی‌نیاز کند یا نفعی به او برساند یا لااقل بلا را از او بگرداند.

«وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ»: ضمیر «هم» برمی‌گردد به کلمه مولی اوّل در آیه یا به هر دو مولی برمی‌گردد، یعنی و نه آن دوستان یاری می‌شوند . «أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ» یعنی در جنایت افراط کرده‌اند با زیاده‌روی در گناهان.

«لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ»: یعنی تو را بر آنها تسلطی نیست و تسلط نداشتن شیطان بر شیعه، به این معنی است که او قدرت ندارد شیعیان را از دین حق خود خارج سازد یا اینکه شیعیان می‌توانند با پناه بردن و توسل به خداوند، شیطان را از خود دفع کنند.

جوهری گوید آیه قرآن که می‌فرماید: «فَهُمْ فِی رَوْضَةٍ یُحْبَرُونَ»، - . روم / 15 - یعنی آنها در باغ و بوستان متنعم هستند خوشحالند و آنان را گرامی می‌دارند .

فرمایش امام علیه السلام که فرمود،«براء» به کسر باء بر وزن کرام و در بعضی از نسخه‌ها «برآء» بر وزن فقهاء است. در هر دو صورت جمع «بری» به معنی دور و بیزار است.

**[ترجمه]

«94»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ‌⁽²⁾قَالَ هُمُ الشِّیعَةُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی لِنَبِیِّهِ فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ یَعْنِی أَنَّکَ تَسْلَمُ مِنْهُمْ لَا یَقْتُلُونَ وُلْدَکَ.

وَ قَالَ أَیْضاً حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عَامِرِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی هَذِهِ الْآیَةِ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام هُمْ شِیعَتُنَا وَ مُحِبُّونَا.

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: جابر بن یزید از حضرت باقر علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه که می‌فرماید: «فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِین»، {تو را از اصحاب یمین ایمنی و سلامت است} - . واقعه / 91 - فرمود: «اصحاب یمین شیعیان هستند. خداوند به پیغمبرش این آیه را می‌فرماید، یعنی همانا تو به سلامت می‌مانی از دست آنها که فرزندان تو را آنها نمی‌کشند.»

و نیز محمد بن مسلم از حضرت باقر علیه السلام درباره همین آیهنقل می‌کند که حضرت فرمودند: «اصحاب یمین، شیعیان و دوستان ما هستند.» - . کنز جامع الفوائد -

**[ترجمه]

«95»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْهَیْثَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ عَنْ حَسَنِ بْنِ حُسَیْنٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ زِیَادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُهَاجِرٍ عَنْ یَزِیدَ بْنِ شَرَاحِیلَ کَاتِبِ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً علیه السلام یَقُولُ: حَدَّثَنِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ أَنَا مُسْنِدُهُ إِلَی صَدْرِی وَ عَائِشَةُ عِنْدَ أُذُنِی فَأَصْغَتْ عَائِشَةُ تَسْمَعُ مَا یَقُولُ فَقَالَ أَیْ أَخِی أَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَی إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽³⁾هُمْ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ وَ مَوْعِدِی وَ مَوْعِدُکَ الْحَوْضُ إِذَا جَثَتِ الْأُمَمُ تُدْعَوْنَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ شِبَاعاً مَرْوِیِّینَ.

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: یزید بن شراحیل، نویسنده حضرت علی علیه السلام گفت: از آن حضرت شنیدم که فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله برایم حدیث فرمود، در حالی که آن جناب را به سینه خود تکیه داده بودم و عایشه کنار من ایستاده بود وگوش می‌داد و شنید سخنان آن حضرت را که فرمود: «ای برادر من! آیا سخن خدا را نشنیدی که می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»، {آنها که گرویدند و کردار شایسته دارند، آنها به حقیقت بهترین اهل عالمند.} - . بینه / 7 - این آیه درباره تو و شیعیان توست. وعده‌گاه من و تو حوض (کوثر) خواهد بود، وقتی دسته‌جات مختلف از جا کنده شوند، شما را می‌خوانند، در حالی که سراپا سفید و نورانی و سیر و سیراب هستید.» - . کنز جامع الفوائد

**[ترجمه]

«96»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هَوْذَةَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ أَبِی مِخْنَفٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ مِیثَمٍ أَنَّهُ وَجَدَ فِی کُتُبِ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽⁴⁾ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ هُمْ أَنْتَ

یَا عَلِیُّ وَ شِیعَتُکَ وَ مِیعَادُکَ وَ مِیعَادُهُمُ الْحَوْضُ یَأْتُونَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ مُتَوَّجِینَ قَالَ یَعْقُوبُ فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام فَقَالَ هَکَذَا هُوَ عِنْدَنَا فِی کِتَابِ عَلِیٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ.

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: یعقوب فرزند میثم در لابلای نوشته‌های پدرش چنین دید که حضرت علی علیه السلام فرمود: شنیدم از پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله که می‌فرمود:{آنها که به خدای یکتا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، به حقیقت بهترین اهل عالمند.} سپس آن حضرت رو به من کرد و فرمود: «آنها تو و شیعیان تو هستند و وعده‌گاه تو و آنها، حوض (کوثر) است. می‌آیند با سر و پای نورانی، در حالی که تاجی نیز بر سر دارند.» یعقوب گوید: این روایت را به حضرت باقر علیه السلام عرضه داشتم، فرمود: «چنین است در کتاب علی علیه السلام که آن کتاب در نزد ماست.» - . کنز جامع الفوائد -

**[ترجمه]

«97»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَلَّامٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی مَرَضِهِ الَّذِی قُبِضَ فِیهِ لِفَاطِمَةَ علیها السلام یَا بُنَیَّةِ بِأَبِی أَنْتِ وَ أُمِّی أَرْسِلِی إِلَی بَعْلِکِ فَادْعِیهِ لِی فَقَالَتْ لِلْحَسَنِ علیه السلام انْطَلِقْ إِلَی أَبِیکَ فَقُلْ لَهُ إِنَّ جَدِّی یَدْعُوکَ فَانْطَلَقَ إِلَیْهِ الْحَسَنُ فَدَعَاهُ فَأَقْبَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ حَتَّی دَخَلَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ فَاطِمَةُ عِنْدَهُ وَ هِیَ تَقُولُ وَا کَرْبَاهْ لِکَرْبِکَ یَا أَبَتَاهْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا کَرْبَ عَلَی أَبِیکِ بَعْدَ الْیَوْمِ یَا فَاطِمَةُ إِنَّ النَّبِیَّ لَا یُشَقُّ عَلَیْهِ الْجَیْبُ وَ لَا یُخْمَشُ عَلَیْهِ الْوَجْهُ وَ لَا یُدْعَی لَهُ بِالْوَیْلِ وَ لَکِنْ قُولِی کَمَا قَالَ أَبُوکِ عَلَی إِبْرَاهِیمَ تَدْمَعُ الْعَیْنُ وَ قَدْ یُوجَعُ الْقَلْبُ وَ لَا نَقُولُ مَا یُسْخِطُ الرَّبَّ وَ إِنَّا بِکَ یَا إِبْرَاهِیمُ لَمَحْزُونُونَ وَ لَوْ عَاشَ إِبْرَاهِیمُ لَکَانَ نَبِیّاً ثُمَّ قَالَ یَا عَلِیُّ ادْنُ مِنِّی فَدَنَا مِنْهُ ثُمَّ قَالَ فَأَدْخِلْ أُذُنَکَ فِی فَمِی فَفَعَلَ فَقَالَ یَا أَخِی أَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ فِی کِتَابِهِ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ قَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هُمْ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ تَجِیئُونَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ شِبَاعاً مَرْوِیِّینَ أَ وَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ وَ الْمُشْرِکِینَ فِی نارِ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾قَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هُمْ عَدُوُّکَ وَ شِیعَتُهُمْ یَجِیئُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مُسْوَدَّةً وُجُوهُهُمْ ظِمَاءً مُظْمَئِینَ أَشْقِیَاءَ مُعَذَّبِینَ کُفَّاراً مُنَافِقِینَ ذَاکَ لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ وَ هَذَا لِعَدُوِّکَ وَ شِیعَتِهِمْ.

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: ابو حمزه ثمالی از حضرت باقر علیه السلام از جابر بن عبداللَّه انصاری نقل می‌کند: حضرت رسول صلی الله علیه و آله در ایام بیماری منجر بهفوتخود، به دخترش حضرت فاطمه علیها السلام فرمود: «دخترم، پدر و مادرم به فدایت! کسی را بفرست شوهرت را خبر کند.» حضرت زهرا علیها السلام به امام حسن علیه السلام فرمود: «برو نزد پدرت و بگو که جدّم شما را می‌طلبد.» امام حسن علیه السلام پیغام را رساند و حضرت علی علیه السلام آمد. فاطمه علیها السلام نیز خدمت پیغمبر صلی الله علیه و آله بود و با دیدگان پر حسرت به پدر نگاه می‌کرد و می‌فرمود: «وای از گرفتاری زیاد بخاطر اندوه و غم تو ای پدر!» رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «از امروزبه بعد اندوهی برای پدر تو نیست فاطمه! در مصیبت پیغمبر نباید گریبان چاک زد و نباید به صورت لطمه وارد ساخت و نباید در مرگ او ویل و وای (الفاظی که حکایت از بیچارگی و بدبختی می‌کند) گفت. ولی بگو آنچه را که پدرت در مرگ ابراهیم‌ - . ابراهیم علیه السلام نام یکی از فرزندان رسول خداست که در کودکی از دنیا رفت. - گفت: اشک می‌ریزد، دل دردناک است و در عزای تو نمی‌گوییم چیزی که خدای را خشمگین سازد. ای ابراهیم! ما در مرگ تو محزونیم، و اگر ابراهیم زنده بود، حتما پیامبر می‌بود.» سپس فرمود: «یا علی، نزدیک بیا!» آن حضرت نزدیک رفت. فرمود: «گوش خود را به دهان من نزدیک کن!» وقتی چنین کرد، فرمود: «ای برادر! آیا نشنیدی سخن خدا را در کتابش که {همانا آنها که ایمان به خدا آوردند و نیکوکار شدند، به حقیقت بهترین اهل عالمند}؟پاسخ داد: «بلی ای پیامبر خدا!» حضرت فرمود: «آنها تو و شیعیان تو هستند که روز قیامت می‌آیید، با سر و پای نورانی و شکم‌های سیر و سیراب. آیا نشنیدی سخن خدا را در کتابش: «إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ وَ الْمُشْرِکِینَ فِی نارِ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّة»، {همانا آنها که کفر ورزیدند، از اهل کتاب و مشرکین در آتش دوزخجاویدند و آنها بدترین مردم عالمند} - .بینه / 6 - 7 - پاسخ داد: «چراای رسول حق!» فرمود: «آنها دشمنان تو و پیروان آنهایندکه روز قیامت می‌آیند، با صورت‌های سیاه و تشنگی زیاد، بدبخت و معذّب در جبهه کفّار و منافقین. آن آیه برای تو و شیعیان تو بود و این آیه برای دشمن تو و پیروان آنهاست.» - . کنز جامع الفوائد -

**[ترجمه]

بیان

فی القاموس خمش وجهه یخمشه و یخمشه خدشه و لطمه و ضربه و قطع عضوا منه قوله علیه السلام و لو عاش إبراهیم لکان نبیا و لذا لم یعش لأنه لا نبی بعده مظمئین علی بناء الإفعال أو التفعیل أی یبقون علی العطش و لا یسقون

أو مبالغة فی شدة العطش.

**[ترجمه]در قاموس گوید: «خمش وجهه» یعنی صورت خود را خراش داد و لطمه زد و عضوی از او را قطع کرد.

امّا درباره این فرمایش پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله که فرمود: «اگر ابراهیم زنده بود حتما پیامبر می‌بود»، به همین جهت زندگی نکرد، زیرا بعد از آن حضرت نباید پیامبر دیگری باشد.کلمه «مظمئین» در فرمایش حضرت، اسم مفعول است یا از باب افعال یا از باب تفعیل، یعنی در تشنگی باقی می‌مانند و سیراب نمی‌شوند، یا اینکه این کلمه مبالغه و زیاده‌گویی در بیان شدت عطش است .

**[ترجمه]

«98»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْکَاتِبِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خَلَفٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی رَافِعٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَبِی رَافِعٍ: أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام قَالَ لِأَهْلِ الشُّورَی أَنْشُدُکُمُ اللَّهَ هَلْ تَعْلَمُونَ یَوْمَ أَتَیْتُکُمْ وَ أَنْتُمْ جُلُوسٌ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ هَذَا أَخِی قَدْ أَتَاکُمْ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ ثُمَّ إِلَی الْکَعْبَةِ وَ قَالَ وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ الْمَبْنِیَّةِ إِنَّ عَلِیّاً وَ شِیعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ أَقْبَلَ نَحْوَکُمْ وَ قَالَ أَمَا إِنَّهُ أَوَّلُکُمْ إِیمَاناً وَ أَقْوَلُکُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ وَ أَوْفَاکُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَقْضَاکُمْ بِحُکْمِ اللَّهِ وَ أَعْدَلُکُمْ فِی الرَّعِیَّةِ وَ أَقْسَمُکُمْ بِالسَّوِیَّةِ وَ أَعْظَمُکُمْ عِنْدَ اللَّهِ مَزِیَّةً فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾فَکَبَّرَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ کَبَّرْتُمْ وَ هَنَّأْتُمُونِی بِأَجْمَعِکُمْ فَهَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ ذَلِکَ کَذَلِکَ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ.

**[ترجمه]کنز جامع الفوائد: ابو رافع گوید:حضرت علی علیه السلام به اهل شورا‌ - . اهل شورا کسانی هستند که در سقیفه بنی ساعده جمع شدند و خلافت اسلامی و جانشینی پیغمبر اکرمرا از مسیر خود منحرف ساختند و به دروغ ادعا کردند که اجتماع مسلمین چنین صلاح دیده‌اند. - فرمود: «شما را به خدا سوگند! آیا یاد دارید روزی را که من به جمع شما وارد شدم و شما در حضور پیامبر صلی الله علیه و آله نشسته بودید و حضرت فرمود: «این برادر من است که آمد»، سپس رو به من و بعد روبه سوی کعبه کرد و فرمود: «سوگند به خدای کعبه بنا شده، همانا علی علیه السلام و شیعه او همان پیروزان و رستگاران روز قیامتند.» سپس رو کرد به شما و فرمود بهوش باشید، او از تمام شما جلوتر ایمان آورده، از همه شما به امر خدا گویاتر، به پیمان او باوفاتر، به احکام او داورتر، نسبت به رعیت دادگرتر، در تقسیم اموال بین مردم به شکل مساوی واردتر و نزد خدا امتیازش بیشتر است. آنگاه این آیه نازل شد {همانا آنها که به خدا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، بهترین اهل عالمند.} پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله اللَّه اکبر فرمود و شما نیز تکبیر گفتید و همه شما به خاطر این فضیلت به من تبریک گفتید. آیا به خاطر دارید که مطلب همین طور بود؟» گفتند: «بار خدایا آری.» - . کنز الفوائد -

**[ترجمه]

«99»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْعَبَّاسِ مُعَنْعَناً عَنْ أَصْبَغَ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام: لَا یَکُونُ النَّاسُ فِی حَالِ شِدَّةٍ إِلَّا کَانَ شِیعَتِی أَحْسَنَ النَّاسِ حَالًا أَ مَا سَمِعْتُمُ اللَّهَ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ الْمُبِینِ الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِیکُمْ ضَعْفاً⁽²⁾فَخَفَّفَ عَنْهُمْ مَا لَا یُخَفِّفُ عَنْ غَیْرِهِمْ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «هر گاه مردم در سختی و شدت به سر بردند، شیعیان من حالشان از دیگران بهتر است. آیا نشنیدید خداوند در کتاب مبین خود می‌فرماید: «الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِیکُمْ ضَعْفا»، {اکنون خدا بر شما تخفیف داد و دانست که در شما ضعف راه یافته} - . انفال / 66 - به همین جهت از شیعیان‌علی علیه السلام تخفیف داد آنچه را که به غیر آنها تخفیف نداده است.» - . تفسیر فرات کوفی: 51 -

**[ترجمه]

«100»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ خَیْثَمَةَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقَالَ لِی یَا خَیْثَمَةُ- أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا مِنَّا السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ لَمْ یَنَالُوا مَا عِنْدَ اللَّهِ إِلَّا بِالْعَمَلِ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ سَلْمَانُ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ إِنَّمَا عَنَی بِمَعْرِفَتِنَا وَ إِقْرَارِهِ بِوَلَایَتِنَا وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَی خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللَّهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ‌⁽⁴⁾وَ عَسَی مِنَ اللَّهِ وَاجِبٌ وَ إِنَّمَا نَزَلَتْ فِی شِیعَتِنَا الْمُذْنِبِینَ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: خیثمه جعفی گوید: بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدم. به من فرمود: «ای خیثمه! دوستان ما را از ما سلام برسان و آنهارا آگاه کن که به الطاف و ثواب‌های خدایی نمی‌رسند، مگر به عمل. پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: سلمان از خانواده ماست، یعنی به خاطر شناسایی ما و اقرار به ولایت ما و این همان آیه قرآن است که فرمود: «خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللَّهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِم»، {عمل صالح و فعل قبیح هر دو به جای آوردند، امید باشد که خدا توبه آنان را بپذیرد} - . توبه / 102 - و هر چه را که خدا امید داشته باشد، صورت می‌گیرد. این آیه درباره شیعیان گنهکار ما نازل شده است.» - . تفسیر فرات کوفی: 57 -

**[ترجمه]

«101»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الزُّهْرِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ زَیْدِ بْنِ سَلَّامٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ إِنَّ خَیْثَمَةَ الْجُعْفِیَّ حَدَّثَنِی عَنْکَ أَنَّهُ سَأَلَکَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیلٌ‌⁽¹⁾فَأَخْبَرْتَهُ أَنَّهَا جَرَتْ فِی شِیعَةِ آلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فَقَالَ وَ اللَّهِ صَدَقَ خَیْثَمَةُ کَذَا حَدَّثْتُهُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: زید بن سلّام جعفی گوید: محضر مقدس حضرت باقر علیه السلام مشرف شدم وگفتم: «خدا تو را خوب‌تر سازد! خیثمه جعفی به من گفت تفسیر این آیه را از شما سؤال کرده: «وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیل»، {و ایمان نیاوردند با او مگر افراد کم ومعدودی} - . هود / 4 - و شما در جواب فرمودی: «این آیه درباره شیعیان آل محمد صلی الله علیه و آله جاری است.»حضرت فرمود: «به خدا سوگند خیثمه راست گفته است و من به او چنین گفتم.» - . تفسیر فرات کوفی: 68 -

**[ترجمه]

«102»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْکِسَائِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام وَ عَلَی کَتِفِهِ مِطْرَفٌ مِنْ خَزٍّ فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا یُثْبِتُ اللَّهُ شِیعَتَکُمْ عَلَی مَحَبَّتِکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ قَالَ أَ وَ لَمْ یُؤْمِنْ قَلْبُکَ قُلْتُ بَلَی إِلَّا أَنَّ قَلْبِی قَرْحَةٌ ثُمَّ قَالَ لِخَادِمٍ لَهُ ائْتِنِی بِبَیْضَةٍ بَیْضَاءَ فَوَضَعَهَا عَلَی النَّارِ حَتَّی نَضِجَتْ ثُمَّ أَهْوَی بِالْقِشْرِ إِلَی النَّارِ وَ قَالَ أَخْبَرَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی أَنَّهُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ هَوَی مُبْغِضُنَا فِی النَّارِ هَکَذَا ثُمَّ أَخْرَجَ صُفْرَتَهَا فَأَخَذَهَا عَلَی کَفِّهِ الْیُمْنَی ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ إِنَّا لَصَفْوَةُ اللَّهِ کَمَا هَذِهِ الصُّفْرَةُ صَفْوَةُ هَذِهِ الْبَیْضَةِ ثُمَّ دَعَا بِخَاتَمِ فِضَّةٍ فَخَالَطَ الصُّفْرَةَ مَعَ الْبَیَاضِ وَ

الْبَیَاضَ مَعَ الصُّفْرَةِ ثُمَّ قَالَ أَخْبَرَنِی أَبِی عَنْ آبَائِی عَنْ جَدِّی عَنْ رَسُولِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ کَانَ شِیعَتُنَا هَکَذَا بِنَا مُخْتَلِطِینَ وَ شَبَّکَ بَیْنَ أَصَابِعِهِ ثُمَّ قَالَ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: حنان بن سدیر صیرفی گوید: خدمت حضرت صادق علیه السلام مشرف شدم و آن حضرت ردایی نشانه‌دار از خز بر شانه داشت.عرض کردم: «ای پسر پیامبر! چه چیز شیعه شما را در محبتتان ثابت می‌دارد؟» فرمود: «مگر دلت ایمان نیاورده؟» گفتم: «چرا آقا، مختصر عقده‌ای در قلبم هست.» حضرت به خادم فرمودند یک تخم‌مرغ سفید بیاورد و آن را روی آتش گذاشتند تا کاملا پخت. آنگاه پوست تخم‌مرغ را در آتش افکند و فرمود: «پدرم از قول جدم به من‌خبر داد که در روز قیامت، دشمن ما همچون این پوست تخم‌مرغ به آتش افکنده شود.» سپس زرده آن را خارج کرد، آن را در کف دست راست خود قرار داد و فرمود: «به خدا سوگند ما خلاصه ممتاز انتخاب شده خداییم. چنانچه این زرده، خلاصه ممتاز تخم‌مرغ.» است سپس فرمود یک انگشتر نقره آوردند و سفیده و زرده را هم مخلوط کرد و فرمود: «پدرم از قول پدرانم، از قول جدم، از زبان رسول خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود که روز قیامت، شیعیان ما این چنین با ما مخلوط هستند.» حضرت انگشتان خویش را میان هم برد و آنگاه ادامه داد: «برادروار روبه روی یکدیگر بر تخت می‌نشینند.» - . تفسیر فرات کوفی: 82 -

**[ترجمه]

«103»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُبَیْدٍ مُعَنْعَناً عَنْ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ أَبُو بَصِیرٍ وَ قَدْ حَفَزَهُ نَفَسُهُ فَلَمَّا أَنْ أَخَذَ مَجْلِسَهُ قَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا هَذَا النَّفَسُ الْعَالِی قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ کَبِرَتْ سِنِّی وَ دَقَّ عَظْمِی وَ لَسْتُ أَدْرِی مَا أَرِدُ عَلَیْهِ مِنْ أَمْرِ آخِرَتِی فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّکَ لَتَقُولُ هَذَا فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ کَیْفَ لَا أَقُولُ هَذَا فَذَکَرَ کَلَاماً فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ

مُتَقابِلِینَ‌⁽¹⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی فَقَالَ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ‌⁽²⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَا إِلَّا الْأَئِمَّةَ وَ شِیعَتَهُمْ فَهَلْ سَرَرْتُکَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: سلیمان دیلمی گوید: خدمت حضرت صادق علیه السلام بودم که ابو بصیر در حالی که نفسش گرفته بود،وارد شد.وقتی در جای خود نشست، حضرت فرمود: «ای ابو محمد! این نفس بلند از چیست؟»عرض کرد: « فدایت شوم ای پسر پیامبر! پیر شدم و استخوانم نازک گردیده و مرگم نزدیک است، با اینکه نمی‌دانم کار آخرتم چه می‌شود و وضعم در آنجا چگونه است.» حضرت فرمود: «ای ابو محمد! تو هم اینحرف را می‌زنی؟»عرض کرد: « قربانت گردم! چگونه این حرف را نگویم» و در ادامه سخنی (گله‌آمیز) گفت. حضرت فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خویش یاد فرموده، آنجا که می‌گوید :{برادران روبه روی یکدیگر بر تخت نشینند.}به خدا از این آیه غیر شما را اراده نفرموده است. ای ابو محمد، آیا شاد شدی؟» گوید:عرض کردم: «قربان شما شوم، بیش از این بفرمایید!»

فرمود باز هم خدا شما را در کتاب خود یاد کرده، وقتی به شیطان می‌فرماید:{هرگز تو را بر بندگان (با خلوص) من تسلط و غلبه نخواهد بود.}به خدا از این آیه نیز غیر از امامان و شیعیان آنها را اراده نکرده است. پس شاد شدی؟» - . تفسیر فرات کوفی: 83 -

**[ترجمه]

«104»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مُعَنْعَناً عَنْ أَصْبَغَ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ‌⁽⁴⁾قَالَ فَقَالَ لِی عَلِیٌّ بَلَی یَا أَصْبَغُ مَا سَأَلَنِی أَحَدٌ عَنْ هَذِهِ الْآیَةِ وَ لَقَدْ سَأَلْتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کَمَا سَأَلْتَنِی فَقَالَ لِی سَأَلْتُ جَبْرَئِیلَ علیه السلام عَنْهَا فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ حَشَرَکَ اللَّهُ وَ أَهْلَ بَیْتِکَ وَ مَنْ یَتَوَلَّاکَ وَ شِیعَتَکَ حَتَّی یَقِفُوا بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ تَعَالَی فَیَسْتُرُ اللَّهُ عَوْرَاتِهِمْ وَ یُؤْمِنُهُمْ مِنَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ لِحُبِّهِمْ لَکَ وَ أَهْلِ بَیْتِکَ وَ لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ وَ اللَّهِ آمِنُونَ فَرِحُونَ یَشْفَعُونَ فَیُشَفَّعُونَ ثُمَّ قَرَأَ فَلا أَنْسابَ بَیْنَهُمْ یَوْمَئِذٍ وَ لا یَتَساءَلُونَ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: اصبغ بن نباته از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر آیه شریفه: «وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُون»، {و آنها از هول و هراس قیامت ایمن باشند} - . نمل / 89 - روایت کرده که فرمود: «ای اصبغ! هیچ کس از من تفسیر این آیه را نپرسیده و همچنان که تو امروز سؤال می‌کنی، من قبلا از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله تفسیرش را پرسیدم. فرمود منهم از جبرئیل سؤال کردم، گفت: «ای محمد! روز قیامت که برپا شود،خداوند تو و خاندانت و دوستان و شیعیانت را محشور سازد تا برابر خدا بایستند، خداوند عیبها و عورت‌های آنها را بپوشاند و آنها را برای دوستی تو و خاندانت و به خاطر علی بن ابی طالب علیه السلام از هراس بزرگ آن روز ایمن سازد.» یا علی!به خدا سوگند شیعیان تو شاد و در امانند، شفاعت می‌کنند و وساطت آنها پذیرفته می‌شود.» سپس این آیه را تلاوت فرمود: «فَلا أَنْسابَ بَیْنَهُمْ یَوْمَئِذٍ وَ لا یَتَساءَلُون»، - . مؤمنون / 101 - {آن روز نسبت و خویشی در میانشان نماند و کسی از کس دیگر حال نپرسد.} - . تفسیر فرات کوفی: 115 -

**[ترجمه]

«105»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مُعَنْعَناً عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ: یُنَادِی مُنَادٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَیْنَ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُمْ-⁽⁶⁾قَالَ فَیَقُومُ قَوْمٌ مُبْیَاضِّینَ الْوُجُوهِ فَیُقَالُ لَهُمْ مَنْ أَنْتُمْ فَیَقُولُونَ نَحْنُ الْمُحِبُّونَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَیُقَالُ لَهُمْ بِمَا أَحْبَبْتُمُوهُ یَقُولُونَ یَا رَبَّنَا بِطَاعَتِهِ لَکَ وَ لِرَسُولِکَ فَیُقَالُ لَهُمْ صَدَقْتُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌⁽⁷⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: زید بن علی علیه السلام فرمود: روز قیامت گوینده‌ای ندا دهد:کجایند «الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُم»، {آنان که چون فرشتگان پاکیزه، از شرک قبض روحشان کنند،به آنها گویند درود و سلامتی بر شما؟} - . نحل / 32 - آنگاه مردمی سفیدرو و نورانی به پا می‌خیزند. از آنها سؤال می‌شود: «چه کسانی هستید؟»می‌گویند: «ما دوستداران امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام هستیم.» از آنها می‌پرسند: «چرا او را دوست دارید؟» گویند: «ای پروردگار ما! به خاطر اطاعتی که از تو و رسولت می‌داشت.»به آنها گفته می‌شود راست گفتید، اکنون به موجب اعمال نیکویی که در دنیا بجا آوردید، به بهشت ابدی درآیید.» - . تفسیر فرات کوفی: 84 -

**[ترجمه]

«106»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ خَیْثَمَةَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقَالَ لِی یَا خَیْثَمَةُ أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا مِنَّا السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ لَنْ یَنَالُوا مَا عِنْدَ اللَّهِ إِلَّا بِالْعَمَلِ وَ لَنْ یَنَالُوا وَلَایَتَنَا إِلَّا بِالْوَرَعِ یَا خَیْثَمَةُ لَیْسَ یَنْتَفِعُ مَنْ لَیْسَ مَعَهُ وَلَایَتُنَا وَ لَا مَعْرِفَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ اللَّهِ إِنَّ الدَّابَّةَ لَتَخْرُجُ فَتُکَلِّمُ النَّاسَ مُؤْمِنٌ وَ کَافِرٌ وَ إِنَّهَا تَخْرُجُ مِنْ بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ فَلَیْسَ یَمُرُّ بِهَا أَحَدٌ مِنَ الْخَلْقِ إِلَّا قَالَ مُؤْمِنٌ أَوْ کَافِرٌ وَ إِنَّمَا کَفَرُوا بِوَلَایَتِنَا لَا یُوقِنُونَ یَا خَیْثَمَةُ کَانُوا بِآیَاتِنَا لَا یُقِرُّونَ یَا خَیْثَمَةُ اللَّهُ الْإِیمَانُ وَ هُوَ قَوْلُهُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ وَ نَحْنُ أَهْلُهُ وَ فِینَا مَسْکَنُهُ یَعْنِی الْإِیمَانَ وَ مِنَّا یَشَّعَّبُ وَ مِنَّا عُرِفَ الْإِیمَانُ وَ نَحْنُ الْإِسْلَامُ وَ مِنَّا عُرِفَ شَرَائِعُ الْإِسْلَامِ وَ بِنَا تَشَّعَّبُ یَا خَیْثَمَةُ مَنْ عَرَفَ الْإِیمَانَ وَ اتَّصَلَ بِهِ لَمْ یُنَجِّسْهُ الذُّنُوبُ کَمَا أَنَّ الْمِصْبَاحَ یُضِی‌ءُ وَ یُنْفِذُ النُّورَ وَ لَیْسَ یَنْقُصُ مِنْ ضَوْئِهِ شَیْ‌ءٌ کَذَلِکَ مَنْ عَرَفَنَا وَ أَقَرَّ بِوَلَایَتِنَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: خیثمه جعفی گوید: بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدم. به من فرمود: «ای خیثمه! سلام ما را به دوستان ما برسان و آگاهشان سازکه هرگز ثواب‌هایی را که نزد خداست نمی‌یابند، مگر به عمل و هرگز به ولایت ما نمی‌رسند، مگر با پارسایی. ای خثیمه! کسی که ولایت و شناسایی ما را ندارد، بهره‌ای نمی‌بردبه خدا وقتی «دابّه» - . ظاهرا منظور از دابه یعنی جنبنده، همان دابة الارض است که در آیه 82 ازنمل خداوند یاد فرموده و در آخرالزمان از زمین خارج می‌شود و با مردم حرف می‌زند. - از خانه کعبه بیرون آید و با مردم مؤمن و کافر سخن گوید، کسی بر او نمی‌گذرد مگر اینکه می‌گوید مؤمن است یا کافر. ای خثیمه!تنهاکسانی که کافر شدند به ولایت ما و یقین ندارند، به نشانه‌های ما اقرار نمی‌کنند.

ای خیثمه! خدا ایمان است که خود را در قرآن مؤمن و مهیمن نامیده و ما اهل و مسکن ایمانیم، ایمان از ما شعبه گیرد و شناخته شود و ما اسلامیم، و احکام اسلام از ما شناخته شده و از ما شعبه گیرد. ای خیثمه! هر کس ایمان را شناخت و بدو پیوست، گناهان او را پلید نسازد، چنانچه چراغ می‌تابد و نور می‌پراکند و هیچ چیز از روشنایی او نمی‌کاهد. هر کس ما را شناخت و به ولایت ما اقرار کرد، خدا گناهانش را بیامرزد.» - . تفسیر فرات کوفی: 84 -

**[ترجمه]

«107»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی بْنِ زَکَرِیَّا الدِّهْقَانُ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَی قَضِیباً مِنْ یَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ خَلَقَهُ بِقُدْرَتِهِ ثُمَّ دَلَّاهُ إِلَی الْأَرْضِ ثُمَّ آلَی عَلَی نَفْسِهِ أَنْ لَا یَنَالَ الْقَضِیبَ مِنْهَا إِلَّا مَنْ تَوَلَّی مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ ثُمَّ قَالَ مَا یَنْتَظِرُ وَلِیُّنَا إِلَّا أَنْ یَتَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَ مَا یَنْتَظِرُ عَدُوُّنَا إِلَّا أَنْ یَتَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ثُمَّ أَوْمَأَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ قَالَ أَوْلِیَاءُ هَذَا أَوْلِیَاءُ اللَّهِ وَ أَعْدَاءُ هَذَا أَعْدَاءُ اللَّهِ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ عَلَی لِسَانِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَ قَالَ خابَ مَنِ افْتَری‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: حضرت باقر علیه السلام از پدرانش علیهم السلام نقل کرده که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «خدای متعال را ترکه‌ای است از یاقوت سرخ که به قدرت خویش آفریده و آن را به سوی زمین آویزان فرموده و آنگاه به خودش سوگند یاد کرده که جز دوستان محمد و آل محمّد علیهم السلام

به آن دست نیابند.» سپس پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «دوست ما چه انتظار دارد؟ جز اینکه در بهشت جای گیرد و دشمن ما چه انتظار دارد؟ جز اینکه در دوزخ نشیند.» بعد از آن به امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام اشاره کردو فرمود: «دوستان این، دوستان خدایند و دشمنان این، دشمنان خدایند.» فضیلتی است از جانب خدا به زبان پیغمبر صلی الله علیه و آله و فرمود: «نومید است هر کس دروغ بندد.» - . تفسیر فرات کوفی: 92 -

**[ترجمه]

«108»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ النَّاسَ مِنْ صَعِیدٍ وَاحِدٍ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ عُرَاةً حُفَاةً فَیَقِفُونَ عَلَی طَرِیقِ الْمَحْشَرِ حَتَّی یَعْرَقُوا عَرَقاً شَدِیداً وَ تَشْتَدَّ أَنْفَاسُهُمْ

فَیَمْکُثُونَ بِذَلِکَ مِقْدَارَ خَمْسِینَ عَاماً قَالَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَثَمَّ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً⁽¹⁾قَالَ ثُمَّ یُنَادِی مُنَادٍ مِنْ تِلْقَاءِ الْعَرْشِ أَیْنَ النَّبِیُّ الْأُمِّیُّ قَالَ فَیَقُولُ النَّاسُ قَدْ أَسْمَعْتَ فَسَمِّ بِاسْمِهِ قَالَ فَیُنَادِی أَیْنَ نَبِیُّ الرَّحْمَةِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأُمِّیُّ قَالَ فَیُقَدِّمُ رَسُولُ اللَّهِ أَمَامَ النَّاسِ کُلِّهِمْ حَتَّی یَنْتَهِیَ إِلَی الْحَوْضِ طُولُهُ مَا بَیْنَ أُبُلَّةَ إِلَی صَنْعَاءَ فَیَقِفُ عَلَیْهِ ثُمَّ یُنَادِی بِصَاحِبِکُمْ فَیَتَقَدَّمُ أَمَامَ النَّاسِ فَیَقِفُ مَعَهُ ثُمَّ یُؤْذَنُ لِلنَّاسِ وَ یَمُرُّونَ.

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَبَیْنَ وَارِدٍ یَوْمَئِذٍ وَ بَیْنَ مَصْرُوفٍ عَنْهُ مِنْ مُحِبِّینَا فَإِذَا رَأَی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله ذَلِکَ بَکَی وَ قَالَ یَا رَبِّ شِیعَةُ عَلِیٍّ أَرَاهُمْ قَدْ صُرِفُوا تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ وَ مُنِعُوا عَنِ الْحَوْضِ قَالَ فَیَقُولُ لَهُ الْمَلَکُ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ لَکَ قَدْ وَهَبْتُهُمْ لَکَ یَا مُحَمَّدُ وَ صَفَحْتُ لَکَ عَنْ ذُنُوبِهِمْ وَ أَلْحَقْتُهُمْ بِکَ وَ بِمَنْ کَانُوا یَقُولُونَ وَ جَعَلْتُهُمْ فِی زُمْرَتِکَ وَ أَوْرَدْتُهُمْ عَلَی حَوْضِکَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَکَمْ مِنْ بَاکٍ یَوْمَئِذٍ وَ بَاکِیَةٍ یُنَادِی یَا مُحَمَّدَاهْ إِذَا رَأَوْا ذَلِکَ قَالَ فَلَا یَبْقَی أَحَدٌ یَوْمَئِذٍ کَانَ مُحِبَّنَا وَ یَتَوَلَّانَا وَ یَتَبَرَّأُ مِنْ عَدُوِّنَا وَ یُبْغِضُهُمْ إِلَّا کَانَ فِی حَیِّزِنَا⁽²⁾وَ وَرَدَ حَوْضَنَا⁽³⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «روز قیامت خداوند همه مردم اولین و آخرین را عریان و پا برهنه در یک سرزمین گرد می‌آورد. آنها سر راه محشر می‌ایستند تا بدن‌های آنها به شدت عرق کند و نفس‌های آنها به تنگی افتد. پنجاه سال بدین گونه توقف می‌کنند.» و فرمود: «در اینجاست که خداوند می‌فرماید: فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسا»، {از هیچ کس جز زیر لب و آهسته صدایی نخواهی شنید.} - . طه / 108 - سپس گوینده‌ای از جانب عرش خدا ندا کند که کجاست پیامبر امّی؟ مردم گویند شنیدیم نامش را، بگو باز ندا دهد کجاست پیامبر رحمت محمد بن عبداللَّه امّی؟ آنگاه رسول خدا پیشاپیش مردم حرکت کند تا به حوض برسد و درازی این حوض، فاصله بین «ابله» (یا ایله) و «صنعا» است. - . ما برای ابله در کتب لغت معنای مناسبی نیافتیم، ولی اگر ایله باشد تا اندازه‌ای معنای آن درست است، چون در مجمع البحرین می‌گوید: ایله به فتح همزه و سکون یاء، شهری است بین ینبع و مصر و به همین معنی است حدیث خوض که پیغمبر فرمود عرض آن فاصله بین ایله و صنعا است. صنعا نیز پایتخت یمن است. - پیغمبر کنار حوض می‌ایستد.سپس مولای شما (یعنی علی علیه السلام ) را صدا می زند و او نیز از دیگران پیش می‌افتد تا به پیغمبر می‌رسد، بعد از آن به مردم دیگر اجازه می‌دهند تا عبور کنند.»

حضرت باقر علیه السلام فرمود: «در آن روز بعضی از دوستان ما بر لب حوض می‌آیند و برخی دور می‌شوند. پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله چون چنین می‌بیند، گریه می‌کند و می‌فرماید: «خدایا! شیعیان علی علیه السلام را می‌بینم که آنها را به سوی دوزخیانبرگرداندند و از حوض کوثر دور ساختند.» فرشته‌ای می‌گوید: «خداوند می‌فرماید ای محمد! من آنها را به تو بخشیدم و از گناهانشان صرف نظر کردم و آنها را به تو و به آن کس که عقیده‌مند بودند ملحق ساختم، و آنان را از گروه تو ساختم و بر سر حوضت آوردم.» حضرت باقر علیه السلام فرمود: « چه بسیار زن و مردیکه آن روز اشک می‌ریزند و با دیدن این منظره، فریاد می‌زنند «یا محمّداه!» امام علیه السلام فرمود: «در آن روز هیچ کس از دوستان ما و بیزاران از دشمنان ما نباشد، مگراینکه در جرگه و حزب ما خواهد بود و بر سر حوض ما آیند.» - . تفسیر فرات کوفی: 93 -

**[ترجمه]

«109»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مُعَنْعَناً عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نَادَی مُنَادٍ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ یَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ غُضُّوا أَبْصَارَکُمْ حَتَّی تَمُرَّ بِنْتُ حَبِیبِ اللَّهِ إِلَی قَصْرِهَا فَتَأْتِی فَاطِمَةُ علیها السلام ابْنَتِی عَلَیْهَا رَیْطَتَانِ‌⁽⁴⁾خَضْرَاوَانِ حَوَالَیْهَا سَبْعُونَ أَلْفَ حَوْرَاءَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِلَی بَابِ قَصْرِهَا وَجَدَتِ الْحَسَنَ قَائِماً وَ الْحُسَیْنَ نَائِماً مَقْطُوعَ الرَّأْسِ فَتَقُولُ لِلْحَسَنِ مَنْ هَذَا فَیَقُولُ هَذَا أَخِی إِنَّ أُمَّةَ أَبِیکِ قَتَلُوهُ وَ قَطَعُوا رَأْسَهُ فَیَأْتِیهَا النِّدَاءُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ یَا بِنْتَ حَبِیبِ اللَّهِ إِنِّی إِنَّمَا أَرَیْتُکِ مَا فَعَلَتْ بِهِ أُمَّةُ أَبِیکِ إِنِّی ادَّخَرْتُ لَکِ عِنْدِی تَعْزِیَةً بِمُصِیبَتِکِ فِیهِ إِنِّی جَعَلْتُ تَعْزِیَةَ الْیَوْمِ أَنِّی لَا أَنْظُرُ فِی مُحَاسَبَةِ الْعِبَادِ حَتَّی تَدْخُلِی الْجَنَّةَ أَنْتِ وَ ذُرِّیَّتُکِ

وَ شِیعَتُکِ وَ مَنْ أَوْلَاکُمْ مَعْرُوفاً مِمَّنْ لَیْسَ هُوَ مِنْ شِیعَتِکِ قَبْلَ أَنْ أَنْظُرَ فِی مُحَاسَبَةِ الْعِبَادِ فَتَدْخُلُ فَاطِمَةُ ابْنَتِی الْجَنَّةَ وَ ذُرِّیَّتُهَا وَ شِیعَتُهَا وَ مَنْ أَوْلَاهَا مَعْرُوفاً مِمَّنْ لَیْسَ مِنْ شِیعَتِهَا فَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ⁽¹⁾قَالَ هَوْلُ یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ هُمْ فِی مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خالِدُونَ هِیَ وَ اللَّهِ فَاطِمَةُ وَ ذُرِّیَّتُهَا وَ شِیعَتُهَا وَ مَنْ أَوْلَاهُمْ مَعْرُوفاً وَ لَیْسَ هُوَ مِنْ شِیعَتِهَا⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش رسول خدا صلی الله علیه و آله نقلی می‌کند که فرمود: «روز قیامت گوینده‌ای از درون عرش فریاد زند: «ای گروه مردم! دیدگان خود را فرو نهید تا دختر حبیب خدا به قصر خویش برود» و فاطمه دختر من می‌آید با دو روپوش سبز (لباس سرتاسری که بافته شده و یک قطعه پارچه بیش نیست) و گرداگرد او هفتاد هزار حوریه است. وقتی به در قصر خود برسد، حسن علیه السلام را ایستاده و حسین علیه السلام را با سر بریده در خواب می‌بیند. به حسن علیه السلام می‌فرماید: «این کیست؟» عرض می‌کند: «این برادر من است که امّت پدر شما او را کشتند و سرش را جدا ساختند.» آنگاه از جانب خداوند به آن حضرت ندا می‌شود «ای دختر حبیب خدا! همانا من این منظره را به تو نشان دادم و جنایاتی که امت پدرت درباره او مرتکب شدند به تو نمودم و دلداری تو را در این مصیبت ذخیره کردم، و دلداری تو امروز این است که من وارد محاسبه بندگان نمی‌شوم تا تو و فرزندانت و شیعیانت و هر کس به شما احسانی کرده، گر چه از شیعیان نباشد، داخل بهشت شوید.» پس دخترم فاطمه و فرزندان و شیعیان او و هر کس از غیر شیعیانش کهبه او نیکی کرده، وارد بهشت می‌شوند. این سخن خداست که می‌فرماید:{هیچ گاه فزع اکبر و هنگامه بزرگ قیامت آنها را محزون نخواهد ساخت.} و فرمود: «منظور از فزع اکبر، دلهره روز قیامت است، و {آنها به آنچه مشتاق و مایل آنند، در بهشت تا ابد متنعّمند.}به خدا آن افراد، فاطمه علیها السلام و فرزندان و شیعیان و نیکی‌کنندگان به او از غیر شیعیانند.» - . تفسیر فرات کوفی: 97 -

**[ترجمه]

«110»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عِیسَی الزُّهْرِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ أَصْبَغَ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: تَوَجَّهْتُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیٍّ علیه السلام لِأُسَلِّمَ عَلَیْهِ فَلَمْ أَلْبَثْ أَنْ خَرَجَ فَقُمْتُ قَائِماً عَلَی رِجْلِی فَاسْتَقْبَلْتُهُ فَضَرَبَ بِکَفِّهِ إِلَی کَفِّی فَشَبَّکَ أَصَابِعَهُ فِی أَصَابِعِی فَقَالَ لِی یَا أَصْبَغَ بْنَ نُبَاتَةَ فَقُلْتُ لَبَّیْکَ وَ سَعْدَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ إِنَّ وَلِیَّنَا وَلِیُّ اللَّهِ فَإِذَا مَاتَ کَانَ فِی الرَّفِیقِ الْأَعْلَی وَ سَقَاهُ اللَّهُ مِنْ نَهَرٍ أَبْرَدَ مِنَ الثَّلْجِ وَ أَحْلَی مِنَ الشَّهْدِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِنْ کَانَ مُذْنِباً قَالَ نَعَمْ أَ لَمْ تَقْرَأْ کِتَابَ اللَّهِ‌⁽³⁾فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً⁽⁴⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: اصبغ بن نباته می‌گوید: «به قصدزیارت امیرالمؤمنین علیه السلام رفتم تا سلامی عرض کنم. ناگهان آن حضرت بیرون آمد. از جا پریده و سر پا برابرش ایستادم. حضرت دست مرا گرفت، انگشتانش را در انگشتان من قرار داد و فرمود: «ای اصبغ بن نباته!» گفتم: «لبیک و سعدیک یا امیرالمؤمنین!» فرمود: «همانا دوست ما دوست خداست و چون بمیرد، در رفیق اعلی (نزد خدا) خواهد بود و خداوند او را از نهری که از برف سردتر و از انگبین شیرین‌تر است، سیراب کند.»عرض کردم: «قربانت گردم ای امیرالمؤمنین!اگر چه گنهکار باشد؟» فرمود: «بلی، مگر کتاب خدا را نخواندی که می‌فرماید: «فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً» - . فرقان / 70 - {خدا گناهان آنها را مبدل به ثواب گرداند که خداوند در حق بندگان بسیار آمرزنده و مهربان است.} - . تفسیر فرات کوفی: 108 -

**[ترجمه]

«111»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی مُعَنْعَناً عَنْ جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ فِینَا وَ فِی شِیعَتِنَا فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ‌⁽⁵⁾وَ ذَلِکَ حِینَ نَادَی اللَّهُ بِفَضْلِنَا وَ بِفَضْلِ شِیعَتِنَا حَتَّی إِنَّا لَنَشْفَعُ وَ یَشْفَعُونَ قَالَ فَلَمَّا رَأَی ذَلِکَ مَنْ لَیْسَ مِنْهُمْ قَالُوا فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «این آیه درباره ما و شیعیان ما نازل شده: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیم»،{در این روز سخت نه شفیعی داریم و نه یک دوستی که از ما حمایت کند} - . شعراء / 100 - و این در وقتی است که خداوند به فضل ما و شیعه ما ندا دهد تا آنجا که ما شفاعت کنیم و شیعیان نیز شفاعت کنند. وقتی غیر شیعیان این ماجرا را ببینند،می‌گویند ما نه شفیعی داریم و نه دوستی که از ما حمایت کند.» - . تفسیر فرات کوفی: 111 -

**[ترجمه]

«112»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَوْدِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا حَالُکُمْ عِنْدَ النَّاسِ قَالَ قُلْتُ مَا أَحَدٌ أَسْوَأَ حَالًا مِنَّا

عِنْدَهُمْ نَحْنُ عِنْدَهُمْ أَشَرُّ مِنَ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الْمَجُوسِ وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا قَالَ لَا وَ اللَّهِ لَا یُرَی فِی النَّارِ مِنْکُمْ اثْنَانِ لَا وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِدٌ وَ إِنَّکُمُ الَّذِینَ نَزَلَتْ فِیهِمْ آیَةُ وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: سماعه بن مهران گوید: حضرت صادق علیه السلام به من فرمود: «حال شما نزد مردم چگونه است؟» گفتم: «هیچ کس بدحال‌تر از ما نزد آنها نیست.ما پیش آنها بدتر از یهود و نصارا و مجوس و مشرکین هستیم.» فرمود: «نه به خدا! دو نفر از شما در آتش دیده نمی‌شود. نه به خدا! یک نفرهم دیده نگردد و شمایید آنها که این آیه درباره‌شان نازل گشته: «وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصار» - . ص / 62 - 63 - ،{و اهل دوزخ با یکدیگر گفتند چه شده که ما مردان مؤمن را که (به جرم ایمان به خدا ) از سفله و اشرار می‌شمردیم (در دوزخ) نمی‌بینیم؟ در صورتی که ما آنها را (در دنیا) مسخره و استهزامی‌کردیم (یا آنها اهل‌دوزخ نیستند) یا هستند و چشمان (ما) بر آنها نمی‌افتد؟} - . تفسیر فرات کوفی: 131 -

**[ترجمه]

«113»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ عُبَیْدِ بْنِ کَثِیرٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَ: أَنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَلَی الْحَوْضِ وَ مَعَنَا عِتْرَتُنَا فَمَنْ أَرَادَنَا فَلْیَأْخُذْ بِقَوْلِنَا وَ لْیَعْمَلْ بِأَعْمَالِنَا فَإِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ لَنَا شَفَاعَةٌ فَتَنَافَسُوا فِی لِقَائِنَا عَلَی الْحَوْضِ فَإِنَّا نَذُودُ عَنْهُ أَعْدَاءَنَا وَ نَسْقِی مِنْهُ أَوْلِیَاءَنَا وَ مَنْ شَرِبَ مِنْهُ لَمْ یَظْمَأْ أَبَداً وَ حَوْضُنَا مُتْرَعٌ فِیهِ مَثْعَبَانِ یَنْصَبَّانِ مِنَ الْجَنَّةِ أَحَدُهُمَا تَسْنِیمٌ وَ الْآخَرُ مَعِینٌ عَلَی حَافَتَیْهِ الزَّعْفَرَانُ وَ حَصْبَاهُ الدُّرُّ وَ الْیَاقُوتُ وَ إِنَّ الْأُمُورَ إِلَی اللَّهِ وَ لَیْسَتْ إِلَی الْعِبَادِ وَ لَوْ کَانَتْ إِلَی الْعِبَادِ مَا اخْتَارُوا عَلَیْنَا أَحَداً وَ لَکِنَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَاحْمَدِ اللَّهَ عَلَی مَا اخْتَصَّکُمْ بِهِ مِنَ النِّعَمِ وَ عَلَی طِیبِ الْمَوْلِدِ فَإِنَّ ذِکْرَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ شِفَاءٌ مِنَ الْوَعْکِ وَ الْأَسْقَامِ وَ وَسْوَاسِ الرَّیْبِ وَ إِنَّ حُبَّنَا رِضَی الرَّبِّ وَ الْآخِذُ بِأَمْرِنَا وَ طَرِیقَتِنَا مَعَنَا غَداً فِی حَظِیرَةِ الْقُدْسِ وَ الْمُنْتَظِرُ لِأَمْرِنَا کَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَنْ سَمِعَ وَاعِیَتَنَا فَلَمْ یَنْصُرْنَا أَکَبَّهُ اللَّهُ عَلَی مَنْخِرَیْهِ فِی النَّارِ نَحْنُ الْبَابُ إِذَا بُعِثُوا فَضَاقَتْ بِهِمُ الْمَذَاهِبُ نَحْنُ بَابُ حِطَّةٍ وَ هُوَ بَابُ الْإِسْلَامِ مَنْ دَخَلَهُ نَجَا وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ هَوَی بِنَا فَتَحَ اللَّهُ وَ بِنَا یَخْتِمُ وَ بِنَا یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ بِنَا یُنَزِّلُ الْغَیْثَ فَلَا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا لَکُمْ فِی الْغَنَاءِ⁽²⁾

بَیْنَ أَعْدَائِکُمْ وَ صَبْرِکُمْ عَلَی الْأَذَی لَقَرَّتْ أَعْیُنُکُمْ وَ لَوْ فَقَدْتُمُونِی لَرَأَیْتُمْ أُمُوراً یَتَمَنَّی أَحَدُکُمُ الْمَوْتَ مِمَّا یَرَی مِنَ الْجَوْرِ وَ الْعُدْوَانِ وَ الْأَثَرَةِ وَ الِاسْتِخْفَافِ بِحَقِّ اللَّهِ وَ الْخَوْفِ فَإِذَا کَانَ کَذَلِکَ فَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَاةِ وَ التَّقِیَّةِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یُبْغِضُ مِنْ عِبَادِهِ الْمُتَلَوِّنَ فَلَا تَزُولُوا عَنِ الْحَقِّ وَ وَلَایَةِ أَهْلِ الْحَقِّ فَإِنَّهُ مَنِ اسْتَبْدَلَ بِنَا هَلَکَ وَ مَنِ اتَّبَعَ أَثَرَنَا لَحِقَ وَ مَنْ سَلَکَ

غَیْرَ طَرِیقِنَا غَرِقَ وَ إِنَّ لِمُحِبِّینَا أَفْوَاجاً مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ إِنَّ لِمُبْغِضِینَا أَفْوَاجاً مِنْ عَذَابِ اللَّهِ طَرِیقُنَا الْقَصْدُ وَ فِی أَمْرِنَا الرُّشْدُ أَهْلُ الْجَنَّةِ یَنْظُرُونَ إِلَی مَنَازِلِ شِیعَتِنَا کَمَا یُرَی الْکَوْکَبُ الدُّرِّیُّ فِی السَّمَاءِ لَا یَضِلُّ مَنِ اتَّبَعَنَا وَ لَا یَهْتَدِی مَنْ أَنْکَرَنَا وَ لَا یَنْجُو مَنْ أَعَانَ عَلَیْنَا عَدُوَّنَا وَ لَا یُعَانُ مَنْ أَسْلَمَنَا فَلَا تَخَلَّفُوا عَنَّا لِطَمَعِ دُنْیَا بِحُطَامٍ زَائِلٍ عَنْکُمْ وَ أَنْتُمْ تَزُولُونَ عَنْهُ فَإِنَّهُ مَنْ آثَرَ الدُّنْیَا عَلَیْنَا عَظُمَتْ حَسْرَتُهُ وَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ‌⁽¹⁾سِرَاجُ الْمُؤْمِنِ مَعْرِفَةُ حَقِّنَا وَ أَشَدُّ الْعَمَی مَنْ عَمِیَ مِنْ فَضْلِنَا وَ نَاصَبَنَا الْعَدَاوَةَ بِلَا ذَنْبٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْنَاهُ إِلَی الْحَقِّ وَ دَعَاهُ غَیْرُنَا إِلَی الْفِتْنَةِ فَآثَرَهَا عَلَیْنَا لَنَا رَایَةٌ مَنِ اسْتَظَلَّ بِهَا کَنَّتْهُ وَ مَنْ سَبَقَ إِلَیْهَا فَازَ وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا هَلَکَ وَ مَنْ تَمَسَّکَ بِهَا نَجَا أَنْتُمْ عُمَّارُ الْأَرْضِ الَّذِینَ اسْتَخْلَفَکُمْ فِیهَا لِیَنْظُرَ کَیْفَ تَعْلَمُونَ فَرَاقِبُوا اللَّهَ فِیمَا یَرَی مِنْکُمْ وَ عَلَیْکُمْ بِالْمَحَجَّةِ الْعُظْمَی فَاسْلُکُوهَا لَا یَسْتَبْدِلْ بِکُمْ غَیْرَکُمْ سارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ-⁽²⁾فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ لَنْ تَنَالُوهَا إِلَّا بِالتَّقْوَی وَ مَنْ تَرَکَ الْأَخْذَ عَمَّنْ أَمَرَ اللَّهُ بِطَاعَتِهِ قَیَّضَ اللَّهُ لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ مَا بَالُکُمْ قَدْ رَکَنْتُمْ إِلَی الدُّنْیَا وَ رَضِیتُمْ بِالضَّیْمِ وَ فَرَّطْتُمْ فِیمَا فِیهِ عِزُّکُمْ وَ سَعَادَتُکُمْ وَ قُوَّتُکُمْ عَلَی مَنْ بَغَی عَلَیْکُمْ لَا مِنْ رَبِّکُمْ تَسْتَحْیُونَ وَ لَا لِأَنْفُسِکُمْ تَنْظُرُونَ وَ أَنْتُمْ فِی کُلِّ یَوْمٍ تُضَامُونَ وَ لَا تَنْتَبِهُونَ مِنْ رَقْدَتِکُمْ وَ لَا تَنْقَضِی فَتْرَتُکُمْ أَ مَا تَرَوْنَ إِلَی دِینِکُمْ یَبْلَی وَ أَنْتُمْ فِی غَفْلَةِ الدُّنْیَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِیاءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب فرمود: من و رسول خدا صلی الله علیه و آله بر لب حوض هستیم و خاندان ما با ما باشند، پس هر کس ما را بخواهد، باید گفتار ما را بگیرد و به کردار ما عمل کند، زیرا ما خاندانی هستیم که شفاعت از آن ماست. برای دیدار ما در کنار حوض با هم رقابت کنید، چون ما دشمنان را از آن دور و دوستانمان را از آن سیراب سازیم، و هر کس که از آن آب بنوشد، برای همیشه تشنه نشود، و حوض ما پر است و از دو آبریز بهشتی در آن ریخته می‌شود که یکی «تسنیم» - . تسنیم چشمه‌ای است در بهشت که خداوند در قرآن می‌فرماید بندگان مقرب از آن می‌نوشند. - و دیگری «معین» - . معین یعنی جاری و برخی گویند«م» در اول آن زائد است و اصل آن عین به معنی چشمه است. - نام دارد. و در دو طرف آن حوض زعفران است، و سنگریزه‌هایش درّ و یاقوت است و کارها به دست خداست نه بندگان و اگر به دست بندگان بود، کسی را بر ما برنمی‌گزیدند، ولی اوست که از بندگانش هر کس را که بخواهد، ویژه رحمتش کند. پس خدا را ستایش می‌کنم بدین نعمت‌ها که مخصوص شما قرار داده و بر حلال‌زادگی شما، چون یاد ما خاندان شفای هر درد و بیماری و وسوسه شک‌آور است. و البته دوستی ما خشنودی خداست، و هر کسی که راه ما را گیرد، فردا در حظیرة القدس و فردوس برین با ماست، و منتظر امر ما، همچون کسی است که در راه خدا به خون خودشدرغلطد، و هر که فریاد ما را بشنود ولی ما را یاری نکند، خدا بر دو سوراخ بینی او را در دوزخ سرنگون سازد.

ما هستیم درِ گشایش، چون مبعوث شوند و همه راه‌ها بر آنها بسته شود، ماییم «باب حطّه» - . باب حطه اصطلاحی است مربوط به بنی اسرائیل در زمان حضرت موسی علیه السلام . قرآن می‌فرماید:{وقتی که گفتیم وارد این قریه( بیت المقدس) شوید و از نعمت‌های آن تناول کنید و از آن در سجده‌کنان داخل گردید و بگویید از گناه ما درگذر تا از خطای شما درگذریم} (بقره / 58) بنا بر این منظور از باب، درِ بیت المقدس است که دستور داشتند پس از ورود بگویند «حطه»، یعنی خدایا از گناه ما در گذر. پس باب حطه یعنی درِ آمرزش. - که در اسلام است، هر کس در ان آید نجات یابد و هر که از آن دور شود،فرو افتد.

خدا به ما آغاز کرد و به ما پایان داد و آنچه را که بخواهد، به ما می‌زداید و به ما پایدار می‌سازد و به ما باران فرود آید. مبادا فریبنده شما را از خدا فریب دهد! اگر بدانید با ماندن در میان دشمنانتان و تحمّل اذیت‌ها چه اجری دارید، چشم شما روشن شود، و اگر مرا نیابید، چیزها بینید که آرزوی مرگ کنید از ستم و دشمنی و خودبینی و منم‌زدن و سبک‌شمردن حق خدا و ترس. چون چنین شود، همه به رشته خدا بچسبید و از هم جدا نشوید، و بر شما باد به صبر و نماز و تقیّه.

