امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف جلوه جمال الهی
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : حسینی شیرازی، سیدمحمدرضا، 1338 - 1387.
عنوان قراردادی : الامام المهدی علیهالسلام. فارسی
عنوان و نام پديدآور : امام مهدی عجل الله تعالی فرجهالشریف جلوه جمال الهی/ سیدمحمد حسینیشیرازی؛ ترجمه محمد محمدی اشتهاردی.
مشخصات نشر : قم : انتشارات دارالعلم، 1442ق.= 1400.
مشخصات ظاهری : 208 ص.؛ 14/5×21/5 سم.
شابک : 978-964-204-596-9
وضعیت فهرست نویسی : فاپا(چاپ دوم)
يادداشت : چاپ قبلی: امام عصر(عج)، 1384.
يادداشت : چاپ دوم.
یادداشت : کتابنامه: ص. [203] - 208؛ همچنین به صورت زیرنویس.
موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق -
موضوع : Muhammad ibn Hasan, Imam XII
شناسه افزوده : محمدی اشتهاردی، محمد، 1323-1385
شناسه افزوده : Mohammadi Eshtehardi, Mohammad, 1944-2006
رده بندی کنگره : BP51
رده بندی دیویی : 297/959
شماره کتابشناسی ملی : 7521100
اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا
تقدیم به ساحت مقدس امام حسن عسکری (عليه السلام)
سرشناسه: حسینی شیرازی، سیدمحمد، 1305 - 1380.
عنوان قراردادی:الامام المهدی علیهالسلام. فارسی
عنوان و نام پديدآور: امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشريف) جلوه جمال الهی/ سیدمحمد حسینیشیرازی ؛ ترجمه محمد محمدی اشتهاردی.
مشخصات نشر: قم : انتشارات دارالعلم، 1399.
مشخصات ظاهری: 208 ص.؛ 14/5 (عليه السلام) 21/5 سم.
شابك: 978-964-204-596-9
وضعيت فهرستنويسی:فیپا
يادداشت: چاپ قبلی: امام عصر(عجل الله تعالی فرجه الشريف)،1384.
یادداشت: چاپ دوم.
موضوع: محمدبن حسن (عجل الله تعالی فرجه الشريف)، امام دوازدهم، 255ق -
موضوع: Muhammad ibn Hasan, Imam XII
شناسه افزوده: محمدی اشتهاردی، محمد، 1323 -
شناسه افزوده: Mohammadi Eshtehardi, Mohammad
ردهبندی كنگره: BP51
ردهبندی ديويی: 595/297
شماره كتابشناسی ملی: 7521100
وضعیت رکورد: فیپا
الشجرة الطيبة
امام مهدى عجل الله تعالی فرجه الشريف جلوه جمال الهى
آيت الله العظمى سيد محمد حسيني شيرازي (رحمه الله)
مترجم: محمد محمدی اشتهاردی
ناشر: دارالعلم
تیراژ: 3000
چاپ: احسان
نوبت چاپ: دوم 1442ه ق
صفحهآرا: نهضت الله عظيمي
شابك 978-964-204-596-9
نجف اشرف: کتابخانه امام حسن مجتبى (عليه السلام) تلفن 07826265250
كربلا: خیابان امام علي (عليه السلام) ، کتابخانه تخصصی امام حسين (عليه السلام)
مشهد مقدس: مدرسه امام رضا (عليه السلام) ، چهارراه شهدا، خیابان بهجت، کوچه 5
تهران: خیابان انقلاب، خیابان 12 فروردین، مجتمع ناشران، طبقه همکف، پلاک 16 و 18، انتشارات دار العلم
قم مقدس: خیابان معلم، میدان روح الله، نبش کوچه 19، انتشارات دار العلم
قم مقدس: خیابان معلم، مجتمع ناشران، طبقه همکف ، پلاک 7، انتشارات دار العلم
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِیِّكَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ وعَلی آبائِهِ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَفِی كُلِّ سَاعَةٍ وَلِیّاً وَحَافِظاً وَقَائِداً وَنَاصِراً وَدَلِیلاً وَعَیْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتعَهُ فِیهَا طَوِیلاً
يا اباصالح المهدي
پيشگفتار مترجم... 11
مقدمة مؤلف... 14
فصل اول: حضرت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) كيست؟
ولادت و نام مبارك آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 19
لقبهای حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 20
جريان ولادت آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 21
حسب و نَسب مادر امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 24
مليكه در شهر سامرّا... 31
بشارت امام از نزديك بودن ولادت مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 33
طلوع خورشيد وجود مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 37
درخشانترين نور... 40
سخن گفتن حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 43
نشانههای حقانيت امام (عليه السلام) ... 46
كنيز بودن مادر بعضى از امامان (عليهم السلام) ... 47
آيا به زبان آوردن نام امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، حرام است؟... 48
شكل و شمایل حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 50
برترى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 51
قطعى بودن وجود و ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 55
طول عمر آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 56
فصل دوّم: ويژگيهای ظهور و حكومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)
دگرگونى حركت افلاك... 63
مُصحف اميرمؤمنان (عليه السلام) در دست مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 64
روابط محبتآميز حيوانات... 65
زنده شدن بعضى از مردگان... 66
آشكار شدن گنجهای زمين... 67
رشد اخلاق، علم و نيرو... 68
نبودن ترس و تقيّه... 70
حاكميت بر شرق و غرب... 70
بشارتهای ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 71
شمّهای از بركات ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 74
اخلاق و سيره رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) در سيماى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) 75
فصل سوّم: امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از نگاه روايات
حديث قدسى دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 81
چند سخن از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 83
چند سخن از حضرت امام على (عليه السلام) دربارة مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 85
سخنانى از حضرت زهرا (عليها السلام) در شأن مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 86
سخنى از امام حسن مجتبى (عليه السلام) دربارة مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 88
سخنى از امام حسين (عليه السلام) دربارة مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 88
سخنانى از امام سجاد (عليه السلام) دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 89
چند سخن از امام باقر (عليه السلام) دربارة امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 91
سخنانى از امام صادق (عليه السلام) در شأن حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 92
سخنى از امام كاظم (عليه السلام) در شأن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 94
سخنى از امام رضا (عليه السلام) در شأن حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 95
سخنى از امام جواد (عليه السلام) در شأن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 98
سخنى از امام هادى (عليه السلام) در شأن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 100
سخنى از امام حسن عسكرى (عليه السلام) در شأن فرزندش مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) 101
جانشين امام حسن عسكرى (عليه السلام) ... 102
چند روايت از طريق اهل سنّت... 106
كتابهای نوشته شده درباره حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 113
فصل چهارم: نمونههایی از
ديدار با حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و معجزات او
ماجرای ديدار پسر مَهْزِيار با حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 123
شركت هميشگى جوان علوى در حج... 133
اسب سوار و برطرف شدن شك از فرماندار قم... 134
تولّد شيخ صدوق و برادرش به دعاى امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 139
امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در كنار كعبه... 140
ورشكستگى دژخيمان عبّاسی... 141
كودك طبرزين به دست در برابر جلاّد... 144
نپذيرفتن خمس مال حرام و پذيرفتن جامة پيرزن... 145
من محمّد بن حسن هستم... 150
سرگذشت غانم هندى... 153
نصب حجر الاسود، توسط حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 160
من، قائم آل محمّد (عليهم السلام) هستم... 164
فصل پنجم: وظايف ما، در عصر غيبت
دعا براى فَرَج امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 171
استقامت در راه ولايت، و پاداش آن... 172
اهمّيت انتظار فرج... 172
اندوه براى غيبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 175
گرية امام صادق (عليه السلام) در غيبت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 179
دعا براى حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 181
از آثار دعا... 182
صدقه دادن براى حفظ امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 183
پيشگفتار مترجم... 11
مقدمة مؤلف... 14
فصل اول: حضرت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) كيست؟
ولادت و نام مبارك آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 19
لقبهای حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 20
جريان ولادت آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 21
حسب و نَسب مادر امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 24
مليكه در شهر سامرّا... 31
بشارت امام از نزديك بودن ولادت مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 33
طلوع خورشيد وجود مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 37
درخشانترين نور... 40
سخن گفتن حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 43
نشانههای حقانيت امام (عليه السلام) ... 46
كنيز بودن مادر بعضى از امامان (عليهم السلام) ... 47
آيا به زبان آوردن نام امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، حرام است؟... 48
شكل و شمایل حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 50
برترى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 51
قطعى بودن وجود و ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 55
طول عمر آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 56
فصل دوّم: ويژگيهای ظهور و حكومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)
دگرگونى حركت افلاك... 63
مُصحف اميرمؤمنان (عليه السلام) در دست مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 64
روابط محبتآميز حيوانات... 65
زنده شدن بعضى از مردگان... 66
آشكار شدن گنجهای زمين... 67
رشد اخلاق، علم و نيرو... 68
نبودن ترس و تقيّه... 70
حاكميت بر شرق و غرب... 70
بشارتهای ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 71
شمّهای از بركات ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 74
اخلاق و سيره رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) در سيماى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) 75
فصل سوّم: امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از نگاه روايات
حديث قدسى دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 81
چند سخن از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 83
چند سخن از حضرت امام على (عليه السلام) دربارة مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 85
سخنانى از حضرت زهرا (عليها السلام) در شأن مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 86
سخنى از امام حسن مجتبى (عليه السلام) دربارة مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 88
سخنى از امام حسين (عليه السلام) دربارة مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 88
سخنانى از امام سجاد (عليه السلام) دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 89
چند سخن از امام باقر (عليه السلام) دربارة امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 91
سخنانى از امام صادق (عليه السلام) در شأن حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 92
سخنى از امام كاظم (عليه السلام) در شأن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 94
سخنى از امام رضا (عليه السلام) در شأن حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 95
سخنى از امام جواد (عليه السلام) در شأن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 98
سخنى از امام هادى (عليه السلام) در شأن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 100
سخنى از امام حسن عسكرى (عليه السلام) در شأن فرزندش مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) 101
جانشين امام حسن عسكرى (عليه السلام) ... 102
چند روايت از طريق اهل سنّت... 106
كتابهای نوشته شده درباره حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 113
فصل چهارم: نمونههایی از
ديدار با حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و معجزات او
ماجرای ديدار پسر مَهْزِيار با حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 123
شركت هميشگى جوان علوى در حج... 133
اسب سوار و برطرف شدن شك از فرماندار قم... 134
تولّد شيخ صدوق و برادرش به دعاى امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 139
امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در كنار كعبه... 140
ورشكستگى دژخيمان عبّاسی... 141
كودك طبرزين به دست در برابر جلاّد... 144
نپذيرفتن خمس مال حرام و پذيرفتن جامة پيرزن... 145
من محمّد بن حسن هستم... 150
سرگذشت غانم هندى... 153
نصب حجر الاسود، توسط حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 160
من، قائم آل محمّد (عليهم السلام) هستم... 164
فصل پنجم: وظايف ما، در عصر غيبت
دعا براى فَرَج امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 171
استقامت در راه ولايت، و پاداش آن... 172
اهمّيت انتظار فرج... 172
اندوه براى غيبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 175
گرية امام صادق (عليه السلام) در غيبت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 179
دعا براى حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 181
از آثار دعا... 182
صدقه دادن براى حفظ امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 183
نيابت حج از جانب حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ... 184
از جاى برخاستن هنگام ذكر نام مبارك حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) 185
تضرّع و راز و نياز براى حفظ ايمان... 186
فصل ششم: نشانههايى از ظهور
علائم آخرالزمان در كلام پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) ... 193
نشانههایی از ظهور در كلام اميرمؤمنان (عليه السلام) ... 199
سخن آخر... 201
کتابنامه... 203
سخن از حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، سخن از نور درخشان و آفتاب تابان ارزشها و كمالات است؛ سخن از حكومت عدل جهانى است؛ سخن از زمينهسازى و فراهم نمودن اسباب، و انتظار پويا و سازنده است. سخن از مبارزه با هرگونه ظلم و فساد، نبرد با طاغوت و طاغوتيان، و بسترسازى براى تحقق حاكميّت عدل و داد و صفا و پاكى و دوستى در جهان است. سخن از علم، تقوا، جهاد، احسان، تحوّل و تكامل است. سخن از گلستان معنويت و عرفان و اخلاق عالى انسانى است.
سخن از مهدى آل محمد (صلی الله عليه وآله وسلم) ، سخن از اميد، سخن از تفكّر و تعقّل، سخن از آزادى حقيقى و نجات از مستكبران و زورمندان و زراندوزان، سخن از رفع فتنه در همة جهان، سخن از كفرزدايى و ریشهکنی هرگونه بتپرستی، سخن از آبادى مادى و معنوى در سراسر زمين، سخن از ايمان، معرفت و عمل صالح است.
بنابراين، وجود او يك حقيقت انكار ناپذير براى يك زندگى سعادتمندانه، و ظهور تمدّن كامل اسلام ناب، و آشكار شدن
ارزشهای اسلامى، و احياى تفكّر متعالى همه پيامبران و امامان (عليهم السلام) و اولياى خدا است.
پس، سخن از ولىّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) سخن روز است، چرا كه مردم دنيا از ظلم وستم، از تبعيض و فساد، و از ناپاكیها و پليدیها به ستوه آمدهاند، و در انتظار برآمدن حاكم عادل، و رهبر نورانى و دادگستر، و مصلح كل هستند.
اين عقيدة اميدبخش، انسان را به سوى خورشيد پاكیها سُوق میدهد، و موجب تربيت و پرورش و سازندگى میگردد، و يكى از اهرمهای محكم و استوار حركت و تحول، پاکسازى و بِهسازى خواهد شد. چرا كه با ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) يك نهضت جهانى و پر از صلح و صفا و صميميت، در جهان پديدار میگردد، چنانکه روایت شده:
«إِذَا قَامَ الْقَائِمُ حَكَمَ بِالْعَدْلِ، وَارْتَفَعَ فِي أَيَّامِهِ الْجَوْرُ، وَأَمِنَتْ بِهِ السُّبُلُ، وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ بَرَكَاتِهَا، وَرَدَّ كُلَّ حَقٍّ إِلَى أَهْلِهِ(1)آنگاه كه قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قيام كند، حكومتش را بر اساس عدالت قرار دهد، ظلم وجور برچيده میشود، جادهها و راهها اَمن گردد، زمين بركات خود را آشكار میسازد، و هر حقّى به صاحبش میرسد».
كتاب حاضر، با حجم كوچكى كه دارد، بسيارى از مطالب
1) . الارشاد، ج2، ص384.
پيرامون حضرت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را بيان كرده و با نظم خاص، و ذكر نكات ظريف و پرمعنا، بر اساس دلايل محكم و استوار، ما را با ويژگىهای زندگى درخشان ولی الله اعظم حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و مطالبى ديگر در اين راستا آشنا میكند(1).
كتابى سازنده و آموزنده، كه نويسنده آن، مرجع عالیقدر و مجاهد، حضرت آيت الله العظمى سيد محمد حسينى شيرازى (رحمه الله) آن را به عربى نگاشته است، و از آنجا كه ترجمه آن به فارسى، موجب گسترش و استفاده بيشتر از اين كتاب ارزشمند خواهد شد، از اينرو با پيشنهاد ناشر محترم، به آن اقدام گرديد.
خداوند روح پر فتوح مؤلف معظّم را با ارواح پاك اجداد مطهرش، و با شهداى كربلا محشور گرداند، و ما را از منتظران و ياران امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قرار داده و لطف عميم آن حضرت را شامل حالمان كند. آمين.
حوزه علميه قم
محمد محمدى اشتهاردى
آذر ماه 1380ش، شوال 1422ق
1) . اين كتاب به نام الإمام المهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به قطع رقعى، به زبان عربى در 142 صفحه، از طرف مؤسسة المجتبى للتحقيق والنشر، واقع در بيروت، چاپ و منتشر شده است.
اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ، وَالصَّلاةُ والسَّلام عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّيّبينَ الطّاهِرِينَ.
امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نور درخشان و حقيقت هستى است، كه داراى مقام بسيار ارجمند در عالَم وجود است، و به بركت وجود مباركش همه مخلوقات، روزى میخورند(1).
افزون بر اين، آن حضرت داراى مقام تشريعى است، يعنى حجّت خدا بر سراسر زمين است. همانگونه كه خورشيد داراى ويژگىهای عظيم تكوينى و آفرينشى است، كه اگر نباشد، زمين متلاشى و نابود میگردد، همچنین اگر آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نباشد، زمين دگرگون شده و اهلش را در كام خود فرو میبرد(2)،
بلكه خورشيد نيز متلاشى و نابود میگردد، زيرا در حديث آمده:
«وَبِوُجوُدهِ ثَبَتَتِ الأَرْضُ وَالسَّماءُ؛ و به وجود حضرت
مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) زمين و آسمان، بر پا و استوار است».
وجود خورشيد، مادى محض است، ولى وجود حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) هم مادى و هم معنوى است، بنابراين، وجود آن حضرت در عصر غيبتش لطف [و مايه حفظ و بقا است] و نياز به او براى ادامه زندگى، ضرورى و قطعى است.
بشريّت در انتظار ظهور آن حضرت است، تا با قيام خود سراسر زمين را، همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد كند، و قطعاً چنين روزى فرا خواهد رسيد.
و با فرا رسيدن ظهورش، سراسرِ زمين، دگرگون میگردد، به طوریكه زمين از شكل كنونى خارج و آثار فعلى آن بیاثر میشود، آنگاه آن زمين نه مانند اين زمين است ونه مانند بهشت است، و از آنجا كه ما طبق معمول جز امورى را كه نظير آن را ديدهايم، نمیشناسيم، از اينرو چگونگى ظهور آن حضرت يا ويژگىهای آن را، آنگونه كه رخ میدهد، بر ما معلوم نيست؛ و چه بسا توان درك و شناخت همه جانبه آن را نداريم، چنانکه بهشت با آن همه ويژگیهايش را نمیشناسيم، همانگونه كه امامان (عليهم السلام) درباره بهشت فرمودهاند:
«فِيها ما لا عَيْنٌ رَأَتْ، وَلا اُذُنٌ سَمِعَتْ(1)در بهشت چيزهايى
1) . من لا يحضره الفقیه، ج1، ص295.
هست كه نه چشم آنها را ديده، و نه گوش آنها را شنيده است».
اين كتاب، در عين اختصار، حاوى مطالب فشردهاى درباره امام زمان مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است، كه آن را به انگيزه اظهار ادب و خدمت به پيشگاه آن حضرت، نوشتهام، كه چهاردهمين شماره از سلسله سيره چهارده معصوم (عليهم السلام) است.
از درگاه خداوند متعال میخواهم كه قبول فرمايد، و تنها اوست كه بايد دست به درگاهش بلند كرد.
قم مقدسه
محمّد شيرازى
1418 ه ق
حضرت مهدی روز پانزدهم ماه شعبان سال 255 ه ق در شهر سامرّا چشم به جهان گشود(1).
نام شريف و كنيه حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) همان نام و كنيه رسول خداست، چنانکه در احاديث فراوانى آمده است(2).
محدّثان و علما گفتهاند: به زبان آوردن نام مبارك حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در عصر غيبت، جايز نيست، گرچه درستى اين مطلب به اثبات نرسيده است، زيرا حوادث سياسى عصر امام حسن عسكرى (عليه السلام) و مقارن آن، اقتضا میکرد كه نام شريف آن حضرت ذكر نشود، از اينرو كه عبّاسيان در صدد بودند به گونهاى آن حضرت را از بين ببرند، با اين پندار كه میتوانند نور خدا را خاموش كنند، ولى خداوند متعال میفرمايد:
{يُرِيدُونَ اَنْ يُطْفِئوُا نُورَ اللّهِ باَفْواهِهِم، وَيَأَبَى اللّهُ اِلاّ اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ
وَلَوْ كَرِهَ الْكافِروُنَ}(1)«آنها میخواهند نور خدا را با دهانهای خود خاموش كنند، ولى خداوند جز اين نمیخواهد كه نور خود را كامل كند، هر چند كافران ناخشنود باشند».
و نظير اين آيه در سورة صف آية هشتم نيز آمده است.
بنابراين، ظاهر اين است كه به زبان آوردن نام آن حضرت در اين زمان جايز است، گرچه فلسفه حرمت به زبان آوردن نام آن حضرت در عصر عبّاسيان نيز، براى ما روشن نيست، زيرا كافران، منافقان و ستمگران به تقدير الهى نمیتوانستند به آن حضرت دست يابند، شايد آنها هر كسى را كه نام آن حضرت را داشت میكشتند، يا اینکه خداوند متعال اراده كرده كه با رعايت علل و اسبابِ طبيعى، آن حضرت را حفظ نمايد.
حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) لقبهای بسيارى دارد از جمله: صاحب، حجّت، منتظَر، خاتَم، مهدى - كه اين لقب آخر از مشهورترين لقبهای اوست(2)- و نيز از القاب آن حضرت است: خَلَف، ناطق، ثائر، مأمول، وتر، معتصم، منتقم، كرّار، وارث، غاية القصوى، غاية الطالبين، فرج المؤمنين و كاشف الغطا و... .
جريان ولادت آن حضرت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) (1)
بِشر بن سليمان میگويد: كافورِ(2)
خادم، از طرف امام هادى، على بن محمد عسكرى (عليهما السلام) نزد من آمد و گفت: امام هادى (عليه السلام) شما را خواسته.
به حضور امام هادى (عليه السلام) شتافتم و در محضرش نشستم، به من فرمود:
«اى بِشر، تو از فرزندان انصار هستى(3)دوستى شما انصار نسبت به ما همواره نسل به نسل برقرار بوده و هست، و تو از افراد مورد اطيمنان ما هستى، من تو را براى كسب افتخارى بر میگزينم، افتخارى كه در پرتو آن بر ساير شيعيان مباهات و سبقت بگيرى، و تو را به رازى آگاه میكنم. تو را براى خريدن كنيزى میفرستم».
آنگاه امام هادى (عليه السلام) نامة پاكيزه و زيبايى به خط و زبان رومى نوشت و پاى آن را مُهر كرد، سپس كيسهاى بيرون آورد كه در آن دويست و بيست دينار بود، آن را به من داد و فرمود:
«اين كيسه را بگير و به بغداد برو و قبل از ظهرِ فلان روز، بر سر پل فرات حاضر شو، وقتى كه كشتىهای حامل اسيران
به ساحل رسيد، كنيزانى را در آن میبينى كه گروهى از مشتريان به نمايندگى از بنیعبّاس و اندكى از جوانان عرب، براى خريدن كنيزها كنار آن اسيران جمع میشوند، در اين هنگام از دور نگاه كن، بردهفروشى به نام عمر بن يزيد را میبينى كه در تمام روز كنيزانى را در معرض فروش قرار میدهد، تا اینکه كنيزى را به مشتريان نشان دهد كه داراى چنين صفاتى است آن صفات را بيان كرد و آن كنيز دو لباس ضخيم، پوشيده است و از اینکه مشتريان او را تماشا كنند، يا دست به او بزنند، امتناع میورزد، و از پشت حجابش صدايى به زبان رومى میشنوى، بدان كه اين صدا از همان كنيز است و میگويد: واى كه به حريم حجابم بیاحترامى شد.
در اين هنگام يك نفر مشترى به پيش میآيد و میگويد: من اين كنيز را به سيصد دينار میخرم، كه حجاب و عفّتش مرا به او علاقهمند كرده است.
ولى آن كنيز به زبان عربى به او میگويد: اگر تو به شكل و قيافه سليمان بن داود (عليهما السلام) درآيى، و صاحبِ پادشاهى او گردى، من به تو علاقهمند نمیشوم، ثروت خود را تباه نكن و به عنوان قيمت من نپرداز.
در اين هنگام آن برده فروش (عمر بن يزيد) به آن كنيز میگويد: من در مورد تو چه چارهاى بينديشم كه هيچ مشترى را نمیپسندى؟
كنيز در پاسخ او میگويد: چرا عجله میكنى، بايد مشتريى را برگزينم كه موجب آرامِش قلبم شود، و به وفادارى و امانتدارى او اطمينان يابم.
در همين هنگام نزد عمر بن يزيد برده فروش برو، و به او بگو همراه من نامهاى از جانب يكى از بزرگان است كه از روى ملاطفت به زبان و خط رومى نوشته شده، و در اين نامه از كرامت و سخاوت و وفادارى و بزرگوارى خود سخن به ميان آورده است، اين نامه را به آن كنيز بده، تا پس از خواندن آن، در مورد اوصاف اين مشترى بينديشد، اگر به صاحب اين نامه علاقهمند و راضى شد پس من از جانب صاحب نامه وكيل هستم كه آن كنيز را از تو براى او خريدارى نمايم».
بِشر بن سليمان میگويد: همه آنچه كه امام هادى (عليه السلام) فرموده بود، رخ داد، و من به همه سفارشهايى كه سرورم امام هادى (عليه السلام) در مورد خريدارى آن كنيز فرموده بود، بدون كم و زياد عمل كردم، وقتى كه نامه به دست آن كنيز رسيد، گريه سختى كرد و به عمر بن يزيد گفت: مرا به صاحب اين نامه بفروش. و سوگند غليظ و تأكيدآميز ياد كرد كه اگر مرا به صاحب اين نامه نفروشى، خود را هلاك میكنم.
من با عمر بن يزيد در مورد قيمت آن كنيز، گفتوگوى بسيار كردم، تا اینکه به همان مبلغى كه امام هادى (عليه السلام) به من سپرده بود
راضى شد، كيسه دينارها را به او دادم، او آن را كامل يافت و گرفت و كنيز را در حالىكه خندان و شادمان بود، به من تسليم كرد. او را به حجرهاى كه در بغداد براى او گرفته بودم بردم. در بين راه او را میديدم كه نامه مولايم امام هادى (عليه السلام) را از جيبش در میآورد، و میبوسيد و بر چشمها و صورتش میكشيد.
من از روى تعجّب به كنيز گفتم: تو نامه را اينگونه بر چشم و صورتت میكشى و میبوسى، با اینکه صاحبش را هنوز نمیشناسى؟!
او در پاسخ من فرمود: اى بیچاره، تو به مقام فرزندان پيامبران معرفت پيدا نكردهاى، گوشَت را به من بسپار، و دلت را متوجه من كن تا شرح حالم را براى تو بيان كنم.
نام من مليكه است، دختر يَشوعا فرزند قيصر(1)هستم، و مادرم از فرزندان حواريّون، كه به وصى حضرت عيسى (عليه السلام) يعنى شمعون میرسد.
اينك تو را به حادثه عجيب و شگفتانگيزى خبر میدهم، بدان كه:
جدّم قيصر میخواست مرا به عقد همسرىِ برادرزادهاش
1) . امپراطور روم.
درآورد، و من در آن هنگام سيزده سال داشتم. قيصر، جمعى از نوادههای حواريّون، از كشيشها و روحانيان بلند پايه مسيحى را كه سيصد مرد بودند به كاخ خود دعوت كرد، و نيز هفتصد نفر از شخصيتها و صاحب منصبان و اُمراى ارتش و سرداران سپاه خود، و سران قبايل را كه چهار هزار نفر بودند به كاخ خود فرا خواند؛ آنگاه دستور داد تختى باشكوه آوردند كه آن را به انواع جواهرات تزئين كرده و آن تخت را بر روى چهل پايه نهاده بودند؛ صليبها و مجسمههای مسيح را بر بلندیها نهادند، آنگاه برادرزاده قيصر به دستور او بر بالاى تخت رفت و در آنجا ايستاد.
در اين هنگام كشيشان انجيلها را گشودند تا بخوانند، ناگاه صليبها و مجسمهها از بالا به زمين واژگون شدند، پايههای تخت فرو ريخت و تخت بر زمين سرنگون گرديد، برادرزاده قيصر به زمين افتاد و بیهوش شد، به گونهاى كه كشيشها رنگ پريده و پريشان و لرزه بر اندامشان افتاد.
كشيش بزرگ به جدّم (قيصر) گفت: ما را از اين كار(1)معاف بدار و اين كار را نكن، چون اين كار باعث ناخُجستگى و نحوست گرديد، و همين نشانه آن است كه آيين مسيحيّت به زودى نابود میشود!
1) . انجام مراسم ازدواج برادرزادهات با نوهات.
قيصر اين حادثه را به فال بد گرفت، و دستور داد بار ديگر همان پايههای فرو ريخته را برپا نموده و تخت را بر روى آن پايهها بگذارند و صليبها و مجسمهها را در جاى خود قرار دهند، تا اين بار، مرا به عقد برادرِ آن برادرزاده نگونبخت درآوردند تا سعادت اين برادر، نحوست آن برادرزاده تيرهبخت را از بين ببرد.
اين دستور قيصر انجام شد، و برادرزاده جديد بر روى تخت قرار گرفت، همين كه كشيشان انجيلها راگشودند و مشغول خواندن شدند، باز پايهها فرو ريخت، صليبها و مجسمهها در هم ريختند و تخت و سرنشين آن سرنگون شد و حاضران از وحشت متفرق گشتند.
جدّم قيصر، سخت غمگين شد و به سراى خود بازگشت و پردهها را بياويختند.
من در همان شب در عالم خواب ديدم؛ حضرت مسيح (عليه السلام) و شمعون و گروهى از حواريّون(1)در كاخ جدّم گرد هم آمدهاند؛ منبرى از نور، كه بر اثر بلندى سر به آسمان كشيده بود، آوردند و در همانجا كه قيصر، تخت خود را نهاده بود، بر زمين گذاشتند. ناگاه حضرت محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) و دامادش على (عليه السلام) همراه جمعى از فرزندانش وارد كاخ شدند. حضرت مسيح (عليه السلام) به پيش رفت و
1) . ياران خاص حضرت عيسى (عليه السلام) .
محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) را در آغوش گرفت و از او استقبال كرد. محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) به مسيح (عليه السلام) فرمود:
«اى روح الله، من آمدهام تا از وصىّ تو شمعون، اين دختر - يعنى مليكه - را براى پسرم(1)خواستگارى كنم».
حضرت مسيح (عليه السلام) به چهره شمعون نگاه كرد و به او فرمود:
«شرافت و شكوه به سراغ تو آمده است، اينك بين خاندان خود و خاندان محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) پيوند خويشاوندى برقرار ساز».
شمعون جواب مثبت داد و به همراه حاضران، بر فراز همان منبر نور رفتند. حضرت محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) خطبه عقد را خواند و مرا به عقد ازدواج فرزندش، امام حسن عسكرى (عليه السلام) ، درآورد. حضرت مسيح (عليه السلام) و فرزندان محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) و حواريّون همگى به آن گواهى دادند.
وقتى كه از خواب بيدار شدم، ترسيدم كه قصّه خوابم را براى پدر و جدّم بيان كنم، تا مبادا مرا به قتل برسانند.
