علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 104
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 104
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 61 - 1،2،4،6،7
1 - تداوم تعرض به زنان مسلمان ، از سوى منافقان ، باعث اجراى حكمى سخت درباره آنان و آواره شدن شان همراه با لعن خدا مى شد .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً. ملعونين
«ملعونين» حال براى ضمير فاعلى «لايجاورون» است.
2 - تداوم آزار و اذيت زنان مسلمان ، از سوى بيماردلان ، موجب سخت گيرى پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر آنان ، در حد آواره سازى همراه با لعن خدا مى شد .
لئن لم ينته . .. و الذين فى قلوبهم مرض ... لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ
4 - منافقان آزاردهنده زنان مسلمان ، در صورت تداوم كردار زشت خود ، مهدورالدم بوده و در هر كجا كه يافته شوند ، بايد به قتل برسند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ... أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا تقتيلاً
«ثقف» (مصدر «ثقفوا») به معناى «مهارت در درك و انجام دادن كار» است (مفردات راغب). در آيه، اين واژه به معناى «به دست آوردن و دستيازى» استعمال شده است.
6 - بيماردلانى كه اقدام به فساد و آزار زنان مى كنند ، در صورت ادامه كار خود ، محكوم به قتل اند .
لئن لم ينته . .. و الذين فى قلوبهم مرض ... ملعونين أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا ت
7 - ادامه دهندگان به فساد در جامعه ، با آزار و اذيت زنان مؤمن ، هيچ محل امنى ندارند و بايد به قتل برسند .
لئن لم ينته المنفقون و . .. لنغرينّك بهم ... ملعونين أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلو
«أيْنَ» مفيد عموم است و شامل همه جا مى شود و از آن، جايى استثنا نشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 16
16 - عقب نشينى تاكتيكى فرعون در مقابل موسى ( ع ) و دست برداشتن از قتل او به طور موقت ، پس از هشدار هاى مؤمن آل فرعون
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى. .. و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا... و ما كيد فرع
مطلب ياد شده با توجه به اين نكته است كه فرعون، در آغاز مبارزه با موسى(ع) طرح قتل او را داده بود; ولى پس از هشدارها و تبليغات مؤمن آل فرعون احداث بناى مرتفع براى جست و جو از خداى موسى(ع) را مطرح ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 3
3 - مؤمن آل فرعون پيروى از خود را ، موجب دستيابى به راه صواب و درست مى دانست .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
«رشاد» به معناى اهتدا و راه يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 15
15 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسى ( ع ) ، مؤثر واقع شد .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون . .. أتقتلون رجلاً ... كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب م
برداشت بالا به خاطر اين نكته است كه فرعون، در آغاز برخورد با موسى(ع) بركشتن او مصمم گشته، اين مطلب را به همه اطرافيانش اعلام كرده بود (قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى); ولى پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جاى كشتن وى دستور داد برجى بسازند تا او نسبت به درستى ادعاى آن حضرت به تحقيق بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از اعلان مواضع اعتقادى خويش و مبارزه با عقيده شرك آلود ، با انواع مكر ها و نقشه هاى شوم فرعونيان روبه رو شد .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جمع آمدن «سيّئات» نشانگر تعدد و گوناگونى مكرهاى فرعونيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 4
4 - مسيحيان مؤمن به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) آرزومند همراهى با صالحان در بهشت
و نطمع ان يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
برداشت فوق بر اين اساس است كه مفعول حذف شده از «يدخلنا» به قرينه مقام و نيز آيه بعد «الجنة» باشد يعنى «نطمع ان يدخلنا الجنة مع القوم الصالحين».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 32،34
32 - آزاد كردن بنده مؤمن در قتل خطائى ، اداى حق خداوند و پرداخت ديه آن ، اداى حقّ اولياى مقتول است .
و من قتل مؤمناً خطاً فتحرير رقبة مؤمنة و دية مسلّمة الى اهله
امام صادق (ع) در پاسخ سؤال از آيه فوق فرمود: اما تحرير رقبةً مؤمنة ففيما بينه و بين اللّه و امّا الدّية المسلّمة الى اولياء المقتول. ..
تفسير عياشى، ج 1، ص 262، ح 217 ; نورالثقلين، ج 1، ص 530، ح 473.
34 - امام ، عهده دار آزادسازى برده اى مؤمن به عنوان كفاره قتل خطائى مسلمانى كه در سرزمين شرك به دست مسلمين كشته شود .