و بدانید که خداوند دشمن می‌دارد بندگان متلوّن و همه رنگ خود را. پس از حق و ولایت اهل حق دور نشوید، چون هر کس دیگری را جای ما برگزیند، نابود است و هر کس که پیرو آثار ما شود، به ما بپیوندد، و هر کس که از غیر راه ما رود،غرق شود. همانا برای دوستان ما فرج‌هایی از رحمت خداست و برای دشمنان ما فوج‌هایی از عذاب خدا. راه ما میانه است و رشد و صلاح در برنامه ماست. بهشتیان به خانه‌های شیعیان ما چنان نگاه می‌کنند که ستاره درخشان را در آسمان می‌بینند.

هر کس از ما پیروی کند، گمراه نشود و هر که منکر ما شود، هدایت نگردد. و نجات نیابد آنکه بر زیان ما به دشمن ما کمک کند. و یاری نشود آنکه ما را وابگذارد. پس به طمع دنیای پوچ و بی‌ارزشی که سرانجام از شما دور شود و شما نیز از آن زوال یابید، از ما روی نگردانید، زیرا هر کس دنیا را بر ما ترجیح دهد افسوس فراوان دارد. خداوند متعال می‌فرماید: «یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّه»، {ای وای بر من که جانب امر خدا را فرو گذاشتم و در حق خود ظلم و تفریط کردم.} - . زمر / 56 -

چراغ راه مؤمن، شناخت حق ماست. و بدترین کوری، نابینایی فضیلت ماست که با ما بی‌جهت و بدون گناه به دشمنی برخاسته فقط به جرم اینکه ما او را به سوی حق و دوستی خواندیم و دیگران او را به سوی فتنه دعوت کردند و فتنه را بر ما ترجیح‌داد. ما را پرچمی است که هر که در سایه آن درآید، او را جا دهد و هر که به سوی او پیش تازد، پیروز است و هر که از آن واماند، نابود است و هر که بدان چنگ زند، نجات یابد. شمایید آبادگران زمین که (خداوند) شما را در آن جای داد تا ببیند چه می‌کنید. پس مراقب خدا باشید در آنچه از شما دیده می‌شود. بر شما باد به راه روشن بزرگ‌تر، در آن بروید که دیگری جای شما را نگیرد (سپس این آیه قرآن را تلاوت فرمود:) «سارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِین»، {به سوی آمرزش پروردگارتان بشتابید و به راه بهشتی که عرضش به قدر پهنای آسمان و زمین است و آن برای اهل تقوا مهیا گردیده.} - . حدید / 21 -

پس بدانید شما به بهشت نمی‌رسید مگر به تقوی. و هر که رها سازد پیروی از آنکه خدا فرمان اطاعت او را داده، برای او شیطانیبرانگیخته شود که قرین و مونس او گردد.

شما را چه باشد که به دنیا تکیه کردید و به ستم خشنودید، و فرو گذاشتید آنچه را که عزت و سعادت شما و نیروی علیه ستمگران در آن است؟ نه از خدایتان شرم دارید و نه به حال خود فکر می‌کنید. شما در هر روز ظلم می‌شوید، ولی از خواب بیدار نمی‌گردید و سستی شما پایان نپذیرد. آیا نمی‌بینید که دین شما کهنه می‌شود و شما سرگرم دنیایید؟ خدای بزرگ می‌فرماید: «وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِیاءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ» - .هود / 113 - {و شما مؤمنان هرگز نباید با ظالمان همدست و دوست باشید وگرنه آتش کیفر آنان در شما هم خواهد گرفت و در آن حال جز خدا هیچ دوستی نخواهید یافت و هرگز کسی یاری شما نخواهد کرد.» - .تفسیر فرات کوفی: 137 - 139 -

**[ترجمه]

توضیح

اترع کافتعل امتلأ قاله الفیروزآبادی و قال مثاعب المدینة مسایل مائها و قال الواعیة الصراخ و الصوت لا الصارخة و وهم الجوهری و قال کنه ستره و قال قیض الله فلانا لفلان جاء به و أتاحه له و قیضنا لهم قرناء سببنا

لهم من حیث لا یحتسبونه و قال الضیم الظلم.

**[ترجمه]فیروزآبادی گوید «اتّرع» بر وزن افتعل، یعنی پر و لبریز شد و گوید «مثاعب المدینه» یعنی آبریزهای شهر، و «واعیه» به معنای صداست، نه فریاد استغاثه و جوهری اشتباه کرده (زیرا واعیه را فریاد استغاثه معنی کرده است).«کنّه» یعنی او را پنهان ساخت و «قیّض اللَّه فلانا لفلان» یعنی خدا فلان کس را آورد و آماده ساخت برای فلانی.« وَ قَیَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ» یعنی ما رفیقان و یارانی بر آنها گماشتیم از جایی که گمان نمی‌کردند، و نیز گوید «ضیم» به معنای ستم است.

**[ترجمه]

«114»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُفَلَّسِ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ وَ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْعِجْلِیِّ وَ إِبْرَاهِیمَ الْأَحْمَرِیِّ قَالا: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام وَ عِنْدَهُ زِیَادُ الْأَحْلَامِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ یَا زِیَادُ مَا لِی أَرَی رِجْلَیْکَ مُتَفَلِّقَیْنِ قَالَ جُعِلْتُ لَکَ الْفِدَاءَ جِئْتُ عَلَی نِضْوٍ لِی أُعَاتِبُهُ الطَّرِیقَ‌⁽¹⁾وَ مَا حَمَلَنِی عَلَی ذَلِکَ إِلَّا حُبٌّ لَکُمْ وَ شَوْقٌ إِلَیْکُمْ ثُمَّ أَطْرَقَ زِیَادٌ مَلِیّاً ثُمَّ قَالَ جُعِلْتُ لَکَ الْفِدَاءَ إِنِّی رُبَّمَا خَلَوْتُ فَأَتَانِیَ الشَّیْطَانُ فَیُذَکِّرُنِی مَا قَدْ سَلَفَ مِنَ الذُّنُوبِ وَ الْمَعَاصِی فَکَأَنِّی آیِسٌ ثُمَّ أَذْکُرُ حُبِّی لَکُمْ وَ انْقِطَاعِی إِلَیْکُمْ قَالَ یَا زِیَادُ وَ هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ وَ الْبُغْضُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الثَّلَاثَ آیَاتٍ کَأَنَّهَا فِی کَفِّهِ وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ وَ زَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ‌⁽²⁾وَ قَالَ یُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَیْهِمْ‌⁽³⁾وَ قَالَ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ-⁽⁴⁾

أَتَی رَجُلٌ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی أُحِبُّ الصَّوَّامِینَ وَ لَا أَصُومُ وَ أُحِبُّ الْمُصَلِّینَ وَ لَا أُصَلِّی وَ أُحِبُّ الْمُتَصَدِّقِینَ وَ لَا أَصَّدَّقُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لَکَ مَا کَسَبْتَ أَ مَا تَرْضَوْنَ أَنْ لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ فَزِعَ کُلُ

قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ فَزِعْنَا إِلَی رَسُولِ اللَّهِ وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: معاویه عجلی و ابراهیم احمری گوید:ما بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدیم و «زیاد الاحلام» نیز خدمت آن حضرت بود. حضرت فرمودند: «ای زیاد! چیست که می‌بینم پاهای تو ترکیده است؟»عرض کرد: «قربانت گردم! با شتر لاغری آمدم که با زحمت او را می‌آوردم و او را بر سر سه پا می‌کشیدم و باعث این همه مشقت، چیزی جز محبت شما و اشتیاق دیدار شما نبود.»آنگاه مدتی سرش را به زیر افکند و سپس گفت: «قربانت شوم! گاهی در گوشه خلوت، شیطان مرا به یاد معصیت‌ها و گناهان گذشته‌ام می‌اندازد، به طوری که گویی (از رحمت خدا) نومید می‌شوم، ولی بعدا دوستی‌ام با شما و توجه به سوی شما را یاد می‌کنم.» حضرت فرمود: «ای زیاد! آیا دین چیزی جز حبّ و بغض است؟» سپس این سه آیه را تلاوت فرمود، به گونه‌ای که گویا این سه آیه در مشت او بودند: « وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ وَ زَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ»،{و لیکن خدا (به لطف خود) مقام ایمان را محبوب شما گردانید و در دل‌هاتان را نیکو بیاراست و کفر و فسق و معصیت را زشت و منفور در نظرتان ساخت (تا در دو عالم سعادتمند شوید) و اینان به حقیقت‌اهل صواب و هدایتند، این مقام به فضل خدا و نعمت الهی حاصل گردید و خدا (به احوال بندگان) دانا و به صلاح نظام عالم آگاه است.} - . حجرات / 7 - 8 - نیز فرمود: «یُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَیْهِم»، {دوست می‌دارند مهاجرین را که به سوی آنها آمدند.} - . حشر / 9 - همچنین فرمود: «إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیم»، {بگو ای پیغمبر، اگر خدا را دوست می‌دارید، مرا پیروی کنید که خدا شما را دوست دارد و گناه شما ببخشد که خداوند آمرزنده و مهربان است.} - . آل عمران / 31 -

[امام علیه السلام در ادامه فرمود] مردی نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدو عرض کرد: «ای فرستاده خدا! من روزه‌داران را دوست دارم، ولی خود روزه نیستم و نمازگزاران دوست دارم، اما خودم نماز نمی‌گزارم، صدقه دهندگان را دوست دارم، اما خود صدقه نمی‌دهم.» پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «تو با آنی که دوست داری و تو را همان باشد که به دست آوری.» آیا خشنود نباشید که چون ترس و وحشت آسمانی فرا رسد و هر قومی به پناهگاه خود پناه برند و ما به رسول خدا صلی الله علیه و آله و شما به ما پناه برید.» - . تفسیر فرات کوفی: 165 -

**[ترجمه]

بیان

فی القاموس فلقه یفلقه شقه کفلقه فانفلق و تفلق و فی رجله فلوق شقوق و قال النضو بالکسر المهزول من الإبل و غیرها کأنها فی کفه أی من غیر تفکر و مکث کأنها کانت مکتوبة فی کفه و تعجب السائل من ذلک یدل علی قصور معرفته و لا أصوم أی کثیرا و کذا البواقی فزعة أی ما یوجب الفزع و الخوف و فزع إلیه کفرح لجأ.

**[ترجمه]در قاموس گوید «فلقه مثل فلّقه فاتفلّق و تفلّق» یعنی شکافت او را و اگر گفتند در پای او «فلوق» است، یعنی شکاف است. و گوید «نضو» به کسر، شتر لاغر یا هر حیوان لاغری را گویند .

و اینکه راوی گفت «گویا آن آیات در مشت حضرت بود»، یعنی چنان بدون مکث و فکر قبلی فرمود که انگار آنها را به دست خویش نوشته بود و شگفتی راوی از این حضور ذهن امام، دلیل بر کم معرفتی او درباره امام علیه السلام است. و آنجا که می‌گوید من روزه نمی‌گیرم، یعنی زیاد روزه نمی‌گیرم، همچنین است وقتی می‌گوید نماز نمی‌گزارم و صدقه نمی‌دهم.«فزعه» یعنی چیزی که از او بترسند و «فزع الیه» بر وزن «فرح»، یعنی پناه برد.

**[ترجمه]

«115»

ختص، [الإختصاص] عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: وَ اللَّهِ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَزْهَرُ نُورُهُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا تَزْهَرُ نُجُومُ السَّمَاءِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ وَ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ وَلِیُّ اللَّهِ فَیُعِینُهُ وَ یَنْصُرُهُ وَ یَصْنَعُ لَهُ وَ لَا یَقُولُ عَلَیْهِ إِلَّا الْحَقَّ وَ لَا یَخَافُ غَیْرَهُ وَ قَالَ وَ اللَّهِ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَأَعْظَمُ حَقّاً مِنَ الْکَعْبَةِ⁽²⁾.

**[ترجمه]اختصاص: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا سوگند نور مؤمن برای اهل آسمان می‌درخشد، همچنان که اختران آسمانی برای اهل زمین درخشش دارند.»

و فرمود: «همانا مؤمن دوست و وابسته به خداست، او را کمک می‌دهد و یاری و تیمارش می کند، و نگوید بر خدا جز حق و از غیر او نترسد.»

و فرمود: «به خدا حرمت و حق مؤمن از کعبه بزرگ‌تر است.» - . اختصاص: 28 -

**[ترجمه]

«116»

ختص، [الإختصاص] بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا مَعْنَی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی مُحْکَمِ کِتَابِهِ وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَیْنا فَقَالَ علیه السلام کِتَابٌ لَنَا کَتَبَهُ اللَّهُ یَا أَبَا سَعِیدٍ فِی وَرَقٍ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ الْخَلَائِقَ بِأَلْفَیْ عَامٍ صَیَّرَهُ مَعَهُ فِی عَرْشِهِ أَوْ تَحْتَ عَرْشِهِ فِیهِ یَا شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ أَعْطَیْتُکُمْ قَبْلَ أَنْ تَسْأَلُونِی وَ غَفَرْتُ لَکُمْ قَبْلَ أَنْ تَسْتَغْفِرُونِی مَنْ أَتَانِی مِنْکُمْ بِوَلَایَةِ آلِ مُحَمَّدٍ أَسْکَنْتُهُ جَنَّتِی بِرَحْمَتِی‌⁽³⁾.

**[ترجمه]اختصاص: ابو سعید مدائنی گوید: به حضرت صادق علیه السلام عرضکردم: «معنی این آیه چیست که می‌فرماید: «وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَیْنا»، {و تو وقتی که ما (به موسی) ندا کردیم به جانب کوه طور نبودی}؟ - . قصص / 46 - فرمود: «نداء» کتابی است که خدا در یک برگ دو هزار سال قبل از آفرینش موجودات نوشته و آن را با خود در عرش یا زیر عرش دارد. در آن کتاب آمده است: «ای شیعه آل محمد! قبل از آنکه بخواهید به شما عطا کردم و قبل از آنکه طلب آمرزش کنید، از من شما را آمرزیدم. هر کس از شما با ولایت آل محمد نزد من آید، به رحمت خود او را در بهشت خویش جای دهم.» - . اختصاص: 111 -

**[ترجمه]

«117»

صِفَاتُ الشِّیعَةِ، لِلصَّدُوقِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ لَهُ الدَّوَانِیقِیُّ بِالْحِیرَةِ أَیَّامَ أَبِی الْعَبَّاسِ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا بَالُ الرَّجُلِ مِنْ شِیعَتِکُمْ یَسْتَخْرِجُ مَا فِی جَوْفِهِ فِی مَجْلِسٍ وَاحِدٍ حَتَّی یُعْرَفَ مَذْهَبُهُ فَقَالَ ذَلِکَ لِحَلَاوَةِ الْإِیمَانِ فِی صُدُورِهِمْ مِنْ حَلَاوَتِهِ یُبْدُونَهُ تَبَدِّیاً⁽⁴⁾.

**[ترجمه]صفات شیعه: حضرت صادق علیه السلام نقل می‌کند که منصور دوانیقی در زمان حکومت ابوالعباس سفاح در شهر حیره به حضرت عرض کرد: «چه شده بعضی از شیعیان شما را که در یک مجلس، هر چه در دل دارد بیرون می‌ریزد تا کاملا مذهب و مرام او شناخته می‌شود؟» حضرت فرمود: «این به خاطر شیرینی ایمان در سینه‌های آنهاست؛ از بس شیرین است ایمانشان را آشکار می‌کنند.» - . صفات شیعه: 170 -

**[ترجمه]

«118»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: خَرَجْتُ أَنَا وَ أَبِی ذَاتَ یَوْمٍ إِلَی الْمَسْجِدِ فَإِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ قَالَ فَدَنَا مِنْهُمْ وَ سَلَّمَ عَلَیْهِمْ وَ قَالَ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رِیحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ فَأَعِینُونَا عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّ وَلَایَتَنَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ مَنِ ائْتَمَّ مِنْکُمْ بِقَوْمٍ فَلْیَعْمَلْ بِعَمَلِهِمْ‌⁽¹⁾

أَنْتُمْ شِیعَةُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ وَ السَّابِقُونَ الْآخِرُونَ وَ السَّابِقُونَ فِی الدُّنْیَا إِلَی مَحَبَّتِنَا وَ السَّابِقُونَ فِی الْآخِرَةِ إِلَی الْجَنَّةِ ضَمِنْتُ لَکُمُ الْجَنَّةَ بِضَمَانِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ضَمَانِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَ أَنْتُمُ الطَّیِّبُونَ وَ نِسَاؤُکُمُ الطَّیِّبَاتُ کُلُّ مُؤْمِنَةٍ حَوْرَاءُ وَ کُلُّ مُؤْمِنٍ صِدِّیقٌ کَمْ مِنْ مَرَّةٍ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ لِقَنْبَرٍ أَبْشِرُوا وَ بَشِّرُوا فَوَ اللَّهِ لَقَدْ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَی أُمَّتِهِ إِلَّا الشِّیعَةَ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عُرْوَةً وَ عُرْوَةُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ شَرَفاً وَ شَرَفُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ سَیِّداً وَ سَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجَالِسُ الشِّیعَةِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ إِمَاماً وَ إِمَامُ الْأَرْضِ أَرْضٌ تَسْکُنُهَا الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهْوَةً وَ شَهْوَةُ الدُّنْیَا سُکْنَی شِیعَتِنَا فِیهَا وَ اللَّهِ لَوْ لَا مَا فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا اسْتَکْمَلَ أَهْلُ خِلَافِکُمْ طَیِّبَاتٍ مَا لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ فِیهَا نَصِیبٌ کُلُّ نَاصِبٍ وَ إِنْ تَعَبَّدَ وَ اجْتَهَدَ مَنْسُوبٌ إِلَی هَذِهِ الْآیَةِ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً⁽²⁾وَ مَنْ دَعَا مُخَالِفاً لَکُمْ فَإِجَابَةُ دُعَائِهِ لَکُمْ وَ مَنْ طَلَبَ مِنْکُمْ إِلَی اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی اسْمُهُ حَاجَةً فَلَهُ مِائَةٌ وَ مَنْ سَأَلَ مِنْکُمْ مَسْأَلَةً فَلَهُ مِائَةٌ وَ مَنْ دَعَا دَعْوَةً فَلَهُ مِائَةٌ وَ مَنْ عَمِلَ حَسَنَةً فَلَا یُحْصَی تَضَاعُفاً وَ مَنْ أَسَاءَ سَیِّئَةً فَمُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله حَجِیجُهُ عَلَی تَبِعَتِهَا وَ اللَّهِ إِنَّ صَائِمَکُمْ لَیَرْتَعُ فِی رِیَاضِ الْجَنَّةِ تَدْعُو لَهُ الْمَلَائِکَةُ بِالْفَوْزِ حَتَّی یُفْطِرَ

وَ إِنَّ حَاجَّکُمْ وَ مُعْتَمِرَکُمْ لَخَاصَّةُ اللَّهِ وَ إِنَّکُمْ جَمِیعاً لَأَهْلُ دَعْوَةِ اللَّهِ وَ أَهْلُ وَلَایَتِهِ لَا خَوْفٌ عَلَیْکُمْ وَ لَا حُزْنٌ کُلُّکُمْ فِی الْجَنَّةِ فَتَنَافَسُوا فِی الصَّالِحَاتِ وَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ أَقْرَبَ مِنْ عَرْشِ اللَّهِ بَعْدَنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ شِیعَتِنَا مَا أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ لَوْ لَا أَنْ تُفْتَنُوا وَ یَشْمَتَ بِکُمْ عَدُوُّکُمْ وَ یُعَظِّمَ النَّاسُ ذَلِکَ لَسَلَّمَتْ عَلَیْکُمُ الْمَلَائِکَةُ قُبُلًا.

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَخْرُجُ أَهْلُ وَلَایَتِنَا مِنْ قُبُورِهِمْ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ.

قَالَ وَ قَدْ حَدَّثَنِی بِهَذَا الْحَدِیثِ ابْنُ الْوَلِیدِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِلَّا أَنَّ حَدِیثَهُ لَمْ یَکُنْ بِهَذَا الطُّولِ وَ فِی هَذِهِ زِیَادَاتٌ لَیْسَتْ فِی ذَلِکَ وَ الْمَعَانِی مُتَقَارِبَةٌ⁽¹⁾.

**[ترجمه]صفات شیعه: حضرت صادق علیه السلام فرمود: من و پدرم روزی به مسجد رفتیم. جمعی از اصحاب پدرم بین قبر و منبر (پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله ) نشسته بودند. پدرم نزدیک آنها رفت، سلام کرد و فرمود: «به خدا من بوی شما و جان‌های شما را دوست دارمریال پس در این جهت ما را به پارسایی و کوشش یاری کنید.

و بدانید که وابستگی به ما حاصل نشود، مگر به ورع و جدیت و کوشش.هر کس از شما پیرو جمعی یا پیشوایی است، باید همچون او عمل داشته باشد. شمایید شیعه خدا؛ شمایید انصار و یاران خدا؛ شماید سبقت‌جویان نخستین؛ شمایید سبقت‌جویان آخرین و پیشتازان به سوی محبت ما در دنیا و پیشی‌گیرندگان به سوی بهشت در آخرت. به ضمانت خداوند عزوجل و پیغمبر اکرم، بهشت را برای شما ضمانت می‌کنم. شما پاکیزه‌اید، و زن‌های شما پاکیزه‌اند. هر زن مؤمن حوریه است و هر مرد با ایمان، صدیق.» امیرالمؤمنین علیه السلام بارها به قنبر می‌فرمود: «مژده باد شما را و بشارت دهید! به خدا قسم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رفت بر تمام امتش خشمگین بود، مگر بر شیعه.

بدان که هر چیزی را دستاویزی است و دستاویز دین، شیعه است و هر چیزی را شرفی است و شرف دین، شیعه است و هر چیزی را سید و بزرگی است و بزرگ مجالس، محافل شیعه است و هر چیزی را پیشوایی است و پیشوای زمین، زمینی است که شیعه در آن جا دارد و هر چیزی را هوس و خواستی است و هوس دنیا، سکونت شیعیان ما در آن است .

به خدا اگر از شما کسی در زمین نباشد، مخالفین شما نعمت‌هایی را که در آخرت بهره از آن نمی‌برند، کامل نمی‌ساختند. هر دشمن آل محمد علیهم السلام گرچه بندگی و جدیت داشته باشد، به این آیه نسبت دارد: «خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَة»، {(رخسار گروهی کافر و متکبر) ترسناک و ذلیل باشد و همه کارشان رنج و مشقت است و پیوسته در آتش فروزان دوزخ معذبند} - . غاشیه / 3 - 4 - و هر کس از مخالفین شما دعا کند، دعایش درباره شما مستجاب می‌شود و هرکه از شما حاجتی را از خدا بخواهد، صد حاجتش برآورده شود و هر که از شما یک چیز از خدا بخواهد، صد چیز به اومی‌دهد و هر که از شما دعا کند، صد دعا دارد و هر کار خیری انجام دهد،در شمار نیاید، چرا که چندین برابر می‌شود و هر که گناهی انجام دهد، پیغمبر صلی الله علیه و آله از او دفاع کند.

به خدا روزه‌دارِ شما در باغ‌های بهشت می‌گردد و فرشتگان برای او دعای پیروزی و موفقیت می‌کنند تا افطار کند؛ و حجاج و معتمرین شما از خاصّان درگاه خدایند، و همه شما از اهل دعوت و وابستگی خدا هستید، ترس و اندوهی بر شما نیست، همه شما در بهشت هستید. پس در انجام کارهای شایسته با یکدیگر رقابت جویید.به خدا بعد از ما در روز قیامت، هیچ کس از شیعیان مابه عرش خدا نزدیک‌تر نیست. چه نیکوست کار خدا درباره آنان، اگر در فتنه نمی‌افتادید و دشمن‌شاد نمی‌شدید و مردم آن را بزرگ نمی‌گرفتند، فرشتگان در برابرتان به شما درود گویند.»

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «وابستگان به ما از قبرهای خود بیرون آیند، دیگران می‌ترسند، ولی آنها ترس ندارند، و دیگران غمگین‌اند، اما آنها را اندوهی نیست.»

مرحوم صدوق گوید: این روایت را ابن الولید با سندش از ابو بصیر، از حضرت صادق علیه السلام برایم نقل کرده، ولی آنچه او روایت کرده، کمتر از این است و در این روایت زیادی‌هایی است که در آن وجود ندارد، اما معانی هر دو حدیث به هم نزدیک است‌ - . فضائل شیعه: 141 - .

**[ترجمه]

«119»

مِشْکَاةُ الْأَنْوَارِ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْهُ علیه السلام: مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ مَا أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ ثُمَّ قَالَ قَالَ عَلِیٌّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَخْرُجُ أَهْلُ وَلَایَتِنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مُشْرِقَةً وُجُوهُهُمْ قَرِیرَةً أَعْیُنُهُمْ قَدْ أُعْطُوا الْأَمَانَ مِمَّا یَخَافُ النَّاسُ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ وَ اللَّهِ مَا یَشْعُرُ أَحَدٌ مِنْکُمْ یَقُومُ إِلَی الصَّلَاةِ وَ قَدِ اکْتَنَفَتْهُ الْمَلَائِکَةُ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ وَ یَدْعُونَ لَهُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنْ صَلَاتِهِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ جَوْهَراً وَ إِنَّ جَوْهَرَ بَنِی آدَمَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا مَا أَقْرَبَهُمْ مِنْ عَرْشِ اللَّهِ وَ أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ اللَّهِ لَوْ لَا زَهْوُهُمْ لِعِظَمِ ذَلِکَ لَسَلَّمَتْ إِلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ قُبُلًا⁽²⁾.

**[ترجمه]مشکاة الانوار: مانند فرمایش قبلی از حضرت صادق علیه السلام نقل شده، تا آنجا که فرمود: «چه نیکوست کار خدا درباره آنان.» سپس‌در این روایت می‌فرماید: «علی علیه السلام که رضوان و خشنودی خدا بر او باد، فرموده است: «وابستگان به ما روز قیامت از قبرهای خویش بیرون آیند، با صورت‌های نورانی و چشم‌های روشن، از آنچه که مردم می‌ترسند به آنها امان داده‌اند؛ مردم می‌ترسند و آنها را ترسی نیست؛ مردم غمگین‌اند، ولی آنها را اندوهی نیست.به خدا شما توجه ندارید که وقتی یکی از شما به نماز می‌ایستد، فرشتگان اطرافش را گرفته ، او درود می‌فرستند و برایش دعا می‌کنند تا نمازش تمام بشود. بدان که هر چیزی را گوهری است و گوهر فرزندان آدم، حضرت محمد صلی الله علیه و آله و ما و شیعیان ماست. چقدر آنها به عرش خدا نزدیکند و چه نیکوست رفتار خدا با آنها در قیامت.به خدا اگر به خود نبالند و به خاطر بزرگی آن فخر نکنند، فرشتگان در برابرشان به آنها درود می‌فرستند و سلام می‌کنند.» - . مشکاة الانوار: 92 - 94 -

**[ترجمه]

بیان

فی القاموس الزهو الکبر و التیه و الفخر.

**[ترجمه]در قاموس گوید «زهو»به معنی تکبر و غرور و فخر است.

**[ترجمه]

«120»

صِفَاتُ الشِّیعَةِ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَامِرٍ الْجُهَنِیِّ قَالَ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْمَسْجِدَ وَ نَحْنُ جُلُوسٌ وَ فِینَا أَبُو بَکْرٍ وَ عُمَرُ وَ عُثْمَانُ وَ عَلِیٌّ علیه السلام نَاحِیَةً فَجَاءَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَجَلَسَ إِلَی جَانِبِ عَلِیٍّ علیه السلام فَجَعَلَ یَنْظُرُ یَمِیناً وَ شِمَالًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ عَنْ یَسَارِ الْعَرْشِ لَرِجَالًا عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ تَتَلَأْلَأُ وُجُوهُهُمْ نُوراً

قَالَ فَقَامَ أَبُو بَکْرٍ فَقَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا مِنْهُمْ قَالَ لَهُ اجْلِسْ ثُمَّ قَامَ إِلَیْهِ عُمَرُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ اجْلِسْ فَلَمَّا رَأَی ابْنُ مَسْعُودٍ مَا قَالَ لَهُمَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله قَامَ حَتَّی اسْتَوَی قَائِماً عَلَی قَدَمَیْهِ ثُمَّ قَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا نَعْرِفْهُمْ بِصِفَتِهِمْ قَالَ فَضَرَبَ یَدَهُ عَلَی مَنْکِبِ عَلِیٍّ علیه السلام ثُمَّ قَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ هُمُ الْفَائِزُونَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]صفات شیعه: عامر جهنی گوید: پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله وارد مسجد شد و ما در مسجد بودیم.ابوبکر و عمر و عثمان نیز در میان ما بودند و علی علیه السلام در یکسوی دیگر نشسته بود. پیغمبر صلی الله علیه و آله آمد و کنار علیعلیه السلام نشست. آنگاه نگاهی به چپ و راست کرد و فرمود: «همانا در سمت راست عرش و سمت چپ آن، مردانی بر کرسی‌هایی از نور هستند که صورت‌های آنها از شدت نور می‌درخشد و نور از چهره‌شان می‌بارد.» ابوبکر برخاست و گفت: «پدر و مادرم فدایت ای فرستاده خدا! آیا من هم از آنها هستم؟» پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود: «بنشین.» عمر برخاست و گفته ابوبکر را تکرار کرد. پیغمبر صلی الله علیه و آله به او هم فرمود بنشین. ابن مسعود چون چنین دید، از جا حرکت کرد، راست ایستاد و عرض کرد: «پدر و مادرم فدایت باد ای رسول خدا! صفات آنها را برای ما بیان فرما تا آنها را بشناسیم.» عامر جهنی راوی حدیث گوید: حضرت دست خود را به شانه علی علیه السلام زد و فرمود: «این و شیعه او پیروزند.» - . فضائل شیعه: 151 -

**[ترجمه]

«121»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَیْهِ وَ عِنْدَهُ أَبُو بَصِیرٍ وَ مُیَسِّرٌ وَ عِدَّةٌ مِنْ جُلَسَائِهِ فَلَمَّا أَنْ أَخَذْتُ مَجْلِسِی أَقْبَلَ عَلَیَّ بِوَجْهِهِ وَ قَالَ یَا سَدِیرُ أَمَا إِنَّ وَلِیَّنَا لَیَعْبُدُ اللَّهَ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ نَائِماً وَ حَیّاً وَ مَیِّتاً قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَمَّا عِبَادَتُهُ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ حَیّاً فَقَدْ عَرَفْنَا فَکَیْفَ یَعْبُدُ اللَّهَ نَائِماً وَ مَیِّتاً قَالَ إِنَّ وَلِیَّنَا لَیَضَعُ رَأْسَهُ فَیَرْقُدُ فَإِذَا کَانَ وَقْتُ الصَّلَاةِ وَکَّلَ بِهِ مَلَکَیْنِ خُلِقَا مِنَ الْأَرْضِ لَمْ یَصْعَدَا إِلَی السَّمَاءِ وَ لَمْ یَرَیَا مَلَکُوتَهُمَا فَیُصَلِّیَانِ عِنْدَهُ حَتَّی یَنْتَبِهَ فَیَکْتُبُ اللَّهُ ثَوَابَ صَلَاتِهِمَا لَهُ وَ الرَّکْعَةُ مِنْ صَلَاتِهِمَا تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ مِنْ صَلَاةِ الْآدَمِیِّینَ وَ إِنَّ وَلِیَّنَا لَیَقْبِضُهُ اللَّهُ إِلَیْهِ فَیَصْعَدُ مَلَکَاهُ إِلَی السَّمَاءِ فَیَقُولَانِ یَا رَبَّنَا عَبْدُکَ فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ انْقَطَعَ وَ اسْتَوْفَی أَجَلَهُ وَ لَأَنْتَ أَعْلَمُ مِنَّا بِذَلِکَ فَأْذَنْ لَنَا نَعْبُدْکَ فِی آفَاقِ سَمَائِکَ وَ أَطْرَافِ أَرْضِکَ قَالَ فَیُوحِی اللَّهُ إِلَیْهِمَا إِنَّ فِی سَمَائِی لَمَنْ یَعْبُدُنِی وَ مَا لِی فِی عِبَادَتِهِ مِنْ حَاجَةٍ بَلْ هُوَ أَحْوَجُ إِلَیْهَا وَ إِنَّ فِی أَرْضِی لَمَنْ یَعْبُدُنِی وَ مَا لِی فِی عِبَادَتِهِ مِنْ حَاجَةٍ وَ مَا خَلَقْتُ خَلْقاً أَحْوَجَ إِلَیَّ مِنْهُ فَاهْبِطَا إِلَی قَبْرِ وَلِیِّی فَیَقُولَانِ یَا رَبَّنَا مَنْ هَذَا یَسْعَدُ بِحُبِّکَ إِیَّاهُ قَالَ

فَیُوحِی اللَّهُ إِلَیْهِمَا ذَلِکَ مَنْ أَخَذَ مِیثَاقَهُ بِمُحَمَّدٍ عَبْدِی وَ وَصِیِّهِ وَ ذُرِّیَّتِهِمَا بِالْوَلَایَةِ اهْبِطَا إِلَی قَبْرِ وَلِیِّی فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ فَصَلِّیَا عِنْدَهُ إِلَی أَنْ أَبْعَثَهُ فِی الْقِیَامَةِ قَالَ فَیَهْبِطُ الْمَلَکَانِ فَیُصَلِّیَانِ عِنْدَ الْقَبْرِ إِلَی أَنْ یَبْعَثَهُ اللَّهُ فَیَکْتُبُ ثَوَابَ صَلَاتِهِمَا لَهُ وَ الرَّکْعَةُ مِنْ صَلَاتِهِمَا تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ مِنْ صَلَاةِ الْآدَمِیِّینَ.

قَالَ سَدِیرٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَإِذاً وَلِیُّکُمْ نَائِماً وَ مَیِّتاً أَعْبَدُ مِنْهُ حَیّاً وَ قَائِماً قَالَ فَقَالَ هَیْهَاتَ یَا سَدِیرُ إِنَّ وَلِیَّنَا لَیُؤْمِنُ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَیُجِیزُ أَمَانَهُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]صفات شیعه: سدیر صیرفی گوید: محضر حضرت صادق علیه السلام‌ - . در متن اسمی از حضرت صادق علیه السلام یا امام دیگر برده نشد، ولی ظاهرا منظور آن حضرت باشند. - مشرف شدم. ابو بصیر و میسر و عده دیگری خدمتش نشسته بودند. وقتی در جای خود نشستم، حضرت رو به من کرد و فرمود: «ای سدیر! بدان که دوست ما خدا را بندگی می‌کند؛ ایستاده باشد یا نشسته یا خواب، زنده باشد یا مرده.»عرض کردم: «قربان شما گردم! عبادت خدا در حال ایستادن و نشستن و در حال زنده بودن را می‌دانیم، اما بفرمایید چگونه در خواب یا بعد از مرگ عبادت می‌کند؟» فرمود: «دوست ما سرش را (بر بالین) می‌گذارد و می‌خوابد. چون وقت نماز رسد، دو فرشته‌ای که از زمین آفریده شده‌اند و هنوز به آسمان نرفته‌اند و ملکوت زمین و آسمان را ندیده‌اند (یا اینکه ملکوت آن دو فرشته دیده نشده)، نزد او نماز می‌گزارند تا او از خواب بیدار شود و خداوند ثواب نماز آن دو را برای او می‌نویسد. و یک رکعت از نماز آن دو فرشته، برابر است با هزار نماز آدمیان. و همانا وقتی دوست ما می‌میرد، دو فرشته او را به آسمان می‌برند و می‌گویند: «ای پروردگار! بنده تو فلانی پسر فلانی از دنیا جدا شد و مدّتش پایان یافت و تو خود داناتری بدان از ما. ما را اجازه ده در نواحی آسمانت و اطراف زمینت تو را بپرستیم.» حضرت فرمود: «خدا به آن دو فرشته وحی می‌کند که در آسمان من، افرادی مرا می‌پرستند که من به پرستش آنها نیازی ندارم، بلکه خود آنها به این عبادت نیازمندتر هستند و در زمین نیز افرادی هستند که مرا عبادت کنند و من به پرستش آنها نیازی ندارم و موجودی را نیافریدم که از او به خودم نیازمندتر باشد. پس شما دو فرشته فرود آیید به سوی قبر دوست من. آن دو فرشته می‌گویند: این کیست که با محبت تو به او سعادتمند شده؟ به آنها وحی می‌شود که این، کسی است که از او پیمان ولایت و وابستگی به محمد صلی الله علیه و آله بنده من و جانشین او و فرزندان آن دو گرفته شده. فرود آیید به سوی قبر دوست من فلانی پسر فلانی و نزد او نماز بگزارید تا روز قیامت که او را برانگیزم.»

فرمود: «آن دو فرشته فرود آیند و نزد قبر نماز گزارند تا روزی که خدا او را برانگیزدو خدا ثواب نماز آن دو را به حساب او می‌نویسد، و یک رکعت از نماز آن دو فرشته، برابر است با هزار نماز آدمیان.» سدیر گفت: «ای پسر پیامبر، فدایت شوم!بنابراین دوست شما وقتی که خواب است و بعد از مرگش، عبادتش بیشتر است از زمان حیات و در حال قیام.»حضرت فرمود: «هیهات ای سدیر! همانا دوست ما در روز قیامت، به حساب خدا امان می‌دهد (مردم دیگر را) و خدا امان او را امضا می‌فرماید.» - . فضائل شیعه: 151 - 153 -

**[ترجمه]

«122»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ یُؤْتَی بِأَقْوَامٍ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ تَتَلَأْلَأُ وُجُوهُهُمْ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ یَغْبِطُهُمُ الْأَوَّلُونَ وَ الْآخِرُونَ ثُمَّ سَکَتَ ثُمَّ أَعَادَ الْکَلَامَ ثَلَاثاً فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی هُمُ الشُّهَدَاءُ قَالَ هُمُ الشُّهَدَاءُ وَ لَیْسَ هُمُ الشُّهَدَاءُ الَّذِینَ تَظُنُّونَ قَالَ هُمُ الْأَنْبِیَاءُ قَالَ هُمُ الْأَنْبِیَاءُ وَ لَیْسَ هُمُ الْأَنْبِیَاءُ الَّذِینَ تَظُنُّونَ قَالَ هُمُ الْأَوْصِیَاءُ قَالَ هُمُ الْأَوْصِیَاءُ وَ لَیْسَ هُمُ الْأَوْصِیَاءُ الَّذِینَ تَظُنُّونَ قَالَ فَمِنْ أَهْلِ السَّمَاءِ أَوْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ قَالَ هُمْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ قَالَ فَأَخْبِرْنِی مَنْ هُمْ قَالَ فَأَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ مَا یُبْغِضُهُ مِنْ قُرَیْشٍ إِلَّا سِفَاحِیٌّ وَ لَا مِنَ الْأَنْصَارِ إِلَّا یَهُودِیٌّ وَ لَا مِنَ الْعَرَبِ إِلَّا دَعِیٌّ وَ لَا مِنْ سَائِرِ النَّاسِ إِلَّا شَقِیٌّ یَا عُمَرُ کَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یُحِبُّنِی وَ یُبْغِضُ عَلِیّاً⁽²⁾.

**[ترجمه]صفات شیعه: حضرت صادق علیه السلام از پدرش، از جدش نقل می‌کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: روز قیامت چند دسته از مردم بر کرسی‌هایی از نور هستند و نورهمچون ماه شب چهارده از چهره‌هایشان می‌تابد و تمام اولین و آخرین، بر آنها رشگ می‌برند.» در اینجا حضرت سکوت فرمود و بعد دو بار دیگر فرمایش قبلی خود را تکرار کرد. عمر بن خطاب عرض کرد: «پدر و مادرم قربانت! آیا آنها شهدا هستند؟» فرمود: «آنان شهیدانند، ولی نه آن شهیدانی که تو گمان می‌کنی.»پرسید: «آنها انبیا هستند؟» فرمود: «انبیایند، اما نه آن انبیایی که شما فکر می‌کنید.»پرسید: «اوصیا هستند؟» فرمود: «اوصیایند، اما نه آن اوصیایی که شما گمان می‌برید.» پرسید: «از اهل آسمانند یا از اهل زمین؟» فرمود: «از اهل زمین.» گفت: «پس بفرما آنها کیانند؟» حضرت رسول صلی الله علیه و آله با دست خود به علی علیه السلام اشاره کرد و فرمود: «این و شیعه اوست. با او دشمنی نمی‌کند از قریش، مگر زنازاده و از انصار، مگر یهودی و از عرب، مگر بی‌پدر و کسی که پدرش معلوم نیست و از سایر مردم، مگر شقیّ و بدبخت. ای عمر دروغ می‌گوید آن کس که گمان می‌کند مرا دوست دارد، ولی با علی دشمنی می‌کند.» - . فضائل شیعه: 151 - 153 -

**[ترجمه]

«123»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ وَ عَامِرِ بْنِ السِّمْطِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ قَوْمٌ عَلَیْهِمْ ثِیَابٌ مِنْ نُورٍ عَلَی وُجُوهِهِمْ نُورٌ یُعْرَفُونَ بِآثَارِ السُّجُودِ یَتَخَطَّوْنَ صَفّاً بَعْدَ صَفٍّ حَتَّی یَصِیرُوا بَیْنَ یَدَیْ رَبِّ الْعَالَمِینَ یَغْبِطُهُمُ النَّبِیُّونَ وَ الْمَلَائِکَةُ وَ الشُّهَدَاءُ وَ الصَّالِحُونَ ثُمَّ قَالَ أُولَئِکَ شِیعَتُنَا وَ عَلِیٌّ إِمَامُهُمْ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]صفات شیعه: از حضرت باقر علیه السلام نقل است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «روز قیامت مردمی می‌آیند که جامه‌هایی از نور دارند و چهره‌هایشان نورانی است. آنها که با آثار سجده شناخته می‌شوند، صف‌ها را یکی بعد از دیگری شکافته جلو می‌روند تا برابر پروردگارجهانیان، پیامبران و فرشتگان و شهیدان و نیکوکاران همه بر آنها رشگ برند.» سپس فرمود: «آنها شیعیان مایند و علی علیه السلام پیشوای آنهاست.» - . فضائل شیعه: 151 - 153 -

**[ترجمه]

«124»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَالِکٍ الْجُهَنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: یَا مَالِکُ أَ مَا تَرْضَوْنَ أَنْ تُقِیمُوا الصَّلَاةَ وَ تُؤَدُّوا الزَّکَاةَ وَ تَکُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ ثُمَّ قَالَ یَا مَالِکُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ قَوْمٍ ائْتَمُّوا بِإِمَامٍ فِی دَارِ الدُّنْیَا إِلَّا جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَلْعَنُهُمْ وَ یَلْعَنُونَهُ إِلَّا أَنْتُمْ وَ مَنْ کَانَ بِمِثْلِ حَالِکُمْ ثُمَّ قَالَ یَا مَالِکُ إِنَّ الْمَیِّتَ مِنْکُمْ عَلَی

هَذَا الْأَمْرِ شَهِیدٌ بِمَنْزِلَةِ الضَّارِبِ بِسَیْفِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ.

قَالَ وَ قَالَ مَالِکٌ بَیْنَمَا أَنَا عِنْدَهُ ذَاتَ یَوْمٍ جَالِسٌ وَ أَنَا أُحَدِّثُ نَفْسِی بِشَیْ‌ءٍ مِنْ فَضْلِهِمْ فَقَالَ لِی أَنْتُمْ وَ اللَّهِ شِیعَتُنَا لَا تَظُنَّنَّ أَنَّکَ مُفْرِطٌ فِی أَمْرِنَا یَا مَالِکُ إِنَّهُ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ اللَّهِ فَکَمَا لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ اللَّهِ کَذَلِکَ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ الرَّسُولِ صلی الله علیه و آله وَ کَمَا لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ الرَّسُولِ فَکَذَلِکَ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَتِنَا وَ کَمَا لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَتِنَا فَکَذَلِکَ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ الْمُؤْمِنِ یَا مَالِکُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَلْقَی أَخَاهُ فَیُصَافِحُهُ فَلَا یَزَالُ اللَّهُ یَنْظُرُ إِلَیْهِمَا وَ الذُّنُوبُ تَتَحَاتُّ عَنْ وُجُوهِهِمَا حَتَّی یَتَفَرَّقَا وَ إِنَّهُ لَنْ یُقْدَرَ عَلَی صِفَةِ مَنْ هُوَ هَکَذَا وَ قَالَ إِنَّ أَبِی علیه السلام کَانَ یَقُولُ لَنْ تَطْعَمَ النَّارُ مَنْ یَصِفُ هَذَا الْأَمْرَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]صفات شیعه: مالک جهنیّ از حضرت صادق علیه السلام نقل می‌کند که به او فرمود: «ای مالک! آیا خشنود نمی‌شوید که نماز را بپا دارید، زکات بدهید و دست از اعمال زشت باز دارید و وارد بهشت شوید؟» سپس فرمود: «ای مالک! هر مردمی کهدر دنیا از پیشوایی پیروی می‌کنند، روز قیامت می‌آیند، در حالی که آنها او را لعنت می‌کنند و او آنها را، مگر شما و هر کس حالش مثل شما باشد.» سپس فرمود: «ای مالک! هر کس از شما بر این مرام (یعنی تشیّع) بمیرد شهید است، همچون کسی که در راه خدا شمشیر می‌زند.»

مالک گفت: در یکی از روزها که من در حضور امام صادق علیه السلام نشسته بودم و فضائل آنها را با خودم حدیث نفس می‌کردم، به من فرمود: «به خدا شما شیعه ما هستید. هیچ گاه فکر نکنی که در اعتقاد به ما زیاده‌روی کردی. ای مالک! خدای را توصیف نتوان کرد و همچنان که توانایی توصیف او نیست، رسول خدا صلی الله علیه و آله را نیز توصیف نتوان کرد و همچنان که رسول را توانایی وصفش نباشد، توصیف ما نیز از قدرت بیرون است و همان طوری که وصف ما امکان ندارد، مؤمن را نیز نتوان وصف کرد.

ای مالک! همانا مؤمن برادرش را ملاقات می‌کند و با او دست می‌دهد، خداوند هم دائما به آنها نظر رحمت می‌افکند و پیوسته گناهان را از روی آنها می‌ریزد تا از هم جدا شوند، و البته هیچ کس نمی‌تواند ارزش این ملاقات و این مؤمن را وصف کند.

همانا پدرم علیه السلام می‌فرمود: «هرگز آتش دوزخ نمی‌چشد کسی که این امر را بستاید.» - . فضائل شیعه: 156 -

**[ترجمه]

«125»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ لَهِیعَةَ عَنْ أَبِی الزُّبَیْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: بَیْنَا النَّبِیُّ بِعَرَفَاتٍ وَ عَلِیٌّ تُجَاهَهُ وَ نَحْنُ مَعَهُ إِذَا أَوْمَأَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إِلَی عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ ادْنُ مِنِّی یَا عَلِیُّ فَدَنَا مِنْهُ فَقَالَ ضَعْ خَمْسَکَ یَعْنِی کَفَّکَ فِی کَفِّی فَأَخَذَ بِکَفِّهِ فَقَالَ یَا عَلِیُّ خُلِقْتُ أَنَا وَ أَنْتَ مِنْ شَجَرَةٍ أَنَا أَصْلُهَا وَ أَنْتَ فَرْعُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ أَغْصَانُهَا فَمَنْ تَعَلَّقَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ⁽²⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: جابر بن عبداللَّه گفت: در آن زمان که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله در عرفات بود، علی علیه السلام روبه رویش قرار داشت و ما همراه او بودیم، به ناگاه حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام اشاره کرد و فرمود: «یا علی نزدیک بیا!» وقتی نزدیک رفت، آن حضرت فرمود: «مشت خود را در مشت من بگذار!» پس مشت او را گرفت و فرمود: «یا علی! من و تو از یک درخت آفریده شدیم؛ من بن و ریشه آنم، تو شاخه آن و حسن و حسین جوانه‌های آن؛ هر کس خود را به یکی از آن جوانه‌ها بیاویزد، خدا او را وارد بهشت سازد.» - . امالی طوسی 2 : 223 -

**[ترجمه]

«126»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ صُهَیْبِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ صُهَیْبٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَنَا الشَّجَرَةُ وَ فَاطِمَةُ فَرْعُهَا وَ عَلِیٌّ لِقَاحُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ثَمَرُهَا وَ أَغْصَانُ الشَّجَرَةِ ذَاهِبَةٌ عَلَی سَاقِهَا فَأَیُّ رَجُلٍ تَعَلَّقَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِهِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَرَفْنَا الشَّجَرَةَ وَ فَرْعَهَا فَمَنْ أَغْصَانُهَا قَالَ عِتْرَتِی فَمَا مِنْ عَبْدٍ أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ عَمِلَ بِأَعْمَالِنَا وَ حَاسَبَ نَفْسَهُ قَبْلَ أَنْ

یُحَاسَبَ إِلَّا أَدْخَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْجَنَّةَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام از پدرانش نقل کردکه حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «من درختم، فاطمه شاخه آن، علی لقاح (مایه باروری) آن و حسن و حسین میوه‌های آن و جوانه‌های درخت بر ساقه آن روانند.پس هر کس که به یکی از آن جوانه‌ها بچسبد، خداوند به رحمت خود او را به بهشت می‌برد.» گفته شد: «ای رسول خدا! خود درخت و شاخه‌اش را شناختیم، جوانه‌هایش چه کسانی‌اند؟» فرمود: «خاندان من. نیست کسی از بندگان خدا که ما خاندان را دوست داشته باشد، به روش ما عمل کند و خویشتن را قبل از بازخواست (قیامت) محاسبه کند، مگر اینکه خداوند عزوجل او را وارد بهشت سازد.» - . امالی طوسی 2 : 224 -

**[ترجمه]

«127»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِیهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَالِهِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ابْنَیْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ أَبِیهِمَا عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهم السلام قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ إِلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَسْتَطِیعُ فِرَاقَکَ وَ إِنِّی لَأَدْخُلُ مَنْزِلِی فَأَذْکُرُکَ فَأَتْرُکُ صَنِیعَتِی وَ أُقْبِلُ حَتَّی أَنْظُرَ إِلَیْکَ حُبّاً لَکَ فَذَکَرْتُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ وَ أُدْخِلْتَ الْجَنَّةَ فَرُفِعْتَ فِی أَعْلَی عِلِّیِّینَ فَکَیْفَ لِی بِکَ یَا نَبِیَّ اللَّهِ فَنَزَلَ وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً⁽²⁾فَدَعَا النَّبِیُّ الرَّجُلَ فَقَرَأَهَا عَلَیْهِ وَ بَشَّرَهُ بِذَلِکَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت زین العابدین علیه السلام از امام حسن و امام حسین علیه السلام پسران حضرت علی بن ابی طالب، از پدرشان علی علیه السلام نقل می‌کندکه فرمود: «مردی از انصار به خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: «ای رسول خدا! من تاب جدایی تو را ندارم. وقتی در خانه‌ام یاد شما می‌کنم، کارم را رها می‌سازم و می‌آیم تا باز هم شما را زیارت کنم. هم اکنون در این فکرم که روز قیامت که تو در بالا بالاهای بهشت هستی، من چگونه به شما دست یابم؟» در همین اثنا بود کهاین آیه قرآن نازل شد: «وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»، {و آنان که خدا و رسول را اطاعت کنند، البتّه با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده یعنی با پیمبران‌و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد و اینان (در بهشت) چه نیکو رفیقانی هستند.} - . سوره نساء / 69 - پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله آن مرد را صدا زد، این آیه را بر او خواند و بدو مژده داد.» - . امالی طوسی 2 : 283 -

**[ترجمه]

«128»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ نَصْرٍ عَنْ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: أَتَی رَجُلٌ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ رَجُلٌ یُحِبُّ مَنْ یُصَلِّی وَ لَا یُصَلِّی إِلَّا الْفَرِیضَةَ وَ یُحِبُّ مَنْ یَتَصَدَّقُ وَ لَا یَتَصَدَّقُ إِلَّا بِالْوَاجِبِ وَ یُحِبُّ مَنْ یَصُومُ وَ لَا یَصُومُ إِلَّا شَهْرَ رَمَضَانَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: مردی خدمت پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: «یا رسول اللَّه! مردی است که نمازگزاران را دوست دارد و نماز نمی‌گزارد، مگر نمازهای واجب خویش را؛ صدقه دهندگان را دوست می‌دارد، ولی خودش بیش از مقدار واجب صدقه نمی‌دهد؛ و روزه‌داران را دوست دارد، ولی خود او غیر از ماه رمضان روزه نمی‌گیرد.» حضرت فرمودند: «هر فردی، با آن کس که او را دوست دارد (محشور می‌شود).» - . امالی طوسی 2 : 283 -

**[ترجمه]

«129»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُونٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ رِزْقٍ الْغُمْشَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: لَا تَسْتَخِفُّوا بِشِیعَةِ عَلِیٍّ فَإِنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ لَیُشَّفَعُ بِعَدَدِ رَبِیعَةَ وَ مُضَرَ⁽⁵⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: عبدالرّحمن گوید: از حضرت صادق شنیدم که می‌فرمود: «حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «شیعه علی علیه السلام را سبک نشمارید که یک مرد از آنها، به تعداد (افراد قبیله) ربیعه و مضر (که بسیار و بی‌شمارند) شفاعت می‌کند.» - . امالی طوسی 2 : 283 -

**[ترجمه]

«130»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ رِزْقٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْعَلَاءِ عَنْ

أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: دَخَلَ عَلِیٌّ علیه السلام عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ فِی بَیْتِ أُمِّ سَلَمَةَ فَلَمَّا رَآهُ قَالَ کَیْفَ أَنْتَ یَا عَلِیُّ إِذَا جُمِعَتِ الْأُمَمُ وَ وُضِعَتِ الْمَوَازِینُ وَ بَرَزَ لِعَرْضِ خَلْقِهِ وَ دُعِیَ النَّاسُ إِلَی مَا لَا بُدَّ مِنْهُ قَالَ فَدَمَعَتْ عَیْنُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا یُبْکِیکَ یَا عَلِیُّ تُدْعَی وَ اللَّهِ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ رِوَاءً مَرْوِیِّینَ مُبْیَاضَّةً وُجُوهُکُمْ وَ یُدْعَی بِعَدُوِّکَ مُسْوَادَّةً وُجُوهُهُمْ أَشْقِیَاءَ مُعَذَّبِینَ أَ مَا سَمِعْتَ إِلَی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیَاتِنَا أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّةِ عَدُوُّکَ یَا عَلِیُّ.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام فرمود:امیرالمؤمنین علیه السلام بر حضرت رسول صلی الله علیه و آله وارد شد. آن جناب در خانه امّ سلمه بود و چون علی علیه السلام را دید، فرمود: «یا علی! چگونه‌ای تو وقتی امّت‌ها گرد آیند و میزان‌ها(ی اعمال) گذاشته شود، و برآید (خداوند) برای عرضه شدن خلقش بر او و مردم را بخواند،بدانچه چاره‌ای از آن نیست.» (از این سخنان) چشم امیرالمؤمنین علیه السلام اشک‌آلود شد. حضرت فرمود: «یا علی! از چه چیز گریه می‌کنی؟به خدا تو و شیعه‌ات را با سر و پای سفید و نورانی، سیرابِ سیراب و باصورت‌های سفید می‌خوانند و دشمن تو را با صورت‌های سیاه، بدبخت و در عذاب می‌خوانند. آیا این گفتار خدا را نشنیدی؟ «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»،{آنها که به خدا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، بهترین اهل عالمند.} - . بینه / 7 - (منظور از این آیه) تو و شیعیان تو هستند، و آنها که به آیات ما کافر شدند، آنها بدترین اهل عالمند (مقصود خداوند از این آیه) دشمن توست.» - . امالی طوسی -

**[ترجمه]

بیان

و الذین کفروا اختصار فی الآیة و نقل بالمعنی.

**[ترجمه]این جمله اخیر که فرمود «آنها که به آیات ما کافر شدند،آنان بدترین اهل عالمند»، مقداری از اول و آخر آیه 6 سوره بیّنه است. پس گویا حضرت آیه را در اینجا مختصر فرموده و منظور بیان معنای آیه است.

**[ترجمه]

«131»

سَعْدُ السُّعُودِ، لِلسَّیِّدِ بْنِ طَاوُسٍ قَالَ رَأَیْتُ فِی مُخْتَصَرِ تَفْسِیرِ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَرْوَانَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی النَّوْفَلِیُّ وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیُّ وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْکَاتِبُ وَ مُحَمَّدُ بْنُ حُسَیْنِ الْبَزَّازُ قَالُوا حَدَّثَنَا عِیسَی بْنُ مِهْرَانَ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَکَّارٍ الْهَمْدَانِیُّ عَنْ یُوسُفَ السَّرَّاجِ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو هُرَیْرَةَ الْعَمَّارِیُّ مِنْ وُلْدِ عَمَّارِ بْنِ یَاسِرٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ‌⁽²⁾أَتَی الْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ الْکِنْدِیُّ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا طُوبَی قَالَ شَجَرَةٌ فِی الْجَنَّةِ لَوْ سَارَ الرَّاکِبُ الْجَوَادِ لَسَارَ فِی ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ قَبْلَ أَنْ یَقْطَعَهَا وَرَقُهَا بُرُودٌ خُضْرٌ وَ زَهْرُهَا رِیَاضٌ صُفْرٌ وَ أَقْنَاؤُهَا سُنْدُسٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ ثَمَرُهَا جلل [حُلَلٌ] خُضْرٌ وَ صَمْغُهَا⁽³⁾

زَنْجَبِیلٌ وَ عَسَلٌ وَ بَطْحَاؤُهَا یَاقُوتٌ أَحْمَرُ وَ زُمُرُّدٌ أَخْضَرُ وَ تُرَابُهَا مِسْکٌ وَ عَنْبَرٌ وَ حَشِیشُهَا زَعْفَرَانٌ یَنِیعٌ وَ أَلَنْجُوجٌ یَتَأَجَّجُ مِنْ غَیْرِ وَقُودٍ

وَ یَتَفَجَّرُ مِنْ أَصْلِهَا السَّلْسَبِیلُ وَ الرَّحِیقُ وَ الْمَعِینُ فَظِلُّهَا مَجْلِسٌ مِنْ مَجَالِسِ شِیعَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ یَجْمَعُهُمْ فَبَیْنَمَا هُمْ یَوْماً فِی ظِلِّهَا یَتَحَدَّثُونَ إِذْ جَاءَتْهُمُ الْمَلَائِکَةُ یَقُودُونَ نُجُباً قَدْ جُبِلَتْ مِنَ الْیَاقُوتِ لَمْ یُنْفَخْ فِیهَا الرُّوحُ مَزْمُومَةً بِسَلَاسِلَ مِنْ ذَهَبٍ کَأَنَّ وُجُوهَهَا الْمَصَابِیحُ نَضَارَةً وَ حُسْناً وَبَرُهَا حَشْوٌ أَحْمَرُ وَ مِرْعِزٌّ أَبْیَضُ مُخْتَلِطَانِ لَمْ یَنْظُرِ النَّاظِرُونَ إِلَی مِثْلِهَا حُسْناً وَ بَهَاءً ذُلُلٌ مِنْ غَیْرِ مَهَانَةٍ نُجُبٌ مِنْ غَیْرِ رِیَاضَةٍ عَلَیْهَا رجال [رِحَالٌ] أَلْوَانُهَا مِنَ الدُّرِّ وَ الْیَاقُوتِ مُفَضَّضَةً بِاللُّؤْلُؤِ وَ الْمَرْجَانِ صَفَائِحُهَا مِنَ الذَّهَبِ الْأَحْمَرِ مُلَبَّسَةً بِالْعَبْقَرِیِّ وَ الْأُرْجُوَانِ فَأَنَاخُوا تِلْکَ النَّجَائِبَ‌⁽¹⁾

إِلَیْهِمْ ثُمَّ قَالُوا لَهُمْ رَبُّکُمْ یُقْرِئُکُمُ السَّلَامَ فَتَزُورُونَهُ فَیَنْظُرُ إِلَیْکُمْ وَ یُحْیِیکُمْ وَ یَزِیدُکُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَ سَعَتِهِ فَإِنَّهُ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَ فَضْلٍ عَظِیمٍ قَالَ فَیَتَحَوَّلُ کُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ عَلَی رَاحِلَتِهِ فَیَنْطَلِقُونَ صَفّاً وَاحِداً مُعْتَدِلًا لَا یُفَوِّتُ مِنْهُمْ شَیْ‌ءٌ شَیْئاً وَ لَا یُفَوِّتُ أُذُنُ نَاقَةٍ نَاقَتَهَا وَ لَا بَرَکَةُ نَاقَةٍ بَرَکَتَهَا وَ لَا یَمُرُّونَ بِشَجَرَةٍ مِنْ شَجَرِ الْجَنَّةِ إِلَّا أَتْحَفَتْهُمْ بِثِمَارِهَا وَ رَحَلَتْ لَهُمْ مِنْ طَرِیقِهِ کَرَاهِیَةٌ لِأَنْ تَنْثَلِمَ طَرِیقَتُهُمْ وَ أَنْ یُفَرَّقَ بَیْنَ الرَّجُلِ وَ رَفِیقِهِ فَلَمَّا رُفِعُوا إِلَی الْجَبَّارِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَالُوا رَبَّنَا أَنْتَ السَّلَامُ وَ مِنْکَ السَّلَامُ وَ لَکَ یَحِقُّ الْجَلَالُ وَ الْإِکْرَامُ قَالَ فَقَالَ أَنَا السَّلَامُ وَ مِنِّی السَّلَامُ وَ لِی یَحِقُّ الْجَلَالُ وَ الْإِکْرَامُ فَمَرْحَباً بِعِبَادِیَ الَّذِینَ حَفِظُوا وَصِیَّتِی فِی أَهْلِ بَیْتِی وَ رَاعُوا حَقِّی وَ خَلَّفُونِی بِالْغَیْبِ وَ کَانُوا مِنِّی عَلَی کُلِّ حَالٍ مُشْفِقِینَ قَالُوا أَمَا وَ عِزَّتِکَ وَ جَلَالِکَ مَا قَدَرْنَاکَ حَقَّ قَدْرِکَ وَ مَا أَدَّیْنَا إِلَیْکَ کُلَّ حَقِّکَ فَأْذَنْ لَنَا بِالسُّجُودِ قَالَ لَهُمْ رَبُّهُمْ عَزَّ وَ جَلَّ إِنِّی قَدْ وَضَعْتُ عَنْکُمْ مَئُونَةَ الْعِبَادَةِ وَ أَرَحْتُ لَکُمْ أَبْدَانَکُمْ فَطَالَمَا أَنْصَبْتُمْ لِیَ الْأَبْدَانَ وَ عَنِتُّمْ لِیَ الْوُجُوهَ فَالْآنَ أَفْضَیْتُمْ إِلَی رُوحِی وَ رَحْمَتِی فَاسْأَلُونِی مَا شِئْتُمْ وَ تَمَنَّوْا عَلَیَّ أُعْطِکُمْ أَمَانِیَّکُمْ وَ إِنِّی لَمْ أَجْزِکُمُ الْیَوْمَ بِأَعْمَالِکُمْ وَ لَکِنْ بِرَحْمَتِی وَ کَرَامَتِی وَ طَوْلِی وَ عَظِیمِ شَأْنِی وَ

بِحُبِّکُمْ أَهْلَ بَیْتِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.