من همچنان آن خواب را پنهان نمودم و به كسى نگفتم، امّا از آن وقت قلبم آكنده از علاقه و عشق به امام حسن عسكرى (عليه السلام) گرديد، به طورى كه بر اثر بیصبرى و بیقرارى، غذا نمیخوردم و آب نمیآشاميدم. از آن پس هر روز ضعيفتر و لاغرتر و
1) . اشاره به امام حسن عسكرى (عليه السلام) .
رنجور میشدم، به طورى كه به سختى بيمار گشتم.
جدّم قيصر تمام پزشكهای حاذق را براى درمان من آورد، ولى از همه آنها نااميد شد، و خوب نشدم؛ تا اینکه جدّم به من گفت: اى نور چشمم، آيا در دنيا هيچ آرزويى دارى تا برآورده سازم؟
گفتم: همة درهاى گشايش به رويم بسته است، اگر شكنجه و عذاب را از اسيران مسلمانى كه در زندانهای تو هستند بردارى و آنها را از غل و زنجير رها سازى و به آنها لطف كرده و آزادشان كنى، اميد آن را دارم كه حضرت مسيح (عليه السلام) و مادرش به من لطف بنمايند و مرا شفا بخشند.
جدّم قيصر، خواستة مرا برآورد، و همة زندانيان مسلمان را آزاد كرد. از آن پس روز به روز بهتر شدم و كمكم غذا خوردم. جدّم خوشحال شد و احترام شايانى به اسيران نمود، و من پس از چهارده شب در عالم خواب ديدم حضرت فاطمة زهرا (عليها السلام) سرور زنانِ جهان هستى، همراه حضرت مريم دختر عمران (عليها السلام) و هزار نفر از حوريان بهشت به ديدار من آمدند.
مريم (عليها السلام) به من فرمود:
«اين خانم(1)، سرور زنان جهانيان مادر شوهرت ابومحمّد
1) . اشاره به حضرت زهرا (عليها السلام) .
است».
من تا حضرت زهرا (عليها السلام) را شناختم، خود را به دامن او انداختم و گريه كردم، و از اينكه ابومحمّد (عليه السلام) به ديدار من نمیآيد از او گلهمند شدم.
حضرت زهرا (عليها السلام) فرمود:
«تا در آيين مسيحيت باقى هستى پسرم ابومحمّد (عليه السلام) (امام حسن عسكرى (عليه السلام) ) به ديدارت نمیآيد. اينك كه خواهرم مريم (عليها السلام) همراهم میباشد، از دين خودت دست بردار، و اگر علاقه به خشنودى خدا و حضرت مسيح (عليه السلام) و مريم (عليها السلام) و ديدار ابومحمّد (عليه السلام) دارى بگو: اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ الاّ اللهُ، وَ اَنَّ اَبى مُحَمَّداً رَسُولُ اللهِ؛ گواهى میدهم كه معبودى جز خداى يكتا نيست، و پدرم محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) رسول خدا است».
من اين كلمات را گفتم؛ حضرت زهرا (عليها السلام) مرا به سينهاش چسبانيد و مرا دلدارى داد و فرمود: «اكنون در انتظار ديدار ابومحمّد باش، و من او را به نزد تو میفرستم».
از خواب بيدار شدم، در حالىكه آن دو كلمه شهادتين را به زبان میآوردم و در انتظار ديدار ابومحمّد (عليه السلام) بودم.
وقتى كه شب بعد فرا رسيد، ابومحمّد (عليه السلام) را در عالم خواب ديدار كردم، به او عرض كردم: اى دوست من، به من بیمهرى كردى، پس از آن كه در راه محبت و فراق تو جانم در خطر افتاد.
فرمود:
«علت عدم ديدار من، چيزى جز اين نبود كه تو در دين نصارى بودى، حال كه مسلمان شدى، اينك هر شب به ديدارت میآيم تا خداوند متعال ما را در عالم بيدارى به هم برساند».
اى بِشر، از آن پس هر شب ابو محمّد (عليه السلام) در عالم خواب به ديدارم میآمد، تا اكنون كه نزد تو هستم.
بِشر میگويد: به مليكه گفتم: چگونه اسير شدى؟ با اینکه در قصر زندگى میكردى؟
مليكه گفت: يكى از شبها ابومحمّد (عليه السلام) در عالم خواب به ملاقات من آمد و به من چنين خبر داد:
«جدّت (قيصر) به زودى لشكرى را براى جنگ با مسلمانان در فلان روز روانه میسازد و خود نيز به دنبال آنها حركت میكند، در اين فرصت تو خود را به صورت ناشناس به ميان كنيزان بيفكن، و از فلان راه حركت كن».
آن روز فرا رسيد، و من از فرصت استفاده كرده خود را به ميان كنيزان رساندم و به راه افتادم، تا اينكه پيش قراولان سپاه مسلمانان به ما رسيدند و ما را اسير كردند. بعد از جنگ ما را براى فروش به اين سرزمين آوردند كه خود شاهد هستى، و تا اين ساعت هيچ كس جز تو كسى نمیداند كه من دختر قيصر، پادشاه روم هستم.
پيرمردى كه من به عنوان سهميّة غنيمت جنگى، كنيز او شدم، از من پرسيد: نامت چيست؟ نامم را به او نگفتم، و در جواب گفتم: نامم نرجس است. گفت: اين نام، نام كنيزان است.
بِشر بن سليمان پرسيد: شگفتانگيز است كه تو از اهالى روم هستى ولى زبان عربى را خوب میدانى؟!
مليكه (عليها السلام) فرمود: از آنجا كه جدّم علاقة بسيارى به من داشت، و میخواست به مراتب ادب برسم، بانويى را كه زبان عربى و رومى میدانست، استخدام كرد كه هر صبح و شام نزد من میآمد و زبان عربى به من میآموخت، تا اينكه آن را به خوبى ياد گرفتم.
بِشر بن سليمان میگويد: من مليكه را به شهر سامرّا به محضر امام هادى (عليه السلام) بردم. امام هادى (عليه السلام) پس از خير مقدم، به مليكه فرمود:
«خداوند متعال چگونه عزّت اسلام و ذلّت نصرانيت، و شرافت محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) و خاندانش را به تو نشان داد؟».
ملكيه عرض كرد: اى پسر رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) ، چگونه اين موضوع را براى شما تعريف كنم، با اينكه تو از من به همة امور آگاهتر هستى؟
امام هادى (عليه السلام) به او فرمود:
«دوست دارم مقدم تو را گرامى بدارم؛ كدام را دوست دارى، ده هزار دينار به تو بدهم، و يا اينكه تو را به شرافت و افتخار ابدى مژده دهم؟».
مليكه گفت: بشارت ابدى را میخواهم.
امام هادى (عليه السلام) فرمود:
«تو را بشارت میدهم به فرزندى كه غرب و شرق جهان را مالك میشود، و سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند».
مليكه گفت: پدر اين فرزند كيست؟
امام هادى (عليه السلام) فرمود:
«پدر اين فرزند همان شخصيّتى است كه رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) در فلان شب و در فلان ماه، از فلان سال رومى، تو را براى او خواستگارى كرد».
مليكه براى اطمينان خاطر بار ديگر سؤال كرد: آيا منظورتان حضرت مسيح (عليه السلام) و وصىّ او است؟
امام هادى (عليه السلام) از او پرسيدند:
«حضرت عيسى (عليه السلام) و وصىّ او تو را به عقد ازدواج چه كسى درآوردند؟».
مليكه گفت: فرزند شما ابو محمّد (امام حسن عسكرى (عليه السلام) ).
امام هادى (عليه السلام) فرمود:
«ابو محمّد (عليه السلام) را میشناسى؟».
مليكه گفت: از آن هنگام كه به دست سرور زنان عالم حضرت زهرا (عليها السلام) ، اسلام را پذيرفتم، تاكنون شبى نشده كه ابومحمّد (عليه السلام) با من ديدار نكرده باشد.
در اين هنگام امام هادى (عليه السلام) به كافورِ خادم فرمود:
«به خواهرم حكيمه بگو به اينجا بيايد».
كافور پيام امام هادى (عليه السلام) را به حكيمه (عليها السلام) رسانيد، حكيمه (عليها السلام) به محضر برادر آمد، امام هادى (عليه السلام) به او فرمود:
«آن خانمى را كه از او ياد میكردم همين خانم است».
حكيمه (عليها السلام) مليكه را در آغوش گرفت و مدت طولانى او را در آغوشش نگه داشت و بسيار از آمدن او خوشحال گرديد. آنگاه امام هادى (عليه السلام) به حكيمه فرمود:
«اى دختر رسول خدا، اين مليكه را به خانه خود ببر و واجبات و سنّتهای اسلام را به او بياموز، چرا كه او همسر ابومحمّد و مادر قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است».
حضرت حكيمه(1)میگويد: روزى برادرزادهام امام حسن
1) . خواهر امام هادى (عليه السلام) .
عسكرى (عليه السلام) به ديدار من آمد، و با چشم مشتاق به نرجس (عليها السلام) نگاه كرد، به آن حضرت عرض كردم: اى آقاى من، گويى خواهان نرجس (عليها السلام) هستى، تا او را به خدمت شما بفرستم؟
امام حسن (عليه السلام) :
«نه اى عمّه، ولى در مورد اين خانم شگفتزده شدهام».
حكيمه: چرا از او شگفتزده شدهاى؟
امام حسن (عليه السلام) :
«به زودى از اين خانم فرزند بزرگوارى كه در پيشگاه خداوند، ارجمند است، متولّد میشود كه خداوند به وسيلة او سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد میكند».
حكيمه: اى آقاى من، او را به خدمت شما میفرستم.
امام حسن (عليه السلام) :
«در اين مورد از پدرم اجازه بگير، اگر اجازه داد چنين كن».
حكيمه گويد: لباسم را پوشيدم و به خانه امام هادى (عليه السلام) رفتم و سلام كردم و در محضرش نشستم، هنوز سخنى نگفته بودم كه به من فرمود:
«اى حكيمه، نرجس را نزد پسرم ابومحمّد بفرست».
حكيمه: اى آقاى من، به همين منظور، براى طلب اجازه به محضر شما آمده بودم.
امام هادى (عليه السلام) :
«اى مباركه(1)
خداوند متعال دوست دارد كه تو را در پاداش اين پيوند شريك سازد، و خير و بهرهاى از اين وصلت، نصيب شما فرمايد».
حضرت حكيمه میگويد: در خانه امام هادى (عليه السلام) چندان نماندم، برخاستم و به خانهام بازگشتم. نرجس را زينت نمودم و زفاف امام حسن (عليه السلام) با نرجس را در خانهام برقرار ساختم. آن حضرت چند روز در خانه ما بود، سپس عازم خانه پدرش امام هادى (عليه السلام) گرديد، من حضرت نرجس را همراه آن حضرت به خانه امام هادى (عليه السلام) فرستادم.
پس از شهادت امام هادى (عليه السلام) امام حسن عسكرى (عليه السلام) جانشين پدر شد. من گاه و بیگاه به زيارتش میرفتم، همانگونه كه به زيارت پدرش امام هادى (عليه السلام) میرفتم. روزى حضرت نرجس (عليها السلام) نزد من آمد و خم شد تا كفش مرا از پايم بيرون آورد، و به من فرمود: اى سرور من، اجازه بده كفشهايت را از پايت بيرون بياورم.
به او عرض كردم: بلكه تو سرور من و خانم من هستى؛ سوگند به خدا پايم را به سوى تو دراز نمیكنم كه كفشم را از
1) . به معنى بانوى پر بركت.
پايم بيرون بياورى و نمیگذارم تو براى من خدمت كنى، بلكه من تو را خدمت میكنم و منّت تو را به ديده مینهم.
حكيمه گويد: در اين هنگام امام حسن عسكرى (عليه السلام) سخن مرا شنيد، به من فرمود:
«اى عمّه! خداوند بهترين پاداشها را به تو بدهد».
به محضر امام حسن (عليه السلام) رفتم و تا غروب در محضرش نشستم، در اين هنگام، كنيزم را صدا زده و گفتم: لباسهايم را بياور تا بازگردم.
امام حسن (عليه السلام) فرمود:
«نه، اى عمّه جان، امشب در خانه ما بمان، زيرا همين امشب نوزادى كه در پيشگاه خدا، بزرگوار و ارجمند است و سراسر زمين را پس از مرگ آن، زنده میسازد، چشم به اين جهان میگشايد».
حكيمه: اى آقاى من، اين فرزند از كدام مادر متوّلد میشود؟؛ من هيچگونه اثر حملى در نرجس نمیبينم!
امام حسن (عليه السلام) :
«اين فرزند را فقط نرجس (عليها السلام) ، به دنيا میآورد».
حكيمه: من در اين وقت به سوى نرجس رفتم و پشت و شكم نرجس را ملاحظه كردم، هيچگونه اثر حمل و باردارى مشاهده نكردم. به محضر امام حسن (عليه السلام) بازگشتم و عرض كردم: اثرى از
حمل در نرجس (عليها السلام) نمیبينم.
امام حسن (عليه السلام) لبخندى زد و به من فرمود:
«هنگامى كه وقت فجر، مقارن اذان صبح فرا رسيد، آن حمل براى تو آشكار میگردد، زيرا مَثَل نرجس (عليها السلام) همانند مَثَل مادر موسى (عليه السلام) است كه اثر حمل موسى (عليه السلام) در مادرش ظاهر نشد و هيچ كس تا هنگام ولادتش به آن اطلاع نيافت؛ زيرا به دستور فرعون، شكمهای زنان حامله را براى يافتن موسى (عليه السلام) میشكافتند، ماجراى اين فرزند نيز همانند ماجراى موسى (عليه السلام) است».
حكيمه گويد: به حضور نرجس رفتم و گفتار امام حسن (عليه السلام) را براى او بازگو كردم، فرمود: اثرى از حمل ديده نمیشود.
آن شب را در خانه امام حسن (عليه السلام) ماندم و در محضر امام شام خوردم؛ سپس در كنار حضرت نرجس (عليها السلام) خوابيدم و هر ساعت مراقبش بودم. او خوابيده بود، اما من حيرتزده بودم و هرچه زمان میگذشت به حيرتم افزوده میشد.
در آن شب، بسيار به نماز و مناجات و دعا پرداختم، وقتی كه در نماز شب به نماز وِترْ رسيدم، نرجس (عليها السلام) از خواب برخاست و وضو گرفت و مشغول نماز شب شد. به آسمان نگاه كردم، ديدم فجر اوّل طلوع كرده است، در قلبم شكى راه يافت كه نزديك
اذان صبح شده ولى از نرجس (عليها السلام) در مورد ولادت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خبرى نيست.
ناگاه امام حسن (عليه السلام) از حجرهاش صدا زد:
«اى عمّه، شتاب مكن كه حادثه ولادت، نزديك شده است».
در اين هنگام، نرجس (عليها السلام) را مضطرب ديدم، او را در برگرفتم و به سينهام چسباندم، و بسم الله الرحمن الرحيم را خواندم [و بر او دميدم]. امام حسن (عليه السلام) صدا زد:
«سورة قدر را بر او بخوان».
متوجّه حضرت نرجس (عليها السلام) شدم و سورة {إِنَّا أَنْزَلْناهُ في لَيْلَةِ الْقَدْرِ...} را بر او خواندم و به نرجس (عليها السلام) عرض كردم: حالت چطور است؟
فرمود: امرى كه مولا و سرورم تو را به آن خبر داده، آشكار شد.
به نرجس (عليها السلام) نزديك شدم و با توجه كامل مشغول خواندن سورة قدر، كه امام سفارش كرده بود شدم، شنيدم جنين هم در رحم نرجس (عليها السلام) همين سوره را همراه من تلاوت میكند و به من سلام كرد؛ من از آنچه شنيدم هراسناك شدم.
امام حسن (عليه السلام) صدا زد:
«از امر خداوند متعال تعجّب نكن؛ خداوند متعال، در كودكى حكمت را بر زبان ما گويا كرد، و وقتى بزرگ شديم، ما را
حجّت خود در زمين قرار داد».
هنوز سخن امام حسن (عليه السلام) تمام نشده بود كه نرجس (عليها السلام) از برابر چشمانم پنهان شد؛ او را نديدم، گويى بين من و او پردهاى كشيده شد. فريادكنان به محضر امام حسن (عليه السلام) رفتم، به من فرمود:
«اى عمّه، باز گرد كه به زودى نرجس (عليها السلام) را در مكان خود میيابى».
بازگشتم، ديدم پردهاى كه بين من و او حايل شده بود، برداشته شده است، نرجس (عليها السلام) را در هالهاى از نور ديدم، كه چشمانم را خيره میكرد؛ كودكى را در كنار نرجس (عليها السلام) ديدم كه به سجده افتاده و زانوانش را بر زمين نهاده، انگشتان سبّابه دو دستش را به سوى آسمان بلند نموده و چنين میگويد:
«اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَه، وَاَنَّ جَدّى مُحَمَّداً رَسُولُ اللهِ، واَنَّ اَبيِ اَميِرُ الْمُؤمِنيِنَ...؛ گواهى میدهم كه معبودى جز خداى يكتا نيست، او همتا ندارد، و جدّم محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) رسول خدا است، و پدرم اميرمؤمنان است».
سپس نام همه امامان (عليهم السلام) را يك به يك به زبان آورد و به امامت آنان گواهى داد. وقتى به خودش رسيد گفت:
«اَللّهُمَّ اَنْجِزْ ليِ وَعْديِ، وَاَتْمِمْ ليِ اَمْريِ، وثَبِّتْ وَطْاَتَيِ، وَامْلأ الأرضَ بي عَدْلاً وقِسْطاً؛ خداوندا، وعدة نصرتى را كه به من دادهاى محقق گردان، و امر مرا به سامان رسان، و گامهايم را
استوارى بخش، و سراسر زمين را به وسيله من پُر از عدل و داد كن».
در روايتى ديگر از قول يكى از بانوان منزل امام حسن (عليه السلام) چنين آمده است: وقتى كه امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) متولد شد، نورى درخشان از او به سوى افق آسمان بالا رفت، به گونهاى كه صفحة آسمان را روشن ساخت؛ در ميان آن نور پرندگان سفيدى را ديدم كه از آسمان به سوى زمين میآمدند، و بالهای خود را بر سر و صورت و اعضاى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) میماليدند و به سوى آسمان باز میگشتند.
امام حسن (عليه السلام) در حالى كه خنده بر لب داشت فرمود:
«اين پرندگان، فرشتگانى هستند كه براى تبرّكجويى به وجود اين مولود، فرود آمدند و رفتند، و اين فرشتگان هنگام ظهور آن حضرت، از ياران او خواهند بود»(1).
و در حديث ديگرى آمده است كه حكيمه (عليها السلام) میگويد: امام حسن (عليه السلام) مرا صدا زد و فرمود:
«اى عمّه پسرم را نزد من بياور»(2).
وقتى كه روپوش را از بدن حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) برداشتم، او را
ختنه كرده وناف بريده و پاك و پاكيزه يافتم، و ديدم بر بازوى راستش چنين نوشته شده بود:
{جاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً}(1)«حق آمد و باطل نابود شد، به يقين باطل نابود شدنى است».
نوزاد را به محضر امام حسن (عليه السلام) آوردم، وقتى كه نگاه نوزاد به پدر افتاد سلام كرد، امام حسن (عليه السلام) او را در آغوش گرفت، زبانش را به دهان نوزاد نهاد و دست مبارك بر پشت و گوش و بندهاى دست و پاى نوزاد كشيد، سپس خطاب به او فرمود:
«اى پسرم، به قدرت خدا سخن بگو».
حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) گفت:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ؛ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ {وَنُريدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوارِثينَ * وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَنُرِيَ فِرْعَوْنَ وَهامانَ وَجُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ}(2)«و خواستيم بر كسانى كه در آن سرزمين فرودست شده بودند منّت نهيم و آنان را پيشوايان مردم گردانيم، و ايشان را وارث زمين كنيم؛ و در زمين قدرتشان دهيم و از طرفى به فرعون و هامان و لشكريانشان آنچه را كه از جانب آن بيمناك بودند، بنمايانيم».
آنگاه آن نوزاد بر رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) و يكايك امامان (عليهم السلام) از اميرالمؤمنين تا پدرش با ذكر نام، درود فرستاد.
در آنجا پرندگانى ديده میشدند كه در بالاى سر آن حضرت جمع شده بودند، امام حسن (عليه السلام) يكى از آنان را صدا زد و فرمود:
«اين كودك را حمل كن و با خود ببر، و از او محافظت كن، ...»(1).
يكى از آن پرندگان نزديك آمد، و آن نوزاد را در برگرفت و با خود به سوى آسمان برد و ساير پرندگان نيز به دنبال او حركت كردند.
حكيمه میگويد: شنيدم امام حسن (عليه السلام) فرمود:
«تو را به همان كسى سپردم كه مادر موسى، موسى را به او سپرد»(2).
در اين هنگام نرجس (عليها السلام) گريه كرد، امام حسن (عليه السلام) به او فرمود:
«آرام باش، كه شيرخوردن اين نوزاد به جز از سينه تو بر كس ديگر حرام است، به زودى به تو باز میگردد، همانگونه كه موسى (عليه السلام) به مادرش باز گردانده شد، آنجا كه میفرمايد:
{فَرَدَدْناهُ إِلى أُمِّهِ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُها وَلا تَحْزَنَ}(1)ما موسى را به مادرش باز گردانديم تا چشمش روشن شود، و غمگين نباشد».
حكيمه گويد: به امام حسن (عليه السلام) عرض كردم: اين پرنده چه كسى بود؟
امام حسن (عليه السلام) در پاسخ فرمود:
«اين پرنده، روح القُدُس است كه از طرف خدا بسوى امامان وكيل شده، تا آنها را توفيق بخشيده و ثابت قدم نمايد و به آموزههای علم تربيت كند».
... آنگاه فرمود:
«اين پسر نرجس (عليها السلام) و جانشين من است؛ من پس از مدّت اندكى از دنيا میروم، سخن اين آقا را گوش دهيد و از او اطاعت كنيد»(2).
حكيمه میگويد: سه روز از ولادت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) گذشت، مشتاق ديدارش شدم، به خانه امام حسن (عليه السلام) رفتم، تقاضاى ديدار حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را كردم، امام حسن (عليه السلام) فرمود:
«كسى كه از تو به او شايستهتر است، او را با خود برده
است».
به خانه بازگشتم و روز هفتم ولادت او، به محضر امام حسن (عليه السلام) رفتم، ديدم حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در گهواره قرار گرفته و چهره او همچون ماه شب چهاردهم میدرخشد. امام حسن (عليه السلام) به من فرمود:
«نزد پسرم بيا».
نزديك رفتم؛ امام حسن (عليه السلام) زبانش را در دهان مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نهاد، سپس به او فرمود:
«اى پسرم، سخن بگو!»
حضرت مهدی در گهواره گفت:
«أَشهَدُ اَنْ لا اله الاّ اللهُ؛ گواهى میدهم كه معبودى جز خداى يكتا نيست».
سپس، صلوات و درود بر محمد (صلی الله عليه وآله وسلم) و يكايك امامان از اميرمؤمنان (عليه السلام) تا پدرش فرستاد، آنگاه چنين خواند:
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ {وَنُريدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ...}»(1).
سپس، امام حسن (عليه السلام) به او فرمود:
«اى پسرم، آنچه را كه خداوند بر پيامبران و رسولانش نازل كرده بخوان».
1) . سوره قصص، آيه 5.
حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نخست صُحف آدم (عليه السلام) را به زبان سريانى تلاوت كرد، سپس كتابهای ادريس (عليه السلام) ، نوح (عليه السلام) ، هود (عليه السلام) ، صالح (عليه السلام) ، صحف ابراهيم، تورات موسى، زبور داود، انجيل عيسى (عليهم السلام) ، و فرقان (قرآن) جدّم رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) را تلاوت نمود، سپس قصههای پيامبران و رسولان را بيان كرد(1).
آنگاه امام حسن (عليه السلام) فرمود:
«هنگامى كه پروردگارم مهدىِ اين اُمت را به من عطا فرمود، دو فرشته فرستاد، آنها فرزندم را با خود به سراپردة عرش الهى بردند تا اينكه در پيشگاه خداوند متعال ايستادند، خداوند متعال به مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) فرمود: مرحبا به تو اى بنده من، يارى دين و آشكار شدن فرمان من و هدايت بندگانم به وسيلة تو است؛ به خودم سوگند ياد كردهام كه به وسيلة تو بگيرم و ببخشم، و به وسيلة تو بيامرزم، و به وسيلة تو مجرمان را عذاب كنم، اى فرشتگان اين كودك را با كمال ملاطفت به نزد پدرش برگردانيد، و به او از جانب من بگوييد: اين كودك در ضمان و ساية پر مهر و در پناهِ حفظ و حرمت من است، تا آن هنگام كه حق به وسيلة او تحقق يابد و باطل نابود شود و همة دين به طور خالص براى من باشد»(2).
ناگفته نماند كه اين حوادث شگفتانگيز در هنگام ولادت حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) با اين ويژگىهای فوقالعاده، همانند حوادث شگفتانگيز در مورد پيامبران و امامان (عليهم السلام) در آغاز نبوت و امامت آنها، از نشانههای حقانيّت پيامبرى پيامبران و امامتِ امامان است.
وجود حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نسبت به ساير امامان (عليهم السلام) داراى امتيازات مضاعفى است، از اينرو رخدادهاى حيرتانگيز نسبت به آن حضرت از هنگام ولادت، بلكه قبل از آن، بيشتر از امامان ديگر است؛ چرا كه آن حضرت خاتم اوصياء است كه سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند.
بنابراين، همه اين وقايع شگفتانگيز، - كه از آن به اِرهاصات(1)
تعبير میشود - در رابطه با آن حضرت، عجيب و بر خلاف انتظار نخواهد بود.
روايات ديگرى نيز در ارتباط با اين وقايع نقل شده است:
يكى از اين روايات، روايت محمد بن عثمان عَمرى(2)است، كه او میگويد: هنگامى كه حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) متولد شد، امام حسن
عسكرى (عليه السلام) فرمود به ابى عمرو پيام دهيد نزد من بيايد، پيام امام را به او رساندند، او به محضر امام حسن (عليه السلام) آمد، امام به او فرمود:
«ده هزار رِطْل(1)نان، و به همين مقدار گوشت خريدارى كن و به حساب من بين مردم تقسيم كنيد».
و على بن هاشم میگويد: امام حسن (عليه السلام) ، تعدادى گوسفند را به عنوان عقيقه براى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قربانى نمود(2).
مادران بعضى از امامان (عليهم السلام) از جمله حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) كنيز بودهاند. به رغم پندار بعضى، اين موضوع موجب هيچگونه كسر شأن امامان (عليهم السلام) نخواهد بود؛ چرا كه در بينش اسلام، ملاك برترى به تقواست، خداوند میفرمايد:
{إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ}(3)«گرامیترين شما در پيشگاه خداوند با تقواترين شما است».
جدّ پيامبر ما، يعنى حضرت اسماعيل (عليه السلام) فرزند يك كنيز بود كه هاجر نام داشت. خداوند متعال عمل و تقوا و معرفت و ايمان انسان را، چه از زن آزاد و چه از كنيز، معيار برترى میداند و در حديث از امامان (عليهم السلام) آمده كه فرمودهاند:
«إن اللّهَ لا يَنظُرُ إلى صُورِكُمْ، ولكن يَنظُرُ إلى قلوبِكمْ(1)خداوند متعال به صورتهای شما نمینگرد، بلكه به قلبهای شما مینگرد».
در نتيجه اگر يك كنيز از نظر ايمان و عمل، صالح باشد از زن آزاد برتر است. و از سوى ديگر اسلام و همه اديان آسمانى، طبقهبندى غير شرعى را امضا نكردهاند؛ چرا كه در بينش اسلام و اديان آسمانى، عرب بر عجم، جز به تقوا برترى ندارد(2).
امام صادق (عليه السلام) نيز میفرمايند:
«ارجمند كسى است كه فرمانبردار باشد و فرومايه آن است كه سركش و عصيان كند. پرسيدند: ميان آنان تفاضل و برترى هست؟ فرمود: با ملاك تقوا بر يكديگر برترى میيابند؛ من اصل و ريشه انسانها را از خاك میدانم، آدم (عليه السلام) پدر همة انسانها و حوّا مادر همه بشر است، يك خدا همه را آفريده و همة مخلوقات بندگان خدا هستند»(3).
میدانيم كه امام زمان، هم نام رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) [م ح م د] است. در ميان علما و فقها (چنانکه قبلاً اشاره شد) اختلاف است كه
آيا به زبان آوردن نام مبارك آن حضرت جايز است يا حرام؟
مشهور بين فقهاى متأخر و همچنين معاصرين، اين است كه جايز است، و حرام بودن آن به عللى كه ذكر شد به زمان غيبت صغرا(1)اختصاص داشت؛ در عصر شيخ بهايى(2)اين موضوع به طور مشروح مطرح شد و مورد بررسى قرار گرفت و علما كتابهای متعدّدى درباره اين مسئله تأليف كردند، مانند: كتاب شرعية التسمية (جواز تلفّظ به نام امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) )، تأليف محقق داماد و كتاب تحريم التّسمية، تأليف شيخ ماحوزى و در كتاب النّجم الثّاقب، تألیف محدّث نورى، در اين باره بحث مفصّلى به ميان آمده است(3).
1) . غيبت صغرا از سال 260 هجرى تا سال 329 حدود 70 سال بود كه نُواب خاص چهارگانه امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در اين زمان، به تناوب، واسطة بين آن حضرت و شيعيان بودند.
2) . محمّد بن حسين عاملى معروف به شیخ بهایی، متوفاى سال 1030ق.
3) . مؤلف معظم (رحمه الله) در موسوعة الفقه، ج93، كتاب المحرمات، ص198، مینويسد: ظاهر اين است كه تلفظ به نام مبارك امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حرام نيست، گرچه بعضى از فقها به دليل بعضى از روايات آن را حرام میدانند، مانند: روايت صحيح ابن رئاب از امام صادق (عليه السلام) (وسائل الشيعة، ج16، ص238) و روايت صحيح ديگر در همين كتاب (ص239) و چند روايت ديگر. ولى ظاهر اين روايات بيانگر حرمت در موارد تقيّه است، چنانکه بعضى از روايات به اين مطلب دلالت دارد، و در روايت حسن عَمرى آمده: توقيعى از ناحيه مقدسه امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) با خطى كه میشناختم صادر شد كه آن حضرت نوشته بود: «كسى كه نام مرا در حضور مردم ببرد، لعنت خدا بر او باد» (وسائل الشيعة، ج16، ص242) به هر حال قول به حرمت مشكل است، و احتياط در ترك نام بردن آن حضرت است.