فان كان من قوم عدوّلكم و هو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة
امام صادق (ع) در مورد وظيفه امام نسبت به مسلمانى كه در سرزمين شرك به دست مسلمين كشته شده، فرمود: يُعتق مكانه رقبة مؤمنة و ذلك قول اللّه عزّ و جل: «فان كان من قوم عدوّلكم . .. ».
من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص 110، ح 1، ب 36 مسلسل 373 ; نورالثقلين، ج 1، ص 532، ح 485.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 9
9 - حجاب و پوشش مناسب ، دژ مستحكمى براى حفظ زنان مؤمن است .
قل . .. يدنين عليهنّ من جلبيبهنّ ذلك أدنى أن يعرفن فلايؤذين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 7 - 2
2 - مؤمنان جن ، ديگران را از انكار قيامت و رستاخيز از سوى برخى از انسان ها آگاه ساختند .
و أنّهم ظنّوا كما ظننتم أن لن يبعث اللّه أحدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 2
2 - مرد ناشناس ، حامل خبرى مهم و سرنوشت ساز براى موسى ( ع ) بود .
قال يموسى إنّ الملأ يأتمرون بك ليقتلوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 3،10
3 - آزار و اذيت مردان و زنان مؤمن بى گناه ، گناه بوده و بايد از آن اجتناب كرد .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت . .. فقد احتملوا ...إثمًا مبينًا
10 - آزاردهندگان مردان و زنان مؤمن ، مورد تهديد خداوندند .
و الذين يؤذون المؤمنين . .. فقد احتملوا ... إثمًا مبينًا
گناه معرفى كردن آزار و اذيت مؤمنان، هشدار به افراد اذيت كننده است تا مواظب كار خود باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 1،2،3
1 - هشدار شديد خداوند ، به منافقان مدينه ، براى پرهيز از آزار و اذيت زنان مسلمان
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم
مفعول فعل «ينته» ذكر نشده و به قرينه آيه پيش; مى تواند آزار و اذيتى باشد كه درباره زنان مسلمان روا داشته مى شد. لازم به ذكر است كه مصدر ثلاثى «نغرينّ»، «غراء» است و «غرى به» در لغت به معناى «الصاق و چسباندن» است (مفردات راغب). اين واژه در آيه، كنايه از تسلط همه جانبه و سخت و گريزناپذير است.
2 - منافقان ، در مدينه ، فعال بودند و زنان مسلمان را مورد تعرض و مزاحمت قرار مى دادند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك
3 - افرادى ضعيف الايمان و بيماردل ، در مدينه بودند كه متعرض زنان مؤمن مى شدند .
لئن لم ينته . .. و الذين فى قلوبهم مرض ... لنغرينّك بهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 11
11 - در عصر پيامبر افرادى بودند كه مزاحم زنان مسلمان مدينه مى شدند .
ذلك أدنى أن يعرفن فلايؤذين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 3،10
3 - آزار و اذيت مردان و زنان مؤمن بى گناه ، گناه بوده و بايد از آن اجتناب كرد .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت . .. فقد احتملوا ...إثمًا مبينًا
10 - آزاردهندگان مردان و زنان مؤمن ، مورد تهديد خداوندند .
و الذين يؤذون المؤمنين . .. فقد احتملوا ... إثمًا مبينًا
گناه معرفى كردن آزار و اذيت مؤمنان، هشدار به افراد اذيت كننده است تا مواظب كار خود باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 61 - 1،4
1 - تداوم تعرض به زنان مسلمان ، از سوى منافقان ، باعث اجراى حكمى سخت درباره آنان و آواره شدن شان همراه با لعن خدا مى شد .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً. ملعونين
«ملعونين» حال براى ضمير فاعلى «لايجاورون» است.
4 - منافقان آزاردهنده زنان مسلمان ، در صورت تداوم كردار زشت خود ، مهدورالدم بوده و در هر كجا كه يافته شوند ، بايد به قتل برسند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ... أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا تقتيلاً
«ثقف» (مصدر «ثقفوا») به معناى «مهارت در درك و انجام دادن كار» است (مفردات راغب). در آيه، اين واژه به معناى «به دست آوردن و دستيازى» استعمال شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 22
22 - تشويق بردگان به ايمان از راه وضع قوانين حقوقى و امتياز دادن به بردگان مؤمن
فتحرير رقبة مؤمنة
مقيد ساختن برده به ايمان براى آزادسازى در قتل خطائى، بيانگر اين تشويق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 22
22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پيشگاه خداوند ، همسان است .