فَلَمْ یَزَالُوا یَا مِقْدَادُ مُحِبِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فِی الْعَطَایَا وَ الْمَوَاهِبِ حَتَّی إِنَّ الْمُقَصِّرَ مِنْ شِیعَتِهِ لَیَتَمَنَّی فِی أُمْنِیَّتِهِ مِثْلَ جَمِیعِ الدُّنْیَا مُنْذُ خَلَقَهَا اللَّهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ قَالَ لَهُمْ رَبُّهُمْ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَقَدْ قَصَّرْتُمْ فِی أَمَانِیِّکُمْ وَ رَضِیتُمْ بِدُونِ مَا یَحِقُّ لَکُمْ فَانْظُرُوا إِلَی مَوَاهِبِ رَبِّکُمْ فَإِذَا بِقُبَابٍ وَ قُصُورٍ فِی أَعْلَی عِلِّیِّینَ مِنَ الْیَاقُوتِ الْأَحْمَرِ وَ الْأَخْضَرِ وَ الْأَبْیَضِ وَ الْأَصْفَرِ یَزْهَرُ نُورُهَا فَلَوْ لَا أَنَّهُ مُسَخَّرٌ مُسَخَّدٌ إِذاً لَلَمَعَتِ الْأَبْصَارُ مِنْهَا فَمَا کَانَ مِنْ تِلْکَ الْقُصُورِ مِنَ الْیَاقُوتِ مَفْرُوشٌ بِالسُّنْدُسِ الْأَخْضَرِ وَ مَا کَانَ مِنْهَا مِنَ الْیَاقُوتِ الْأَبْیَضِ فَهُوَ مَفْرُوشٌ بِالرِّیَاطِ الصُّفْرِ مَبْثُوثَةٌ بِالزَّبَرْجَدِ الْأَخْضَرِ وَ الْفِضَّةِ الْبَیْضَاءِ وَ الذَّهَبِ الْأَحْمَرِ قَوَاعِدُهَا وَ أَرْکَانُهَا مِنَ الْجَوْهَرِ یُنَوِّرُ مِنْ أَبْوَابِهَا وَ أَعْرَاضِهَا نُورٌ شُعَاعُ الشَّمْسِ عِنْدَهُ مِثْلُ الْکَوْکَبِ الدُّرِّیِّ فِی النَّهَارِ الْمُضِی‌ءِ وَ إِذَا عَلَی بَابِ کُلِّ قَصْرٍ مِنْ تِلْکَ الْقُصُورِ جَنَّتَانِ مُدْهامَّتانِ فِیهِما مِنْ کُلِّ فاکِهَةٍ زَوْجانِ فَلَمَّا أَرَادُوا الِانْصِرَافَ إِلَی مَنَازِلِهِمْ حُوِّلُوا عَلَی بَرَاذِینَ مِنْ نُورٍ بِأَیْدِی وِلْدَانٍ مُخَلَّدِینَ بِیَدِ کُلِّ وَلِیدٍ مِنْهُمْ حَکَمَةُ بِرْذَوْنٍ مِنْ تِلْکَ الْبَرَاذِینِ لُجُمُهَا وَ أَعِنَّتُهَا مِنَ الْفِضَّةِ الْبَیْضَاءِ وَ أَثْفَارُهَا مِنَ الْجَوَاهِرِ فَإِذَا دَخَلُوا مَنَازِلَهُمْ وَجَدُوا الْمَلَائِکَةَ یُهَنِّئُونَهُمْ بِکَرَامَةِ رَبِّهِمْ حَتَّی إِذَا اسْتَقَرَّ قَرَارَهُمْ قِیلَ لَهُمْ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَکُمْ رَبُّکُمْ حَقًّا قالُوا نَعَمْ رَبَّنَا رَضِینَا فَارْضَ عَنَّا قَالَ بِرِضَایَ عَنْکُمْ وَ بِحُبِّکُمْ أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّی حَلَلْتُمْ دَارِی وَ صَافَحْتُمُ الْمَلَائِکَةَ فَهَنِیئاً هَنِیئاً عَطاءً غَیْرَ مَجْذُوذٍ لَیْسَ فِیهِ تَنْغِیصٌ فَعِنْدَهَا قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنا لَغَفُورٌ شَکُورٌ الَّذِی أَحَلَّنا دارَ الْمُقامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا یَمَسُّنا فِیها نَصَبٌ وَ لا یَمَسُّنا فِیها لُغُوبٌ قَالَ لَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیُّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی قَالَ لَنَا عِیسَی بْنُ مِهْرَانَ قَرَأْتُ هَذَا الْحَدِیثَ یَوْماً عَلَی قَوْمٍ مِنْ أَصْحَابِ الْحَدِیثِ فَقُلْتُ أَبْرَأُ إِلَیْکُمْ مِنْ عُهْدَةِ الْحَدِیثِ فَإِنَّ یُوسُفَ السَّرَّاجَ لَا أَعْرِفُهُ فَلَمَّا کَانَ مِنَ اللَّیْلِ رَأَیْتُ فِی مَنَامِی کَأَنَّ إِنْسَاناً جَاءَنِی وَ مَعَهُ کِتَابٌ وَ فِیهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مِنْ مَحْمُودِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ وَ حَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ

یَحْیَی بْنِ الْحَسَنِ الْقَزَّازِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْقَاسِمِ الْکِنْدِیِّ مِنْ تَحْتِ شَجَرَةِ طُوبَی وَ قَدْ أَنْجَزَ لَنَا رَبُّنَا مَا وَعَدَنَا فَاحْتَفِظْ بِمَا فِی یَدَیْکَ مِنْ هَذِهِ الْآیَةِ فَإِنَّکَ لَمْ تَقْرَأْ مِنْهَا کِتَاباً إِلَّا أَشْرَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ⁽¹⁾.

**[ترجمه]سعد السعود: حضرت صادق علیه السلام از پدرانش، ازامیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام نقل می‌کندکه فرمود: «وقتی این آیه بر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل شد: «طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآب»، {خوشا بر احوال و مقام نیکوی آنها} - . رعد / 29 - ، مقداد بن اسود کندی نزد حضرت رسول صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: «یا رسول اللَّه! طوبی (که ترجمه آن «خوشا» است) در این آیه شریفه چه معنی دارد؟» فرمود: «درختی است در بهشت که اگر یک سوار تیزتک صد سال در سایه آن درخت راه برود، هنوز سایه آن را تمام نمی‌کند. برگ آن درخت بردهای سبز است‌ - . برد پارچه مخصوصی است که یکنوع آن را در یمن می‌بافند و برد یمنی معروف است. - و گلش، بستان‌های زرد و خوشه‌های آن، حریر و دیباست و میوه آن، حلّه‌های سبز و صمغ (شیره) آن درخت، زنجبیل و عسل است، دشت اطراف آن از یاقوت سرخ و زمرّد سبز و خاک آن، مشک و عنبر است و گیاهش، زعفران رسیده و عود است که بی‌افروختن، برافروزد. از بن آن درخت (چشمه) «سلسبیل» - . سلسبیل چشمه‌ای است که آب آن روان و لذیذ است. - و «رحیق» - . رحیق شراب است و معین نام چشمه دیگری است. - و «معین» می‌جوشد و سایه آن درخت، مجلس شیعیان علی بن ابی طالب است که گرد هم جمع می‌شوند .یکی از روزها که شیعیان در سایه آن درخت نشسته‌اند و با یکدیگر مشغول گفتگو هستند، ناگهان فرشتگانی از راه می رسند که مهار چند شتر نجیب را در دست دارند؛ شترانی که از یاقوت آفریده شده و هنوز جان در آنها دمیده نشده. مهار آنها زنجیرهایی از طلاست و صورت‌های آنها از شدت طراوت و زیبایی، گویی همچون چراغ روشن است. پشم آنها لایه سرخ و کرک سفید زیر موی بز است که به هم درآمیخته‌اند. تا کنون در زیبایی و عظمت نظیر آن را ندیده‌اند؛ رامند بی‌آنکه خوار باشند؛ و نجیبند بی‌آنکه تربیت شده باشند. زینت‌هایی بر آنها نهاده شده به رنگ درّ و یاقوت که با لؤلؤ و مرجان نقره‌کاری شده‌اند. رویه آنها از طلای سرخ است، با روپوش عبقری و ارغوان. آن شتران را نزد آنان بخوابانند و سپس به آنها گویند: «پروردگار شما به شما سلام می‌رساند. به زیارت او بروید تا به شما بنگرد، به شما خوشامد گوید و فضل و رحمتش را بر شما بیفزاید، چون او صاحب رحمت واسعه و فضل بزرگ است.» فرمود: «آنگاه آنها به صورت یک صف منظّم که هیچ کدام عقب و جلو نباشند و حتی گوش‌ها و سینه‌های شترها هم در یک میزان و یک خط مستقیم قرار دارند، هر کدام از آنها بر مرکب خود سوار می‌شوند.آنها از مقابل هر درخت بهشتی که می‌گذرند، آن درخت از میوه‌های خود به آنها پیشکش می‌کند و از سر راه آنها دور می‌شود تا مبادا وجود آنها باعث شود که راه آنها پیچ و خم پیدا کند و آنها یکدیگر را گم کنند و بین یاران جدایی افتد.

چون به آستان حضرت جبّار تبارک و تعالی برآیند، گویند: «پروردگارا! تویی سلام و از توست سلام و جلالت و بزرگواری شایسته توست!» خداوند جواب می‌دهد: «من سلامم و سلام از من است و جلال و بزرگواری مرا سزد. خوشا به حال بندگان من که وصیت مرا در خاندان من حفظ کردند، حق مرا رعایت کردند، در غیاب جانشین من بودند و در هر حال از من هراسان و نگران بودند.»

گویند: «به عزّت و جلالت سوگند ما قدر تو را ندانستیم و تمام حق تو را ادانکردیم. به ما اجازه بده تو را سجده کنیم!» پروردگارشان می‌فرماید: «من زحمت بندگی را از شما برداشتم و بدن‌های شما را آسایش دادم، چه مدت طولانی که شما بدن‌های خود را برای (عبادت) من رنج دادید و چهره‌هاتان را برایم بر خاک نهادید و هم اکنون به لطف و مهر من رسیدید. پس هر چه می‌خواهید از من بخواهید و آرزو کنید بر من تا آرزوهایتان را بدهم، زیرا امروز من پاداش کردار شما را نمی‌دهم، بلکه به اندازه مهر و کرامت و بخشش و مقام بزرگم و به اندازه دوستی شما با خاندان پیغمبر صلی الله علیه و آله به شما بدهم.

ای مقداد! از آن به بعد دوستان علی علیه السلام در عطاها و بخشش‌های حقند، تا آنجا که کمترین فرد شیعه آرزو می‌کند مثل تمام دنیا را از اول آفرینش تا روز قیامت، و پروردگارشان می‌فرماید: «در آرزوهایتان کوتاهی کردید و به آنچه که کمتر از شایستگی شما بود راضی شدید و هم اکنون بنگرید بخشش‌های پروردگار خود را!» ناگاه گنبدها و قصرهایی در اعلی علیّین (بالا بالاهای) بهشت می‌بینند از یاقوت سرخ و سبز و زرد که نور آنها می‌درخشد، به طوری که اگر نه این بود که آن نور کنترل شده (و از نظر رنگ‌های مختلف آن) در هم و تو در توست، برقروشنایی آن قصرها، دیده‌ها را سفید می‌کرد و می‌برد.

از این قصرها آنها که از یاقوت است، با سندس (حریر) سبز فرش شده و آنها که از یاقوت سفید است، فرش یکپارچه نازک زرد دارد که بر زبرجد سبز و نقره سفید و طلای سرخ گسترده شده. پایه‌ها و ستون‌های قصرها از گوهر است. از درها و دیوارهای آن قصرها نوری می‌درخشد که نور شعاع آفتاب، در برابر آن همچون نور ستاره درخشانی است در روز روشن. جلوی در هر کدام از این قصرها، دو بوستان سرسبز قرار دارد، با درخت‌های سر به هم کشیده که از شدت سبزی میل به سیاهی می‌زند و در آن دو بوستان از هر میوه‌ای دو جفت (و دو گونه) وجود دارد.

و چون خواهند به منزل‌های خود بازگردند، بر مرکب‌های نیرومندی از نورسوار شوند که (مهار آنها) به دست پسران زیبای جاوید است. در دست هر کدام از آنها دهنه یکی از آن مرکب‌هاست که مهار و افسار آن از نقره سفید است و پاردم آن از جواهر. وقتی به منزل‌هایشان وارد شوند، فرشتگانکرامت خدا نسبت به آنان رابه آنها تبریک و تهنیت می‌گویند. وقتیدر محل خود قرار گیرند،از آنها پرسیده می‌شود: «آیا وعده خدا را درباره خود درست یافتید؟» گویند: «بلی، ای پروردگار ما!ما خشنودیم، تو نیز از ما خشنود باش.»به آنها خطاب می‌شود: «به جهت خشنودی‌ام از شما و دوستی شما با خاندان پیامبر من، به خانه من درآمدید و با فرشته‌ها دست دادید. پس گوارا باد شما را! گوارا باد بخشش نابریدنی بی‌کدورت!» در این هنگام می‌گویند: «حمد و ستایش مر خدایی را که اندوه را از ما برد. همانا خدای ما بسیار آمرزنده و قدر دان است که به فضل و کرم خویش، ما را به خانه همیشگی درآورد؛ خانه‌ای که در آن رنج و خستگی نخواهیم دید.»

ابو محمد نوفلی احمد بن محمد بن موسی، از قول عیسی بن مهران برای ما نقل کرد که روزی این روایت را برای جمعی از اهل حدیث خواندم و اضافه کردم که من درست بودن این حدیث را تضمین نمی‌کنم، زیرا یوسف سرّاج را که راوی حدیث است نمی‌شناسم. چون شب شد و خوابیدم، در خواب دیدم گویا انسانی به سوی من آمد و در دست او نامه‌ای بود که در آن نوشته بود: « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. از محمود فرزند ابراهیم و حسن پسر حسین و یحیی پسر حسن قزّاز و علی فرزند قاسم کندی از زیر (سایه) درخت طوبی. خدا وعده خود را درباره ما وفا کرد، این آیه را که در دست داری حفظ کن، زیرا تو از آن (آیه) نامه نخواندی، مگر اینکه بهشت از آن (خواندن) بدرخشد و نورانی شود. - . سعد السعود: 109 -

**[ترجمه]

بیان

و أقناؤها بالقاف جمع قنو بالکسر و الضم و هو من النخل بمنزلة العنقود من العنب و فی بعض النسخ بالفاء أی عرصاتها و هی غیر مناسبة و فی بعضها أفنانها بالنونین جمع الفنن محرکة و هو الغصن و فی القاموس ینع الثمر کمنع و ضرب حان قطافه کأینع و الیانع الأحمر من کل شی‌ء و الثمر الناضج کالینیع و قال یلنجوج و یلنجج و ألنجج و الألنجوج عود البخور و قال الأجیج تلهب النار کالتأجج و قال النجیب و کهمزة الکریم الحسیب و الجمع أنجاب و نجباء و نجب و ناقة نجیب و نجیبة و الجمع نجائب.

و قال المرعز و المرعزی و یمد إذا خفف و قد تفتح المیم فی الکل الزغب الذی تحت شعر العنز و قال عبقر موضع کثیر الجن و قریة ثیابها فی غایة الحسن و العبقری الکامل من کل شی‌ء و السید و ضرب من البسط.

و قال البیضاوی العبقری منسوب إلی عبقر تزعم العرب أنه اسم بلد الجن فینسبون إلیه کل شی‌ء عجیب و فی القاموس الأرجوان بالضم الأحمر و ثیاب حمر و صبغ أحمر و الحمرة و أحمر أرجوانی قانئ و قال البرک أی بالفتح الصدر کالبرکة بالکسر.

**[ترجمه]«أقناء» به قاف، جمع «قنو» به کسر و ضمّ است و آن «قنو» از درخت خرما، به منزله خوشه انگور است و در بعضی از نسخه‌ها به جای اقناء،«افناء» با فاء نوشته شده، به معنی عرصه‌ها، یعنی حیات و صحن منزل. ولی مناسب با جملات دیگر روایت نیست.و در بعضی از نسخه‌ها «افنان» با دو نون، جمع «فنن» با حرکت فا و نون به معنی شاخه است.

در قاموس گوید «ینع الثمر» بر وزن منع و ضرب، یعنی وقت چیدن میوه فرا رسیده و «اینع» هم به همین معنی است و «یانع» مثل «ینیع»، هر چیز سرخ و همچنین میوه رسیده را گویند. و گوید «یلنجوج» و «یلنجج» و «النجج» و «النجوج» به معنی عود است که آن را دود می‌کنند. و گوید «اجیج» مثل «تاججّ»، شعله‌ور شدن آتش است و نجیب بزرگ با شخصیت را گویند و جمع نجیب،«انجاب» و «نجباء» و «نجب» است و نجیب صفت شتر هم می‌شود.می‌گویند شتر نجیب یا نجیبه و جمع نجیبه، نجائب است.

و گوید «مرعز» و «مرعزی» - که اگر یاء مرعزی را بدون تشدید بخوانند احتیاج به مدّ دارد، به کسر میم است و گاهی هم در همه اینها میم مفتوح است، کرک زیر موی بز ماده را گویند. و گوید «عبقر» جایی است پر از جنّ و دهی که لباس بسیار زیبا دارد و عبقری هر چیز کامل و نیز سیّد و نوعی از فرش را گویند. بیضاوی گوید عبقری منسوب به عبقر است و عرب گمان می‌کند عبقر اسم شهر جنّ است، از آن جهت هر چیز شگفت‌آوری را به عبقر و شهر جنّ‌ها نسبت می‌دهند .

در قاموس گوید «ارجوان» به ضم همزه به معنی سرخ و لباس سرخ و رنگ سرخ و سرخی را می‌گویند و «احمر ارجوانی» یعنی سرخ پر رنگ، و «برگ» به فتح باء، مثل برکه به کسر باء سینه است.

**[ترجمه]

و أقول

الظاهر أن المراد بقوله لا یفوت منهم شی‌ء شیئا أی لا یسبق جزء من کل منها جزءا من الأخری فهو لبیان اعتدال الصفوف و ضمیر ذوی العقول علی المجاز لتشریفها مع أنه لا استبعاد فی کونها من ذوی العقول و قوله ناقتها المراد بها الناقة التی معها قال فی المصباح فاته فلان بذراع سبقه بها و فی القاموس المسخد کمعظم الخاثر النفس و المصفر الثقیل المورم و سخد ورق الشجر بالضم تسخیدا ندی و رکب بعضه بعضا و قال لمع البرق بالشی‌ء ذهب.

و قال الریطة کل ملاءة غیر ذات لفقین کلها نسج واحد و قطعة واحدة و کل

ثوب لین رقیق و الجمع ریط و ریاط مُدْهامَّتانِ قال البیضاوی خضراوان تضربان إلی السواد من شدة الخضرة زَوْجانِ أی صنفان غریب و معروف أو رطب و یابس و الحکمة محرکة ما أحاط بحنکی الفرس من لجامه و فیها العذاران و قال الثفر بالتحریک السیر فی مؤخر السرج و قد یسکن و تنغیص العیش تکدیره.

**[ترجمه]ظاهر آن است که مقصود پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله از این فرمایش «لا یفوّت منهم شی‌ء شیئا»یعنی هیچ جزئی از هر کدام از آن شتران، از جزء شتر دیگر پیشی نمی‌گیرد و جلو نمی‌افتد، و این عبارت برای این است که منظّم بودن صفوف آنها را بیان فرماید.نیز ضمیر «هم» گر چه برای ذوی العقول و انسان‌هاست، امّا در این عبارت، به خاطر عظمت شترهای بهشتی،مجازا در مورد شترها استعمال شده، گرچه بعید نیست که شترهای بهشت نیز مثل انسان‌ها صاحب عقل باشند و «ناقتها»یعنی شتری که با آن شتر هست (پس «و لا یفوت اذن ناقه ناقتها» یعنی هیچ گوش شتری از شتر دیگری که با او راه می‌رود، جلو نمی‌افتد).

در مصباح گوید «فاته فلان بذراع» یعنی «فلانی به میزان یک ذراعاز او سبقت گرفت.» قاموس گوید «مسخّد» بر وزن معظّم، به معنی سخت جان و زرد شده و سنگین و باردار است و «سخّد ورق الشجر» به ضمّ سین، یعنی برگ درخت مرطوب شد و بعضی از آن سوار بعض دیگر شد. و «لمع البرق بالشی‌ء» یعنی برق آن چیز را برد.

و نیز گوید «ریطه» ملحفه (چادر) یک قطعه است که تمام آن یکسره بافته شده باشد و هر لباس نرم و لطیف و نازکی را نیز گویند. جمع «ریطه»،«ریط» و «ریاط» است.

در تفسیر کلمه «مُدْهامَّتانِ» بیضاوی می‌گوید: دو بوستان سبزی که از شدّت سبزی میل به سیاهی پیدا کرده‌اند.«زَوْجانِ» یعنی دو صنف معروف و غیر معروف یا تر و خشک.«حکمه» با حرکت ح و ک و م، آن مقدار از مهار و افسار اسب را گویند که اطراف دهان و دو طرف صورت او را احاطه کرده. «ثفر» به حرکت ثاء و فاء، آن بند آخر زین را گویند (که زیر دم چهار پا بسته می‌شود) و به سکون فاء نیز خوانده شده.«تنغیص العیش» یعنی تیره کردن و آشفته ساختن زندگی .

**[ترجمه]

الروایة کانت سقیمة فصححتها من سائر المواضع بحسب الإمکان وَ اللَّهُ الْمُسْتَعانُ.

**[ترجمه]اصل این روایت نامنظم بود و من بر حسب امکان و قدرت خویش با استفاده از دیگر موارد او را تصحیح کردم.

**[ترجمه]

«132»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُونٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ رِزْقٍ عَنْ مِهْزَمِ بْنِ أَبِی بُرْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: إِذَا أَنْتَ أَحْصَیْتَ مَا عَلَی الْأَرْضِ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ علیه السلام فَلَسْتَ تُلَاقِی إِلَّا مَنْ هُوَ حَطَبٌ لِجَهَنَّمَ إِنَّهُ لَیُنْعَمُ عَلَی أَهْلِ خِلَافِکُمْ بِجِوَارِکُمْ إِیَّاهُمْ وَ لَوْ لَا مَا عَلَی الْأَرْضِ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ علیه السلام مَا نَظَرْتَ إِلَی غَیْثٍ أَبَداً إِنَّ أَحَدَکُمْ لَیَخْرُجُ وَ مَا فِی صَحِیفَتِهِ حَسَنَةٌ فَیَمْلَؤُهَا اللَّهُ لَهُ حَسَنَاتٍ قَبْلَ أَنْ یَنْصَرِفَ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ یَمُرُّ بِالْمَجْلِسِ وَ هُمْ یَشْتِمُونَنَا فَیُقَالُ اسْکُتُوا هَذَا مِنَ الْفُلَانِیَّةِ فَإِذَا مَضَی عَنْهُمْ شَتَمُوهُ فِینَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: مهزوم بن ابی برده گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «اگر تمام شیعیان علی علیه السلام را که روی زمین زندگی می‌کنند بشماری (و کنار بگذاری)، بعد از آن به هر کس برخوردی، هیزم جهنّم است. همانا مخالفین، شما را به خاطر همسایگی با شما روزی می‌دهند و اگر از شیعیان علی علیه السلام کسی روی زمین نبود، هیچ گاه باران نمی‌دیدی. گاهی یکی از شماها (از خانه‌اش) بیرون می‌رود، در حالی که در نامه عمل او کار خوبی‌نیست، ولی قبل از اینکه بازگردد، خداوند نامه او را پر از حسنه می‌سازد، به خاطر اینکه در مسیر خود به مجلسی برمی‌خورد که جمعی در آن مجلس، ما را دشنام می‌دهند و تا او را می‌بینند، به یکدیگر می‌گویند: «ساکت شوید! این از فلانی‌هاست!» و وقتی او از آنها دور شد، (پشت سر) دشنامش می‌دهند در راه دوستی ما.» - . امالی طوسی 2 : 287 -

**[ترجمه]

«133»

مِشْکَاةُ الْأَنْوَارِ، عَنْ رَبِیعَةَ بْنِ نَاجِدٍ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً علیه السلام یَقُولُ: إِنَّمَا مَثَلُ شِیعَتِنَا مَثَلُ النَّحْلِ فِی الطَّیْرِ لَیْسَ شَیْ‌ءٌ مِنَ الطَّیْرِ إِلَّا وَ هُوَ یَسْتَضْعِفُهَا وَ لَوْ أَنَّ الطَّیْرَ تَعْلَمُ مَا فِی أَجْوَافِهَا مِنَ الْبَرَکَةِ لَمْ تَفْعَلْ بِهَا ذَلِکَ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مشکاة الانوار: ربیعه بن ناجد گوید: از حضرت علی علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «مَثَل شیعیان ما مَثَل زنبور عسل است در بین پرندگان.تمام پرنده‌ها او را ضعیف می‌شمارند، ولی اگر می‌دانستند چه برکتی در درون اوست، با او چنین نمی‌کردند.» - . مشکاة الانوار : 63 -

**[ترجمه]

أَقُول

قَالَ ابْنُ أَبِی الْحَدِیدِ فِی شَرْحِ النَّهْجِ رَوَی جَعْفَرٌ الْأَحْمَرُ عَنْ مُسْلِمٍ الْأَعْوَرِ عَنْ حَبَّةَ الْعُرَنِیِّ قَالَ قَالَ عَلِیٌّ علیه السلام. مَنْ أَحَبَّنِی کَانَ مَعِی أَمَا إِنَّکَ لَوْ صُمْتَ الدَّهْرَ کُلَّهُ وَ قُمْتَ اللَّیْلَ کُلَّهُ ثُمَّ قُتِلْتَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ أَوْ قَالَ بَیْنَ الرُّکْنِ وَ الْمَقَامِ لَمَا بَعَثَکَ اللَّهُ إِلَّا مَعَ هَوَاکَ بَالِغاً مَا بَلَغَ إِنْ فِی جَنَّةٍ فَفِی جَنَّةٍ وَ إِنْ فِی نَارٍ فَفِی نَارٍ.

**[ترجمه]ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه گوید: جعفر احمر از مسلم اعور، از حبّه عرنی روایت کرده که حضرت علی علیه السلام فرمود: «هر کس مرا دوست دارد با من است. آگاه باش که اگر تمام عمر دنیا را روزه بگیری و تمام شب را برابر خدا بایستی و بین صفا و مروه (یا فرمود: «بین رکن و مقام (در راه خدا)») کشته شوی، خداوند تو را برنینگیزد مگر با آنچه که آن را دوست داری، هر چه باشد، اگر آنچه دوست داری در بهشت باشد، در بهشت و اگر در دوزخ باشد، در دوزخی.»

**[ترجمه]

بیان

مع هواک أی مع من تهواه و تحبه فإن کان هو فی الجنة فأنت

معه فی الجنة و إن کان فی النار فأنت معه فی النار.

**[ترجمه]«مع هواک» یعنی با کسی که می‌خواهی و دوستش داری، پس اگر او در بهشت بود، تو با او در بهشت خواهی بود و اگر در دوزخ بود، تو با او در آتشی.

**[ترجمه]

«134»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ: الْعِلَّةُ فِی شِیعَةِ آلِ مُحَمَّدٍ أَنَّهُمْ مِنْهُمْ أَنَّ کُلَّ مَنْ وَالَی قَوْماً فَهُوَ مِنْهُمْ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مِنْ جِنْسِهِمْ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ یا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَکْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَ قالَ أَوْلِیاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ‌⁽¹⁾فَالْجِنُّ بِخِلَافِ الْإِنْسِ لَکِنَّهُمْ لَمَّا وَالَوْهُمْ نَسَبَهُمُ اللَّهُ إِلَیْهِمْ فَکَذَلِکَ کُلُّ مَنْ تَوَالَی آلَ مُحَمَّدٍ فَهُوَ مِنْهُمْ.

**[ترجمه]علل الشرائع: محمد بن علی بن ابراهیم گوید: فلسفه اینکه شیعه آل محمّد صلی الله علیه و آله از آن خاندان است،این است که هر کس قومی را دوست بدارد از آنهاست، ولو از جنس و قبیله آنها نباشد. خداوند عزوجل می‌فرماید: «(روز قیامت) به شیاطین خطاب شود که ای گروه جن! شما بر انسانی فزونی یافتید در آن حال دوستداران شیاطین از جنس بشر گویند - . انعام / 128 - با اینکه پریان غیر از انسان‌ها و افرادبشرند، ولی چون انسان‌ها آنها را دوست می‌دارند، خداوند اینان را به آنها نسبت داده است. بنابراین هر کس که آل محمد صلی الله علیه و آله را دوست دارد نیز از آنها خواهد بود.» - . علل الشرائع -

**[ترجمه]

«135»

وَ مِنْهُ، قَالَ: الْعِلَّةُ فِی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ وَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ صلوات الله علیهما هُمَا الْوَالِدَانِ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً⁽²⁾قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام هُمَا رَسُولُ اللَّهِ وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمَا وَ الْعِلَّةُ فِی أَنَّ الشِّیعَةَ کُلَّهُمْ أَیْتَامٌ أَنَّ هَذَیْنِ الْوَالِدَیْنِ قَدْ قُبِضَا عَنْهُمْ وَ الْعِلَّةُ فِی اسْمِ فَاطِمَةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهَا أَنَّ اللَّهَ فَطَمَ بِهَا شِیعَتَهَا مِنَ النَّارِ.

**[ترجمه]علل الشرائع: و نیز گوید: علت اینکه حضرت رسول صلی الله علیه و آله و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام دو پدر هستند (برای امت)،این است که خداوند می‌فرماید: «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْسانا»،{خدای یکتا را بپرستید و هیچ چیز را شریک وی نگیرید و نسبت به والدین نیکی و مهربانی کنید.} - . نساء / 36 - حضرت صادق علیه السلام فرمود: «منظور از والدین، حضرت رسول و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است، چون شیعیان این دو پدر را از دست داده‌اند بدین جهت یتیم هستند و حضرت زهرا علیها السلام را فاطمه نامیدند، زیرا خداوند به وسیله او شیعیان او را از آتش جدا کرده.» - . علل الشرائع -

**[ترجمه]

«136»

کِتَابُ الْمُسَلْسَلَاتِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو الْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیُّ الْعُرَیْضِیُّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلِیلٍ قَالَ أَخْبَرَنِی عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَهْوَازِیُّ قَالَ حَدَّثَنِی بَکْرُ بْنُ أَحْنَفَ قَالَ حَدَّثَتْنَا فَاطِمَةُ بِنْتُ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا علیه السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ وَ زَیْنَبُ وَ أُمُّ کُلْثُومٍ بَنَاتُ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهما قُلْنَ حَدَّثَتْنَا فَاطِمَةُ بِنْتُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ بِنْتُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهم السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ وَ سُکَیْنَةُ ابْنَتَا الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام عَنْ أُمِّ کُلْثُومٍ بِنْتِ عَلِیٍّ علیه السلام عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: لَمَّا أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا أَنَا بِقَصْرٍ مِنْ دُرَّةٍ بَیْضَاءَ مُجَوَّفَةٍ وَ عَلَیْهَا بَابٌ مُکَلَّلٌ بِالدُّرِّ وَ الْیَاقُوتِ وَ عَلَی الْبَابِ سِتْرٌ فَرَفَعْتُ رَأْسِی فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی الْبَابِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ وَلِیُّ الْقَوْمِ وَ إِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی السِّتْرِ بَخْ بَخْ مِنْ مِثْلِ شِیعَةِ عَلِیٍّ؟

فَدَخَلْتُهُ فَإِذَا أَنَا بِقَصْرٍ مِنْ عَقِیقٍ أَحْمَرَ مُجَوَّفٍ وَ عَلَیْهِ بَابٌ مِنْ فِضَّةٍ مُکَلَّلٍ بِالزَّبَرْجَدِ الْأَخْضَرِ وَ إِذَا عَلَی الْبَابِ سِتْرٌ فَرَفَعْتُ رَأْسِی فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی الْبَابِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ وَصِیُّ الْمُصْطَفَی وَ إِذَا عَلَی السِّتْرِ مَکْتُوبٌ بَشِّرْ شِیعَةَ عَلِیٍّ بِطِیبِ الْمَوْلِدِ فَدَخَلْتُهُ فَإِذَا أَنَا بِقَصْرٍ مِنْ زُمُرُّدٍ أَخْضَرِ مُجَوَّفٍ لَمْ أَرَ أَحْسَنَ مِنْهُ وَ عَلَیْهِ بَابٌ مِنْ یَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ مُکَلَّلَةٍ بِاللُّؤْلُؤِ وَ عَلَی الْبَابِ سِتْرٌ فَرَفَعْتُ رَأْسِی فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی السِّتْرِ شِیعَةُ عَلِیٍّ هُمُ الْفَائِزُونَ فَقُلْتُ حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ لِمَنْ هَذَا فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ لِابْنِ عَمِّکَ وَ وَصِیِّکَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام یُحْشَرُ النَّاسُ کُلُّهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ حُفَاةً عُرَاةً إِلَّا شِیعَةَ عَلِیٍّ وَ یُدْعَی النَّاسُ بِأَسْمَاءِ أُمَّهَاتِهِمْ مَا خَلَا شِیعَةَ عَلِیٍّ علیه السلام فَإِنَّهُمْ یُدْعَوْنَ بِأَسْمَاءِ آبَائِهِمْ فَقُلْتُ حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ وَ کَیْفَ ذَاکَ قَالَ لِأَنَّهُمْ أَحَبُّوا عَلِیّاً فَطَابَ مَوْلِدُهُمْ.

**[ترجمه]مسلسلات: فاطمه دختر حضرت رضا علیه السلام نقل می‌کند و او نیز از فاطمه و زینب و ام کلثوم، دختران حضرت موسی بن جعفر علیه السلام و آنها از فاطمه، دختر حضرت صادق علیه السلام و او از فاطمه، دختر حضرت باقر علیه السلام و او از فاطمه، دختر حضرت زین العابدین علیه السلام و او از فاطمه و سکینه، دختران امام حسین علیه السلام و آنها از ام کلثوم، دختر حضرت علی علیه السلام ،از حضرت زهرا علیها السلام دختر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل می‌کند که از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم: «زمانی که مرا به آسمان بردند و وارد بهشت شدم، ناگاه کاخی دیدم از یک دانه درّ سفید تو خالی، و آن کاخ دری داشت که با درّ و یاقوت زینت شده بود و بر آن در پرده‌ای آویزان بود. سرم را بالا کردم و دیدم بر آن در نوشته است «لا اله الّا اللَّه،محمّد رسول خداست و علی سرپرست مردم» و بر آن پرده نوشته شده بود: «به به! کیست‌همچون شیعه علی علیه السلام ؟» درون کاخ رفتم. باز قصری دیدم از عقیق سرخ تو خالی که دری از نقره داشت و آن در با زبرجد سبز زینت شده بود و نیز پرده‌ای داشت. سرم را بالا کردم، دیدم بر آن در نوشته است «محمد رسول خداست، علی وصی مصطفی است» و بر آن پرده نوشته بود: «شیعیان علی علیه السلام را مژده ده به حلال‌زاده بودن!» وارد شدم، باز کاخی از زمرّد سبز تو خالی دیدم که زیباتر از آن ندیده بودم. کاخ دری از یاقوت سرخ داشت که با لؤلؤ تزیین شده بود و بر آن در نیز پرده‌ای بود. سرم را بالا کردم و دیدم بر آن پرده نوشته شده: «شیعیان علی همان پیروزانند!» گفتم: «دوست من جبرئیل! این کاخ از کیست؟» گفت: «ای محمد!از آن عموزاده و وصیّ تو، علی بن ابی طالب علیه السلام است. تمام مردم روز قیامت با پای برهنه و بدن عریان به محشر می‌آیند، مگر شیعیان علی علیه السلام . مردم را آن روز به نام مادرهایشان می‌خوانند، مگر شیعه علی علیه السلام را که به نام پدرانشان خوانده می‌شوند.» گفتم: «جبرئیل! این چگونه می‌شود؟» گفت: «چون آنها علی علیه السلام را دوست دارند، ولادتشان پاک است و حلال‌زاده‌اند.» - . کتاب مسلسلات -

**[ترجمه]

بیان

فطاب مولدهم لعل المعنی أنه لما علم الله من أرواحهم أنهم یحبون علیا و أقروا فی المیثاق بولایته طیب مولد أجسادهم.

**[ترجمه]اینکه فرمود «فطاب مولدهم»، شاید به این معنی باشد که خداوند چون قبلا می‌دانست ارواح شیعیان علی علیه السلام دوستدار آن حضرت هستند و در روز پیمان به ولایت او اقرار کردند، بدین جهت ولادت بدن‌های آنها را پاک قرار داد.

**[ترجمه]

«137»

کا، [الکافی] عَنِ الْعِدَّةِ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی بَصِیرٍ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَةً یُسْقِطُونَ الذُّنُوبَ عَنْ ظُهُورِ شِیعَتِنَا کَمَا تُسْقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ فِی أَوَانِ سُقُوطِهِ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا اسْتِغْفَارُهُمْ وَ اللَّهِ لَکُمْ دُونَ هَذَا الْخَلْقِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]کافی: حضرت صادق علیه السلام به ابو بصیر فرمود: «ای ابو محمد! خدا را فرشتگانی است که گناهان را از پشت شیعیان ما پایین می‌آورند، چنان که باد برگ‌ها را در فصل خزان فرو ریزد. و این بیان خداوند عزوجل است که می‌فرماید: «الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»، {فرشتگانی که عرش با عظمت الهی را بر دوش گرفته و آنان که پیرامون عرشند، به تسبیح و ستایش حق مشغولند، هم خود به خدا ایمان دارند و هم برای اهل ایمان‌از خدا آمرزش و مغفرت می‌طلبند.} - . مؤمن / 7 - به خدا سوگند طلب آمرزش فرشتگان تنها برای شماست، نه این مردم.» - . روضه کافی: حدیث 6 -

**[ترجمه]

«138»

کا، [الکافی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ یُونُسَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ ذِکْرُهُ مَلَائِکَةً یُسْقِطُونَ الذُّنُوبَ عَنْ ظُهُورِ شِیعَتِنَا کَمَا تُسْقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ مِنَ الشَّجَرِ أَوَانَ سُقُوطِهِ وَ ذَلِکَ

قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]کافی: ابو بصیر گوید:حضرت صادق علیه السلام فرمود: «ای ابو محمد! خدای بزرگ را فرشتگانی است که گناهان را از پشت‌های شیعیان ما فرو ریزند، همچنان که باد، برگ‌ها را در فصل خزان فرو ریزد و این فرموده خداوند است:{خدا را تسبیح و ستایش می‌کنند...} (تا آخر آیه‌ای که در روایت قبل بود).به خدا از این آیه، غیر شما را اراده نفرموده است.» - . کافی 8 : 304 -

**[ترجمه]

«139»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ سُئِلَ الْمَلَائِکَةُ أَکْثَرُ أَمْ بَنُو آدَمَ فَقَالَ وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَمَلَائِکَةُ اللَّهِ فِی السَّمَاوَاتِ أَکْثَرُ مِنْ عَدَدِ التُّرَابِ فِی الْأَرْضِ وَ مَا فِی السَّمَاءِ مَوْضِعُ قَدَمٍ إِلَّا وَ فِیهِ مَلَکٌ یُسَبِّحُهُ وَ یُقَدِّسُهُ وَ لَا فِی الْأَرْضِ شَجَرَةٌ وَ لَا مَدَرٌ إِلَّا وَ فِیهَا مَلَکٌ مُوَکَّلٌ بِهَا یَأْتِی اللَّهَ کُلَّ یَوْمٍ بِعَمَلِهَا وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِهَا وَ مَا مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ یَتَقَرَّبُ کُلَّ یَوْمٍ إِلَی اللَّهِ بِوَلَایَتِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یَسْتَغْفِرُ لِمُحِبِّینَا وَ یَلْعَنُ أَعْدَاءَنَا وَ یَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یُرْسِلَ عَلَیْهِمُ الْعَذَابَ إِرْسَالًا.

وَ قَوْلُهُ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ یَعْنِی رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ الْأَوْصِیَاءَ مِنْ بَعْدِهِ یَحْمِلُونَ عِلْمَ اللَّهِ وَ مَنْ حَوْلَهُ یَعْنِی الْمَلَائِکَةَ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا یَعْنِی شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ رَبَّنا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا مِنْ وَلَایَةِ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ وَ بَنِی أُمَیَّةَ وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ أَیْ وَلَایَةَ وَلِیِّ اللَّهِ وَ قِهِمْ عَذابَ الْجَحِیمِ إِلَی قَوْلِهِ الْحَکِیمُ یَعْنِی مَنْ تَوَلَّی عَلِیّاً علیه السلام فَذَلِکَ صَلَاحُهُمْ وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّیِّئاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ یَعْنِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ لِمَنْ نَجَّاهُ اللَّهُ مِنْ هَؤُلَاءِ یَعْنِی وَلَایَةَ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: حمّاد گوید: از حضرت صادق علیه السلام سؤال شد: «فرشتگان بیشترند یا انسان‌ها؟» فرمود: «سوگند به آن کس که جانم در دست اوست، همانا فرشتگان خدا در آسمان‌ها زیادترند از عدد خاک در زمین. و جای پایی در آسمان نیست، مگر اینکه فرشته‌ای در آنجا هست که خدا را حمد و ستایش می‌کند. همچنین در زمین نیز درخت و کلوخی نیست، مگر اینکه فرشته‌ای بر آن گماشته که هر روز (گزارش) کار او را نزد خدا می‌برد و خدا بدان داناتر است. و هیچ فرشته‌ای نیست، مگر اینکه هر روز به وابستگی با خاندان ما نزد خدا تقرب می‌جوید؛ برای دوستان ما طلب آمرزش می‌کند؛ دشمن ما را نفرین می‌کند و از خدا خواستار عذاب برای آنها می‌شود.

و قول خداوند که می‌فرماید:{آنها که عرش خدا را بر دوش گرفته‌اند}، یعنی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و جانشینان پس از او، حامل علم خدا هستند، و آنهایی که پیرامون عرشند، یعنی فرشتگان، به تسبیح و ستایش حق مشغولند و طلب آمرزش می‌کنند برای آنها که ایمان دارند، یعنی شیعیان آل محمد صلی الله علیه و آله و(می‌گویند) «ای پروردگاری که علم و رحمت بی‌منتهایت همه اهل عالم را فرا گرفته است! تو به لطف و کرمت گناه آنان که بازگشته‌اند از ولایت فلانی و فلانی و بنی امیّه و راه رضای تو را پیمودند، یعنی ولایت ولیّ خدا را پذیرفته‌اند ببخش و آنان را از عذاب دوزخ محفوظ دار» تا آخر آیه بعد که آخرین کلمه آن «حکیم» است‌ - . مؤمن / 8 به بعد - ، یعنی آن کس که وابسته به علی علیه السلام شود، چون صلاح و رستگاری آنها در این است، و آنان را از ارتکاب اعمال زشت نگاهدار که هر کس را که تو از زشتکاری امروز محفوظ داری، در حق او رحمت و عنایت بسیار فرموده‌ای، یعنی روز قیامت و آن به حقیقت رستگاری بزرگ و (فیروزی عظیم) خواهد بود برای آن کس که خداوند او را از اینها، یعنی وابستگی به فلان و فلان رهایی بخشد.» - . تفسیر قمی: 583 -

**[ترجمه]

«140»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام]: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ أَیْ قُولُوا اهْدِنَا صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ بِالتَّوْفِیقِ لِدِینِکَ وَ طَاعَتِکَ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً وَ حُکِیَ هَذَا بِعَیْنِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام.

قَالَ ثُمَّ قَالَ لَیْسَ هَؤُلَاءِ الْمُنْعَمَ عَلَیْهِمْ بِالْمَالِ وَ صِحَّةِ الْبَدَنِ وَ إِنْ کَانَ کُلُّ هَذَا نِعْمَةً مِنَ اللَّهِ ظَاهِرَةً أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ هَؤُلَاءِ قَدْ یَکُونُونَ کُفَّاراً أَوْ فُسَّاقاً فَمَا نُدِبْتُمْ إِلَی

أَنْ تَدْعُوا بِأَنْ تُرْشَدُوا إِلَی صِرَاطِهِمْ وَ إِنَّمَا أُمِرْتُمْ بِالدُّعَاءِ لِأَنْ تُرْشَدُوا إِلَی صِرَاطِ الَّذِینَ أُنْعِمَ عَلَیْهِمْ بِالْإِیمَانِ بِاللَّهِ وَ تَصْدِیقِ رَسُولِ اللَّهِ وَ بِالْوَلَایَةِ لِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ وَ أَصْحَابِهِ الْخَیِّرِینَ الْمُنْتَجَبِینَ وَ بِالتَّقِیَّةِ الْحَسَنَةِ الَّتِی یُسْلَمُ بِهَا مِنْ شَرِّ عِبَادِ اللَّهِ وَ مِنَ الزِّیَادَةِ فِی آثَامِ أَعْدَاءِ اللَّهِ وَ کُفْرِهِمْ بِأَنْ تُدَارِیَهُمْ وَ لَا تُغْرِیَهُمْ بِأَذَاکَ وَ أَذَی الْمُؤْمِنِینَ وَ بِالْمَعْرِفَةِ بِحُقُوقِ الْإِخْوَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ فَإِنَّهُ مَا مِنْ عَبْدٍ وَ لَا أَمَةٍ وَالَی مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ وَ عَادَی مَنْ عَادَاهُمْ إِلَّا کَانَ قَدِ اتَّخَذَ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ حِصْناً مَنِیعاً وَ جُنَّةً

حَصِینَةً وَ مَا مِنْ عَبْدٍ وَ لَا أَمَةٍ دَارَی عِبَادَ اللَّهِ بِأَحْسَنِ الْمُدَارَاةِ فَلَمْ یَدْخُلْ بِهَا فِی بَاطِلٍ وَ لَمْ یَخْرُجْ بِهَا مِنْ حَقٍّ إِلَّا جَعَلَ اللَّهُ نَفَسَهُ تَسْبِیحاً وَ زَکَّی عَمَلَهُ وَ أَعْطَاهُ بَصِیرَةً عَلَی کِتْمَانِ سِرِّنَا وَ احْتِمَالِ الْغَیْظِ لِمَا یَسْتَمِعُهُ مِنْ أَعْدَائِنَا وَ أَعْطَاهُ ثَوَابَ الْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَا مِنْ عَبْدٍ أَخَذَ نَفْسَهُ بِحُقُوقِ إِخْوَانِهِ فَوَفَّاهُمْ حُقُوقَهُمْ جَهْدَهُ وَ أَعْطَاهُمْ مُمْکِنَهُ وَ رَضِیَ مِنْهُمْ بِعَفْوِهِمْ وَ تَرَکَ الِاسْتِقْصَاءَ عَلَیْهِمْ فِیمَا یَکُونُ مِنْ زَلَلِهِمْ وَ غَفَرَهَا لَهُمْ إِلَّا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَا عَبْدِی قَضَیْتَ حُقُوقَ إِخْوَانِکَ وَ لَمْ تَسْتَقْصِ عَلَیْهِمْ فِیمَا لَکَ عَلَیْهِمْ فَأَنَا أَجْوَدُ وَ أَکْرَمُ وَ أَوْلَی بِمِثْلِ مَا فَعَلْتَهُ مِنَ الْمُسَامَحَةِ وَ التَّکَرُّمِ فَأَنَا أَقْضِیکَ الْیَوْمَ عَلَی حَقٍّ وَعَدْتُکَ وَ أَزِیدُکَ مِنْ فَضْلِیَ الْوَاسِعِ وَ لَا أَسْتَقْصِی عَلَیْکَ فِی تَقْصِیرِکَ فِی بَعْضِ حُقُوقِی قَالَ فَیُلْحِقُهُ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَصْحَابِهِ وَ یَجْعَلُهُ فِی خِیَارِ شِیعَتِهِمْ.

ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ ذَاتَ یَوْمٍ یَا عَبْدَ اللَّهِ أَحِبَّ فِی اللَّهِ وَ أَبْغِضْ فِی اللَّهِ وَ وَالِ فِی اللَّهِ فَإِنَّهُ لَا یُنَالُ وَلَایَةُ اللَّهِ إِلَّا بِذَلِکَ وَ لَا یَجِدُ الرَّجُلُ طَعْمَ الْإِیمَانِ وَ إِنْ کَثُرَتْ صَلَاتُهُ وَ صِیَامُهُ حَتَّی یَکُونَ کَذَلِکَ وَ قَدْ صَارَتْ مُوَاخَاةُ النَّاسِ یَوْمَکُمْ هَذَا أَکْثَرُهَا فِی الدُّنْیَا عَلَیْهَا یَتَوَادُّونَ وَ عَلَیْهَا یَتَبَاغَضُونَ وَ ذَلِکَ لَا یُغْنِی عَنْهُ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً.

فَقَالَ الرَّجُلُ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَکَیْفَ لِی أَنْ أَعْلَمَ أَنِّی قَدْ وَالَیْتُ وَ عَادَیْتُ فِی اللَّهِ

وَ مَنْ وَلِیُّ اللَّهِ حَتَّی أُوَالِیَهُ وَ مَنْ عَدُوُّهُ حَتَّی أُعَادِیَهُ فَأَشَارَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ هَذَا قَالَ بَلَی هَذَا وَلِیُّ اللَّهِ فَوَالِهِ وَ عَدُوُّ هَذَا عَدُوُّ اللَّهِ فَعَادِهِ وَالِ وَلِیَّ هَذَا وَ لَوْ أَنَّهُ قَاتِلُ أَبِیکَ وَ وَلَدِکَ وَ عَادِ عَدُوَّ هَذَا وَ لَوْ أَنَّهُ أَبُوکَ وَ وَلَدُکَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: (تفسیر این آیه از سوره حمد):{راه مردمی که به آنها نعمت دادی.} یعنی بگویید ما را هدایت فرما به راه مردمی که به آنها نعمت دادی و توفیق دین و اطاعت تو را یافتند، و آنها کسانی هستند که خداوند می‌فرماید: «وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»، {و آنان که خدا و رسول را اطاعت کنند، البتّه با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده، یعنی با پیمبران و صدّیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد و اینان (در بهشت) چه نیکو رفیقانی هستند.} - . نساء / 69 - و عین این مطلب از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده و گوید: سپس فرمود: «این نعمتی که خدا به آنها داده، مال و صحّت و سلامتی بدن نیست، گرچه اینها نیز نعمت‌های ظاهری خداوند است (منظور از این نعمت که در قرآن فرموده چیز دیگری است) آیا نمی‌بینید آنهایی که این گونه نعمت‌های ظاهری را دارند، گاهی از زمره کفّار یا فسّاق هستند و از شما نخواستند دعا کنید که خدا شما را به راه آنها هدایت فرماید، بلکه شما رافرمان داده‌اند که از خدا بخواهید شما را به راه مردمی هدایت فرماید که خدا به آنها نعمت ایمان به خدا و باور کردن رسول و وابستگی به محمد صلی الله علیه و آله و اهل بیت پاک او و اصحاب و یاران انتخاب شده اهل خیر آن حضرت عنایت فرموده است، و نیز نعمت تقیّه نیکویی که به وسیله آن انسان از شرّ بندگان خدا و زیادتی گناهان دشمنان خدا و کفر آنان محفوظ می‌ماند؛ نعمت اینکه با آنان مدارا کنی و آنان را با اذیت رساندن به خودت و اذیت مؤمنین مغرور نسازی و نیز نعمت شناسایی حقوق برادران مؤمن.

همانا هر بنده و کنیزی (برای خدا) که وابسته به محمد و خاندان و یاران محمد صلی الله علیه و آله و دشمن دشمنان آنها باشد، دژی محکم و سپری نیرومند در برابر عذاب خداوند را برای خود برگرفته، و هر بنده و کنیزی که با بندگان خود به نیکویی مدارا کند و در جهت مدارای با مردم دچار باطلی نشود و حقی را از دست ندهد، خداوند نفس او را تسبیح و اعمالش را پاک قرار می‌دهد؛به او بصیرتی عنایت می‌فرماید تا بتواند اسرار ما را مکتوم داشته و در برابر ناسزاهایی که از دشمنان ما می‌شنود، خشمش را فرو برد؛ اجر و ثواب کسی که در راه خدا به خون خویش غلطیده نیز به او عطا می‌فرماید و به میزان امکانات خویش به آنها ببخشد و با عفو و گذشت از آنها، خشنود شود و لغزش‌های آنان را پیگیری نکند، بلکه آنها را ببخشد. در این صورت خداوند عزوجل روز قیامت به او می‌فرماید که ای بنده من! حقوق برادرانت را ادا کردی و نسبت به آنچه که از آنها می‌خواستی و حقوقی که به تو مدیون بودند، آنان را تعقیب نکردی، پس من سخی‌تر و کریم‌تر از تو هستم و در مسامحه و بزرگواری که تو با برادرانت داشتی، من شایسته‌ترم.بنابراین منهم امروز حقی را که به تو نوید داده بودم ادا می‌کنم و از فضل واسع خود بر آن می‌افزایم و کوتاهی‌هایی که تو در بعضی از حقوق من داشتی بررسی و تعقیب نمی‌کنم. فرمود در آن حال او را به محمّد صلی الله علیه و آله و یاران آن حضرت می‌پیوندد و او را از بهترین شیعیان آنها قرار می‌دهد.»

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روزی به یکی از یاران خویش فرمود: «ای بنده خدا، دوستی کن در راه خدا و دشمنی کن در راه خدا و بپیوند در راه خدا، زیرا به ولایت خدا نتوان رسید مگر به آنچه گفتم. و هیچ کس مزه ایمان را نمی‌چشد، اگر چه نماز و روزه‌اش زیاد باشد، مگر این چنین شود و برادری مردم در امروز، بیشتر به خاطر دنیاست، برای دنیا با هم دوستی می‌کنند و برای آن با هم دشمن می‌شوند و این دوستی و دشمنی نزد خدا سودی ندارد.»

آن مرد عرض کرد: «ای پیامبر خدا! چگونه بدانم که دوستی و دشمنی من در راه خداست و از کجا دوست خدا را بشناسم تا با او دوستی کنم یا دشمن او را بدانم تا دشمنی کنم؟» حضرت به علی علیه السلام اشاره کردند. آن مرد پرسید: «این؟» فرمود: «آری،این است ولیّ خدا. پس دوستش بدار و دشمن او دشمن خداست، با او دشمنی کن و دوست او را دوست بدار، گرچه قاتل پدر و فرزندان تو باشد، و دشمن او را دشمن بدار، گرچه آن دشمن، پدرت یا فرزندت باشد.» - . تفسیر امام حسن عسکری: 17 -

**[ترجمه]

«141»

کا، [الکافی] عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: خَرَجْتُ أَنَا وَ أَبِی حَتَّی إِذَا کُنَّا بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ إِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنَ الشِّیعَةِ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ ثُمَّ قَالَ إِنِّی وَ اللَّهِ لَأُحِبُّ رِیَاحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ فَأَعِینُونِی عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّ وَلَایَتَنَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ مَنِ ائْتَمَّ مِنْکُمْ بِعَبْدٍ فَلْیَعْمَلْ بِعِلْمِهِ‌⁽²⁾

أَنْتُمْ شِیعَةُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ وَ السَّابِقُونَ الْآخِرُونَ وَ السَّابِقُونَ فِی الدُّنْیَا إِلَی مَحَبَّتِنَا وَ السَّابِقُونَ فِی الْآخِرَةِ إِلَی الْجَنَّةِ قَدْ ضَمِنَّا لَکُمُ الْجَنَّةَ بِضَمَانِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ضَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ اللَّهِ مَا عَلَی دَرَجَةِ الْجَنَّةِ أَکْثَرُ أَرْوَاحاً مِنْکُمْ فَتَنَافَسُوا فِی فَضَائِلِ الدَّرَجَاتِ أَنْتُمُ الطَّیِّبُونَ وَ نِسَاؤُکُمُ الطَّیِّبَاتُ کُلُّ مُؤْمِنَةٍ حَوْرَاءُ عَیْنَاءُ وَ کُلُّ مُؤْمِنٍ صِدِّیقٌ.

وَ لَقَدْ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام لِقَنْبَرٍ یَا قَنْبَرُ أَبْشِرْ وَ بَشِّرْ وَ اسْتَبْشِرْ فَوَ اللَّهِ لَقَدْ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ عَلَی أُمَّتِهِ سَاخِطٌ إِلَّا الشِّیعَةَ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عِزّاً وَ عِزُّ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ دِعَامَةٌ وَ دِعَامَةُ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ ذِرْوَةٌ وَ ذِرْوَةُ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ سَیِّداً وَ سَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجَالِسُ الشِّیعَةِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ شَرَفاً وَ شَرَفُ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ إِمَاماً وَ إِمَامُ الْأَرْضِ أَرْضٌ تَسْکُنُهَا الشِّیعَةُ.