روايت شده حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از نظر سيرت و صورت، شبيهترين مردم به رسول خداست (صلی الله عليه وآله وسلم) ، شيخ صدوق در كتاب كمال الدين روايت میكند كه جابر بن عبدالله انصارى گفت: رسول خدا فرمود:
«الْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِي، اسْمُهُ اسْمِي، وَكُنْيَتُهُ كُنْيَتِي، أَشْبَهُ النَّاسِ بِي خَلْقاً وَخُلْقاً...(1)مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از فرزندان من، همنام و همكنيه من است، او شبيهترين مردم از نظر ظاهر و باطن به من است، براى او غيبتى حيرتانگيز رخ میدهد كه امتهايى در ارتباط با آن حضرت گمراه میشوند؛ سپس همانند شهاب ثاقب آشكار میگردد، و سراسر زمين را پس از آنكه پر از ظلم و جور میشود، پر از عدل و داد میكند».
چنانکه روايت شده، شكل و شمايل آن حضرت همانند چهره رسول خداست (صلی الله عليه وآله وسلم) ، همانگونه كه در كتاب بحارالانوار و... نقل شده است. محدّثين بر اساس اين روايات گفتهاند: چهره حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) سفيد متمايل به سرخ است؛ پيشانى بلند، بينى باريك، گود چشم و داراى ابروى به هم پيوسته است. نور از چهرهاش به گونهاى میدرخشد كه بر سياهى موى محاسن و سرش چيره میگردد، گشاده دندان است، بين دو شانهاش پهن و سياه چشم
1) . كمال الدين، ج1، ص286.
است، ساق پا و شكمش همچون ساق پا و شكم جدش حضرت على (عليه السلام) است، ميان قامت و چهار شانه است. سر مباركش مدوّر، گونههايش نرم و برگونه راستش خالى همچون دانه مُشك كه بر صفحه نقره افتاده است، موى عنبر بوى بر سرش بوده، داراى شكل و قيافه جذّابى است كه هيچ چشمى معتدلتر از آن را نديده است(1).
در روايت ديگر از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) نقل شده كه فرمود:
«... خداوند در نسل حسين (عليه السلام) امامانى را قرار داده كه آنها براى احياء امر من قيام میكنند و پايبند به سفارشهاى من هستند، نهمين آنها قائم اهلبيت من و مهدى امت من است كه در شكل و شمايل و گفتار و كردار، شبيهترين مردم به من است؛ پس از غيبت طولانى و حيرت گمراه كننده ظهور میكند، فرمان خدا و دين الهى را آشكار میسازد، به نصرت خدا و فرشتگان، تأييد و يارى میشود، سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد مینمايد»(2).
مقام حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از امامان پيشين، از امام سجّاد (عليه السلام) تا
پدر بزرگوارش، برتر است. چنانکه از احاديث استفاده میشود در ميان چهارده معصوم (عليهم السلام) از نظر درجه برترى، نخست رسول خداست، سپس اميرمؤمنان و فاطمه زهرا (عليهما السلام) و امام حسن و امام حسين (عليهما السلام) و پس از اينها حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و بعد از ايشان امامان ديگر، از امام سجّاد (عليه السلام) تا امام حسن عسكرى (عليه السلام) میباشند(1).
حضرت مهدی (عليه السلام) داراى شرافت نَسَبى، از طرف پدر و از ناحيه مادر نيز، چنانکه گفته شد به شمعون الصّفا، وصىّ حضرت عيسى (عليه السلام) میرسد. نكتة ديگر در برترى مقام حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اينكه در روز ولادتش به وسيلة فرشتگان به آسمانها برده شد(2).
و در حديث ديگر از امام حسن عسكرى (عليه السلام) نقل شده كه: خداوند متعال حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را با اين سخنش برترى بخشيد:
«مَرْحَباً بِكَ عَبْدِي لِنُصْرَةِ دِينِي، وَإِظْهَارِ أَمْرِي وَمَهْدِيِّ عِبَادِي، آلَيْتُ أَنِّي بِكَ آخُذُ، وَبِكَ أُعْطِي وَبِكَ أَغْفِرُ وَبِكَ أُعَذِّبُ(3)مرحبا به تو اى بندة من، يارى دين و آشكار شدن فرمان من و هدايت شدن بندگانم به وسيلة تو انجام میشود؛ سوگند به خودم ياد كردهام كه به وسيلة تو بگيرم، ببخشم، و به وسيلۀ
تو بيامرزم و به وسيلة تو گنهكاران را، عذاب نمايم».
حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آخرين وصّى و حجت الهى است(1)و بعد از او وصيّى نخواهد بود؛ او متعهد به بيعت با هيچ يك از جبّاران نخواهد بود(2)و دست ظلمِ هيچ ستمكار و كافر و منافقى به او نمیرسد.
از امتيازات حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اين است كه: پس از ظهور، حضرت عيسى بن مريم (عليه السلام) روح و كلمه خدا(3)در نماز جماعت به او اقتدا میكند. امام صادق (عليه السلام) از پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) نقل میكند كه فرمود:
«... مِنْ ذُرِّيَّتِيَ الْمَهْدِيُّ، إِذَا خَرَجَ نَزَلَ عِيسَى بْنُ مَرْيَمَ لِنُصْرَتِهِ، فَقَدَّمَهُ وَصَلَّى خَلْفَهُ(4)از نسل من حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است، كه وقتى قيام كند، عيسى بن مريم از آسمان به زمين براى يارى او فرود آيد، و آن حضرت را پيشاپيش صفوف قرار میدهد، و در نماز به او اقتدا میكند».
محمّد حنفيه فرزند حضرت على امير مؤمنان (عليه السلام) نقل میكند كه حضرت فرمود:
«ما خاندان، داراى شش امتياز هستيم كه هيچ كس از
پيشينيان و آيندگان از آن برخوردار نيست؛ محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) سرور رسولان، على (عليه السلام) سرور اوصيا، حسن و حسين (عليهما السلام) دو سرور جوانان بهشت، جعفر بن ابى طالب (كه با دو بال، آراسته شده و به هر جاى بهشت كه خواهد پرواز میكند)، و مهدى اين اُمت، كه عيسى بن مريم در نماز به او اقتدا میكند، از ماست»(1).
در كتاب عيون اخبار الرّضا (عليه السلام) ، از حضرت رضا (عليه السلام) نقل شده كه فرمود:
«إِذَا خَرَجَ الْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِي نَزَلَ عِيسَى بْنُ مَرْيَمَ فَصَلَّى خَلْفَهُ(2)هرگاه فرزندم مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از نسل من ظاهر شود، عيسى (عليه السلام) از آسمان فرود آيد و در پشت سر او نماز میخواند».
امتياز ديگر حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اين است كه: هنگام ظهورش نداى عظيمى از آسمان شنيده میشود، چنانکه روايات بسيار به اين موضوع اشاره نمودهاند، از جمله: از على بن ابراهيم روايت شده كه در تفسير اين آيه {وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنادِ الْمُنادِ مِنْ مَكانٍ قَريبٍ}(3)«و گوش فرا ده و منتظر چيزى باش كه منادى از مكانى نزديك ندا میدهد»، فرمود:
«منادى حق به نام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نام پدرش ندا كند»(1).
در روايت ديگر از امام باقر (عليه السلام) نقل شده كه فرمود:
«منادى حق از آسمان به نام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ندا كند، همه انسانها در مغرب و مشرق، صداى آن را میشنوند، از هراس آن صدا، هر كسى كه در خواب است بيدار میگردد و هركس كه ايستاده مینشيند و هر كس كه نشسته است میايستد، آنگاه خداوند آنها را كه به اين ندا پاسخ مثبت دهند، مشمول رحمتش قرار دهد؛ صداى اول، صداى جبرئيل روح الأمين است كه در ماه رمضان شب جمعه شب بيست و سوم اين ماه است»(2)
نعمانى، ص254.
.وجود و ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از امور روشنى است كه انكار آن امكان ندارد؛ زيرا دلايل نقلى و عقلى و حسّى، بر وجود و ظهور آن حضرت، بسيار و خللناپذير است.
بنابراين، قطعى بودن وجود و ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مانند قطعی بودن ولايت و امامت اميرمؤمنان على بن ابیطالب (عليه السلام) و خلافت بلافصل او بعد از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) ، و مانند قطعى بودن وجود ذات پاك خداوند سبحان است. اشكالتراشى در مورد خلافت اميرمؤمنان على (عليه السلام) بعد از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) مانند
اشكالتراشى درباره وجود خداست، و همچنین است اشكال در وجود و ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) .
در حديثى نقل شده كه امام حسن عسكرى (عليه السلام) فرمود:
«گويى شما را مینگرم كه بعد از من در مورد جانشينم اختلاف میكنيد، بدانيد آن كس كه اعتقاد و اقرار به امامت امامان بعد از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) دارد، ولى منكر فرزندم است، مانندكسى است كه اعتقاد و اقرار به همه پيامبران و رسولان دارد، ولى پيامبرى حضرت محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) را انكار نمايد، و كسى كه رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) را انكار كند مانند كسى است كه همه پيامبران را انكار نمايد؛ زيرا اطاعت آخرين نفر ما مانند اطاعت كردن اولين ماست، و انكار نمودن آخرين نفر ما، مانند انكار كردن اولين نفر ماست. آگاه باشيد كه فرزندم داراى غيبتى است كه مردم درباره او به شك و ترديد میافتند، مگر آن كسانى كه خداوند قلب آنها را در راه راست استوار نموده است»(1).
طول عمر شريف حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) با اراده و قدرت خداوند متعال است، با توجه به اينكه: {أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ}(2)
«خداوند بر هر چيزى توانا است».
افزون بر اين، طولانى شدن عمر، از نظر علمى امكان دارد و در تاريخ، افرادى ديده میشوند كه هزاران سال عمر كردهاند. و در مورد طول عمر حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، صادقِ امين، رسول اكرم (صلی الله عليه وآله وسلم) ، بلكه امامان راستين و امين، به آن خبر دادهاند. چنانکه رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) و امامان با ذكر اسم و مشخّصات حسبى و نسبى، غيبت و طول آن را خبر دادهاند و حتى فرمودهاند بعضى در اين مورد شك و ترديد میكنند، چنانکه قبلاً ذكر شد.
علاوه بر اين، ما پيامبرى به نام نوح (عليه السلام) داريم كه 2500 سال عمر كرد، و طبق نصّ صريح قرآن، او در ميان قوم خود 950 سال، پيامبرى نمود(1).
و طبق بعضى از روايات؛ «حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) سنّتى از نوح (عليه السلام) دارد، و آن طول عمر است»(2).
شاهد ديگر اینکه اصحاب كهف سيصد و نُه سال در ميان غار درنگ كردند (زنده و در خواب بودند) چنانكه قرآن نيز به اين
1) . {وَلَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلاَّ خَمْسينَ عاماً فَأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ وَهُمْ ظالِمُونَ}؛ «و ما نوح (عليه السلام) را به سوى قومش فرستاديم، و او در ميان آنان هزار سال - جز پنجاه سال - درنگ كرد، سرانجام طوفان آنان را فرا گرفت، در حالى كه ظالم بودند». سوره عنكبوت، آيه 14.
2) . كمال الدّين، ج1، ص322؛ كشف الغمّة، ج2، ص522.
مطلب اشاره كرده است(1).
در حديثى آمده: رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«پدر انسانها، آدم (عليه السلام) 930 سال، نوح (عليه السلام) 2450 سال، ابراهيم (عليه السلام) 175 سال، اسماعيل (عليه السلام) 120 سال، اسحاق بن ابراهيم (عليهما السلام) 180 سال، و سليمان بن داود (عليهما السلام) 712 سال عمر كردند»(2).
طبق روايت ديگر، امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«حضرت نوح (عليه السلام) 2500 سال عمر كرد»(3).
و در حديث ديگر؛ داستان پادشاهى ذكر شده كه هزار سال سلطنت كرد و هزار شهر ساخت و با هزار دوشيزه آميزش نمود، سرانجام خاك گور بستر، و سنگ گور بالش او گرديد، كرمها و مارها همسايه او شدند و وجود او ماية عبرت كسانى شد كه او را ديده بودند، تا فريب دنيا را نخورند(4).
نتيجه اینکه طول عمر و بقاى طولانى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) محال نيست به دليل اينكه حضرت عيسى (عليه السلام) و خضر (عليه السلام) و الياس (عليه السلام) از اولياى الهى، هنوز باقى و زنده هستند، و همچنین
دجّال و ابليس از دشمنان خداوند، باقى و زندهاند، و زنده ماندن آنها در قرآن و روايات بيان شده است، و همچنین طول عمر و زنده ماندن حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در روايات بسيارى آمده است.
هنگام ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) سرعت افلاك (ستارگان و زمين) كُند میشود؛ در روايتى كه از امام باقر (عليه السلام) نقل شده، آن حضرت فرمود:
«هنگامى كه قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قيام كند به سوى كوفه حركت میكند، و در كوفه هفت سال كه طول هر سال آن معادل ده سال از سالهای شماست سكونت نمايد، سپس آنچه را كه خدا بخواهد انجام میدهد».
راوى گويد: به آن حضرت عرض كردم: فدايت گردم: چگونه بر طول سالها افزوده میشود؟
در پاسخ فرمود:
«خداوند متعال به فلك فرمان میدهد كه توقّف كند و از سرعت خود بكاهد، و در نتيجه روزها و سالها طولانى گردد».
او میگويد: به امام باقر (عليه السلام) عرض كردم: مردم میگويند: اگر حركت فلك دگرگون شود، تباه و نابسامان میگردد.
امام باقر (عليه السلام) فرمود:
«اين گفتار از سخنان منكران خدا است، ولى مسلمانان چنين سخنى نمیگويند و طبق اعتقادات خود نمیتوانند چنين حرفى بزنند، زيرا خداوند ماه را (در ماجراى شقّ القمر) براى پيامبرش دو نصف كرد(1)
و قبل از آن، خورشيد كه غروب كرده بود را براى يوشع بن نون، وصى موسى برگردانيد و از طول روز قيامت خبر داد {كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمّا تعُدُّونَ}(2)«همانند هزار سال از سالهايى كه شما میشمريد؛ میباشد»(3).
وقتى كه حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ظهور میكند، مصحف اميرمؤمنان على (عليه السلام) را كه آن حضرت بعد از رحلت رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) آن را جمعآورى كرده و مشتمل بر تفسير و تأويل قرآن است، به همراه دارد.
ويژگى ديگر اينكه همواره ابرى بر بالاى سر آن حضرت سايه میافكند و از ميان آن ابر، منادى حق، با زبان فصيح و شيوا ندا میكند، به گونهاى كه همه جن و انس آن ندا را میشنوند، منادى در آن ندا میگويد:
«اين مهدى آل محمّد (عليهم السلام) است، سراسر زمين را همانگونه
كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند»(1).
اين ندا غير از آن نداى آسمانى است كه قبلاً به آن اشاره شد.
ويژگى ديگر اینکه: فرشتگان و جن و انس در لشكر آن حضرت براى يارى او حاضر میشوند، چنانکه در مورد حضرت سليمان پيامبر (عليه السلام) چنين بود.
ويژگى ديگر اینکه حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) هنگام ظهور به شكل و شمایل مردى سى يا چهل ساله ظاهر میشود، و ايام طولانى روزگار، چهره او را دگرگون نمیسازد(2).
در روايت ديگر آمده كه اباصلت هِرَوى میگويد: به امام رضا (عليه السلام) عرض كردم نشانههای قائم شما هنگام خروج چيست؟
حضرت در پاسخ فرمود:
«نشانهاش اين است كه از نظر سن سالمند است، ولى چهره جوان دارد، بهطوری که هر كس او را ببيند، گمان میكند كه او چهل سال يا كمتر دارد، و نيز از نشانههای او اين است كه با گذشت روزگار، پير نمیشود تا آن هنگام كه اجلش فرا رسد»(3).
از ويژگىهای حكومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اين است كه:
همانگونه كه حيوانات نسبت به همديگر ترس و هراس ندارند، از انسانها نيز، ترس و هراس نخواهند داشت و بين آنها اُلفت و رابطه محبتآمیز برقرار خواهد بود.
اميرمؤمنان على (عليه السلام) در يكى از سخنانشان فرمودند:
«هنگامى كه قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قيام كند، آسمان باران خود را فرو میفرستد و زمين گياهانش را میروياند و هرگونه كينه و عداوت از دلهای بندگان نسبت به همديگر برطرف میشود، بين درّندگان و حيوانات اهلى صلح برقرار میگردد، به گونهاى كه يك زن از عراق تا شام جز به سبزهزار قدم نمینهد، و در حالى كه زيورآلاتى با خود دارد [از گزند دزدان و راهزنان] در اَمان است و در مسير راه از درّندگان [نيز] هيچ ترس و هراس و نگرانى به خود راه نمیدهد»(1).
خلاصه در آن زمان، زمين، نمونه كوچكى از بهشت میشود، چنان كه قرآن در توصيف بهشت میفرمايد: {وَنَزَعْنا ما في صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ}(2)«و آنچه را در سينه از كينه و حسد دارند ريشهكن میكنيم»، تا همه در صفا و صميميت با هم زندگى كنند.
از ويژگىهای ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اين است كه: بعضى
از مردگان زنده میشوند و در ركاب ايشان حضور پيدا میكنند، چنانکه روايت شده، امام صادق (عليه السلام) به يكى از شاگردانش به نام مفضّل فرمود:
«از پشت كوفه (نجف) بيست و هفت نفر با حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خروج میكنند، كه پانزده نفر از آنها از قوم موسى (عليه السلام) هستند، كه به راه حق هدايت شدهاند، هفت نفر آنها اصحاب كهف میباشند و بقيّه عبارتاند از: يوشع بن نون، سلمان، ابودُجانه انصارى، مقداد و مالک اشتر، اين افراد در پيشگاه امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به عنوان ياران و واليان، در خدمت آن حضرت خواهند بود»(1).
در عصر حكومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، زمين، گنجها و ذخاير پنهان خود را كه بسيار زياد است، آشكار میسازد. بارانهای بسيار و پياپى میبارد، ميوهها و ساير نعمتها فراوان میشود، به گونهاى كه حالت زمين نسبت به قبل، به طور كلى در همه ابعاد متفاوت میشود، چنانکه طبق بعضى از رواياتى كه در تفسير اين آيه آمده: {يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ}(2)«در آن روز اين زمين به زمين ديگر مبدل میشود»؛ به همين مطلب تفسير شده است.
هنگامى كه حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ظهور كند، دست مرحمتش را بر سر مردم مینهد و در پرتو آن، هر گونه كينه و حسادت از ميان مردم از بين میرود و دانشها افزون میگردد، به طورى كه بر اساس پارهاى از احاديث، آنچه تاكنون از دانش براى بشر كشف و آشكار شده، تنها دو حرف از علوم است، ولى در عصر ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بيست و پنج حرف به اضافه دو حرف ديگر كه قبلاً آشكار شده، آشكار میگردد.
امام باقر (عليه السلام) از جدّش اميرمؤمنان على (عليه السلام) نقل میكند كه آن حضرت بر فراز منبر فرمود:
«يَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ... إِذَا هَزَّ رَايَتَهُ أَضَاءَ لَهَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ، وَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رُءُوسِ الْعِبَادِ فَلَا يَبْقَى مُؤْمِنٌ إِلَّا صَارَ قَلْبُهُ أَشَدَّ مِنْ زُبَرِ الْحَدِيدِ(1)مردى از فرزندانم در آخر الزمان ظهور میكند، وقتى كه پرچمش به اهتزاز درآيد و حكومتش پا برجا شود، بين مشرق و مغرب را روشن و نورانى سازد. آن حضرت دستش را بر سر بندگان مینهد، در آن وقت هيچ مؤمنى نيست مگر اینکه قلبش محكمتر از آهن میگردد».
امام باقر (عليه السلام) نيز میفرمايد:
1) . كمال الدين، ج2، ص653.
«إِذَا قَامَ قَائِمُنَا وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رُءُوسِ الْعِبَادِ، فَجَمَعَ بِهَا عُقُولَهُمْ، وَكَمَلَتْ بِهَا أَحْلَامُهُمْ(1)هنگامى كه قائم ما قيام كند، دستش را بر سر بندگان مینهد، در پرتو آن خردهاى آنان را به كمك هم گرفته، و انديشه هایشان را كامل میسازد».
از ديگر ويژگىهای حكومت آن حضرت اینکه: در آن عصر، بلاها، آفتها و ضعف و سستى از ياران و حاميانش برطرف میشود، در اين مورد امام سجّاد (عليه السلام) میفرمايد:
«هنگامیكه قائم ما قيام كند، خداوند هرگونه بلا و آفت را از شيعيان، برطرف سازد و دلهای آنان را همانند آهن محكم نمايد، و نيروى هر يك از آنها به اندازه نيروى چهل نفر میشود؛ و آنها در آن عصر، فرمانداران و سرداران زمين خواهند شد»(2).
نظير اين مطلب در بيان ديگرى از امام صادق (عليه السلام) نيز آمده است(3).
در آن وقت، حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) پرچم رسول خدا را به اهتزاز درآورَد، و...(4).
در عصر حكومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نه ترسى هست و نه تقيّه؛ چرا كه آن حضرت شؤون زندگى مردم را آن چنان منظم و سامان میدهد كه مسئله خوف از سلطان ظالم يا ترس و تقيّه از دشمن خونخوار، وجود ندارد.
خداوند متعال در اين مورد میفرمايد:
{وَعَدَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَني لا يُشْرِكُونَ بي شَيْئاً}(1)«خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادهاند، وعده میدهد كه قطعاً آنان را حكمران روى زمين خواهد كرد، همانگونه كه به پيشينيان آنها، خلافت روى زمين را بخشيد، و دين و آيينى را كه براى آنان پسنديد، پا بر جا و ريشهدار خواهد ساخت، و ترسشان را به آرامش و امنيت مبدّل میكند، آنچنان كه تنها مرا میپرستند، و چيزى را شريك من نخواهند ساخت».
يكى ديگر از ويژگىهای حكومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اين است كه: آن حضرت بر همه جهان از شرق و غرب، خشكى و
1) . سوره نور، آيه 55.
دريا، كوه و دشت، تسلط میيابد، چنان كه امام هادى (عليه السلام) در مژده خود به حضرت نرجس (عليها السلام) فرمود:
«مژده باد به تو، به فرزندى كه بر همه دنيا از شرق و غرب حاكم و مالك میشود»(1).
طبق حديث ديگرى رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) میفرمايند:
«به زودى خداوند متعال سُنّتش را در وجود قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از فرزندانم جارى میسازد، و دست حكومت او را بر شرق و غرب جهان میگستراند، به طورى كه هيچ راه و جايى از دشت و كوه كه ذوالقرنين به آنها دست يافت باقى نمیماند، مگر اینکه بر آنها دست میيابد، و خداوند گنجها و معادن زمين را براى او از درون زمين خارج میسازد، و با ترسى كه بر دلهای دشمنان میافكند، او را يارى میكند، پس سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد خواهد كرد»(2).
از پديدههای جالب حكومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اینکه: حيوانات مطيع ياران و حاميان او میگردند.
امام باقر (عليه السلام) در اين باره میفرمايد:
«گويى اصحاب قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را مینگرم كه بين مشرق و مغرب را در اختيار خود گرفتهاند و همه چيز، حتى درّندگان زمين و پرندگان هوا از آنها اطاعت میكنند، و در هر چيز، رضايت آنها را میطلبند، تا آنجا كه قطعه زمينى بر زمين ديگر جلوهگرى (و مباهات) میكند و میگويد: امروز مردى از اصحاب قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از روى من عبور كرده است»(1).
دو نهر از آب و شير، در پشت كوفه، مقر حكومتش، از سنگى كه به حضرت موسى (عليه السلام) نسبت دارد، آشكار میشوند، چنانکه اين دو نهر از اين سنگ، در عصر موسى (عليه السلام) در بيابان تيه آشكار شد.
از امام باقر (عليه السلام) روايت شده كه فرمود:
«هنگامى كه قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در مكه قيام كند، و میخواهد به سوى كوفه روانه شود، منادى حق ندا میدهد: هيچ كس غذا و نوشيدنى با خود بر ندارد، در اين هنگام آن سنگ منسوب به موسى (عليه السلام) همراه حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حمل میشود، همان سنگى كه از آن (با زدن عصا توسط موسى) دوازده چشمه جارى شد(2)حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در مسير راه مكه به كوفه، به هر منزل كه میرسد، آن سنگ را نصب میكند، از آن، چشمههای مختلف میجوشد، هر كس كه گرسنه باشد، با
نوشيدن از آن سير میشود، و هر كس تشنه باشد با آشاميدن آن، سيراب میگردد، و همان توشه همراهان حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است تا به نجف اشرف در پشت كوفه میرسند، وقتى كه به آن سرزمين رسيدند آب و شير به طور دائم از آن به جريان میافتد، هر گرسنه و تشنهاى از آن شير و آب، سيراب میشوند»(1).
مطلب ديگر اینکه: پيامبر خدا، حضرت عيسى بن مريم (عليه السلام) از آسمان، براى يارى حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به زمين فرود آيد، و در ركاب آن حضرت، با دشمنان میجنگد، و در نماز، به آن حضرت اقتدا میكند، نخستين كسى كه با آن حضرت بيعت میكند، جبرئيل (عليه السلام) است.
در روايتى از اَبان بن تغلب نقل شده كه امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«نخستين شخصى كه با امام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بيعت میكند، جبرئيل است، سپس جبرئيل با صداى بلند اعلام میكند به طورى كه همه خلايق صدايش را میشنوند و میگويد: {أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلاَ تَسْتَعْجِلُوهُ}(2)فرمان خدا فرار رسيده است، براى آن شتاب نكنيد»(3).
امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«خداوند متعال چهارده هزار سال قبل از آفرينش موجودات، چهارده نور آفريد، و اين انوار، روحهای ما بودند».
شخصى از آن حضرت پرسيد: آن چهارده نفر كيانند؟
آن حضرت در پاسخ فرمود:
«آنها عبارتاند از: محمد، على، فاطمه، حسن و حسين و امامان از فرزندان حسين (عليهم السلام) كه آخرين آنها حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است، كه پس از غيبت، قيام میكند و دجّال را میكشد و سراسر زمين را از هر گونه ظلم و جور، پاك مینمايد»(1).
با ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) دولت جباران و ستمگران نابود میگردد.
خدايا، در فرجش شتاب فرما و خروجش را آسان گردان و ما را از ياران و حاميانش قرار ده.
با ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، خداوند در سراسر زمين آنگونه كه دوست دارد، عبادت میشود، و به يارى الهى، سراسر زمين همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میشود، و
1) . كمال الدين، ج1، ص335.
دين در سراسر جهان گسترده میگردد، چنانکه خداوند میفرمايد:
{لِيُظهِرَهُ عَلَى الدّينِ كُلِهِ}(1)«تا اسلام را بر ساير آيينها غالب گرداند».
و در زيارتنامه امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) چنين میخوانيم:
«السَّلَامُ عَلَى مَهْدِيِّ الْأُمَمِ، وَجَامِعِ الْكَلِمِ، ... السَّلَامُ عَلَى الْمَهْدِيِّ الَّذِي وَعَدَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ الْأُمَمَ أَنْ يَجْمَعَ بِهِ الْكَلِمَ وَيَلُمَّ بِهِ الشَّعَثَ، وَيَمْلَأَ بِهِ الْأَرْضَ قِسْطاً وَعَدْلًا، وَيُمَكِّنَ لَهُ، وَيُنْجِزَ بِهِ وَعْدَ الْمُؤْمِنِينَ(2)سلام بر مهدىِ امت ما و گردآورنده كلمهها [بر توحيد و ايمان]، ... سلام بر مهدى كه خدا به امتها وعده داده است تا به وسيلة او مردم را [بر ايمان و توحيد] همصدا كند، پراكندگى را با وجود او به وحدت بدل كند، به وسيلة او زمين را پر از عدل و داد كند، همه چيز را رام او سازد و به دست او، آنچه را به مؤمنان وعده داده است تحقق بخشد».
اخلاق و سيرة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) هنگام ظهور، همانند اخلاق جدّش رسول خداست، اما آنچه بعضى میپندارند كه با ظهور آن
حضرت، خونهای بسيار ريخته میشود و...، مطالبى است كه دليلى بر آن نداريم.
از جابر بن يزيد جُعفى نقل شده كه جابر بن عبدالله انصارى گفت، رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«الْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِي، اسْمُهُ اسْمِي، وَكُنْيَتُهُ كُنْيَتِي، أَشْبَهُ النَّاسِ بِي خَلْقاً وَخُلْقاً، تَكُونُ بِهِ غَيْبَةٌ وَحَيْرَةٌ...(1)مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از فرزندان من میباشد، همنام و همكنية من و از نظر جمال و كمال شبيهترين انسانها به من است، او داراى غيبتى طولانى است كه همين موجب حيرت و سرگردانى مردم میگردد».
و در حديث ديگرى ابوبصير میگويد: امام صادق (عليه السلام) از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) نقل كرد كه آن حضرت فرمودهاند:
«مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از من است، و شبيهترين انسانها در صورت و سيرت به من میباشد»(2).
و در حديث ديگر از امام باقر (عليه السلام) آمده:
«فِي صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ سُنَّةٌ مِنْ مُوسَى (عليه السلام) وَسُنَّةٌ مِنْ عِيسَى (عليه السلام) وَسُنَّةٌ مِنْ يُوسُفَ (عليه السلام) وَسُنَّةٌ مِنْ مُحَمَّدٍ (صلی الله عليه وآله وسلم) ... وَأَمَّا مِنْ مُحَمَّدٍ فَالْقِيَامُ بِسِيرَتِهِ وَتَبْيِينُ آثَارِهِ(3)صاحب الامر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) داراى سنتهايى از پيامبران است، سنتى از موسى (عليه السلام) و سنتى از عيسى (عليه السلام) و
سنتى از يوسف (عليه السلام) و سنتى از محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) ... اما آن سنتى كه از محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) دارد، اين است كه در مسير و نور هدايت او گام بر میدارد، و رفتار او همانند سيره و شيوه پيامبر اكرم (صلی الله عليه وآله وسلم) میباشد».
و امام باقر (عليه السلام) میفرمايند:
«علمِ به كتاب خدا و سنت پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) در قلب مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آنگونه روييده میشود كه زراعت به بهترين شكل خود در زمين روييده میشود»(1).
و احاديث ديگر.
احاديث قدسى و رواياتى كه از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) و امامان معصوم (عليهم السلام) دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و ويژگىهای آن حضرت به ما رسيده، بسيار است، در اینجا نظر شما را به بخشى از اين روايات، از كتاب ارزشمند كمال الدين، شيخ صدوق، جلب میكنيم:
1) . كمال الدين، ج2، ص653.
رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) میفرمايد:
«در شب معراج، خداوند به من خطاب كرد و چنين فرمود: و به تو عطا كردم اين را، كه از نسل او (على) يازده مهدى (هدايت شده) آشكار كنم كه همة آنها از نسل تو و از ناحيه حضرت زهرا (عليها السلام) هستند، كه آخرين آنان مردى است كه حضرت عيسى بن مريم (عليه السلام) پشت سر او نماز میخواند، او سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند، من به وسيلة او مردم را از هلاكت نجات بخشم، به وسيلة او آنها را از گمراهى به سوى هدايت آورم، به وسيلة او نابينا را بينا، و بيمار را شفا دهم.
به خدا عرض كردم: اى خداى من، و اى سرور و مولاى من، اين موهبت در چه زمانى رخ میدهد؟
خدا به من فرمود: اين موضوع در عصرى واقع میشود كه علم (حقيقى) نابود و جهل آشكار گردد، قاريان قرآن زياد، ولى عمل به آن اندك شود، كشتار زياد گردد، فقيهان هدايت كننده كم و فقهاى گمراه كننده و خائن زياد شوند و به تعداد شاعران افزوده شود...، و جور و فساد بسيار و منكرات
آشكار، و امت تو امر به منكر و نهى از معروف نمايند، و مردان، در امور جنسى به مردها اكتفا نموده و زنها به زنها بسنده نمايند، سلاطين كافر و دوستان و طرفدارانشان فاسق و يارانشان ستمگر شوند، و صاحبان انديشه و فكر آنها، راه فسق و انحراف را اختيار كنند»(1).
و در حديث ديگر از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) نقل شده كه فرمود:
«خداوند متعال در شب معراج به من چنين خطاب كرد؛ سرت را بلندكن، سرم را به سوى آسمان بلند كردم، ناگاه نورهاى وجود على، فاطمه، حسن، حسين، على بن حسين، محمد بن على، جعفر بن محمد، موسى بن جعفر، على بن موسى، محمد بن على، على بن محمد، حسن بن على و محمد بن حسن را ديدم؛ در ميان آنها حضرت قائم (ايستاده) بود، چهرهاش مانند ستارة درخشان میدرخشيد.
به خدا عرض كردم: پروردگارا اينها كيستند؟
خداوند فرمود: اينان امامان (عليهم السلام) هستند، و اين شخصى كه در ميان آنها قائم است، كسى است كه حلال مرا در (سراسر جهان) حلال، و حرام مرا حرام میكند، من به وسيلة او از دشمنانم انتقام میگيرم، وجود او ماية آرامِش دوستان من است، او دو بت لات و عُزّى را تر و تازه از قبر خارج میكند، و آنها را میسوزاند، كه فتنة آن دو در آن روز (عصر خود) از
1) . كمال الدين، ج1، ص250.
فتنة گوساله و سامرى (در عصر حضرت موسى) شديدتر بود»(1).
رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) میفرمايد:
«على از من و من از على هستم؛ على همسر دخترم، پدرِ نوههايم حسن و حسين است. آگاه باشيد، خداوند متعال، من و آنها را حجتهای خود بر بندگانش قرار داده و از نسل حسين (عليه السلام) امامانى قرار داده كه آنها براى احياء امر من قيام میكنند، و وصيّت مرا حفظ مینمايند؛ نهمين آنها قائم خاندان من و مهدى امت من است، و شبيهترين انسانها در شكل و قيافه و گفتار و كردار به من میباشد؛ بعد از غيبت طولانى ظهور میكند، كه در اين مدت مردم در حيرتِ گمراه كنندهاى به سر میبرند، آن حضرت پس از ظهور، فرمان خدا را اعلان مینمايد، و دين خدا را آشكار سازد و از ناحيه خدا و فرشتگانش يارى و تأييد میشود، پس سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد مینمايد»(2).
نيز رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) به على (عليه السلام) فرمود:
«امامان بعد از من دوازده نفرند، نخستين آنها تو هستى، و
آخرين آنان قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است، كه خداوند به وسيلة او سراسر جهان از مشرق تا مغرب را فتح میكند»(1).
نيز آن حضرت فرمود:
«مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از فرزندان من، همنام و همكنية من است، و از نظر صورت و سيرت، شبيهترين انسانها به من میباشد، سپس همانند شهاب ثاقب میآيد و سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد مینمايد»(2).
نيز پيامبر اكرم (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از فرزندان من است، داراى غيبت طولانى و حيرتآور است كه امتها بر اثر ناآشنايى با او، گمراه میشوند، او ذخيرة پيامبران (يعنى امور معنوى و كتابهای آسمانى آنها) را میآورد، پس سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد مینمايد»(3).
عبدالله بن عباس گويد: رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«من سرور پيامبران، و على بن ابیطالب (عليه السلام) سرور اوصيا است، و اوصياى من دوازده نفرند، اوّلين آنها على بن
ابیطالب (عليه السلام) و آخرين آنها قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) میباشد»(1).
در حديثى از اصبغ بن نُباته نقل شده كه میگويد: به محضر اميرمؤمنان على (عليه السلام) رفتم، ديدم در فكر فرو رفته و چشم بر زمين دوخته است. عرض كردم: آيا به زمين علاقه يافتهايد؟
فرمود:
«من هرگز، حتى يك روز هم علاقه به زمين و دنيا نيافتهام، ولى در مورد آن مولود، فرزند دهمين پسرم در فكر فرو رفته بودم، او مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است كه سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد میكند. او داراى غيبت حيران كنندهاى است كه اقوام بسيارى دربارة آن غيبت، گمراه میشوند، و اقوام بسيارى هدايت میگردند»(2).
نيز روايت شده: هر گاه در محضر على (عليه السلام) نام حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) برده میشد، آن حضرت میفرمود:
«مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) غايب میگردد [و اين غيبت طولانى میشود] تا آنجا كه انسان جاهل میگويد: خداوند مردم را نيازمند آل محمّد (عليهم السلام) ننموده است»(3).
نيز اميرمؤمنان على (عليه السلام) فرمود:
«براى قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از ما، غيبتى طولانى است، گويى شيعيان را مینگرم كه در عصر غيبت او همانند گوسفندهاى بیچوپان، سرگردانِ بيابانها هستند و به دنبال چوپان میگردند، ولى او را نمیيابند. مگر آن كسى كه در دينش ثابت و استوار است و طولانى شدن غيبت، قلب او را سخت و تيره نكرده است، چنين كسى با من و در درجه من در روز قيامت خواهد بود».
سپس فرمود:
«وقتى كه قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ما قيام كند، هيچ كسى (از جبّاران و طاغوتيان) در عهدة او بيعتى ندارند (و تسليم هيچ كسى نمیشود) از اینرو ولادتش مخفى، و خودش پنهان است»(1).
جابر بن عبدالله انصارى (يكى از اصحاب معروف و خوب رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) ) میگويد: به محضر حضرت زهرا (عليها السلام) شرفياب شدم، در حضورش لوحى(2)را ديدم كه نامهای امامان از فرزندانش در آن نوشته شده بود، آن نامها را شمردم دوازده نفر بودند، و آخرين آنان قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بود، نام سه نفر از آنها محمد، و
چهار نفر از آنها على بود(1).
جابر بن عبدالله انصارى میگويد: روز ولادت امام حسن (عليه السلام) به حضورسرورم حضرت زهرا (عليها السلام) رفتم تا به ايشان تبريك بگويم؛ ناگاه در دستش لوحى درخشان و سفيد ديدم، نوشته آن را خواندم، كه در آن چنين نوشته شده بود:
«ابوالقاسم محمّد بن عبدالله مصطفى، مادرش آمنه دختر وهب؛ ابوالحسن على مرتضى بن ابیطالب، مادرش فاطمه دختر اسد بن هاشم بن عبد مناف؛ ابو محمّد بن على، حسن مجتبى؛ ابو عبدالله حسين بن على، مادر اين دو، فاطمه دختر محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) ؛ ابومحمّد على بن حسين، مادرش شهربانو دختر يزدگرد؛ ابوجعفر محمّد بن على باقر، مادرش امعبدالله دختر حسن بن على؛ ابوعبدالله جعفر بن محمّد صادق، مادرش امفَروَه دختر قاسم بن محمّد بن ابوبكر؛ ابوابراهيم موسى بن جعفر، مادرش حميده؛ ابوالحسن على الرّضا، مادرش نجمه؛ ابوجعفر محمّد بن على، مادرش خيزران؛ ابوالحسن على بن محمّد، مادرش سوسن؛ ابومحمد حسن بن على، مادرش سَمانه(2)با كنيه امالحسن؛ ابوالقاسم محمد بن حسن، حجّت خدا در روى زمين و قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) [آل محمد (عليهم السلام) ] است، مادرش نرجس، كه
درود خدا بر همه آنان باد»(1).
امام حسن مجتبى (عليه السلام) در ضمن گفتارى فرمود:
«آيا نمیدانيد كه هيچ يك از امامان از ما نيست مگر اینکه بيعت با طاغوت عصرش (به اجبار) بر عهدهاش قرار گيرد، مگر قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) كه حضرت عيسى بن مريم (عليه السلام) در نماز به او اقتدا میكند، خداوند متعال ولادت او را پنهان داشته، و وجود مباركش را مخفى نموده، تا هيچ كس بر او براى بيعت گرفتن، دست نيابد، اين شخص نهمين فرزند برادرم حسين (عليه السلام) است، پسر سرور كنيزان (نرجس (عليها السلام) ) میباشد، خداوند در غيبتش، عمرش را طولانى كند، سپس او را به قدرتش به صورت جوان كمتر از چهل سال آشكار سازد، اين براى آن است كه همه بدانند خداوند بر هر چيزى توانا است»(2).
امام حسين (عليه السلام) فرمود:
«نهمين فرزندم... قائم خاندان ما است، خداوند متعال كار او
را در يك شب، سامان میبخشد»(1).
نيز آن حضرت فرمود:
«از ما دوازده نفر مهدى (هدايت شده) است، نخستين آنها اميرمؤمنان على بن ابیطالب (عليه السلام) و آخرين آنها، نهمين نفر از فرزندان من است كه امام و قائم به حق میباشد، خداوند به وسيلة او زمين را بعد از مرگش زنده میكند، و به وسيلة او دين حق را آشكار میسازد و بر همة آيينها چيره و پيروز مینمايد اگرچه مشركان نمیپسندند؛ او داراى غيبتى است كه بر اثر طولانى بودنش، عدّهاى مرتد میشوند، و عدّهاى ديگر ثابت قدم میمانند و مورد آزار قرار میگيرند، به آنها به حالت مسخره میگويند: اگر راست میگوييد، اين وعده كى محقق میشود؟ آن كس كه در طول غيبتش صبر و استقامت كند و در اين راه، آزارها و رنجها و تكذيبها را تحمّل نمايد، پاداشش همانند مجاهدى است كه در ركاب رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) با شمشير با دشمنان میجنگد»(2).
سعيد بن جُبير میگويد: از امام زين العابدين (عليه السلام) شنيدم كه فرمود:
«در وجود قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، سنتى از نوح (عليه السلام) هست كه آن طول عمر آن حضرت میباشد»(1).
نيز فرمود:
«قائم ما، ولادتش بر مردم مخفى است، به طورى كه میگويند: هنوز متولد نشده است. و وقتى كه خروج كرد، هيچ يك از جباران براى بيعت گرفتن به او دست نيابد»(2).
نيز فرمود:
«براى قائم ما دو غيبت است، غيبت صغرا و غيبت كبرا؛ يكى از اين غيبتها طولانىتر از ديگرى است، غيبت اولى شش روز يا شش ماه يا شش سال(3)است، اما ديگرى، مدتش طولانى است، تا وقتى كه بيشتر معتقدان به او متزلزل شده و از عقيده خود منصرف شوند؛ كسى در اين راه ثابت قدم
1) . كمال الدين، ج1، ص322.
2) . كمال الدين، ج1، ص322.
3) . علامه مجلسی (رحمه الله) در شرح اين سخن در بحار الانوار، ج51، ص134، مینويسد: شايد شش روز و...، اشاره به حالات مختلف حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در عصر غيبتش باشد، در شش روز اول، هيچ كس از ولادت او، جز بستگان و اصحاب بسيار خاص، با خبر نشدند، و بعد از شش ماه، عدهاى از خواص باخبر میگردند، و پس از شش سال، هنگام وفات پدرش امام حسن عسكرى (عليه السلام) ، امر او براى بسيارى از مردم آشكار میشود. و يا اشاره به اين است كه پس از امامتش، تا شش روز كسى به آن مطلع نمیشود، سپس بعد از شش ماه، شهرت میيابد، وبعد از شش سال، امر سفيران او (نواب چهارگانه خاص او) آشكار و گسترش میيابد.
میماند كه يقين قوى و شناخت صحيح داشته باشد و در انجام آنچه كه ما مقرّر كردهايم در خود احساس رنج نمیكند و...»(1).
محمّدبن مسلم میگويد: امام باقر (عليه السلام) فرمود:
«خداوند قائم ما را به وسيلة رُعب و وحشتى كه بر دل دشمنانش میافكند، آن حضرت را يارى میكند، به يارى الهى تأييد شود، زمين زير پايش میپيچد (طى الارض دارد)، گنجها براى او آشكار میگردد، حكومت او به سراسر مشرق و مغرب میرسد، خداوند متعال به وسيلة او دينش را آشكار كرده و بر همة اديان پيروز میكند، اگرچه مشركان از آن اكراه داشته باشند، در سراسر زمين جاى ويرانى باقى نمیماند مگر اینکه همه را آباد مینمايد، روح خدا عيسى بن مريم (عليه السلام) از آسمان فرود آيد و در نماز به حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اقتدا میكند».
محمّد بن مسلم میافزايد: از امام باقر (عليه السلام) پرسيدم: اى پسر رسول خدا، قائم شما در چه وقت ظاهر شده و قيام میكند؟
امام باقر (عليه السلام) در پاسخ فرمود:
«آن هنگام كه مردان به زنان و زنان به مردان شبيه شوند و
1) . كمال الدين، ج1، ص323.
مردان به مردان، و زنان به زنان اكتفا كنند...، و گواهىِ گواهان دروغگو پذيرفته شود، ولى گواهی گواهان عادل رد گردد، و مردم گناهان بزرگى مانند: خونريزى، زنا و رباخوارى را سبك بشمرند...»(1).
ابوايّوب مخزومى میگويد: امام باقر (عليه السلام) در ضمن گفتارى در شأن سيرة دوازده امام، وقتى كه به ذكر آخرين نفر از آنها رسيد، فرمود:
«امام دوازدهم كسى است كه پس از ظهور او، حضرت عيسى (عليه السلام) پشت سر او نماز بخواند، بر تو باد به اطاعت از سنت و روش او و قرآن كريم»(2).
امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«آگاه باشيد، سوگند به خدا قطعاً مهدى شما، از شما غايب میگردد، تا اینکه افراد نادان میگويند: از براى خدا نيازى به آل محمد (عليهم السلام) نيست، سپس همانند شهاب ثاقب میآيد و سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند»(3).
سيد بن محمّد حِمْيَرى در ضمن حديثى طولانى میگويد: به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: اى پسر رسول خدا، رواياتى از پدران شما در مورد عصر غيبت و صحت وقوع آن به ما رسيده است، به من خبر بده در مورد كدام يك از شما واقع میشود؟
امام صادق (عليه السلام) در پاسخ فرمود:
«غيبت در مورد ششمين فرزند از نسل من قرار میگيرد و آن دوازدهمين امام هدايت است كه بعد از رسول خدا هستند، كه نخستين آنها اميرمؤمنان على (عليه السلام) است، و آخرين آنها قائم به حق است، كه ذخيره خدا در زمين و صاحب الزّمان است، به خدا سوگند اگر حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در عصر غيبت خود به اندازه عمر نوح كه در ميان قومش زيست، باقى بماند از دنيا نمیرود تا ظهور كند و سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد كند»(1).
ابو بصير میگويد از امام صادق (عليه السلام) شنيدم كه فرمود:
«همانگونه كه پيامبران (حضرت خضر، عيسى، الياس، ادريس و...) غيبتهايى داشتهاند، در مورد قائم ما اهل بيت (عليهم السلام) هم اينگونه خواهد بود».
ابو بصير میگويد از آن حضرت پرسيدم: اى پسر رسول خدا، قائم از شما اهل بيت كيست؟
1) . کمال الدین، ج2، ص342.
امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«اى ابوبصير، او پنجمين نفر از نسل فرزندم موسى و پسر برترين كنيزان است، غيبت طولانى دارد، به طورى كه باطلگرايان دربارة او به شك و شبهه میافتند، سپس خداوند متعال او را آشكار میسازد، آنگاه خداوند سراسر مشرق و مغرب زمين را براى او فتح مینمايد، و روح خدا عيسى بن مريم (عليه السلام) از آسمان فرود آيد و در نماز به او اقتدا نمايد؛ در آن عصر سراسر زمين در پرتو نور پروردگارش، درخشان میگردد و در سراسر زمين مكانى براى غير خدا باقى نمیماند جز اینکه خدا در آن زمين عبادت شود و همة دين براى خدا میگردد و دين باطلى باقى نمیماند، هر چند مشركان نپسندند»(1).
على بن جعفر از برادرش امام كاظم (عليه السلام) نقل میكند كه فرمود:
«... بدان كه براى حضرت صاحب الامر غيبتى وجود دارد كه بر اثر طولانى بودنش، بعضى از معتقدان به او، از دين اعراض میكنند، اين غيبت حادثه سختى از طرف خداوند است كه خدا به وسيلة آن مردم را امتحان كند، اگر پدران و اجداد
1) . کمال الدین، ج2، ص345.
شما دينى را صحيحتر از آن میيافتند، از آن پيروى میكردند»(1).
يونس بن عبدالرحمن میگويد: به محضر امام كاظم (عليه السلام) شرفياب شدم، به او عرض كردم: اى پسر رسول خدا، آيا قائم به حق، تو هستى؟
در پاسخ فرمود:
«من قائم به حق هستم، ولى آن قائمى كه سراسر زمين را از لوث وجود دشمنان پاك میسازد و آن را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند، پنجمين فرزند از نسل من است، غيبت طولانى دارد به طورى كه بعضى از معتقدان به او مرتد میشوند و بعضى به امامت ما راضى هستند و ما نيز به شيعه بودن آنها راضى هستيم، خوشا به حال آنها، خوشا به حال آنها، به خدا سوگند آنها در قيامت با ما و در درجات ما هستند»(2).
دِعْبل بن على خُزاعى گويد: قصيدهاى براى مولايم حضرت رضا (عليه السلام) سرودم، كه با اين بيت آغاز میشد:
مدارسُ آياتٍ خَلَتْ مِن تلاوةٍ *** ومنزلُ وحىٍ مقفرُ العَرَصاتِ
مدرسههای آيات قرآنى از تلاوت خالى مانده، و خانههای وحى الهى، عرصهاش از سكوت افراد، خالى شده است.
وقتى كه به اين دو بيت رسيدم:
خُرُوجُ إمامٍ لا محالَةَ خارجٌ *** يَقُومُ عَلَى اسم اللّهِ والبَرَكاتِ
يُمَيِّزُ فينا كُلّ حَقٍّ وباطلٍ *** ويجزى عَلَى النَّعماءِ والنَّقمات
ناگزير، خروج و قيام امام تحقق يابد، و او با نام خدا و با بركات او قيام میكند، و براى ما هرگونه حق و باطل را معرفى كرده و جدا سازد، و به خوبیها و زشتیها جزا و پاداش میدهد.
امام رضا (عليه السلام) گريه كرد و سپس، سرش را به طرف من بلند نموده و به من فرمود:
«اى خزاعى، روح القدس اين سخنان را بر زبانت جارى ساخته است. آيا میدانى اين امام قيام كننده كيست؟»
عرض كردم: نه، اى مولاى من، جز اینکه شنيدهام امامى از شما خروج و قيام كند، و سراسر زمين را از لوث فساد پاك سازد، و آن را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد نمايد.
امام رضا (عليه السلام) فرمود:
«اى دِعْبِلْ، امام بعد از من پسرم محمّد (عليه السلام) ، و بعد از او پسرش على (عليه السلام) ، و بعد از على (عليه السلام) پسرش حسن (عليه السلام) ، و بعد از او پسرش، حجت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است، كه در زمان غيبتش
مردم در انتظار ظهور او هستند، هنگامیكه ظهور كرد، همه از او اطاعت كنند؛ اگر از دنيا جز يك روز باقى نماند، خداوند متعال آن روز را طولانى كند تا آن امام ظاهر شود، و زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد نمايد»(1).
ريّان بن صَلْت میگويد: از حضرت رضا (عليه السلام) پرسيدم: آيا صاحب اين امر (قائم) تو هستى؟
در پاسخ فرمود:
«صاحب اين امر هستم، ولى آن امامى نيستم كه سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد كند، چگونه من همان امام باشم، با اینکه ضعفِ بدنم را، مشاهده میكنى؟ قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آن كسى است كه وقتى خروج كند، از نظر سن كهنسال، ولى چهرهاش جوان است، بدنى نيرومند دارد، به طورى كه اگر دستش را به بزرگترين درخت روى زمين دراز كند، میتواند آن را از ريشه بيرون آورد، و اگر در ميان كوهها فرياد بزند، كوهها به لرزه درآيند و سنگهايشان به سختى كوبيده شوند، عصاى موسى (عليه السلام) و انگشتر سليمان (عليه السلام) در دست اوست، اين امام، چهارمين پسر از نسل من است، خداوند با پوشش خود تا آن زمان كه بخواهد او را در پشت پرده غيبت نگه میدارد، سپس آشكار شده و سراسر زمين را
1) . کمال الدین، ج2، ص372.
همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد كند»(1).
حضرت عبدالعظيم حسنى گويد: به محضر مولايم امام جواد (عليه السلام) رفتم، قصد داشتم در مورد حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از او سؤال كنم كه آيا از ماست يا ازغير ما؟
آن حضرت ابتدا به سخن كرده و فرمود:
«اى ابوالقاسم، قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ازماست، و او مهدى است كه واجب است مردم در غيبتش انتظار او را بكشند و هنگام ظهور از او اطاعت نمايند، او سومين فرزند از نسل من است، سوگند به خداوندى كه محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) را به پيامبرى مبعوث كرد و ما را به مقام امامت، اختصاص داد، اگر از دنيا جز يك روز باقى نماند، خداوند آن روز را طولانى كند تا مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ظاهر شود و سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد نمايد، و خداوند متعال در يك شب، كار قيام او را سامان بخشد، چنان كه قيام موسى كليم الله (عليه السلام) را سامان بخشيد، در آن هنگام كه موسى (عليه السلام) در بيابان به طرف آتش رفت تا اندكى از آن براى گرم كردن خانوادهاش بياورد، اما وقتى بازگشت، به عنوان پيامبر و رسول خدا بازگشت».
آنگاه امام جواد (عليه السلام) فرمود:
1) . کمال الدین، ج2، ص376.
«أَفضل أَعمالِ شيعتنا اِنتظارُ الفَرَجِ(1)برترين اعمال شيعيان ما، انتظار فرج [امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ] است».
صقر بن ابى دُلَف میگويد: از امام جواد (عليه السلام) شنيدم كه فرمود:
«امام بعد از من، پسرم على (عليه السلام) است، امر او امر من و سخن او سخن من، و اطاعت او اطاعت من است، امام بعد از او پسرش حسن (عليه السلام) است، امر او امر پدرش و سخن او سخن پدرش و اطاعت او اطاعت از پدرش میباشد».
سپس، سكوت نمود. عرض كردم: اى فرزند رسول خدا، امام بعد از امام حسن (عليه السلام) كيست؟
امام جواد (عليه السلام) گريه سختى كرد، و آنگاه فرمود:
«بعد از حسن (عليه السلام) فرزندش قائم به حق و منتَظَر است».
عرض كردم: اى پسر رسول خدا، چرا او قائم ناميده شده است؟
فرمود:
1) . کمال الدین، ج2، ص377. [انتظار از نظر است؛ يعنى نگاه كردن، اما نگاهى كه با تأمل و توجه قلب به محبوب و مطلوب باشد. هرگاه كلمه: نظر به باب افتعال برده شود، معناى آن كاملتر میگردد زيرا يكى از معانى باب افتعال كمال يافتن فعل است؛ پس انتظار بدين معناست كه توجه به محبوب آنقدر شديد شود كه جاى توجه به غير، در قلب باقى نماند و چون نظر به محبوب تمام قلب را فرا گرفت و متوجه خود گردانيد، بطورى كه انسان از خود نيز غافل شود، انتظار گويند.]
«زيرا پس از آن كه ذكر و يادش از زبانها میافتد، و بيشتر معتقدان به امامتش مرتد میشوند، قيام میكند».
عرض كردم: چرا به او منتظر میگويند؟
فرمود:
«زيرا او داراى غيبتى طولانى است، افراد مخلص همواره در انتظار خروجش به سر میبرند، و اشخاص شَكّاك او را انكار كنند، و منكران، ياد او را به مسخره میگيرند، و تعيين كنندگان وقت خروجش دروغ میگويند، شتابزدگان براى خروج او به هلاكت میرسند. و در اين ميان، مسلمانان راستين نجات میيابند»(1).
ابوهاشم جعفرى میگويد از امام هادى (عليه السلام) شنيدم كه فرمود:
«جانشين بعد از من، پسرم حسن (عليه السلام) است، در چه حاليد در مورد جانشين بعد از او؟».
عرض كردم: براى چه، خدا مرا فدايت كند؟
فرمود:
«زيرا شما شخص او را نمیبينيد، وتلفظ به نام او براى شما حرام است».
عرض كردم: چگونه او را ياد كنيم؟
1) . کمال الدین، ج2، ص378.
فرمود:
«بگوييد حجّتِ آل محمّد (عليهم السلام) »(1).
احمد بن اسحاق(2)میگويد: به محضر امام حسن عسكرى (عليه السلام) رسيدم با اين قصد كه از جانشين بعد از او بپرسم، آن حضرت قبل از سؤال من فرمود:
«اى احمد بن اسحاق، خداوند متعال از آن زمان كه آدم (عليه السلام) را آفريده تا روز قيامت، زمين را خالى از حجّت قرار نداده است، و به وسيلة او بلا را از اهل زمين دفع میكند و به وسيلة او باران نازل میكند، و به وسيلة او بركات زمين را خارج میسازد».
احمد بن اسحاق میگويد: به امام حسن (عليه السلام) عرض كردم: اى فرزند رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) ، امام و خليفه بعد از تو كيست؟
امام حسن (عليه السلام) با سرعت برخاست و وارد خانه شد، سپس بيرون آمد و بر شانهاش كودكى بود كه صورتش همچون ماه شب چهارده میدرخشيد، حدود سه سال داشت، امام حسن (عليه السلام)
1) . کمال الدین، ج2، ص381. در مورد نام بردنِ نام آن حضرت مطالبى و احاديثى در صفحات گذشته ذكر شد، لکن این احادیث دلالت بر حرمت ندارد، زیرا اختصاص به زمان تقیه دارد كه حاكمان زور و زر و تزوير در پى جان آن حضرت بودند، لذا ائمه بزرگوار دستور دادند كه دوستان نامى از او نبرند.
2) . وكيل امام حسن عسكری (عليه السلام) در قم.
به من فرمود:
«اى احمد بن اسحاق، اگر در پيشگاه خداوند متعال، كرامت نداشتى و در محضر حجج الهى داراى احترام نبودى، اين پسرم را به تو نشان نمیدادم، اين پسر همنام و همكنيه رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) است، همان كسى است كه سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند...»(1)
(مشروح اين حديث بعداً ذكر میشود).
روايات در اين مورد بسيار است و در كتابهای كمال الدين شيخ صدوق و الغيبة شيخ طوسى، و الغيبة نعمانى و بحار الانوار ذكر شدهاند.
علاّمة مجلسى، در حقّ اليقين از شيخ صدوق روايت میكند كه او به سند صحيح از احمد بن اسحاق نقل میكند كه گفت: به حضور امام حسن عسكرى (عليه السلام) شرفياب شدم با اين قصد كه از جانشين آن بزرگوار بعد از رحلتش بپرسم، آن حضرت قبل از سؤال من، فرمود:
«اى احمد بن اسحاق، خداوند متعال از عصر حضرت آدم (عليه السلام) تاكنون، و اكنون تا روز قيامت، زمين را از حجّتش خالى نمیگذارد؛ خداوند به وسيلة او بلا را از اهل زمين برطرف
1) . كمال الدين، ج2، ص384.
مینمايد، و به وسيلة او باران را فرو میفرستد، و بركتهای زمين را آشكار میسازد».
پرسيدم: اى فرزند رسول خدا، امام و خليفة بعد از شما كيست؟
آن حضرت شتابان برخاست، و وارد اتاقى شد، سپس بيرون آمد، ديدم كودكى را كه صورتش مانند ماه شب چهارده میدرخشيد و حدود سه سال داشت بر شانة خود نهاده، به من فرمود:
«اى احمد بن اسحاق، اگر در پيشگاه خدا و حجتهای او مقام ارجمندى نداشتى، پسرم را به تو نشان نمیدادم، اين پسر همنام و همكُنيه رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) است، همان كسى است كه سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند. اى احمد بن اسحاق، مَثَل اين پسر در اين اُمّت، مَثَل خضر (عليه السلام) و ذوالقرنين(1)است، به خدا سوگند به گونهاى غايب میشود كه همه به راه هلاكت میافتند، جز
1) . وجه تشابهى كه امام (عليه السلام) به آن اشاره كردهاند از اين قرار است كه امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از نظر عمر همانند حضرت خضر (عليه السلام) و از نظر قدرت و سلطه بر تمام جهان همانند ذوالقرنين است به اين صورت كه وسايل و عوامل طبيعى (مانند: باد، ابر و...) در اختيار او بوده و نور پيشاپيش و همراه او همه جا را روشن خواهد كرد و بدين ترتيب شب و روز براى حضرتش يكسان خواهد بود (رجوع شود به الخرائج والجرائح، ج3، ص1174).
كسى كه خداوند عقيده به امامت را در او ثابت و استوار كرده، و او را براى دعا در مورد تعجيل در فرج آن حضرت، توفيق داده است».
احمد بن اسحاق میگويد: به امام حسن عسكرى (عليه السلام) عرض كردم: اى مولاى من، آيا نشانهاى كه قلب مرا در مورد جانشينى اين كودك مطمئن و آرام سازد هست!؟
ناگاه آن كودك با زبان عربى شيوا فرمود:
«أَنَا بَقِيَّةُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ، وَالْمُنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَائِهِ، فَلَا تَطْلُبْ أَثَراً بَعْدَ عَيْنٍ يَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ؛ من آخرين حجت خدا در زمين، و انتقام گيرنده از دشمنان خدا هستم، اى احمد بن اسحاق، بعد از ديدن خود مهدى ديگر در جستجوى نشانه نباش».