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 5
5 - ذريه و نسلى كه از تعاليم دينى برخوردار بوده و از آلودگى ها پيراسته باشند ، براى نياكانشان ارزشمند و امتياز آفرين هستند .
ربنا وابعث فيهم رسولا منهم . .. و يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 8 - 1
1 - تلاش مؤمنان جن ، به منظور تماس با آسمان و دسترسى به اخبار آن
و أنّا لمسنا السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 4
4 - شنود گفت و گو هاى سران حكومت فرعون به وسيله مرد ناشناس و رساندن سريع آن به موسى ( ع )
و جاء رجل . .. قال يموسى إنّ الملأ يأتمرون بك ليقتلوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 8
8 - پايدارى برخى از زنان مؤمن تا نيل به شهادت ، در عهد اصحاب اخدود
فتنوا المؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 2
2 - گروهى از اشراف و بزرگان قوم صالح رسالت وى را پذيرفتند و به وى ايمان آوردند و گروهى ديگر از آنان به وى كافر شدند .
قال الملأ الذين استكبروا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «الذين . .. » وصفى احترازى باشد. يعنى ملأ قوم ثمود در برابر رسالت صالح دو طايفه شدند: مستكبران و غير مستكبران.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 15 - 11
11 - پيروى از پدر و مادرى كه مسيرشان خدايى است ، لازم است .
و صاحبهما فى الدنيا . .. و اتّبع سبيل من أناب
«و اتّبع سبيل من. ..» اشاره دارد به اين كه اگر والدين به سوى خدا حركت مى كنند، از آنان تبعيت كن و گرنه از كسى كه داراى چنين صفتى است، پيروى بنما.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 1
1 - اعتراض و اظهار مخالفت مؤمن آل فرعون نسبت به تصميم قتل موسى ( ع ) از سوى فرعون
وقال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 4 - 1
1 - اعتراف ايمان آورندگان از جن ، به سفاهت و كم خردى مشركانشان
و أنّه كان يقول سفيهنا على اللّه شططًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 5 - 2
2 - آگاهى و اعتراف گروهى از جن ، به دروغ بودن شرك ، همسرگزينى و فرزنددارى خداوند
و أنّا ظننّا أن لن تقول الإنس و الجنّ على اللّه كذبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 12 - 1،2
1 - اعتراف مؤمنان جن ، به ناتوانى جن از عاجز ساختن خداوند و حركت در جهت خلاف مقررات الهى
و أنّا ظننّا أن لن نعجز اللّه فى الأرض
2 - اعتراف مؤمنان جن ، به ناتوانى جن از فرار از سيطره الهى و ناتوان ساختن خداوند از دستيابى به آنان
و لن نعجزه هربًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 4
4 - مسلمانان ، يهوديان ، مسيحيان و صابئى ها سزاوارترين امت ها براى برخوردار شدن از ايمان راستين و انجام عمل صالح
إن الذين ءامنوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً
نام بردن از ملتهاى مذكور - با وجود اين كه ايمان راستين چنانچه گذشت از هر فرد و ملتى پذيرفته است - مى تواند اشاره به اين نكته باشد كه: پيروان آيينهاى ياد شده داراى زمينه بيشترى براى ايمان حقيقى هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 18
18 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از آسيب ديدن شديد آنان بر اثر كشتن موسى ( ع )
و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 4،6،14
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان و قبطيان ، درباره خطر عذاب الهى در صورت مخالفت با موسى ( ع ) و قتل او
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
6 - تنهايى و بى پناهى انسان در برابر عذاب الهى ، از هشدار هاى مؤمن آل فرعون به قوم خود
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
14 - نصيحت ها و هشدار هاى مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسى ( ع ) ، در فرعون بى تأثير بود .
أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 1،2
1 - مؤمن آل فرعون - به رغم قطع شدن سخنانش به وسيله فرعون - به گفتار هشداردهنده خود ادامه داد و فرعونيان را از پيامد هلاكت بار قتل موسى ( ع ) آگاه ساخت .