وَ اللَّهِ لَوْ لَا مَا فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا رَأَیْتَ بِعَیْنٍ عُشْباً أَبَداً وَ اللَّهِ لَوْ لَا مَا فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی أَهْلِ خِلَافِکُمْ وَ لَا أَصَابُوا الطَّیِّبَاتِ مَا لَهُمْ فِی الدُّنْیَا وَ لَا لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیبٍ کُلُّ نَاصِبٍ وَ إِنْ تَعَبَّدَ وَ اجْتَهَدَ مَنْسُوبٌ إِلَی هَذِهِ الْآیَةِ عامِلَةٌ

ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً⁽¹⁾فَکُلُّ نَاصِبٍ مُجْتَهِدٍ فَعَمَلُهُ هَبَاءٌ شِیعَتُنَا یَنْطِقُونَ بِأَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ یُخَالِفُهُمْ یَنْطِقُونَ بِتَفَلُّتٍ-⁽²⁾

وَ اللَّهِ مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْ شِیعَتِنَا یَنَامُ إِلَّا أَصْعَدَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رُوحَهُ إِلَی السَّمَاءِ فَیُبَارِکُ عَلَیْهَا فَإِنْ کَانَ قَدْ أَتَی عَلَیْهَا أَجَلُهَا جَعَلَهَا فِی کُنُوزٍ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ فِی رِیَاضِ جَنَّتِهِ وَ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ وَ إِنْ کَانَ أَجَلُهَا مُتَأَخِّراً بَعَثَ بِهَا مَعَ أَمَنَتِهِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ لِیَرُدُّوهَا إِلَی الْجَسَدِ الَّذِی خَرَجَتْ مِنْهُ لِتَسْکُنَ فِیهِ وَ اللَّهِ إِنَّ حَاجَّکُمْ وَ عُمَّارَکُمْ لَخَاصَّةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِنَّ فُقَرَاءَکُمْ لَأَهْلُ الْغِنَی وَ إِنَّ أَغْنِیَاءَکُمْ لَأَهْلُ الْقَنَاعَةِ وَ إِنَّکُمْ کُلَّکُمْ لَأَهْلُ دَعْوَتِهِ وَ أَهْلُ إِجَابَتِهِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]کافی: عمرو بن ابی المقدام گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: «من و پدرم از خانه به سوی مسجد می‌رفتیم که بین قبر و منبر (پیامبر صلی الله علیه و آله ) رسیدیدم. ناگاه به جمعی از شیعیان برخوردیم. پدرم به آنها سلام داد و فرمود: «به خدا قسم من بوی شما و جان‌های شما را دوست دارم. پس در این جهت مرا به پارسایی و کوشش کمک کنید و بدانید که به ولایت ما نمی‌رسید، مگر به پارسایی و جدّیت در عمل. هر کس از شما که پیروی از کسی می‌کند، باید رفتارش همچون او باشد.

شما شیعه خدایید؛ شما یاران خدایید! شما پیشتازان اولین و پیشتازان آخرین هستید در دنیا به سوی محبت ما و در آخرت به سوی بهشت پیشی گرفتید. ما به ضمانت خداوند عزوجل و پیغمبر خدا، بهشت را برای شما تضمین کردیم.به خدا در (بین ساکنین) درجات بهشت (و جمعیّت‌ها)، جمعیتی شادمان تر و متنعم تر از شما نیست. پس برای بهره‌برداری از مزایای درجات و طبقات بهشت بر یکدیگر رقابت جویید. شمایید پاکان و زن‌های شما نیز پاکند. هر زن مؤمنه (در بهشت) حوریّه‌ای زیبا چشم و هر مرد مؤمن، صدّیق است.»

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به قنبر فرمود: «ای قنبر! خوشحال شو و دیگران را مژده مسرت ده!به خدا قسم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رحلت فرمود در حالی که به تمام امت خشمگین بود، مگر شیعه. بدان که هر چیزی را عزّتی است و عزّت اسلام، شیعه است و هر چیزی را ستونی است و ستون اسلام، شیعه است و هر چیزی را فرازی است و فراز اسلام، شیعه است و هر چیزی را آقایی است و آقای مجالس، محافل شیعه است و هر چیزی را شرفی است و شرف اسلام، شیعه است و هر چیزی را پیشوایی است و پیشوای زمین، زمینی است که شیعیان در آن سکونت دارند.

به خدا اگر از شما کسی در زمین نبود، هیچ گاه گیاهی را به چشم نمی‌دیدی.به خدا اگر از شما کسی در زمین نباشد، خداوند به مخالفین شما روزی نمی‌دهد و آنان نعمت‌های لذیذ خدا را نمی‌بینند، نه در دنیا بهره‌ای دارند و نه در آخرت نصیبی. هر کس با خاندان پیغمبر دشمنی کند، اگر چه عبادت کند و جدیّت در راه بندگی داشته باشد، منسوب به این آیه است: «عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً»،{همه کارشان رنج و مشقّت است و پیوسته در آتش فروزان دوزخ معذّبند.} - . غاشیه / 4 - پس هر کس با خاندان پیغمبر دشمنی کند و جدیت و کوشش داشته باشد، عملش بر باد می‌رود. شیعیان ما به فرمان خداوند عزوجل سخن می‌گویند و مخالفین آنها با شتابزدگی و از پیش خود حرف می‌زنند.

به خدا هر بنده‌ای از شیعیان ما که می‌خوابد، خداوند جان او را به آسمان می‌برد و او را مبارک می‌سازد. پس اگر مدتش تمام شده باشد، آن جان را درگنج‌هایی از رحمت خویش و در بوستان‌های بهشت، در سایه عرش خود قرار می‌دهد و اگر هنوز اجل آن نرسیده باشد، او را با فرشتگان مأمور نگهبانی او برمی‌گرداند تا به بدنش بازگردانند و در آن بیارامد.به خدا حاجی‌های شما و معتمرین شما (آنهایی که عمل عمره را انجام می‌دهند) از مخصوصین دربار خدایند و فقرای شما، ثروتمندند و توانگران شما، اهل قناعتند و شما همه‌تان اهل دعوت و اجابت او هستید.» - . کافی 8 : 213 -

**[ترجمه]

«142»

وَ رُوِیَ أَیْضاً عَنِ الْعِدَّةِ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مِثْلَهُ وَ زَادَ فِیهِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ جَوْهَراً وَ جَوْهَرُ وُلْدِ آدَمَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا بَعْدَنَا حَبَّذَا شِیعَتُنَا مَا أَقْرَبَهُمْ مِنْ عَرْشِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ اللَّهِ لَوْ لَا أَنْ یَتَعَاظَمَ النَّاسُ ذَلِکَ أَوْ یَدْخُلَهُمْ زَهْوٌ لَسَلَّمَتْ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ قُبُلًا وَ اللَّهِ مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْ شِیعَتِنَا یَتْلُو الْقُرْآنَ فِی صَلَاتِهِ قَائِماً إِلَّا وَ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ مِائَةُ حَسَنَةٍ وَ لَا قَرَأَ فِی صَلَاتِهِ جَالِساً إِلَّا وَ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ خَمْسُونَ حَسَنَةً وَ لَا فِی غَیْرِ صَلَاةٍ إِلَّا وَ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ إِنَّ لِلصَّامِتِ مِنْ شِیعَتِنَا لَأَجْرُ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ مِمَّنْ خَالَفَهُ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَی فُرُشِکُمْ نِیَامٌ لَکُمْ أَجْرُ الْمُجَاهِدِینَ وَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ فِی صَلَاتِکُمْ لَکُمْ أَجْرُ الصَّافِّینَ فِی سَبِیلِهِ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ‌⁽⁴⁾إِنَّمَا شِیعَتُنَا أَصْحَابُ

الْأَرْبَعَةِ الْأَعْیُنِ عَیْنَانِ فِی الرَّأْسِ وَ عَیْنَانِ فِی الْقَلْبِ أَلَا وَ الْخَلَائِقُ کُلُّهُمْ کَذَلِکَ أَلَا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَتَحَ أَبْصَارَکُمْ وَ أَعْمی أَبْصارَهُمْ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]کافی: از حضرت صادق علیه السلام مثل روایت قبلی نقل شده، به اضافه جملات زیر که حضرت به آن افزودند: «آگاه باش که هر چیزی گوهری دارد و گوهر فرزندان آدم، حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و ما و شیعیان ما پس از ماست. آفرین بر شیعیان ما! چقدر به عرش خدا نزدیکند و چه نیکوست رفتار خدا با آنها در روز قیامت.به خدا اگر نه این بود که مردم آن را بزرگ شمارند یا کبر و خودستایی در آنها راه یابد، هر آینه فرشتگان در برابر آنها بدانها سلام می‌دادند. هیچ کدام از بندگان خدا و شیعیان ما نیست که قرآن را در نمازش، در حال ایستادن تلاوت کند، مگر اینکه در مقابل هر حرفی صد حسنه دارد و اگر در حال نشستن در نماز قرآن بخواند، در برابر هر حرفی پنجاه حسنه دارد و در غیر نماز،در مقابل هر حرفی ده حسنه دارد و اگر سکوت کند، اجر قرآن خواندن مخالفین را دارد.

به خدا شما در بستر خود آرمیده‌اید، ولی پاداش مجاهدین را می‌برید؛ شما در حال نماز هستید، ولی پاداش صف‌بسته‌های در راه خدا در میدان نبرد را می‌برید.به خدا شمایید آنها که خداوند عزوجل درباره آنها می‌فرماید: «وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِین»،{و ما آئینه دل‌های پاک آنها را از کدورت کینه و حسد و هر خلق ناپسند به کلّی پاک و پاکیزه سازیم تا همه با هم برادر و دوستدار هم شوند و روبه روی یکدیگر بر تخت عزّت بنشینند.} - . حجر / 47 -

همانا شیعیان ما چهار چشم دارند؛ دو چشم در سر و دو چشم در دل، البتّه همه انسان‌ها چنین بودند، ولی خداوند دیدگان شما را باز و دیده‌های آنها را کور کرده است.» - . کافی 8 : 214 -

**[ترجمه]

توضیح

الریاح جمع الریح و المراد هنا الریح الطیبة أو الغلبة أو القوة أو النصرة أو الدولة و الأرواح إما جمع الروح بالضم أو بالفتح بمعنی نسیم الریح أو الراحة علی ذلک أی علی ما هو لازم الحب من الشفاعة فی الدارین حوراء أی فی الجنة علی صفة الحوریة فی الصباحة و الجمال و الکمال أبشر أی خذ هذه البشارة و بشر أی غیرک و استبشر أی افرح و سر بذلک و الدعامة بالکسر عماد البیت بتفلت أی یصدر عنهم فلتة من غیر تفکر و رویة و أخذ من صادق.

لأهل الغنی أی غنی النفس و الاستغناء عن الخلق بتوکلهم علی ربهم لأهل دعوته أی دعاکم الله إلی دینه و طاعته فأجبتموه إلیهما و جوهر ولد آدم شبههم بالجوهر من بین سائر أجزاء الأرض فی الحسن و البهاء و الندرة و کثرة الانتفاع أو المعنی لیست حقیقة الإنسانیة و جبلتها إلا فیهم و هم مستحقون لهذا الاسم و سائر الناس کالأنعام و الهمج و النسناس أو هم المقدمون و المقدمون فی طلب السعادات و اکتساب الکمالات فی القاموس الجوهر کل حجر یستخرج منه شی‌ء ینتفع به و من الشی‌ء ما وضعت علیه جبلته و الجری المقدم و قال حبذا الأمر أی هو حبیب جعل حب و ذا کشی‌ء واحد و هو اسم و ما بعده مرفوع به و لزم ذا حب و جری کالمثل بدلیل قولهم فی المؤنث حبذا لا حبذة⁽²⁾.

لو لا أن یتعاظم الناس أی یعدوه عظیما و یصیر سببا لغلوهم فیهم و فی القاموس رأیته قبلا محرکة و بضمتین و کصرد و کعنب أی عیانا و مقابلة ممن خالفه أی أجره التقدیری أی لو کان له أجر مع قطع النظر عما یتفضل به علی الشیعة کأنه له أجر واحد فهذا ثابت للساکت من الشیعة أجر المجاهدین أی فی سائر أحوالهم غیر حالة المصافة مع العدو و فتح أبصارکم أی أبصار قلوبکم.

**[ترجمه]«ریاح» جمع «ریح» است و مقصود حضرت در اینجا، بوی خوش یا پیروزی یا نیرو یا یاری یا دولت است و «ارواح» یا جمع روح به ضمّ راء است یا جمع روح به فتح راء، به معنی نسیم باد یا استراحت. بر این یعنی بر چیزی که لازمه دوستی است، از قبیل شفاعت در دنیا و آخرت.«حوراء» یعنی زن‌های شما در بهشت صفات حوریه را دارند در زیبایی و جمال و کمال.«ابشر» یعنی این مژده را بگیر و «بشّر» یعنی دیگران را مژده ده و «استبشر» یعنی خوشحال و مسرور شو.«دعامه» به کسر دال، ستون خانه است.«بتفلّت» یعنی از آنها ناگهانی سرمی‌زند بدون تفکّر و دقّت یا بدون اینکه از گوینده راستگویی گرفته باشند.

«لاهل الغنی»: یعنی ذاتا توانگرند و با توکل و اعتمادی که به پروردگار خویش دارند، از مردم دیگر اظهار بی‌نیازی می‌کنند.

«لاهل دعوته»: یعنی خداوند شما را به دین و پیروی از خویش خوانده و شما او را اجابت کردید.«جوهر ولد آدم»، یعنی آنها را تشبیه فرموده به گوهر که در بین سایر اجزای زمین از نظر زیبایی و ارزش و کمیابی و پرسود بودن، امتیاز دارد یا منظور حضرت این است که حقیقت آدمیت و سرشت آن نیست مگر در آن افراد و آنها شایسته اسم انسانند و سایر انسان‌ها، همچون چهارپایان و افراد پست و نسناس‌ - . نسناس توده مردم را گویند که غالبا در مسیر باطلند و امام علیه السلام درباره آنها می‌فرماید: «همچون چهارپایان بلکه پست‌تر از آنند.» ( مجمع البحرین) - هستند یا اینکه پیشرو و پیشتازند در جستن خوشبختی‌ها و کسب و کمالات. قاموس می‌گوید «جوهر» هر سنگی را گویند که از آن چیزی برای بهره‌برداری استخراج شود و جوهر هر چیزی‌آن را گویند که سرشت و ذات آن چیز بر آن آفریده شده و نماینده و پیشقدم است، و گوید نحبّذا الامر» یعنی آن امر دوست‌داشتنی است، مجموع «حبّ و ذا» را یک کلمه قرار داده‌اند،بنابراین «حبّذا» اسم است و ما بعد خود را رفع داده و «ذا» همیشه همراه حبّ است و هیچ گاه تغییر نمی‌کند، همچون مثل که می‌گویند مثل‌ها تغییرپذیر نیستند، به همین جهت در مؤنث هم می‌گویند حبّذا و «حبذه» گفته نمی‌شود.

«لو لا ان یتعاظم‌الناس»: یعنی اگر نه این بود که مردم این عمل را بزرگ می‌شمردند و باعث می‌شد که در مورد دوستان ما غلوّ و زیاده‌روی کنند. و در قاموس گوید «قبل» به ضمّ قاف و باء و «قبل» به ضم قاف و فتح باء بر وزن «صرد» و «قبل» به کسر قاف و فتح باء بر وزن «عنب»، یعنی آشکارا و روبه رو.

«ممّن خالفه»: یعنی اگر چنانچه مخالفین ما عملی انجام دهند و سزاوار پاداشی گردند، صرف نظر از آنچه که خداوند به شیعیان تفضّل می‌کند، پس گویا برای او یک اجر است و این اجر برای شیعه‌ای که ساکت باشد ثابت است.

«اجرالمجاهدین»: یعنی همچون پاداش مجاهدین در غیر حال برابری با دشمن. و «فتح ابصارکم» یعنی دیدگان دل‌های شما را باز کرد.

**[ترجمه]

أقول

إنما کررت إیراد هذا الخبر لکثرة الاختلاف بین الروایات و غزارة فوائدها و قد مضی فی أبواب فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام و فی أبواب الحوض و الشفاعة و أحوال القیامة کثیر من فضائل الشیعة.

**[ترجمه]علّت اینکه این روایت را چند بار نقل کردیم، اولا به خاطر اختلاف زیادی که از نظر جملات و مطالب در نقل‌های مختلف آن بود و بعد به جهت بهره‌های زیاد آن، و قبل از این در باب‌های« فضائل حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام »و در باب «حوض کوثر و شفاعت و حالات قیامت» امتیازات زیادی برای شیعیان ذکر کردیم .

**[ترجمه]

باب 16 أن الشیعة هم أهل دین الله و هم علی دین أنبیائه و هم علی الحق و لا یغفر إلا لهم و لا یقبل إلا منهم

الآیات

آل عمران: إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ‌⁽¹⁾

إبراهیم: فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی‌⁽²⁾

<meta info="- إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِین. - . آل عمران / 68 -

{در حقیقت، نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم، همان کسانی هستند که او را پیروی کرده‌اند، و [نیز] این پیامبر و کسانی که [به آیین او] ایمان آورده‌اند و خدا سرور مؤمنان است...}

{پس هر که از من پیروی کند، بی گمان، او از من است.}

**[ترجمه]

تفسیر

إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ فی المجمع‌⁽³⁾

أی أحق الناس بنصرة إبراهیم بالحجة أو بالمعونة لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فی وقته و زمانه و تولوه بالنصرة علی عدوه وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا یتولون نصرته بالحجة لما کان علیه من الحق وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ لأنه یتولی نصرتهم و المؤمن ولی الله لهذا المعنی بعینه و قیل إنه یتولی نصرة ما أمر الله به من الدین.

و فی هذه الآیة دلالة علی أن الولایة ثبتت بالدین لا بالنسب و یعضد ذلک قول أمیر المؤمنین علیه السلام إن أولی الناس بالأنبیاء أعملهم‌⁽⁴⁾

بما جاءوا به ثم تلا

هذه الآیة فقال إن ولی محمد من أطاع الله و إن بعدت لحمته و إن عدو محمد من عصی الله و إن قربت قرابته ثم روی روایة علی بن إبراهیم الآتیة.

فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی خصه أکثر المفسرین بذریته و ظاهر الأخبار أنه أعم منهم.

**[ترجمه]مجمع البیان می‌گوید: نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم، یعنی شایسته‌ترین مردم به یاری ابراهیم به وسیله برهان یا کمک، آنهایی هستند که در وقت و زمان اواز او پیروی کردند و او را در برابر دشمنش یاری کردند و (نیز) این پیغمبر و امّتش که اهل ایمانند، متصدی یاری او شدند، با این دلیلکه او بر حق و راستی است و خدا دوستدار مؤمنان است، زیرا خداوند یاری آنها را بر عهده گرفته و مؤمن هم به همین معنی ولیّ (یاور) خداست و بنا به قولی مؤمن، متصدی یاری دین خداست.

این آیه دلالت دارد که ولایت با دین ثابت می‌شود نه با نژاد و مؤید آن، گفتار حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است که فرمود: «نزدیک‌ترین مردم به انبیا، پرکارترین مردم هستند به آنچه انبیا آورده‌اند.» سپس این آیه را تلاوت کرده و فرمود، وابسته به محمد صلی الله علیه و آله کسی است که پیرو خدا باشد، اگر چه نژادش از او دور باشد و دشمن محمّد کسی است که نافرمانی خدا را کند، ولو اینکه نژادش به آن حضرت نزدیک باشد، بعد از اینکه آن روایت علی ابن ابراهیم را که بعدا خواهد آمد، روایت می‌کند - . مجمع البیان 3 : 457 - .

امّا در تفسیر آیه دوّم: بیشتر مفسّرین گفته‌اند این آیه مخصوص فرزندان آن حضرت است، ولی ظاهر اخبار، معنای عامی را می‌فهماند. یعنی هر کس پیروی کند، چه از نسل آن حضرت باشد یا از نژاد دیگری.

**[ترجمه]

الأخبار

«1»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ فَقُلْتُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ نَعَمْ وَ اللَّهِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ثَلَاثاً ثُمَّ نَظَرَ إِلَیَّ وَ نَظَرْتُ إِلَیْهِ فَقَالَ یَا عُمَرُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ فِی کِتَابِهِ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ‌⁽¹⁾.

شی، [تفسیر العیاشی] عن عمر بن یزید: مثله‌⁽²⁾

مجمع البیان، عن علی بن إبراهیم: مثله‌⁽³⁾.

**[ترجمه]تفسیر علی بن ابراهیم قمی: عمر بن یزید روایت می‌کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا شما از آل محمد هستید!»عرض کردم: «قربانت گردم! از خود آنها؟» فرمود: «بلی،به خدا از خود آنها!» و این جمله را سه بار تکرارفرمود. سپس به من نگاه کرد و من به آن حضرت نگاه کردم و ایشان فرمود: «ای عمر! خداوند متعال در کتاب خود می‌فرماید:{نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کنند و این پیغمبر و امّتش که اهل ایمانند و خدا دوستدار مؤمنان است.} همین روایت را عیاشی از عمر بن یزید - . تفسیر عیاشی 1 : 177 - و مجمع البیان از علی بن ابراهیم نقل کرده است. - . مجمع البیان 3 : 457 -

**[ترجمه]

«2»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ وَ أَتْبَاعُهُمْ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: علی بن نعمان از حضرت صادق علیه السلام در تفسیر آیه بالا روایت کرده است که فرمود: «آنها امامان و پیروان آنهایند.» - . تفسیر عیاشی 1 : 177 -

**[ترجمه]

«3»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: فِی قَوْلِ اللَّهِ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ إِلَی قَوْلِهِ وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ ثُمَّ قَالَ عَلِیٌّ وَ اللَّهِ عَلَی دِینِ إِبْرَاهِیمَ وَ مِنْهَاجِهِ وَ أَنْتُمْ أَوْلَی النَّاسِ بِهِ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: ابوالصّباح گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که در تفسیر آیه بالا می‌فرمود: «به خدا سوگند که علی علیه السلام بر دین و روش ابراهیم است و شما نزدیک‌ترین افراد به او هستید.» - . همان -

**[ترجمه]

بیان

الضمیر فی به راجع إلی علی أو إبراهیم علیهما السلام.

**[ترجمه]ضمیر «به» (به او ) در روایت یا به حضرت علی علیه السلام و یا به ابراهیم علیه السلام برمی‌گردد.

**[ترجمه]

«4»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَتْ سَمِعْتُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ علیهما السلام یَقُولُ: مَا أَعْلَمُ

أَحَداً عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتَنَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: حبابه والبیّه گوید: از حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم که فرمود: «کسی‌را جز ما و شیعیان ما بر کیش و آیین ابراهیم نمی‌دانم.» - . همان 1 : 185 -

**[ترجمه]

«5»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ: مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ یَدِینُ بِدِینِ إِبْرَاهِیمَ غَیْرُنَا وَ شِیعَتِنَا⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: جابر جعفی گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «از این امّت هیچ کس دارای دین ابراهیم نیست، جز ما و شیعیان ما.» - . همان 1 : 388 -

**[ترجمه]

«6»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ قَالَ سَمِعْتُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَقُولُ: مَا أَحَدٌ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ⁽³⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: عمران بن میثم گوید: از حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: « کسی جز ما و شیعیان ما در کیش ابراهیم نیست و مردم دیگر از آن دورند.» - . تفسیر عیاشی 1 : 388 -

**[ترجمه]

«7»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی ذَرٍّ قَالَ قَالَ: وَ اللَّهِ مَا صَدَقَ أَحَدٌ مِمَّنْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَهُ فَوَفَی بِعَهْدِ اللَّهِ غَیْرَ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّهِمْ وَ عِصَابَةٍ قَلِیلَةٍ مِنْ شِیعَتِهِمْ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ‌⁽⁴⁾وَ قَوْلُهُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یُؤْمِنُونَ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: ابوذر گوید: [پیامبر]فرمود هر کس که خدا از او پیمان گرفته اگر بگوید به پیمان خود وفا کرده، راست نگوید، غیر از خاندان پیامبرشان و جمعیت کمی از شیعیان آنان، و این فرموده خداوند است: «وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِین»،{اکثر مردمان را در عهد استوار ندیدیم، بلکه بیشتر را عهدشکن و بدکار یافتیم.} - . اعراف / 102 - و جای دیگر می‌فرماید: «وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یُؤْمِنُون» - . هود / 17 - ،{امّا بیشتر مردمان باور ندارند.} - . تفسیر عیاشی 2 : 23 -

**[ترجمه]

«8»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ الْمُعَلَّی عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ أَبْشِرُوا إِنَّکُمْ عَلَی إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ مِنَ اللَّهِ أَمَا إِنَّکُمْ إِنْ بَقِیتُمْ حَتَّی تَرَوْا مَا تَمُدُّونَ إِلَیْهِ رِقَابَکُمْ شَفَی اللَّهُ صُدُورَکُمْ وَ أَذْهَبَ غَیْظَ قُلُوبِکُمْ وَ أَدَالَکُمْ عَلَی عَدُوِّکُمْ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ یُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِمْ-⁽⁶⁾

وَ إِنْ مَضَیْتُمْ قَبْلَ أَنْ تَرَوْا ذَلِکَ مَضَیْتُمْ عَلَی دِینِ اللَّهِ الَّذِی رَضِیَهُ لِنَبِیِّهِ عَلَیْهِ وَ آلِهِ السَّلَامُ وَ لِعَلِیٍّ علیه السلام‌⁽⁷⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: پدر علیّ بن عقبه می‌گوید:با معلیّ بن خنیس خدمت حضرت صادق علیه السلام رفتیم. فرمود: «مژده باد شما را به یکی از دو فرجام نیک از جانب خدا! یا شما باقی می‌مانید تا ببینید آنچه را که مایه گردن‌فرازی شما باشد، خدا دل‌های شما را شفا بخشد و خشم دل‌تان را ببرد و شما را بر دشمن چیره سازد، چنانچه در قرآن می‌فرماید: «وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ یُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِم»، {و دل‌های اهل ایمان را (به فتح و ظفر بر کافران) شفا بخشد و خشم دل‌های شما را فرو نشاند} - . توبه / 15 - و اگر قبل از دیدن آن روز از دنیا برود، به دینی که خدا برای پیغمبر صلی الله علیه و آله و خاندان او و علی علیه السلام رضایت داده است از دنیا رفته‌اید.» - . تفسیر عیاشی 2 : 79 -

**[ترجمه]

«9»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ تَعَالَی فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ‌⁽⁸⁾أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَعْنِ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَنْتُمْ أُولَئِکَ وَ نُظَرَاؤُکُمْ إِنَّمَا مَثَلُکُمْ فِی

النَّاسِ مَثَلُ الشَّعْرَةِ الْبَیْضَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ أَوْ مَثَلُ الشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَبْیَضِ یَنْبَغِی لِلنَّاسِ أَنْ یَحُجُّوا هَذَا الْبَیْتَ وَ یُعَظِّمُوهُ لِتَعْظِیمِ اللَّهِ إِیَّاهُ وَ أَنْ یَلْقَوْنَا حَیْثُ کُنَّا نَحْنُ الْأَدِلَّاءُ عَلَی اللَّهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: حضرت باقر علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ»، {بار خدایا تو دل‌های مردمان را به سوی آنها مایل گردان} - . ابراهیم / 37 - فرمود: «بدانید منظور تمام مردم نیستند، بلکه مقصود (از «مردمان» در این آیه شریفه)، شما و امثال شما هستید. مَثَل شما در میان سایر مردم، همچون موی سفید در گاوی سیاه یا موی سیاه در گاوی سفید است. شایسته است مردم این خانه (کعبه) را زیارت کنند و او را بزرگ شمارند ،چون خدا او را بزرگ دانسته و نیز سزاوار است ما را در هر کجا هستیم ملاقات کنند، ماییم راهنمایان به سوی خدا.» - . تفسیر عیاشی 2 : 233 -

**[ترجمه]

«10»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ مَیْسَرَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ أَبَانَا إِبْرَاهِیمَ کَانَ مِمَّا اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ فَقَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «همانا پدر ما ابراهیم علیه السلام ،با خدایش شرط کرد و گفت: «بار خدایا! تو دل‌های مردمان را به سوی آنها مایل گردان.» - . تفسیر عیاشی 2 : 250 -

**[ترجمه]

«11»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی عَنْهُ قَالَ: کُنَّا فِی الْفُسْطَاطِ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام نحو [نَحْواً] مِنْ خَمْسِینَ رَجُلًا قَالَ فَجَلَسَ بَعْدَ سُکُوتٍ کَانَ مِنَّا طَوِیلًا فَقَالَ مَا لَکُمْ لَا تَنْطِقُونَ لَعَلَّکُمْ تَرَوْنَ أَنِّی نَبِیٌّ لَا وَ اللَّهِ مَا أَنَا کَذَلِکَ وَ لَکِنْ لِی قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَرِیبَةٌ وَ وِلَادَةٌ مَنْ وَصَلَهَا وَصَلَهُ اللَّهُ وَ مَنْ أَحَبَّهَا أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ مَنْ أَکْرَمَهَا أَکْرَمَهُ اللَّهُ أَ تَدْرُونَ أَیُّ الْبِقَاعِ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ فَکَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ تِلْکَ مَکَّةُ الْحَرَامُ الَّتِی رَضِیَهَا لِنَفْسِهِ حَرَماً وَ جَعَلَ بَیْتَهُ فِیهَا ثُمَّ قَالَ أَ تَدْرِی أَیُّ بُقْعَةٍ أَفْضَلُ مِنْ مَکَّةَ فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ وَ کَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ مَا بَیْنَ حَجَرِ الْأَسْوَدِ إِلَی بَابِ الْکَعْبَةِ ذَلِکَ حَطِیمُ إِبْرَاهِیمَ نَفْسِهِ الَّذِی کَانَ یُزَوِّدُ⁽²⁾

فِیهِ غَنَمَهُ وَ یُصَلِّی فِیهِ فَوَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ عَبْداً صَفَّ قَدَمَیْهِ فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ قَامَ النَّهَارَ مُصَلِّیاً حَتَّی یَجُنَّهُ اللَّیْلُ وَ قَامَ اللَّیْلَ مُصَلِّیاً حَتَّی یَجُنَّهُ النَّهَارُ ثُمَّ لَمْ یَعْرِفْ لَنَا حَقَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ حُرْمَتَنَا لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ شَیْئاً أَبَداً إِنَّ أَبَانَا إِبْرَاهِیمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ کَانَ فِیمَا اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ أَنْ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَقُلِ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَنْتُمْ أُولَئِکَ رَحِمَکُمُ اللَّهُ وَ نُظَرَاؤُکُمْ إِنَّمَا مَثَلُکُمْ فِی النَّاسِ مَثَلُ الشَّعْرَةِ الْبَیْضَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ أَوِ الشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَبْیَضِ یَنْبَغِی لِلنَّاسِ أَنْ یَحُجُّوا هَذَا الْبَیْتَ وَ أَنْ یُعَظِّمُوهُ لِتَعْظِیمِ اللَّهِ إِیَّاهُ وَ أَنْ یَلْقَوْنَا أَیْنَمَا کُنَّا نَحْنُ الْأَدِلَّاءُ عَلَی اللَّهِ.

وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ: أَ تَدْرُونَ أَیُّ بُقْعَةٍ أَعْظَمُ حُرْمَةً عِنْدَ اللَّهِ فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ وَ کَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ ذَلِکَ مَا بَیْنَ الرُّکْنِ الْأَسْوَدِ وَ الْمَقَامِ إِلَی بَابِ الْکَعْبَةِ ذَلِکَ حَطِیمُ إِسْمَاعِیلَ الَّذِی کَانَ یَذُودُ فِیهِ غُنَیْمَتَهُ ثُمَّ ذَکَرَ الْحَدِیثَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: در روایت دیگری میسره گوید: حدود پنجاه مرد در زیر چادری خدمت حضرت باقر علیه السلام بودیم. حضرت نشست و بعد از سکوت طولانی به ما فرمود: «چرا حرف نمی‌زنید، شاید شما مرا پیامبر می‌بینید؟ نه به خدا! ما پیامبر نیستیم، ولی خویشاوندی نزدیکی با پیامبر خدا صلی الله علیه و آله دارم و از نژاد نزدیک اویم. هر کس به آن (خویشاوندی و قرابت) بپیوندد، خدا بدو پیوندد و هر کس آن را دوست داشته باشد، خدا دوستش دارد و هر کس آن را گرامی شمرد، خدایش گرامی دارد. آیا می‌دانید کدام قطعه زمین مقامش نزد خدا بالاتر است از قطعات دیگر؟» کسی چیزی نگفت،بنابراین جواب این سؤال را خود آن جناب داد و فرمود: «آن قطعه زمین مکّه است که خدا آن را برای حرم خویش پسندیده و خانه‌اش را در آن قرار داده.» سپس فرمود: «آیا می‌دانی کدام قطعه زمین از مکّه بالاتر است؟» باز کسی‌حرف نزد و جواب بر عهده خود آن حضرت قرار گرفت و فرمود: «فاصله بین حجرالاسود و درِ خانه کعبه که «حطیم» حضرت ابراهیم است، یعنی جایی که به گوسفندانش علف می‌داد (یا جایی که گوسفندانش را از آنجا می‌راند) و در آن نماز می‌خواند.

به خدا قسم اگر بنده‌ای در این مکان بدو پای خویش بایستد، روز را به نماز بایستد تا شب شود و شب را نماز بگزارد تا روز شود ولی حق و حرمت ما خاندان را نشناسد، خداوند هیچ گاه از او نمی‌پذیرد. همانا از شرط‌هایی که پدر ما حضرت ابراهیم علیه السلام با خدای خویش کرد، این بود که گفت: «بار خدایا! تو دل‌هایی از مردمان را به سوی آنها مایل گردان.» حضرت ابراهیم نگفت تمام مردم را به سوی آنها مایل گردان (بلکه بعضی از مردم را خواسته است). آن مردم شما و افرادی همچون شمایید. رحمت خدا بر شما باد! همانا مَثَل شما در میان مردم، همچون یک موی سفید در گاو سیاه یا موی سیاه در گاو سفید است. سزاوار است مردم این خانه (کعبه را) زیارت کنند و آن را بزرگ شمارند، چون خدایش بزرگ دانسته، و ما را در هر کجا بودیم ملاقات کنند، که ما راهنمایان به سوی خدا و نشانگران او هستیم.»

در روایت دیگری می‌فرماید: «آیا می‌دانید کدام قطعه زمین احترامش نزد خدا بیشتر است؟» کسی حرف نزد و این سکوت، جواب را بر عهده خود آن حضرت قرار داد. پس فرمود: «آن قطعه زمین، فاصله بین حجرالاسود و مقام تا درِ خانه کعبه است. اینجا حطیم اسماعیل است که غذای گوسفندانش را در آنجا می‌گذاشت.» سپس بقیّه روایت را بیان فرمود. - . تفسیر عیاشی 2 : 234 -

**[ترجمه]

بیان

فی القاموس الزود تأسیس الزاد و کمنبر وعاؤه و أزدته زودته فتزود.

**[ترجمه]در قاموس گوید که «زود»، تأسیس توشه است و آنچه از این مادّه بر وزن منبر باشد، یعنی «مزود»، ظرف توشه را گویند و «آزدته»، یعنی آن شی‌ء را توشه سفر قرار دادم.

**[ترجمه]

«12»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: نَظَرَ إِلَی النَّاسِ یَطُوفُونَ حَوْلَ الْکَعْبَةِ فَقَالَ هَکَذَا کَانُوا یَطُوفُونَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ إِنَّمَا أُمِرُوا أَنْ یَطُوفُوا ثُمَّ یَنْفِرُوا إِلَیْنَا فَیُعْلِمُونَا وَلَایَتَهُمْ وَ یَعْرِضُونَ عَلَیْنَا نَصْرَهُمْ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآیَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ فَقَالَ آلُ مُحَمَّدٍ آلُ مُحَمَّدٍ ثُمَّ قَالَ إِلَیْنَا إِلَیْنَا⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: فضیل بن یسار گوید: حضرت باقر علیه السلام به مردمی که دور خانه کعبه‌می‌گشتند نگاهی انداخت و فرمود: «در زمان جاهلیت نیز چنین طواف می‌کردند. به اینها فرمان داده‌اند دور خانه کعبه بگردند، سپس کوچ کنند به سوی ما و وابستگی خویش را به ما اعلام کنند و یاری و کمک خویش را عرضه کنند.»سپس این آیه را تلاوت فرمود:{بارخدایا! تو دل‌های مردمان را به سوی آنها مایل گردان.} و فرمود: «آل محمّد، آل محمّد!» سپس فرمود: «به سوی ما، به سوی ما!» - . همان -

**[ترجمه]

«13»

کش، [رجال الکشی] عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ کُلَیْبِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْأَسَدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ دِینِ مَلَائِکَتِهِ فَأَعِینُونِی بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ فَوَ اللَّهِ مَا یَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا مِنْکُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ کُفُّوا أَلْسِنَتَکُمْ صَلُّوا فِی مَسَاجِدِهِمْ فَإِذَا تَمَیَّزَ الْقَوْمُ فَتَمَیَّزُوا⁽³⁾.

**[ترجمه]رجال کشی: کلیب بن معاویه اسدی گوید: شنیدم که حضرت صادق علیه السلام می‌فرمود: «به خدا قسم شما به دین خدا و دین فرشتگان او هستید! پس مرا با پارسایی و کوشش یاری کنید، به خدا هیچ عملی را خدا نمی‌پذیرد، مگر از شما .

پس از خدا بترسید و زبان خویش را نگهدارید، در مسجدهای آنها (مخالفین) نماز بگزارید، ولی وقتی جمعیّت از هم جدا شدند، شما نیز جدا شوید (یعنی زمانی که حکومت حق به پا شد، زمان جدا شدن است، ولی الان زمان آن نیست).» - . رجال کشی: 289 -

**[ترجمه]

«14»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ مَلَائِکَتِهِ فَأَعِینُونَا عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ عَلَیْکُمْ بِالصَّلَاةِ وَ الْعِبَادَةِ عَلَیْکُمْ بِالْوَرَعِ.

و عنه عن عمه محمد عن أبیه الحسن عن عمه الصدوق عن ابن المتوکل عن الحمیری عن ابن هاشم عن ابن مرار عن یونس: مثله‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: کلیب اسدی می‌گوید: شنیدم که حضرت صادق علیه السلام می‌فرمود: «بدانید به خدا که شما بر دین خدا و فرشتگان او هستید! پس به پارسایی و کوشش ما را بر این دین یاری کنید. بر شما باد به نماز و عبادت، بر شما باد به پارسایی!»

همین روایت نیز از یونس نقل شده است‌ - . بشارة المصطفی : 55 و 174 - .

**[ترجمه]

«15»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ حَسَّانَ

أَبِی عَلِیٍّ الْعِجْلِیِّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی امْرَأَةٍ قَدْ صَفَّرَتْهَا الْعِبَادَةُ أَنَا وَ عَبَایَةُ بْنُ رِبْعِیٍّ فَقَالَتْ مَنِ الَّذِی مَعَکَ قُلْتُ ابْنُ أَخِیکِ مِیثَمٌ قَالَتْ ابْنُ أَخِی وَ اللَّهِ حَقّاً أَمَا إِنِّی سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ علیهما السلام یَقُولُ مَا أَجِدُ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتَنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حبابه والبیّه گوید: من به اتفاق «عبایه بن ربعی» به ملاقات زنی رفتم که عبادت چهره او را زرد کرده بود. از من پرسید: «همراه تو کیست؟» گفتم: «برادرزاده‌ات پسر میثم است.» گفت: «به خدا درست است که برادرزاده من است. اما آگاه باش که از حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «کسی غیر از ما و شیعیان ما،پیرو دین و جزوملّت ابراهیم نیست و دیگر مردم از آن دورند.» - . محاسن برقی: 147 -

**[ترجمه]

«16»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ وَ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَیْهَا فَقَالَتْ مَنْ أَنْتَ قُلْتُ ابْنُ أَخِیکِ مِیثَمٌ فَقَالَتْ أَخِی وَ اللَّهِ لَأُحَدِّثَنَّکَ بِحَدِیثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ مَوْلَاکَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام إِنِّی سَمِعْتُهُ یَقُولُ وَ الَّذِی جَعَلَ أَحْمَسَ خَیْرَ بَجِیلَةَ⁽²⁾

وَ عَبْدَ الْقَیْسِ خَیْرَ رَبِیعَةَ⁽³⁾وَ هَمْدَانَ خَیْرَ الْیَمَنِ‌⁽⁴⁾

إِنَّکُمْ خَیْرُ الْفِرَقِ ثُمَّ قَالَ مَا عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: عمران بن میثم گوید: به ملاقات حبابه والبیّه رفتم. پرسید: «کیستی؟» گفتم: «پسر برادرت میثم.» گفت: «به خدا برادر من است. همانا برایت حدیثی نقل می‌کنم که از سرورت حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم. آن حضرتمی‌فرمود: «قسم به آن کس که «احمس» را بهترین افراد «بجیله» - . بجیله به فتح باء، طایفه بزرگی هستند که آنها به نام مادرشان بحیله معروف شده‌اند و فرزندان انمار بن اراش بن کهلان از قحطانی‌ها هستند. چند دسته هستند که هر دسته از نسل یک نفرند، از جمله طایفه قسر که نام مالک بن عبقر بن انمار است و طایفه دیگر بنی احمس بن غوث بن انمار و طایفه بنام عرینه است. پس مقصود از احمس قبایل حمس نیست تا بگوییم چون در دین خودشان متعصب بودند، حضرت نام آنها را برده. حمس شامل چند قبیله عرب می‌شود، قریش و کنانه و هر کس که از نسل عامر بن صعصعه، یعنی قبیله کلاب و کعب و عامر پیرو دین قریش و کنانه شود و از جمله برنامه‌های مذهبی آنها این امور بود. در ایام منی که برای انجام مراسم مذهبی خود در منی توقف می‌کردند، زیر سایه و سقف نمی‌رفتند؛ از درهای خانه کعبه وارد آن نمی‌شدند؛ در سرزمین عرفات توقف نداشتند و بازگشت از آنجا را به مشعر نیز ترک می‌کردند، با اینکه اقرار داشتند که وقوف در عرفات و بازگشت به مشعر از مناسک حج و جزو برنامه‌های دین حضرت ابراهیم است. و غیر از اینها بدعت‌های دیگری در مناسک حج داشتند، به طوری که در سیره ابن هشام 1 : 199 تا 202 نوشته شده. پس مقصود از احمس، همان احمس بن غوث بن انمار است که جمعیت آنها از میان سایر اقوامی که نژاد آنها به بحیله منتهی می‌شود بهتر از همه هستند. - و «عبدالقیس» را بهترین افراد و «ربیعه» - . مقصود حضرت از ربیعه در اینجا، ربیعة بن نزار است. جمعیت زیادی هستند که شامل چند قبیله بزرگ و نژاد و تیره‌های مختلفی از نسل ربیعة بن نزار بن معد بن عدنان می‌شوند و ربیعه معروف است به ربیعة الفرس و شریف‌ترین آنها نژاد عبدالقیس هستند که نسب آنها منتهی می‌شود به عبدالقیس بن افصی. - و «همدان» را بهترین قبائل یمن‌ - . همدان تیره‌ای از کهلان از قحطانی‌ها هستند که فرزندان همدان بن مالک بن زید بن اوسلة بن ربیعة بن الخیار( الحیان) بن مالک بن زید بن کهلان هستند. قبیله همدان شریف‌ترین مردم یمن و همه آنها از شیعیان حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام بوده‌اند. - قرار داد. همانا شما بهترین جمعیّت‌ها هستید.» سپس فرمود: «پیرو آیین و ملّت ابراهیم، کسی غیر از ما و شیعیان ما نیست و مردم دیگر از آن دورند.»

**[ترجمه]

توضیح

قال الجوهری الأحمس الشجاع و إنما سمیت قریش و کنانة حمسا لتشددهم فی دینهم و قال بجیلة حی من الیمن و یقال إنهم من معد و قال عبد القیس أبو قبیلة من أسد و هو عبد القیس بن أفصی بن دعمی بن جدیلة بن أسد بن ربیعة و قال ربیعة الفرس أبو قبیلة و هو ربیعة بن نزار بن معد بن عدنان و قال همدان قبیلة من الیمن.

**[ترجمه]جوهری گوید احمس یعنی شجاع و قریش و کنانه را احمس نامیدند، چون در دین خود مقاومت داشتند. و نیز گوید بجیله طایفه‌ای از یمن هستند. گویند آنها از «معدّ» هستند و عبدالقیس پدر قبیله‌ای است از اسد و او عبدالقیس بن افصی بن دعمی بن جدیله بن اسد بن ربیعه است. و ربیعه الفرس نیز پدر طایفه‌ای است و او همان ربیعه بن نزار بن معدّ بن عدنان است و همدان نیز یکی از قبائل یمن است.

**[ترجمه]

«17»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ زِیَادٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا عَبَّادُ مَا عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ أَحَدٌ غَیْرُکُمْ وَ مَا یَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا مِنْکُمْ وَ لَا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا لَکُمْ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: عبّاد بن زیاد می‌گوید: حضرت صادق علیه السلام به من فرمود: «ای عبّاد! بر ملّت ابراهیم و آیین او کسی غیر از شما نیست و خداوند هیچ عملی را از غیر شما نمی‌پذیرد و گناهان افراد دیگر غیر از شما را نمی‌بخشد.» - . محاسن برقی: 147 -

**[ترجمه]

«18»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام یَقُولُ: إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا⁽³⁾ثُمَّ قَالَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَی دِینِ إِبْرَاهِیمَ وَ مِنْهَاجِهِ وَ أَنْتُمْ أَوْلَی النَّاسِ بِهِ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: عبداللَّه بن سلیمان صیرفی گوید: از حضرت باقر علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «نزدیک‌ترین افراد به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کردند و آنها پیامبر و مؤمنین‌اند.» - . آل عمران / 68 - سپس فرمود: «به خدا شما بر دین و روش ابراهیم هستید و نزدیک‌ترین افراد به او شما هستید.» - . محاسن برقی: 148 -

**[ترجمه]

«19»

سن، [المحاسن] عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی الْمُغِیرَةِ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً علیه السلام یَقُولُ: اتَّقُوا اللَّهَ وَ لَا یَخْدَعَنَّکُمْ إِنْسَانٌ وَ لَا یَکْذِبَنَّکُمْ إِنْسَانٌ فَإِنَّمَا دِینِی دِینٌ وَاحِدٌ دِینُ آدَمَ الَّذِی ارْتَضَاهُ اللَّهُ وَ إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مَخْلُوقٌ وَ لا أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لا ضَرًّا إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ وَ مَا أَشَاءُ إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابو مغیره گوید: از حضرت علی علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «از خدا بترسید و مواظب باشید کسی شما را گول نزند و کسی به شما دروغ نگوید. همانا دین من یک دین است؛ دینی که خدا برای آدم پسندیده و همانا من بنده آفریده‌ای هستم و مالک نفع و ضرر خود نیستم، مگر آنچه را خدا بخواهد و من نیز نمی‌خواهم، مگر آنچه را خدا بخواهد.» - . همان -

**[ترجمه]

«20»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ خَلِیفَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ لَنَا وَ نَحْنُ عِنْدَهُ نَظَرْتُمْ وَ اللَّهِ حَیْثُ نَظَرَ اللَّهُ وَ اخْتَرْتُمْ مَنِ اخْتَارَ اللَّهُ وَ أَخَذَ النَّاسُ یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ قَصَدْتُمْ قَصْدَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله

أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَعَلَی الْمَحَجَّةِ الْبَیْضَاءِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: یزید بن خلیفه گوید: حضرت صادق علیه السلام به ما که در حضورش بودیم فرمود: «به خدا شما آنجا را نگریستید که خدا توجه دارد و برگزیدید آن را که خدا برگزیده، مردم به راست و چپ رفتند و شما به سمت محمّد صلی الله علیه و آله .هشدارید که به خدا شما در مسیر روشن و راه نورانی هستید!» - . محاسن برقی: 148 -

**[ترجمه]

«21»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ حُرٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَی دِینِ اللَّهِ وَ دِینِ رَسُولِهِ وَ دِینِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ مَا هِیَ إِلَّا آثَارٌ عِنْدَنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَکَنَزَهَا⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا شما بر دین خدا و دین پیامبر خدا و دین علی بن ابی طالب علیه السلام هستید و نیست آن مگر آثاری از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نزد ما که آن را ذخیره کرده ایم. » - . همان -

**[ترجمه]

«22»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ هُوَ عَلَی السَّرِیرِ فَقَالَ یَا سَعِیدُ إِنَّ طَائِفَةً سُمِّیَتْ مُرْجِئَةً وَ طَائِفَةً سُمِّیَتِ الْخَوَارِجَ وَ سُمِّیتُمُ التُّرَابِیَّةَ⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: سعید بن یسار گوید: «به حضور امام صادق علیه السلام مشرف شدم. آن جناب که بر تخت نشسته بود، فرمود: «ای سعید! دسته‌ای از مردم «مرجئه» نام دارند و گروه دیگر را خوارج می‌نامند و شما را نیز «ترابیّه» گویند.» - . محاسن برقی: 156 -

**[ترجمه]

«23»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ وَ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ حَبِیبٍ قَالَ: قَالَ لَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَیَّ مِنْکُمْ إِنَّ النَّاسَ سَلَکُوا سُبُلًا شَتَّی مِنْهُمْ آخِذٌ بِهَوَاهُ وَ مِنْهُمْ آخِذٌ بِرَأْیِهِ وَ إِنَّکُمْ أَخَذْتُمْ بِأَمْرٍ لَهُ أَصْلٌ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حبیب گوید: حضرت صادق علیه السلام به ما فرمود: «هیچ کس نزد من از شما محبوب‌تر نیست. مردم به راه‌های گوناگونی رفتند. بعضی دنبال خواسته دل و بعضی پیرو نظر و رأی خود شدند، ولی شما پیرو مرامی شدید که ریشه و اصالت دارد.» - . محاسن برقی: 156 -

**[ترجمه]

«24»

سن، [المحاسن] فِی حَدِیثٍ آخَرَ لِحَبِیبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ النَّاسَ أَخَذُوا هَکَذَا وَ هَکَذَا فَطَائِفَةٌ أَخَذُوا بِأَهْوَائِهِمْ وَ طَائِفَةٌ قَالُوا بِالرِّوَایَةِ وَ إِنَّ اللَّهَ لَهَدَاکُمْ لِحُبِّهِ وَ حُبِّ مَنْ یَنْفَعُکُمْ حُبُّهُ عِنْدَهُ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: در حدیث دیگری از حبیب نقل می‌کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «همانا مردم این و آن را گرفته‌اند. جمعی خواسته خود و عدّه‌ای به دنبال روایت رفتند، ولی خداوند شما را به دوستی خودش و دوستی کسی که دوستی‌اش برای شما نزد خدا سود دارد، هدایت و راهنمایی فرمود.» - . محاسن برقی: 156 -

**[ترجمه]

«25»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ هَذِهِ الْمُرْجِئَةَ وَ هَذِهِ الْقَدَرِیَّةَ وَ هَذِهِ الْخَوَارِجَ لَیْسَ مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ هُوَ یَرَی أَنَّهُ عَلَی الْحَقِّ وَ إِنَّکُمْ إِنَّمَا أَجَبْتُمُونَا فِی اللَّهِ ثُمَّ تَلَا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ‌⁽⁶⁾وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا⁽⁷⁾مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ‌⁽⁸⁾إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی

یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ‌⁽¹⁾ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ لَقَدْ نَسَبَ اللَّهُ عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ فِی الْقُرْآنِ إِلَی إِبْرَاهِیمَ مِنْ قِبَلِ النِّسَاءِ قَالَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ إِلَی قَوْلِهِ وَ یَحْیی وَ عِیسی‌⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابن فضال از ثعلبه، از بشیر دهّان نقل می‌کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «همانا این مرجئه و این «قدریه» و این خوارج، هر کدام آنها خود را در راه حق و عقیده و مرام خویش را درست می‌بینند، ولی تنها شمایید که دعوت ما را به سوی خدا پاسخ گفتید. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم»، {فرمان خدا و رسول و فرمانداران (از طرف خدا و رسول) را اطاعت کنید.} - . نساء / 59 - و آیه دیگر: «وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا»،{و شما آنچه رسول حق دستور دهد (و عطا کند) بگیرید و هر چه را نهی کند واگذارید.} - . حشر / 7 - و آیه دیگر: «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ»،{هر که رسول را اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده.} - . نساء / 79 - و آیه دیگر: «إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُم»، {بگو ای پیغمبر اگر خدا را دوست می‌دارید مرا پیروی کنید که خدا شما را دوست دارد و گناه شما ببخشد.} - . آل عمران / 31 - سپس فرمود: «به خدا قسم که خداوند در قرآن، حضرت عیسی بن مریم را از طریق زن‌ها به حضرت ابراهیم علیه السلام نسبت داده و می‌فرماید«وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ» إِلَی قَوْلِهِ «وَ یَحْیی وَ عِیسی»،{از فرزندان ابراهیم، داود و سلیمان} تا آنجا که می‌فرماید{و یحیی و عیسی} هستند.» - . محاسن برقی: 156 -

**[ترجمه]

بیان

و الله لقد نسب الله أقول استدل علیه السلام بذلک علی أنهم من ذریة رسول الله صلی الله علیه و آله.

**[ترجمه]منظور حضرت از این جمله که فرمود خداوند حضرت عیسی را از طریق زن‌ها به ابراهیم نسبت داده،این است که به این آیه شریفه استدلال فرماید که معصومین و پیشوایان ما، از فرزندان و نژاد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هستند.

**[ترجمه]

«26»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ بَشِیرٍ فِی حَدِیثِ سُلَیْمَانَ مَوْلَی طِرْبَالٍ قَالَ: ذَکَرْتُ هَذِهِ الْأَهْوَاءَ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا هُمْ عَلَی شَیْ‌ءٍ مِمَّا جَاءَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَّا اسْتِقْبَالَ الْکَعْبَةِ فَقَطْ⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: بشیر در حدیث سلیمان مولی طربال گوید: مرام‌ها و آرای مختلف مردم را خدمت حضرت صادق علیه السلام عرضه داشتم. فرمود: «نه به خدا! آنها بر هیچ چیزی از آنچه پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آورده نمانده‌اند، غیر از ایستادن به سوی کعبه.» - . محاسن برقی: 156 -

**[ترجمه]

«27»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ وَ حُسَیْنِ بْنِ حَسَنٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: خَرَجَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام عَلَی أَصْحَابِهِ یَوْماً وَ هُمْ یَنْتَظِرُونَ خُرُوجَهُ وَ قَالَ لَهُمْ تَحَرَّوُا الْبُشْرَی مِنَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ یَتَحَرَّی الْبُشْرَی مِنَ اللَّهِ غَیْرَکُمْ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابوالجارود گوید: روزی اصحاب حضرت صادق به انتظار آن حضرت بودند تا آن جناب آمد و به آنها فرمود: «دنبال مژده خدا باشید و آن را بجویید، کسی غیر از شما از خدا مژده نخواهد.» - . همان: 160 -

**[ترجمه]

«28»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی کَهْمَسٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: أَخَذَ النَّاسُ یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ لَزِمْتُمْ أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّکُمْ فَأَبْشِرُوا قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَرْجُو أَنْ لَا یَجْعَلَنَا اللَّهُ وَ إِیَّاهُمْ سَوَاءً فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ لَا وَ اللَّهِ ثَلَاثاً⁽⁵⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابی کهمس گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «مردم به راست و چپ رفتند، ولی شما با خانواده پیمبرتان همراهی کردید. پس مژده باد شما را!»عرض کردم: «فدایت شوم! امیدوارم خدا ما و آنها را یکسان قرار ندهد.» حضرت سه مرتبه فرمود: « نه به خدا، نه به خدا، نه به خدا!» - . محاسن برقی: 160 -

**[ترجمه]

«29»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْأَحْوَلِ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ وَ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالُوا: قَالَ لَنَا أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام مَا الَّذِی تَبْغُونَ أَمَا لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ لَفَزِعَ کُلُّ قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ لَفَزِعْنَا نَحْنُ إِلَی نَبِیِّنَا وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا فَأَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا لَا وَ اللَّهِ لَا یُسَوِّیکُمُ اللَّهُ وَ غَیْرَکُمْ وَ لَا کَرَامَةَ لَهُمْ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابو جعفر احول از برید عجلی و زراره بن اعین و محمّد بن مسلم گویند: حضرت باقر علیه السلام به ما فرمود: «دیگر چه آرزویی دارید؟ آنگاه که وحشت و هراس آسمانی پدید آید، هر دسته‌ای به پناهگاه‌های خود پناهنده شوند و ما به پیامبرمان و شما به ما پناه می‌برید. پس مژده باد شما را و باز مژده باد بر شما و باز مژده باد! نه به خدا! هیچ گاه خداوند شما و غیر شما را یکسان و مساوی قرار نمی‌دهد و آنها را کرامت و احترامی نیست.» - . محاسن برقی: 161 - 162 -

**[ترجمه]

«30»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی کَهْمَسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: عَرَفْتُمُونَا وَ أَنْکَرَنَا النَّاسُ وَ أَحْبَبْتُمُونَا وَ أَبْغَضَنَا النَّاسُ وَ وَصَلْتُمُونَا وَ قَطَعَنَا النَّاسُ رَزَقَکُمُ اللَّهُ مُرَافَقَةَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ سَقَاکُمْ مِنْ حَوْضِهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «شما ما را شناختید، ولی دیگران انکار کردند؛ شما دعوت ما را پاسخ گفتید و دیگران با ما دشمنی کردند؛ شما به ما پیوستید و دیگران قطع کردند. خداوند رفاقت با محمّد صلی الله علیه و آله را نصیب شما گرداند و شما را از حوض او سیراب کند.» - . محاسن برقی: 161 - 162 -

**[ترجمه]

«31»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ بَشِیرٍ الْکُنَاسِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: وَصَلْتُمْ وَ قَطَعَ النَّاسُ وَ أَحْبَبْتُمْ وَ أَبْغَضَ النَّاسُ وَ عَرَفْتُمْ وَ أَنْکَرَ النَّاسُ وَ هُوَ الْحَقُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: بشیر کنّاسی گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم کهمی‌فرمود: «شما پیوستید و مردم بریدند؛ شما اجابت کردید و مردم دشمنی کردند؛ و شما شناختید و مردم منکر شدند و حق همان است.» - . همان -

**[ترجمه]

«32»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: عَرَفْتُمْ فِی مُنْکِرِینَ کَثِیراً وَ أَحْبَبْتُمْ فِی مُبْغِضِینَ کَثِیراً وَ قَدْ یَکُونُ حُبٌّ فِی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ حُبٌّ فِی الدُّنْیَا فَمَا کَانَ فِی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ فَثَوَابُهُ عَلَی اللَّهِ وَ مَا کَانَ فِی الدُّنْیَا فَلَیْسَ بِشَیْ‌ءٍ ثُمَّ نَفَضَ یَدَهُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: بشیر دهّان گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «در بین منکرین، بسیاری از شما شناختید و در بین دشمنان، بسیاری از شما اجابت کردید. گاهی دوستی در راه خدا و پیامبر اوست و گاهی در راه دنیاست؛ آنچه که در راه خدا و پیامبر باشد، پاداش آن با خداست و آنچه که در راه دنیا باشد، چیزی نیست.»سپس دستش را تکان داد (به حالت کسی که بخواهد نبودن چیزی را با دست خود نشان دهد). - . همان -

**[ترجمه]

«33»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ حَنَانٍ أَبِی عَلِیٍّ عَنْ ضُرَیْسٍ الْکُنَاسِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ هُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَ هُدُوا إِلی صِراطِ الْحَمِیدِ⁽⁴⁾فَقَالَ هُوَ وَ اللَّهِ هَذَا الْأَمْرُ الَّذِی أَنْتُمْ عَلَیْهِ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ضریس کنانی گوید: از حضرت باقر علیه السلام تفسیر این آیه را سؤال کردم: «وَ هُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَ هُدُوا إِلی صِراطِ الْحَمِید»، {و به گفتار خوش و طریق پسندیده هدایت شوند.} - . حج / 24 - فرمود به خدا قسم آن (طریق پسندیده) همین روش و کیشی است که شما دارید.» - . محاسن برقی: 169 -

**[ترجمه]

بیان

وَ هُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ فی المجمع أی أرشدوا فی الجنة إلی التحیات الحسنة یحیی بعضهم بعضا و یحییهم الله و ملائکته بها و قیل معناه أرشدوا إلی شهادة أن لا إله إلا الله و الحمد لله عن ابن عباس و زاد ابن زید و الله أکبر و قیل معناه أرشدوا إلی القرآن عن السدی و قیل إلی القول الذی یلتذونه و یشتهونه و تطیب به نفوسهم و قیل إلی ذکر الله فهم به یتنعمون وَ هُدُوا إِلی صِراطِ الْحَمِیدِ و الحمید هو الله المستحق للحمد المستحمد إلی عباده بنعمه أی الطالب منهم أن یحمدوه

وَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: مَا أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَیْهِ الْحَمْدُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ

ذِکْرُهُ وَ صِرَاطُ الْحَمِیدِ طَرِیقُ الْإِسْلَامِ وَ طَرِیقُ الْجَنَّةِ انْتَهَی‌⁽¹⁾.

و ظاهر الخبر أن المراد به الهدایة فی الدنیا و یحتمل الآخرة أیضا أی یثبتون علی العقائد الحقة و یظهرونها و یلتذون بها.

**[ترجمه]درباره جمله «و به گفتار خوش هدایت شوند»، مجمع البیان می‌گوید:یعنی در بهشت به تبریک و خوشامد گفتن نیکو راهنمایی شوند تا به یکدیگر خوشامد بگویند و خدا و فرشته‌ها نیز به آنها خوشامد گویند. و بنا به قولی که از ابن عباس نقل می‌شود، یعنی به شهادت «لا اله الّا اللَّه و الحمد للَّه»راهنمایی

شدند.