احمد بن اسحاق میگويد: بسيار خوشحال و شادان از محضر امام حسن (عليه السلام) بيرون آمدم، فرداى آن روز به حضور امام حسن (عليه السلام) رفتم و عرض كردم: اى پسر رسول خدا، از اینکه با نشان دادن جانشينت بر من منّت نهادى، بسيار خوشحال شدم، اینکه فرمودى مَثَل او مَثَل خضر و ذوالقرنين است، كدام سنّت او همانند اين دو نفر میباشد؟
امام حسن (عليه السلام) فرمود:
«او در طولانى شدن غيبتش، به اين دو نفر شباهت دارد».
عرض كردم: اى فرزند رسول خدا، آيا غيبت او طولانى
میگردد؟
فرمود:
«به پروردگارم سوگند آرى، به گونهاى كه بسيارى از معتقدان به او از اعتقاد به او منصرف میشوند، جز كسى كه خداوند متعال پيمانش را نسبت به ولايت ما، از او گرفته و ايمان را در قلب او برقرار ساخته و او را به روح قدسى تأييد فرموده. اى احمد بن اسحاق، اين امرى از امرهاى خدا، و رازى از رازهاى الهى و غيبى از غيبهای پروردگار است، آنچه را گفتم فراگير و از شاكران و سپاسگزاران باش، تا در فرداى قيامت در ملكوت اعلى با ما باشى»(1).
و در حديث ديگر از عمرو اهوازى نقل شده كه گفت: امام حسن عسكرى (عليه السلام) پسرش را به من نشان داد و فرمود:
«اين پسر بعد از من صاحب شما است»(2).
و مطابق روايتى ديگر، از محمد بن عثمان عَمْرى(3)
و ديگران نقل شده است كه: امام حسن عسكرى (عليه السلام) پسرش را به ما، كه چهل نفر در خانهاش بوديم، نشان داد و فرمود:
«هَذَا إِمَامُكُمْ مِنْ بَعْدِي، وَخَلِيفَتِي عَلَيْكُمْ، فَاتَّبِعُوهُ وَأَطِيعُوهُ، وَلَا تَتَفَرَّقُوا فَتَهْلِكُوا فِي أَدْيَانِكُمْ، أَمَا إِنَّكُمْ لَا تَرَوْنَهُ بَعْدَ يَوْمِكُمْ هَذَا؛
اين پسر، امام شما بعد از من است و خليفه من بر شماست، از او پيروى و اطاعت كنيد، پراكنده نشويد تا در مورد دين خود به هلاكت نيفتيد. آگاه باشيد، شما ديگر او را از فردا نمیبينيد».
حاضران گفتند: از محضر امام حسن (عليه السلام) بيرون رفتيم، چند روزى نگذشت كه امام حسن (عليه السلام) به شهادت رسيد(1).
محدّثين و علماى اهل تسنّن نيز روايات بسيارى دربارة حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نقل كردهاند كه نظر شما را به ذكر چند روايت از آنها جلب میكنيم:
«همواره اُمت من تا روز قيامت به خاطر آشكار شدن حق، با دشمنان میجنگند، عيسی بن مريم (عليه السلام) از آسمان به زمين میآيد، رئيس مسلمانان به عيسى (عليه السلام) میگويد: به پيش بيا تا براى ما نماز را اقامه كرده و به تو اقتدا كنيم، عيسى (عليه السلام) میگويد: «نه، بعضى از شما به خاطر كرامت الهى به اين اُمت (اسلام) امير بعضى ديگر هستيد»(2).
«در چه حاليد، آن هنگام كه عيسى پسر مريم (عليه السلام) در ميان شما آيد، ولى امام شما، از ميان خود شما باشد»(1).
«اگر از دنيا جز يك روز باقى نماند خداوند آن روز را طولانى میكند، تا اینکه خداوند مردى از من، - يا از اهل بيت من - را برانگيزد كه همنام من است، سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد نمايد»(2).
و در روايت ديگر آمده كه آن حضرت (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«دنيا به پايان نرسد تا آن هنگام كه مردى از خاندان من كه همنام من است بر عرب حكومت كند»(3).
«اگر از عمر دنيا جز يك روز باقى نماند، خداوند آن روز را طولانى كند، تا مردى از خاندان من كه همنام من است، ظهور
نمايد»(1).
«اگر از روزگار جز يك روز باقى نماند، خداوند مردى از خاندانم را برانگيزد، سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد نمايد»(2).
«الْمَهْدِيُّ مِنْ عِتْرَتِي مِنْ وُلْدِ فَاطِمَة(3)مهدى از خاندان من و از فرزندان فاطمه (عليها السلام) است».
«الْمَهْدِيَّ مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ(4)مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از فرزندان فاطمه (عليها السلام) است».
«مهدى از من است، بلند پيشانى و باريكبينى است، سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد میكند، و هفت سال حكومت مینمايد»(1).
«إِنَّ فِي أُمَّتِي الْمَهْدِيَّ(2)در ميان امت من، مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) وجود دارد (كه رفع فتنه كند)».
فرمود:
«ما خاندانى هستيم كه خداوند آخرت را براى ما برگزيده است، و اهل بيت من به زودى بعد از من با بلايى روبرو
میشوند كه موجب فرار و دورى و گريز خواهد شد، تا آن كه قومى از جانب مشرق كه همراهشان پرچمهای سياه هست میآيند و مطالبه (حكومت) خير میكنند، امّا به آن نمیرسند، با مخالفان میجنگند، از طرف مردم يارى میشوند و در نتيجه به آرمان و خواستة خود نايل میشوند، ولى آن (حكومت) را خودشان نمیپذيرند، بلكه آن را در اختيار مردى از اهل بيت من قرار میدهند، آن مرد (حضرت مهدی) سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد میكند، هر كسى از شما عصر چنين مردى را درك كرد، گرچه با حركت سينهخيز بر روى برف باشد، خود را به او برساند»(1).
«در ميان اُمت من، مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خواهد آمد، دستكم هفت، و حداكثر نُه سال حكومت میكند، در آن عصر اُمت من آنچنان از فراوانى نعمتها برخوردار میشود كه هرگز نظيرش را نديدهاند، زمين خوردنیها و نعمتهايش را آشكار میسازد، و از آنها چيزى دريغ نكند، و در آن عصر مال و ثروت همچون چيزى است كه زير دست و پا افتاده باشد، شخصى بر میخيزد و میگويد: اى مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، به من كمك
1) . سنن ابن ماجة، ج2، ص1366.
كنيد و چيزى از مال به من بدهيد. حضرت مهدی میفرمايد: بگير»(1).
«الْمَهْدِيُّ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ يُصْلِحُهُ اللَّهُ فِي لَيْلَة(2)مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از خاندان ما است، خداوند در يك شب كارش را سامان میبخشد».
«وقتى كه او (مهدى) را ديديد، گرچه با حركت سينهخيز بر روى برف باشد، نزدش برويد و با او بيعت كنيد، زيرا او مهدى، خليفه خدا است»(3).
«ما فرزندان عبدالمطلب، سروران اهل بهشت هستيم؛ من و حمزه و على و جعفر و حسن و حسين و مهدى»(4).
خِدرى نقل میكند كه رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«روز قيامت بر پا نمیشود، تا سراسر زمين پر از ظلم و جور و تجاوز گردد، سپس شخصى از خاندان من خروج میكند كه سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و تجاوز شده، پر از داد و عدل میكند»(1).
ابو نعيم اصفهانى نيز در كتاب حلية الاولياء نظير اين حديث را با اندكى تفاوت در الفاظ نقل كرده است(2).
«آيا مهدى از ما آل محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) است، يا از غير ما؟».
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) در پاسخ فرمود:
«بلكه از ماست، خداوند (اسلام و دين) را به وسيلة او كامل و ختم میكند، چنانکه آن را به وسيلة ما آغاز نمود»(3).
«به رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) عرض كردم: اى رسول خدا، آيا
مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از ماست يا از غير ما؟».
رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) در پاسخ فرمود:
«بلكه از ماست، خداوند به وسيلة ما دين را كامل و ختم مینمايد، همانگونه كه به وسيلة ما آغاز كرد، و مردم به وسيلة ما از شرك و بتپرستى نجات میيابند، و دلهای آنان به وسيلة ما اُلفت میيابد»(1).
اين حديث را طبرانى نيز در كتاب الاَوسط روايت نموده است(2).
و روايات بسيار بسيار زياد ديگر كه از اهل سنّت راجع به آن حضرت نقل شده است.
كتابهای بسيارى دربارة حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از آغاز غيبت آن حضرت، تاكنون تأليف شده است. يكى از علماى معاصر كتابى در صد جلد دربارة آن حضرت نگاشته است، و آنچه را از احاديث اهل تسنّن و شيعه دربارة آن حضرت رسيده، در آن كتاب جمعآورى كرده است، از درگاه خداوند میخواهم كه توفيق چاپ اين موسوعه را به اهل خير عنايت فرمايد.
بسيارى از دانشمندان اهل تسنّن نيز، دربارة حضرت
كتابهايى نوشتهاند، و رواياتى كه از رسول گرامى اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) دربارة حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آمده، نقل كردهاند، از جمله فقيه، گنجى شافعى (حافظ ابو عبدالله محمد بن يوسف بن محمد گنجى شافعى، متوفّاى سال 658 ه . ق) كتابى به نام: البيان فى اخبار صاحب الزّمان، تأليف كرده است.
افزون بر آنچه كه در كتابهای صحاح(1)اهل تسنّن، در بابهايى كه در خصوص حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) عنوان شده، نقل شده است(2)
بعضى از علماى اهل سنت كتابهايى خاص در اين موضوع نگاشتهاند، از جمله:
1- الأربعين؛ تأليف ابونعيم اصفهانى (متوفّاى 402 يا 403 ه . ق) كه از محدّثان مشهور اهل تسنّن است(3). اين كتاب محتوى چهل
1) . كتابهای صحاح اهل سنت عبارتاند از: صحيح بخارى؛ صحيح مسلم؛ سُنن ابى داود؛ سُنن جامع ترمذى؛ سنن ابن ماجة و سنن نسايى كه در بين اهل حديث به: صحاح سته مشهور است و عدهاى از محدثين كتاب الموطأ ابن مالك و التاج الجامع للأصول فى احاديث الرسول، شيخ منصور على بن عبدالرحمان را هم جز صحاح اهل سنت شمردهاند، گرچه قول اقوا همان صحاح سته است.
2) . ابو داود در سنن خود، بابى به عنوان: كتاب المهدى، قرار داده، همانگونه كه ترمذى در سنن خود تحت عنوان: كتاب الفتن عن رسول الله (صلی الله عليه وآله وسلم) ، بابى به نام: باب ما جاء فى المهدى، قرار داده است، وهمينطور ابن ماجه در سنن خود در كتاب الفتن، بابى تحت عنوان: باب خروج المهدى، تنظيم نموده است.
3) . الكنى و الالقاب، ج1، ص165.
حديث از كتابهای صحاح و مسندهاى اهل تسنن است، و بيانگر اوصاف و احوال و نام و كنيه مبارك حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. يكى از آن احاديث روايتى است كه از على بن هلال و او از پدرش نقل كرده كه گفت:
در آن هنگام كه پيامبر اكرم (صلی الله عليه وآله وسلم) در بستر مرگ بود، به محضرش رفتم، ديدم فاطمه (عليها السلام) در كنار سر رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) نشسته، ناگاه شنيدم با صداى بلند گريه كرد، رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) سرش را به سوى او بلند نمود و فرمود:
«اى محبوبه من، فاطمه (عليها السلام) چرا گريه میكنى؟».
فاطمه (عليها السلام) عرض كرد:
«ترس آن دارم كه بعد از رحلت تو، دين را تباه كنند، و از مسير حق، منحرف نمايند».
رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«اى محبوبه دلم، آيا نمیدانى كه خداوند متعال، بر زمين توجّه خاصّى كرد، پدرت را از آن برگزيد، و او را مبعوث به رسالت كرد، سپس توجّه خاص ديگرى به زمين نمود و شوهر تو، على (عليه السلام) را برگزيد، و به من وحى كرد كه تو را همسر او قرار دهم، اى فاطمه، ما از خاندانى هستيم كه خداوند متعال به ما هفت خصلت عطا فرموده است كه به هيچ كس قبل از ما عطا نكرده است و بعد از ما هم به كسى
عطا نخواهد كرد:
من خاتم پيامبران، و گرامیترين آنها در پيشگاه خداوند، و محبوبترين مخلوقات خدا هستم، و پدر تو میباشم.
وصىّ من بهترين اوصيا و محبوبترين آنها در پيشگاه خداست، و او شوهر تو است.
شهيد ما بهترين شهيدان و محبوبترين آنها در پيشگاه خداست و او حمزة بن عبدالمطلب عموى پدرت و عموى شوهر توست.
از ما است (جعفر) آن كسى كه داراى دو بال و پَر خواهد شد و در بهشت همراه فرشتگان به هرجا كه بخواهد پرواز نمايد، او پسر عموى پدرت و برادر شوهرت است.
5 و 6. و از ما است دو پسرت حسن و حسين (عليهما السلام) كه دو سرور جوانان بهشتند؛ به خداوندى كه مرا به حق مبعوث كرد سوگند، مقام پدر آنها، على (عليه السلام) ارجمندتر از آنهاست.
1) . حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از ناحيه پدران از نسل امام حسين (عليه السلام) است، و نظر به اینکه مادر امام باقر (عليه السلام) به نام فاطمه، دختر امام حسن (عليه السلام) بود، امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از اين ناحيه، از نسل امام حسن (عليه السلام) نيز میباشد (مترجم).
كوچك رحم نكند، و كوچك به بزرگ احترام نگذارد، در اين زمان خداوند از نسل اين دو نفر [حسن و حسين (عليهما السلام) ] مردى را ظاهر كند كه دژهاى گمراهى را فتح نمايد، و دلهای پوشيده به گناه و جهل را بگشايد، دين را در آخرالزّمان استوار و برپا سازد، چنانكه من آن را در آغاز، استوار و برپا ساختم، و سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم شده پر از عدالت نمايد.
اى فاطمه، مرا محزون نكن و گريه منما؛ چرا كه خداوند متعال به تو مهربانتر ودلسوزتر از من است به خاطر آن مقامى كه در نزد من دارى و جايگاهى كه در قلبم گرفتهاى، خداوند تو را همسر كسى قرار داده كه مقامش از همه بالاتر و منصبش گرامیتر و از همه به مردم مهربانتر و عادلتر و بيناتر به قضاوت است، من از درگاه خداوند متعال تقاضا كردهام كه تو، اى فاطمه، نخستين فرد از اهل بيت من باشى كه به من بپيوندى».
حضرت على (عليه السلام) فرمود:
«پس از رحلت رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) فاطمه (عليها السلام) ، هفتاد و پنج روز عمر كرد تا اینکه به رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) پيوست»(1).
2- إبراز الوهم من كلام ابن حزم؛ تأليف: احمد بن صديق البخارى، (چاپ دمشق، سال 1347 ه .ق) كه ردّ بر علىّ بن احمد
1) . كشف الغمّة، ج2، ص468؛ كفاية الأثر، ص62.
الأندلسى، مشهور به ابن حزم (متوفى 456 ه .ق) است، كه احاديث راجع به حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را در كتابش با عنوان: الفصل بين أهل الأهواء والنّحل، تضعيف كرده است.
3- إبراز الوهم المكنون من كلام ابن خلدون؛ تأليف: احمد بن صديق الحضرمى (متوفى 1380 ه .ق) چاپ دمشق به سال 1347 ه .ق. اين كتاب ردّ بر ابن خلدون (متوفى 808 ه .ق) است كه احاديث راجع به حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را نقد كرده و تواتر آن را انكار كرده است.
4- الأحاديث الواردة في شأن المهدي؛ تأليف: شيخ عبدالعليم بن عبدالعظيم البستوى.
5- احوال صاحب الزّمان؛ تأليف: شيخ سعدالدين محمد بن مؤيّد الجوينى الحموى (متوفى 650 ه .ق).
6- احوال مهدىّ آخر الزمان؛ تأليف: علىّ بن حسام الدين المتّقى الهندى (متوفى 975 ه .ق).
7- اخبار المهدى؛ تأليف: شيخ عبّاد بن يعقوب الرّواجنى (متوفى 250 ه .ق)؛ او از مشايخ بخارى است و پنج سال قبل از ولادت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، از دنيا رفته است.
8- الأربعون حديثا فى المهدى؛ تأليف: حافظ ابى العلاء الهمدانى (متوفى 569 ه .ق).
9- التوضيح فى تواتر ما جاء فى المهدىّ المنتظر والدّجال والمسيح؛ تأليف: محمد بن على بن محمد الشّوكانى (متوفى 1250 ه .ق).
10- جمع الأحاديث القاضية بخروج المهدي؛ تأليف: محمد بن اسماعيل الصّنعانى (متوفى 1182 ه .ق).
و دهها كتاب ديگر، كه به خاطر رعايت اختصار به همين مقدار اكتفا میكنيم.
ناگفته نماند معجزاتى كه در ارتباط با حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نقل و شنيده و ديده شده بسيار است، همچنین افرادى كه آن حضرت را در عصر غيبت صغرا(1)و غيبت كبرا(2)تاكنون ديدهاند، بيشتر از آن است كه به شمارش بيايد. به عنوان نمونه نظر شما را به چند مورد جلب میكنم:
علاّمه مجلسى، در كتاب حق اليقين از شيخ صدوق و شيخ طوسى و شيخ طبرسى و به سند صحيح از محمد بن ابراهيم بن مهزيار، يا على بن ابراهيم مهزيار اهوازى(3)، روايت كردهاند كه گفت: بيست حج انجام دادم، و در همه آنها قصد كردم كه به محضر امام زمان، حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) برسم، ولى به اين توفيق و سعادت دست نيافتم، تا اینکه يك شب در بسترم خوابيده بودم، گويندهاى را ديدم به من گفت:
«اى على بن ابراهيم، به تو اجازه داده شد كه امسال به حج بيايى».
از خواب بيدار شدم، بسيار خوشحال بودم، به نماز ايستادم، همچنان نماز میخواندم تا سپيده سحر دميد، نماز صبح را خواندم، سپس از خانه بيرون رفتم تا از كاروانهای حج پرسوجو كنم، كاروانى را ديدم كه آماده حركت است. با اولين كاروان به سوى مكّه حركت كردم تا به كوفه رسيديم(1). در آنجا از اسب پياده شدم و وسائل سفر را به افراد مورد اطمينان سپردم، سپس به جستجوى فرزند امام حسن عسكرى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) پرداختم، ولى هر چه جويا شدم و جستجو كردم او را نيافتم، از كوفه با نخستين كاروان به سوى مدينه حركت كردم، وقتى به مدينه رسيدم، بیدرنگ وسائل سفر را به افراد مورد اطمينان سپردم و در آنجا نيز به جستجو ادامه دادم؛ هيچ خبر و اثرى از حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نيافتم. همچنان در جستجو و آرزوى ديدار بودم، تا اینکه كاروان به سوى مكه حركت كرد، با همراهان به سوى مكه روانه شديم، در آنجا نيز اثاثيّه خود را به دوستان سپردم و به جستجو پرداختم و مكرر از آل امام حسن عسكرى (عليه السلام) جويا میشدم، ولى خبر و اثرى از آنها نمیيافتم. در ميان اميد و نااميدى، در فكر فرو رفته
1) . در آن وقت مسير حج از اهواز، به سوى كوفه و از آنجا به سوى مكه بود.
بودم و خودم را سرزنش میكردم كه لابد لياقت ديدار ندارى.
تا اینکه شبى تصميم گرفتم براى طواف كعبه بروم، منتظر ماندم تا خلوت شد، آنگاه به طواف كعبه پرداختم و از درگاه خداوند میخواستم كه مرا به آرزويم، ديدار حضرت حجّت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، برساند. در اين ميان ناگاه يك جوان خوش سيما و خوشبو را ديدم كه دو لباس احرام پوشيده، يكى را به كمر بسته و ديگرى را بر دوش افكنده و يك طرف ردا را به دوش ديگر برگردانده است. او به من متوجه شد و گفت: تو كيستى؟
گفتم: من از اهالى اهواز هستم.
گفت: آيا ابن خصيب اهوازى را میشناسى!
گفتم: آرى، خدا رحمتش كند از دنيا رفت.
گفت: خدا او را رحمت كند، كه روزها روزه میگرفت و شبها در مقام بندگى به عبادت میپرداخت، و قرآن تلاوت میكرد و از دوستان ما بود. سپس گفت: آيا در اهواز، على بن ابراهيم مهزيار را میشناسى؟
گفتم: خودم هستم.
گفت: خوش آمدى اى ابوالحسن، آيا صريحين را میشناسى؟
گفتم: آرى؛
گفت: آنها كيستند؟
گفتم: محمد و موسى هستند.
گفت: آن نشانهاى راكه بين تو و امام حسن عسكرى (عليه السلام) بود چه كردى؟
گفتم: نزد من است.
گفت: نشانم دهيد.
آن را كه انگشترى زيبا بود و در نگينش نام محمد و على نوشته شده بود، از جيبم درآوردم و به آن جوان نشان دادم. وقتى كه آن را ديد سخت گريه كرد و ناله سر داد، در حالىكه میگفت: «خدا تو را رحمت كند اى ابامحمد، تو امام عادل، فرزند امامان (عليهم السلام) ، و پدر امام بودى، خداوند تو را در فردوس اعلاى بهشت همنشين پدرانت نمود».
سپس فرمود: اى ابوالحسن (پسر مهزيار) به خانهات برو و خود را مهيا كن، وقتى كه يک سوم از شب گذشت و دو سوم از شب باقى ماند نزد ما بيا، كه به خواست خداوند به آرزويت خواهى رسيد.
ابن مهزيار میگويد: به اقامتگاه خود رفتم و در اين انديشه بودم، و كارهايم را انجام دادم و آماده شدم و پس از گذشت يک سوم از شب، سوار بر اسب شده و به سوى شعب (محلى كه به آن جوان وعده ملاقات داده بودم) رهسپار شدم، وقتى به آنجا
رسيدم همان جوان را ديدم، به من خوشآمد گفت، آنگاه فرمود: اى ابوالحسن، خوشا به حال تو، آقا اجازه ملاقات به تو داد، سواره حركت كرد و من نيز به دنبالش سواره حركت كردم، تا اینکه مرا به منى و عرفات برد و از آنجا گذشتيم و به پايين گردنه كوه طائف رسيديم. در اين هنگام به من فرمود: اى ابوالحسن، پياده شو، و آماده نماز شب باش. او پياده شد، من نيز پياده شدم، مشغول نماز شديم. پس از نماز به من فرمود: نماز صبح را بخوان، ولى طول نده. من نماز صبح را به گونهاى مختصر بجا آوردم. او پس از نماز، به سجده رفت و صورت بر خاك ماليد و سپس سوار مركب شد، به من نيز گفت سوار شو. سوار شدم و به راه خود ادامه داديم تا اینکه او به بالاى عقبه كوه رفت و من نيز همراهش بودم، در آنجا به من گفت: نگاه كن، آيا چيزى میبينى؟
خوب نگاه كردم بقعه سبز و خرّمى را ديدم كه گياه بسيار داشت، گفتم: اى آقاى من، بقعه سبز و پرگياه مینگرم.
گفت: آيا در بالاى آن چيزى مشاهده میكنى؟
خوب نگريستم، رَمل بسيارى بر بالاى خيمهاى از مو ديدم كه نور تابانى از آن میدرخشيد.
به من گفت: آيا چيزى میبينى؟
گفتم: آرى چنين و چنان میبينم.
فرمود: اى پسر مهزيار، خوشحال باش و چشمت روشن باشد كه آرزوى هر آرزومندى در همينجا (اشاره به آن خيمه كرد) میباشد.
سپس، آن جوان به من فرمود: با من به سوى آن خيمه برويم، با هم حركت كرديم، وقتى كه به پايين آن تل رَمل رسيديم فرمود: در اینجا پياده شو، اینجاست كه هر مشكلى آسان میگردد. او پياده شد، من نيز پياده شدم، تا اینکه به من گفت: اى پسر مهزيار، مهار شتر را رها كن.
گفتم: شتر را به چه كسى بسپارم، كسى در اینجا نيست؟
گفت: اینجا جايى است كه جز ولىّ خدا كسى در آن رفت و آمد نمیكند.
مهار شتر را رها كردم و همراه آن جوان به سوى آن خيمه حركت كرديم. وقتى نزديك آن خيمه رسيديم به من گفت: همينجا بايست تا من بروم و براى تو اجازه ورود بگيرم.
او رفت و طولى نكشيد كه نزد من آمد و گفت: خوشا به حال تو، به آرزويت رسيدى.
ابن مهزيار گويد: در اين هنگام به محضر حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) شرفياب شديم. حضرت بر روى فرش نمد كه در روى آن پوست
چرمى سرخ قرار داشت، نشسته بود و بر بالشى از پوست تكيه داده بود. به حضرت سلام كردم، جواب سلامم را داد، ديدم چهرهاش مثل ماه میدرخشد، چنان زيباست كه هيچگونه نقص و ناموزونى در چهرهاش ديده نمیشود، نه بلند قد و نه كوتاه قد، قامتى كشيده داشت، گشاده پيشانى با ابروان كشيده و به هم پيوسته، داراى چشمان سياه و درشت و بينى باريك و گونههای هموار بود، خالى در گونه راستش بود، آن خال چنان زيبا بود كه با ديدن چهره رعناى او شگفتزده و مبهوت شدم، به من فرمود:
«اى پسر مهزيار، برادرانت را در عراق چگونه وداع كردى، حال آنها چگونه است؟».
گفتم: آنها سخت در تنگنا و مشكلات و فشارهاى بنیالشّيطان (بنى عباس) هستند.
فرمود:
«خدا بنیعباس را بكشد، به كجا میروند؟ گويى آنها را مینگرم كه در خانههای خود كشته میشوند، فرمان غضب الهى شب و روز آنها را فرا میگيرد، آنگاه شما مالك و حاكم آنها میشويد، همانگونه كه آنها مالك شما شدند، آنها در آن وقت ذليل شما خواهند شد».
سپس، فرمود:
«پدرم - صلوات الله عليه - از من عهد گرفته كه ساكن مكانى
نشوم مگر آنكه مخفىترين و دورترين مكانها باشد، تا اسرار من فاش نگردد، و محل سكونتم از گزند نيرنگهای گمراهان و متمرّدان منحرف محفوظ بماند. بدان كه پدرم فرمود:
اى پسرم، خداوند متعال، اهل بلاد و مردم خداپرست و ديندار را بدون حجّت نمیگذارد، حجّتى كه آنها به وسيلة او درجات كمال را بپيمايند و امامى كه به او اقتدا كرده و از سنت و روش او پيروى نمايند. اى پسرم، اميد آن دارم كه تو همان حجّت و امامى باشى كه خداوند تو را براى گسترش حق، نابودى باطل و بالا بردن دين و خاموش نمودن آتش گمراهى برگزيده باشد.
اى پسرم، بر تو باد كه در جاهاى پنهان زمين، در دورترين نقاط زندگى كنى، زيرا هر ولىّ از اولياى خداوند متعال داراى دشمنان بیرحم و مخالفان متجاوز است، ولى اين امور تو را به وحشت نيندازد. بدان كه دلهای اهل طاعت و اخلاص، چونان پرندگانى كه به آشيانههايشان عشق میورزند به تو متوجّه شده و عشق میورزند. ايشان گروهى هستند كه گرچه در دست دشمن ذليل و خوار شدهاند، ولى در پيشگاه خدا عزيز و ارجمند میباشند، آنها اهل زهد و قناعتند و به دامان ولاى اهلبيت (عليهم السلام) چنگ زدهاند. دين حق را از منبع خود استخراج كرده و در پرتو آن با دشمنان جهاد میكنند، و
در اين راه صبر و تحمّل و فداكارى میكنند، تا در خانه آخرت به اقتدار عزّتمند و باشكوه نايل شوند. خداوند آنان را به اين ويژگیها توفيق داده، تا داراى كرامت عظيم و سرانجامى نيك باشند.
اى پسرم، در حوادث امور خود صبر را پيشه خود ساز، تا خداوند متعال اسباب كار را براى تو فراهم سازد و اركان دولتت را استوار نمايد و به خواست خدا، پس از عقب راندن ذلّتها و رنجها و فشارها، به عزّت و اقتدار برسى، و امور تو سامان يابد.
اى پسرم، گويى تو را مینگرم كه مشمول نصرت و تأييدات الهى شدهاى و دوران آن همه فشار و دشوارى و مشكلات سپرى گشته است، گويى پرچمهای زرد و عَلَمهای سفيد را در بين حطيم و زمزم(1)مینگرم كه بر بالاى سر تو به اهتزاز درآيد و مردم، گروه گروه در كنار حجر الاسود نزد تو براى بيعت بيايند، آنهايى كه پاک طينت هستند و روح و روان پاكيزه و دلهای ملكوتى و صاف و زدوده شده از هرگونه پليدى و نفاق دارند، داراى دلهای آماده و نرم براى پذيرش دين و پر صلابت و قاطع براى سركوبى دشمنان و نابودى فتنههای گمراهان هستند، در آن وقت بوستانهای دين
1) . هر دو در كنار كعبه قرار دارند، زمزم آن چاه مشهور است و حطيم هم زاويه كعبه را گويند.
آراسته شود و دين حق و دينداران آشكار گردند و سپيده حق بدرخشد و تاريكى های باطل برطرف گردد و خداوند به وسيلة تو طغيان را درهم بشكند و نشانههای ارجمند ايمان را بازگرداند، همة مشكلات به رفاه و سلامتى تبديل شود و دوستى و صميميت، جاى كينه و عدوات را بگيرد، به گونهای كه كودكان در ميان گهواره، دوست دارند اگر بتوانند به سوى تو پرواز كنند؛ حيوانات وحشى اگر راهى براى پيوستن به تو داشته باشند به وسيلة تو اطراف دنيا را به گلستانى از شادى و صفا مبدّل سازند و به وسيلة تو شاخههای عزّت، نشاط و شادى، پخش شود، پايههای حق در قرارگاههای خود استوار گردد و همة آنان كه دينستيز هستند به لانههای خود بخزند، ابرهاى پيروزى از هر سو بر تو سايه میافكنند، هر دشمنى منكوب و هر دوستى پيروز میگردد، در اين وقت در سراسر زمين جبّار متجاوز و يا منكر تحقير كننده و يا دشمن پر كينه و معاند پر عداوت باقى نماند. پس كسى كه به خدا توكل كند، خداوند او را كافى است، خداوند او را به هدفش میرساند، چرا كه خداوند براى هر چيزى اندازهاى قرار داده است.
سپس، پدرم فرمود: بايد همة اينها و گفتگوى من با شما در اين مجلس را پنهان بدارى و آن را جز براى اهل صدق و برادران راستين در دين، فاش نسازى».