يقوم لكم الملك . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى ... و قال الذى ءامن يقوم إن
2 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به روزگار شوم ، همچون روزگار احزاب و اقوام كافر پيشين
و قال الذى ءامن يقوم إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 1
1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به كيفر كردار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ( لوط و اصحاب ايكه ) در صورت اقدام به قتل موسى ( ع )
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
«دأب» به معناى عادت است و مقصود از «الذين من بعدهم» قوم لوط و اصحاب ايكه است; چنان كه در سوره «ص» آيه 13، به آن تصريح شده است. گفتنى است برابر نظر مفسران «اصحاب أيكه» همان مردم مدين است كه از قوم حضرت شعيب بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 1
1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خويش ، از دچار شدن به عذاب الهى در روز قيامت در صورت اقدام به قتل موسى ( ع )
و يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 4،7
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از دچار شدن آنان به عذاب گريزناپذير الهى در قيامت در صورت كشتن موسى ( ع )
يقوم إنّى أخاف عليكم . .. يوم تولّون مدبرين ما لكم من اللّه من عاصم
7 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، درباره اين كه قتل موسى ( ع ) موجب گمراهى ابدى و علاج ناپذير آنان خواهد شد .
أتقتلون رجلاً . .. و من يضلل اللّه فما له من هاد
برداشت يادشده به خاطر اين نكته است كه هشدار مؤمن آل فرعون نسبت به گمراه شدن آنان در مورد قتل موسى(ع) انجام پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 17
17 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مصر ، از دچار شدن به گمراهى ابدى بر اثر پافشارى بر مخالفت با دعوت موسى ( ع ) و ترديد در حقانيت آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 5
5 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مجادله گر و حق ستيز مصر ، درباره خشم انقلابى و انتقام مؤمنان طرفدار موسى ( ع )
الذين يجدلون فى ءايت اللّه . .. كبر مقتًا ... عندالذين ءامنوا
تذكر مؤمن آل فرعون به فرعونيان، مبنى بر اين كه ستيزه جويى در آيات الهى، موجب بغض و دشمنى مؤمنان مى شود; مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه عمل آنان، موجب خشم انقلابى و شورش مؤمنان طرفدار موسى(ع) عليه آنان خواهدگرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 1
1 - هشدار تهديدآميز مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن آنان به سرنوشتى شوم بر اثر غفلت و بى توجهى شان به
خيرخواهى هاى او
فستذكرون ما أقول لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 55 - 11
11- « عن رسول الله ( ع ) قال : إنى كنت أوّل من أقرّ بربّى جلّ جلاله و أوّل من أجاب حيث أخذ الله ميثاق النبيين . . . ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: من اولين كسى بودم كه اقرار به پروردگارم - جلّ جلاله - كردم و اولين پاسخ دهنده بودم آن گاه كه خداوند از پيامبران پيمان مى گرفت. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 5
5 - نجات و رستگارى مردم ، هدف و محور تمامى تلاش هاى ارشادى ، سياسى و اجتماعى مؤمن آل فرعون
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 4
4 - نشان دادن راه درست ، محور و هدف تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در ميان مردم مصر بود .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 2،3
2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ايمان خود را پوشيده مى داشت .
قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
3 - نفوذ آيين موسى ( ع ) در ميان خاندان فرعون و ايمان آوردن مردى از آنان
قال رجل مؤمن من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 7
7- بازگشت جنيان مؤمن ، به سوى قومشان با پيام انذار و هدايت
ولّوا إلى قومهم منذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 221 - 7،8
7 - برترى بَردگان مؤمن بر آزادگان مشرك
و لامة مؤمنة خير من مشركة . .. و لعبد مؤمن خير من مشرك
8 - برده مؤمن براى همسرىِ زن مسلمان شايسته تر است از آزاد مرد مشرك ; هر چند ظاهرى فريبنده داشته باشد .