و ابن زید،«اللَّه اکبر» را نیز بر آن افزوده و بنا به قولی که از سدّی نقل شده، یعنی «راهنمایی شده‌اند به سوی قرآن». و قول دیگری می‌گوید «به سوی گفتاری که از او لذّت می‌برند و دلخواه و دل‌پسند است» و بنا به قول دیگر،«به سوی یاد خدا راهنمایی شده‌اند.» پس آنان به یاد خدا متنعّم هستند. و منظور از «حمید» که می‌فرماید«به طریق حمید هدایت شده‌اند»، خداست که سزاوار حمد است و با نعمت‌هایش از بندگان طلب حمد و ستایش فرموده و از آنها خواسته است او را سپاس گویند. از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روایت شده که فرمود: «حمد و ستایش در نزد هیچ کس محبوب‌تر از خداوند متعال نیست و منظور از صراط حمید، راه اسلام و راه بهشت است.» - . مجمع البیان7: 78 -

ظاهر خبر آن است که مقصود از راهنمایی، هدایت در دنیاست و احتمال آخرت نیز دارد و منظور از راهنمایی در آخرت، باقی ماندن بر عقاید حقّه و آشکار ساختن آنها و لذّت بردن از آنهاست.

**[ترجمه]

«34»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِ اللَّهِ کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ‌⁽²⁾قَالَ مَنْ أَتَی اللَّهَ بِمَا أَمَرَ بِهِ مِنْ طَاعَتِهِ وَ طَاعَةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فَهُوَ الْوَجْهُ الَّذِی لَا یَهْلِکُ وَ لِذَلِکَ مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابو نصر از صفوان جمال نقل می‌کند که حضرت صادق علیه السلام در تفسیر آیه شریفه: «کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ»،{هر چیزی جز وجه الهی هالک و نابود است} - . قصص / 88 - فرمود: «هر کس که از دستورات خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله پیروی کند و آنها را انجام دهد، او همان وجه است که نابود نمی‌شود و بدین جهت است که: «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ» - . نساء / 79 - ،{هر کس از پیامبر صلی الله علیه و آله پیروی کند، همانا خدا را اطاعت کرده.} - . محاسن برقی: 219 -

**[ترجمه]

«35»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ مُعَلَّی بْنُ خُنَیْسٍ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ لَیْسَ هُوَ فِی مَجْلِسِهِ فَخَرَجَ عَلَیْنَا مِنْ جَانِبِ الْبَیْتِ مِنْ عِنْدِ نِسَائِهِ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ جِلْبَابٌ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْنَا رَحَّبَ فَقَالَ مَرْحَباً بِکُمَا وَ أَهْلًا ثُمَّ جَلَسَ وَ قَالَ أَنْتُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ فِی کِتَابِ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ‌⁽⁴⁾فَأَبْشِرُوا أَنْتُمْ عَلَی إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ مِنَ اللَّهِ‌⁽⁵⁾أَمَا إِنَّکُمْ إِنْ بَقِیتُمْ حَتَّی تَرَوْا مَا تَمُدُّونَ إِلَیْهِ رِقَابَکُمْ شَفَی اللَّهُ صُدُورَکُمْ وَ أَذْهَبَ غَیْظَ قُلُوبِکُمْ وَ أَدَالَکُمْ عَلَی

عَدُوِّکُمْ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ یُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِمْ‌⁽⁶⁾وَ إِنْ مَضَیْتُمْ قَبْلَ أَنْ تَرَوْا ذَلِکَ مَضَیْتُمْ عَلَی دِینِ اللَّهِ الَّذِی رَضِیَهُ لِنَبِیِّهِ صلی الله علیه و آله وَ بَعَثَ عَلَیْهِ‌⁽⁷⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابن فضّال از علی بن عقبه بن خالد از پدرش نقل می‌کند که من وعلی بن خنیس برای زیارت حضرت صادق علیه السلام مشرف شدیم، اما آن جناب در مجلس خود نبودند. بعد از مدتی آن حضرت بدون ردا از اندرون خود به سوی ما آمدند و چون ما را دیدند، خوشامد گفته و فرمود: «مرحبا و اهلا به شما!» (یعنی خوش آمدید، صفا آوردید!) سپس نشسته و فرمود: «شمایید صاحبان خرد که خداوند در قرآن فرموده: «إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب»،{تنها خردمندان متذکّر می‌شوند.} - .رعد / 19 - پس مژده باد شما را! شما دارای یکی از دو فرجام نیک از جانب خدا هستید: یا این است

که زنده هستید تا ببینید آنچه را که مایه سربلندی شما باشد؛ خداوند سینه‌های شما را شفا دهد و خشم دل‌هاتان را فرو نشاند و شما را بر دشمن خود پیروز گرداند و این همان فرموده خدای متعال است: «وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ یُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِم»،{دل‌های اهل ایمان را (به فتح و ظفر بر کافران) شفا بخشد و خشم دل‌های آنها را فرو نشاند} - . توبه / 14 - 15 - و اگر قبل از آن از دنیا بروید، به دینی که خدا برای پیامبرش پسندیده و او را بر آن دین برگزیده، از دنیا رفته‌اید.» - . محاسن برقی: 170 -

**[ترجمه]

«36»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِ اللَّهِ إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ‌⁽¹⁾فَقَالَ لَیْسَ عَلَی هَذِهِ الْعِصَابَةِ خَاصَّةً سُلْطَانٌ قُلْتُ وَ کَیْفَ وَ فِیهِمْ مَا فِیهِمْ فَقَالَ لَیْسَ حَیْثُ تَذْهَبُ إِنَّمَا هُوَ لَیْسَ لَکَ سُلْطَانٌ أَنْ یُحَبِّبَ إِلَیْهِمُ الْکُفْرَ وَ یُبْغِضَ إِلَیْهِمُ الْإِیمَانَ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه ( که به شیطان خطاب می‌فرماید:) «إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطان»، {و هرگز تو را بر بندگان (با خلوص) من تسلّط و غلبه نخواهد بود} - . حجر / 42 - فرمود: « بر این دسته به خصوص (یعنی شیعیان) تسلّطی ندارد.» راوی گوید: گفتم: «چطور؟ با اینکه در آنها چیزهایی (از گناهان) هست؟» فرمود: «آنچنان که تو فکر می‌کنی نیست. مقصود آیه شریفه این است که تو را بر آنها تسلّطی نیست تا کفر را محبوب آنها و ایمان را مبغوض آنان قرار دهی.» - . محاسن برقی: 171 -

**[ترجمه]

«37»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ وَ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَوْلُهُ لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَکَ الْمُسْتَقِیمَ ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَیْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَکْثَرَهُمْ شاکِرِینَ‌⁽³⁾فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام یَا زُرَارَةُ إِنَّمَا صَمَدَ لَکَ وَ لِأَصْحَابِکَ فَأَمَّا الْآخَرِینَ فَقَدْ فَرَغَ مِنْهُمْ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: زراره گوید: این آیه را به حضرت باقر علیه السلام عرض کردم (که شیطان به خدا عرض می‌کند) «لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَکَ الْمُسْتَقِیمَ ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَیْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَکْثَرَهُمْ شاکِرِین»، {من بندگانت را از راه راست که شرع‌و آیین توست گمراه گردانم، آنگاه از پیش روی و از پشت سر و طرف راست و چپ آنان در می‌آیم تا بیشتر آنان شکر نعمتت بجای نیاورند.} - . اعراف / 15 - 16 - حضرت فرمود: «ای زراره! مقصود شیطان تو و یاران تو است، ولی دیگران را کارشان را ساخته و پایان داده.» - . محاسن برقی: 171 -

**[ترجمه]

بیان

لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ أی أرصد لهم کما یقعد قاطع الطریق للسائل صِراطَکَ الْمُسْتَقِیمَ أی طریق الإیمان و نصبه علی الظرف ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ إلی آخره قیل أی من جمیع الجهات مثل قصده إیاهم بالتسویل و الإضلال من أی وجه یمکنه بإتیان العدو من الجهات الأربع.

و روی عن ابن عباس مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ من قبل الآخرة وَ مِنْ خَلْفِهِمْ من قبل الدنیا وَ عَنْ أَیْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ من جهة حسناتهم و سیئاتهم و قیل مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ من حیث یعلمون و یقدرون التحرز عنه وَ مِنْ خَلْفِهِمْ من حیث لا یعلمون و لا یقدرون عَنْ أَیْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ من حیث یتیسر لهم أن یعلموا و یتحرزوا و لکن لم یفعلوا لعدم تیقظهم و احتیاطهم وَ لا تَجِدُ أَکْثَرَهُمْ شاکِرِینَ أی مطیعین و الصمد القصد.

**[ترجمه]جمله«لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ» (همانا می‌نشینم برای آنها) در این آیه شریفه، یعنی در کمین آنها می‌نشینم، همچنان که راهزن در کمین قافله می‌نشیند.«صِراطَکَ الْمُسْتَقِیمَ» (راه راست تو) یعنی راه ایمان و صراط منصوب است بر ظرفیّت،«ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ» تا آخر آیه (سپس می‌آیم آنها را از روبه رویشان) گویند یعنی از تمام جهات، کمین نشستن خود را برای گمراهی و بیچارگی انسان‌ها به هر صورتی که امکان داشته باشد، به جهات چهارگانه روبه رو و پشت سر و راست و چپتشبیه کرده. از ابن عباس روایت شده که مقصود از روبه رو یعنی از طریق آخرت؛ منظور از پشت سر یعنی از طریق دنیا؛ و منظور از چپ و راست آنها یعنی از طریق گناهان و کارهای خیرشان. قول دیگری هم هست که منظور از روبه رو، یعنی از جایی که می‌دانند و توانایی

گریز دارند؛ پشت سر یعنی از جایی که نمی‌دانند و توانایی ندارند؛ و راست و چپ یعنی از جایی که می‌توانند بدانند و توانایی بر گریز هم دارند، ولی نمی‌کنند، چون هوشیاری و احتیاط لازم را ندارند .

«وَ لا تَجِدُ أَکْثَرَهُمْ شاکِرِینَ» (نمی‌یابی بیشتر آنها را سپاسگزار) یعنی مطیع نیستند.«صمد» نیز به معنی قصد است.

**[ترجمه]

«38»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ

قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: إِذَا قَدِمْتَ الْکُوفَةَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَارْوِ عَنِّی هَذَا الْحَدِیثَ مَنْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَجِیئُنِی کُلُّ صِنْفٍ مِنَ الْأَصْنَافِ فَأَرْوِی لَهُمْ هَذَا الْحَدِیثَ قَالَ نَعَمْ یَا أَبَانَ بْنَ تَغْلِبَ إِنَّهُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ فِی رَوْضَةٍ وَاحِدَةٍ فَیُسْلَبُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِلَّا مِمَّنْ کَانَ عَلَی هَذَا الْأَمْرِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابان بن تغلب گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «هر گاه به کوفه رسیدی، این حدیث را از من روایت کن: «هر کس گواهی دهد به‌لا اله الّا اللَّه و اینکه نیست خدایی مگر آن خدای واحد، جمیع صفات کمالیه در او جمع است و بهشت بر او واجب می‌شود.»عرض کردم: «قربان شما شوم! طبقات مختلف مردم بهدیدن من می‌آیند. آیا این حدیث رابرای تمام آنها بگویم؟» فرمود: «آری ای ابان! هماناروز قیامت، خداوند متعال تمام اولین و آخرین را در بوستانی گرد آورد،پس بگیردلا اله الّا اللَّه را مگر از کسی که بر این امر (تشیّع) باشد.» - . محاسن برقی: 181 و 33 -

**[ترجمه]

«39»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمُکَارِی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ النَّضْرِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ‌⁽²⁾فَقَالَ کُلُّ شَیْ‌ءٍ هَالِکٌ إِلَّا مَنْ أَخَذَ الطَّرِیقَ الَّذِی أَنْتُمْ عَلَیْهِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حارث بن مغیره نضری گوید: از حضرت صادق علیه السلام این آیه را سؤال کردم:{هر چیزی جز وجه الهی هالک و نابود است.} فرمود: «هر چیزی نابود است، مگر آن کس که راه شما را در پیش گیرد.» - . همان: 199 -

**[ترجمه]

بیان

علی هذا التأویل المراد بالوجه الجهة التی أمر الله أن یؤتی منه.

**[ترجمه]بنابراین تأویل، مقصود از «وجه خدا»، راهی است که خدا فرموده از آن باید رفت.

**[ترجمه]

«40»

سن، [المحاسن] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ النَّاشِرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی الطُّفَیْلِ قَالَ: قَامَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ 1 عَلِیٌّ علیه السلام عَلَی الْمِنْبَرِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداً بِالنُّبُوَّةِ وَ اصْطَفَاهُ بِالرِّسَالَةِ فَأَنَالَ فِی النَّاسِ وَ أَنَالَ وَ عِنْدَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ مَفَاتِیحُ الْعِلْمِ وَ أَبْوَابُ الحِکْمَةِ وَ ضِیَاءُ الْأَمْرِ وَ فَصْلُ الْخِطَابِ وَ مَنْ یُحِبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ یَنْفَعُهُ إِیمَانُهُ وَ یُتَقَبَّلُ مِنْهُ عَمَلُهُ وَ مَنْ لَا یُحِبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ لَا یَنْفَعُهُ إِیمَانُهُ وَ لَا یُتَقَبَّلُ مِنْهُ عَمَلُهُ وَ إِنْ أَدْأَبَ اللَّیْلَ وَ النَّهَارَ لَمْ یَزَلْ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابوالطفیل گوید: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام روی منبر ایستاد و فرمود: «خداوند محمد صلی الله علیه و آله را به پیامبری برگزید و او را به رسالت اختیار کرد و او به مردم رساند (آنچه را باید برساند) و رساند، و کلیدهای دانش و درهای حکمت و روشنایی امر (و امر نورانی) و فصل الخطاب نزد ماست. هر کس ما خاندان را دوست دارد، از ایمانش سود برد و کردارش پذیرفته شود و هر کس ما خانواده را دوست ندارد، ایمانش سودی ندهد و عملش قبول نگردد، اگر چه پیوسته شب و روز رنج برد.» - . محاسن برقی: 199 -

**[ترجمه]

بیان

فأنال فی الناس و أنال أی أعطی الناس و نشر فیهم العلوم الکثیرة فمنهم من غیر و منهم من نسی و منهم من لم یفهم المراد فأخطأ فنصب أوصیاءه المعصومین عن الخطاء و الزلل لیمیزوا بین الحق و الباطل و جعل عندهم مفاتیح العلم و أبواب الحکمة و ضیاء الأمر و وضوحه و الخطاب الفاصل بین الحق و

الباطل فیجب الرجوع إلیهم فیما اختلفوا و قد مرت الأخبار الکثیرة فی ذلک فی کتاب العلم و فی القاموس دأب فی عمله کمنع دأبا و یحرک و دءوبا بالضم جد و تعب و أدأبه‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]«پس رساند به مردم و رساند»، یعنی به مردم داد و گسترد در آنها علوم زیاد، ولی بعضی از مردم آنها را دگرگون کردند و بعضی دیگر فراموش کردند و بعضی مقصود آن حضرت را نفهمیدند،در نتیجه اشتباه کردند.پس خداوند جانشینان او را که مصون از هر گونه خطا و لغزش هستند، نصب کرد تا حق را از باطل جدا سازند و کلیدهای دانش و درهای حکمت و روشنایی و آشکار بودن امر و خطابی که حق را از باطل‌جدا سازد، نزد آنها قرار داد. پس واجب است در اختلافات به آنها رجوع شود. اخبار زیادی به این مضمون در «کتاب علم» گذشت.

در قاموس گوید: «دأب فی عمله» بر وزن منع و مصدر آن «دأبا» با حرکت همزه و داءوباء به ضمّ دال، یعنی جدیت کرد و ناراحتی کشید و خود را به تعب و زحمت افکند. - . قاموس 1 : 64 -

**[ترجمه]

«41»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ بَزِیعٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ جَلِیسٍ لِأَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَوْلُ اللَّهِ کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ‌⁽²⁾فَقَالَ فَیَهْلِکُ کُلُّ شَیْ‌ءٍ وَ یَبْقَی الْوَجْهُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یُوصَفَ وَ لَکِنْ مَعْنَاهَا کُلُّ شَیْ‌ءٍ هَالِکٌ إِلَّا دِینَهُ وَ الْوَجْهَ الَّذِی یُؤْتَی مِنْهُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابو حمزه ثمالی گوید: این آیه شریفه را به حضرت باقر علیه السلام عرض کردم:{هر چیزی جز وجه الهی هالک و نابود است.} فرمود: «هر چیزی نابود می‌شود و وجه باقی می‌ماند.» سپس فرمود: «خداوند بزرگ‌تر است از اینکه توصیف شود، ولی معنای آیه این است که هر چیزی نابود است، مگر دین خدا و راهی‌که از آن به سوی او روند.» - . محاسن برقی: 218 -

**[ترجمه]

«42»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ النَّضْرِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا مَنْ أَخَذَ طَرِیقَ الْحَقِ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حارث بن مغیره نضری گوید: این آیه را از حضرت صادق علیه السلام سؤال کردم:{هر چیزی جز وجه الهی هالک و نابود است}، فرمود: «هر چیزی نابود است، مگر کسی که راه حق را در پیش گیرد.» - . محاسن برقی: 219 -

**[ترجمه]

باب 17 فضل الرافضة و مدح التسمیة بها

روایات

«1»

سن، [المحاسن] عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عُتَیْبَةَ بَیَّاعِ الْقَصَبِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: وَ اللَّهِ لَنِعْمَ الِاسْمُ الَّذِی مَنَحَکُمُ اللَّهُ مَا دُمْتُمْ تَأْخُذُونَ بِقَوْلِنَا وَ لَا تَکْذِبُونَ عَلَیْنَا قَالَ وَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام هَذَا الْقَوْلَ أَنِّی کُنْتُ خَبَّرْتُهُ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِی إِیَّاکَ أَنْ تَکُونَ رَافِضِیّاً⁽⁵⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: عتیبه گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا چه نام خوبی خدا به شما بخشیده! مادامی که به گفتار ما پابند باشید و به ما دروغ نبندید.» و گوید حضرت صادق علیه السلام همین جملات را به من فرمود، وقتی به آن‌حضرت عرض کردم مردی به من گفته است بترس از اینکه رافضی باشی. - . همان: 157 -

**[ترجمه]

بیان

إنی کنت أی إنما قال علیه السلام هذا القول لأنی کنت أخبرته.

**[ترجمه]«انّی کنت»، یعنی آن حضرت این مطلب را فرمود، زیرا من به آن جناب خبر دادم.

**[ترجمه]

«2»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: أَصَمَّ اللَّهُ أُذُنَیْهِ کَمَا أَعْمَی عَیْنَیْهِ إِنْ لَمْ یَکُنْ سَمِعَ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام وَ رَجُلٌ یَقُولُ إِنَّ فُلَاناً سَمَّانَا بِاسْمٍ قَالَ وَ مَا ذَاکَ الِاسْمُ قَالَ سَمَّانَا الرَّافِضَةَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام بِیَدِهِ إِلَی صَدْرِهِ وَ أَنَا مِنَ الرَّافِضَةِ وَ هُوَ مِنِّی قَالَهَا ثَلَاثاً⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابوالجارود نقل می‌کند که گفت خدا دو گوشش را کر کند همچنان که دو چشم او را نابینا ساخته اگر پاسخ حضرت باقر علیه السلام را نشنیده باشد زمانی که مردی به آن حضرت عرض کرد: « فلانی نامی روی ما گذاشته!» فرمود: «چه نامی؟» عرض کرد: «ما را رافضه می‌نامد.» حضرت باقر علیه السلام با دست مبارک به سینه‌اش اشاره کرد و فرمود: «و من از رافضه‌ام و او از من است» و این جمله را سه بار تکرار فرمود.» - . محاسن برقی: 157 -

**[ترجمه]

«3»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ رَجُلَیْنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام جُعِلْتُ فِدَاکَ اسْمٌ سُمِّینَا بِهِ اسْتَحَلَّتْ بِهِ الْوُلَاةُ دِمَاءَنَا وَ أَمْوَالَنَا وَ عَذَابَنَا قَالَ وَ مَا هُوَ قَالَ الرَّافِضَةُ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام إِنَّ سَبْعِینَ رَجُلًا مِنْ عَسْکَرِ فِرْعَوْنَ رَفَضُوا فِرْعَوْنَ فَأَتَوْا مُوسَی علیه السلام فَلَمْ یَکُنْ فِی قَوْمِ مُوسَی أَحَدٌ أَشَدَّ اجْتِهَاداً وَ أَشَدَّ حُبّاً لِهَارُونَ مِنْهُمْ فَسَمَّاهُمْ قَوْمُ مُوسَی الرَّافِضَةَ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی مُوسَی أَنْ أَثْبِتْ لَهُمْ هَذَا الِاسْمَ فِی التَّوْرَاةِ فَإِنِّی نَحَلْتُهُمْ وَ ذَلِکَ اسْمٌ قَدْ نَحَلَکُمُوهُ اللَّهُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: ابو بصیر روایت کند که به حضرت باقر علیه السلام عرض کردم: «قربان شما شوم! نامی روی ما گذاشتند و فرمانداران به آن نام، خون و مال و آزار ما را مباح دانسته‌اند.» فرمود: «چیست آن نام؟» گفت رافضه. حضرت فرمود: «همانا هفتاد نفر از لشکر فرعون او را طرد کردند و نزد موسی علیه السلام آمدند. در میان قوم موسی هیچ کس از آن هفتاد نفر کوشاتر و نسبت به هارون (برادر موسی) دوست‌تر نبود، از این جهت قوم موسی آنها را رافضه نامیدند و خداوند به موسی علیه السلام وحی کرد که این نام را برای آن دسته در تورات ثبت کن، زیرا نامی است که من به آنها بخشیدم.بنابراین این اسمی است که خدا به شما بخشیده.» - . همان -

**[ترجمه]

«4»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُبَیْدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدٍ یَعْنِی ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْحَنْظَلِیَّ عَنْ وَکِیعٍ عَنْ سُلَیْمَانَ الْأَعْمَشِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ النَّاسَ یُسَمُّونَّا رَوَافِضَ وَ مَا الرَّوَافِضُ فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا هُمْ سَمَّوْکُمُوهُ وَ لَکِنَّ اللَّهَ سَمَّاکُمْ بِهِ فِی التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِیلِ عَلَی لِسَانِ مُوسَی وَ لِسَانِ عِیسَی علیهما السلام وَ ذَلِکَ أَنَّ سَبْعِینَ رَجُلًا مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ رَفَضُوا فِرْعَوْنَ وَ دَخَلُوا فِی دِینِ مُوسَی فَسَمَّاهُمُ اللَّهُ تَعَالَی الرَّافِضَةَ وَ أَوْحَی إِلَی مُوسَی أَنْ أَثْبِتْ لَهُمْ فِی التَّوْرَاةِ حَتَّی یَمْلِکُوهُ عَلَی لِسَانِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.

فَفَرَّقَهُمُ اللَّهُ فِرَقاً کَثِیرَةً وَ تَشَعَّبُوا شُعَباً کَثِیرَةً فَرَفَضُوا الْخَیْرَ فَرَفَضْتُمُ الشَّرَّ وَ اسْتَقَمْتُمْ مَعَ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکُمْ علیهم السلام فَذَهَبْتُمْ حَیْثُ ذَهَبَ نَبِیُّکُمْ وَ اخْتَرْتُمْ مَنِ اخْتَارَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ فَأَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا فَأَنْتُمُ الْمَرْحُومُونَ الْمُتَقَبَّلُ مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَ الْمُتَجَاوَزُ عَنْ مُسِیئِهِمْ وَ مَنْ لَمْ یَلْقَ اللَّهَ بِمِثْلِ مَا لَقِیتُمْ لَمْ تُقْبَلْ حَسَنَاتُهُ وَ لَمْ یُتَجَاوَزْ عَنْ سَیِّئَاتِهِ یَا سُلَیْمَانُ هَلْ سَرَرْتُکَ فَقُلْتُ زِدْنِی جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَلَائِکَةً

یَسْتَغْفِرُونَ لَکُمْ حَتَّی تَتَسَاقَطَ ذُنُوبُکُمْ کَمَا تَتَسَاقَطُ وَرَقُ الشَّجَرِ فِی یَوْمِ رِیحٍ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا⁽¹⁾هُمْ شِیعَتُنَا وَ هِیَ وَ اللَّهِ لَهُمْ یَا سُلَیْمَانُ هَلْ سَرَرْتُکَ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی قَالَ مَا عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بَرِی‌ءٌ⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر فرات کوفی: سلیمان اعمش گوید: بر حضرت صادق علیه السلام وارد شدم و عرض کردم: «قربان شما گردم! مردم ما را رافضی می‌نامند، رافضی چیست؟» فرمود: «به خدا مردم این اسم را روی شما نگذاشته‌اند، بلکه خداوند در تورات و انجیل و به زبان موسی و عیسی علیهما السلام شما را به این نام نامیده و دلیلش نیز آن بود که هفتاد نفر از قوم فرعون، او را رها کردند و به دین موسی درآمدند. خداوند آنها رارافضه نامید و به موسی وحی کرد که این نام را در تورات برای آنها ثبت کن تا در آینده نیز به زبان محمّد صلی الله علیه و آله صاحب این نام شوند.

پس خداوند آنها را به چند فرقه و شعبه متفرق ساخت. آنها خیر را رها کردند، ولی شما شر را رها ساختید و شما به خانواده پیامبرتان وفاداری کردید و راهی را رفتید که پیامبرتان رفت و آن کس را که خدا و رسول برگزید، شما نیز برگزیدید. پس مژده باد شما را و سپس مژده باد به شما! چه که شمایید رحمت‌شدگان، که کردار نیکوکارانشان پذیرفته و از گناه گنهکارانشان گذشت می‌شود و هر کس خدا را همچون شما ملاقات نکند، کارهای خیر او پذیرفته نشود و از گناهش نگذرند. ای سلیمان! آیا خشنودت ساختم؟»عرض کردم: «قربان شما شوم، بیش از این بفرما!»

فرمود: «خداوند عزوجل را فرشتگانی است که برای شما طلب آمرزش می‌کنند تا گناهانتان فرو ریزد، همچنان که برگ درختان با وزش باد فرو می‌ریزد. و این همان گفتار خداوند متعال است: «الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»، {فرشتگانی که عرش با عظمت الهی را برمی‌دارند و آنها که پیرامون آنند خدا را تسبیح می‌کنند و برای اهل ایمان طلب آمرزش می‌کنند.} - . غافر / 7 -

آنها شیعیان ما هستند و به خدا طلب آمرزش برای آنهاست. ای سلیمان! آیا خشنودت ساختم؟» عرض کردم: «قربانتان شوم، بیشتر بفرمایید!» فرمود هیچ کس بر کیش و مرام ابراهیم علیه السلام نیست جز ما و شیعیان ما، و دیگر مردم از آن دور و بیزارند.» - . تفسیر فرات کوفی: 139 -

**[ترجمه]

باب 18 الصفح عن الشیعة و شفاعة أئمتهم صلوات الله علیهم فیهم

روایات

«1»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَیْهَقِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَدَنِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَهْرَوَیْهِ الْقَزْوِینِیِّ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ وُلِّینَا حِسَابَ شِیعَتِنَا فَمَنْ کَانَتْ مَظْلِمَتُهُ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَکَمْنَا فِیهَا فَأَجَابَنَا وَ مَنْ کَانَتْ مَظْلِمَتُهُ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ النَّاسِ اسْتَوْهَبْنَاهَا فَوُهِبَتْ لَنَا وَ مَنْ کَانَتْ مَظْلِمَتُهُ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَنَا کُنَّا أَحَقَّ مَنْ عَفَا وَ صَفَحَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: داود بن سلیمان از حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت کرده که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «چون رستاخیز شود، ما متصدّی حساب شیعیان شویم. پس هر کس بدهی خدایی داشته باشد، ما داوری می‌کنیم و خدا هم می‌پذیرد. و هر کس که بدهی مردمی داشته باشد، ما طلب بخشش می‌کنیم و به ما بخشیده می‌شود و هر کس به ما بدهکار باشد، ما به عفو و گذشت سزاوارتریم.» - . عیون اخبارالرضا 2 : 57 -

**[ترجمه]

«2»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِإِسْنَادِ التَّمِیمِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ بَشِّرْ شِیعَتَکَ أَنِّی الشَّفِیعُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَقْتَ لَا تَنْفَعُ فِیهِ إِلَّا شَفَاعَتِی‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیهم السلام از حضرت امام حسین علیه السلام روایت می‌فرماید که حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «شیعیانت را مژده ده که من روز قیامت، یعنی روزی که جز شفاعت من هیچ چیز سود ندارد، شفیع آنهایم.» - . همان: 68 -

**[ترجمه]

«3»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ

الْمُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ عَنْ أَبِی الْوَرْدِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام یَقُولُ: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ النَّاسَ فِی صَعِیدٍ وَاحِدٍ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ عُرَاةً حُفَاةً فَیُوقَفُونَ عَلَی طَرِیقِ الْمَحْشَرِ حَتَّی یَعْرَقُوا عَرَقاً شَدِیداً وَ تَشْتَدَّ أَنْفَاسُهُمْ فَیَمْکُثُونَ کَذَلِکَ مَا شَاءَ اللَّهُ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ تَعَالَی فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً⁽¹⁾قَالَ ثُمَّ یُنَادِی مُنَادٍ مِنْ تِلْقَاءِ الْعَرْشِ أَیْنَ النَّبِیُّ الْأُمِّیُّ قَالَ فَیَقُولُ النَّاسُ قَدْ أَسْمَعْتَ کُلًّا فَسَمِّ بِاسْمِهِ قَالَ فَیُنَادِی أَیْنَ نَبِیُّ الرَّحْمَةِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ فَیَقُومُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَیَتَقَدَّمُ أَمَامَ النَّاسِ کُلِّهِمْ حَتَّی یَنْتَهِیَ إِلَی حَوْضٍ طُولُهُ مَا بَیْنَ أُبُلَّةَ وَ صَنْعَاءَ فَیَقِفُ عَلَیْهِ ثُمَّ یُنَادِی بِصَاحِبِکُمْ فَیَقُومُ‌⁽²⁾أَمَامَ النَّاسِ فَیَقِفُ مَعَهُ ثُمَّ یُؤْذَنُ لِلنَّاسِ فَیَمُرُّونَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَبَیْنَ وَارِدٍ یَوْمَئِذٍ وَ بَیْنَ مَصْرُوفٍ فَإِذَا رَأَی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَنْ یُصْرَفُ عَنْهُ مِنْ مُحِبِّینَا أَهْلَ الْبَیْتِ بَکَی وَ قَالَ یَا رَبِّ شِیعَةُ عَلِیٍّ یَا رَبِّ شِیعَةُ عَلِیٍّ قَالَ فَیَبْعَثُ اللَّهُ عَلَیْهِ مَلَکاً فَیَقُولُ لَهُ مَا یُبْکِیکَ یَا مُحَمَّدُ قَالَ فَیَقُولُ وَ کَیْفَ لَا أَبْکِی لِأُنَاسٍ مِنْ شِیعَةِ أَخِی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ أَرَاهُمْ قَدْ صُرِفُوا تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ وَ مُنِعُوا مِنْ وُرُودِ حَوْضِی قَالَ فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ یَا مُحَمَّدُ قَدْ وَهَبْتُهُمْ لَکَ وَ صَفَحْتُ لَکَ عَنْ ذُنُوبِهِمْ وَ أَلْحَقْتُهُمْ بِکَ وَ بِمَنْ کَانُوا یَتَوَلَّوْنَ مِنْ ذُرِّیَّتِکَ وَ جَعَلْتُهُمْ فِی زُمْرَتِکَ وَ أَوْرَدْتُهُمْ حَوْضَکَ وَ قَبِلْتُ شَفَاعَتَکَ فِیهِمْ وَ أَکْرَمْتُکَ بِذَلِکَ ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهم السلام فَکَمْ مِنْ بَاکٍ یَوْمَئِذٍ وَ بَاکِیَةٍ یُنَادُونَ یَا مُحَمَّدَاهْ إِذَا رَأَوْا ذَلِکَ قَالَ فَلَا یَبْقَی أَحَدٌ یَوْمَئِذٍ کَانَ یَتَوَالانَا وَ یُحِبُّنَا وَ یَتَبَرَّأُ مِنْ عَدُوِّنَا وَ یُبْغِضُهُمْ إِلَّا کَانَ فِی حِزْبِنَا وَ مَعَنَا وَ وَرَدَ حَوْضَنَا⁽³⁾.

فس، [تفسیر القمی] عن أبیه عن أبی محبوب: مثله‌⁽¹⁾

**[ترجمه]امالی طوسی: ابوالورد گوید: از حضرت باقر علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «چون رستاخیز شود، خداوند تمام مردم را از آغاز و انجام دنیا، لخت و پا برهنه در یک سرزمین گرد آورد. آنها بر سر راه محشر بایستند تا سخت عرق کنند و به سختی نفس کشند، و تا وقتی خدا بخواهد،همچنان بمانند. و این همان گفتار خدای متعال است:{از هیچ کس جز زیر لب و آهسته صدایی نخواهی شنید.}

آن حضرت فرمود: «سپس صدایی از جانب عرش بلند می‌شود که می‌گوید: «کجاست پیامبر امّی؟» مردم می‌گویند: «همه شنیدند، اما نام او را بگو!»می‌گوید: «کجاست پیامبر رحمت، محمّد بن عبداللَّه؟»آنگاه حضرت رسول صلی الله علیه و آله بپا می‌خیزد و پیشاپیش تمام مردم می‌آید تابه حوضی می‌رسد که درازی آن به قدر فاصله بین «ابلّه» و «صنعا» است. پس کنار آن می‌ایستد و صاحب شما را صدا می‌زند. او نیز از تمام مردم جلو می‌رود و کنار آن حضرت می‌ایستد. سپس به مردم اجازه حرکت می‌دهند.»

حضرت باقر علیه السلام فرمود: برخی از مردم بر سر حوض آیند و برخی دیگر را از آن بگردانند. پس چون رسول خدا صلی الله علیه و آله ببیند که یکی از دوستان ما را از حوض می‌گردانند، بگرید و بگوید: «ای پروردگار من! این شیعه علی است. ای پروردگار من! این شیعه علی است.» فرمود: «خداوند فرشته‌ای را برگزیند و او بگوید: «ای محمّد! چه چیز تو را گریاند؟» می‌فرماید: «چگونه نگریم برای مردمی از شیعیان برادرم علی بن ابی طالب که می‌بینم آنها را به سوی اصحاب دوزخ می‌برند و از آمدن کنار حوض من بازمی‌دارند؟» فرمود: «آنگاه خداوند عزوجل می‌فرماید: «ای محمّد! آنها را به تو بخشیدم. به خاطر تو از گناهان آنها گذشتم، آنها را به تو و به هر کس از فرزندان تو که آنها را دوست دارند پیوستم،و آنان را در گروه و حزب تو قرار دادم و بر سر حوض تو وارد کردم. شفاعت تو رادرباره آنها پذیرفتم و بدین وسیله تو را گرامی داشتم.» سپس حضرت باقر علیه السلام فرمود: «چقدر زن و مرد گریان در آن روز هستند که وقتی این منظره را ببینند، فریاد می‌زنند «یا محمّداه!» در آن روز هیچ کس از دوستان ما که با ما دوستی دارند و از دشمنان ما بیزارند و دشمن آنهایند باقی نمی‌ماند، مگر اینکه در گروه ما و با ماست و بر سر حوض ما وارد می‌شود.» - . امالی طوسی 1 : 65 و تفسیر قمی: 422 -

در تفسیر علی بن ابراهیم قمی مانند این روایت آمده است.

**[ترجمه]

بیان

الهمس الصوت الخفی و الأبلة بضم الهمزة و الباء و تشدید اللام بلد قریب البصرة و لعله کان موضع البصرة المعروفة الآن بها و فی بعض النسخ أیلة بفتح الهمزة و سکون الیاء المثناة التحتانیة و هو بلد معروف فیما بین مصر و الشام.

**[ترجمه]«همس» یعنی صدای آهسته و «ابلّه» به ضمّ همزه و باء و تشدید لام، شهری است در نزدیکی بصره و شاید آن شهر، در محل بصره فعلی بوده و در بعضی از نسخه‌ها «ایله» به فتح همزه و سکون یاء آمده و ایله، شهر معروفی است بین مصر و شام.

**[ترجمه]

«4»

جا، [المجالس] للمفید ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ⁽²⁾عَنْ أَبِی غَالِبٍ الزُّرَارِیِّ عَنْ عَمِّهِ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الطَّیَالِسِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً⁽³⁾فَقَالَ علیه السلام یُؤْتَی بِالْمُؤْمِنِ الْمُذْنِبِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ حَتَّی یُقَامَ بِمَوْقِفِ الْحِسَابِ فَیَکُونُ اللَّهُ تَعَالَی هُوَ الَّذِی یَتَوَلَّی حِسَابَهُ لَا یُطْلِعُ عَلَی حِسَابِهِ أَحَداً مِنَ النَّاسِ فَیُعَرِّفُهُ ذُنُوبَهُ حَتَّی إِذَا أَقَرَّ بِسَیِّئَاتِهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْکَتَبَةِ بَدِّلُوهَا حَسَنَاتٍ وَ أَظْهِرُوهَا لِلنَّاسِ فَیَقُولُ النَّاسُ حِینَئِذٍ مَا کَانَ لِهَذَا الْعَبْدِ سَیِّئَةٌ وَاحِدَةٌ ثُمَّ یَأْمُرُ اللَّهُ بِهِ إِلَی الْجَنَّةِ فَهَذَا تَأْوِیلُ الْآیَةِ فَهِیَ فِی الْمُذْنِبِینَ مِنْ شِیعَتِنَا خَاصَّةً⁽⁴⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید و امالی طوسی: راوی گوید: معنای این آیه شریفه را از حضرت باقر علیه السلام سؤال کردم: «فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیما»، {پس خدا گناهان آنها را بدل به ثواب گرداند که خداوند در حق‌بندگان بسیار آمرزنده و مهربان است.} - . فرقان / 70 - فرمود: «مؤمن گناهکار را در روز قیامت می‌آورند تا در ایستگاه حساب می‌ایستد. عهده‌دار بررسی و بازخواست او فقط خداوند متعال است که مبادا دیگران از وضع او اطلاع یابند. پس گناهانش را نشان می‌دهد تا اقرار می‌کند. در آن موقع خداوند به نویسندگانش فرمان می‌دهد که گناهان او را به ثواب تبدیل کنید و به مردم نشان دهید. مردم می‌گویند که برای این بنده خدا یک گناه هم نیست. سپس خداوند فرمان می‌دهد که او را به بهشت ببرند.این است تأویل آیه و آن تنها درباره گنهکاران از شیعیان ماست.» - . مجالس مفید: 184 و امالی طوسی 1 : 70 -

**[ترجمه]

«5»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ الْبَصْرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْدِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ یُکَفِّرُ الذُّنُوبَ وَ یُضَاعِفُ الْحَسَنَاتِ وَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی لَیَتَحَمَّلُ عَنْ مُحِبِّینَا أَهْلَ الْبَیْتِ مَا عَلَیْهِمْ مِنْ مَظَالِمِ الْعِبَادِ إِلَّا مَا کَانَ مِنْهُمْ فِیهَا عَلَی إِضْرَارٍ وَ ظُلْمٍ لِلْمُؤْمِنِینَ فَیَقُولُ لِلسَّیِّئَاتِ کُونِی حَسَنَاتٍ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «دوستی ما خاندان، گناهان را می‌زداید و کردار نیک را دو چندان می‌سازد، و خداوند بدهکاری‌هایی را که دوستان ما به بندگان خدا دارند، خودش قبول می‌فرماید، مگر آنکه در بین آنها ضرر یا ستمی به مؤمنین باشد. پس خدا به گناهان می‌گوید حسنات باشید.» - . امالی طوسی 1 : 166 -

**[ترجمه]

«6»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعَدَةَ عَنْ جَدِّهِ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: وَ اللَّهِ لَا یَهْلِکُ هَالِکٌ عَلَی حُبِّ عَلِیٍّ إِلَّا رَآهُ فِی أَحَبِّ الْمَوَاطِنِ إِلَیْهِ وَ اللَّهِ لَا یَهْلِکُ هَالِکٌ

عَلَی بُغْضِ عَلِیٍّ إِلَّا رَآهُ فِی أَبْغَضِ الْمَوَاطِنِ إِلَیْهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: مسعده بن صدقه گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «به خدا کسی بر دوستی علی علیه السلام نمیرد، جز اینکه او را در پسندیده‌ترین مکان‌ها نزد خود ببیند و کسی بر دشمنی علی علیه السلام نمیرد، جز آنکه او را در مبغوض‌ترین مکان‌ها نزد خود ببیند.» - . همان -

**[ترجمه]

«7»

جا،⁽²⁾[المجالس] للمفید ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ أَبِی عَوَانَةَ مُوسَی بْنِ یُوسُفَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ الْأَشْقَرِ عَنْ قَیْسٍ عَنْ لَیْثٍ عَنْ أَبِی لَیْلَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: الْزَمُوا مَوَدَّتَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَإِنَّهُ مَنْ لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ هُوَ یَوَدُّنَا دَخَلَ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَتِنَا وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَا یَنْفَعُ عَبْداً عَمَلُهُ‌⁽³⁾

إِلَّا بِمَعْرِفَةِ حَقِّنَا⁽⁴⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید و امالی طوسی: ابو لیلی از حضرت امام حسین علیه السلام روایت کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «بچسبید به دوستی ما خانواده، چون هر کس روز قیامت خدا را ملاقات کند در حالی که با ما دوستی داشته باشد، به شفاعت و وساطت ما وارد بهشت شود. سوگند به آن کس که جانم در دست اوست، هیچ بنده‌ای از کردار خود سود نبرد، مگربه شناسایی حق ما.» - . مجالس مفید: 15 و امالی طوسی 1 : 190 -

**[ترجمه]

«8»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْفَحَّامِ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ عَمِّ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ الْبَاقِرِ علیهم السلام عَنْ جَابِرٍ قَالَ الْفَحَّامُ وَ حَدَّثَنِی عَمِّی عُمَیْرُ بْنُ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَلْخِیِّ عَنْ أَبِی عَاصِمٍ الضَّحَّاکِ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَا مِنْ جَانِبٍ وَ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ صلوات الله علیه مِنْ جَانِبٍ إِذْ أَقْبَلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَ مَعَهُ رَجُلٌ‌⁽⁵⁾

قَدْ تَلَبَّبَ بِهِ فَقَالَ مَا بَالُهُ قَالَ حَکَی عَنْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَّکَ قُلْتَ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَ هَذَا إِذَا سَمِعَتْهُ النَّاسُ فَرَّطُوا فِی الْأَعْمَالِ أَ فَأَنْتَ قُلْتَ ذَلِکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ إِذَا تَمَسَّکَ بِمَحَبَّةِ هَذَا وَ وَلَایَتِهِ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: جابر بن عبداللَّه انصاری گوید: در محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله بودم. من یک سوی آن جناب بودم و امیرالمؤمنین علیه السلام سوی دیگرش. ناگاه عمر بن خطاب وارد شد، با مردی‌ - . آن مرد ابو هریره الدوسی است و این روایت مشهور است و در کتب عامه هم هست. چنانچه در صحیح مسلم ج 1 باب«هر کس خدا را ملاقات کند، با ایمان و غیر مردد وارد بهشت می‌شود» و در مشکاة المصابیح: 15 نقل شده است. - که جامه او را در دست گرفته، می‌کشید. حضرت پرسید: «چه کرده است؟» عمر گفت: «یا رسول اللَّه! این از شما نقل می‌کند که فرموده‌اید هر کس بگوید «لا اله الّا اللَّه،محمد رسول الله»داخل بهشت می‌شود. مردم چون این را بشنوند، در اعمال خود کوتاهی ورزند. آیا شما چنین چیزی را فرموده‌اید یا رسول اللَّه؟» فرمود: «آری، اگر بچسبد به دوستی و وابستگی به این (یعنی حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام ).» - . امالی طوسی 1 : 288 -

**[ترجمه]

«9»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ غَفَرَ لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ وَ لِمُحِبِّی شِیعَتِکَ وَ مُحِبِّی مُحِبِّی شِیعَتِکَ فَأَبْشِرْ فَإِنَّکَ الْأَنْزَعُ الْبَطِینُ مَنْزُوعٌ مِنَ الشِّرْکِ

بَطِینٌ مِنَ الْعِلْمِ‌⁽¹⁾.

صح، [صحیفة الرضا علیه السلام] عن الرضا عن آبائه علیهم السلام: مثله‌⁽²⁾

**[ترجمه]امالی طوسی: از حضرت موسی بن جعفر علیه السلام از پدرانش علیه السلام حضرت رسول صلی الله علیه و آله نقل است که فرمود: «یا علی! خداوند عزوجل تو و شیعیانت، دوستان شیعیانت و دوستان دوستان شیعیان تو را آمرزیده است. پس مژده باد تو را! تویی «الأنزع البطین»، یعنی برکنده از شرک و پر از دانش.» - . امالی طوسی: 300 و صحیفة الرضا: 32 -

**[ترجمه]

توضیح

کأن المراد بالشیعة هنا الکمل من المؤمنین کسلمان و أبی ذر و المقداد رضی الله عنهم و بمحبهم من لم یبلغ درجتهم مع علمهم و ورعهم و بمحب محبهم الفساق من الشیعة و یحتمل شمولهما للمستضعفین من المخالفین فإن حبهم للمؤمنین و لمحبیهم علامة استضعافهم و فی النهایة فی صفة علی علیه السلام البطین الأنزع کان أنزع الشعر له بطن و قیل معناه الأنزع من الشرک المملوء البطن من العلم و الإیمان.

**[ترجمه]گویا مقصود از «شیعه» در این روایت، مؤمنین کامل همچون سلمان و ابوذر و مقداد هستند و مقصود از دوستان آنها، یعنی کسانی که با داشتن دانش و پارسایی، به مقام آنها نرسیده‌اند، و منظور از دوستان آنها، شیعیان فاسق هستند و احتمال دارد شامل طبقه مستضعف از غیر شیعه نیز بشود، چون همین که آنها مؤمنین و دوستان آنها را دوست دارند، دلیل این است که مستضعف هستند. در نهایه گوید در وصف علی علیه السلام آمده است که آن جناب «البطین‌الانزع» یعنی «انزع الشعر» بود، یعنی جلوی سرش مو نداشت و شکم آن حضرت آشکار بود. و بنا به قولی «انزع» بود یعنی از شرک و بت‌پرستی برکنده بود و شکم او نیز از علم و ایمان پر بود.

**[ترجمه]

»10»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی الْحَفَّارُ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَلِیٍّ الدِّعْبِلِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ آمَنَ بِی وَ بِنَبِیِّی وَ بِوَلِیِّی أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ عَلَی مَا کَانَ مِنْ عَمَلِهِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیهم السلام نقل می‌کند که حضرت رسول فرمود: «خداوند عزوجل می‌فرماید: «هر کس مرا و پیامبرم و ولیّ مرا باور داشته باشد، او را به بهشت ببرم، با هر عملی که داشته باشد.» - . امالی طوسی 1 : 376 -

**[ترجمه]

«11»

سن، [المحاسن] عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْحَدَّادِ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ رَجُلٌ فِی الْمَجْلِسِ أَسْأَلُ اللَّهَ الْجَنَّةَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنْتُمْ فِی الْجَنَّةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ أَنْ لَا یُخْرِجَکُمْ مِنْهَا فَقَالُوا جُعِلْنَا فِدَاکَ نَحْنُ فِی الدُّنْیَا فَقَالَ أَ لَسْتُمْ تُقِرُّونَ بِإِمَامَتِنَا قَالُوا نَعَمْ فَقَالَ هَذَا مَعْنَی الْجَنَّةِ الَّذِی مَنْ أَقَرَّ بِهِ کَانَ فِی الْجَنَّةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ أَنْ لَا یَسْلُبَکُمْ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: موسی بن بکر گوید:به همراه جمعی در محضر حضرت صادق علیه السلام بودیم. یکی از مردان حاضر در مجلس عرض کرد: «از خداوند بهشت می‌خواهم.» حضرت فرمود: «شما در بهشت هستید. از خدا بخواهید که شما را از آن بیرون نبرد!» گفتند: «قربانت شویم! ما که در دنیا هستیم.» فرمود: «مگر شما به امامت ما اعتراف ندارید؟» گفتند بلی. فرمود: «این معنی بهشت است که هر کس به آن اعتراف کند، در بهشت باشد. پس از خدا بخواهید که آن را از شما نگیرد.» - . محاسن برقی: 161 -

**[ترجمه]

بیان

لما کانت الولایة سببا لدخول الجنة سمیت بها مبالغة لا أنه لیست الجنة إلا ذلک.

**[ترجمه]چون ولایت باعث دخول در بهشت است، بدان جهت از روی مبالغه ولایت را بهشت گفته‌اند، نه اینکه بهشت غیر از آن چیزی نباشد.

**[ترجمه]

«12»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: لَنْ یَطْعَمَ النَّارُ مَنْ وَصَفَ هَذَا الْأَمْرَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «لَنْ یَطْعَمَ النَّارُ مَنْ وَصَفَ هَذَا الْأَمْر» - . توبه / 54 - ، {هرگز مزه آتش را نچشد هر کس که این امر را وصف کند.} - . محاسن برقی: 161 -

**[ترجمه]

بیان

المراد بوصف هذا الأمر معرفة الإمامة و الاعتقاد بها و بما تستلزمه من سائر العقائد الحقة التی وصفوها.

**[ترجمه]مقصود از «وصف کردن این امر»، شناسایی امامت و معتقد شدن به آن و همچنین عقیده داشتن به سایر اعتقادات حقه‌ای است که لازمه اعتقاد به امامت است و وصف کرده‌اند.

**[ترجمه]

«13»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ الْجُهَنِیِّ وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَ مَا تَرْضَوْنَ أَنْ تُقِیمُوا الصَّلَاةَ وَ تُؤْتُوا الزَّکَاةَ وَ تَکُفُّوا أَلْسِنَتَکُمْ وَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ.

قال و رواه أبی عن علی بن النعمان عن ابن مسکان‌⁽²⁾:

**[ترجمه]محاسن برقی: مالک بن اعین گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «آیا نمی‌پسندید که نماز را بپا دارید، زکوت را بپردازید، زبان‌هایتان را از گفتار ناروا حفظ کنید و وارد بهشت گردید؟»

گوید: «همین حدیث را پدرم از علی بن نعمان، از ابن مسکان نیز روایت کرده است.» - -

**[ترجمه]

بیان

و تکفوا ألسنتکم أی عما یخالف التقیة أو عن الأعم منه و من سائر ما نهی الله عنه و التخصیص باللسان لأن أکثر المعاصی تصدر منه و بتوسطه کما روی و هل یکب الناس فی النار إلا حصائد ألسنتهم.

**[ترجمه]منظور از «حفظ کردن زبان‌ها»، یعنی از آنچه که مخالف تقیه باشد یا اینکه هم حفظ زبان از آنچه مخالف تقیه است لازم است و هم از سایر چیزهایی که خدا نهی فرموده. و اینکه از بین تمام اعضا فقط زبان را نام برده‌اند، به خاطر این است که بیشتر گناهان از زبان سر می‌زند و با وساطت آن انجام می‌گیرد. همچنان که در روایت هست آیا چیزی جز آنچه با زبان‌ها درو می‌کنند، مردم را در دوزخسرنگون می‌سازد؟

**[ترجمه]

«14»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ یُوسُفَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا یَضُرُّ مَعَ الْإِیمَانِ عَمَلٌ وَ لَا یَنْفَعُ مَعَ الْکُفْرِ عَمَلٌ ثُمَّ قَالَ أَ لَا تَرَی أَنَّهُ قَالَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ ما مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ ... وَ ماتُوا وَ هُمْ کافِرُونَ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «با داشتن ایمان، هیچ کاری ضرر نمی‌زند و با وجود کفر، هیچ کاری سود ندارد.» سپس فرمود: «آیا ندیده‌ای که خداوند متعال می‌فرماید: «إِلَّا أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ لا یَأْتُونَ الصَّلاةَ إِلَّا وَ هُمْ کُسالی وَ لا یُنْفِقُونَ إِلَّا وَ هُمْ کارِهُون» - . توبه / 54 - ،{و هیچ مانعی از قبول نفقات آنها نبود، جز آنکه آنها به خدا و رسول او کافر بودند و به نماز نیایند جز به حال کسالت و اکراه و انفاق نکنند جز آنکه سخت اکراه دارند.} - . محاسن برقی: 166 -

**[ترجمه]

بیان

لا یضر مع الإیمان عمل أی ضررا عظیما یوجب الخلود فی النار أو المراد بالإیمان ما یدخل فیه اجتناب الکبائر أو المراد بالضرر عدم القبول و هو بعید و علی الأولین الاستشهاد بالآیة لقوله و لا ینفع مع الکفر عمل و الآیة فی سورة التوبة هکذا إِلَّا أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ لا یَأْتُونَ الصَّلاةَ إِلَّا وَ هُمْ کُسالی وَ لا یُنْفِقُونَ إِلَّا وَ هُمْ کارِهُونَ‌⁽⁴⁾و قال تعالی بعدها بآیات کثیرة وَ لا تُصَلِّ عَلی أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلی قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ و قال فی

أواخر السورة وَ أَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَی رِجْسِهِمْ وَ ماتُوا وَ هُمْ کافِرُونَ فلما کانت الآیات کلها فی شأن المنافقین یمکن أن یکون علیه السلام نقلها بالمعنی إشارة إلی أن کلها فی شأنهم و أن عدم القبول مشروط بالموت علی النفاق و الکفر مع أنه یحتمل کونها فی قراءتهم علیهم السلام هکذا أو کونها من تحریف النساخ.

**[ترجمه]مقصود از فرمایش حضرت که فرمود «با وجود ایمان، هیچ کار (زشتی) ضرر نمی‌زند»، یعنی ضرر بزرگی که باعث خلود و زندگی همیشگی در دوزخ شود. یا اینکه مقصود از ایمان آن چیزی است که ارتکاب گناهان کبیره را دارا باشد، یعنی قدرتی که با وجود آن، انسان هیچ گاه مرتکب گناه کبیره نشود. یا باید بگوییم منظور از ضرر، پذیرفته نشدن عمل است، یعنی با وجود ایمان، هر عملی پذیرفته می‌شود. البته این تاویل از زیان دور است و بنا بر دو احتمال اول، استشهاد آن حضرت به آیه شریفه برای جمله بعد یعنی «و با وجود کفر، هیچ کار خیری سود ندهد»است

این آیه در سوره توبه است، منتهی آنچنان که ما ترجمه کردیم، نه آنچنان که در متن روایت بیان شده است. و خداوند در همان سوره بعد از چند آیه دیگر می‌فرماید: «وَ لا تُصَلِّ عَلی أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلی قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُون»، {دیگر به نماز میّت آن منافقان حاضر نشده و بر جنازه آنها به دعا نایست که آنها به خدا و رسولش کافر شدند و در حال فسق و بدکاری مردند.} - . توبه / 84 - و بعد از آن در آیه دیگر می‌فرماید: وَ أَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَی رِجْسِهِمْ وَ ماتُوا وَ هُمْ کافِرُون»،{و اما آنها که دل‌هاشان به مرض (شک و نفاق) مبتلاست هم بر خبث ذاتی آنها خباثتی افزوده تا بهحال کفر جا ندادند.} - . ص / 124 -

(آیه‌ای که در متن در ضمن روایت بیان شده، تعدادی از آن جزو آیه 54 است و جمله آخر آن، جمله آخر آیه 124 است. بدین جهت مرحوم مجلسی می‌فرماید:) چون این آیات تماما در باره منافقین است، امکان دارد امام علیه السلام نقل به معنی فرموده (و مقداری از آن آیه و مقداری از این آیه را ضمیمه فرموده باشد، نه به عنوان آیه قرآن، بلکه به عنوان نقل معنا و مضمون آیات) برای اشاره با اینکه این آیات تماما درباره منافقین است و پذیرفته نشدن عمل، مشروط است به مردن در حال نفاق و کفر. یا اینکه احتمال دارد آن آیه که در ضمن روایت است، در قرائت ائمه علیهم السلام آنچنان باشد و با قرائتی که فعلا در دسترس ماست، فرق داشته باشد و احتمال دارد اشتباه از نویسندگان باشد.

**[ترجمه]

«15»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی سَلَّامٍ النَّخَّاسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: وَ اللَّهِ لَا یَصِفُ عَبْدٌ هَذَا الْأَمْرَ فَتَطْعَمُهُ النَّارُ قُلْتُ إِنَّ فِیهِمْ مَنْ یَفْعَلُ وَ یَفْعَلُ فَقَالَ إِنَّهُ إِذَا کَانَ ذَلِکَ ابْتَلَی اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَحَدَهُمْ فِی جَسَدِهِ فَإِنْ کَانَ ذَلِکَ کَفَّارَةً لِذُنُوبِهِ وَ إِلَّا ضَیَّقَ اللَّهُ عَلَیْهِ فِی رِزْقِهِ فَإِنْ کَانَ ذَلِکَ کَفَّارَةً لِذُنُوبِهِ وَ إِلَّا شَدَّدَ اللَّهُ عَلَیْهِ عِنْدَ مَوْتِهِ حَتَّی یَأْتِیَ اللَّهَ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ ثُمَّ یُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: محمد بن مسلم گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا هیچ بنده‌ای این امر (تشیع) را نستاید که آتش دوزخ او را بخورد.» گفتم: «در بین آنها افرادی هستند که چنین و چنان می‌کنند.» فرمود: «هر گاه چنین شود، خداوند او را به (امراض) جسد و بدنش مبتلا می‌سازد و این کفاره گناهان اوست. اگر پاک نشد، روزی را بر او تنگ می‌کند و اگر پاک نشد، دم مرگ بر او سخت می‌گیرد،تا وقتی که به سوی خدا می‌رود، گناهی نداشته باشد و خدا او را به بهشت ببرد.» - . محاسن برقی: 172 -

**[ترجمه]

«16»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ رَجُلٌ یَعْمَلُ بِکَذَا وَ کَذَا وَ لَمْ أَدَعْ شَیْئاً إِلَّا قُلْتُهُ وَ هُوَ یَعْرِفُ هَذَا الْأَمْرَ فَقَالَ هَذَا یُرْجَی لَهُ وَ النَّاصِبُ لَا یُرْجَی لَهُ وَ إِنْ کَانَ کَمَا تَقُولُ لَا یَخْرُجُ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یُسَلِّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ شَیْئاً یُکَفِّرُ اللَّهُ عَنْهُ بِهِ إِمَّا فَقْراً وَ إِمَّا مَرَضاً⁽²⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: یعقوب بن شعیب گوید: به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: «مردی است که چنین و چنان می‌کند(و هر چه می‌دانستم از کارهای زشت او گفتم) ولی در عین حال این امر (تشیع) را می‌شناسد.» فرمود: «برای این مرد امیدی هست، ولی برای ناصب و دشمن ما امیدی نیست. ولی آن مرد اگر این چنین باشد که تو می‌گویی، از دنیا بیرون نرود مگر اینکه خداوند ناراحتی‌هایی را از قبیل فقر و مرض رابر او مسلّط می‌سازد تا گناهان او پاک شود.» - . محاسن برقی: 172 -

**[ترجمه]

«17»

صح، [صحیفة الرضا علیه السلام] عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ أَخَذْتُ بِحُجْزَةِ اللَّهِ وَ أَخَذْتَ أَنْتَ بِحُجْزَتِی وَ أَخَذَ وُلْدُکَ بِحُجْزَتِکَ وَ أَخَذَ شِیعَةُ وُلْدِکَ بِحُجْزَتِهِمْ فَتَرَی أَیْنَ یُؤْمَرُ بِنَا⁽³⁾.