على بن ابراهيم بن مهزيار میگويد: مدتى در محضر آقا حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) براى كسب عقائد و احكام و حكمتهايى كه به دلها نشاط میبخشد و مزرعة قلبها را پربار و پر طروات مینمايد ماندم، سپس از محضرش اجازه گرفتم كه به وطنم (اهواز) بازگردم. آنگاه پس از بيان مطالبى، خداحافظى كردم، آن حضرت هنگام وداع مرا مشمول دعاى خود كه ماية سعادت دنيا و آخرت و ذخيره ماندگار براى آخرتم بود، قرار داد.
وقتى كه آمادة بازگشت شدم، صبح براى خداحافظى مجدّد و تجديد عهد و بيعت به محضر حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) رسيدم، مبلغى كه بيش از پنجاه هزار درهم بود به محضرش دادم و عرض كردم با قبول آن به من تفضل فرماييد و افتخار دهيد. آن حضرت لبخند میزد و فرمود:
«از اين پول در مصرف زندگى خود بهره بگير، زيرا جادهاى كه در آن حركت میكنى طولانى و دشوار است، و براى رسيدن به وطن، آن را مصرف كن».
سپس براى من دعاى بسيار كرد، آنگاه به سوى وطنم رهسپار شدم.
يكى از شيعيان ساكن در مدائن، با يكى از دوستانش براى انجام مراسم حج به مكّه رفتند. در مكه و مِنا و عرفات، در همه جا
با هم بودند، براى انجام بخشى از مراسم حج به عرفات رفتند، در آنجا ضمن انجام عبادات خود، جوان خوشسيمايى را در حال احرام ديدند كه نشانههای مسافر بودن او از چهرهاش ديده میشد. در اين ميان فقيرى آمد و تقاضاى كمك كرد، آنها چيزى به او ندادند، فقير نزد آن جوان رفت و تقاضاى كمك كرد، آن جوان چيزى از زمين برداشت و به آن فقير داد. فقير نيز براى او دعاى بسيار كرد.
سپس، آن جوان از نزد آنها رفت و از ديدهايشان پنهان شد. آن دو نفر میگويند: نزد آن فقير رفتيم و گفتيم عجبا، آن جوان چه چيزى به تو داد؟
فقير ريگ طلايى به ما نشان داد كه وزن آن قريب بيست مثقال بود. آنها دريافتند كه آن جوان، حضرت ولى عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بوده، به جستجوى او پرداختند ولى او را نيافتند، از جمعيتى كه آن جوان در ميان آنها بود سراغ او را گرفتند، آنها گفتند: دربارة اين جوان اطلاعى جز اين نداريم كه از سادات علوى است و هر سال به حرم میآيد و در مراسم حج شركت میكند(1).
قطب راوندى از ابوالحسن مسترق روايت میكند كه گفت:
1) . الكافى، ج1، ص332.
روزى در مجلس ناصرالدّوله، حسن بن عبدالله بن حمدان، بودم در آنجا سخن از ناحيه مقدّسه و غيبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به ميان آورديم، و من آن را به مسخره گرفتم، زيرا به آن اعتقاد نداشتم. تا اينكه روزى در مجلس عمويم به نام حسين، حاضر شدم (يا او در مجلس ما حاضر شد) باز سخن از ناحيه مقدّسه به ميان آمد، و من آن را خرافات دانسته و مسخره كردم. عمويم واقعهاى را نقل كرد كه شك و ترديدم در مورد ناحيه مقدّسه برطرف شد، و آن واقعه چنين بود:
عمويم به من گفت: پسرم، من نيز در اين مورد با تو هم عقيده بودم و آن را به مسخره میگرفتم، تا آنكه فرماندارى قم را به من سپردند، در آن هنگام كه خليفة وقت هر كس را به عنوان حاكم به قم میفرستاد، اهل قم با او مخالفت میكردند، و با او میجنگيدند و او را از قم بيرون میكردند. خليفه لشكرى را تحت اختيار من گذاشت و همراه آن لشكر از بغداد عازم قم شدم، در مسير راه وقتى كه به منطقه طرز رسيديم، در آنجا براى شكار به بيابان رفتم، شكارى از جلوى روى من در رفت، آن را دنبال كردم تا به نهرى رسيدم، در ميان آن نهر همچنان به دنبال شكار حركت میكردم، هرچه میرفتم وسعت آن نهر بيشتر میشد، در آنجا تك و تنها ناگاه سوارى را ديدم كه سوار بر اسب شهبا بود
و عمامۀ سبزى بر سرداشت، سر و صورتش را پوشيده و تنها چشمانش پيدا بود و كفش ساقهدار سرخ در پا داشت، ناگاه بدون مقدمه به من گفت: «اى حسين»، (مرا به عنوان امير صدا نزد و با كُنيه (كه كلمه احترام است) خطاب ننمود).
گفتم: از من چه میخواهى؟
گفت:
«چرا مسئلة ناحيه مقدسه را به مسخره میگيرى؟ و خمس مالت را به اصحاب (نوّاب) من نمیپردازى؟».
من با اینکه شخص شجاعى بودم و از چيزى نمیترسيدم، از صداى او لرزه بر اندامم افتاد و ترسيدم و عرض كردم: اى آقاى من، آنچه امر فرمودى انجام میدهم.
آن اسب سوار به من گفت:
«وقتى كه به سوى قم حركت میكنى، بدون جنگ و جدال وارد آن خواهى شد، در آنجا كسب و تجارت میكنى، و در موقع خود، خمس اموالت را به مستحقّش برسان».
گفتم: به چشم، با كمال ميل اطاعت میكنم.
اسب سوار گفت:
«اينك برو كه راه يافتهاى».
سپس عنان اسب را گردانيد و از آنجا رفت. ندانستم كجا رفت، هر چه در طرف راست و چپ به جستجوى او شتافتم، او را
نيافتم و به طور كلى مخفى و ناپيدا شد. ترس و هراس من بيشتر گرديد و به سوى لشكر خود بازگشتم، اين حادثه را فراموش نموده و به كسى نگفتم.
وقتى كه به قم رسيدم، پيش خود تصوّر میكردم كه براى جنگ با مردم قم میروم، ولى جمعى از اهل قم نزد من آمدند و گفتند: ما با كسى میجنگيديم كه از نظر مذهب با ما مخالف بود، ولى چون تو با ما موافق هستى با تو جنگ نداريم، اينك وارد شهر شو و هرگونه كه میخواهى شهر قم را تدبير و اداره كن.
من مدتى در قم ماندم، در اين مدت اموال فراوانى، بيش از آنچه توقع داشتم كسب كردم. امراى خليفه در مورد اقامت طولانى من در قم و افزايش ثروتم، به من حسادت ورزيدند و از من در نزد خليفه بدگويى نمودند. خليفه مرا از فرماندارى قم عزل كرد و من به بغداد بازگشتم. ابتدا به خانه خليفه رفتم و به او سلام كردم و سپس به خانهام رفتم. عدّهاى به ديدن من آمدند؛ از جمله محمد بن عثمان عَمْرى(1)به ديدار من آمد. او جلو آمد و بر مسند من نشست و بر پشتى من تكيه نمود، از اين كار او بسيار خشمگين شدم، مردم میآمدند و میرفتند، امّا او همچنان نشسته بود؛ لحظه به لحظه بر خشم من افزوده میشد، وقتى كه مجلس خلوت شد،
1) . دومين نايب خاص امام زمان متوفاى 305ق.
محمد بن عثمان به من نزديك شد و گفت: بين من و تو رازى وجود دارد.
گفتم: بگو.
گفت: صاحب اسب شهبا(1)
و نهر، فرمود:
«ما به وعدهای که داده بودیم وفا کرديم».
(که تو با آرامش وارد قم میشوی، و در آنجا با کسب و کار، اموال بسیار تحصيل میکنی وکسی به خاطر انتسابت به ما مزاحم تو نمیشود).
ناگاه ماجراى آن اسب سوار به يادم آمد، از ترس و هراس، لرزه بر اندامم افتاد، گفتم: چشم، اطاعت میشود. برخاستم و دست محمد بن عثمان را گرفتم و او را داخل خانه بردم؛ درِ خزانهها را گشودم و خمس اموالم را حساب كرده و به او دادم، حتّى يك مورد را كه فراموش كرده بودم، او تذكّر داد و خمس آن را نيز پرداختم. او برخاست و خداحافظى كرد و رفت. بعد از اين واقعه، ديگر در مورد ناحية مقدّسه امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) شك نكردم.
ابوالحسن مسترق میگويد: وقتى كه من اين واقعه را از عمويم شنيدم، شك و ترديد من نسبت به ناحية مقدّسه و غيبت امام
1) . شهبا مونث اشهب به معنای خاکستری رنگ است. اسب شهبا یک نوع اسبی است که به رنگ خاکستری مایل به سفيد است.
عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به طور كلّى برطرف گرديد(1).
شيخ طوسى از على بن بابويه قمى(2)نقل میكند كه گفت: عريضهای به محضر حضرت زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نوشتم و به وسيلة حسين بن روح(3)
فرستادم، در آن عريضه از حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خواسته بودم تا دعا كند كه خداوند به من فرزندى عنايت كند (با توجه به اينكه تا آن وقت فرزند نداشت).
امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) چنين جواب دادند:
«به زودى خداوند دو فرزند صالح به تو خواهد داد».
طولى نكشيد كه دعاى امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مستجاب شد و او از كنيزى داراى دو پسر شد، نام يكى از آنها را محمد و نام ديگرى را حسين گذاشت.
محمّد(4)، داراى تأليفات بسيارى است، يكى از آنها كتاب مَن لا يحضرهُ الفقيه است كه كتاب معتبر و از كتب اربعه است.
برادرش حسين، داراى نسل پر بركتى است و از نسل او محدّثان و علماى بزرگى برخاستهاند.
محمد (شيخ صدوق) افتخار میكرد كه بر اثر دعاى امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) متولّد شده است(1). اساتيدش او را از اين لحاظ میستودند و میگفتند: سزاوار است كسى كه به دعاى حضرت حجّت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) متولّد شده، اين چنين داراى موقعيّت علمى و توفيقات عالى گردد.
شيخ طوسى به سند خود از عبدالله بن جعفر حِمْيَرى نقل میكند كه او گفت: از محمد بن عثمان پرسيدم: آيا صاحب الامر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را ديدهاى؟
فرمود: آرى، آخرين ديدارم با آن حضرت در كنار كعبه بود كه چنين دعا میكرد:
«اللهم انجزلي ما و عدتني؛ خدايا، آنچه راكه به من وعده دادهای به آن وفا كن».
و ديدم آن حضرت را، كه پردة كعبه را در مستجار(2)گرفته و عرض میكند:
«اللهم انتقم لي من أعدائك(3)خدايا، از دشمنانت انتقامم را بگير».
شيخ طوسى به سند خود از رَشيق(1)
نقل میكند كه گفت: معتضد عباسى به ما، كه سه نفر بوديم فرمان داد تا هر كدام بر اسبى سوار شده و اسب ديگرى را به همراه خود يدك بكشيم و سبكبار باشيم و به سامرّا برويم و نشانى منزل امام حسن عسكرى (عليه السلام) را به ما داد و گفت: وقتى به در خانه امام حسن (عليه السلام) رسيديد غلام سياهى را در آنجا میبينيد، بیخبر وارد خانه شويد، هر كس را كه در آن خانه ديديد بكشيد و سرش را براى من بياوريد.
ما به شهر سامرّا رفتيم و خود را به در خانة امام حسن عسكرى (عليه السلام) رسانديم، همانگونه كه معتضد عباسى گفته بود، غلام سياهى را در دالان خانه ديديم كه به بافتن بند زير جامه مشغول بود، از او پرسيديم: صاحب اين خانه كيست و اكنون چه كسى در خانه است؟
غلام در جواب گفت: صاحب خانه (حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ) در خانه است، سوگند به خدا آن غلام اعتنايى به ما نكرد و توجهى ننمود. بیخبر وارد خانه شديم، پردهای بر درِ آن خانه آويخته بود كه هرگز بهتر از آن را نديده بوديم، گويا تازه دوخته بودند و
1) . يكى از نظاميان خشن دربار معتضد، شانزدهمين خليفه عباسى.
دستى به آن نخورده بود، در خانه هيچ كس نبود، آن پرده را كنار زديم، اتاق بزرگى را ديديم كه گويا دريايى در آن بود و در انتهاى آن حصيرى افتاده بود، فهميديم كه آن حصير، روى آب قرار دارد و بر روى آن حصير، شخصى را كه خوشاندام و زيباچهره بود مشاهده كرديم كه نماز میخواند، او به ما و وسايل ما اعتنا نكرد.
يكى از همراهان ما، احمد بن عبدالله جلو رفت و پا در اتاق گذاشت، تا كنار آن نمازگزار برود، در ميان آب افتاد و در آن دست و پا میزد، سخت در اضطراب بود، كه دستش را گرفتم و نجاتش دادم. وقتى كه او را از آب بيرون كشيدم، افتاد و بیهوش شد، پس از ساعتى به هوش آمد. اين بار رفيق دوم من خود را به آب زد، او نيز به سرنوشت احمد، دچار شد. من حيرتزده ماندم، به صاحب خانه (حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ) عرض كردم: از درگاه خدا و شما معذرت میخواهم، به خدا سوگند نمیدانستم كه موضوع چيست؟ و ما براى دستگيرى چه كسى مأمور شدهايم؟ من در پيشگاه خدا توبه میكنم.
آن حضرت اعتنايى به گفتار ما نكرد و به نماز خود ادامه داد و ما درمانده بيرون آمديم و به سوى بغداد نزد معتضد عباسى بازگشتيم.
معتضد در انتظار ما بود و به درباريان سفارش كرده بود كه هر وقت ما رسيديم، به ما اجازه ورود بدهند. شبانه به خانة معتضد عبّاسى رسيديم، او ما را نزد خود برد و از ما پرسيد: ماجرا به كجا كشيد؟
ما همه ماجرا را براى او شرح داديم.
معتضد گفت: واى بر شما، آيا قبل از من كسى را ديدهايد و داستان خود را به او گفتهاید؟
گفتيم: نه.
گفت: زنازاده باشم اگر شما اين خبر را براى كسى نقل كرديد و شما را نكشم. و در اين مورد سوگندهاى غليظ خورد كه اگر اين راز را فاش كنيد گردن شما را میزنم.
ما هم جرأت نكرديم تا اين حادثه عجيب را به كسى بگوييم، تا معتضد از دنيا رفت، آنگاه راز را فاش نموديم(1).
در كتاب الصّراط المستقيم نقل شده: هنگامى كه امام حسن عسكرى (عليه السلام) از دنيا رفت، معتضد عبّاسى سه نفر را مأمور كرد تا سرزده وارد خانة امام حسن (عليه السلام) شوند و هر كس را در آنجا ديدند گردن بزنند و سرش را براى معتضد بياورند.
آن سه نفر میگويند: به طرف خانة امام حسن (عليه السلام) حركت
1) . الغيبة شیخ طوسى، ص248.
كرديم، وارد خانه شديم، سردابى را در آنجا ديديم كه در آن آب بود و مردى بر روى حصيرى كه بر روى آب گسترده بود نماز میخواند، او به ما اعتنا نكرد، احمد بن عبدالله (يكى از همراهان) پيشدستى كرد و براى دستگيرى آن نمازگزار، خود را به آب زد، ولى در آب فرو رفت و نزديك بود غرق شود، او را نجات داديم، دومين نفر نيز خود را به آب زد، او نيز در حال غرق شدن بود كه نجاتش داديم، سرانجام اين سه مأمور نزد معتضد عباسى بازگشتند و واقعه را به او خبر دادند، و او از آنها خواست كه موضوع را كتمان كرده و فاش نسازند(1).
محدّث بزرگ، شيخ كُلينى از على بن قيس و آن هم از يكى از نگهبانان خليفه در عراق نقل میكند كه گفت: به تازگى در سامرّا، سيما(2)را ديدم، او دربِ خانة امام حسن عسكرى (عليه السلام) را شكست و وارد خانه شد، شخصى (حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ) از خانه بيرون آمد، در دستش طبرزين بود، جلوى سيما را گرفت و گفت: «در خانه من چه میكنى؟»
سيما گفت: جعفر (برادر امام حسن عسكرى (عليه السلام) ) معتقد است
كه پدرت از دنيا رفت و از او پسرى باقى نمانده است. اينك كه تو میگويى اينجا خانة من است، من باز میگردم. آنگاه از خانه خارج شد.
على بن قيس میگويد: به در خانة امام حسن عسكرى (عليه السلام) رفتم، يكى از خدمتكاران بيرون آمد، از او پرسيدم: اين آقازاده طبرزين به دست چه كسى بود؟
خدمتكار گفت: چه كسى اين موضوع را به تو خبر داده است؟
گفتم: يكى از نگهبانان.
خدمتكار گفت: به راستى چيزى از مردم پنهان نمیماند(1).
ابن بابويه میگويد: احمد بن اسحاق، كه يكى از نمايندگان امام حسن عسكرى (عليه السلام) در قم بود، نقل میكند: همراه يكى از افراد مورد اطمينانِ از اصحاب به نام سعد بن عبدالله براى پرسيدن چند سؤال، به سامرّاء محضر امام حسن عسكرى (عليه السلام) میروند. سعد میگويد: هميانى همراه احمد بن اسحاق بود كه در آن صد و شصت كيسه دينار و درهم وجود داشت؛ هر كيسهای را
1) . الغيبة شیخ طوسى، ص267؛ از الکافي، ج1، ص331، و به جای نسیم، سیماء است.
صاحبش مهر نموده بود، احمد آن را در ميان عبا پنهان كرده بود.
سعد بن عبدالله میگويد: پس از طلب اجازه، اجازه داده شد و وارد خانة حضرت شديم و سلام كرديم، جواب سلام گرم و پرمهرى به ما داد و اشاره فرمود كه بنشينيد، نشستيم؛ امام حسن (عليه السلام) را ديديم كه چهرهاش مانند ماه شب چهارده میدرخشيد و بر روى ران راستش كودكى نشسته بود كه چهرهاش مانند ستارة مشترى، نورانى بود. در كنار امام حسن (عليه السلام) يك عدد انار طلايى منقوش به نگينهای زيبا و جالب و درخشان وجود داشت كه بعضى از سران اهل بصره آن را به عنوان هديه فرستاده بودند. در دست امام حسن (عليه السلام) قلمى بود، وقتى كه میخواست چيزى با آن قلم بنويسد، آن كودك دست پدر را میگرفت و مانع میشد، امام آن انار طلايى را به گوشهای میغلطانيد، آن كودك به سوى آن میرفت، در همين هنگام امام حسن (عليه السلام) آنچه میخواست در كاغذى مینوشت.
وقتى كه نوشتنش به پايان رسيد، احمد بن اسحاق هميانى را كه در زير عبايش بود، بيرون آورد و در پيش روى امام حسن (عليه السلام) نهاد.
امام حسن (عليه السلام) به آن كودك توجّه كرد و فرمود:
«پسرم، اينها هديههای شيعيان و دوستان تو است، آنها را بگشا».
كودك به پدر عرض كرد:
«اى مولاى من، آيا رواست كه دست پاكم را به اين هديههای ناپاك و اموال پليد مخلوط به حرام دراز كنم؟».
در اين هنگام امام حسن (عليه السلام) به احمد بن اسحاق فرمود:
«آنچه در ميان هميان است بيرون بياور، تا او حرامش را از حلالش جدا سازد».
احمد بن اسحاق نخستين كيسه را از ميان هميان بيرون آورد، آن كودك فرمود:
«صاحب اين كيسه فلان كس است و در فلان محلّة قم سكونت دارد، 62 دينار در اين كيسه است كه 45 دينار آن از مِلكى است كه از پدرش به ارث برده و آن را به اين مبلغ فروخته است و 14 دينار آن، بهاى هفت قواره پارچه است و سه دينار آن هم كراية مغازه است».
امام حسن (عليه السلام) فرمود:
«اى فرزند راست گفتى، اينك بگو در ميان اين 62 دينار كدام يك حرام است؟».
كودك فرمود:
«در ميان اين 62 سكّة دينار، يك سكه است كه در رى در فلان تاريخ ضرب شده، آن تاريخ در آن، نقش شده بود، ولى اينك نصف آن تاريخ، در يك روى آن پاك شده است. و باز در ميان اين دينارها، يك دينار مقراض شده ناقص است كه
وزن آن يك چهارم دينار است، و همين دو دينار در اين كيسه حرام است، و علتش اين است كه صاحب آن دو دينار در فلان سال و فلان ماه، به مقدار يك مَن و يك چهارم مَن، پشم ريسيده شده در نزد بافندهای كه همسايهاش بود، به امانت گذاشته بود، دزد آن را ربود. بافنده به صاحب پشم گفت: دزد آن را ربوده است، صاحب پشم سخن او را قبول نكرد و به جاى آن يك مَن و نيم پشم باريكتر از آنچه دزد برده بود از بافنده گرفت و با آن جامهای بافت و آن جامه را به اين دو دينار (كه يكى نصف تاريخش پاك شده و ديگرى ناقص است) فروخت».
وقتى كه احمد بن اسحاق در آن كيسه را گشود، همان دو دينار در وسط دينارها بيرون آمد و آنها همانگونه بودند كه حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خبر داده بود.
سپس، احمد بن اسحاق دومين كيسه را از هميان بيرون آورد، كودك گفت:
«صاحب اين كيسه فلان كس است كه در فلان محلّه قم مینشيند، حاوى پنجاه دينار است كه براى ما روانيست دست به آن دراز كنيم».
احمد بن اسحاق عرض كرد: چرا؟
فرمود:
«زيرا دينارهاى اين كيسه، قيمت گندمى است كه در اين
گندم، صاحب اين كيسه و برزگرهايش شريك بودند، و صاحب اين كيسه حق خود را با پيمانة پُر برداشت، ولى حق كشاورزانش را با پيمانة ناقص پرداخت».
امام حسن عسكرى (عليه السلام) فرمود:
«راست گفتى اى پسرم».
سپس امام حسن (عليه السلام) به احمد بن اسحاق، فرمود:
«همة اين كيسهها را بردار و به صاحبانش برسان و يا وصيت كن تا به صاحبانش برسانند كه ما به هيچ چيز از اينها نياز نداريم چون مخلوط به حرام است، تنها آن جامة پيرزن را نزد ما بياوريد كه حلال است».
احمد بن اسحاق میگويد: اين جامه را پيرزنى فرستاده بود و آن را در خورجين خود نهاده بودم، ولى به طور كلّى فراموش كرده بودم.
سعد بن عبدالله در ادامه سخن میگويد: وقتى كه احمد بن اسحاق براى آوردن آن جامه، از آنجا رفت، امام حسن (عليه السلام) رو به من كرد و فرمود:
«چه باعث شد كه به اينجا آمدهاى؟»
عرض كردم: احمد بن اسحاق در من علاقه و شوق ايجاد كرد، تا به محضر شما براى ديدن مولايمان بيايم.
فرمود:
«و امّا مسائلى كه قصد دارى از آن سؤال كنى بپرس».
گفتم: آماده هستم.
فرمود:
«از نور چشمم، (اشاره به حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) )، بپرس».
در اين هنگام سعد بن عبدالله مسائل مختلفى پرسيد و حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) پاسخ همه را داد، حتّى سعد بعضى از سؤالها را فراموش كرده بود، حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از روى اِعجاز يادآورى میكرد و جواب میداد. به اين ترتيب به همه سؤالات پاسخ فرمود ... (تا آخر روايت كه طولانى است)(1).
شيخ طوسى به سند خود از احمد بن على رازى و او از ابى ذر احمد بن ابى سوره و او از محمّد بن حسن عبدالله تميمى كه زيدى مذهب بود، نقل میكند كه گفت: اين حكايت را از
1) . كمال الدين، ج2، ص457. [نكته قابل تأمل در اين داستان، رفتار كودكانه امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و عكس العمل پدر ارجمند امام حسن عسكرى (عليه السلام) است. ممكن است اين رفتار كمى عجيب به نظر برسد، اما با اندك تأمل در آن به حكمت تعامل پدر و فرزند پى میبريم و آن اين است كه امام حسن عسكرى (عليه السلام) اصرار داشته است كه توجه ديگران را نسبت به وجود و حضور فرزند و جانشين خود آن گونه كه از يادها و حافظهها زدوده نشود، جلب نمايد. از ديگر سو حضرت امام حسن عسكرى (عليه السلام) به اين امر عنايت داشت تا جانشين خود را با دليل عينى و ملموس به حاضران بشناساند]. مترجم.
جماعتى شنيدم كه از پدرم نقل میكردند: من شبى عازم حائر حسينى (كربلا) شدم، وقتى به آنجا رسيدم، جوان زيبايى را ديدم به نماز ايستاده، پس از نماز با حرم وداع كرد، من نيز وداع كرده همراه آن جوان به مشرعه(1)رفتيم، در آنجا آن جوان به من گفت:
«اى اباسوره، قصد كجا دارى؟».
گفتم: عازم كوفه هستم؛
گفت:
«با چه كسى»؛
گفتم: با مردم.
گفت:
«آيا نمیخواهى با ما همراه باشى؟»
گفتم: همراه شما كيست؟
گفت:
«آيا راضى نيستى كسى همراه ما نباشد؟».
با آن جوان در آن شب حركت كرديم، به زودى به قبرستان مسجد سهله (نزديك كوفه) رسيديم. آن جوان در آنجا منزل خود را (گويا مسجد سهله بود) نشان داد و فرمود:
«اينجا منزل تو است، اگر ميل دارى بفرما».
1) . محل برداشتن آب از رود فرات.
سپس به من فرمود:
«نزد على بن يحيى، ابن رازى برو، و به او بگو تا مالى را كه از ما نزدش هست به تو بدهد».
گفتم: او مال را به من نمیدهد.
آن جوان فرمود:
«به او بگو با اين نشانه كه آن مال فلان مبلغ دينار و فلان مبلغ درهم است و در فلان مكان قرار دارد و فلان روپوش بر روى آن انداخته شده».
عرض كردم: تو كيستى؟
فرمود:
«من محمد بن حسن هستم».
عرض كردم: اگر او آن پول را نداد و نشانههای مرا نپذيرفت و دليل ديگر خواست چه بگويم؟
فرمود:
«من پشت سر تو هستم».
اَباسوره میگويد: نزد ابن رازى رفتم و پيام حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را به او رساندم، او از دادن پول امتناع ورزيد. من نشانههای آن حضرت و اين كه در آخر فرمود: «من پشت سر تو هستم» را به ابن رازى گفتم، در اين وقت ابن رازى قانع شد و گفت: بعد از ذكر اين نشانهها، ديگر عذرى براى ندادن پول باقى نمیماند. و
اين مطلب را بجز خدا كسى نمیداند و آن پول را به من داد(1).
سرگذشت غانم هندى(2)
شيخ كلينى و شيخ صدوق با سندهاى معتبر خود از ابوسعيد غانم هندى چنين روايت كنند كه گفت:
در كشميرِ هند، دوستانى داشتم كه حدود چهل نفر بودند و همه از رجال كشورى و از درباريان شاه هندوستان بودند و همه آنها كتابهای آسمانى: تورات، انجيل، زبور و صحف ابراهيم (عليه السلام) را مطالعه مینمودند. همة ما مبلغان دينى (مطابق اديان گذشته) بوديم و بين مردم قضاوت میكرديم و دربارة حلال و حرام فتوا میداديم، همة مردم و حتّى خود شاه در اين امور به ما مراجعه میكردند.
روزى بين ما سخن از پيامبر اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) به ميان آمد، به اين نتيجه رسيديم كه نام پيامبر اسلام در كتابهای آسمانى هست، ولى ما از وضع او بیاطّلاعيم(3)
و لازم است به جستجوى او بپردازيم و اطلاعاتى در اين مورد كسب كنيم، همة دوستان به اتّفاق، رأى دادند كه من اين مسئلة مهم را پیگيرى كنم.
غانم هندى میگويد: از كشمير بيرون آمدم، پول بسيار برداشتم، دوازده ماه سفر كردم و به جستجو پرداختم، تا نزديك كابُل(1)رسيدم، عدهای از تركهای آن سامان سر راه مرا گرفتند و پولهايم را ربودند و مرا آنچنان كتك زدند كه چند جاى بدنم زخمى شد، سپس مرا به شهر كابل بردند. وقتى كه شاه كابل از ماجراى من باخبر شد، مرا به شهر بلخ فرستاد. گزارش كار مرا بدينگونه به فرمانرواى بلخ به نام داود بن عباس دادند كه: اين شخص به نام ابوسعيد غانم هندى، براى جستجوى دين و پيامبر اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) از هند بيرون آمده. من در آنجا زبان فارسى را آموخته و با فقها و علما مناظره و بحثها كردم.
داود بن عباس مرا به مجلس خود احضار كرد و دانشمندان را جمع نمود تا با من مباحثه كنند.
من به آنها گفتم: من به انگيزة جستجوى پيامبر اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) از وطن خود بيرون آمدهام، پيامبرى كه نامش را در كتابهای آسمانى پيامبران ديدهام.
گفتند: او كيست و چه نام دارد؟
گفتم: او محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) نام دارد.
گفتند: او پيامبر ماست كه تو در جستجوى او هستى.
1) . مركز فعلى افغانستان.
آنگاه شرايع و احكام دين پيامبر اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) را از آنان پرسيدم و آنان نيز مرا به احكام و شرايع اسلام آگاه كردند.
در اين هنگام به آن دانشمندان گفتم: من میدانم كه محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) پيغمبر خداست، ولى نمیدانم كه آيا او همين فردى است كه شما او را معرّفى میكنيد يا نه؟ از شما تقاضا دارم محل او را به من نشان دهيد، تا نزدش بروم و از نشانهها و دليلهايى كه میدانم از او بپرسم، اگر همان شخص بودكه به مقصود رسيدهام و به او ايمان میآورم.
گفتند: او وفات كرده است؛
گفتم: جانشين و وصىّ او كيست؟
گفتند: جانشين و وصىّ او ابوبكر است؛
گفتم: نام ابوبكر چيست؟
گفتند: نام او عبدالله بن عثمان است و او را به قبيله قريش نسبت میدهند؛
گفتم: سلسلة نَسَب پيغمبر خود، محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) را برايم بگوييد.
آنان در مورد نَسَب پيامبر اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) شرح دادند؛
گفتم: اين شخص (پيامبر) آن نيست كه من در جستجويش هستم، زيرا جانشين پيامبر اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) برادر دينى او و پسر عموى نسبى او و شوهر دختر او و پدر فرزندان (نوادگان) اوست؛ و آن
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) را در سراسر زمين ، نسلى جز از فرزندان جانشينش نمیباشد.
در اين هنگام دانشمندان حاضر(1)بر سر من فرياد كشيدند و به فرمانرواى بلخ گفتند: اى امير، اين شخص از شرك بيرون آمده و به سوى كفر رفته و ريختن خونش حلال است.