و لعبد مؤمن خير من مشرك و لو اعجبتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 1 - 20
20 - بشارت و اميد دادن خداوند به همسران مؤمن ، مبنى بر پايان يافتن مناقشات آنان و پديد آمدن زمينه هاى رجوع و بازگشت آنها به زندگى مشترك خويش در ايّام عدّه
فطلّقوهنّ لعدّتهنّ . .. لاتدرى لعلّ اللّه يحدث بعد ذلك أمرًا
برداشت ياد شده، از آن جا است كه ذيل آيه شريفه، درصدد دلدارى به همسران و ايجاد اميد در جان و روح آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 4
4- به وجود آمدن امتهايى مؤمن و موحد از نسل نوح و يارانش ، نويد خداوند به آن حضرت
على أمم ممن معك
«من» در «ممن» ابتدائيه است. بنابراين «أمم ممن معك»; يعنى ، امتهايى كه از همراهان تو نشأت خواهند گرفت و از آن جا كه برخى از همراهان نوح ، فرزندان او بودند ، در برداشت «نسل نوح» نيز آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 5
5- مبلغان مؤمن جن ، نويد دهنده قوم خويش به غفران الهى و رهايى از عذاب ، در پرتو ايمان
يقومنا . .. و ءامنوا به يغفر لكم من ذنوبكم و يجركم من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 3
3 - مؤمن آل فرعون پيروى از خود را ، موجب دستيابى به راه صواب و درست مى دانست .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
«رشاد» به معناى اهتدا و راه يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 8
8 - برابرى زن و مرد ، در بهره مند شدن از پاداش هاى اخروى و نعمت هاى بهشتى
و من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة يرزقون فيها بغي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 8
8 - برابرى زن و مرد ، در بهره مند شدن از پاداش هاى اخروى و نعمت هاى بهشتى
و من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة يرزقون فيها بغي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 21
21 - راهبان حقيقى در پيشگاه خدا مأجوراند .
فاتينا الذين ءامنوا منهم أجرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 35 - 6
6 - مردان و زنان با ايمان ، از پاداش بزرگ خداوند برخوردارند .
إنّ . .. و المؤمنين و المؤمنت ... أعدّ اللّه لهم ... أجرًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 3
3 - زنان و مردان مؤمن نيك كردار ، اهل بهشت اند .
من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 5
5 - همسانى زنان و مردان مؤمن ، در بهرهورى از ثمرات ايمان خود و پاداش هاى الهى
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
قرار گرفتن وصف «المؤمنات» در كنار «المؤمنين»، مى رساند كه زنان و مردان در ره يابى به بهشت جاودان همسان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 11
11 - مؤمنان به خدا و قيامت و دارندگان عمل صالح ، در قيامت هيچ ترس و اندوهى نخواهند داشت .
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
به قرينه «فلهم أجرهم عند ربهم» مى توان گفت: ظرف «لاخوف عليهم . ..» قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 22
22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پيشگاه خداوند ، همسان است .
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 35 - 6
6 - مردان و زنان با ايمان ، از پاداش بزرگ خداوند برخوردارند .
إنّ . .. و المؤمنين و المؤمنت ... أعدّ اللّه لهم ... أجرًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 3
3 - زنان و مردان مؤمن نيك كردار ، اهل بهشت اند .
من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 5
5 - همسانى زنان و مردان مؤمن ، در بهرهورى از ثمرات ايمان خود و پاداش هاى الهى
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
قرار گرفتن وصف «المؤمنات» در كنار «المؤمنين»، مى رساند كه زنان و مردان در ره يابى به بهشت جاودان همسان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 1
1 - مسلمانان ، يهوديان ، نصرانى ها و صابئان ، در صورت داشتن ايمان راستين به خدا و باور به قيامت و انجام عمل صالح ، از پاداشى گران قدر برخوردار خواهند شد .
إن الذين ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم
مراد از «الذين ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آيين صابئى نظرات مختلفى ايراد شده است. علامه طباطبايى پس از بيان اقوال گوناگون، تأييد مى كنند كه آيين صابئى، آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيّه بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 1
1 - مسلمانان ، يهوديان ، نصرانى ها و صابئان ، در صورت داشتن ايمان راستين به خدا و باور به قيامت و انجام عمل صالح ، از پاداشى گران قدر برخوردار خواهند شد .
إن الذين ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم
مراد از «الذين ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آيين صابئى نظرات مختلفى ايراد شده است. علامه طباطبايى پس از بيان اقوال گوناگون، تأييد مى كنند كه آيين صابئى، آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيّه بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 1
1 - پرسش مؤمن آل فرعون از قوم خود ، درباره انگيزه مخالفت آنان با دعوت و خيرخواهى هاى او
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
گفتنى است كه به قرينه خطاب در جمله حاليّه «تدعوننى . ..»، عبارت «مالى» در اصل «مالكم» مى باشد. اين جمله در زبان عرب به جاى «أخبرونى عنكم» (از حالتان به من خبر دهيد) به كار مى رود و مقصود از آن پرسش از انگيزه و دليل وضعيت به وجود آمده از مخاطب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 1
1 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به پيروى از رهنمود هاى خويش فرا خوانده است .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 14
14 - اطمينان دادن مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از آسيب ديدن موسى ( ع ) در صورت دروغ گو بودن ايشان در ادعا هاى خود
و إن يك كذبًا فعليه كذبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 1،2
1- جنيان مؤمن ، در تلاش براى هدايت جامعه خود به سوى قرآن
قالوا يقومنا إنّا سمعنا كتبًا . .. يهدى إلى الحقّ
2- جنيان انذارگر ، پيام آور نزول كتابى آسمانى پس از تورات ، براى قوم خويش
ولّوا . .. منذرين . قالوا يقومنا إنّا سمعنا كتبًا أُنزل من بعد موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 43 - 2
2 - مؤمن آل فرعون قومش را از نقش نداشتن معبود هاى ادعايى در سعادت دنيوى و اخروى و نيز بى ثمر بودن عبادت آنها آگاه ساخت .