**[ترجمه]صحیفة الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت می‌فرمایدکه حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! چون رستاخیز شود، من به خدا پناه می‌برم و تو دامن من و فرزندان تو دامن تو و شیعیان فرزندانت، دامن آنها را می‌گیرند.پس می‌بینی ما را به کجا فرمان می‌دهند.» - . صحیفة الرضا: 5 -

**[ترجمه]

«18»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنِّی أُخَالِطُ النَّاسَ فَیَکْثُرُ عَجَبِی مِنْ أَقْوَامٍ لَا یَتَوَلَّوْنَکُمْ وَ یَتَوَلَّوْنَ فُلَاناً وَ فُلَاناً لَهُمْ أَمَانَةٌ وَ صِدْقٌ وَ وَفَاءٌ وَ أَقْوَامٍ یَتَوَلَّوْنَکُمْ لَیْسَ لَهُمْ تِلْکَ الْأَمَانَةُ وَ لَا الْوَفَاءُ وَ لَا الصِّدْقُ قَالَ فَاسْتَوَی

أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام جَالِساً وَ أَقْبَلَ عَلَیَّ کَالْغَضْبَانِ ثُمَّ قَالَ لَا دِینَ لِمَنْ دَانَ بِوَلَایَةِ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ وَ لَا عَتْبَ عَلَی مَنْ دَانَ بِوَلَایَةِ إِمَامٍ عَدْلٍ مِنَ اللَّهِ قَالَ قُلْتُ لَا دیِنَ لِأُولَئِکَ وَ لَا عَتْبَ عَلَی هَؤُلَاءِ فَقَالَ نَعَمْ لَا دِینَ لِأُولَئِکَ وَ لَا عَتْبَ عَلَی هَؤُلَاءِ ثُمَّ قَالَ أَ مَا تَسْمَعُ لِقَوْلِ اللَّهِ اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ یُخْرِجُهُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الذُّنُوبِ إِلَی نُورِ التَّوْبَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ لِوَلَایَتِهِمْ کُلَّ إِمَامٍ عَادِلٍ مِنَ اللَّهِ وَ قَالَ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَوْلِیاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَی الظُّلُماتِ قَالَ قُلْتُ أَ لَیْسَ اللَّهُ عَنَی بِهَا الْکُفَّارَ حِینَ قَالَ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا قَالَ فَقَالَ وَ أَیُّ نُورٍ لِلْکَافِرِ وَ هُوَ کَافِرٌ فَأُخْرِجَ مِنْهُ إِلَی الظُّلُمَاتِ إِنَّمَا عَنَی اللَّهُ بِهَذَا أَنَّهُمْ کَانُوا عَلَی نُورِ الْإِسْلَامِ فَلَمَّا أَنْ تَوَلَّوْا کُلَّ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ خَرَجُوا بِوَلَایَتِهِمْ إِیَّاهُمْ مِنْ نُورِ الْإِسْلَامِ إِلَی ظُلُمَاتِ الْکُفْرِ فَأَوْجَبَ لَهُمُ النَّارَ مَعَ الْکُفَّارِ فَقَالَ أُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ‌⁽¹⁾.

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عن المفید فی کتاب الغیبة عن ابن محبوب عن عبد العزیز العبدی عن ابن أبی یعفور: مثله‌⁽²⁾

کا، [الکافی] عن العدة عن ابن عیسی عن ابن محبوب: مثله أقول سیأتی شرحه فی مقام آخر إن شاء الله تعالی.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: ابن ابی یعفور گوید: به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: «من با مردم مختلف آمیزش و معاشرت دارم و تعجب می‌کنم از مردمی که شما را دوست ندارند، بلکه دوستدار فلانی و فلانی هستند، امّا در عین حال امانت‌دار و راستگو و با وفایند. و مردمی را می‌بینم که شما را دوست دارند، ولی امانت‌دار و با وفا و راستگو نیستند.» ابو یعفور گوید: حضرت مرتّب نشست و با نگاهی خشمگین بر مننگریست. سپس فرمود: «دین ندارد آن کس که وابسته به پیشوای ستمگری باشد که از جانب خدا معیّن نشده، و سرزنش و نکوهش ندارد آن کس که وابسته به پیشوای عادل برگزیده خدا باشد.»عرض کردم: «آنها دین ندارند و اینها نکوهش نمی‌شوند؟»

فرمود: «آری، آنها دین ندارند و اینها نکوهش نمی‌شوند.»سپس فرمود: «آیا نشنیدی این سخن خداوند را:{خدا یار اهل ایمان است، آنها را از تاریکی‌های جهان بیرون آرد و به عالم نور برد}، یعنی از تاریکی‌های گناهان بیرون برد و به عالم نور توبه وآمرزش ببرد، چون وابسته به امام و پیشوای دادگرِ برگزیده خدا باشند. و آنان که راه کفر گزیدند، یار ایشان شیطان و دیو رهزن است و آنها را از عالم نور، به تاریکی‌های گمراهی درافکند.»

راوی گوید: عرض کردم: «مگر مقصود خداوند از اینکه می‌فرماید{آنان که راه کفر گزیدند}، کفار و غیر مسلمانان نیست؟» حضرت فرمود: «کافر چه نوری دارد تا از آن به سوی تاریکی‌هابیرون رود؟ بنابراین مقصود خداوند از این جمله،آنهایی است که در نور اسلام بودند، ولی بعدها چون ولایت و وابستگی هر پیشوای ستمگرِ غیر برگزیده خدا را پذیرفتند، از نور اسلام به سوی تاریکی‌های کفر بیرون شدند.پس آتش دوزخ بر آنها واجب شد تا همراه کفار بسوزند.» سپس فرمود: «این گروه اهل دوزخ و در آن مخلّد خواهند بود.» - . بقره / 256 و روایت در تفسیر عیاشی 1 و کافی 1 : 375 -

همین روایت در کنز جامع الفوائد از کتاب غیبت مفید نقل شده و کافی نیز همین روایت را آورده است.

شرح این روایت به زودی در جای دیگر خواهد آمد.

**[ترجمه]

«19»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ مِهْزَمٍ الْأَسَدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَأُعَذِّبَنَّ کُلَّ رَعِیَّةٍ دَانَتْ بِإِمَامٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ کَانَتِ الرَّعِیَّةُ فِی أَعْمَالِهَا بَرَّةً تَقِیَّةً وَ لَأَعْفُوَنَّ عَنْ کُلِّ رَعِیَّةٍ دَانَتْ بِکُلِّ إِمَامٍ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ کَانَتِ الرَّعِیَّةُ فِی أَعْمَالِهَا مُسِیئَةً قُلْتُ فَیَعْفُو عَنْ هَؤُلَاءِ وَ یُعَذِّبُ هَؤُلَاءِ قَالَ نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ ثُمَّ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ حَدِیثَ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ- رِوَایَةَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ زَادَ فِیهِ فَأَعْدَاءُ عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ هُمُ الْخَالِدُونَ فِی النَّارِ وَ إِنْ کَانُوا فِی أَدْیَانِهِمْ عَلَی غَایَةِ الْوَرَعِ وَ الزُّهْدِ وَ الْعِبَادَةِ وَ

الْمُؤْمِنُونَ بِعَلِیٍّ علیه السلام هُمُ الْخَالِدُونَ فِی الْجَنَّةِ وَ إِنْ کَانُوا فِی أَعْمَالِهِمْ مُسِیئَةً عَلَی ضِدِّ ذَلِکَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: مهزم اسدی گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «خداوند تبارک و تعالی فرموده است: «هر کسی که از امامی که از سوی خدا نیست پیروی کند، البته او را عذاب و شکنجه دهم، اگرچه آن فردی که پیروی می‌کند، کردارش خوب و پاکیزه باشد. و هر کس که از پیشوای برگزیده خدا پیروی کند، البته از او گذشت می‌کنم، اگرچه کردارش سوء باشد.»عرض کردم: «از این دسته می‌گذرد و آن دسته را عذاب می‌کند؟» فرمود: «آری، همانا خداوند می‌فرماید:{خدا یار اهل ایمان است و آنها را از تاریکی‌های عالم بیرون می‌آرد و به عالم نور می‌برد.} سپس آن حدیث قبلی را که ابن ابی یعفور نقل کرده، بیان فرمود و بر آن افزود: «پس دشمنان علی امیرالمؤمنین علیه السلام در آتش دوزخ مخلّد و جاوید هستند، اگرچه در دین خود در نهایت پارسایی و زهد و عبادت باشند. و آنها که به حضرت علی علیه السلام ایمان دارند، در بهشت جاویدند، اگر چه کردارشان زشت و ضد آن دسته باشد.» - . تفسیر عیاشی 1 : 139 -

**[ترجمه]

«20»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام]: قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدی فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ وَ ما کانُوا مُهْتَدِینَ‌⁽²⁾قَالَ الْإِمَامُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ علیهما السلام أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدی بَاعُوا دِینَ اللَّهِ وَ اعْتَاضُوا مِنْهُ الْکُفْرَ بِاللَّهِ فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ أَیْ مَا رَبِحُوا فِی تِجَارَتِهِمْ فِی الْآخِرَةِ لِأَنَّهُمُ اشْتَرَوُا النَّارَ وَ أَصْنَافَ عَذَابِهَا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کَانَتْ مُعَدَّةً لَهُمْ لَوْ آمَنُوا وَ ما کانُوا مُهْتَدِینَ إِلَی الْحَقِّ وَ الصَّوَابِ.

فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ هَذِهِ الْآیَةَ حَضَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَوْمٌ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ سُبْحَانَ الرَّازِقِ أَ لَمْ تَرَ فُلَاناً کَانَ یَسِیرَ الْبِضَاعَةِ خَفِیفَ ذَاتِ الْیَدِ خَرَجَ مَعَ قَوْمٍ یَخْدُمُهُمْ فِی الْبَحْرِ فَرَعَوْا لَهُ حَقَّ خِدْمَتِهِ وَ حَمَلُوهُ مَعَهُمْ إِلَی الصِّینِ وَ عَیَّنُوا لَهُ یَسِیراً مِنْ مَالِهِمْ قَسَّطُوهُ عَلَی أَنْفُسِهِمْ لَهُ وَ جَمَعُوهُ فَاشْتَرَوْا لَهُ بِهِ بِضَاعَةً مِنْ هُنَاکَ فَسَلِمَتْ فَرَبِحَ الْوَاحِدُ عَشَرَةً فَهُوَ الْیَوْمَ مِنْ مَیَاسِیرِ أَهْلِ الْمَدِینَةِ؟

وَ قَالَ قَوْمٌ آخَرُونَ بِحَضْرَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ لَمْ تَرَ فُلَاناً کَانَتْ حَسَنَةً حَالُهُ کَثِیرَةً أَمْوَالُهُ جَمِیلَةً أَسْبَابُهُ وَافِرَةً خَیْرَاتُهُ مُجْتَمِعاً شَمْلُهُ أَبَی إِلَّا طَلَبَ الْأَمْوَالِ الْجُمَّةِ فَحَمَلَهُ الْحِرْصُ عَلَی أَنْ تَهَوَّرَ فَرَکِبَ الْبَحْرَ فِی وَقْتِ هَیَجَانِهِ وَ السَّفِینَةُ غَیْرُ وَثِیقَةٍ وَ الْمَلَّاحُونَ غَیْرُ فَارِهِینَ إِلَی أَنْ تَوَسَّطَ الْبَحْرَ فَلَعِبَتْ بِسَفِینَتِهِ رِیحٌ عَاصِفٌ فَأَزْعَجَتْهَا إِلَی الشَّاطِئِ وَ فَتَقَتْهَا فِی لَیْلٍ مُظْلِمٍ وَ ذَهَبَتْ أَمْوَالُهُ وَ سَلِمَ بِحَشَاشَتِهِ فَقِیراً وَقِیراً یَنْظُرُ إِلَی الدُّنْیَا حَسْرَةً؟

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَ لَا أُخْبِرُکُمْ بِأَحْسَنَ مِنَ الْأَوَّلِ حَالًا وَ بِأَسْوَأَ مِنَ الثَّانِی حَالًا قَالُوا بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَمَّا أَحْسَنُ مِنَ الْأَوَّلِ حَالًا فَرَجُلٌ اعْتَقَدَ صِدْقاً بِمُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ وَ صِدْقاً بِإِعْظَامِ عَلِیٍّ أَخِی رَسُولِ اللَّهِ وَ وَلِیِّهِ وَ ثَمَرَةِ قَلْبِهِ وَ مَحَضَ طَاعَتَهُ فَشَکَرَ لَهُ رَبَّهُ وَ نَبِیَّهُ وَ وَصِیَّ نَبِیِّهِ فَجَمَعَ اللَّهُ تَعَالَی لَهُ بِذَلِکَ خَیْرَ

الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَزَقَهُ لِسَاناً لِآلَاءِ اللَّهِ تَعَالَی ذَاکِراً وَ قَلْباً لِنَعْمَائِهِ شَاکِراً وَ بِأَحْکَامِهِ رَاضِیاً وَ عَلَی احْتِمَالِ مَکَارِهِ أَعْدَاءِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ نَفْسَهُ مُوَطِّناً لَا جَرَمَ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی سَمَّاهُ عَظِیماً فِی مَلَکُوتِ أَرْضِهِ وَ سَمَاوَاتِهِ وَ حَبَاهُ بِرِضْوَانِهِ وَ کَرَامَاتِهِ فَکَانَتْ تِجَارَةُ هَذَا أَرْبَحَ وَ غَنِیمَتُهُ أَکْثَرَ وَ أَعْظَمَ وَ أَمَّا أَسْوَأُ مِنَ الثَّانِی حَالًا فَرَجُلٌ أَعْطَی أَخَا مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ بِبَیْعَتِهِ وَ أَظْهَرَ لَهُ مُوَافَقَتَهُ وَ مُوَالاةَ أَوْلِیَائِهِ وَ مُعَادَاةَ أَعْدَائِهِ ثُمَّ نَکَثَ بَعْدَ ذَلِکَ وَ خَالَفَ وَ وَالَی عَلَیْهِ أَعْدَاءَهُ فَخُتِمَ لَهُ بِسُوءِ أَعْمَالِهِ فَصَارَ إِلَی عَذَابٍ لَا یَبِیدُ وَ لَا یَنْفَدُ قَدْ خَسِرَ الدُّنْیا وَ الْآخِرَةَ ذلِکَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِینُ.

ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَعَاشِرَ عِبَادِ اللَّهِ عَلَیْکُمْ بِخِدْمَةِ مَنْ أَکْرَمَهُ اللَّهُ بِالارْتِضَاءِ وَ اجْتَبَاهُ بِالاصْطِفَاءِ وَ جَعَلَهُ أَفْضَلَ أَهْلِ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ بَعْدَ مُحَمَّدٍ سَیِّدِ الْأَنْبِیَاءِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ بِمُوَالاةِ أَوْلِیَائِهِ وَ مُعَادَاةِ أَعْدَائِهِ وَ قَضَاءِ حُقُوقِ إِخْوَانِکُمُ الَّذِینَ هُمْ فِی مُوَالاتِهِ وَ مُعَادَاةِ أَعْدَائِهِ شُرَکَاؤُکُمْ فَإِنَّ رِعَایَةَ عَلِیٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ أَحْسَنُ مِنْ رِعَایَةِ هَؤُلَاءِ التُّجَّارِ الْخَارِجِینَ بِصَاحِبِکُمُ الَّذِی ذَکَرْتُمُوهُ إِلَی الصِّینِ الَّذِینَ عَرَضُوهُ لِلْغَنَاءِ وَ أَعَانُوهُ بِالثَّرَاءِ.

أَمَا إِنَّ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ علیه السلام لَمَنْ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ وُضِعَ لَهُ فِی کِفَّةِ سَیِّئَاتِهِ مِنَ الْآثَامِ مَا هُوَ أَعْظَمُ مِنَ الْجِبَالِ الرَّوَاسِی وَ الْبِحَارِ التَّیَّارَةِ یَقُولُ الْخَلَائِقُ هَلَکَ هَذَا الْعَبْدُ فَلَا یَشُکُّونَ أَنَّهُ مِنَ الْهَالِکِینَ وَ فِی عَذَابِ اللَّهِ تَعَالَی مِنَ الْخَالِدِینَ فَیَأْتِیهِ النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ تَعَالَی یَا أَیُّهَا الْعَبْدُ الْخَاطِئُ الْجَانِی هَذِهِ الذُّنُوبُ الْمُوبِقَاتُ فَهَلْ بِإِزَائِهَا حَسَنَةٌ تُکَافِئُهَا وَ تَدْخُلُ جَنَّةَ اللَّهِ بِرَحْمَةِ اللَّهِ أَوْ تَزِیدُ عَلَیْهَا فَتَدْخُلُهَا بِوَعْدِ اللَّهِ یَقُولُ الْعَبْدُ لَا أَدْرِی فَیَقُولُ مُنَادِی رَبِّنَا عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ رَبِّی یَقُولُ نَادِ فِی عَرَصَاتِ الْقِیَامَةِ أَلَا إِنِّی فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ مِنْ بَلَدِ کَذَا وَ کَذَا أَوْ قَرْیَةِ کَذَا وَ کَذَا قَدْ رُهِنْتُ بِسَیِّئَاتٍ کَأَمْثَالِ الْجِبَالِ وَ الْبِحَارِ وَ لَا حَسَنَةَ لِی بِإِزَائِهَا فَأَیُّ أَهْلِ هَذَا الْمَحْشَرِ کَانَتْ لِی عِنْدَهُ یَدٌ أَوْ عَارِفَةٌ فَلْیُغِثْنِی بِمُجَازَاتِی عَنْهَا فَهَذَا أَوَانُ شِدَّةِ حَاجَتِی إِلَیْهَا

فَیُنَادِی الرَّجُلُ بِذَلِکَ فَأَوَّلُ مَنْ یُجِیبُهُ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ أَیُّهَا الْمُمْتَحَنُ فِی مَحَبَّتِی الْمَظْلُومُ بِعَدَاوَتِی ثُمَّ یَأْتِی هُوَ وَ مَنْ مَعَهُ عَدَدٌ کَثِیرٌ وَ جَمٌّ غَفِیرٌ وَ إِنْ کَانُوا أَقَلَّ عَدَداً مِنْ خُصَمَائِهِ الَّذِینَ لَهُمْ قِبَلَهُ الظُّلَامَاتُ فَیَقُولُ ذَلِکَ الْعَدَدُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ نَحْنُ إِخْوَانُهُ الْمُؤْمِنُونَ کَانَ بِنَا بَارّاً وَ لَنَا مُکَرِّماً وَ فِی مُعَاشَرَتِهِ إِیَّانَا مَعَ کَثْرَةِ إِحْسَانِهِ إِلَیْنَا مُتَوَاضِعاً وَ قَدْ نَزَلْنَا لَهُ عَنْ جَمِیعِ طَاعَاتِنَا وَ بَذَلْنَاهَا لَهُ فَیَقُولُ عَلِیٌّ علیه السلام فَبِمَا ذَا تَدْخُلُونَ جَنَّةَ رَبِّکُمْ فَیَقُولُونَ بِرَحْمَةِ اللَّهِ الْوَاسِعَةِ الَّتِی لَا یَعْدَمُهَا مَنْ وَالاکَ وَ وَالَی آلَکَ یَا أَخَا رَسُولِ اللَّهِ فَیَأْتِی النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ تَعَالَی یَا أَخَا رَسُولِ اللَّهِ هَؤُلَاءِ إِخْوَانُهُ الْمُؤْمِنُونَ قَدْ بَذَلُوا لَهُ فَأَنْتَ مَا ذَا تَبْذُلُ لَهُ فَإِنِّی أَنَا الْحَکَمُ مَا بَیْنِی وَ بَیْنَهُ مِنَ الذُّنُوبِ قَدْ غَفَرْتُهَا لَهُ بِمُوَالاتِهِ إِیَّاکَ وَ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ عِبَادِی مِنَ الظُّلَامَاتِ فَلَا بُدَّ مِنْ فَصْلِی بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُمْ فَیَقُولُ عَلِیٌّ علیه السلام یَا رَبِّ أَفْعَلُ مَا تَأْمُرُنِی فَیَقُولُ اللَّهُ تَعَالَی یَا عَلِیُّ اضْمَنْ لِخُصَمَائِهِ تَعْوِیضَهُمْ عَنْ ظُلَامَاتِهِمْ قِبَلَهُ فَیَضْمَنُ لَهُمْ عَلِیٌّ علیه السلام ذَلِکَ وَ یَقُولُ لَهُمُ اقْتَرِحُوا عَلَیَّ مَا شِئْتُمْ أُعْطِکُمْ عِوَضاً مِنْ ظُلَامَاتِکُمْ قِبَلَهُ.

فَیَقُولُونَ یَا أَخَا رَسُولِ اللَّهِ تَجْعَلُ لَنَا بِإِزَاءِ ظُلَامَاتِنَا قِبَلَهُ ثَوَابَ نَفَسٍ مِنْ أَنْفَاسِکَ لَیْلَةَ بَیْتُوتَتِکَ عَلَی فِرَاشِ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَیَقُولُ عَلِیٌّ علیه السلام قَدْ وَهَبْتُ ذَلِکَ لَکُمْ فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَانْظُرُوا یَا عِبَادِیَ الْآنَ إِلَی مَا نِلْتُمُوهُ مِنْ عَلِیٍّ فِدَاءً لِصَاحِبِهِ مِنْ ظُلَامَاتِکُمْ وَ یُظْهِرُ لَهُمْ ثَوَابَ نَفَسٍ وَاحِدٍ فِی الْجِنَانِ مِنْ عَجَائِبِ قُصُورِهَا وَ خَیْرَاتِهَا فَیَکُونُ ذَلِکَ مَا یُرْضِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ خُصَمَاءَ أُولَئِکَ الْمُؤْمِنِینَ ثُمَّ یُرِیهِمْ بَعْدَ ذَلِکَ مِنَ الدَّرَجَاتِ وَ الْمَنَازِلِ مَا لَا عَیْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَی قَلْبِ بَشَرٍ یَقُولُونَ یَا رَبَّنَا هَلْ بَقِیَ مِنْ جِنَانِکَ شَیْ‌ءٌ إِذَا کَانَ هَذَا کُلُّهُ لَنَا فَأَیْنَ تُحِلُّ سَائِرَ عِبَادِکَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَنْبِیَاءَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدَاءَ وَ الصَّالِحِینَ وَ یُخَیَّلُ إِلَیْهِمْ عِنْدَ ذَلِکَ أَنَّ الْجَنَّةَ بِأَسْرِهَا قَدْ جُعِلَتْ لَهُمْ فَیَأْتِی النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ تَعَالَی یَا عِبَادِی هَذَا ثَوَابُ نَفَسٍ مِنْ أَنْفَاسِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام الَّذِی اقْتَرَحْتُمُوهُ عَلَیْهِ قَدْ جَعَلَهُ لَکُمْ فَخُذُوهُ وَ انْظُرُوا فَیَصِیرُونَ هُمْ وَ هَذَا الْمُؤْمِنُ الَّذِی عَوَّضَهُمْ عَلِیٌّ علیه السلام فِی تِلْکَ

الْجِنَانِ ثُمَّ یَرَوْنَ مَا یُضِیفُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی مَمَالِکِ عَلِیٍّ علیه السلام فِی الْجِنَانِ مَا هُوَ أَضْعَافُ مَا بَذَلَهُ عَنْ وَلِیِّهِ الْمُوَالِی لَهُ مِمَّا شَاءَ مِنَ الْأَضْعَافِ الَّتِی لَا یَعْرِفُهَا غَیْرُهُ.

ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَ ذلِکَ خَیْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ الْمُعَدَّةُ لِمُخَالِفِی أَخِی وَ وَصِیِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: در تفسیر این آیه شریفه قرآن که می‌فرماید: «أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدی فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ وَ ما کانُوا مُهْتَدِین»، {ایشانند که گمراهی را به راه راست خریدند، پس تجارت آنها سود نکرد و راه هدایت نیافتند} - . بقره / 16 - حضرت موسی بن جعفر علیه السلام فرمود: «ایشانند که گمراهی را به راه راست خریدند، دین خدا را فروختند و به جای آن کفر را گرفتند، پس تجارت آنها سود نکرد. یعنی در تجارتشان در آخرت سود نبردند، زیرا آنها دوزخ و عذاب‌های آن را خریدند به بهشتی که برای آنها مهیا بود، اگر ایمان می‌آوردند، و راه هدایت نیافتند، یعنی به سوی حق و صواب و راستی و درستی راهنمایی نشدند.»

وقتی خداوند این آیه را نازل فرمود، جمعی نزد حضرت رسول صلی الله علیه و آله بودند. آنهاعرض کردند: «یا رسول اللَّه! سبحان الرازق (منزه است خدا چگونه روزی‌رسان است) آیا فلانی را ندیدی که سرمایه کم و دستاورسبکی داشت و همراه جمعی از خانه خود بیرون رفت تا آنها را در دریا خدمت کند. آنها هم حق خدمت او را رعایت کردند، او را با خود به چین بردند و برای او مختصری از مال خود معیّن ساختند که از بین افراد خود گرد آوردند. پس آن را برای او سرمایه قرار دادند و از چین برای او با آن پول جنسی خریدند و آن جنس، یک به ده سود کرد و او امروز از توانگران مدینه است.»

جمع دیگری که نزد آن حضرت بودند،عرض کردند: «یا رسول اللَّه! آیا فلانی را ندیدی که حالش خوب و اموالش زیاد بود، لوازم زندگی‌اش مجهّز و خیرات او فراوان و کار و بارش جمع بود. او تنها به دنبال پول‌های هنگفت و سودهای کلان می‌رفت. یک بار حرص او را وادار به بی‌احتیاطی کرد و در هوای توفانی با کشتی که مورد اعتماد نبودبه سفر دریایی رفت و ناخدایان نیز مهارتی نداشتند. وقتی کشتی به وسط دریا رسید، باد تندی وزید و کشتی را بالا و پایین برد تا اینکه بالاخره آن را به ساحل پرتاب کرد. ولی در شب تاریک، کشتی واژگون شد و اموال او غرق گشت و خود او با خستگی فراوان‌نجات یافت.او هم اکنون فقیر و مقروض است و به دنیا با دیده حسرت می‌نگرد.» حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «آیا شما را با خبر نسازم از کسی که حالش از آن اولی بهتر و از دومی بدتر است؟» عرض کردند: «چرا یا رسول اللَّه!»پس فرمود: «اما آن کس که حالش از اوّلی بهتر است، مردی است که به راستی به محمّد عقیده دارد و او را پیامبر خدا می‌داند و به راستی علی علیه السلام را بزرگ می‌شمارد و او را برادر رسول خدا، ولیّ او، میوه دل او و فرمانبر خالص او می‌داند. (در عوض) پروردگارش و پیامبر و وصیّ پیامبر از او قدردانی کنند و خداوند به همین خاطر خیر دنیا و آخرت را برای او گرد آورد؛ زبانی به او عنایت کند تا همیشه متذکّر نعمت‌های خدا باشد؛ قلبی به او عطا کند که سپاسگزار باشد و به قوانین الهی خشنود و بر تحمل ناملایمات از دشمنان محمّد صلی الله علیه و آله و خاندانش، اراده محکم و تصمیم جدی داشته باشد. بدیهی است خداوند چنین کسی را در ملکوت زمین و آسمان‌هایش بزرگ جلوه می‌دهد و خشنودی و عنایات خاصّه خویش را به او پیشکش می‌کند. تجارت چنین کسی سودمندتر و ربح و سود او بزرگ‌تر و بیشتر است.

و امّا آن کس که حالش از دوّمی بدتر است، مردی است که با برادر محمّد صلی الله علیه و آله بیعت کرده و دوستی و وابستگی و همکاری خود را با او و دشمنی با دشمنانش را اظهار کرده. سپس بعد از چندی بیعت خود را نقض کرده و با او مخالفت کرده و دشمنان او را به دوستی گرفته است. عاقبت کردار چنین کسی به بدی ختم شده و مسیرش به سوی عذابی است که نابودی و پایان ندارد، هم در دنیا و هم در آخرت زیان برده و این همان زیانکاری روشن و آشکار است.»

سپس حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «ای گروه بندگان! خدا بر شما باد به خدمت کردن به کسی که خدا او را گرامی داشته، چون از هر جهت پسندیده است و او را از بین دیگران برگزیده و بعد از محمّد صلی الله علیه و آله آقای پیامبران، او را برترین فردِ موجودات زمین و آسمان قرار داده و او علی بن ابی طالب علیه السلام است. و بر شما بادبه دوستی با دوستان و دشمنی با دشمنان او و ادای حقوق برادرانتان که در دوستی او و دشمنی با دشمنان او، با شما شریکند. چون البتّه رعایت علی علیه السلام نسبت به شما خیلی بهتر است از نگهداری آن تجار و بازرگانان نسبت به رفیق شما که گفتید او را با خود به چین بردند و به توانگری‌اش رساندند و به افزونیِ ثروتش کمک کردند.

بدانید همانا یکی از شیعیان علی علیه السلام را روز قیامت می‌آورند، در حالی که کفّه گناهان او از کوه‌های بلند و دریاهای پر موج سنگین‌تر است. مردم می‌گویند این بنده خدا نابود است و در هلاکت و نابودی او تردیدی ندارند. و نیز شک ندارند که او در عذاب خدا مخلّد خواهد بود. از جانب خدا به سوی او ندا می‌شود که: «ای بنده خطاکار جنایت‌پیشه! این گناهان هلاکت‌بار است. آیا در مقابل آنها کار خیری داری که آنها را جبران کند و بعد به کرم و رحمت خدا وارد بهشت شوی؟ یا اینکه کار خیرت بر گناهانت بچربد تا با نوید خدایی به بهشت بروی؟»

آن بنده گوید نمی‌دانم. منادی پروردگار به او می‌گوید: «خداوند می‌فرماید در عرصات قیامت فریاد بزن و بگو من فلانی پسر فلانی اهل فلان شهر یا فلان ده هستم. هم اکنون در گرو گناهان زیادی همچون کوه‌ها و دریاها هستم و در مقابل آن کار خیری ندارم. آیا در میان مردم محشر کسی هست که از من نعمت یا احسانی دیده باشد و امروز به پاداش آن مرا نجات بخشد؟ چون این زمان، گرفتاری و نیاز شدید من است.»

آن مرد هم این جملات را با صدای بلند می‌گوید. اول کسی که او را پاسخ می‌دهد، علی بن ابی طالب علیه السلام است که گوید: «لبیک، لبیک، لبیک! ای کسی که در راه دوستی من آزمایش شدی (و ناملایماتی را تحمل کردی) و برای دشمنی من از دشمنانم ستم دیدی!» سپس آن حضرت با افراد زیاد و جمعیت انبوهی می‌آید، گرچه عدد آنها از بستانکاران و طرف‌های مدعی او کمتر است، این افراد می‌گویند: «ای امیرالمؤمنین!ما برادران ایمانی این مرد هستیم که به ما خوبی کرده، ما را گرامی داشته، در معاشرت با ما احسان بسیار کرده و متواضع بوده. ما امروز از تمام طاعت‌ها و عباداتمان به سود او گذشتیم و تمام را به او بخشیدیم.» حضرت علی علیه السلام به آنهامی‌فرماید: «پس با چه چیز می‌خواهید به بهشت بروید؟» می‌گویند: «به رحمت پهناور خدا که هر کس تو را و خاندان تو را دوست دارد و به شما وابسته شود، از آن رحمت محروم نماند ای برادر رسول خدا!»

در این موقع از جانب خداوند متعال ندا می‌شود: «ای برادر رسول خدا!اینها برادران مؤمن اویند و محبت خود را انجام دادند. تو (امروز) به او چه می‌بخشی؟ چون من باید بین او و گناهانش داوری کنم، من به خاطر وابستگی‌اش به تو، تمام گناهانش را بخشیدم، ولی بین او و بندگان من مظلمه‌هایی است و حقوقی از آنها ضایع شده که باید داوری کنم و حقوق آنها مسترد شود.» حضرت علی علیه السلام عرض می‌کند: «بار خدایا! هر چه فرمان دهی انجام دهم.» خدای متعال می‌فرماید: «یا علی! تو ضامن شو برای بستانکارهایش که عوض همه مظالم و حقوق آنها را بدهی.» آن حضرت قبول می‌کند و به طرف‌های او می‌فرماید: «هر چه می‌خواهید به من پیشنهاد کنید تا عوض مظلمه‌ها و بدهکاری او به شما بدهم.»

آنها در جواب می‌گویند: «ای برادر رسول خدا! عوض بدهکاری‌های او ثواب یکی از نفس‌های خود را در شبی که در بستر رسول خدا صلی الله علیه و آله خوابیدی به ما عنایت کن.» حضرت می‌فرماید: «بخشیدم.» در این موقع خداوند به آنها می‌فرماید: «ای بندگان من! نگاه کنید و آنچه را که از علی علیه السلام در عوض بدهی‌های رفیقش گرفتید بببینید.» و خداوند ثواب یک نفس علی علیه السلام را در آن شب در بهشت، از قصرها و کاخ‌های زیبای بهشتی و خیرات و خوبی‌های آنجا نشان می‌دهد. اینهاست آن چیزی که خداوند عزوجل به وسیله آنها، طرف‌های بستانکار آن مؤمنان را راضی می‌سازد. سپس چیزهایی از درجات و منازل بهشتی رابه آنها نشان می‌دهد که چشم ندیده و گوش نشنیده و تا به حال به دل انسانی خطور نکرده است.

این افراد می‌گویند: «بار خدایا! آیا از بهشت‌هایت چیزی باقی مانده؟ اگر تمامش آن باشد که به ما دادی، پس سایر بندگان مؤمن، انبیا، صدیقان، شهدا و نیکوکاران را کجا جا می‌دهی؟» آنها گمان می‌کنند که تمام بهشت همان بود که خدا به آنها داده. ولی از جانب خداوند ندا می‌شود: «ای بندگان من! این ثواب یکی از نفس‌های علی بن ابی طالب علیه السلام بود که شما به او پیشنهاد کردید و او هم به شما بخشید. بگیرید و نگاه کنید!»

پس آن افراد و آن مؤمنی که حضرت علی علیه السلام نسبت به او

آن همه محبّت فرموده بود، وارد بوستان‌های بهشت می‌شوند. سپس می‌بینند آنچه را که خداوند به دارایی حضرت علی علیه السلام در بهشت می‌افزاید که خود چند برابر آن مقداری است که آن حضرت در راه یک دوست خود بذل فرموده. خدا هر چه بخواهید به مقداری که جز خودش نداند به او عنایت می‌فرماید.»

سپس حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «آیا این مقام عالی بهتر است یا درخت «زقّوم جهنّم» - .صافات / 62 - که برای مخالفین و دشمنان برادر و وصیّ من علی بن ابی طالب علیه السلام مهیّا شده است؟» - . تفسیر امام حسن عسکری: 47 -

**[ترجمه]

توضیح

خفیف ذات الید أی کان ما فی یده من الأموال خفیفا قلیلا قسطوه بالتخفیف و التشدید أی قسموه علی أنفسهم بالسویة أو بالعدل علی نسبة حالهم.

و فی المصباح جمع الله شملهم أی ما تفرق من أمرهم و فرق شملهم أی ما اجتمع من أمرهم و قال مال جم أی کثیر و فی القاموس تهور الرجل وقع فی الأمر بقلة مبالاة و قال فره ککرم فراهة و فراهیة حذق فهو فاره بین الفروهیة و قال فتقه شقه کفتقه و فی بعض النسخ و فتتها من الفت و هو الدق و الکسر بالأصابع کما فی القاموس و قال الحشاش و الحشاشة بضمهما بقیة الروح فی المریض و الجریح.

و قال الوقیر القطیع من الغنم أو صغارها و فقیر وقیر تشبیه بصغار الشاء أو إتباع و قال أمحضه الود أخلصه کمحضه و الغناء بالفتح و المد الاکتفاء و بالکسر و القصر ضد الفقر و الثراء بالفتح و المد کثرة المال و قال الجوهری و التیار الموج و یقال قطع عرقا تیارا أی سریع الجریة و یقال أولیته یدا أی نعمة و العارفة المعروف و الإحسان و قال الجوهری الظلامة و المظلمة ما تطلبه عند الظالم و هو اسم ما أخذ منک و الجم الغفیر العدد الکثیر و فی المصباح نزلت عن الحق ترکته و فی القاموس الاقتراح ارتجال الکلام و ابتداع الشی‌ء و التحکم.

**[ترجمه]«خفیف ذات الید» یعنی اموالی که در دست اوست کم و سبک است.«قسّطوه» با تخفیف و همچنین با تشدید سین، یعنی به نسبت مساوی بین خود تقسیم کردند یا به نسبت عادلانه، هر کس به میزان ثروت و دارایی‌اش مقداری داده است.

در مصباح گوید: «جمع اللَّه شملهم» یعنی امور آنها متفرق نگردد و «فرّق شملهم»، یعنی امور آنها گرد نیاید. و گوید «مال جمّ» یعنی مال زیاد و در قاموس‌گوید «تهور الرّجل»، یعنی آن مرد با کم مبالاتی و بی‌احتیاطی در فلان مشکل واقع شد. همچنین گوید «فره» بر وزن «کرم»، مصدر آن «فراهه» یا «فراهیه»، به معنای حذاقت است و «فاره» یعنی کسی که مهارتش آشکار است. و گوید «فتق» مثل «فتّق»، به معنی «شقّ» است، یعنی شکافت و در بعضی از نسخه‌ها به جای «فتقتها»، «فتّتها» ذکر شده که از «فتّ»، به معنی کوبیدن و شکستن با انگشتان است، به طوری که در قاموس می‌گوید.و گوید «حشاش» یا «حشاشه» به ضمّ حاء، به معنای باقیمانده جان است در مریض و مجروح. و گوید «و قیر»، گله و دسته‌ای از گوسفندان یا گوسفندان کوچک را گویند. و فقیر و قیر تشبیه به گوسفندان کوچک و یا اتباع است.

و گوید «امحضه الودّ» مثل «محضه»، یعنی دوستی را خالص قرار داد و «غناء» به فتح غین و مدّ، رضامندی و قانع شدن است و به کسر غین و قصر الف، ضدّ فقر یعنی توانگری است و «ثراء» به فتح ثاء و مدّ الف، زیاد مال داشتن را گویند. و جوهری گوید «تیّار» موج است و اینکه می‌گویند«قطع عرقا تیّارا» یعنی جلو عرق تند و سریع الجریان را گرفت. و اینکه می‌گویند«اولیته یدا» یعنی نعمتی به او دادم و «عارفه» یعنی احسان و کار خیر. نیز جوهری گوید «ظلامه» و «مظلمه» یعنی آنچه که نزد ستمگری مطالبه کنی و آنچه را که ظالمی از تو گرفته باشد ظلامه یا مظلمه گویند. و «الجمّ الغفیر» یعنی عدد زیاد. در مصباح گوید که«نزلت عن الحق» یعنی از حق (خود) گذشتم و او را رها کردم، و در قاموس گوید«اقتراح» یعنی بدیهه‌گویی و حاضر جوابی و ابتدا کردن به کلام و زورگویی.

**[ترجمه]

«21»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام] قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَقْوَاماً تَمْتَلِئُ مِنْ جِهَةِ السَّیِّئَاتِ مَوَازِینُهُمْ فَیُقَالُ لَهُمْ هَذِهِ السَّیِّئَاتُ فَأَیْنَ الْحَسَنَاتُ وَ إِلَّا فَقَدْ عَطِبْتُمْ فَیَقُولُونَ یَا رَبَّنَا مَا نَعْرِفُ لَنَا حَسَنَاتٍ فَإِذَا النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَئِنْ لَمْ تَعْرِفُوا

لِأَنْفُسِکُمْ عِبَادِی حَسَنَاتٍ فَإِنِّی أَعْرِفُهَا لَکُمْ وَ أُوَفِّرُهَا عَلَیْکُمْ ثُمَّ یَأْتِی بِرُقْعَةٍ صَغِیرَةٍ یَطْرَحُهَا فِی کِفَّةِ حَسَنَاتِهِمْ فَتَرْجَحُ بِسَیِّئَاتِهِمْ بِأَکْثَرِ مَا بَیْنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ فَیُقَالُ لِأَحَدِهِمْ خُذْ بِیَدِ أَبِیکَ وَ أُمِّکَ وَ إِخْوَانِکَ وَ أَخَواتِکَ وَ خَاصَّتِکَ وَ قَرَابَاتِکَ وَ أَخْدَانِکَ وَ مَعَارِفِکَ فَأَدْخِلْهُمُ الْجَنَّةَ.

فَیَقُولُ أَهْلُ الْمَحْشَرِ یَا رَبِّ أَمَّا الذُّنُوبُ فَقَدْ عَرَفْنَاهَا فَمَا ذَا کَانَتْ حَسَنَاتُهُمْ فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عِبَادِی مَشَی أَحَدُهُمْ بِبَقِیَّةِ دَیْنٍ لِأَخِیهِ إِلَی أَخِیهِ فَقَالَ خُذْهَا فَإِنِّی أُحِبُّکَ بِحُبِّکَ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ لَهُ الْآخَرُ قَدْ تَرَکْتُهَا لَکَ بِحُبِّکَ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ لَکَ مِنْ مَالِی مَا شِئْتَ فَشَکَرَ اللَّهُ تَعَالَی ذَلِکَ لَهُمَا فَحَطَّ بِهِ خَطَایَاهُمَا وَ جَعَلَ فِی حَشْوِ صَحِیفَتِهِمَا وَ مَوَازِینِهِمَا وَ أَوْجَبَ لَهُمَا وَ لِوَالِدَیْهِمَا الْجَنَّةَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر امام حسن عسکری: حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «همانا خداوند روز قیامت جمعیت‌هایی را برانگیزد که میزان اعمال آنها از گناهان پر است.به آنها می‌گویند این گناهان شما، پس حسنات شما کجاست؟ وگرنه نابود شوید. آنها می‌گویند: «بار خدایا! ما برای خود حسنه و کار خیری نمی‌شناسیم.» آنگاه از جانب خداوند ندا شود ای بندگان من! اگر شما برای خودتان کار خیری سراغ ندارید، من سراغ دارم و آن را فراوان و پر پر می‌سازم. سپس رقعه (قطعه) کوچکی را می‌آورند و در کفّه حسنات‌آنها می‌گذارند تا به فاصله‌ای بیشتر اززمین تا آسمان،بر کفّه گناهان آنان بچربد و به یکی از آنها می‌گویند که دست پدر و مادر، برادران و خواهران، نزدیکان و خویشان و دوستان نزدیک و آشنایان خود را بگیر و به بهشت ببر.

اهل محشر می‌گویند: «بار خدایا! گناهان آنها را دانستیم، امّا حسناتشان چه بود؟» خداوند می‌فرماید: «ای بندگان من! یکی از این افراد مدیون برادرش بود و بعد از مدتی طلب او را نزد او برد و گفت بگیر طلب خود را که من تو را به خاطر دوستی علی بن ابی طالب علیه السلام دوست دارم. آن طلبکار هم در جواب گفت منهم به همین جهت طلب خود را به تو بخشیدم و هر چقدر دیگر از مال من بخواهی، می‌دهم.» خداوند این عمل را از آنها قدردانی کرد و از گناهانشان درگذشت و آن را درون نامه عملشان و ترازوهاشان نهاد و بهشت را بر آنان و پدر و مادرشان واجب ساخت.» - . تفسیر امام حسن عسکری: 54 -

**[ترجمه]

«22»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ مَصْقَلَةَ الطَّحَّانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَا یَمْنَعُکُمْ مِنْ أَنْ تَشْهَدُوا عَلَی مَنْ مَاتَ مِنْکُمْ عَلَی هَذَا الْأَمْرِ أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ کَذلِکَ حَقًّا عَلَیْنا نُنْجِ الْمُؤْمِنِینَ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: مصقله آسیابان گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «چه چیز شما را از دادن این گواهی بازمی‌دارد که آن کس از شما که بر این امر (تشیع) مرده، از اهل بهشت است؟ همانا خداوند می‌فرماید: «کَذلِکَ حَقًّا عَلَیْنا نُنْجِ الْمُؤْمِنِین» - . یونس / 103 - ، {این چنین ما بر خود فرض کردیم که اهل ایمان را نجات بخشیم.} - . تفسیر عیاشی 2 : 138 -

**[ترجمه]

بیان

کَذلِکَ حَقًّا عَلَیْنا فی المجمع‌⁽³⁾

قال الحسن معناه کنا إذا أهلکنا أمة من الأمم الماضیة نجینا نبیهم و نجینا الذین آمنوا به أیضا کذلک إذا أهلکنا هؤلاء المشرکین نجیناک یا محمد و الذین آمنوا بک و قیل معناه کذلک حقا علینا أی واجبا علینا من طریق الحکمة نُنْجِ الْمُؤْمِنِینَ من عذاب الآخرة کما ننجیهم من عذاب الدنیا قال أبو عبد الله علیه السلام لأصحابه ما یمنعکم من أن تشهدوا إلی آخر الخبر.

**[ترجمه]در تفسیر این آیه مرحوم طبرسی می‌فرماید: «حسن گوید» معنایش آن است که ما هر گاه بعضی از امّت‌های گذشته را نابود می‌کردیم، پیامبر آنها و افرادی را که به او ایمان آورده بودند نجات می‌دادیم. همچنین اگر این مشرکین و بت‌پرستان را نابود سازیم، ای محمّد!تو را و آنها را که به تو ایمان آورده‌اند، نجات می‌دهیم و به قولی معنای جمله «این چنین ما بر خود فرض کردیم»،آن است که از راه حکمت بر ما لازم است، چون من خدای حکیم هستم، مقتضای حکمت چنین است. و منظوراز «نجات مؤمنین»، نجات از عذاب آخرت است، همان طور که آنها را از عذاب دنیا نجات می‌بخشم. سپس مرحوم طبرسی همین روایت را نقل می‌کند. - . مجمع البیان 5 : 138 -

**[ترجمه]

«23»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِنَا وَرِعاً مُسْلِماً کَثِیرَ الصَّلَاةِ قَدِ ابْتُلِیَ

بِحُبِّ اللَّهْوِ وَ هُوَ یَسْمَعُ الْغِنَاءَ فَقَالَ أَ یَمْنَعُهُ ذَلِکَ مِنَ الصَّلَاةِ لِوَقْتِهَا أَوْ مِنْ صَوْمٍ أَوْ مِنْ عِیَادَةِ مَرِیضٍ أَوْ حُضُورِ جِنَازَةٍ أَوْ زِیَارَةِ أَخٍ قَالَ قُلْتُ لَا لَیْسَ یَمْنَعُهُ ذَلِکَ مِنْ شَیْ‌ءٍ مِنَ الْخَیْرِ وَ الْبِرِّ قَالَ فَقَالَ هَذَا مِنْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ مَغْفُورٌ لَهُ ذَلِکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ طَائِفَةً مِنَ الْمَلَائِکَةِ عَابُوا وُلْدَ آدَمَ فِی اللَّذَّاتِ وَ الشَّهَوَاتِ أَعْنِی لَکُمُ الْحَلَالَ لَیْسَ الْحَرَامَ قَالَ فَأَنِفَ اللَّهُ لِلْمُؤْمِنِینَ مِنْ وُلْدِ آدَمَ مِنْ تَعْیِیرِ الْمَلَائِکَةِ لَهُمْ قَالَ فَأَلْقَی اللَّهُ فِی هِمَّةِ أُولَئِکَ الْمَلَائِکَةِ اللَّذَّاتِ وَ الشَّهَوَاتِ کَیْ لَا یَعِیبُوا الْمُؤْمِنِینَ قَالَ فَلَمَّا أَحَسُّوا ذَلِکَ مِنْ هِمَمِهِمْ عَجُّوا إِلَی اللَّهِ مِنْ ذَلِکَ فَقَالُوا رَبَّنَا عَفْوَکَ عَفْوَکَ رُدَّنَا إِلَی مَا خُلِقْنَا لَهُ وَ أَجْبَرْتَنَا عَلَیْهِ فَإِنَّا نَخَافُ أَنْ نَصِیرَ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ‌⁽¹⁾

قَالَ فَنَزَعَ اللَّهُ ذَلِکَ مِنْ هِمَمِهِمْ قَالَ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ وَ صَارَ أَهْلُ الْجَنَّةِ فِی الْجَنَّةِ اسْتَأْذَنَ أُولَئِکَ الْمَلَائِکَةُ عَلَی أَهْلِ الْجَنَّةِ فَیُؤْذَنُ لَهُمْ فَیَدْخُلُونَ عَلَیْهِمْ فَیُسَلِّمُونَ عَلَیْهِمْ وَ یَقُولُونَ لَهُمْ سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فِی الدُّنْیَا عَنِ اللَّذَّاتِ وَ الشَّهَوَاتِ الْحَلَالِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تفسیر عیّاشی: حسن بن محبوب از ابو ولّاد نقل می‌کند که به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: «قربان شما شوم! مردیست از یاران ما که پارسا و مسلمان است و نماز زیاد می‌خواند، ولی مدتی است که گرفتار علاقه به کارهای لهو شده و به غنا (و موسیقی) گوش می‌دهد.» حضرت فرمود: «آیا این گوش دادن غنا، او را از نماز اول وقت، روزه، عیادت مریض، تشییع جنازه یا ملاقات برادرانش بازمی‌دارد یا نه؟» عرض کردم: «نه، جلوی هیچ کدام از کارهای خیر او را نگرفته و او را از اعمال خوب بازنمی‌دارد.» فرمود: «این از گام‌ها (و وسوسه)ی شیطان است. ان شاء اللَّه آمرزیده می‌شود.» سپس فرمود: «جمعی از فرشتگان بودند که کامیابی و شهوترانی انسان‌ها را بر آنها عیب می‌گرفتند. مقصودم لذائذ حلال است نه حرام. این تعبیر فرشتگان نسبت به مؤمنین، خدا را خوش نیامد (و برای اینکه ثابت کند اگر شما جای آنها باشید، معلوم نیست کارتان به کجا بکشد) خواسته‌ها و شهوات انسانی را در نهاد آن فرشتگان افکند تا مؤمنان را نکوهش نکنند.

وقتی فرشتگان چنین دریافتی کردند، در پیشگاه خدا نالیدند (و متوجه شدند که این گرفتاری آنها، نتیجه سرزنش کردن مؤمنین است) و از خدا تقاضای عفو و گذشت کردند و گفتند: «بار خدایا! ما را به آفرینش اولیه و آنچه که برای آن ساخته شدیم بازگردان! چون ما می‌ترسیم دچار اشتباه شویم.» آنگاه خداوند آن شهوات را از نهادشان برکند.» حضرت فرمود: «چون روز قیامت شود و بهشتیان به بهشت روند، آن فرشتگان از اهل بهشت اجازه ورود می‌گیرند و به زیارت و دیدار آنها می‌روند و به آنها درود می‌گویند. سخن آنها به بهشتیان این است: «درود بر شما که در دنیا، در برابر لذت‌ها و خواسته‌های حلال صبر کردید و خودرا به آنها نیالودید.» - . تفسیر عیاشی 2 : 211 -

**[ترجمه]

«24»

جا، [المجالس للمفید] عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلَوِیَّةَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ تَوْبَةَ بْنِ الْخَلِیلِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: بَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی سَفَرٍ إِذْ نَزَلَ فَسَجَدَ خَمْسَ سَجَدَاتٍ فَلَمَّا رَکِبَ قَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ رَأَیْنَاکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ صَنَعْتَ مَا لَمْ تَکُنْ تَصْنَعُهُ قَالَ نَعَمْ أَتَانِی جَبْرَئِیلُ علیه السلام فَبَشَّرَنِی أَنَّ عَلِیّاً فِی الْجَنَّةِ فَسَجَدْتُ شُکْراً لِلَّهِ فَلَمَّا رَفَعْتُ رَأْسِی قَالَ وَ فَاطِمَةُ فِی الْجَنَّةِ فَسَجَدْتُ شُکْراً لِلَّهِ تَعَالَی فَلَمَّا رَفَعْتُ رَأْسِی قَالَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَسَجَدْتُ شُکْراً لِلَّهِ تَعَالَی فَلَمَّا رَفَعْتُ رَأْسِی قَالَ وَ مَنْ یُحِبُّهُمْ فِی الْجَنَّةِ فَسَجَدْتُ شُکْراً لِلَّهِ تَعَالَی فَلَمَّا رَفَعْتُ رَأْسِی قَالَ وَ مَنْ یُحِبُّ مَنْ یُحِبُّهُمْ فِی الْجَنَّةِ فَسَجَدْتُ شُکْراً لِلَّهِ تَعَالَی‌⁽³⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید: ابو عبدالرّحمان از حضرت صادق علیه السلام نقلمی‌کند که فرمود: «روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله در مسافرت بودند. ناگاه آن حضرت از مرکب پیاده شدند، پنج بار سجده کردند و دوباره سوار شدند. بعضی از یاران عرض کردند: «ای رسول خدا! کاری کردی که تا به حال انجام نداده بودی؟» فرمود: «آری، جبرئیل آمد و مرا مژده داد که علی علیه السلام در بهشت است، منهم به سپاسگزاری از این نعمت به خاک افتادم. چون سر برداشتم، گفت فاطمه علیها السلام نیز در بهشت است. باز به سپاس از آن نعمت سجده کردم. چون سر برداشتم، گفت حسن و حسین علیهما السلام دو سید جوانان اهل بهشت هستند. باز بر این نعمت به خاک افتادم. چون سر برداشتم، باز گفت هر کس که آنها را دوست دارد نیز در بهشت است. این نعمت نیز سجده داشت. پس سجده کردمو چون سر برداشتم، جبرئیل گفت هر کس دوستان آنها را دوست بدارد نیز در بهشت است. به پاس آن بود که باز پیشانی‌ام را بر خاک گذاشتم.» - . مجالس مفید: 20 -

**[ترجمه]

«25»

جا، [المجالس للمفید] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ الْهَاشِمِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْدِیٍّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ الرَّشِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْمَنْصُورِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: أَیُّهَا النَّاسُ نَحْنُ فِی الْقِیَامَةِ رُکْبَانٌ أَرْبَعَةٌ لَیْسَ غَیْرُنَا فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنِ الرُّکْبَانُ قَالَ أَنَا عَلَی الْبُرَاقِ وَ أَخِی صَالِحٌ عَلَی نَاقَةِ اللَّهِ الَّذِی عَقَرَهَا قَوْمُهُ وَ ابْنَتِی فَاطِمَةُ عَلَی نَاقَتِیَ الْعَضْبَاءِ وَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ عَلَی نَاقَةٍ مِنْ نُوقِ الْجَنَّةِ خِطَامُهَا مِنْ لُؤْلُؤٍ رَطْبٍ وَ عَیْنَاهَا مِنْ یَاقُوتَتَیْنِ حَمْرَاوَیْنِ وَ بَطْنُهَا مِنْ زَبَرْجَدٍ أَخْضَرَ عَلَیْهَا قُبَّةٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ بَیْضَاءَ یُرَی ظَاهِرُهَا مِنْ بَاطِنِهَا وَ بَاطِنُهَا مِنْ ظَاهِرِهَا ظَاهِرُهَا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ بَاطِنُهَا مِنْ عَفْوِ اللَّهِ إِذَا أَقْبَلَتْ زَفَّتْ وَ إِذَا

أَدْبَرَتْ زَفَّتْ وَ هُوَ أَمَامِی عَلَی رَأْسِهِ تَاجٌ مِنْ نُورٍ یُضِی‌ءُ لِأَهْلِ الْجَمْعِ ذَلِکَ التَّاجُ لَهُ سَبْعُونَ رُکْناً کُلُّ رُکْنٍ یُضِی‌ءُ کَالْکَوْکَبِ الدُّرِّیِّ فِی أُفُقِ السَّمَاءِ وَ بِیَدِهِ لِوَاءُ الْحَمْدِ وَ هُوَ یُنَادِی فِی الْقِیَامَةِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَلَا یَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ الْمَلَائِکَةِ إِلَّا قَالُوا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ وَ لَا یَمُرُّ بِنَبِیٍّ مُرْسَلٍ إِلَّا قَالَ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ فَیُنَادِی مُنَادٍ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ یَا أَیُّهَا النَّاسُ لَیْسَ هَذَا مَلَکاً مُقَرَّباً وَ لَا نَبِیّاً مُرْسَلًا وَ لَا حَامِلَ عَرْشٍ هَذَا عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ وَ تَجِی‌ءُ شِیعَتُهُ مِنْ بَعْدِهِ فَیُنَادِی مُنَادٍ لِشِیعَتِهِ مَنْ أَنْتُمْ فَیَقُولُونَ نَحْنُ الْعَلَوِیُّونَ فَیَأْتِیهِمُ النِّدَاءُ یَا أَیُّهَا الْعَلَوِیُّونَ أَنْتُمْ آمِنُونَ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ مَعَ مَنْ کُنْتُمْ تُوَالُونَ‌⁽¹⁾.

بشا، [بشارة المصطفی] عن الحسن بن الحسین بن بابویه عن محمد بن الحسن الطوسی عن المفید عن الحسن بن الفضل: مثله‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید: ابن عباس گوید: از حضرت رسول صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: «ای مردم! در قیامت ما چهار نفر سواره هستیم و غیر ما دیگری سواره نیست. کسی گفت: «ای رسول خدا، پدر و مادرم قربانت! این سواران چه کسانی‌اند؟» فرمود: «من سوار بر براق و برادرم صالح، بر ماده شتری که از خدا بود و مردم زمان صالح او را پی کردند و کشتند؛ دخترم فاطمه علیها السلام برناقه عضبای من سوار است و علی بن ابی طالب علیه السلام بر یکی از ناقه‌های بهشتی که مهار آن از لؤلؤ تر، چشم‌های آن از دو یاقوت سرخ و شکم آن از زبرجد سبز است و بر روی آن شتر، قبه‌ای از لؤلؤ سفید قرار دارد که برون آن از درون و درون آن ازبرونش دیده می‌شود؛ برونش از رحمت خدا و درونش از عفو خداست و هر گاه پیش آید یا بازگردد (همچون پرندگان)، خویش را بیفکند و بال‌هایش را بگسترد و او در جلوی من باشد. تاجی از نور بر سر دارد که برای تمام اهل محشر می‌تابد و آن تاج، هفتاد رکن (کنگره) دارد که هر کدام از آنها همچون ستاره‌ای پر نور در آسمان نور می‌دهد و پرچم حمد در دست اوست.

او در قیامت فریاد می‌زند «لا اله الّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه!» و از برابر هر گروهی از فرشتگان که می‌گذرد، آنهامی‌گویند این پیامبر مرسل است، و از مقابل هر پیامبر مرسلی که می‌گذرد،می‌گویند این فرشته مقرّب دربار حق است. تا اینکه منادی از درون عرش فریاد می‌زند: «ای مردم! این (که می‌بینید) نه فرشته مقرب است، نه پیامبر مرسل و نه نگهدار عرش؛ این علی بن ابی طالب علیه السلام است!» بعد از او شیعیان او می‌آیند. کسی سؤال می‌کند شما چه کسانی هستید؟ می‌گویند که ما علویان هستیم. آنها را ندایی می‌رسد که: «ای علویان! شما ایمن و در امانید. شما با هر کس که وابسته به او هستید، وارد بهشت شوید!» - . مجالس مفید: 167 -

در بشارة المصطفی نظیر این روایت را نقل فرموده است. - . بشارة المصطفی: 74 -

**[ترجمه]

«26»

جا، [المجالس للمفید] عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ عُمَرَ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْبُرْسِیِّ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدٍ الْبَاقِرِ علیه السلام عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: کَیْفَ

بِکَ یَا عَلِیُّ إِذَا وَقَفْتَ عَلَی شَفِیرِ جَهَنَّمَ وَ قَدْ مُدَّ الصِّرَاطُ وَ قِیلَ لِلنَّاسِ جُوزُوا وَ قُلْتَ لِجَهَنَّمَ هَذَا لِی وَ هَذَا لَکِ فَقَالَ عَلِیٌّ علیه السلام یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ أُولَئِکَ قَالَ أُولَئِکَ شِیعَتُکَ مَعَکَ حَیْثُ کُنْتَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مجالس مفید: ابو بصیر از حضرت باقر علیه السلام از پدرانش علیه السلام نقل می‌کندکه حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! چگونه است حال تو آنگاه که بر لبه دوزخ بایستی، (پل) صراط کشیده شود، فرمان عبور صادر شود و تو به دوزخ بگویی: «این مال من و این از آن تو!» علی علیه السلام عرض کرد: « یا رسول اللَّه! آنها (که می‌گویم مال من) چه افرادی هستند؟» فرمود: «آنها شیعیان تو هستند که هر کجا تو باشی، با تو هستند.» - . مجالس مفید: 202 -

**[ترجمه]

«27»

نی، [الغیبة للنعمانی] عَنِ الْکُلَیْنِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ لَا یَسْتَحْیِی أَنْ یُعَذِّبَ أُمَّةً دَانَتْ بِإِمَامٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ کَانَتْ فِی أَعْمَالِهَا بَرَّةً تَقِیَّةً وَ إِنَّ اللَّهَ یَسْتَحْیِی أَنْ یُعَذِّبَ أُمَّةً دَانَتْ بِإِمَامٍ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ کَانَتْ فِی أَعْمَالِهَا ظَالِمَةً مُسِیئَةً⁽²⁾.