گفتم: اى مردم، من داراى دينى هستم كه به آن اعتقاد دارم و تا دين محكمتر از آن را نيابم از آن دست نمیكشم، من اوصاف اين مرد (پيامبر اسلام) را دركتابهايى كه بر پيامبران پيشين نازل شده خوانده و ديدهام، از كشور هند با آن همه مقام ارجمندى كه در آنجا داشتم، فقط به خاطر يافتن دين حق، بيرون آمدهام ولى با آنچه شما پيرامون اوصاف او ذكر میكنيد، هماهنگ نيست، پس از من دست برداريد.
در اين وقت امير بلخ به دنبال مردى به نام حسين بن اِسكِيب فرستاد، او حاضر شد، امير به او گفت: با اين مرد هندى مباحثه كن.
حسين بن اِسكيب به امير بلخ گفت: خدا كار تو را سامان بخشد، در اين مجلس، دانشمندان و فقهاى بزرگ كه از من داناتر و بيناتر هستند، تشريف دارند، من در برابر آنها چه بگويم؟
1) . كه همه از اهل تسنّن بودند.
امير بلخ: آنچه میگويم بپذير، و با اين مرد (ابو سعيد) در خلوت مباحثه كن و با او مهربان باش.
غانم هندى میگويد: با حسين بن اِسكيب به گفتوگو پرداختم، سرانجام او به من گفت: آن كسى كه تو در جستجوى او هستى همان پيامبرى است كه اين دانشمندان او را به تو معرّفى كردهاند، ولى جانشين او، آنگونه كه اينها گفتند نيست، بلكه وصى و جانشين او على بن ابی طالب بن عبد المطلّب، شوهر فاطمه (عليها السلام) دختر محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) و پدر حسن و حسين (عليهما السلام) نوادگان محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) است.
گفتم: اَللهُ اكبر! همين است آن كسى كه من در جستجوى او هستم.
غانم میگويد: نزد امير بلخ رفتم و گفتم: اى امير، آنچه در جستجويش بودم يافتم و من گواهى میدهم كه معبودى جز خداى يكتا نيست، و محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) رسول او است.
امير بلخ، با من خوشرفتارى كرد و به من احسان نمود، و به حسين بن اِسكيب گفت: همدم نيكى براى غانم هندى باش.
من از آن پس نزد حسين رفتم و با او همدم شدم، و او احكام اسلام را به من آموخت؛ به او گفتم: ما دركتابهای آسمانى پيامبران پيشين خواندهايم كه محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) آخرين پيامبر است و بعد
از او پيامبرى نخواهد آمد و مقام رهبرى بعد از او مخصوص وصى و وارث و جانشين اوست (حضرت على (عليه السلام) )، سپس مخصوص وصى او (امام حسن مجتبى (عليه السلام) )، بعد از او وصى ديگر امام حسين (عليه السلام) ... و همواره فرمان خدا در نسل آنها جريان دارد تا دنيا به پايان برسد؛ پس، جانشين و وصيِّ محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) در زمان ما كيست؟
حسين بن اِسكيب گفت: جانشينان حضرت على (عليه السلام) ، امام حسن (عليه السلام) و بعد از او امام حسين (عليه السلام) فرزندان حضرت محمد (صلی الله عليه وآله وسلم) هستند، و (همچنان ادامه داد تا به صاحب الزّمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) رسيد).
محمّد بن محمّد بن عامرى راوى اين ماجرا، میگويد:
ابو سعيد غانم هندى كه در جستجوى صاحب الزّمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بود در سال 264ه ق، به قم سفر كرد و در آنجا همراه شيعيان بود و با آنها به بغداد مسافرت كرد، يكى از دوستانش از اهل سِنْد كه پيرو كيش سابق غانم هندى بود نيز همراه غانم حركت كرد.
عامرى گويد: غانم هندى به من گفت: من از اخلاق دوستم خوشم نيامد، از او جدا شدم تا به قرية عباسيّه رفتم، در آنجا پس از نماز، همچنان دربارة آن كسى كه در جستجويش بودم میانديشيدم، ناگاه شخصى نزد من آمد و نام هندىِ مرا به زبان آورد و گفت: آيا تو فلان (ابو سعيد غانم) هستى؟
گفتم: آرى.
گفت: آقايت (صاحب الزّمان) تو را دعوت كرده است، دعوتش را اجابت كن.
من همراه او به راه افتادم، تا به خانه و باغى رسيديم كه ديدم حضرت صاحب الزّمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در آنجا نشسته است و به زبان هندى به من خوشآمدگفت و فرمود:
«حالت چطور است؟ حال فلانى و فلانى كه از آنها جدا شدى چگونه است؟».
تا نام تمام چهل نفر از دوستان هندى مرا شمرد و جوياى حال يك يك آنها شد و سپس به زبان هندى همه آنچه بين ما گذشته بود را به من خبر داد، آنگاه فرمود:
«میخواستى با اهل قم براى انجام حج به مكّه بروى؟»
عرض كردم: آرى اى مولاى من؛
فرمود:
«امسال با آنها به حج نرو و مراجعت كن و سال آينده به حج برو».
آنگاه كيسه پولى كه در برابرش بود نزد من نهاد و فرمود:
«اين پولها را خرج كن و در بغداد نزد فلانى (نامش را برد) نرو و به او چيزى نگو».
عامرى میگويد: سپس ابوسعيد غانم هندى به قم آمد. پس از آن قاصدها آمدند و به ما خبر دادند كه رفقاى ما (در سفر حج)
از عقبه برگشتند. (و راز اينكه حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به غانم فرموده بود امسال به حج نرو، كشف شد كه راه بسته است).
آنگاه غانم به خراسان رفت، سال آينده از آنجا به حج رهسپار شد. او در خراسان هديهای براى ما فرستاد و مدتى در خراسان بود و سرانجام در آنجا وفات كرد، خدايش او را بيامرزد(1).
قطب راوندى از جعفر بن محمد قولويه(2)نقل میكند كه گفت: من در سال 337ه ق به بغداد رفتم و تصميم داشتم براى انجام مراسم حج، به مكّه بروم. همان سالى بود كه قرامطه(3)
1) . الكافى، ج1، ص515؛ کمال الدين، ج2، ص496؛ الصراط المستقيم، ج2، ص236.
2) . ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسى قولويه قمى (رحمه الله) از علما و محدّثين برجسته قرن چهارم، صاحب تأليفات بسيار، از جمله كتاب كامل الزّيارات است، وى استاد شيخ مفيد (متوفّاى 413ق) و از رؤساى علماى شيعه بود، او در سال 368 يا 367ق رحلت كرد و در كاظمين پايين پاى امام موسى بن جعفر (عليه السلام) دفن گرديد. (مترجم)
3) . قرامطه فرقهاى از اسماعيليهاند، كه در سال 310ق در مراسم حج، به مكّه يورش بردند و به قتل و غارت پرداختند، حجرالاسود را از جاى خود كَنْده و با خود بردند و بيست سال نزد خود نگه داشتند، و بسيارى از مسلمانان و آل ابى طالب را كشتند، حضرت على (عليه السلام) در يكى از خطبههای خود از جنايات آنها خبر داده است، از جمله فرمود: «گويا حجر الاسود را مینگرم كه در اينجا (مسجدكوفه) نصب میشود، واى بر آنها (قرامطه) چرا كه فضيلت حجرالاسود ذاتى نيست، بلكه به اين است كه در جاى خود قرار گيرد». (بحار الانوار، ج40، ص191) (مترجم).
میخواستند حجرالاسود را، در كعبه نصب كنند و اين زمان اوايل غيبت كبرا بود(1).
در اين جريان بزرگترين چيزى كه فكر مرا مشغول كرده بود، اين بود كه، چه كسى حجرالاسود را نصب خواهد كرد؛ زيرا مطابق احاديث میدانستم كه هرگاه حجرالاسود از جاى خود منتقل شود، حجّت خدا آن را در جاى خود نصب میكند، (چنان كه در عصر پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) كعبه بر اثر سيل ويران شد و پس از بازسازى، پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) حجرالاسود را در جايش نصب نمود و در عصر حَجّاج بن يوسف ثقفى كه كعبه به دستور او ويران شد، پس از بازسازى، امام سجّاد (عليه السلام) حجرالاسود را در جاى خود نصب نمود و ثابت ماند).
[بر همين اساس میخواستم حجّت خدا حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) كه نصب كننده حجرالاسود در جاى خود است را زيارت كنم و از اين فرصت طلايى استفاده نمايم].
متأسفانه، اين مسئله زمانى پيش آمد كه من چنان بيمار شدم كه از جان خود ترسيدم و فكر كردم اين بيمارى مرا خواهد كشت؛ بنابراين نمیتوانم به مكّه سفر كنم و به هدف خود برسم. از اينرو شخصى را كه معروف به ابن هشام بود به نيابت گرفتم،
1) . غيبت كبرا از سال 329ق شروع شد.
تا او به نيابت از من به مكّه رود و مراسم حج را به جا آورد. همچنين نامهای به حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نوشتم و در آن نامه خواستم كه آن حضرت بفرمايد كه آيا امسال من بر اثر اين بيمارى میميرم يا نه؟ چند سال عمر میكنم؟ همه فكرم اين بود كه اين نامه به دست آن كسى كه حجرالاسود را نصب میكند، برسد، و جواب آن را بدهد.
نامه را به نايبم، ابن هشام دادم و هدفم را براى او بيان كردم و تأكيد نمودم كه نامه را به نصب كننده حجرالاسود برساند و جوابش را از او بگيرد.
ابن هشام میگويد: به سوى مكّه حركت كردم و به مكّه رسيدم، مبلغى پول به خدمتكاران كعبه دادم، تا هنگام نصب حجرالاسود، كسى جلوى مرا نگيرد، تا بتوانم خود را نزديك نصب كنندة حجرالاسود برسانم.
وقت نصب حجرالاسود فرا رسيد، خدمتكاران دور مرا گرفتند و كمك كردند تا در ميان ازدحام جمعيت، جلو رفتم؛ ديدم هر كس كه جلو میآمد و حجرالاسود را نصب میكرد، حجرالاسود میلرزيد و در جاى خود قرار نمیگرفت؛ تا اينكه جوانى زيباچهره و گندمگون را ديدم به پيش آمد و حجرالاسود را گرفت و در جاى خود نصب كرد، حجرالاسود آنچنان محكم
در جاى خود قرار گرفت كه گويى هميشه در آنجا بوده است، آنگاه آن جوان از ميان جمعيت رفت.
خروش و صدا از مردم بلند شد، و دسته دسته از مسجدالحرام بيرون میآمدند، من عقب آن جوان به سرعت روانه شدم، بين مردم را میشكافتم و از راست و چپ دور میكردم و میدويدم به طورى كه مردم گمان میكردند ديوانه شدهام، و راه را برايم باز میكردند؛ چشمم را از آن جوان برنمیداشتم، تا مبادا از من غايب شود، تا اينكه از ميان مردم بيرون رفتم، آن جوان با كمال آهستگى میرفت و من با سرعت حركت میكردم، ولى هرچه میدويدم به او نمیرسيدم، تا اينكه آن جوان به جايى رسيد كه غير از من و او كسى در آنجا نبود، آنگاه به من توجه كرد و فرمود:
«آن نامه را كه همراه دارى به من بده».
نامه را به دستش دادم، آن را باز نكرد و فرمود:
«به او (جعفر بن محمّد بن قولويه) بگو از اين بيمارى، ترسى بر تو نيست و سلامتى خود را باز میيابى، و سرانجامِ عمر تو، بعد از سى سال است».
وقتى كه اين سخن معجز نشانش را شنيدم و آن شكوه را در او ديدم، به سختى ترسيدم، به طورى كه نمیتوانستم راه بروم، در آن هنگام آن حضرت از آنجا رفت و ناپديد شد.
ابن هشام، پيام حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را به جعفر بن محمّد بن قولويه رسانيد.
وقتى كه سال 367، يعنى سى سال بعد از خبر حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) فرا رسيد، جعفر بن محمد قولويه، بيمار و بسترى شد، او وصيت كرد و كفن و حنوط و ضروريات سفر آخرت را فراهم نمود. به او گفتند، بيمارى تو آنقدر سخت نيست، عجله نكن و نگران نباش. در جواب میگفت: مولايم حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) فرموده: همين امسال میميرم.
او همان سال و با همان بيمارى، از دنيا رفت و به لقاء الله پيوست(1).
شيخ صدوق (رحمه الله) از احمد بن فارس اديب(2)نقل میكند كه گفت: در شهر همدان، عدّهای معروف به بنی راشد سكونت دارند و همه آنها شيعة دوازده امامى هستند.
1) . كشف الغمّة، ج2، ص502؛ الصراط المستقيم، ج2، ص213.
2) . احمد بن فارس بن زكريا قزوينى رازى، نحوى لغوى در بسيارى از علوم به ويژه لغت شناسى سرآمد علماى عصر خود از علماى شيعه، داراى تأليفات بسيار بود، بديع الزمان همدانى، علم و دانش را از محضر او آموخت، افرادى مثل خطيب تبريزى، شيخ صدوق و صاحب بن عباد، از او نقل روايت میكنند، در سال 395 (يا 390)ق در شهر رِى از دنيا رفت (الكنى و الالقاب، ج1، ص372).
پرسيدم: علّت چيست كه آنها در ميان مردم همدان شيعه شدهاند؟
پيرمردى از آنها كه آثار صلاح و وقار و نيكى در چهرهاش آشكار بود، به من گفت: علّت تشيّع ما اين است كه جدّ خاندان ما براى حج به مكّه رفت، او میگفت: وقتى كه از مكّه بازگشتم و چند منزل را در بيابان پيمودم، اشتياق پيدا كردم كه پياده شوم و پياده راه بروم. راه طولانیای را پيمودم، به طورى كه خسته شدم و با خود گفتم: اندكى میخوابم تا رفع خستگى شود، هنگامى كه قافله آمد، برمیخيزم و همراه قافله حركت میكنم. ولى بيدار نشدم مگر آن وقتى كه گرمى تابش خورشيد را در بدنم احساس كردم و آخرين قافله رفته بود، هيچ كس را در بيابان نديدم؛ وحشتزده و هراسان شدم، راه را گم كردم و اثرى از راه نيافتم؛ توكل به خدا كردم و با خود گفتم به پيمودن راه ادامه میدهم، هرگونه كه خدا مرا ببرد میروم، راه درازى رفتم، ناگاه سرزمين سبز و شادابى را ديدم كه گويى تازه باران بر آن باريده بود، از خاك آن بوى بسيار خوشى به مشام میرسيد، در ميان آن، قصرِ زيبايى ديدم كه مانند صفحه شمشير، برق میزد، گفتم: اى كاش، میدانستم اين قصر چيست و از آنِ كيست؟ كه تاكنون نه چنين قصرى ديدهام و نه توصيف چنين قصرى را شنيدهام. به طرف آن
قصر حركت كردم، نزديك آن، دو خدمتكار سفيدرو ديدم، سلام كردم، با بهترين وجه جواب سلام مرا دادند و به من گفتند بنشين كه خداوند سعادت تو را خواسته است. در آنجا نشستم، يكى از آنها وارد قصر شد و پس از اندكى بيرون آمد و به من گفت: برخيز و داخل شو!
برخاستم و وارد قصر شدم، ديدم ساختمانى بسيار باشكوه و بینظير است، خدمتكار پيش رفت و پردهای را كه بر در اتاق آويزان بود، كنار زد و به من گفت داخل شو. داخل شدم، ديدم جوانى در ميان اتاق نشسته و بالاى سرش شمشيرى به سقف آويزان است و به قدرى بلند است كه نزديك است سر شمشير به سر او برسد، آن جوان همانند ماه درخشان در تاريكى میدرخشيد؛ سلام كردم، جواب سلام مرا با لطيفترين تعبير داد، آنگاه فرمود:
«آيا میدانى من كيستم؟».
گفتم: نه، به خدا سوگند.
فرمود:
«من قائم آل محمد (عليهم السلام) هستم، من با همين شمشير در آخرالزّمان قيام میكنم».
در وقت گفتن اين جمله اشاره به آن شمشير كرد و آنگاه
فرمود:
«پس سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده، پر از عدل و داد نمايم».
من در برابر شكوه عظيم او لرزه بر اندامم افتاد و با صورت به زمين افتادم و پيشانى بر خاك ماليدم.
فرمود:
«چنين نكن، برخيز، تو فلان كس از اهالى شهر كوهستان كه به همدان معروف است هستى».
عرض كردم: راست گفتى اى سيّد و مولاى من.
فرمود:
«آيا دوست دارى، نزد خانوادهات برگردى؟».
گفتم: آرى اى سرور من، دوست دارم نزد آنها بروم و ماجراى اين كرامتى را كه خداوند به من عنايت فرموده است، براى آنها بازگو كنم و به آنها مژده بدهم.
در اين هنگام، اشاره به خادمش كرد، او هم دستم را گرفت و كيسة پولى به من داد و بيرون آمدم. او چند قدم همراه من آمد، ناگاه سايهها و درختها و منارة مسجدى را ديدم. به من فرمود: اينجا را میشناسى؟
گفتم: بلى، اينجا شهر اسدآباد، نزديك شهر ما (همدان) است.
فرمود:
«اين همان اسدآباد است، برو».
در اين هنگام هر سو نگاه كردم، ديگر آن بزرگوار را نديدم، وارد اسدآباد شدم، در آن كيسه چهل يا پنجاه دينار بود، از آنجا به همدان رفتم، اهل خانه خود را به دور خود جمع نمودم و آنچه از كرامت و رفع مشكلات و احسانى كه خداوند به وسيلة حضرت ولىّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به من عطا فرموده بود، براى آنان گفتم و به آنها مژده دادم؛ و تا وقتى كه از آن دينارها چيزى باقى مانده بود، همواره در بركت و آسايش و سعادت، زندگى میكرديم(1).
1) . كمال الدين، ج2، ص453، محدّث خبير مرحوم شيخ عباس قمى (رحمه الله) پس از نقل اين ماجرا، مینويسد: شنيدهام كه قبر اين پيرمرد سعادتمند كه به محضر آقا امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) رسيد، در اسدآباد (شهر كوهستانى نزديك به همدان) قرار دارد. (الانوار البهيّة، ص357-359) مترجم.
ما در عصر غيبت، تكاليف و وظايفى داريم كه عمل به آن، ارتباط ما را با امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مستحكم میكند، آنگاه میتوانيم از وجود نورانى آن حضرت كه در پس پرده غيبت قرار گرفته، بيشترين بهره را ببريم. نظر شما را به بخش مهمى از اين وظايف سازنده جلب میكنيم:
يكى از وظايف ما، در عصر غيبت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) دعا كردن براى فرج شريف آن حضرت و فَرَج آل محمّد (عليهم السلام) است(1).
در توقيع (نامه) حضرت صاحب الأمر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) كه با واسطه محمد بن عثمان صادر شده، چنين آمده:
«وَأَكْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِيلِ الْفَرَجِ، فَإِنَّ ذَلِكَ فَرَجُكُمْ(2)در
تعجيل فرج (امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ) بسيار دعا كنيد، چرا كه در آن فَرَج شماست».
از مهمترين وظايف، ثبات و استوارى در ولايت و دوستى امامان (عليهم السلام) است، در روايت آمده كه امام سجّاد (عليه السلام) فرمود:
«مَنْ ثَبَتَتْ عَلَى مُوَالاتِنَا فِي غَيْبَةِ قَائِمِنَا أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ أَلْفِ شَهِيدٍ مِثْلِ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَأُحُد(1)كسى كه در عصر غيبت قائم ما (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در مسير ولايت و دوستى ما، ثابت قدم و استوار باشد، خداوند پاداش هزار شهيد، همانند شهداى بدر و اُحُد را به او عطا فرمايد».
از مهمترين تكليفها و وظايف، انتظار فرج است؛ زيرا انتظار فرج از بزرگترين عبادات میباشد.
با توجه به اينكه معناى انتظار فرج، تنها انتظار و اميد قلبى نيست، گرچه انتظار قلبى شاخهای از انتظار فرج است، ولى به معناى عمل براى ظهور حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نيز میباشد، تا خداوند در ظهورش تعجيل فرمايد. همانگونه كه انتظار نسبت به كشاورز، آن است كه زمين و ساير شؤون مربوط به زراعت را
1) . كشف الغمّة، ج2، ص522.
آماده سازد؛ و همانگونه كه كسى كه در انتظار مهمان است، بر او است كه مقدمات پذيرايى را فراهم نمايد، خود را براى پذيرايى از مهمان مهيّا كند، همينطور انتظار فرج به عمل و تهيّة مقدمات احتياج دارد.
بنابراين، بر ما لازم است كه در عصر غيبت امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خود و جامعه خود را با اعمال صالح و امر به معروف و نهى ازمنكر، آماده سازيم و در انتظار دولت عدالتگستر او باشيم.
انتظار به اين معنا در روايات اسلامى مورد تأكيد قرار گرفته است، در حديثى آمده كه اميرمؤمنان على (عليه السلام) فرمود:
«إِنَّ أَحَبَّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ انْتِظَارُ الْفَرَجِ(1)محبوب ترين كارها در پيشگاه خداوند متعال، انتظار فرج است».
و امام صادق (عليه السلام) میفرمايد:
«أَفْضَلُ أَعْمَالِ شِيعَتِنَا انْتِظَارُ الْفَرَجِ(2)بهترين اعمال شيعيان ما انتظار فرج است».
و حضرت امام رضا (عليه السلام) در وصف امامان (عليهم السلام) و شيعيانشان فرمود:
«وَدِينُهُمُ الْوَرَعُ وَالْعِفَّةُ وَالصِّدْقُ وَالصَّلَاحُ وَالِاجْتِهَادُ... وَانْتِظَارُ
الْفَرَجِ بِالصَّبْرِ(1)دين آنها تقوا، عفّت، تلاش و كوشش... و اصلاح و انتظار فرج در پرتو صبر و استقامت است».
امير مؤمنان على (عليه السلام) روايت میكند كه رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ انْتِظَارُ الْفَرَج(2)برترين عبادتها، انتظار فرج است».
امام رضا (عليه السلام) فرمود: پدرانم از رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) نقل كردهاند كه فرمود:
«أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِي انْتِظَارُ الْفَرَجِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَل(3)بهترين اعمال امّت من انتظار فرج از سوى خداوند متعال است».
اميرمؤمنان على (عليه السلام) فرمود:
«الْمُنْتَظِرُ لِأَمْرِنَا كَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ(4)پاداش منتظر ما، مانند پاداش كسى است كه به خون خود در راه خدا، غوطهور شود».
از اين احاديث چنين استفاده میشود: كسى كه انتظار فرج میكِشد با دشوارىهای بسيار روبرو میگردد، از اينرو آن كسى
كه امر به معروف و نهى از منكر میكند، آن هم در عصرى كه معروف، در ميان مردم، منكر، و منكر معروف گشته است، مانند كسى است كه در خون خود در راه خدا، غلتيده است. اما آيا شخص بیتفاوت و رفاهطلبى كه به واجبات خود عمل نمیكند و هيچگونه احساس مسئوليت نكرده، مانند كسى است كه در خون خود میغلتد؟!
و در روايتى آمده كه امام صادق (عليه السلام) به يكى از شاگردانش فرمود:
«مَنْ مَاتَ مُنْتَظِراً لِهَذَا الْأَمْرِ كَانَ كَمَنْ كَانَ مَعَ الْقَائِمِ فِي فُسْطَاطِهِ؛ كسى كه در حال انتظار فرج ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بميرد، مانند كسى است كه در محضر قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در خيمه آن حضرت است».
سپس فرمود:
«لَا، بَلْ كَانَ كَالضَّارِبِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله عليه وآله وسلم) بِالسَّيْفِ(1)نه، بلكه پاداش او همانند پاداش كسى است كه با شمشير در ركاب رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) با دشمنان میجنگد».
چنانكه قبلاً ذكر شد، از روايات استفاده میشود كه پس از
1) . كمال الدين، ج2، ص338.
ظهور حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) زمين آنچنان دگرگون میشود كه ديگر آن زمين و محيط سابق نخواهد بود(1).
معنايش اين است كه زمين (محيطها و جامعهها) در عصر ظهور، غير آن زمينى است كه ما امروز در آن هستيم، و مردم آن عصر در اخلاق و صفات، غير از مردم اين عصر هستند، آن عصر مانند بهشت نيست، بلكه بين دنياى فعلى و بهشت موعود است. لازمة چنين تغيير و تحوّلى، براى منتظران اين است كه خود را آمادة ظهور سازند؛ بنابراين، انسان بايد به خاطر غيبت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) غمگين و محزون باشد، از اينرو كه میبيند دين در جامعه تضعيف شده و معتقدين به دين، در امور دين ضعيف و سست هستند و در برابر حوادث تلخ و ناگواریها، بیتفاوت میباشند. چنانكه در بخشى از دعاى ندبه آمده است:
عَزِيزٌ عَلَيَّ أَنْ أَرى الْخَلْقَ وَلا تَرى، وَلا أَسْمَعُ لَكَ حَسِيساً وَلا نَجْوَى، عَزِيزٌ عَلَيَّ أَنْ تُحِيطَ بِكَ دُونَيِ الْبَلْوَى، وَلا يَنالُكَ مِنِّي ضَجِيجٌ وَلا شَكْوى، بِنَفْسِي أَنْتَ مِنْ مُغَيَّبٍ لَمْ يَخْلُ مِنَّا، بِنَفْسِي أَنْتَ مِنْ نازِحٍ ما نَزَحَ عَنَّا، بِنَفْسِي أَنْتَ أُمْنِيَّةُ شائِقٍ يَتَمَنَّى، مِنْ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَةٍ ذَكَرا فَحَنّا، بِنَفْسِي أَنْتَ مِنْ عَقِيدِ عِزٍّ لا يُسامى [تا آنجا که میخوانیم:] إلى مَتى أُحارُ فِيكَ يا مَوْلايَ، وَإلى مَتى، وَأَيَّ خِطابٍ أَصِفُ فِيكَ وَأَيَّ نَجْوى، عَزِيزٌ عَلَيَّ أَنْ أُجابَ دُونَكَ
1) . الغيبة نعمانى، ص146، در اين كتاب آمده : وَمن نسلِ علىّ (عليه السلام) القائمُ المهدىُّ الَّذِى يُبَدِّل الأَرّضَ غير الأَرْضِ.
وَأُناغى، عَزِيزٌ عَلَيَّ أَنْ أَبْكِيَكَ وَيَخْذُلَكَ الْوَرى، عَزِيزٌ عَلَيَّ أَنْ يَجْرِيَ عَلَيْكَ دُونَهُمْ ما جَرى، هَلْ مِنْ مُعِينٍ فَأُطِيلَ مَعَهُ الْعَوِيلَ وَالْبُكاءَ، هَلْ مِنْ جَزُوعٍ فَأُساعِدَ جَزَعَهُ إِذا خَلا، هَلْ قُذِيتْ عَيْنٌ فَساعَدْتَها عَيْنِي عَلَى الْقَذى، هَلْ إِلَيْكَ يَابْنَ أَحْمَدَ سَبِيلٌ فَتُلْقى، هَلْ يَتَّصِلُ يَوْمُنا مِنْكَ بِغَدِهِ فَنَحْظى، مَتى نَرِدُ مَناهِلَكَ الروِيَّةَ فَنَروى، مَتى نَنْتَقِعُ مِنْ عَذْبِ مائِكَ فَقَدْ طالَ الصَّدى، مَتى نُغادِيكَ وَنُراوِحُكَ فَتَقِرُّ عُيُونُنا، مَتى تَرانا وَنَريكَ وَقَدْ نَشَرْتَ لِواءَ النَّصْرِ تُرى، أَ تَرانا نَحُفُّ بِكَ وَأَنْتَ تَؤُمُّ الْمَلأَ، وَقَدْ مَلأْتَ الْأَرْضَ عَدْلًا وَأَذَقْتَ أَعْداءَكَ هَواناً وَعِقاباً، وَأَبَرْتَ الْعُتاةَ وَجَحَدَةَ الْحَقِّ، وَقَطَعْتَ دابِرَ الْمُتَكَبِّرِينَ، وَاجْتَثَثْتَ، أُصُولَ الظَّالِمِينَ وَنَحْنُ نَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ(1)
بر من بسيار سخت است كه خلق را ببينم ولى تو را نبينم، و از تو صدا و رازى نشنوم، بر من بسيار سخت است كه بلا تنها تو را در برگيرد و مرا رها سازد، و از جانب من ناله و ضجّه و شكايتى به تو نرسد.
جانم به فدايت، تو همان حقيقت پنهانى هستى كه از بين ما خارج نيستى، جانم به قربانت كه تو از نظرم دورى، اما ابداً از ما جدا نيستى. جانم به فدايت كه تو منظور و آرمان هر مشتاق هستى كه آرزويت كنند، از مؤمنان و مؤمنات كه به ياد تو ناله از دل سردهند. جانم به فدايت كه تو داراى عزت و مقام ارجمندى هستى كه نظير ندارى...
1) . اقبال الاعمال، ج1، ص298؛ بحار الانوار، ج99، ص108.
تا چه زمانى سرگردان تو باشم اى مولاى من، و تا كى و چگونه و با چه زبانى تو را توصيف كنم؟ و چگونه راز دل گويم؟ بسيار بر من سخت است كه از غير تو پاسخ بشنوم و سرگرم گردم. بسيار بر من سخت است كه بر تو بگريم و ديگران تو را واگذارند، بسيار بر من سخت است كه دردها تو را در برگيرند و ديگران را رها سازند، آيا كمك كنندهای هست كه با او گريه كنم و فرياد و ناله سر دهم؟ آيا جزع كنندهای هست وقتى كه خلوت كند، از بیتابيش يارى بگيرم؟ آيا هرگز چشمى مبتلا به خار شده است كه چشم من با او شريك درد بر خار گردد؟ آيا به سوى تو اى پسر احمد، راهى هست كه ملاقات شوى؟ آيا امروزِ ما، فردايى خواهد داشت كه كامياب گرديم؟ دركجا بر نهرهاى جاريت وارد شويم تا سيراب گرديم؟ كى از آب گواراى تو بهرهمند گرديم كه عطش ما طولانى شده است؛ تا چه وقت صبح و عصر را در فراقت به سرآوريم به اميد آن كه چشممان روشن شود؟ كى و كجا ما را ببينى و ما هم تو را ببينيم؟ آن هنگام كه پرچم پيروزى به اهتزاز درآمده ديده شود؟ آيا میشود كه ما اطراف تو را گرفته باشيم و تو بر مردم امامت كنى و زمين را از عدالت پرسازى و دشمنانت را از خوارى و عقوبت بچشانى و منكران حق را ريشهكن كنى؛ متكبّران و پيروان آنها را نابود كنى و اساس ستمگران را واژگون سازى و ما
بگوييم: حمد و سپاس خداوندى را كه پروردگار جهانيان است.
وقتى كه انسان اينگونه از فراق حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اندوهگين و محزون باشد و در انتظار فرجش به سر برد، مقدارى از حق عظيم و واجب آن حضرت را ادا نموده است.