لاجرم أنّما تدعوننى إليه ليس له دعوة فى الدنيا و لا فى الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 12
12 - تشويق شاعران مسلمان از سوى خداوند به مقابله به مثل كردن با شاعران كفرپيشه هجوگو
و انتصروا من بعد ما ظلموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 3
3 - تشويق و ترغيب شدن فرعونيان از سوى مؤمن آل فرعون ، به عبرت گيرى و درس آموزى از سرگذشت هلاكت بار اقوام و احزاب كافر پيشين
و قال الذى ءامن يقوم إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 9
9 - تشويق و ترغيب شدن مردم عصر فرعون از سوى مؤمن آل فرعون ، به عبرت گيرى و درس آموزى از سرگذشت هلاكت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 12
12 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به دل نبستن به دنيا ، آخرت خواهى ، ترك رفتار زشت و انجام عمل صالح توأم با ايمان ، ترغيب مى كرد .
يقوم إنّما هذه الحيوة الدنيا متع . .. من عمل سيّئة ... و من عمل صلحًا ... ير
گفته هاى مؤمن آل فرعون با مردم و فرعونيان، در مقام دعوت و تبليغ بود; چنان كه آيه بعد (مالى أدعوكم إلى النجاة . ..) تأييدكننده همين مطلب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 2،3
2 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگارى و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاكت بار دوزخ
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
استفهام در «مالى» براى تعجب است.
3 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از تأثيرناپذيرى مردم از خيرخواهى ها و فراخوانى هاى او
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 2،4
2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ايمان خود را پوشيده مى داشت .
قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
4 - تقيه مؤمن آل فرعون و كتمان كردن ايمانش ، كارى پسنديده و به جا بود .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از كتمان ايمانش به مدتى چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گيرى علنى عليه فرعون و دفاع از موسى ( ع ) پرداخت .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
فراخوانى مردم به پيروى از خويش، بيانگر علنى كردن ايمان و موضع اعتقادى شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 21
21 - تلاش منطقى و عالمانه مؤمن آل فرعون ، براى منصرف ساختن فرعونيان از كشتن موسى ( ع )
و قال رجل من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
برداشت ياد شده از مجموع گفته ها، برخوردها، چگونگى استدلال و منطق مؤمن آل فرعون در مقابل فرعونيان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 8
8 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون ، بر ايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى ( ع ) و راستى هشدار هاى او در افكار عمومى قومش
وإن يك كذبًا فعليه كذبه . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
شيوه سخن مؤمن آل فرعون به فرعونيان (اگر موسى(ع) دروغ گو باشد به ضرر خودش است و اگر راستگو باشد ممكن است هشدارهاى او درباره نزول عذاب درست باشد)، گوياى اين نكته است كه او باايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى(ع) در افكار عمومى، در صدد جلب نظر آنان به سود آن حضرت بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 6
6 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده خيرخواهانه خود براى هدايت قومش ، كار و سرنوشت خويش را به خدا واگذاشت و بر او توكل كرد .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 3
3 - ساحت شاعران مؤمن ، مبرّا از خيال پردازى ، گزافه گويى و گفتار بدون عمل
و الشعراء. .. فى كلّ واد يهيمون... يقولون ما لايفعلون . إلاّ الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 5،8
5 - مرد ناشناس ، خواهان خروج بى درنگ موسى ( ع ) از شهر بود .