**[ترجمه]غیبت نعمانی: عبداللَّه بن سنان گزارش می‌کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «خداوند از اینکه جمعی را که پیرو پیشوای غیر برگزیده خدا باشند آزار کند، شرم نمی‌کند، گرچه آن افراد صاحب کردار نیک و در کارهایشان با تقواباشند. ولی از اینکه جمعی را که پیرو پیشوای برگزیده اویند عذاب کند، شرم می‌کند، اگرچه این افراد، بدکار و ستمگر باشند.» - . غیبت نعمانی: 65 و کافی 1 : 376 -

**[ترجمه]

«28»

کش، [رجال الکشی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْبَطَائِنِیِّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ مَا فَعَلَ أَبُو حَمْزَةَ الثُّمَالِیُّ قُلْتُ خَلَّفْتُهُ عَلِیلًا قَالَ إِذَا رَجَعْتَ إِلَیْهِ فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُ أَنَّهُ یَمُوتُ فِی شَهْرِ کَذَا فِی یَوْمِ کَذَا قَالَ أَبُو بَصِیرٍ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ اللَّهِ لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِیهِ أُنْسٌ وَ کَانَ لَکُمْ شِیعَةً قَالَ صَدَقْتَ مَا عِنْدَنَا خَیْرٌ لَکُمْ قُلْتُ شِیعَتُکُمْ مَعَکُمْ قَالَ إِنْ هُوَ خَافَ اللَّهَ وَ رَاقَبَ نَبِیَّهُ وَ تَوَقَّی الذُّنُوبَ فَإِذَا هُوَ فَعَلَ کَانَ مَعَنَا فِی دَرَجَاتِنَا قَالَ عَلِیٌ‌⁽³⁾فَرَجَعْنَا تِلْکَ السَّنَةَ فَمَا لَبِثَ أَبُو حَمْزَةَ إِلَّا یَسِیراً حَتَّی تُوُفِّیَ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]رجال کشی: ابو بصیر گوید: به محضر حضرت صادق علیه السلام مشرف شدم.پرسید: «ابو حمزه ثمالی چه شده؟» عرض کردم: «مریض است.» فرمود: «وقتی بازگشتی سلام مرا به او برسان و بگو در فلان روز از فلان ماه می‌میرد.» ابو بصیر گوید عرض کردم: «قربان شما شوم!به خدا او به شما انس دارد و از شیعیان شماست.» فرمود: «راست می‌گویی، آنچه نزد ماست برای شما بهتر است.»عرض کردم: «شیعه شما با شما هستند؟» فرمود: «اگر از خدا بترسد، مراقب (گفتار) پیامبرش باشد و خود را از آلودگی به گناه حفظ کند، در طبقات مربوط به ما با ما خواهد بود.» علی بن حمزه بطائنی که این روایت را از ابو بصیر نقل می‌کند، گفت آن سال وقتی به وطن خود بازگشتم، چندی نگذشت که ابو حمزه ثمالی از دنیا رفت. - . رجال کشی: 177 -

**[ترجمه]

«29»

کش، [رجال الکشی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ عِنْدَهُ الْبَقْبَاقُ‌⁽⁵⁾فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ رَجُلٌ أَحَبَّ بَنِی أُمَیَّةَ أَ هُوَ مَعَهُمْ قَالَ نَعَمْ

قُلْتُ رَجُلٌ أَحَبَّکُمْ أَ هُوَ مَعَکُمْ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ إِنْ زَنَی وَ إِنْ سَرَقَ قَالَ فَنَظَرَ إِلَی الْبَقْبَاقِ فَوَجَدَ مِنْهُ غَفْلَةً ثُمَّ أَوْمَأَ بِرَأْسِهِ نَعَمْ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]رجال کشی: عبید بن زراره گوید: خدمت حضرت صادق علیه السلام مشرف شدم.«بقباق» هم خدمت آن حضرت بود.عرض کردم: «قربانت گردم! مردی است که بنی امیه را دوست دارد. آیا او هم با آنهاست؟» فرمود آری.عرض کردم: «مرد دیگری است که شما را دوست دارد. آیا او با شماست؟» فرمود آری.عرض کردم: «اگرچه مرتکب زنا و دزدی شود؟» راوی گوید: حضرت نگاهی به بقباق‌ - . ابوالعباس فضل بن عبدالملک بقباق کوفی ثقه است و اینکه حضرت فرمایش خود را از او پنهان فرموده، شاید به خاطر این بوده که اسرار اهل بیت را فاش می‌ساخته و تمام مطالب را به شیعیان نادان نقل می‌کرده است. - کردند و وقتی دیدند او متوجه گفتگوی ما نیست، با سر اشاره فرمودند «آری.» - . رجال کشی: 286 -

**[ترجمه]

«30»

کش، [رجال الکشی] عَنْ نَصْرِ بْنِ الصَّبَّاحِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ لِی یَا زَیْدُ جَدِّدِ التَّوْبَةَ وَ أَحْدِثْ عِبَادَةً قَالَ قُلْتُ نَعَیْتَ إِلَیَّ نَفْسِی قَالَ فَقَالَ لِی یَا زَیْدُ مَا عِنْدَنَا لَکَ خَیْرٌ وَ أَنْتَ مِنْ شِیعَتِنَا إِلَیْنَا الصِّرَاطُ وَ إِلَیْنَا الْمِیزَانُ وَ إِلَیْنَا حِسَابُ شِیعَتِنَا وَ اللَّهِ لَإِنَّا لَکُمْ أَرْحَمُ مِنْ أَحَدِکُمْ بِنَفْسِهِ یَا زَیْدُ کَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَیْکَ فِی دَرَجَتِکَ مِنَ الْجَنَّةِ وَ رَفِیقُکَ فِیهَا الْحَارِثُ بْنُ الْمُغِیرَةِ النَّضْرِیُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]رجال کشی: زید شحّام روایت کند که خدمت حضرت صادق علیه السلام رفتم.آن حضرت به من فرمود: «ای زید! توبه‌ات را تجدید کن و عبادتی تازه انجام ده.» زید گوید: عرض کردم: «خبر مرگم را به من می‌دهی؟» فرمود: «ای زید! برای تو نزد ما خیری نیست و تو از شیعیان مایی (و بدان) که صراط با ماست، میزان با ماست و حساب شیعیان ما با ماست.به خدا من به شما از خود شما مهربان‌ترم. ای زید! گویا (الان) می‌نگرم به درجه تو در بهشت و رفیق تو در آنجا حارث بن مغیره نضری است.» - . همان -

**[ترجمه]

«31»

کش، [رجال الکشی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَمَّنْ یَثِقُ بِهِ یَعْنِی أُمَّهُ عَنْ خَالِهِ مُحَمَّدٍ قَالَ: فَقَالَ لَهُ عَمْرُو بْنُ إِلْیَاسَ قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَ أَبِی إِلْیَاسُ بْنُ عَمْرٍو عَلَی أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ وَ هُوَ یَجُودُ بِنَفْسِهِ فَقَالَ یَا عَمْرُو لَیْسَتْ سَاعَةَ الْکَذِبِ أَشْهَدُ عَلَی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنِّی سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا یَمَسُّ النَّارُ مَنْ مَاتَ وَ هُوَ یَقُولُ بِهَذَا الْأَمْرِ⁽³⁾.

**[ترجمه]رجال کشی: عمرو بن الیاس گوید: من و پدرم نزد ابوبکر حضرمی رفتیم. او که در حال احتضار بود، به من گفت: «ای عمرو! اکنون هنگام دروغ گفتن نیست.گواهی می‌دهم که از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: «آتش دوزخ به کسی که بمیرد و او معتقد به این امر (تشیع) باشد،نمی‌رسد.» - . رجال کشی: 355 -

**[ترجمه]

«32»

کش، [رجال الکشی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ خَالِهِ عَمْرِو بْنِ إِلْیَاسَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ وَ هُوَ یَجُودُ بِنَفْسِهِ فَقَالَ لِی أَشْهَدُ عَلَی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَّهُ قَالَ لَا یَدْخُلُ النَّارَ مِنْکُمْ أَحَدٌ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]رجال کشی: عمرو بن الیاس نقل می‌کند که به ملاقات ابوبکر حضرمی رفتم.او که در آستانه مرگ بود، به من گفت: «گواهی می‌دهم که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «هیچ کس از شما وارد دوزخ نمی‌شود.» - . همان -

**[ترجمه]

«33»

فض، [کتاب الروضة] یل، [الفضائل لابن شاذان] بِالْإِسْنَادِ یَرْفَعُهُ إِلَی صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ سَمِعْتُکَ تَقُولُ شِیعَتُنَا فِی الْجَنَّةِ وَ فِیهِمْ أَقْوَامٌ مُذْنِبُونَ یَرْکَبُونَ الْفَوَاحِشَ وَ یَأْکُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ وَ یَشْرَبُونَ الْخُمُورَ وَ یَتَمَتَّعُونَ فِی دُنْیَاهُمْ فَقَالَ علیه السلام هُمْ فِی الْجَنَّةِ اعْلَمْ أَنَّ الْمُؤْمِنَ مِنْ شِیعَتِنَا لَا یَخْرُجُ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یُبْتَلَی بِدَیْنٍ أَوْ بِسُقْمٍ أَوْ بِفَقْرٍ فَإِنْ عَفَا عَنْ هَذَا کُلِّهِ شَدَّدَ اللَّهُ عَلَیْهِ فِی النَّزْعِ عِنْدَ خُرُوجِ رُوحِهِ حَتَّی یَخْرُجَ مِنَ الدُّنْیَا وَ لَا ذَنْبَ عَلَیْهِ قُلْتُ فِدَاکَ

أَبِی وَ أُمِّی فَمَنْ یَرُدُّ الْمَظَالِمَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَجْعَلُ حِسَابَ الْخَلْقِ إِلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ علیه السلام فَکُلُّ مَا کَانَ عَلَی شِیعَتِنَا حَاسَبْنَاهُمْ مِمَّا کَانَ لَنَا مِنَ الْحَقِّ فِی أَمْوَالِهِمْ وَ کُلُّ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ خَالِقِهِ اسْتَوْهَبْنَاهُ مِنْهُ وَ لَمْ نَزَلْ بِهِ حَتَّی نُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ شَفَاعَةٍ مِنْ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ علیهما السلام.

غو، [غوالی اللئالی] عن صفوان: مثله.

**[ترجمه]روضه کافی و فضائل شیعه: صفوان جمال گوید: خدمت حضرت صادق علیه السلام رفتم وعرض کردم: «فدایت شوم! از شما شنیدم که فرمودی شیعیان ما در بهشت هستند و در میان آنها افرادی گناهکار هستند که مرتکب فحشا می‌شوند، اموال مردم را می‌خورند، شراب می‌نوشند و در دنیا (از انواع لذت‌ها) بهره‌برداری می‌کنند.» حضرت فرمود: «آنها در بهشت هستند. بدان همانا هر مؤمنی از شیعیان ما از دنیا بیرون نمی‌رود مگر اینکه به قرض یا مرض یا فقر مبتلا می‌شود. اگر گناهش با اینها پاک نشود،خداوند جانش را به سختی می‌گیرد تا وقتی از دنیا می‌رود، گناهی نداشته باشد.» عرض کردم: «پدر و مادرم فدایت باد! طلب و بستانکاری مردم را چه کسی می‌دهد؟»

فرمود: «خداوند عزوجل محاسبه بندگان را بر عهده محمّد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام قرار داده. پس هر چه به گردن شیعیان ما باشد، از حقی که در اموال (صاحبان حق و بستانکاران) داریم حساب می‌کنیم و هر چه بین او و خدایش باشد، از خدا طلب بخشش می‌کنیم، و پیوسته با او باشیم تا به رحمت خدا و شفاعت محمّد و علی علیهما السلام ، او را بهشت ببریم.» - . روضه و فضائل و غوالی اللئالی 1 : 435 -

غوالی اللئالی مانند این روایت را آورده است.

**[ترجمه]

«34»

کشف، [کشف الغمة] مِنْ کِتَابِ کِفَایَةِ الطَّالِبِ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ السَّلُولِیِّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ قَدْ زَیَّنَکَ بِزِینَةٍ لَمْ یُزَیِّنِ الْعِبَادَ بِزِینَةٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنْهَا الزُّهْدُ فِی الدُّنْیَا وَ جَعَلَکَ لَا تَنَالُ مِنَ الدُّنْیَا شَیْئاً وَ لَا تَنَالُ الدُّنْیَا مِنْکَ شَیْئاً وَ وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَسَاکِینِ فَرَضُوا بِکَ إِمَاماً وَ رَضِیتَ بِهِمْ أَتْبَاعاً فَطُوبَی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ صَدَّقَ فِیکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ وَ کَذَّبَ عَلَیْکَ فَأَمَّا الَّذِینَ أَحَبُّوکَ وَ صَدَقُوا فِیکَ فَهُمْ جِیرَانُکَ فِی دَارِکَ وَ رُفَقَاؤُکَ فِی قَصْرِکَ وَ أَمَّا الَّذِینَ بَغَّضُوکَ وَ کَذَبُوا عَلَیْکَ فَحَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یُوقِفَهُمْ مَوْقِفَ الْکَذَّابِینَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ قَالَ وَ ذَکَرَهُ ابْنُ مَرْدَوَیْهِ فِی مَنَاقِبِهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]کشف الغمّه: در کتاب کفایه الطالب از قول ابو مریم سلولی گوید: از حضرت رسول صلی الله علیه و آله شنیدم کهمی‌فرمود: «یا علی! خداوند تو را به زیوری آراسته که هیچ کدام از بندگانش را به زیوری محبوب‌تر از آن نزد خدا نیاراسته است، (و آن) زهد در دنیاست. و تو را آنچنان قرار داده که نه تو از دنیا چیزی ببری و نه دنیا از تو. و دوستی مستمندان را به تو بخشیده است. پس آنان تو را به امامت و تو آنها را به پیروی پسندیدید. خوشا به حال آن کس که تو را دوست بدارد و درباره تو راست بگوید و وای بر آن کس که با تو دشمنی کند و بر تو دروغ گوید! امّا آنها که تو را دوست بدارند و درباره تو راست بگویند، آنها در خانه تو همسایگان تو و در کاخ تو رفیقان تو هستند. و امّا آنهایی که با تو دشمنی کردند و بر تو دروغ گفتند، بر خداست که روز رستاخیز آنها را در ایستگاه دروغگویان توقیف کند.»

گوید این روایت را ابن مردویه نیز در مناقب خویش ذکر کرده است. - . کشف الغمه 1 : 288 و : 217 از مناقب خوارزمی -

**[ترجمه]

«35»

جش، [الفهرست للنجاشی] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ بِنْتِ إِلْیَاسَ رَوَی عَنْ جَدِّهِ إِلْیَاسَ قَالَ: لَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ لَنَا اشْهَدُوا عَلَیَّ وَ لَیْسَتْ سَاعَةَ الْکَذِبِ هَذِهِ السَّاعَةُ لَسَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ وَ اللَّهِ لَا یَمُوتُ عَبْدٌ یُحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَوَلَّی الْأَئِمَّةَ فَتَمَسُّهُ النَّارُ ثُمَّ أَعَادَ الثَّانِیَةَ وَ الثَّالِثَةَ مِنْ غَیْرِ أَنْ أَسْأَلَهُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]فهرست نجاشی: حسن بن علی، نواده دختری الیاس گوید: پدر بزرگم در حال احتضار گفت: «اکنون هنگامی نیست که کسی دروغ بگوید. گواه باشید که از حضرت‌صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: «به خدا نمیرد بنده‌ای که خدا و رسولش را دوست بدارد و وابسته به ائمّه باشد که آتش دوزخ به او برسد. سپس بار دوم و سوم نیز این جملات را تکرار کرد، بدون آنکه از او بپرسم.» - . رجال نجاشی: 30 -

**[ترجمه]

«36»

رِیَاضُ الْجِنَانِ، لِفَضْلِ اللَّهِ بْنِ مَحْمُودٍ الْفَارِسِیِّ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ الْحَرَّانِیِّ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ: مَا مِنْ شِیعَتِنَا أَحَدٌ یُقَارِفُ أَمْراً نَهَیْنَاهُ عَنْهُ فَیَمُوتُ حَتَّی یَبْتَلِیَهُ اللَّهُ بِبَلِیَّةٍ تُمَحَّصُ بِهَا ذُنُوبُهُ إِمَّا فِی مَالِهِ أَوْ وُلْدِهِ وَ إِمَّا فِی نَفْسِهِ حَتَّی یَلْقَی اللَّهَ مُحِبُّنَا وَ مَا لَهُ ذَنْبٌ وَ إِنَّهُ لَیَبْقَی عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ مِنْ ذُنُوبِهِ فَیُشَدَّدُ عَلَیْهِ عِنْدَ مَوْتِهِ

فَتُمَحَّصُ ذُنُوبُهُ.

**[ترجمه]ریاض الجنان: ابو محمّد حرّانی از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام روایت کند که فرمود: «نیست از شیعیان ما کسی که مخالفت فرمان عمل کند و بمیرد، مگر اینکه خداوند او را به بلایی گرفتار سازد تا گناهانش بریزد یا گرفتاری مالی پیدا کند یا از ناحیه فرزندانش مبتلا شود و یا ناراحتی شخصی برایش ایجاد شود تا وقتی به ملاقات خدا می‌رسد و خداوند دوست ما را دیدار می‌کند، گناهی نداشته باشد. البته تعدادی از گناهانش باقی می‌ماند که دم مرگ و با سختی جان کندن، گناهش پاک می‌شود.» - . ریاض الجنان -

**[ترجمه]

«37»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ شَهْرَیَارَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْجَوَالِیقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدَانَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ نَصْرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّبَّاحِ الْمُزَنِیِّ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی رَزِینٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهما السلام أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَحَبَّنَا لِلَّهِ نَفَعَهُ حُبُّنَا وَ لَوْ کَانَ فِی جَبَلِ الدَّیْلَمِ وَ مَنْ أَحَبَّنَا لِغَیْرِ ذَلِکَ فَإِنَّ اللَّهَ یَفْعَلُ مَا یَشَاءُ إِنَّ حُبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ یُسَاقِطُ عَنِ الْعِبَادِ الذُّنُوبَ کَمَا تُسَاقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ مِنَ الشَّجَرِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: ابو رزین گزارش کند که حضرت زین العابدین علیه السلام فرمود: «هر کس ما را برای خدا دوست بدارد، از دوستی ما سود برد، گرچه در کوه دیلم باشد. و هر کس ما را برای غیر خدا دوست بدارد،خدا هر چه خواهد با او انجام دهد. راستی که دوستی ما خاندان، گناهان بندگان را فرو ریزد، همچنان که باد برگ را از درخت فرو می‌ریزد.» - . بشارة المصطفی: 3 -

**[ترجمه]

«38»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ إِلَی الصَّدُوقِ عَنِ ابْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَتَانِی جَبْرَئِیلُ مِنْ قِبَلِ رَبِّی جَلَّ جَلَالُهُ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ بَشِّرْ أَخَاکَ عَلِیّاً بِأَنِّی لَا أُعَذِّبُ مَنْ تَوَلَّاهُ وَ لَا أَرْحَمُ مَنْ عَادَاهُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت صادق علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «جبرئیل از سوی خداوند بزرگ به سوی من آمد و گفت: «ای محمد صلی الله علیه و آله خداوند عزوجل تو را درود می‌گوید و می‌فرماید که برادرت علی علیه السلام را مژده ده که من البتّه هر کس را که به او بپیوندد، آزار نمی‌کنم و به هر کس که با او دشمنی کند، رحم نمی‌کنم‌ - . بشارة المصطفی: 18 - .

**[ترجمه]

«39»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: لَوْ أَنَّ کَافِراً وَصَفَ مَا تَصِفُونَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِهِ مَا طَعِمَتِ النَّارُ مِنْ جَسَدِهِ شَیْئاً⁽³⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: ابوبکر حضرمی گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «اگر کافری در دم مرگ آنچه را که شما می‌گویید بگوید، آتش دوزخ از بدن او چیزی را نمی‌خورد.» - . امالی طوسی 2 : 34 -

**[ترجمه]

«40»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَحْمُودٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الذُّهْلِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنْ أَبِی الْعَلَاءِ الْخَفَّافِ یَعْنِی خَالِدَ بْنَ طَهْمَانَ عَنْ شَجَرَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ الْبَاقِرُ علیه السلام: یَا شَجَرَةُ بِحُبِّنَا تُغْفَرُ لَکُمُ الذُّنُوبُ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: شجره گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «ای شجره! به سبب دوستی ما، گناهان شما آمرزیده می‌شود.» - . همان: 68 -

**[ترجمه]

«41»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْفَحَّامِ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ یَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطَهَّرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلَ سَمَاعَةُ بْنُ مِهْرَانَ عَلَی الصَّادِقِ علیه السلام فَقَالَ لَهُ یَا سَمَاعَةُ مَنْ شَرُّ النَّاسِ قَالَ نَحْنُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ فَغَضِبَ حَتَّی احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ ثُمَّ اسْتَوَی جَالِساً وَ کَانَ مُتَّکِئاً فَقَالَ یَا سَمَاعَةُ مَنْ شَرُّ النَّاسِ عِنْدَ النَّاسِ فَقُلْتُ وَ اللَّهِ مَا کَذَبْتُکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ نَحْنُ شَرُّ النَّاسِ عِنْدَ النَّاسِ لِأَنَّهُمْ سَمَّوْنَا کُفَّاراً وَ رَافِضَةً فَنَظَرَ إِلَیَّ ثُمَّ قَالَ کَیْفَ بِکُمْ إِذَا سِیقَ بِکُمْ إِلَی الْجَنَّةِ وَ سِیقَ بِهِمْ إِلَی النَّارِ فَیَنْظُرُونَ إِلَیْکُمْ وَ یَقُولُونَ ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ یَا سَمَاعَةَ بْنَ مِهْرَانَ إِنَّهُ مَنْ أَسَاءَ مِنْکُمْ إِسَاءَةً مَشَیْنَا إِلَی اللَّهِ تَعَالَی یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِأَقْدَامِنَا فَنَشْفَعُ فِیهِ فَنُشَفَّعُ وَ اللَّهِ لَا یَدْخُلُ النَّارَ مِنْکُمْ عَشَرَةُ رِجَالٍ وَ اللَّهِ لَا یَدْخُلُ النَّارَ مِنْکُمْ خَمْسَةُ رِجَالٍ وَ اللَّهِ لَا یَدْخُلُ النَّارَ مِنْکُمْ ثَلَاثَةُ رِجَالٍ وَ اللَّهِ لَا یَدْخُلُ النَّارَ مِنْکُمْ رَجُلٌ وَاحِدٌ فَتَنَافَسُوا فِی الدَّرَجَاتِ وَ أَکْمِدُوا عَدُوَّکُمْ بِالْوَرَعِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: پدر سلیمان دیلمی گوید: سماعه بن مهران خدمت حضرت صادق علیه السلام مشرف شد. حضرت فرمود: «ای سماعه! بدترین مردم کیست؟» عرض کردم: «ای پسر رسول خدا! ما!» حضرت خشمگین شد، به طوری که دو گونه مبارکش سرخ شد. با اینکه قبلا تکیه داده بود، با شنیدن این حرف راست نشست و پرسید: «ای سماعه! بدترین مردم نزد مردم کیست؟»عرض کردم: «به خدا دروغ نگفتم ای پسر رسول خدا! ماییم بدترین مردم نزد مردم، زیرا آنها ما را کافر و رافضه می‌نامند.» حضرت نگاهی به من کرد و فرمود: «چگونه است حال شما آنگاه که شما را به بهشت و آنها را به دوزخ می‌برند؟ آنها شما را بنگرند و بگویند چه شده است ما را؟ «ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرار»،{نمی‌بینیم مردانی را که آنها را از اشرار و بدکاران می‌دانستیم.} - . ص / 62 - ای سماعة بن مهران! همانا هر کس از شما که کار بدی انجام دهد، ما روز قیامت با پای خود نزد پروردگارمان می‌رویم و برای او شفاعت می‌کنیم و شفاعت ما پذیرفته می‌شود.به خدا از شما، ده نفر به دوزخ نرود! به خدا از شما، پنج نفر به دوزخ نمی‌رود!به خدا از شما، سه مرد وارد دوزخ نشود!به خدا از شما، یک مرد هم وارد دوزخ نشود! پس در رسیدن به درجات بهشت با یکدیگر رقابت کنید و دشمن خود را با پارسایی خود، زرد چهره و غمگین سازید.» - . امالی طوسی 1 : 301 -

**[ترجمه]

بیان

فی القاموس الکمدة بالضم و الکمد بالفتح و التحریک تغیر اللون و ذهاب صفائه و الحزن الشدید و مرض القلب منه کمد کفرح فهو کامد و أکمده فهو مکمود.

**[ترجمه]در قاموس می‌گوید«کمده» به ضمّ کاف و «کمد» به فتح کاف و میم، دگرگونی رنگ (چهره) و رفتن آب و رنگ است و همچنین اندوه زیاد و کسالت دل از غصّه را گویند، و کمد بر وزن فرح است، اسم فاعل آن «کامد» و از باب افعال «اکمده» و اسم مفعول آن «مکمود» است.

**[ترجمه]

«42»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْفَحَّامِ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ عَمِّ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: إِذَا حُشِرَ النَّاسُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ نَادَانِی مُنَادٍ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ اسْمُهُ قَدْ أَمْکَنَکَ مِنْ مُجَازَاةِ مُحِبِّیکَ وَ مُحِبِّی أَهْلِ بَیْتِکَ الْمُوَالِینَ لَهُمْ فِیکَ وَ الْمُعَادِینَ لَهُمْ فِیکَ فَکَافِئْهُمْ بِمَا شِئْتَ وَ أَقُولُ یَا رَبِّ الْجَنَّةَ فَأُبَوِّؤُهُمْ مِنْهَا حَیْثُ شِئْتُ فَذَلِکَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ الَّذِی وُعِدْتُ بِهِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: حضرت موسی بن جعفر علیه السلام از پدرانش علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام روایت کند که فرمود: از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله شنیدم که می‌فرمود: «چون در روز قیامت مردم محشور شوند، منادی مرا صدا می‌زند که: ای رسول خدا! همانا خداوند بزرگ تو را متصدی پاداش دادن دوستانت، دوستان خاندانت، وابستگان به آنها در راه (ارادت به تو) و دشمنانِدشمنان آنها در راه تو قرار داده است. پس هر پاداشی که خواهی به آنها ده.» من می‌گویم: «ای پروردگار بهشت! آنها را در هر کجای آنکه بخواهم جا می‌دهم.» پس این است آن مقام محمود که به آن نوید داده شده‌ام.» - . امالی طوسی 1: 304 -

**[ترجمه]

«43»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی بِإِسْنَادِ أَخِی دِعْبِلٍ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ

رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ أَلْقِیا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنِیدٍ قَالَ نَزَلَتْ فِیَّ وَ فِی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ شَفَّعَنِی رَبِّی وَ شَفَّعَکَ یَا عَلِیُّ وَ کَسَانِی وَ کَسَاکَ یَا عَلِیُّ ثُمَّ قَالَ لِی وَ لَکَ یَا عَلِیُّ أَلْقِیَا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ مَنْ أَبْغَضَکُمَا وَ أَدْخِلَا فِی الْجَنَّةِ کُلَّ مَنْ أَحَبَّکُمَا فَإِنَّ ذَلِکَ هُوَ الْمُؤْمِنُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]امالی طوسی: برادر دعبل از حضرت رضا علیه السلام از پدران بزرگوارش علیهم السلام روایت می‌کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله در تفسیر این آیه شریفه: «أَلْقِیا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنِید»،{شما دو نفر هر کافر معاند را به دوزخ در افکنید} - . ق / 24 - فرمود: «این آیه درباره من و علی بن ابی طالب علیه السلام نازل شده، زیرا چون روز قیامت شود، پروردگارم مرا و تو را ای علی شفیع قرار دهد و من و تو را (خلعت شفاعت) بپوشاند. سپس به من و تو گوید: «شما دو نفر هر کس را که با شما دشمنی کرده به دوزخ بیفکنید و هر کس را که با شما دوستی داشته، به بهشت برید که آن دوستدار ما، همان مؤمن است.» - . امالی طوسی 1 : 378 -

**[ترجمه]

«44»

یر، [بصائر الدرجات] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: حَجَجْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَلَمَّا کُنَّا فِی الطَّوَافِ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ یَغْفِرُ اللَّهُ لِهَذَا الْخَلْقِ فَقَالَ یَا أَبَا بَصِیرٍ إِنَّ أَکْثَرَ مَنْ تَرَی قِرَدَةٌ وَ خَنَازِیرُ قَالَ قُلْتُ لَهُ أَرِنِیهِمْ قَالَ فَتَکَلَّمَ بِکَلِمَاتٍ ثُمَّ أَمَرَّ یَدَهُ عَلَی بَصَرِی فَرَأَیْتُهُمْ قِرَدَةً وَ خَنَازِیرَ فَهَالَنِی ذَلِکَ ثُمَّ أَمَرَّ یَدَهُ عَلَی بَصَرِی فَرَأَیْتُهُمْ کَمَا کَانُوا فِی الْمَرَّةِ الْأُولَی ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَنْتُمْ فِی الْجَنَّةِ تُحْبَرُونَ وَ بَیْنَ أَطْبَاقِ النَّارِ تُطْلَبُونَ فَلَا تُوجَدُونَ وَ اللَّهِ لَا یَجْتَمِعُ فِی النَّارِ مِنْکُمْ ثَلَاثَةٌ لَا وَ اللَّهِ وَ لَا اثْنَانِ لَا وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِدٌ⁽²⁾.

**[ترجمه]بصائر الدرجات: ابو بصیر روایت کند که در ایام حج، خدمت حضرت صادق علیه السلام رفتم. در حین طواف به آن حضرت عرض کردم: «قربانت شوم! آیا خداوند این افرادی را که در حال طوافند می‌آمرزد؟» فرمود: «ای ابو بصیر! بیشتر اینها که می‌بینی میمون و خوکند.» عرض کردم: «مرا نشان ده.» کلماتی را با خود فرمود و سپس دست مبارکش را بر چشم من کشید؛ همه آنها را میمون و خوک دیدم، به

طوری که از این منظره در هراس افتادم. سپس آن حضرت دوباره دست خود را به چشم من کشید و مردم را مثل اوّل بار دیدم. آنگاه فرمود: «ای ابو محمد! شما در بهشت شادید، ولی شما را در طبقات دوزخ می‌جویند و نمی‌یابند. به خدا سوگند سه نفر از شما در دوزخ گرد نیاید، نه به خدا و نه دو نفر، نه به خدا و نه یک نفر.» - . بصائر الدرجات: 270 -

**[ترجمه]

«45»

ک، [إکمال الدین] عَنِ ابْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ الْأَسَدِیِّ عَنِ النَّخَعِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِ‌⁽³⁾عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: حَدَّثَنِی جَبْرَئِیلُ عَنْ رَبِّ الْعِزَّةِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَالَ مَنْ عَلِمَ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدِی وَ رَسُولِی وَ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ خَلِیفَتِی وَ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ حُجَجِی أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِی وَ نَجَّیْتُهُ مِنَ النَّارِ بِعَفْوِی وَ أَبَحْتُ لَهُ جِوَارِی وَ أَوْجَبْتُ لَهُ کَرَامَتِی وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْهِ نِعْمَتِی وَ جَعَلْتُهُ مِنْ خَاصَّتِی وَ خَالِصَتِی إِنْ نَادَانِی لَبَّیْتُهُ وَ إِنْ دَعَانِی أَجَبْتُهُ وَ إِنْ سَأَلَنِی أَعْطَیْتُهُ وَ إِنْ سَکَتَ ابْتَدَأْتُهُ وَ إِنْ أَسَاءَ رَحِمْتُهُ وَ إِنْ فَرَّ مِنِّی دَعَوْتُهُ وَ إِنْ رَجَعَ إِلَیَّ قَبِلْتُهُ وَ إِنْ قَرَعَ بَابِی فَتَحْتُهُ.

وَ مَنْ لَمْ یَشْهَدْ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِی أَوْ شَهِدَ وَ لَمْ یَشْهَدْ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدِی وَ رَسُولِی

أَوْ شَهِدَ بِذَلِکَ وَ لَمْ یَشْهَدْ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ خَلِیفَتِی أَوْ شَهِدَ بِذَلِکَ وَ لَمْ یَشْهَدْ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ حُجَجِی فَقَدْ جَحَدَ نِعْمَتِی وَ صَغَّرَ عَظَمَتِی وَ کَفَرَ بِآیَاتِی وَ کُتُبِی إِنْ قَصَدَنِی حَجَبْتُهُ وَ إِنْ سَأَلَنِی حَرَمْتُهُ وَ إِنْ نَادَانِی لَمْ أَسْمَعْ نِدَاءَهُ وَ إِنْ دَعَانِی لَمْ أَسْمَعْ دُعَاءَهُ وَ إِنْ رَجَانِی خَیَّبْتُهُ وَ ذَلِکَ جَزَاؤُهُ مِنِّی وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]کمال الدین: حضرت صادق علیه السلام از پدرش علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «جبرئیل مرا از سوی پروردگارم، خدایگان عزّت و جلالت فرمود: «هر کس بداند که شایسته پرستشی جز من نیست و نیز بداند که محمد صلی الله علیه و آله بنده من و فرستاده من است، و علی بن ابی طالب علیه السلام خلیفه من و امامانی که از نژاد اویند، حجّت‌های من هستند، او را به رحمت خود وارد بهشت می‌سازم، با گذشت خود از آتش دوزخ، نجاتش می‌دهم، همسایگی خود را بر او روا می‌دارم، کرامتم را بر او واجب و نعمتم را بر او تمام گردانم و او را از خاصّان و خالصان خویش قرار دهم. اگر مرا صدا زند پاسخ گویم و اگر بخواند، اجابت کنم و اگر سؤال کند، عطا گردانم و اگر خاموش باشد، بدو آغاز کنم و اگر بد کند،به او مهر ورزم و اگر از من بگریزد، او را بخوانم و اگر بازگردد، بپذیرم و اگر در خانه‌ام را کوبد، باز کنم.

و امّا کسی که به خدایی من و اینکه غیر از من شایسته پرستشی نیست گواهی ندهد، یا خدایی مرا بپذیرد، ولی به بندگی و رسالت محمد صلی الله علیه و آله اعتراف نکند، یا اینکه او را هم اقرار کند، ولی خلافت علی بن ابی طالب علیه السلام را قبول نکند، یابه آنهم گواهی دهد، ولی امامانی را که از نژاد و فرزندان اویند، حجت من نداند، نعمت مرا انکار کرده و آیات و کتاب‌های مرا کافر شده است. اگر آهنگ من کند، پرده آویزم و اگر از من سؤال کند، محرومش کنم و اگر مرا صدا زند، ندایش را نشنوم و اگر بخواند، دعایش را گوش ندهم و اگر امیدوارم شود، ناامیدش سازم و این کیفری است که از من می‌بیند، و من به بندگان ستمکاری ندارم.» - . کمال الدین: 150 و در طبع اسلامیه 1 : 371 -

**[ترجمه]

أقول

تمامه فی باب نص النبی صلی الله علیه و آله‌⁽²⁾.

**[ترجمه]تمام این روایت در باب تصریح پیامبر صلی الله علیه و آله گذشت. - . بحار الانوار 36 : 251 -

**[ترجمه]

«46»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ بَدْرِ بْنِ الْوَلِیدِ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: دَخَلَ یَحْیَی بْنُ سَابُورَ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لِیُوَدِّعَهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَعَلَی الْحَقِّ وَ إِنَّ مَنْ خَالَفَکُمْ لَعَلَی غَیْرِ الْحَقِّ وَ اللَّهِ مَا أَشُکُّ أَنَّکُمْ فِی الْجَنَّةِ فَإِنِّی لَأَرْجُو أَنْ یُقِرَّ اللَّهُ أَعْیُنَکُمْ إِلَی قَرِیبٍ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: بدر بن ولید خثعمی گوید: یحیی بن سابور نزد حضرت صادق علیه السلام رفت تا با آن حضرت خداحافظی کند. حضرت فرمود: «بدان که به خدا شما برحقید! و البتّه هر کس با شما مخالفت ورزد، بر غیر حق است.به خدا تردیدی ندارم که شما در بهشت هستید. همانا امیدوارم خداوند به همین زودی چشم شما را روشن سازد.» - . محاسن برقی: 146 -

**[ترجمه]

«47»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: لَا تَطْعَمُ النَّارُ وَاحِداً وَصَفَ هَذَا الْأَمْرَ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «آتش دوزخ حتی یک نفر از کسانی را که این امر (تشیع) را بستاید، نمی‌چشد.» - . همان: 149 -

**[ترجمه]

«48»

سن، [المحاسن] عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَکَّارِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: قِیلَ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام إِنَّ عِکْرِمَةَ مَوْلَی ابْنِ عَبَّاسٍ قَدْ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ فَانْتَقَلَ‌⁽⁵⁾ثُمَّ قَالَ إِنْ أَدْرَکْتُهُ عَلَّمْتُهُ کَلَاماً لَمْ تَطْعَمْهُ النَّارُ فَدَخَلَ عَلَیْهِ دَاخِلٌ فَقَالَ قَدْ هَلَکَ قَالَ فَقَالَ لَهُ أَبِی فَعَلِّمْنَاهُ فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا هُوَ إِلَّا هَذَا الْأَمْرُ الَّذِی

أَنْتُمْ عَلَیْهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]محاسن برقی: بکّار بن ابوبکر حضرمی گوید: به حضرت باقر علیه السلام عرض کردند: «عکرمه غلام ابن عباس در حال مرگ است.» حضرت جابجا شد و سپس فرمود: «اگر او را می‌یافتم، سخنی یادش می‌دادم که آتش دوزخ او را نچشد.» در همین وقت کسی وارد شد و عرض کرد که عکرمه مرد. راوی گوید: پدرم به آن حضرت عرض کرد: « آن سخن را به ما تعلیم فرما!» حضرت فرمود: «به خدا غیر از این روشی که شماها دارید، چیزی نیست.» - . محاسن برقی: 149 -

**[ترجمه]

«49»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْفَقِیهِ عَنْ حَمَّوَیْهِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُطَّلِبِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْدِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عُمَرَ بْنِ ظَرِیفٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْکَابُلِیِّ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: دَخَلَ الْحَارِثُ الْهَمْدَانِیُّ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فِی نَفَرٍ مِنَ الشِّیعَةِ وَ کُنْتُ فِیهِمْ فَجَعَلَ الْحَارِثُ یَتَأَوَّدُ فِی مِشْیَتِهِ‌⁽²⁾

وَ یَخْبِطُ الْأَرْضَ بِمِحْجَنِهِ وَ کَانَ مَرِیضاً فَأَقْبَلَ عَلَیْهِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ کَانَتْ لَهُ مِنْهُ مَنْزِلَةٌ فَقَالَ کَیْفَ تَجِدُکَ یَا حَارِثُ‌⁽³⁾

منه رحمه اللّه.

أَلَا وَ إِنِّی خَاصَّتُهُ یَا حَارِثُ وَ صِنْوُهُ وَ وَصِیُّهُ وَ وَلِیُّهُ وَ صَاحِبُ نَجْوَاهُ وَ سِرِّهِ أُوتِیتُ فَهْمَ الْکِتَابِ وَ فَصْلَ الْخِطَابِ وَ عِلْمَ الْقُرْآنِ وَ اسْتُودِعْتُ أَلْفَ مِفْتَاحٍ یَفْتَحُ کُلُّ مِفْتَاحٍ أَلْفَ بَابٍ یُفْضِی کُلُّ بَابٍ إِلَی أَلْفِ أَلْفِ عَهْدٍ وَ أُیِّدْتُ أَوْ قَالَ أُمْدِدْتُ بِلَیْلَةِ الْقَدْرِ نَفْلًا وَ إِنَّ ذَلِکَ لَیَجْرِی لِی وَ لِلْمُسْتَحْفَظِینَ مِنْ ذُرِّیَّتِی کَمَا یَجْرِی اللَّیْلُ وَ النَّهَارُ حَتَّی یَرِثَ اللَّهُ الْأَرْضَ وَ مَنْ عَلَیْهَا وَ أُبَشِّرُکَ یَا حَارِثُ لَیَعْرِفُنِی وَلِیِّی وَ عَدُوِّی فِی مَوَاطِنَ شَتَّی لَیَعْرِفُنِی عِنْدَ الْمَمَاتِ وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ وَ عِنْدَ الْحَوْضِ وَ عِنْدَ الْمُقَاسَمَةِ قَالَ الْحَارِثُ وَ مَا الْمُقَاسَمَةُ یَا مَوْلَایَ قَالَ مُقَاسَمَةُ النَّارِ أُقَاسِمُهَا قِسْمَةً صِحَاحاً أَقُولُ هَذَا وَلِیِّی فَاتْرُکِیهِ وَ هَذَا عَدُوِّی فَخُذِیهِ ثُمَّ أَخَذَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علِیٌّ علیه السلام بِیَدِ الْحَارِثِ فَقَالَ یَا حَارِثُ أَخَذْتُ بِیَدِکَ کَمَا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله بِیَدِی فَقَالَ لِی وَ قَدِ اشْتَکَیْتُ إِلَیْهِ حَسَدَ قُرَیْشٍ وَ الْمُنَافِقِینَ أَنَّهُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ أَخَذْتُ بِحَبْلٍ أَوْ بِحُجْزَةٍ یَعْنِی عِصْمَةً مِنْ ذِی الْعَرْشِ تَعَالَی وَ أَخَذْتَ أَنْتَ یَا عَلِیُّ بِحُجْزَتِی وَ أَخَذَتْ ذُرِّیَّتُکَ بِحُجْزَتِکَ وَ أَخَذَتْ شِیعَتُکُمْ بِحُجْزَتِکُمْ فَمَا ذَا یَصْنَعُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِنَبِیِّهِ وَ مَا ذَا یَصْنَعُ نَبِیُّهُ بِوَصِیِّةِ خُذْهَا إِلَیْکَ یَا حَارِثُ قَصِیرَةٌ مِنْ طَوِیلَةٍ أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لَکَ مَا اکْتَسَبْتَ قَالَهَا ثَلَاثاً فَقَالَ الْحَارِثُ وَ قَامَ یَجُرُّ رِدَاءَهُ جَذِلًا⁽¹⁾

مَا أُبَالِی وَ رَبِّی بَعْدَ هَذَا مَتَی لَقِیتُ الْمَوْتَ أَوْ لَقِیَنِی.

قال جمیل بن صالح فأنشدنی أبو هاشم السید بن محمد فی کلمة له:

قول علی لحارث عجب***کم ثم أعجوبة له حملا

یا حار همدان من یمت یرنی***من مؤمن أو منافق قبلا

یعرفنی طرفه و أعرفه***بعینه و اسمه و ما عملا

و أنت عند الصراط تعرفنی***فلا تخف عثرة و لا زللا

أسقیک من بارد علی ظماء***تخاله فی الحلاوة العسلا

أقول:

للنار حین توقف للعر***ض علی جسرها ذری الرجلا

ذریه لا تقربیه إن له***حبلا بحبل الوصی متصلا

هذا لنا شیعة و شیعتنا***أعطانی الله فیهم الأملا⁽¹⁾

جا، [المجالس] للمفید عن المفید عن علی بن محمد بن الزبیر عن محمد بن علی بن مهدی: مثله‌⁽²⁾

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عن جماعة عن أبی المفضل عن محمد بن علی: مثله‌⁽³⁾

**[ترجمه]بشارة المصطفی: اصبغ بن نباته گوید: حارث همدانی با چند نفر از شیعیانکه من هم جزو آنها بودم، خدمت حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام آمد. حارث که با ناراحتی راه می‌رفت، نمی‌توانست مستقیم حرکت کند و عصای سر کج خود را محکم به زمین می‌کوبید تا بر آن تکیه کند.او با آنکه بیمار بود خود را به آن حضرت رساند. مولی علیه السلام رو به حارث که نزد آن جناب موقعیتی داشت، کرد و فرمود: «ای حارث! خود را چگونه می‌یابی؟» عرض کرد: «یا امیرالمؤمنین!روزگار گرفتارم ساخته و توانم را سلب کرده و جنگ و ستیز یاران شما بر در خانه‌ات، اندوه و کینه مرا زیاد ساخته.» حضرت فرمود: «در چه چیز ستیز دارید؟»عرض کرد: «درباره مقام شما و آن سه نفری که قبل از شما بودند. عقیده آنها مختلف است؛ بعضی افراط و زیاده‌روی می‌کنند، برخی میانه‌رو و معتدلند و پیرو پیشوایان خود هستند و دسته‌ای هم مردّدند و اسیر شک و نمی‌دانند پیش روند یا در جا بزنند.»

فرمود: «ای برادر همدانی، تو را بس است! بدان البتّه بهترین شیعه ما همان دسته میانه‌رو هستند که غالی پیشتاز باید به آنها برگردد و آن کس که عقب مانده، باید به آنها پیوندد.» حارث عرض کرد: «پدر و مادرم قربانت! بیشتر توضیح بده؛ تردید را از دل‌های ما بزدا و ما را در کار خود بینا گردان.» فرمود: «(گفتار من) تو را کفایت می‌کند. تو مردی هستی که گرفتار شبهه شده‌ای. همانا دین خدا به افراد شناخته نمی‌شود، بلکه به نشانه حق آن را باید شناخت. پس حق را بشناس تا اهل آن را بشناسی. ای حارث! همانا حق و راستی بهترین گفتار است و هر کس آن را بی‌پرده بگوید، مجاهد است. هم اکنون تو را از حق با خبر سازم. پس گوشَت را به من عاریه ده. سپس هر کس از یارانت را خردمند و سخن‌دار یافتی، با خبر ساز.

بدان که من بنده خدا و برادر رسول خدا و صدّیق اکبر اویم؛ او راتصدیق کردم وقتی آدم بین جان و بدن بود. سپس در امّت شما اولین کسی که او را تصدیق کرد، من بودم؛ پس اولین ما هستیم و آخرین نیز ماییم. ای حارث! بدان که من فرد نزدیک به آن حضرت و برادر، وصیّ، ولیّ، صاحب سرّ و رازدار اویم. فهم کتاب و فصل خطاب و علم قرآن دارم؛ هزار کلید دانش به ودیعت دارم که هر کدام آنها هزار در را باز می‌کند و هر دری کشیده می‌شود تا هزار هزار پیمان. علاوه بر همه امتیازات و فضائلی که دارم، شب قدر نیز کمک و مؤیّد من است. آنچه گفتم هم برای من است و هم برای فرزندان من که نگهبانان علم و دینند و این برنامه همچون شب و روز ادامه دارد تا خداوند، وارث زمین و هر که بر آن زندگی می‌کند گردد. ای حارث!تو را مژده می‌دهم که دوست و دشمن، مرا در چند مورد ببینند و بشناسند: دم مرگ، نزد صراط و کنار حوض و هنگام تقسیم.» حارث عرض کرد: «ای مولای من! تقسیم چیست؟» فرمود: «تعیین سهم دوزخ. (درآنجا) قسمت او را بدون کم و زیاد می‌دهم و می‌گویم این دوست من است، او را رها کن و این دشمن من است، او را بگیر.» سپس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام دست حارث را گرفت و فرمود: «ای حارث! دست تو را گرفتم، آنچنان که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله دست مرا گرفت و وقتی از حسد قریش و منافقین به او شکایت کردم، به من فرمود: «چون روز قیامت شود، من ریسمانی را بگیرم یا دامنی یعنی دستگیره‌ای از صاحب عرش، و تو یا علی دست به دامن من شوی و فرزندان تو، دامن تو را گیرند و شیعیان شما، دامن شما را. پس خداوند عزوجل با پیامبرش چه می‌کند؟ و پیامبر با جانشین خود چه می‌کند؟ ای حارث! این مختصر از بسیار را بگیر. تو با آن کسی هستی که دوستش داری و برای توست آنچه که به دست آوری.» و این جمله را سه بار تکرار فرمود.

حارث خوشحال و مسرور، در حالی که عبایش را روی زمین می‌کشید، از جا حرکت کرد و می‌گفت: «به خدا سوگند بعد از این باکی ندارم. هر زمانی به مرگ برخورم واو مرا دریابد.»

جمیل بن صالح گوید: ابو هاشم سید بن محمّد در ضمن گفتاری، این اشعار را برای من خواند:

سخن علی علیه السلام به حارث شگفت است / آنجا چقدر شگفتی‌ها در بر دارد

ای حارث همدانی! هر که بمیرد او مرا بیند / روبه روی خویش مؤمن باشد یا منافق

دیده‌اش مرا شناسد و من او را شناسم / هم شخص او را و هم نام و کردار او را

و تو نزد صراط مرا بشناسی / پس از خطا و لغزش نترس

به تو بنوشانم آب سرد در تشنگی / که پنداری از شیرینی عسل است

به دوزخ گویم هنگامی که بایستی برای / عرضه بر پل آنکه این مرد را رها کن او را بگذار و نزدیکش نیا چون ریسمان او / به ریسمان وصیّ پیغمبر متصل است

این شیعه ماست و شیعیان ما را / خدا برای آنها هر چه آرزو کردم داده است‌ - . بشارة المصطفی: 4 تا 6 و مجالس مفید: 11 و امالی طوسی 2 : 239 -

مجالس مفید و امالی طوسی نیز همین روایت را آورده‌اند.

**[ترجمه]

بیان

یتأد أی یتثبت و یتأنی من التؤدة و فی بعض النسخ یتأود أی یتعطف و یعوج و المحجن کمنبر العصا المعوجة و زادنی أو زاد التردید من الراوی و فی ما، الأمالی للشیخ الطوسی أوارا و غلیلا و الأوار بالضم حرارة الشمس و حرارة العطش و الغلیل الحقد و الضغن و حرارة الحب و الحزن و مقتصد أی متوسط بین الإفراط و التفریط تال یتلو أئمة الحق و یتبعهم و فی بعض النسخ قال أی مبغض لأئمة الجور و الأول أظهر و أحجم عنه کف أو نکص هیبة حسبک فی بعض النسخ بحسبک فالباء زائدة أو هو علی صیغة المضارع و قال الفیروزآبادی قد مخففة حرفیة و اسمیة و هی علی وجهین اسم فعل مرادفة لیکفی قدنی درهم و قد زیدا درهم أی یکفی و اسم مرادف لحسب و تستعمل مبنیة غالبا قد زید درهم و معربة قد زید بالرفع و قال الصدع الشق و قوله تعالی فاصدع بما تؤمر أی شق جماعاتهم بالتوحید أو اجهر بالقرآن و أظهر أو احکم بالحق و افصل بالأمر أو اقصد بما تؤمر أو افرق به بین الحق و الباطل.

و قال أرعنی و راعنی سمعک استمع لمقالی و قال الجوهری أرعیته سمعی أی أصغیت إلیه من کانت له حصافة أی استحکام عقل و ضبط للکلام فی القاموس حصف ککرم استحکم عقله و أحصف الأمر أحکمه قوله علیه السلام نفلا

أی زائدا علی ما أعطیت من الفضائل و المکارم فی النهایة النفل بالسکون و قد یحرک الزیادة و للمستحفظین علی بناء المفعول أی الأئمة الذین طلب منهم حفظ العلم و الدین کما قال تعالی بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ کِتابِ اللَّهِ و فی القاموس و فی المثل قصیرة من طویلة أی تمرة من نخلة یضرب فی اختصار الکلام‌⁽¹⁾قوله فأنشدنی فی جا، المجالس للمفید و ما، الأمالی للشیخ الطوسی و أنشدنی أبو هاشم السید الحمیری رحمه الله فیما تضمنه هذا الخبر قول علی علیه السلام إلخ.

قوله جذلا بکسر الذال أی فرحا أو بالتحریک مصدرا و کم ثم أی حمل حارث هناک أعاجیب کثیرة له یا حار همدان قال شارح الدیوان الترخیم هنا لضرورة الشعر إذ لا یجوز ترخیم المنادی المضاف فی غیرها و فی القاموس رأیته قبلا محرکة و بضمتین و کصرد و کعنب أی عیانا و مقابلة و قال خال الشی‌ء یخاله ظنه علی جسرها فی الدیوان ذریه لا تقربی الرجلا و فی ما، الأمالی للشیخ الطوسی دعیه لا تقبلی الرجلا.

**[ترجمه]«یتأد» مصدر آن «تؤده»، یعنی با تأنّی و آرامش حرکت می‌کرد

و در بعضی از نسخه‌ها «یتأوّد» هست، یعنی در راه رفتن به یک طرف متمایل و بدنش کج می‌شد. و «محجن» بر وزن منبر، عصای سر کج را گویند. و «زادنی او زاد» (زیاد کرد مرا یا زیاد کرد) تردید بین این دو کلمه از راوی حدیث است. همچنین در امالی طوسی، به جای «او زاد غلیلا»، «اُواراً و غلیلاً» نوشته شده و «أوار» به ضمّ همزه، حرارت آفتاب و حرارت تشنگی را گویند. و «غلیل»، حقد و کینه و همچنین آتش دوستی و نیز اندوه را گویند.«مقتصد» یعنی میانه‌رو بین افراط و تفریط، «تال»یعنی به دنبال پیشوایان حق می‌رود و از آنها پیروی می‌کند، و در بعضی از نسخه‌ها به جای تال، «قال» نوشته شده، یعنی دشمن پیشوایان هستم و البتّه تال با سیاق روایت روشن‌تر است.

«احجم عنه»: یعنی خودداری کرد و از هیبت کنار کشید.«حسبک» یا «بحسبک» که در بعضی از نسخه‌ها نوشته شده و بنابراین باء اول زیادی است و ممکن است یحسبک فعل مضارع باشد. فیروزآبادی گوید کلمه «قد» بدون تشدید، هم حرفیّه است و هم اسمیّه و قد اسمی دو صورت دارد، اسم فعل است به معنای «لیکفی»، یعنی بس می‌کند.می‌گویند«قدنی درهم» یعنی یکدرهم مرا بس است و «قد زیدا درهم»، یعنی زید را یکدرهم بس است. و ممکن است اسم باشد به معنی حسب و بیشتر اوقات مبنی است و گاهی است که معرب می‌شود و اعراب او رفع است. و گوید «صدع» به معنی شقّ و شکافتن است و آیه قرآن که می‌فرماید «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ»، یعنی اجتماعات آنها را به ندای توحید بشکاف، یا اینکه قرآن را با صدای بلند بخوان و حق را آشکار کن، یا اینکه حکم کن به حق و کار را یکسره کن، یا توجه کن به آنچه دستور می‌گیری، یا با فرامین و دستورهای خداوند حق را از باطل جدا کن. و گوید «ارعنی و راعنی سمعک»، یعنی سخنم را گوش کن و جوهری گوید «ارعیته سمعی»، یعنی به آن گوش دادم.

«من کانت له حصافه»: یعنی هر کس عقل محکم و حفظ سخن دارد. در قاموس گوید «حصف» بر وزن کرم، یعنی خردش نیرومند شد، و «احصف الامر»، یعنی کار را محکم کرد. و «نفلا» یعنی زائد بر آنچه از فضائل و مکارم که به من داده‌اند. در نهایه گوید «نفل» به سکون فاء و گاهی با حرکت آن، به معنی زیاده است. و «للمستحفظین»، به صیغه اسم مفعول، یعنی پیشوایانی که حفظ و نگهداری دین و دانش را از آنها خواسته‌اند. چنانچه خداوند می‌فرماید«بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ کِتابِ اللَّهِ»، یعنی «به آنچه که از کتاب خداوند، نگهداری‌اش از آنها خواسته شده.» و در قاموس گوید جمله «قصیره من طویله»، یعنی یک خرما از درخت خرما که مثل است برای مختصر کردن کلام. و در مجالس مفید و امالی طوسی به جای «السیّد ابن محمّد فی کلمه له»، «السیّد الحمیری رحمه اللَّه فیما تضمنه هذا الخبر» نوشته شده است.

«جذلا» به کسر ذال، یعنی سرور و خوشحالی و به فتح ذال، مصدر است. و «کم‌ثمّ اعجوبه له حملا» یعنی «حارث در اینجا شگفتی‌های زیادی را در بر گرفته.»«یا حار همدان»، حار همان حارث است. شارح دیوان گوید به جهت ضرورت شعری، حرف آخر آن افتاده و جایز نیست حرف آخر اسم منادی را بیندازند، مگر به جهت ضرورت شعری. و در قاموس گوید «رأیته قبلا» به فتح قاف و باء و به ضمّه هر دو و بر وزن «صرد» به ضمّ قاف و فتح باء و بر وزن «عنب» به کسر قاف و فتح باء، به معنی آشکار و روبه روست. و گوید «خال الشی‌ء یخاله»، یعنی گمان او را برد. و در دیوان به جای «علی جسرها ذری الرّجلا»، «ذریه لا تقربی الرّجلا» و در امالی طوسی «دعیه لا تقبلی الرّجلا» نوشته شده است .

**[ترجمه]

«50»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَمِّهِ أَبِی جَعْفَرِ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنِ الْقَطَّانِ عَنِ ابْنِ زَکَرِیَّا عَنْ أَبِی حَبِیبٍ عَنِ ابْنِ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبَایَةَ بْنِ رِبْعِیٍّ قَالَ: قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ لِمَ کَنَّی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَلِیّاً علیه السلام أَبَا تُرَابٍ قَالَ لِأَنَّهُ صَاحِبُ الْأَرْضِ وَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَی أَهْلِهَا بَعْدَهُ وَ بِهِ بَقَاؤُهَا وَ إِلَیْهِ سُکُونُهَا وَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ إِنَّهُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ وَ رَأَی الْکَافِرُ مَا أَعَدَّ اللَّهُ تَعَالَی لِشِیعَةِ عَلِیٍّ مِنَ الثَّوَابِ وَ الزُّلْفَی وَ الْکَرَامَةِ قَالَ یَا لَیْتَنِی کُنْتُ تُرَاباً أَیْ یَا لَیْتَنِی کُنْتُ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ یَقُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنِی کُنْتُ تُراباً⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: عبایة بن ربعی گوید: از عبداللَّه بن عباس پرسیدم: «چرا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله کنیه علی علیه السلام را ابو تراب نهاد؟» گفت: «به خاطر اینکه علی علیه السلام صاحب زمین و حجت خدا بر اهل زمین بعد از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله است و بقای زمین به وجود او و آرامش آن به اوست. و از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می‌فرمود: «چون روز قیامت شود و کافر ببیند ثواب‌ها و کرامات و مقام شیعه را نزد خدا، گوید ای کاش من تراب (خاک) بودم، یعنی ای کاش من از شیعیان علی علیه السلام بودم و این همان گفتار خداوند عزوجل است که فرمود: «وَ یَقُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنِی کُنْتُ تُراباً» - .نباء / 40 - ، {و کافر آرزو می‌کند که ای کاش خاک بودم.} - . بشارة المصطفی: 11 -

**[ترجمه]

«51»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ إِلَی الصَّدُوقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعُرَنِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنِ ابْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَرْبَعَةٌ أَنَا لَهُمْ شَفِیعٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَوْ أَتَوْنِی بِذُنُوبِ أَهْلِ الْأَرْضِ الضَّارِبُ بِسَیْفِهِ أَمَامَ ذُرِّیَّتِی وَ الْقَاضِی لَهُمْ حَوَائِجَهُمْ عِنْدَ مَا اضْطُرُّوا عَلَیْهِ وَ الْمُحِبُّ لَهُمْ بِقَلْبِهِ وَ لِسَانِهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: ابن عبّاس گزارش کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «چهار نفر هستند که من در روز قیامت آنها را شفاعت کنم، اگرچه با گناهان اهل زمین بیایند: کسی که پیشاپیش فرزندان من شمشیر زند؛ کسی که در موقع نیازمندی آنها نیازشان را برآورد؛ کسی که آنها را به دل و زبان دوست دارد .» - . بشارة المصطفی: 20 -

**[ترجمه]

«52»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ إِلَی الصَّدُوقِ عَنِ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ وَ أَبِی یَزِیدَ الْقُرَشِیِّ عَنْ نَصْرِ بْنِ عَلِیٍّ الْجَهْضَمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیهم السلام قَالَ: أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله بِیَدِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ فَقَالَ مَنْ أَحَبَّ هَذَیْنِ وَ أَبَاهُمَا وَ أُمَّهُمَا کَانَ مَعِی فِی دَرَجَتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ⁽²⁾.

بشا، [بشارة المصطفی] عن أبی محمد الجبار بن علی عن عبد الرحمن بن أحمد عن أحمد بن الحسن الباقلانی عن عمر بن إبراهیم الزهری عن إسماعیل بن محمد الکاتب عن الحسن بن علی بن زکریا عن علی بن جعفر: مثله.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت موسی بن جعفر علیه السلام از پدرانش علیه السلام ،از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل می‌کندکه رسول خدا صلی الله علیه و آله دست حسن و حسین علیهما السلام ام را گرفت و فرمود: «هر کس این دو نفر و پدر و مادرشان را دوست دارد، روز قیامت هم‌درجه من است.» - . همان: 38 -

همین روایت در کتاب بشارة المصطفی از طریق دیگری نقل شده است.