از سَدير صيرفى روايت شده كه گفت: من و مفضّل و ابوبصير و اَبان بن تغلب به محضر مولايمان امام صادق (عليه السلام) شرفياب شديم، ديديم آن حضرت لباس مويين خشن و ساده پوشيده و روى خاك نشسته و همچون شخص سوگوار و عزيز از دست داده، با حالتى سوزان و جگرسوز گريه میكند، به طورى كه اندوه جانكاه از چهرهاش ديده میشد و صورتش دگرگون شده بود و اشك از اطراف چشمانش میريخت؛ در اين حال میگفت:
«اى آقاى من، غيبت تو خواب را از من ربوده، بستر را برايم تنگ ساخته، روح و روانم را بیتاب و پر تنش نموده است؛ اى آقاى من، غيبت تو مصيبت مرا به فاجعه دردناكى تبديل كرده و اين مصايب به مصيبتهای گذشته، يكى پس از ديگرى پيوسته، كه موجب هلاكت و نابودى من شده است؛ هر اشكى كه از چشمانم میريزد و هر نالهای كه از سينهام بر میخيزد، در مورد مصايب پى در پى گذشته و بلاهاى
سابق انباشته شده، آنچنان زياد و طاقتفرسا است كه به ديدگانم آسيب میرسانند؛ و هر وقت اين اشكها را مینگرم و اين صداى ناله سينهام را به خاطر مصيبتهای جانسوز گذشته میشنوم، به يقين مینگرم كه مصايب آينده بسى بزرگتر و جانكاهتر از مصايب گذشته است و سختىهای آن كمرشكنتر است؛ چرا كه با خشم و اندوه تو آميخته شده است».
سَدير میگويد: از وحشت و ناراحتى، عقل از سرِ ما پريد و بر اثر جزع و بیتابى، قلبهای ما پاره پاره شد، به خاطر آن حالت امام صادق (عليه السلام) كه بسيار هولناك و تكان دهنده و دردآلود بود. گمان برديم كه آن حضرت دچار حادثه بسيار تلخ و كوبنده و ناگوار و طاقتفرسايى شده است، عرض كرديم: اى فرزند بهترين مخلوقات، خداوند چشمانت را نگرياند، براى كدام حادثه آنقدر گريه كردهای كه اشك چشمانت تمام شده و باران اشك از ديدگانت جارى گشته است؟ و چه موضوعى اينگونه شما را سوگمند و گريان و پريشان نموده است؟
آتش بُغض امام آن چنان تركيد و شعلهور شد و نالهای سوزناك سرداد كه سفره دلش گشوده شد و ترس و هراسش سخت گرديد و در اين حال فرمود:
«واى بر شما، بامداد امروز به كتاب جَفر نگاه كردم، و اين
كتاب مشتمل است بر زمان مرگها، بلاها، مصيبتها و حوادث گذشته و آينده تا روز قيامت كه خداوند محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) و امامان بعد از او را به اين كتاب اختصاص داده است. من در اين كتاب تأمّل كردم، ولادت قائم ما (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و غيبت او، و طولانى شدن غيبتش و گرفتارىهای مؤمنان در عصر غيبت، و پديدار شدن شك و ترديد در قلبهای آنان بر اثر طولانى شدن غيبت، و مرتد شدن بسيارى از دين و خروج آنها از اسلام، و بیتعهد شدن آنها به ولايت را مشاهده كردم، آنگونه كه خداوند میفرمايد:
{وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ}(1)و هر انسانى، اعمالش را بر گردنش آويختهايم.
منظور از طائر، ولايت ماست، وقتى كه اين همه ناگوارىها در ارتباط با غيبت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را، در كتاب جفر مشاهده كردم، بیاختيار منقلب شده و قلبم سوخت و اندوهها مرا فراگرفت»(2).
از وظايف عصر غيبت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) دعا كردن براى او است. دعا براى اين كه خداوند آن حضرت را از شرّ شيطانهای جن و انس حفظ كند، و در فرجش تعجيل فرمايد و او را بر
كافران و ملحدان و امثال آنها پيروز و يارى نمايد، چنانكه دستور به چنين دعاهايى در روايات به ما رسيده است. چرا كه اينگونه دعاها نوعى اظهار محبّت و شوق سرشار به آن حضرت است.
از يونس بن عبدالرّحمن روايت شده كه: حضرت رضا (عليه السلام) در مورد حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) امر میكرد كه اين دعا را (كه در مصباح المتهجد طوسى ذكر شده است) بخوانند: «اَللّهُمَّ ادْفَعَ عَنْ وَلِيّكَ وَخَليفَتِكَ وحُجَّتِكَ...»(1).
و در روايت ديگر به اين دعا دستور داده شده است:
«اَللّهم كُنْ لِوَليِّكَ الحُجَّةَ بنِ الحَسَنِ المهدِي صَلَواتُكَ عَلَيه وعَلى آبائهِ فِي هذهِ السّاعَةِ و فِي كُلِّ ساعة وَليّاً وَ حافِظاً وَقائداً وَناصِراً ودَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوعاً، وتُمَتِّعَهُ فِيها طَوِيلاً(2)بار الها در اين هنگام و براى هميشه ولى امرت امام زمان حجة بن الحسن را كه درودهايت بر او و پدرانش باد سرپرست و نگهدار و رهبر و ياور و رهنما و نگهبان باش، تا گيتى را به فرمان او آورى و تا دير زمان بهرهمندش گردان».
ناگفته نماند كه اين دعاها بیاثر نيست و باعث افزايش ولايت
حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و حفظ آن حضرت میشود هرگاه گفته شود: اگر ولايت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مقدّر شده و خدا از هر جهت حافظ او است، بنابراين دعاى ما چه اثرى دارد؟ و اگر مقدّر نشده، باز از دعا كارى ساخته نيست؟
به طور مختصر بايد گفت: جواب اين شبهه همانند شبهه در مورد صلوات بر محمّد و آل (عليهم السلام) اوست، كه گفته شود اگر صلوات خدا بر آنها مقدّر شده، دعاى ما چه فايده دارد؟ و اگر مقدّر نشده، دعاى ما كارساز نخواهد بود؟ و مثالهای بسيار ديگرى از اين قبيل، كه ما به بعضى از جوابهای اين شبهه در كتاب توضيح الدعا و الزياره(1)اشاره كردهايم.
[يكى از پاسخها اينكه: دعا براى آن حضرت، پيوند ما را با او محكمتر میسازد، و اظهار ارادت ما را نسبت به او، برقرار مینمايد، وانگهى دعاى ما براى او، موجب آمادگى روحى ما براى يارى او و زمينهسازى براى ظهور و استحكام بخشيدن به روحية آرمانطلبى و طاغوتستيزى ما خواهد شد].
بعضى از علما گفتهاند: صدقه دادن براى سلامتى حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مستحب است. ولى نگارنده طى بررسى كتب روايى
1) . اين كتاب ده جلد خطى است، و هنوز به چاپ نرسيده است.
(البته نه بطور كامل) روايت صريحى در اين مورد نيافتم، اما میتوان گفت كه، عموم رواياتى كه صدقه را موجب حفظ از بلا میداند، شامل اين مورد نيز خواهد شد، چنانكه علاّمه مجلسى در بحارالانوار، و علماى ديگر در كتابهای خود ذكر كردهاند.
همچنين انجام حج به نيابت از حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) استحباب دارد، چنانكه قطب راوندى در كتاب الخرائج گويد:
ابو محمد دَعْلَجى، از اصحاب و شيعيان مورد اطمينان بود، احاديث را میشنيد و روايت میكرد؛ او دو پسر داشت، يكى از آنها انسان سالم و سر به راه و با اعتقاد در راه راست حركت میكرد، ولى ديگرى به دنبال فساد و گناه بود. شخصى مبلغى پول به ابومحمد دِعْلَجى داد تا به نيابت از حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حج بجا آورد، او آن مبلغ را پذيرفت و از آن پول مقدارى به پسر فاسق داد و سپس به مكّه مشرّف شد و حج نيابتى را انجام داد، پس از بازگشت، به ديداركنندگان گفت: در مراسم حج، در
سرزمين عرفات ايستاده بودم، ناگاه در نزديك خود جوانى خوشسيما و گندمگون را ديدم كه از دو طرف سر، گيسوانى آويخته داشت و با حالى گريان با كمال خضوع به راز و نياز با خدا مشغول بود. وقتى كه حركت مردم، از سرزمين عرفات
نزديك شد، آن جوان به من توجه كرد و فرمود:
«اى شيخ، آيا حيا نمیكنى؟»
عرض كردم: اى آقاى من، از چه چيز حيا نمیكنم؟
فرمود:
«به تو مبلغى براى حج به نيابت از كسى كه میدانى میدهند، و تو مقدارى از آن پول را به يك نفر فاسق شرابخوار میدهى؟...»(1).
يكى از وظايف مستحبىِ ديگر اين است كه وقتى نام مبارك حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را میشنويم، به احترام او از جا برخيزيم و بايستيم. شاعر معروف شيعه، دِعْبِل خُزاعى وقتى كه قصيده تائيّه خود را در محضر امام رضا (عليه السلام) خواند، تا به اين شعر رسيد:
خُرُوجُ إِمام لا مَحالَةَ واقِعٌ
يَقُومُ عَلَى اسمِ اللهِ بِالْبَرَكاتِ
ناگزير خروج و قيام حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) تحقّق میيابد و او به نام خدا، همراه بركتهای الهى قيام میكند.
حضرت رضا (عليه السلام) برخاست و روى دو پايش ايستاد، و سرش را به زير افكند، سپس دست راستش را بر سرش نهاد و فرمود:
«اللهم عَجِّل فَرَجَهُ وَمَخْرَجَهُ، وَانصُرنا بِهِ نَصْراً عَزيزاً(2)خدايا،
در فرج و خروج حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) شتاب فرما، و ما را به وسيلة او به پيروزى شكستناپذير و پرشكوه، يارى فرما».
اين مطلب بيانگر آن است كه با شنيدن هر يك از نامهای امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، برخاستن و ايستادن مستحب است، و اين استحباب، اختصاص به نام «قائم» ندارد.
ولى مرحوم سيّد عبدالله سبط، محدّث جزائرى ذكر كرده كه روايتى را به اين مضمون ديده است كه: روزى نام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در محضر امام صادق (عليه السلام) ذكر شد، آن حضرت به احترام و تجليل از اين اسم برخاست و ايستاد.
يكى ديگر از وظايف ما در عصر غيبت، اين است كه همواره با خضوع و خشوع به سوى خدا رو آوريم و با تضرع و زارى از درگاه الهى بخواهيم تا ايمان ما و ايمان مسلمانان و مؤمنان را از نفوذ و راهيابى شيطانها و انحرافها در مورد اعتقاد پاك به امامت حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حفظ كند، و با خواندن دعاهايى كه در اين مورد وارد شده، به ايمان خود بيفزاييم.
شيخ كلينى از زُراره روايت كرده كه گفت: از امام صادق (عليه السلام) شنيدم كه فرمود:
«حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در ايام كودكى قبل از قيام خود، غايب
میگردد».
پرسيدم: چرا؟
فرمود:
«ترس از دشمنان دارد. آنگاه اشاره به شكم خود كرد» (يعنى دشمنان اگر به او دست يابند شكم او را میدرند و او را میكشند).
سپس فرمود:
«اى زُراره، او همان مُنْتَظَر است، او كسى است كه در مورد ولادت او، ايجاد شك و ترديد میشود، بعضى میگويند: پدرش بدون فرزند از دنيا رفت و بعضى میگويند او قبل از وفات پدر، در رحم مادرش بود و هنوز به دنيا نيامده بود و بعضى میگويند او دو سال قبل از وفات پدر، متولد شد و او است مُنتَظَر (انتظار كشيده شده) ولى خداوند میخواهد شيعيان را در اين مورد امتحان كند. اى زُراره، در اينجاست كه باطلگرايان در وادى شك و ترديد قرار میگيرند».
زُراره میگويد: به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: اگر اين زمان را درك كردم، چه كارى انجام دهم؟
امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«اگر اين زمان را درك كردى، اين دعا را بخوان: (اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ، فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ رَسُولَكَ، اللَّهُمَ عَرِّفْنِي رَسُولَكَ، فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ،
اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلِلْتُ عَنْ دِينِي(1)خدايا، خودت را به من بشناسان، زيرا اگر تو خود را به من نشناسانى، رسول تو را نخواهم شناخت؛ خدايا، رسولت را به من بشناسان، زيرا اگر رسولت را به من نشناسانى، حجّت تو را نخواهم شناخت؛ خدايا، حُجّتت را به من بشناسان، زيرا اگر حجّتت را به من نشناسانى از دين خود گمراه خواهم شد)».
اين دعا، طولانى است و دنباله دارد، و در كتاب مفاتيح الجنان باب غيبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ذكر شده است.
و در روايت ديگر آمده است: عبدالله بن سنان گويد امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«به زودى گرفتار شبههای خواهيد شد [و اين در حالى است] كه راهنما و پيشوايى هدايتگر نخواهيد داشت. در آن زمان كسى نجات میيابد كه دعاىِ (غريق) را بخواند».
پرسيدم: دعاى غريق چيست؟ و چگونه است؟
فرمود چنين است:
«يا اَللهُ يا رَحْمنُ يا رَحيِمُ، يا مُقَلِّبَ الْقُلُوب ثَبِّتْ قَلْبِي عَلى دينكَ؛ اى خدا، و اى رحمان و رحيم و اى گرداننده دلها و قلبها مرا در راه دينت استوار گردان».
1) . الکافی، ج1، ص337؛ الغيبة شیخ طوسی، ص333.
عرض كردم آيا اين همين دعا است كه: «يا مُقلِّبَ القُلُوبِ والاَبْصارِ ثبَّت قَلْبِي عَلى دِينِكَ؛ اى گرداننده دلها و چشمها، قلب مرا در راه دينت ثابت و استوار ساز».
امام صادق (عليه السلام) فرمود:
«خداوند متعال هم دگرگون كننده دلها و هم دگرگون كننده چشمهاست، ولى همان را بگو كه من میگويم: يا مُقلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلبِى عَلى دِينِكَ»(1).
شيخ صدوق (رحمه الله) در كتاب كمال الدين نيز اينگونه نقل میكند(2)، و اين مطلب دلالت دارد كه انسان نبايد در دعاهايى كه از طرف امامان (عليهم السلام) نقل شده، چيزى كم و زياد كند.
ابن عباس میگويد: در حجّة الوداع (آخرين حج پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) ) همراه پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) مراسم حج را به جا آورديم، پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) حلقة درِ كعبه را گرفت، سپس به ما رو كرد و فرمود:
«آيا میخواهيد شما را به نشانههای قيامت خبر دهم؟».
سلمان كه در آن روز، نزديكترين فرد به آن حضرت بود، عرض كرد: آرى اى رسول خدا.
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«از علامتهای بر پا شدن قيامت؛ تباه كردن نماز، پيروى از هواهاى نفسانى، ميل به رأىهای باطل، احترام ثروتمندان (به خاطر ثروتشان) و فروختن دين به دنياست، در اين اوضاع، دل مؤمن در درونش ذوب میشود، همانند نمك كه در آب ذوب میگردد. چرا كه منكرات و زشتىها را مینگرد، ولى قدرت تغيير آن را ندارد».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به خداوندى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن زمان اميران ستمگر، وزيران فاسق، عارفان ظالم و امينهای خيانتكار روى كار آيند».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«آرى سوگند به كسى كه جانم در دست اوست.
اى سلمان، در آن زمان، منكر در قالب معروف و معروف به جاى منكر خواهد شد، خائن امين میشود و امين خيانت میكند، دروغگو تصديق میشود و راستگو تكذيب میگردد».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«اى سلمان، سوگند به خداوندى كه جانم در دست اوست. آرى.
اى سلمان، در آن روز دروغ به عنوان هنر و زيركى، و زكات دادن به عنوان خسارت تلقى میشود، اموالى كه در جنگ مسلمانان با كافران به دست آمده به عنوان غنيمت شخصى تصرّف میگردد، انسان به پدر و مادرش جفا و بیمهرى میكند، و از رفيقش بيزارى میجويد».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين میشود؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به كسى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن زمان، زن در تجارت با شوهرش شركت میكند، و باران در تابستان میآيد، و جوانمردان از بين
میروند، فقير تحقير میگردد. در اين وقت بازارها نزديك هم شوند و در آنجا، يكى گويد: من چيزى نفروختم، ديگرى گويد: نفعى نداشت، و كسى را جز سرزنشكننده و گلهكننده از خدا نمیبينى».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به كسى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن زمان كسانى حاكم مردم شوند، كه اگر مردم سخن بگويند، حاكمان آنها را میكشند، و اگر سكوت كنند، حق آنها را پايمال نمايند، و بيتالمال آنها را چپاول كنند، حريم حرمت آنها را بشكنند، خونهای آنها را بريزند و ترس و وحشت در دلهای آنها ايجاد كنند، آنگاه مردم را جز هراسان، نگران و وحشتزده نمیبينى».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به كسى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن زمان چيزى از مشرق و چيزى از مغرب آورده شود، و آن چيز را با رنگهای گوناگون بيارايند، پس واى بر ضعفاى امت من از آنها، و واى بر آنها از خداوند، آنها كه به صغير رحم نمیكنند و به كبير احترام نمیگذارند، و نسبت به بدكاران گذشت ندارند، صورتشان مانند انسان
است، ولى دلهايشان مانند دلهای شياطين».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به كسى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن عصر مردان (از نظر غريزة جنسى) به مردان، و زنان به زنان اكتفا كنند، مردان بر جوانان غيرت (تعصب) میورزند، چنانكه بر دختران در خاندانش غيرت ورزيده شود. مردان خود را شبيه زنان، و زنان خود را شبيه مردان در میآورند، ...».
سلمان: ای رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به كسى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن زمان مسجدها را مانند معبد يهود و نصارى، تزئين و طلاكارى نمايند، قرآنها را تذهيب و زيورگون كنند، منارههای مسجدها را طولانى سازند، صفوفشان در ظاهر بسيار، ولى دلهايشان نسبت به هم ديگر پُركينه است و چندگونگى از زبانهايشان شنيده میشود».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به آن كسى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن زمان مردان اُمت من، خود را به زيورها
آرايش كنند، لباس حرير و ابريشم بپوشند، و از پوست پلنگ براى خود زيرانداز فراهم میكنند».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به خداوندى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن زمان ربا آشكار شود، و خريد و فروش عِيِّنَة(1)رواج يابد، نيز رشوهخوارى رايج شود، و دنيا بالا رود و دين در زير پا قرار گيرد».
سلمان: اى رسول خدا؛ آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به خداوندى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، در آن عصر، طلاق فراوان شود، و حدود الهى جارى نمیگردد، كه اين امر هرگز به خدا ضرر نمیرساند (بلكه با اين كارها به خود ضرر میزنند)».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به خداوندى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، زنان خواننده با وسايل لهو و غنا، ترانهخوانى
1) . منظور از «عِينَة» اين است كه كالايى را به قيمت معين نسیه میفروشند، سپس همان كالا را به كمتر از آن قيمت از مشترى نقد بخرند، ومعامله اول مشروط به معامله دوم باشد.
كرده و به ساز و آواز بپردازند، و بدترين افراد امت من به دنبال آنان میروند».
سلمان: اى رسول خدا، به راستى چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به آن خدايى كه جانم در دست او است، آرى.
اى سلمان، در آن عصر ثروتمندان امت من براى گردش و تفريح حج به جا آورند، و افراد متوسط براى تجارت، و فقيران براى ريا و خودنمايى به حج میروند.
در آن عصر عدهای قرآن را براى غير خدا بياموزند و آن را وسيلة خوانندگى قرار دهند، و گروههايى پيدا شوند كه علم دين را براى غير خدا بياموزند، و فرزندان زنا زياد شود، و قرآن را با آواز لهوى بخوانند، و براى دنيا در روی همديگر بايستند».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به خداوندى كه جانم در دست اوست، آرى.
اى سلمان، اينها در وقتى است كه حريم حرمتها دريده میشود، و گناهان تحصيل گردد، بَدان بر نيكان تسلّط يابند، دروغ رواج يابد، لجاجت آشكار شود، فقر و احتياج رايج شود، مردم به لباس خود افتخار كنند، و باران در غير فصلش ببارد، آلات نوازندگى و لغو را نيكو بشمارند، امر به معروف
و نهى از منكر را زشت بدانند، به گونهای كه مؤمن در آن زمان ذليلتر از كنيز گردد، ملامت و سرزنش در ميان قاريان و عابدان فاش شود و اينها در ملكوت اعلى به عنوان افراد پليد و ناپاك خوانده شوند».
سلمان: اى رسول خدا، آيا چنين خواهد شد؟
پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود:
«سوگند به آن كسى كه جانم در دست او است آرى...» (تا آخر حديث...)(1).
از اميرمؤمنان على (عليه السلام) گفتارى نقل شده كه در آن از قيام حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خبر میدهد و میفرمايد:
«وقتى كه مردم نماز را ضايع كنند، امانتدارى را تباه سازند، دروغ را حلال بشمارند، ربا بخورند، رشوه بگيرند، دين را به دنيا بفروشند، كارها را به دست احمقها بسپرند، قطع رحم كنند، از هوسها پيروى كنند، خونريزى را مباح بدانند، حِلم به عنوان ضعف تلقّى شود، ظلم يك نوع افتخار به حساب آيد، اميران فاسق شوند، وزيران ستمگر گردند، عارفان خائن، قاريان گنهكار شوند، گواهى ناحق و دروغ، فجور و تهمت، گناه و طغيان رواج يابد.
1) . تفسير القمى، ج2، ص303.
ظاهر قرآنها زينت داده شود، مسجدها تزئين، منارهها بلند [ساخته میشوند]، به اشرار احترام گذاشته شود، جمعيتها انبوه اما دلها پراكنده، ...، زنها از روى حرص بر دنيا، با شوهرانشان در تجارت شريك شوند، صداى فاسقان بلند (حاكم) شود و [از سوى مردم] اطاعت شوند.
در آن وقت فرمانروايان مردم پستترين آنها باشند، و آدم شرور به خاطر ترس احترام شود، دروغگو تصديق گردد، خائن به عنوان امين تلقّى شود، زنان آوازهخوان با آلات لهو و غنا به صحنه آيند، و آيندگان امت، پيشينيان را لعنت كنند، ...، و زنان به مردان و مردان به زنان شباهت پيدا كنند، و شاهد بیآنكه از او تقاضاى گواهى شود، گواهى دهد، و شاهد ديگرى به قضاوتى كه حق بودنش را نشناخته شهادت دهد، و تفقّه (كسب علوم دين) براى غير دين شود، و كارهاى مادى و دنيوى بر كارهاى آخرت، ترجيح داده شود، پوست گوسفند را بر دلهای گرگ بپوشانند (گرگها در لباس ميش درآيند)، دلها پليدتر از مُردار متعفّن و تلختر از حنظل(1)شوند، در چنان روزگارى شتابان [از آن محيط خارج شو و دين خود را حفظ كن]...»(2).
امروز اوضاع جهان به گونهای شده كه غيرت دينى و تعصّب مذهبى از دلها رخت بركنده، آن طورى كه اگر از ناحيه كافرى، ضرر و آسيب مهمى به دين برسد، هيچ يك از ما آنگونه ناراحت و برانگيخته نمیشويم كه در برابر ضرر مالى جزئى كه از ناحيه مسلمانى به ما وارد شود ناراحت و برانگيخته میشويم؛ و اگر همة مردم گروه گروه از دين خارج شوند براى ما اهميّت ندارد.
اين است وضع نابسامان جوامع ما؛ به درگاه الهى است هر شكايتى، و بر او است اعتماد در هر سختى و سستى.
از درگاه خداوند متعال مسئلت داريم كه ما را از منتظران فرج امام زمان، مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قرار دهد، و همچنين توفيق عمل به واجبات، مانند امر به معروف و نهى از منكر را به ما عنايت فرمايد؛ و خداوند شنوا و اجابت كننده دعاهاست.
اين آخرين مطلبى بود كه میخواستم در اين كتاب بياورم، خداوند در فرج امامان (عليهم السلام) سرعت بخشد، و فرج ما و فرج تمام
دنيا را به فرج آنها قرار دهد.
درود خداوند بر محمّد (صلی الله عليه وآله وسلم) و دودمان پاك او باد.
«اللَّهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَيْكَ فِي دَوْلَةٍ كَرِيمَةٍ تُعِزُّ بِهَا الْإِسْلَامَ وَأَهْلَهُ، وَتُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَأَهْلَهُ، وَتَجْعَلُنَا فِيهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلَى طَاعَتِكَ وَالْقَادَةِ إِلَى سَبِيلِكَ، وَتَرْزُقُنَا بِهَا كَرَامَةَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ(1)خدايا، ما اشتياق به سوى تو داريم در مورد برقرارى دولت ارجمندى كه به وسيله آن، به اسلام و مسلمانان، عزّت بخشى و به وسيله آن، نفاق و منافقان را ذليل وخوار نمايى و ما را از دعوت كنندگان مردم به سوى اطاعت تو، و رهبران به سوى دينت قرار دهى، و به وسيله اين دولت ارجمند، كرامت و شرافت دنيا و آخرت را نصیب ما فرمایی».
قم مقدسه
محمّد شيرازى
1) . الکافي، ج3، ص424؛ مصباح المتهجد، ج2، ص581؛ اقبال الاعمال، ج1، ص60.
قرآن کریم.
الاحتجاج، شیخ طبرسی، وفات 588ق، نشر مرتضی، مشهد مقدس، 1403ق.
الإرشاد، شیخ مفید، وفات 413ق، کنگره شیخ مفید، قم مقدس، 1413ق.
الاستبصار، شیخ طوسی، وفات 460ق، دار الکتب الاسلامية، تهران، 1390ق.
إعلام الوری، شیخ فضل بن حسن طبرسی، وفات 548ق، انتشارات اسلامیه، تهران، 1390ق.
إقبال الأعمال، سید بن طاووس، وفات 664ق، دار الکتب الاسلامية، تهران، 1409ق.
الأمالي، شیخ صدوق، وفات 381ق، انتشارات کتابچی، تهران، 1376ش.
الأنوار البهيّة، شیخ عباس قمی، وفات 1395ق، جامعه مدرسین، قم مقدس، 1417ق.
بحار الأنوار، علامه محمد باقر مجلسی، وفات 1110ق، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق.
بشارة المصطفى، طبری آملی، وفات 553ق، مکتبة حیدریه، نجف اشرف، 1383ق.
البلد الأمین، شیخ کفعمی، وفات 905ق، مؤسسه اعلمی، بیروت، 1418ق.
تأویل الآيات، استر آبادی، وفات 940ق، جامعه مدرسین، قم مقدس، 1409ق.
تفسیر القمي، علی بن ابراهیم قمی، وفات قرن 3، دار الکتاب، قم مقدس، 1404ق.
تنبیه الخواطر ونزهة النواظر (مجموعه ورّام)، ورّام بن ابی فراس، وفات 605ق، مکتبه فقیه، قم مقدس، 1410ق.
حلية الأولياء وطبقات الأصفياء، أبو نعيم أحمد بن عبد الله الأصبهاني، وفات 430ق، السعادة، مصر، 1394ق.
الخرائج والجرائح، قطب الدين راوندی، وفات 573ق،
مؤسسه امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، قم مقدس، 1409ق.
الخصال، شیخ صدوق، وفات 381ق، جامعه مدرسین، قم مقدس، 1362ش.
دلائل الإمامة، محمد بن جریر طبری شیعی، وفات قرن 5، انتشارات بعثت، قم مقدس، 1413ق.
روضة الواعظين، محمد بن احمد فتّال نیشابوری، وفات 508ق، انتشارات رضی، قم مقدس، 1375ش.
زاد المعاد، علامه محمد باقر مجلسی، وفات 1110ق، مؤسسة اعلمی، بیروت، 1423ق.
سنن إبن ماجة، محمد بن یزید قزوینی، وفات 273ق، دار الفکر.
سنن أبي داود، سليمان بن اشعث سجستانی، وفات 275ق، دار الفکر، 1410ق.
سنن الترمذي، محمد بن عیسی ترمذی، وفات 279ق، دار الفکر، 1403ق.
صحیح البخاري، محمد بن اسماعيل بخاری، وفات 256ق، دار الفکر، 1401ق.
صحیح مسلم، مسلم نیشابوری، وفات 261ق، دار الفکر، بیروت.
الصراط المستقیم، عاملی نباطی، وفات 877ق، مکتبة الحيدرية، نجف اشرف، 1384ق.
عیون أخبار الرضا (عليه السلام) ، شیخ صدوق، وفات 381ق، انتشارات جهان، تهران، 1378ق.
الغيبة، ابن ابی زینب نعمانی، وفات 360ق، انتشارات صدوق، تهران، 1397ق.
الغيبة، شیخ طوسی، وفات 460ق، دار المعارف اسلامیه، قم مقدس، 1411ق.
الفصول المختارة، شیخ مفید، وفات 413ق، کنگره شیخ مفید، قم مقدس، 1413ق.
فلاح السائل، سید بن طاووس، وفات 664ق، بوستان کتاب،قم مقدس، 1406ق.
الکافی، شیخ کلینی، وفات 329ق، دار الكتب الاسلامية، تهران، 1407ق.
کشف الغمّة، شیخ إربلی، وفات 692ق، بنی هاشمی، تبریز،
1381ق.
کفاية الأثر، علی بن محمد خزاز رازی، وفات قرن 4ق، انتشارات بیدار، قم مقدس، 1401ق.
کمال الدین، شیخ صدوق، وفات 381ق، اسلامیه، تهران، 1395ق.
کنز العمال، متقی هندی، وفات 975ق، مؤسسة الرسالة، بیروت، 1409ق.
الکنی والألقاب، شیخ عباس قمی، وفات 1359ق، مکتبة الصدر، طهران.
مجمع الزوائد، هیثمی، وفات 807ق، دار الکتب العلمية، بیروت، 1408ق.
المستدرک علی الصحیحین، حاکم نیشابوری، وفات 405ق، دار المعرفه، بیروت.
مسند أحمد، احمد بن حنبل، وفات 241ق، دار صادر، بیروت.
مصباح المتهجد، شیخ طوسی، وفات 460ق، مؤسسه فقه الشیعة، بیروت، 1411ق.
المعجم الأوسط، طبرانی، وفات 360ق، دار الحرمین، 1415ق.
من لا يحضره الفقیه، شیخ صدوق، وفات 381ق، جامعه مدرسین، قم مقدس، 1413ق.
مناقب آل أبي طالب (عليهم السلام) ، ابن شهر آشوب مازندرانی، وفات 588ق، انتشارات علامه، قم مقدس، 1379ق.
منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، وفات 1395ق، جامعه مدرسین، قم مقدس، 1430ق.
وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، وفات 1104ق، مؤسسه آل البیت (عليهم السلام) ، قم مقدس، 1409ق.