**[ترجمه]

«53»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ الرَّازِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عَقِیلِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَلَوِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْکِرْمَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْعَبْدِیِّ عَنْ دِحْیَةَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَلْخِیِّ عَنْ قُتَیْبَةَ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ السَّرَّاجِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: سَأَلْتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَغَضِبَ وَ قَالَ مَا بَالُ أَقْوَامٍ یَذْکُرُونَ مَنْزِلَةَ مَنْ مَنْزِلَتُهُ مِنَ اللَّهِ کَمَنْزِلَتِی مَنْ لَهُ مَنْزِلَةٌ کَمَنْزِلَتِی أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً فَقَدْ أَحَبَّنِی وَ مَنْ أَحَبَّنِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ مَنْ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ کَافَأَهُ الْجَنَّةَ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً تَقَبَّلَ اللَّهُ صَلَاتَهُ وَ صِیَامَهُ وَ قِیَامَهُ وَ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ دُعَاءَهُ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً اسْتَغْفَرَتْ لَهُ الْمَلَائِکَةُ وَ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ الثَّمَانِیَةُ

فَدَخَلَ مِنْ أَیِّ بَابٍ شَاءَ بِغَیْرِ حِسَابٍ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً لَا یَخْرُجُ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یَشْرَبَ مِنَ الْکَوْثَرِ وَ یَأْکُلَ مِنْ شَجَرَةِ طُوبَی وَ یَرَی مَکَانَهُ مِنَ الْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً هَوَّنَ اللَّهُ تَعَالَی عَلَیْهِ سَکَرَاتِ الْمَوْتِ وَ جَعَلَ قَبْرَهُ رَوْضَةً مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَعْطَاهُ اللَّهُ بِعَدَدِ کُلِّ عِرْقٍ فِی بَدَنِهِ حَوْرَاءَ وَ یُشَفَّعُ فِی ثَمَانِینَ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ لَهُ بِکُلِّ شَعْرَةٍ عَلَی بَدَنِهِ مَدِینَةٌ فِی الْجَنَّةِ.

أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً بَعَثَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَلَکَ الْمَوْتِ بِرِفْقٍ وَ رَفَعَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْهُ هَوْلَ مُنْکَرٍ وَ نَکِیرٍ وَ نَوَّرَ قَبْرَهُ وَ بَیَّضَ وَجْهَهُ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً علیه السلام أَظَلَّهُ اللَّهُ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ الصِّدِّیقِینَ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً نَجَّاهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنْهُ حَسَنَاتِهِ وَ تَجَاوَزَ عَنْ سَیِّئَاتِهِ وَ کَانَ فِی الْجَنَّةِ رَفِیقَ حَمْزَةَ سَیِّدِ الشُّهَدَاءِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَثْبَتَ اللَّهُ الْحِکْمَةَ فِی قَلْبِهِ وَ أَجْرَی عَلَی لِسَانِهِ الصَّوَابَ وَ فَتَحَ اللَّهُ لَهُ أَبْوَابَ الرَّحْمَةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً سُمِّیَ فِی السَّمَاوَاتِ أَسِیرَ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً نَادَاهُ مَلَکٌ مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ أَنْ یَا عَبْدَ اللَّهِ اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَکَ الذُّنُوبَ کُلَّهَا أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً وَضَعَ اللَّهُ عَلَی رَأْسِهِ تَاجَ الْمُلْکِ وَ أَلْبَسَهُ حُلَّةَ الْکَرَامَةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً علیه السلام مَرَّ عَلَی الصِّرَاطِ کَالْبَرْقِ الْخَاطِفِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً وَ تَوَلَّاهُ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ جَوَازاً مِنَ الصِّرَاطِ وَ أَمَاناً مِنَ الْعَذَابِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً لَا یُنْشَرُ لَهُ دِیوَانٌ وَ لَا یُنْصَبُ لَهُ مِیزَانٌ وَ یُقَالُ أَوْ قِیلَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ بِغَیْرِ حِسَابٍ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً صَافَحَتْهُ الْمَلَائِکَةُ وَ زَارَتْهُ الْأَنْبِیَاءُ وَ قَضَی اللَّهُ لَهُ کُلَّ حَاجَةٍ کَانَتْ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ فَأَنَا کَفِیلُهُ بِالْجَنَّةِ قَالَهَا ثَلَاثاً.

قَالَ قُتَیْبَةُ بْنُ سَعِیدٍ أَبُو رَجَاءٍ کَانَ حَمَّادُ بْنُ زَیْدٍ یَفْتَخِرُ بِهَذَا الْحَدِیثِ وَ یَقُولُ هُوَ الْأَصْلُ لِمَنْ یُقِرُّ بِهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: ابن عمر گوید: از حضرت رسول صلی الله علیه و آله از مقام و موقعیت حضرت علی علیه السلام سؤال کردم. خشمگین شد و فرمود: «چه می‌رسد مردم را که درباره مقام کسی گفتگو کنند که موقعیت او نزد خدا، همچون موقعیت من است! بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، مرا دوست داشته و هر کس مرا دوست دارد، خدا از او خشنود است و هر کس خدا از او خشنود شود، بهشت را سزایش دهد. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خدا نماز و روزه و عبادتش را بپذیرد و دعایش را اجابت فرماید.

بدان، هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، فرشتگان برایش آمرزش خواهند و هشت درِ بهشت به رویش باز شود و از هر کدام که بخواهد، بدون حساب و بازرسی وارد شود. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، از دنیا بیرون نرود تا از کوثر بنوشد، از درخت طوبی بخورد و جایگاه خود را در بهشت می‌بیند. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خداوند سکرات مرگ را بر او آسان سازد و قبر او را باغی از بوستان‌های بهشت قرار دهد. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خداوند به عدد هر رگی که در بدن اوست، حوریّه‌ای به او بدهد، درباره هشتاد نفر از خاندانش شفاعت کند و به تعداد موهای بدنش، در بهشت شهر دارد.

بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خداوند فرشته مرگ را با رفق و مدارا بر او گسیل فرماید، هراس و وحشت نکیر و منکر را از او بردارد و قبرش را نورانی و صورتش را سفید گرداند. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خداوند بر او در سایه عرش خویش همراه شهدا و صدیقان سایه افکند. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خداوند او را از آتش دوزخ نجات بخشد. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، کارهای خوبش را خدا بپذیرد، از گناهانش درگذرد و در بهشت رفیق حمزه سیّد الشّهدا باشد. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خداوند حکمت را در دلش جایگزین و حق را بر زبانش جاری فرماید و درهای رحمت را به رویش بگشاید. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، در آسمان‌ها اسیر خدا در زمین نامیده شود.

بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، فرشته‌ای از زیر عرش او را ندا کند که: «ای بنده خدا! کار خویش را از سر گیر؛ خداوند تمام گناهان تو را آمرزید.» بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، در روز قیامت همچون ماه شب چهارده بیاید. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، خداوند تاج حکمرانی بر سرش نهد و جامه کرامت بر تنش پوشد. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، از صراط چون برق جهنده بگذرد. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد و وابسته او باشد، خداوند دوری از آتش و عبور از صراط و ایمنی از عذاب را برای او مقرّر دارد. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، دیوان حساب برایش گسترده نشود و میزان سنجش نصب نگردد و به او گفته می‌شود بدون حساب وارد بهشت شو. بدان هر کس علی علیه السلام را دوست دارد، فرشتگان با او دست دهند، پیامبران زیارتش کنند و هر نیازی که نزد خدا داشته باشد برآورد. بدان هر کس بر دوستی آل محمّد صلی الله علیه و آله بمیرد، من برایش ضامن بهشتم.» و این جمله را سه بار تکرار فرمود.

قتیبه بن سعید ابو رجاء گوید: حمّاد بن زید که یکی از راویان این حدیث‌است، به این روایت بر خود می‌بالید و می‌گفت: «این حدیث اصلی است برای هر کس که بدان اعتراف کند.» - . بشارة المصطفی: 44 -

**[ترجمه]

أقول

رواه الصدوق رحمه الله فی فضائل الشیعة عن أبیه عن المؤدب عن أحمد بن علی الأصبهانی رفعه إلی نافع: مثله‌⁽¹⁾

مع أدنی تفاوت و زیادة.

**[ترجمه]مرحوم صدوق در فضائل الشیعه، همین روایت را با مختصر تفاوت و مقداری بیش از آنچه ما نقل کرده‌ایم، ذکر کرده است‌ - . فضائل الشیعة : ح 1 - .

**[ترجمه]

«54»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ شَهْرَیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ النَّحْوِیِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ کُلَیْبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ لِی أَخاً لَا یُؤْتَی مِنْ مَحَبَّتِکُمْ وَ إِجْلَالِکُمْ وَ تَعْظِیمِکُمْ غَیْرَ أَنَّهُ یَشْرَبُ الْخَمْرَ فَقَالَ الصَّادِقُ علیه السلام أَمَا إِنَّهُ لَعَظِیمٌ أَنْ یَکُونَ مُحِبُّنَا بِهَذِهِ الْحَالَةِ وَ لَکِنْ أَ لَا أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ هَذَا النَّاصِبُ لَنَا شَرٌّ مِنْهُ وَ إِنَّ أَدْنَی الْمُؤْمِنِینَ وَ لَیْسَ فِیهِمْ دَنِیٌّ لَیُشَفَّعُ فِی مِائَتَیْ إِنْسَانٍ وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ الْأَرَضِینَ السَّبْعِ وَ الْبِحَارِ السَّبْعِ شَفَعُوا فِی نَاصِبِیٍّ مَا شُفِّعُوا فِیهِ أَلَا إِنَّ هَذَا لَا یَخْرُجُ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یَتُوبَ أَوْ یَبْتَلِیَهُ اللَّهُ بِبَلَاءٍ فِی جَسَدِهِ فَیَکُونَ تَحْبِیطاً لِخَطَایَاهُ حَتَّی یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَا ذَنْبَ لَهُ إِنَّ شِیعَتَنَا عَلَی السَّبِیلِ الْأَقْوَمِ إِنَّ شِیعَتَنَا لَفِی خَیْرٍ ثُمَّ قَالَ علیه السلام إِنَّ أَبِی کَانَ کَثِیراً مَا یَقُولُ أَحْبِبْ حَبِیبَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنْ کَانَ مُرَهَّقاً ذَیَّالًا وَ أَبْغِضْ بَغِیضَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنْ کَانَ صَوَّاماً قَوَّاماً⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حذیفة بن منصور گزارش کند که خدمت حضرت صادق علیه السلام مشرف بودم. مردی وارد شد و عرض کرد: « فدایت شوم! برادری دارم که در محبّت و بزرگداشت شما کوتاهی ندارد، ولی تنها عیبش این است که شراب می‌خورد.» حضرت فرمود: «البتّه خیلی گران است که دوست ما چنین باشد، امّا شما را خبر می‌دهم از کسی که بدتر از برادر توست؛ دشمن ما (به مراتب) بدتر از آن شخص شرابخوار است.» سپس فرمود: «پست‌ترین فرد از مؤمنین - گرچه در میان مؤمنان پست وجود ندارد - همانا در مورد دویست نفر شفاعت می‌کند، ولی اگر اهل آسمان‌ها و زمین‌ها و دریاهای هفتگانه، در مورد یک دشمن ما وساطت کنند، پذیرفته نشود.

بدان که این برادر تو از دنیا بیرون نمی‌رود، مگر اینکه خداوند او را به نوعی از ناراحتی‌های جسمی گرفتار می‌سازد تا لغزش‌های او از بین برود یا توبه کند که وقتی خدا را ملاقات می‌کند، گناهی نداشته باشد. البتّه شیعیان ما بر راه راستند؛ شیعیان ما در خیر و خوبی‌اند.» سپس فرمود: «پدرم این جمله را زیاد می‌فرمود: «دوست بدار دوستدار آل محمّد صلی الله علیه و آله را، اگر چه بدکار باشد و دامنش را (از شدت تکبّر و تبختر به زمین بکشد) و دشمن بدار دشمن آل محمّد صلی الله علیه و آله را، اگر چه دائما در روزه و نماز باشد.» - . بشارة المصطفی: 45 -

**[ترجمه]

بیان

لا یؤتی من محبتکم أی لا یأتیه الشیطان من جهة محبتکم أو لا یهلک بسبب ترک المحبة فی القاموس أتیته جئته و أتی علیه الدهر أهلکه و أتی فلان کعنی أشرف علیه العدو و فی النهایة یقال رجل فیه رهق إذا کان یخف إلی الشر و یغشاه و الرهق السفه و غشیان المحارم و منه حدیث أبی وائل أنه صلی علی امرأة کانت ترهق أی تتهم بشر و منه الحدیث الآخر فلان مرهق أی متهم بسوء و سفه و کأن المراد بالذیال من یجر ذیله للخیلاء قال فی النهایة فی حدیث مصعب بن عمیر کان مترفا فی الجاهلیة یدهن بالعبیر و یذیل یمنة الیمن

أی یطیل ذیلها و فی القاموس ذال فلان تبختر فجر ذیله و الذیال الطویل القد الطویل الذیل المتبختر فی مشیه.

**[ترجمه]جمله «لا یؤتی من محبتکم»، یعنی شیطان او را از راه دوستی شماوسوسه نمی‌کند، یا اینکه به خاطر ترک دوستی شما، هلاک نمی‌شود. در قاموس گوید «اتیته» یعنی آمدم او را و «اتی علیه الدهر»، یعنی روزگار او را نابود ساخت و «اتی فلان» بر وزن «عنی»، یعنی دشمن بر او پیروز شد. در نهایه گوید «رجل فیه رهق» این جمله را وقتی می‌گویند که مردی به سوی شرّ شتاب کند و با آن درآویزد. و «رهق»، یعنی کم خردی و هم‌بستری با محارم و به همین معناست کلمه رهق در حدیث ابو وائل که گویند بر جنازه زنی که متهم به بدکاری بود، نماز خواند، و همچنین حدیث دیگری که این جمله در آن است.

«فلان مرهق»: یعنی فلانی متهم به بدی و کم‌خردی است. گویا مقصود از «ذیّال» کسی است که دامنش را از روی غرور بر زمین می‌کشد. در نهایه درباره مصعب بن عمیر گوید که در جاهلیت خیلی خوشگذران بود و به خود عبیر می‌مالید. برد یمنی می‌پوشید و دامن آن را دراز می‌کرد که موقع راه رفتن،روی زمین کشیده شود، و در قاموس گوید «ذال فلان» یعنی تکبرورزید و دامن پیراهن خود را به زمین کشید، و ذیّال بلند قد بلند دامن را گویند که در راه رفتن تکبّر ورزد.

**[ترجمه]

«55»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ عُمَرَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ حَمْزَةَ وَ سَعِیدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ مَعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الْعَلَوِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ الْجُعْفِیِّ عَنْ زَیْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَامِرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ الْقُرَشِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ مَیْسَرَةَ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهما السلام قَالَ: إِنَّا یَوْمَ الْقِیَامَةِ آخِذُونَ بِحُجْزَةِ نَبِیِّنَا وَ إِنَّ شِیعَتَنَا آخِذُونَ بِحُجْزَتِنَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت زین العابدین علیه السلام فرمود: «ما روز قیامت دامن پیامبرمان را می‌گیریم و شیعیان ما، دامن ما را می‌گیرند.» - . بشارة المصطفی: 51 -

**[ترجمه]

«56»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ یَحْیَی بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوَّانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الدَّاعِی عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی الشَّامِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ التَّیْمِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَمْرٍو الْبَجَلِیِّ عَنِ الْأَجْلَحِ عَنْ حَبِیبِ بْنِ أَبِی ثَابِتٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِی ضَمْرَةَ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ أَخْبَرَنِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَنَّ أَوَّلَ مَنْ یَدْخُلُ الْجَنَّةَ أَنَا وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَمُحِبُّونَا قَالَ مِنْ وَرَائِکُمْ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: عاصم بن ابی ضمرة از حضرت علی علیه السلام روایت کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «اولین کسی که وارد بهشت می‌شود، من و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام هستیم.»عرض کردم: «ای رسول خدا! پس دوستان ما (چه می‌شوند ؟)» فرمود: «پشت سر ما.» - . بشارة المصطفی: 55 و 56 -

**[ترجمه]

«57»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ شَهْرَیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبُرْسِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ التَّیْمُلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الرُّمَّانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَابِدِ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ یَبْعَثُ شِیعَتَنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ قُبُورِهِمْ عَلَی مَا کَانَ مِنْهُمْ مِنَ الذُّنُوبِ وَ الْعُیُوبِ وَ وُجُوهُهُمْ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ مُسَکَّنَةً رَوْعَاتُهُمْ مَسْتُورَةً عَوْرَاتُهُمْ قَدْ أُعْطُوا الْأَمْنَ وَ الْأَمَانَ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ یُحْشَرُونَ عَلَی نُوقٍ لَهَا أَجْنِحَةٌ مِنْ ذَهَبٍ تَتَلَأْلَأُ قَدْ ذُلِّلَتْ مِنْ غَیْرِ رِیَاضَةٍ أَعْنَاقُهَا مِنْ یَاقُوتٍ أَحْمَرَ أَلْیَنُ مِنَ الْحَرِیرِ لِکَرَامَتِهِمْ عَلَی اللَّهِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «خداوند شیعیان ما را روز قیامت، از قبرها برانگیزد، با همه گناهان‌و عیب‌هایی که داشته‌اند، در حالی که صورت‌های آنها همچون ماه شب چهارده می‌درخشد و دل‌های آنها آرام و عورت‌هایشان پوشیده است و به آنها امن و امان داده‌اند. مردم می‌ترسند و آنان را ترسی نیست؛ دیگران اندوهگین‌اند و آنها اندوهی ندارند، در حالی که بر ناقه‌هایی سوارند که بال‌هایی از طلا دارند و می‌درخشند و بدون تمرین و زحمت، رام شده‌اند؛ با گردن‌هایی از یاقوت سرخ و نرم‌تر از حریر. همه اینها به خاطر منزلت و احترامی است که آنها نزد خدا دارند.» - . همان -

**[ترجمه]

«58»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ یَحْیَی بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَسَنِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ

مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ الدَّقِیقِیِّ عَنْ سُمَانَةَ بِنْتِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِیهَا عَنْ عَمْرِو بْنِ زِیَادٍ الْیُونَانِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَنَا وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ عَلِیٌّ فِی حَظِیرَةِ الْقُدْسِ فِی قُبَّةٍ بَیْضَاءَ وَ هِیَ قُبَّةُ الْمَجْدِ وَ شِیعَتُنَا عَنْ یَمِینِ الرَّحْمَنِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: عمر بن خطاب گوید: حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «من و فاطمه و حسن و حسین و علی علیهم السلام در «حظیرة القدس» (بهشت) در گنبد سفیدی هستیم و آن گنبد، گنبد مجد و عظمت است و شیعیان ما در جانب راست خدای رحمان تبارک و تعالی هستند.» - . همان: 57 -

**[ترجمه]

«59»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ عُمَرَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْعَلَوِیِّ وَ سَعِیدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْمُرْهِبِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُجَالِدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ سَوَادَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ الضَّرِیرِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ عَنْ هَمَّامٍ أَبِی عَلِیٍّ قَالَ: قُلْتُ لِکَعْبٍ الْحِبْرِ مَا تَقُولُ فِی هَذِهِ الشِّیعَةِ شِیعَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَ یَا هَمَّامُ إِنِّی لَأَجِدُ صِفَتَهُمْ فِی کِتَابِ اللَّهِ الْمُنْزَلِ إِنَّهُمْ حِزْبُ اللَّهِ وَ أَنْصَارُ دِینِهِ وَ شِیعَةُ وَلِیِّهِ وَ هُمْ خَاصَّةُ اللَّهِ مِنْ عِبَادِهِ وَ نُجَبَاؤُهُ مِنْ خَلْقِهِ اصْطَفَاهُمْ لِدِینِهِ وَ خَلَقَهُمْ لِجَنَّتِهِ مَسْکَنُهُمُ الْجَنَّةُ إِلَی الْفِرْدَوْسِ الْأَعْلَی فِی خِیَامِ الدُّرِّ وَ غُرَفِ اللُّؤْلُؤِ وَ هُمْ فِی الْمُقَرَّبِینَ الْأَبْرَارِ یَشْرَبُونَ مِنَ الرَّحِیقِ الْمَخْتُومِ وَ تِلْکَ عَیْنٌ یُقَالُ لَهَا تَسْنِیمٌ لَا یَشْرَبُ مِنْهَا غَیْرُهُمْ وَ إِنَّ تَسْنِیماً عَیْنٌ وَهَبَهَا اللَّهُ لِفَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ زَوْجَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِ قَائِمَةِ قُبَّتِهَا عَلَی بَرْدِ الْکَافُورِ وَ طَعْمِ الزَّنْجَبِیلِ وَ رِیحِ الْمِسْکِ ثُمَّ تَسِیلُ فَیَشْرَبُ مِنْهَا شِیعَتُهَا وَ أَحِبَّاؤُهَا وَ إِنَّ لِقُبَّتِهَا أَرْبَعَ قَوَائِمَ قَائِمَةً مِنْ لُؤْلُؤَةٍ بَیْضَاءَ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِهَا عَیْنٌ تَسِیلُ فِی سُبُلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ یُقَالُ لَهَا السَّلْسَبِیلُ وَ قَائِمَةً مِنْ دُرَّةٍ صَفْرَاءَ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِهَا عَیْنٌ یُقَالُ لَهَا طَهُورٌ وَ قَائِمَةً مِنْ زُمُرُّدَةٍ خَضْرَاءَ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِهَا عَیْنانِ نَضَّاخَتانِ مِنْ خَمْرٍ وَ عَسَلٍ فَکُلُّ عَیْنٍ مِنْهَا تَسِیلُ إِلَی أَسْفَلِ الْجِنَانِ إِلَّا التَّسْنِیمَ فَإِنَّهَا تَسِیلُ إِلَی عِلِّیِّینَ فَیَشْرَبُ مِنْهَا خَاصَّةُ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ هُمْ شِیعَةُ عَلِیٍّ وَ أَحِبَّاؤُهُ وَ تِلْکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِی کِتَابِهِ یُسْقَوْنَ مِنْ رَحِیقٍ مَخْتُومٍ خِتامُهُ مِسْکٌ وَ فِی ذلِکَ فَلْیَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنِیمٍ عَیْناً یَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ-⁽²⁾

فَهَنِیئاً لَهُمْ ثُمَّ قَالَ کَعْبٌ وَ اللَّهِ

لَا یُحِبُّهُمْ إِلَّا مَنْ أَخَذَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ الْمِیثَاقَ.

ثُمَّ قَالَ الْمُصَنِّفُ قَدَّسَ اللَّهُ رُوحَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی الْقَاسِمِ یحری [لَحَرِیٌ] أَنْ تَکْتُبَ الشِّیعَةُ هَذَا الْخَبَرَ بِالذَّهَبِ لِإِنْمَائِهِ وَ تَحْفَظَهُ وَ تَعْمَلَ بِمَا فِیهِ بِمَا تُدْرِکُ بِهِ هَذِهِ الدَّرَجَاتِ الْعَظِیمَةَ لَا سِیَّمَا رِوَایَةٍ رَوَتْهَا الْعَامَّةُ فَتَکُونَ أَبْلَغَ فِی الْحُجَّةِ وَ أَوْضَحَ فِی الصِّحَّةِ رَزَقَنَا اللَّهُ الْعِلْمَ وَ الْعَمَلَ بِمَا أَدَّوْا إِلَیْنَا الْهُدَاةُ الْأَئِمَّةُ عَلَیْهِمُ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: همام ابی علی گزارش کند که از کعب الحبر پرسیدم: «چه می‌گویی درباره شیعیان علی بن ابی طالب علیه السلام ؟» گفت: «ای همام! من اوصاف آنها را در کتاب خدا چنین دیدم که آنها حزب خدا و یاوران دین خدا و شیعیان ولی خدایند، و آنهایند بندگان ویژه خدا و برگزیدگان از آفریدگان او که آنها را برای دین خود برگزیده و برای بهشت آفریده. محل سکونت آنها بهشت است تا فردوس اعلی، در خیمه‌هایی از درّ و غرفه‌هایی از لؤلؤ، و آنها در گروه مقربان و نیکانند، از«رَحِیقٍ مَخْتُومٍ» (شراب سر به مهر) می‌نوشند و آن چشمه‌ای است در بهشت به نام تسنیم که مخصوص این دسته است. و تسنیم چشمه‌ای است که خداوند آن را به فاطمه دختر محمد صلی الله علیه و آله و همسر علی بن ابی طالب علیه السلام بخشیده و از پای ستون گنبد (کاخ) حضرت زهرا علیها السلام خارج می‌شود، همچون کافور سرد است و مزه زنجبیل و بوی مشک دارد، جاری می‌شود و شیعیان‌و دوستان آن حضرت، از آن مینوشند.

راستی، گنبد (کاخ) حضرت زهرا علیها السلام چهار پایه دارد: پایه‌ای از لؤلؤ سفید که از پای آن چشمه‌ای می‌جوشد و آب آن در راه‌ها (و خیابان‌ها و کوچه‌های منازل) اهل بهشت جریان دارد و به آن سلسبیل گویند. پایه دیگر آن از زمرّد سبز است که از زیر آن دو چشمه جوشان از شراب و عسل جاری است و مسیر هر کدام از این چشمه‌ها، از کاخ آن حضرت تا قسمت‌های پایین بهشت است، مگر چشمه تسنیم که تنها قسمت‌های بالای بهشت را مشروب می‌سازد و بندگان خاص خدا، یعنی شیعیان و دوستان حضرت علی علیه السلام از آن می‌نوشند و این همان گفتار خداوند متعال است که می‌فرماید: «یُسْقَوْنَ مِنْ رَحِیقٍ مَخْتُومٍ خِتامُهُ مِسْکٌ وَ فِی ذلِکَ فَلْیَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنِیمٍ عَیْناً یَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُون»، {و به آنها شراب ناب سر به مهر بنوشانند که به مشک مهر کرده‌اند و عاقلان بر این نعمت و شادمانی ابد باید به شوق و رغبت بکوشن. ترکیب طبع آن شراب ناب از عالم بالاست، سرچشمه‌ای که مقربان خدا از آن می‌نوشند.} - . مطففین / 25 - 28 - گوارا باد بر آنها!» سپس کعب گوید: «به خدا آن خانواده را دوست ندارد، مگر آن کسی که خدا از او پیمان گرفته است.»

نویسنده کتاب از قول محمد بن ابوالقاسم گوید: شایسته است شیعیان این روایت را با طلا نویسند و نشرش دهند و حفظ کنند و کرداری که باعث رسیدن به این موقعیت‌های بهشتی می‌شود انجام دهند، به ویژه اینکه این روایت را اهل سنت نیز نقل کرده‌اند.بنابراین بهتر می‌توان به آن استدلال کرد و به صحت و درستی آن اعتماد کرد. خداوند توفیق علم و عمل به آنچه که امامان معصوم علیه السلام فرموده‌اند، به ما عنایت فرماید. - . بشارة المصطفی: 60 -

**[ترجمه]

بیان

لإنمائه أی لإذاعته و إفشائه.

**[ترجمه]کلمه «لا نمائه» در متن، یعنی به خاطر انتشار و گسترش آن.

**[ترجمه]

«59»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ عَمْرِو بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ وَ سَعِیدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِیِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: لَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ إِلَّا لَنَا وَ لِشِیعَتِنَا إِنَّ شِیعَتَنَا هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ⁽²⁾.

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُعْفِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یُوسُفَ وَ أَحْمَدَ بْنِ حَازِمٍ عَنْ یَعْقُوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی عَنْ خَالِدِ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: بِحُبِّنَا یُغْفَرُ لَکُمْ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: - . ترتیب شماره این روایت 60 است، ولی چون در متن اشتباها 59 نوشته شده و این اشتباه تا آخر این باب پیش رفته، ما هم پیروی کردیم و شماره روایت را 59 نوشتیم، زیرا ممکن است افرادی باشند بخواهند متن را با ترجمه تطبیق کنند، در این صورت اگر متن با ترجمه از نظر شماره روایات اختلاف داشته باشد، دچار سرگردانی خواهند شد. (مترجم) - جابر گزارش کند که حضرت باقر علیه السلام فرمود: «خداوند هرگز نیامرزد مگر ما و شیعیان ما را، همانا شیعیان ما همان پیروزان رستاخیزند.» - . بشارة المصطفی: 76 -

و به همین سند از امام باقر علیه السلام نقل شده است که فرمود: «تنها به سبب دوستی ما، خدا شما را می‌آمرزد.» - . بشارة المصطفی: 81 -

**[ترجمه]

«60»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ إِلَی الْمُفِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ حَیْدَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنِ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ مُحَمَّدٍ النَّهْدِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنْ حمار [حَمَّادٍ] السَّمَنْدِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنِّی أَدْخُلُ بِلَادَ الشِّرْکِ وَ إِنَّ مَنْ عِنْدَنَا یَقُولُونَ إِنْ مِتَّ ثَمَّ حُشِرْتَ مَعَهُمْ قَالَ فَقَالَ لِی یَا حَمَّادُ إِذَا کُنْتَ ثَمَّ تَذْکُرُ أَمْرَنَا وَ تَدْعُو إِلَیْهِ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَإِذَا کُنْتَ فِی هَذِهِ الْمُدُنِ مُدُنِ الْإِسْلَامِ تَذْکُرُ أَمْرَنَا وَ تَدْعُو إِلَیْهِ قَالَ قُلْتُ لَا فَقَالَ لِی إِنَّکَ إِنْ مِتَّ ثَمَّ حُشِرْتَ أُمَّةً وَحْدَکَ وَ سَعَی نُورٌ بَیْنَ یَدَیْکَ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حمّار سمندی گوید: به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: «من به شهرها و کشورهای بیگانگان و غیر مسلمان رفت و آمد می‌کنم. بعضی از هم‌مسلک‌های ما می‌گویند که اگر تو در آن شهرها بمیری، با آنها محشور خواهی شد.» حضرت فرمود: «ای حمّاد! وقتی در آن محیط‌ها هستی، به یاد امر ما هستی و مردم را به آن می‌خوانی؟»عرض کردم آری. فرمود: «امّا اگر در شهرهای اسلامی باشی، باز به یاد امر (ولایت و خلافت) ما هستی و مردم را به آن تبلیغ می‌کنی؟» عرض کردم نه. فرمود: «بنابراین اگر در محیط غیر اسلامی که برای ما تبلیغ می‌کنی بمیری، یک امّت تنها محشور شوی و نور تو در جلوت بشتابد.» - . بشارة المصطفی: 82 -

**[ترجمه]

«61»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَعْقُوبَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ مُوسَی الرُّویَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خَلَفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ الْأَشْقَرِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِی وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ علیه السلام وَ نَفَخَ فِیهِ الرُّوحَ عَطَسَ آدَمُ علیه السلام فَأُلْهِمَ أَنْ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنْ یَا آدَمُ حَمِدْتَنِی فَوَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَوْ لَا عَبْدَیْنِ أُرِیدُ أَنْ أَخْلُقَهُمَا فِی آخِرِ الدُّنْیَا مَا خَلَقْتُکَ قَالَ أَیْ رَبِّ فَمَتَی یَکُونَانِ وَ مَا سَمَّیْتَهُمَا فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنِ ارْفَعْ رَأْسَکَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَإِذَا تَحْتَ الْعَرْشِ مَکْتُوبٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ نَبِیُّ الرَّحْمَةِ وَ عَلِیٌّ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ أُقْسِمُ بِعِزَّتِی أَنْ أَرْحَمَ مَنْ تَوَلَّاهُ وَ أُعَذِّبَ مَنْ عَادَاهُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: عبداللَّه بن مسعود از حضرت رسول صلی الله علیه و آله نقل می‌کند که فرمود: «وقتی خداوند آدم را آفرید و جان آدمی در او دمید، عطسه زد به او الهام شد تا بلافاصله گفت«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.» خداوند به او وحی فرستاد که: «ای آدم! مرا ستایش کردی. به عزّت و بزرگی‌ام سوگند که اگر نبودند دو بنده من که می‌خواهمآنها را در آخر دنیا بیافرینم، تو را نمی‌آفریدم.» آدم عرض کرد: «پروردگارا! آن دو بنده کی هستند و نامشان چیست؟» خداوند به او وحی فرمود: «سرت را بالا کن!» تا سرش را بلند کرد، دید زیر عرش نوشته است «لا اله الّا اللَّه، محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم‌فرستاده خدا و پیامبر رحمت است و علی علیه السلام کلید بهشت است. به عزّتم سوگند می‌خورم که به دوستان و وابستگان به او رحم آورم و دشمنانش را عذاب کنم.» - . بشارة المصطفی: 82 -

**[ترجمه]

«62»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شَهْرَیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبُرْسِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْقُرَشِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْمُقْرِی عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْإِیَادِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُدْرِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ الْمَکِّیِّ عَنْ جَرِیرِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِیَّةَ الْعَوْفِیِّ قَالَ: خَرَجْتُ مَعَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ رَحِمَهُ اللَّهُ زَائِرَیْنِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَلَمَّا وَرَدْنَا کَرْبَلَاءَ دَنَا جَابِرٌ مِنْ شَاطِئِ الْفُرَاتِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ائْتَزَرَ بِإِزَارٍ وَ ارْتَدَی بِآخَرَ ثُمَّ فَتَحَ صُرَّةً فِیهَا سُعْدٌ فَنَثَرَهَا عَلَی بَدَنِهِ ثُمَّ لَمْ یَخْطُ خُطْوَةً إِلَّا ذَکَرَ اللَّهَ حَتَّی إِذَا دَنَا مِنَ الْقَبْرِ قَالَ أَلْمِسْنِیهِ فَأَلْمَسْتُهُ فَخَرَّ عَلَی الْقَبْرِ مَغْشِیّاً عَلَیْهِ فَرَشَشْتُ عَلَیْهِ شَیْئاً مِنَ الْمَاءِ فَأَفَاقَ ثُمَّ قَالَ یَا حُسَیْنُ ثَلَاثاً ثُمَّ قَالَ حَبِیبٌ لَا یُجِیبُ حَبِیبَهُ ثُمَّ قَالَ وَ أَنَّی لَکَ بِالْجَوَابِ وَ قَدْ شُحِطَتْ أَوْدَاجُکَ عَلَی أَثْبَاجِکَ‌⁽²⁾

وَ فُرِّقَ بَیْنَ بَدَنِکَ وَ رَأْسِکَ فَأَشْهَدُ أَنَّکَ ابْنُ النَّبِیِّینَ وَ ابْنُ سَیِّدِ الْمُؤْمِنِینَ وَ ابْنُ حَلِیفِ التَّقْوَی وَ سَلِیلُ الْهُدَی وَ خَامِسُ أَصْحَابِ الْکِسَاءِ وَ ابْنُ سَیِّدِ النُّقَبَاءِ وَ ابْنُ فَاطِمَةَ سَیِّدَةِ النِّسَاءِ وَ مَا لَکَ لَا تَکُونُ

هَکَذَا وَ قَدْ غَذَّتْکَ کَفُّ سَیِّدِ الْمُرْسَلِینَ وَ رُبِّیتَ فِی حَجْرِ الْمُتَّقِینَ وَ رَضَعْتَ مِنْ ثَدْیِ الْإِیمَانِ وَ فُطِمْتَ بِالْإِسْلَامِ فَطِبْتَ حَیّاً وَ طِبْتَ مَیِّتاً غَیْرَ أَنَّ قُلُوبَ الْمُؤْمِنِینَ غَیْرُ طَیِّبَةٍ لِفِرَاقِکَ وَ لَا شَاکَّةٍ فِی الْخِیَرَةِ لَکَ‌⁽¹⁾فَعَلَیْکَ سَلَامُ اللَّهِ وَ رِضْوَانُهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ مَضَیْتَ عَلَی مَا مَضَی عَلَیْهِ أَخُوکَ یَحْیَی بْنُ زَکَرِیَّا.

ثُمَّ جَالَ بِبَصَرِهِ حَوْلَ الْقَبْرِ وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الْأَرْوَاحُ الَّتِی حَلَّتْ بِفِنَاءِ الْحُسَیْنِ وَ أَنَاخَتْ بِرَحْلِهِ أَشْهَدُ أَنَّکُمْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَ آتَیْتُمُ الزَّکَاةَ وَ أَمَرْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَیْتُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ جَاهَدْتُمُ الْمُلْحِدِینَ وَ عَبَدْتُمُ اللَّهَ حَتَّی أَتَاکُمُ الْیَقِینُ وَ الَّذِی بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ لَقَدْ شَارَکْنَاکُمْ فِیمَا دَخَلْتُمْ فِیهِ.

قَالَ عَطِیَّةُ فَقُلْتُ لِجَابِرٍ وَ کَیْفَ وَ لَمْ نَهْبِطْ وَادِیاً وَ لَمْ نَعْلُ جَبَلًا وَ لَمْ نَضْرِبْ بِسَیْفٍ وَ الْقَوْمُ قَدْ فُرِّقَ بَیْنَ رُءُوسِهِمْ وَ أَبْدَانِهِمْ وَ أُوتِمَتْ أَوْلَادُهُمْ وَ أَرْمَلَتِ الْأَزْوَاجُ فَقَالَ لِی یَا عَطِیَّةُ سَمِعْتُ حَبِیبِی رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ مَنْ أَحَبَّ قَوْماً حُشِرَ مَعَهُمْ وَ مَنْ أَحَبَّ عَمَلَ قَوْمٍ أُشْرِکَ فِی عَمَلِهِمْ وَ الَّذِی بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ نَبِیّاً إِنَّ نِیَّتِی وَ نِیَّةَ أَصْحَابِی عَلَی مَا مَضَی عَلَیْهِ الْحُسَیْنُ وَ أَصْحَابُهُ خُذُوا بِی نَحْوَ أَبْیَاتِ کُوفَانَ فَلَمَّا صِرْنَا فِی بَعْضِ الطَّرِیقِ فَقَالَ لِی یَا عَطِیَّةُ هَلْ أُوصِیکَ وَ مَا أَظُنُّ أَنَّنِی بَعْدَ هَذِهِ السَّفْرَةِ مُلَاقِیکَ أَحِبَّ مُحِبَّ آلِ مُحَمَّدٍ مَا أَحَبَّهُمْ وَ أَبْغِضْ مُبْغِضَ آلِ مُحَمَّدٍ مَا أَبْغَضَهُمْ وَ إِنْ کَانَ صَوَّاماً قَوَّاماً وَ ارْفُقْ بِمُحِبِّ آلِ مُحَمَّدٍ فَإِنَّهُ إِنْ تَزِلَّ لَهُمْ قَدَمٌ بِکَثْرَةِ ذُنُوبِهِمْ ثَبَتَتْ لَهُمْ أُخْرَی بِمَحَبَّتِهِمْ فَإِنَّ مُحِبَّهُمْ یَعُودُ إِلَی الْجَنَّةِ وَ مُبْغِضَهُمْ یَعُودُ إِلَی النَّارِ⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: عطیّه کوفی گوید: با جابر بن عبداللَّه انصاری برای زیارت قبر امام حسین علیه السلام از کوفه بیرون شدیم. وقتی به کربلا رسیدیم، جابر کنار فرات رفت و غسل کرد. سپس لنگی به کمر خود بست و قطعه دیگری (همچون لباس احرام) نشانه‌اش افکند و مقداری «سعد» (گیاه خوشبو) از کیسه درآورد و به بدنش پاشید و به راه افتاد. هر قدمی که برمی‌داشت ذکر خدا را می‌گفت و چون نزدیک قبر رسید، به من گفت: «دستم را به قبر برسان!» تا دستش به قبر رسید، بیهوش به روی آن افتاد. قدری آب به صورتش پاشیدم تا حالش به جا آمد. سپس سه بار گفت «یا حسین!» بعد از آن گفت: «دوست جواب دوستش را نمی‌دهد.»سپس گفت:چگونه پاسخ دهی، زیرا خون از رگ‌های گردنت به پشت و شانه‌ات روان شده و بین بدن و سر مبارکت جدایی افتاده، و من گواهم که تویی فرزند پیامبران و پسر آقای مؤمنان و پسر هم‌پیمان تقوا و پرهیزگاری و از نژاد هدایت و پنجمین نفر از اصحاب کسا و پسر سیّد نقبا و پسر فاطمه، بهترین زنان. چرا چنین نباشی، در حالی که دست آقای پیامبران تو را غذا داده،در دامن پرهیزگاران پرورش یافتی، از پستان ایمان شیر نوشیدی و به مسلمانی از شیر گرفته شدی، پاک زندگی کردی و پاک از دنیا رفتی، امّا دل‌های مؤمنان در فراقت ناراحت است، ولی در زنده بودنت تردیدی ندارد. پس درود و خشنودی خدا بر تو باد! و من گواهی می‌دهم که تو به روش و برنامه برادرت یحیی، پسر زکریااز دنیا رفتی.»

سپس چشمش را به اطراف قبر چرخاند و گفت: «درود بر شما ای جان‌هایی

که در آستان حسین علیه السلام منزل کردید و درمنزل او پیاده شدید. من گواهی می‌دهم که شما نماز را بپا داشتید، زکات را پرداختید، امر به معروف و نهی از منکر کردید، با ملحدان و بی‌دینان مبارزه کردید و خدا را بندگی کردید تا به سرحدّ یقین و باور کامل رسیدید. سوگند به آن کس که محمّد را به راستی برگزید، ما در راهیکه شما رفتید، با شما شرکت داریم.»

عطیه می‌گوید: از جابر پرسیدم: «چگونه (ما شریک آنهاییم)؟ با اینکه از دره فرود نیامدیم و از کوهی بالا نرفتیم و شمشیر نزدیم، ولی آنها سرشان از بدن‌ها جدا شده و فرزندانشان یتیم و زن‌هاشان بیوه گشتند؟» گفت: «ای عطیه! از دوستم رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: «هر کس قومی را دوست بدارد، با آنها محشور گردد و هر کس کردار قومی را دوست بدارد، با آنها شریک است. سوگند به آن کس که محمّد صلی الله علیه و آله را به راستی برگزید، نیّت و قصد من و یارانم، همان نیّت امام حسین علیه السلام و اصحاب آن حضرت است. مرا به سوی خانه‌های کوفه ببرید.» چون مقداری راه رفتیم، به من گفت: «ای عطیّه!تو را وصیّتی می‌کنم، چون دیگر گمان ندارم بعد از این سفر،تو را ملاقات کنم. دوست بدار دوستان آل محمد صلی الله علیه و آله را تا وقتی دوست آنهایند و دشمن بدار دشمنان آل محمّد صلی الله علیه و آله را تا وقتی دشمن باشند، اگرچه آن دشمنان بسیار اهل روزه و نماز باشند، و با دوستان آل محمّد صلی الله علیه و آله همراهی کن، زیرا اگر آنها به خاطر گناهان زیاد یکقدم بلغزند، ولی چون دوستدار آن خاندانند، در قدم دیگر ثابت می‌مانند. به راستی دوست آنها به بهشت و دشمن آنان به دوزخ بازمی‌گردد.» - . بشارة المصطفی: 89 -

**[ترجمه]

«63»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ أَبِی عَلِیِّ بْنِ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْمَرَاغِیِّ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ الْبَطَائِنِیِّ وَ عَنِ الْمُفِیدِ أَیْضاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِیدِ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِی زَمَنِ بَنِی مَرْوَانَ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتُمْ قُلْنَا مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ قَالَ مَا مِنْ أَهْلِ الْبُلْدَانِ أَکْثَرُ مُحِبّاً

لَنَا مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ لَا سِیَّمَا هَذِهِ الْعِصَابَةِ إِنَّ اللَّهَ هَدَاکُمْ لِأَمْرٍ جَهِلَهُ النَّاسُ فَأَحْبَبْتُمُونَا وَ أَبْغَضَنَا النَّاسُ وَ تَابَعْتُمُونَا وَ خَالَفَنَا النَّاسُ وَ صَدَّقْتُمُونَا وَ کَذَّبَنَا النَّاسُ فَأَحْیَاکُمُ اللَّهُ مَحْیَانَا وَ أَمَاتَکُمْ مَمَاتَنَا فَأَشْهَدُ عَلَی أَبِی أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ مَا بَیْنَ أَحَدِکُمْ وَ بَیْنَ أَنْ یَرَی مَا تَقَرُّ بِهِ عَیْنُهُ أَوْ یَغْتَبِطُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَاهُنَا وَ أَهْوَی بِیَدِهِ إِلَی حَلْقِهِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّیَّةً فَنَحْنُ ذُرِّیَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: عبداللَّه بن ولید گوید: در روزگار حکومت بنی مروان، روزی محضر حضرت صادق علیه السلام مشرف شدم. فرمود: «شما از کدام مردمید؟» عرض کردم از اهل کوفه. فرمود: «در هیچ شهری به اندازه کوفه ما دوست نداریم، مخصوصا از این دسته شیعه. خداوند شما را به مطلبی که دیگران نمی‌دانند راهنمایی فرموده و شما ما را پاسخ مثبت دادید،ولی سایر مردم با ما دشمنی‌کردند. شما از ما پیروی کردید و دیگران مخالفت کردند. شما ما را تصدیق کردید و دیگران تکذیب کردند. خدا شما را زنده دارد به زندگی ما و بمیراند به مردن ما. من گواهم که پدرم بارها می‌فرمود: «بین شما و دیدن دیدنی‌هایی که مایه روشنایی چشم شما و حسرت و رشک دیگران می‌شود، فاصله‌ای نیست مگر جان به اینجا برسد.»آنگاه با دست به گلوی خود اشاره کرد و فرمود: «خداوند در قرآن فرموده است: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّیَّة»، {و ما رسولانی پیش از تو به خلق فرستادیم و برای همه (مانند تو) زنان و فرزندان مقرر کردیم.} - . رعد / 38 - و ماییم فرزندان رسول خدا صلی الله علیه و آله .» - . بشارة المصطفی: 98 -

**[ترجمه]

«64»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ الْعَلَوِیِّ وَ سَعِیدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَعْفَرِیِّ وَ زَیْدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ حَاجِبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْمُحَارِبِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ عَنْ حَرْبِ بْنِ حَسَنٍ الطَّحَّانِ عَنْ یَحْیَی بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ بَشِیرٍ النَّبَّالِ وَ کَانَ یَرْمِی بِالنَّبْلِ قَالَ: اشْتَرَیْتُ بَعِیراً نِضْواً فَقَالَ لِی قَوْمٌ یَحْمِلُکَ وَ قَالَ قَوْمٌ لَا یَحْمِلُکَ فَرَکِبْتُ وَ مَشَیْتُ حَتَّی وَصَلْتُ الْمَدِینَةَ وَ قَدْ تَشَقَّقَ وَجْهِی وَ یَدَایَ وَ رِجْلَایَ فَأَتَیْتُ بَابَ أَبِی جَعْفَرٍ فَقُلْتُ یَا غُلَامُ اسْتَأْذِنْ لِی عَلَیْهِ قَالَ فَسَمِعَ صَوْتِی فَقَالَ ادْخُلْ یَا بَشِیرُ مَرْحَباً یَا بَشِیرُ مَا هَذَا الَّذِی أَرَی بِکَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ اشْتَرَیْتُ بَعِیراً نِضْواً فَرَکِبْتُ وَ مَشَیْتُ فَشُقِّقَ وَجْهِی وَ یَدَایَ وَ رِجْلَایَ قَالَ فَمَا دَعَاکَ إِلَی ذَلِکَ قَالَ قُلْتُ حُبُّکُمْ وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ فَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَی اللَّهِ وَ فَزِعْنَا إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا فَإِلَی أَیْنَ تَرَوْنَا نَذْهَبُ بِکُمْ إِلَی الْجَنَّةِ وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ إِلَی الْجَنَّةِ وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: بشیر نبّال که تیراندازی می‌کرد، گزارش کند که گفت: روزی شتر لاغری خریدم. بعضی گفتند قدرت کشیدن تو را دارد و بعضی گفتند ندارد. با آن شتر راه مدینه را پیش گرفتم. گاهی سوار آن می‌شدم و گاهی پیاده می‌رفتم تا بالاخره به مدینه رسیدم، ولی صورت و دست و پایم تمام ترکیده بود .

درب خانه حضرت باقر علیه السلام رفتم و به غلام حضرت گفتم: «برای من از مولی اجازه ورود بگیر.» حضرت صدای مرا شنید و فرمود: «ای بشیر! داخل شو، خوش آمدی! بشیر، این چه حالی است که در تو می‌بینم؟»عرض کردم: «فدایت شوم! شتر لاغری خریدم که مقداری از راه را سواره و مقداری را پیاده آمدم و صورت و دست و پایم تمام ترکیده است.» فرمود: «چه چیز باعث شد به این همه مشقت تن در دهی؟»عرض کردم: «دوستی شما به خدا سوگند، قربانت شوم!» فرمود: «چون روز قیامت شود، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به خدا پناه برد و ما به پیامبر صلی الله علیه و آله و شما به ما پناه برید. فکر می‌کنید ما شما را کجامی‌بریم؟ به سوی بهشت، سوگند به پروردگار کعبه!به سوی بهشت، سوگند به پروردگار کعبه!» - . بشارة المصطفی: 105 -

**[ترجمه]

بیان

و کان یرمی بالنبل أی لقب بالنبال لرمیه بالنبل لا لأنه کان صانعه فی القاموس النبل أی بالفتح السهام بلا واحد أو نبلة و الجمع أنبال و نبال و النبال صاحبه و صانعه و نبله رماه به و قال النضو بالکسر المهزول من الإبل و غیرها فرکبت أی أحیانا و مشیت أحیانا.

**[ترجمه]«کان یرمی بالنّبل» یعنی لقب او نبّال بود، چون تیراندازی می‌کرد، نه اینکه سازنده تیر بود. در قاموس گوید «نبل» به فتح نون، یعنی تیرها. بنابراین جمع است و مفرد هم ندارد یا اینکه مفرد آن «نبله» است و در این صورت جمع نبله،«انبال» و «نبال» است و نبّال یعنی صاحب و سازنده تیر، و نبله فعل است، یعنی آن تیر را افکند. و گوید «نضو» به کسر نون، شتر یا هر حیوان لاغر را گویند. اینکه می‌گوید «فرکبت و مشیت»، یعنی گاهی سوار می‌شدم و گاهی پیاده راه می‌رفتم.

**[ترجمه]

«65»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الصَّفَّارِ عَنْ أَبِی عِمْرَانَ مَهْدِیٍّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْقَطَوَانِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَنَسٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَأَقْبَلَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله قَدْ أَتَاکُمْ أَخِی ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَی الْکَعْبَةِ فَضَرَبَهَا بِیَدِهِ وَ قَالَ وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ إِنَّ هَذَا وَ شِیعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ أَوَّلُکُمْ إِیمَاناً مَعِی وَ أَوْفَاکُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَقْوَمُکُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَعْدَلُکُمْ فِی الرَّعِیَّةِ وَ أَقْسَمُکُمْ بِالسَّوِیَّةِ وَ أَعْظَمُکُمْ عِنْدَ اللَّهِ مَزِیَّةً قَالَ وَ نَزَلَتْ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: جابر بن عبداللَّه گزارش کند که با جمعی خدمت حضرت رسول صلی الله علیه و آله بودیم که حضرت علی علیه السلام وارد شد. پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «برادرم آمد.» سپس رو به کعبه کرد، دست مبارکش را بر آن زد و فرمود: «سوگند به آن کس که جانم در دست اوست، همانا این و شیعیانش روز قیامت پیروزند، البتّه او اولین فرد شماست که به من ایمان آورده و از تمام شما نسبت به پیمان خدایی، وفادارتر است، به فرمان حق پایدارتر و در بین رعیّت از شما عادل‌تر است، و در تقسیم مساوی اموال میان مستحقین، از تمام شما واردتر است و نیز مقام و موقعیت او نزد خدا، از شما بالاتر است. و (به همین جهت) این آیه قرآن (درباره او) نازل شده است: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة» - . بینه / 7 - ،{آنهایی که ایمان آورده‌اند و عمل صالح دارند، بهترین مردمانند.} - . بشارة المصطفی: 110 -

**[ترجمه]

«66»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ یَحْیَی بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوَّانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الدَّاعِی عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ عَبْدِ الْبَاقِی بْنِ نَافِعٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَزْهَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا بْنِ دِینَارٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی کَثِیرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ: إِنَّمَا سُمِّیَتْ فَاطِمَةُ فَاطِمَةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهَا لِأَنَّ اللَّهَ فَطَمَ مَنْ أَحَبَّهَا مِنَ النَّارِ.

وَ عَنْ یَحْیَی عَنْ جَامِعِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّعَالِبِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ أَحْمَدَ السَّرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّمَا سُمِّیَتْ ابْنَتِی فَاطِمَةَ لِأَنَّ اللَّهَ فَطَمَهَا وَ فَطَمَ مَنْ أَحَبَّهَا مِنَ النَّارِ⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: ابو هریره گفت: سبب نامگذاری حضرت فاطمه علیها السلام به این نام،این است که خداوند دوست حضرت فاطمه علیها السلام را از آتش بریده است.

و همچنین عبداللَّه بن احمد بن عامر طایی از پدرش، از حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیه السلام گزارش کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «همانا دخترم فاطمه نامیده شد، زیرا خداوند او و دوستانش را از آتش دوزخ بریده است.» - . همان: 159 -

**[ترجمه]

«67»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنِ ابْنِ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْفَحَّامِ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ عَمِّ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ علیهم السلام عَنْ جَابِرٍ قَالَ الْفَحَّامُ وَ حَدَّثَنِی عَمِّی عُمَرُ بْنُ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ

عَبْدِ اللَّهِ الْبَلْخِیِّ عَنِ الضَّحَّاکِ بْنِ مَخْلَدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَا مِنْ جَانِبٍ وَ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام مِنْ جَانِبٍ إِذْ أَقْبَلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَ مَعَهُ رَجُلٌ قَدْ تَلَبَّبَ بِهِ-⁽¹⁾

فَقَالَ مَا بَالُهُ قَالَ حُکِیَ عَنْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَّکَ قُلْتَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَ هَذَا إِذَا سَمِعَهُ النَّاسُ فَرَّطُوا فِی الْأَعْمَالِ أَ فَأَنْتَ قُلْتَ ذَاکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ إِذَا تَمَسَّکَ بِمَحَبَّةِ هَذَا وَ وَلَایَتِهِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت صادق علیه السلام از پدرش علیه السلام از جابر بن عبداللَّه گوید: «من در یکطرف حضرت رسول صلی الله علیه و آله بودم و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در طرف دیگر آن حضرت. در همان موقع عمر بن خطاب وارد شد،همراه با مردیکه جامه او را به دست خود پیچیده بود (و آن مرد بنا بر مشهور، ابو هریره بود.) حضرت پرسید: «این مرد چه کرده؟» عمر گفت: «از شما نقل کرده که فرموده‌اید هر کس بگوید «لا اله الّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه» وارد بهشت می‌شود. وقتی مردم این روایت را بشنوند، در عمل کوتاهی خواهند کرد. آیا شما چنین فرموده‌اید؟» حضرت فرمود: «آری و آنچه گفتم وقتی است که به دوستی این (یعنی علی علیه السلام ) تمسک جوید و وابسته او شود.» - . بشارة المصطفی: 162 و 163 و امالی طوسی 1 : 288 و 289 -

**[ترجمه]

«68»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ أَبِی عَلِیِّ بْنِ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ یَحْیَی الْفَحَّامِ عَنْ عَمِّهِ عُمَرَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَبْدِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الْأُمَوِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ طَرِیفٍ عَنِ ابْنِ نُبَاتَةَ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ عَنْ سَلْمَانَ قَالَ: کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله إِذْ أَقْبَلَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَنَاوَلَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله الْحَصَاةَ فَلَمَّا اسْتَقَرَّتِ الْحَصَاةُ فِی کَفِّ عَلِیٍّ علیه السلام نَطَقَتْ وَ هِیَ تَقُولُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ رَضِیتُ بِاللَّهِ رَبّاً وَ بِمُحَمَّدٍ نَبِیّاً وَ بِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَلِیّاً ثُمَّ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَنْ أَصْبَحَ مِنْکُمْ رَاضِیاً بِاللَّهِ وَ بِوِلَایَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَدْ أَمِنَ خَوْفَ اللَّهِ وَ عِقَابَهُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: سلمان گوید: در خدمت حضرت رسول نشسته بودیم.در همان موقع حضرت علی علیه السلام وارد شد. پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله سنگ‌ریزه‌ای به او داد. چون آن سنگ در دست علی علیه السلام جای گرفت، به زبان آمد و گفت «لا اله الّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه. خدا را به پروردگاری، محمّد را به پیامبری و علی بن ابی طالب را به ولایت و سرپرستی پسندیدم!» سپس حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس از شما (مسلمان‌ها) شب را صبح کند در حالی که به خدایی خدا و ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام راضی شود، از ترس و کیفر خدا ایمن است.» - . همان -

**[ترجمه]

«69»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ یَحْیَی بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوَّانِیِّ عَنْ جَامِعِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّعَالِبِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ أَحْمَدَ السَّرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ أَخَذْتُ بِحُجْزَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَخَذْتَ أَنْتَ بِحُجْزَتِی وَ أَخَذَ وُلْدُکَ بِحُجْزَتِکَ وَ أَخَذَ شِیعَةُ وُلْدِکَ بِحُجْزَتِهِمْ فَتَرَی أَیْنَ یُؤْمَرُ بِنَا.

قال أبو القاسم الطائی سألت أبا العباس ثعلب عن الحجزة فقال هی السبب و سألت نفطویه النحوی عن ذلک فقال هی السبب قال محمد بن أبی القاسم الطبری و هی العصمة من الله تعالی

و ذمته التی لا تخفر و حبله الذی من تمسک به لم ینقطع عنه و قد أمر الله تعالی بالتمسک به فقال وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً یعنی بولایة علی بن أبی طالب علیه السلام و ولایة الأئمة المعصومین علیهم السلام وفقنا الله و إیاکم لطاعته و طاعة أولی الأمر و محبته و محبتهم بحق محمد و آله صلی الله علیه و علیهم‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیهم السلام روایت کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! چون روز قیامت شود، من به خدا پناه می‌برم و تو دامن من و فرزندان تو دامن تو و شیعیان فرزندانت دامن آنها را می‌گیرند. پس فکر می‌کنی ما را به کجا فرمان می‌دهند؟»

ابوالقاسم طایی گوید:از ابوالعباس ثعلب پرسیدم که معنی «حجزه» چیست؟گفت: «حجزه یعنی سبب و وسیله.» از نفطویه نحوی نیز سؤال کردم و او هم گفت که به معنی سبب است.

محمد بن ابوالقاسم طبری گوید: حجزه به معنی مصونیت و نگهداری است از جانب خداوند متعال؛ تأمین خدایی است که هیچ گاه شکسته نشود؛ ریسمان خداست که هر کس به آن چنگ زند، از آن جدا نشود. همان است که خداوند دستور داده به آن چنگ زنند و فرموده: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعا»،{و همگی به رشته دین خدا چنگ زنید} - . آل عمران / 103 - و مقصود از رشته دین خدا، ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام و ائمّه معصومین علیهم السلام است. خداوند ما و شما را به پیروی از او و صاحبان امر (پیشوایان معصوم) و دوستی آنها موفق فرماید، به حق محمد صلی الله علیه و آله و خاندان پاکش.» - . بشارة المصطفی: 166 -

**[ترجمه]

«70»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنِ ابْنِ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنْ وَالِدِهِ عَنِ الْفَحَّامِ عَنْ عَمِّهِ عُمَرَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِیهِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَرْبَعَةٌ أَنَا لَهُمُ الشَّفِیعُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْمُحِبُّ لِأَهْلِ بَیْتِی وَ الْمُوَالِی لَهُمْ وَ الْمُعَادِی فِیهِمْ وَ الْقَاضِی لَهُمْ حَوَائِجَهُمْ وَ السَّاعِی لَهُمْ فِیمَا یَنُوبُهُمْ مِنْ أُمُورِهِمْ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام روایت کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «چهار نفرند که روز قیامت من شفیع آنهایم: دوست خاندانم؛ آن کس که به خاطر آنها، دوستانشان را دوست و دشمنانشان را دشمن دارد؛ برآورنده نیازهای اهل بیت من؛ و آن کس که در انجام کارهای شخصی خاندان من کوشا باشد.» - . بشارة المصطفی: 171 و امالی طوسی ج 1 : 286 -

**[ترجمه]

«71»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رُمَیْحٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: إِنَّ لِلَّهِ عَمُوداً مِنْ یَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ مُشَبَّکَةٍ بِقَوَائِمِ الْعَرْشِ لَا یَنَالُهَا إِلَّا عَلِیٌّ وَ شِیعَتُهُ‌⁽³⁾.

و بهذا الإسناد عن محمد بن عبد الله السجستانی عن أحمد بن عبید الله عن إسماعیل بن بشر عن أحمد بن یعقوب: مثله‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]بشارة المصطفی: ابن عباس نقل می‌کند که از حضرت رسول صلی الله علیه و آله شنیدم کهمی‌فرمود: «همانا خدا را عمودی است از یاقوت سرخ که به پایه‌های عرش متصل است و جز علی علیه السلام و شیعیان او، کسی به آن دست نیابد.» - . بشارة المصطفی: 186 و 192 و 188 و 187 -

همین روایت از احمد بن یعقوب نقل شده است. - . همان -

**[ترجمه]

«72»

بشا، [بشارة المصطفی] بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ الصَّفَّارِ الْبُخَارِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ قَصَبَةَ عَنْ سَوَّارٍ الْأَعْمَی عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِی عَوْفٍ أَبِی الْجَحَّافِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَیْرٍ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: کَانَتْ لَیْلَتِی مِنْ رَسُولِ اللَّهِ عِنْدِی