فاخرج
8 - توصيه به خروج از شهر ، نمود خيرخواهى مرد ناشناس نسبت به موسى ( ع )
فاخرج إنّى لك من النصحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 21 - 1
1 - خارج شدن موسى ( ع ) از شهر مصر ، در پى توصيه مرد ناشناس
قال يموسى . .. فاخرج ... فخرج منها خائفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 5
5 - مؤمن آل فرعون ، قومش را از هرگونه غرور و خودكامگى ناشى از اقتدار و سلطه همه جانبه بر سرزمين مصر برحذر داشت .
لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از اعلان مواضع اعتقادى خويش و مبارزه با عقيده شرك آلود ، با انواع مكر ها و نقشه هاى شوم فرعونيان روبه رو شد .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جمع آمدن «سيّئات» نشانگر تعدد و گوناگونى مكرهاى فرعونيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 6
6 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده خيرخواهانه خود براى هدايت قومش ، كار و سرنوشت خويش را به خدا واگذاشت و بر او توكل كرد .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 95 - 10
10 - عن أبى عبدالله(ع): . .. قال الله عز و جل: «يخرج الحى من الميت و مخرج الميت من الحى» فالحى المؤمن الذى تخرج طينته من طينة الكافر و الميت الذى يخرج من الحى هو الكافر الذى يخرج من طينة المؤمن ... .
از امام صادق(ع) درباره آيه «يخرج الحى . .. » روايت شده است: «حى»، مؤمنى است كه از كافر متولد شود. و «ميت» كه از «حى» بيرون مى آيد، كافرى است كه از مؤمن متولد شود ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 95 - 10
10 - عن أبى عبدالله(ع): . .. قال الله عز و جل: «يخرج الحى من الميت و مخرج الميت من الحى» فالحى المؤمن الذى تخرج طينته من طينة الكافر و الميت الذى يخرج من الحى هو الكافر الذى يخرج من طينة المؤمن ... .
از امام صادق(ع) درباره آيه «يخرج الحى . .. » روايت شده است: «حى»، مؤمنى است كه از كافر متولد شود. و «ميت» كه از «حى» بيرون مى آيد، كافرى است كه از مؤمن متولد شود ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 7
7 - مؤمن آل فرعون ، از سوى فرعونيان مورد تهديد سخت قرار گرفته بود .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
گفتنى است كه واگذاركردن كار خود به خدا از سوى مؤمن آل فرعون (به قرينه جمله «فوقاه اللّه سي-ّئات ما مكروا» در آيه بعد) بيانگر وجود نوعى تهديد و ارعاب از جانب فرعونيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 1،2
1 - كسانى كه با مردان و زنان مؤمن بى گناه ، نسبتى ناروا بدهند ، زير بار بهتان رفته اند .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتنًا
2 - نسبت ناروا به مردان و زنان مؤمن بى گناه ، آزار و اذيت آنان و گناه است .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا . .. إثمًا مبينًا
به قرينه «فقد احتملوا بهتاناً» مراد از آزار و اذيت مؤمنان، تهمت زدن و نسبت ناروا دادن به آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 1،2
1 - كسانى كه با مردان و زنان مؤمن بى گناه ، نسبتى ناروا بدهند ، زير بار بهتان رفته اند .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتنًا
2 - نسبت ناروا به مردان و زنان مؤمن بى گناه ، آزار و اذيت آنان و گناه است .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا . .. إثمًا مبينًا
به قرينه «فقد احتملوا بهتاناً» مراد از آزار و اذيت مؤمنان، تهمت زدن و نسبت ناروا دادن به آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 3
3 - مؤمنان و گرويدگان به موسى ( ع ) ، همگى از قشر جوان بنى اسرائيل بودند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه
«ذرية» به معناى «ابناء و أولاد» به كار مى رود، با توجه به جو وحشت و ارعاب كه فرعون در ميان بنى اسرائيل به وجود آورده بود و معمولا در چنين شرايطى پيران به حكم مصلحت انديشى كنار مى كشند، مى توان گفت كه مراد از «ذرية»، جوانان بنى اسرائيل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 1
1 - خداوند مؤمن آل فرعون را از آثار ناپسند مكر فرعونيان محفوظ داشت .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 3،12
3 - بر زنان آزاده مؤمن ، لازم است كه تمام اندام خود را ، از سر تا پا ، از نامحرمان بپوشانند .
قل لأزوجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين عليهنّ من جلبيبهنّ
تعبير «عليهنّ» شامل تمامى اندام مى شود و نكته ياد شده را مى رساند.
12 - بر زنان مؤمن آزاده ، لازم است با پوشش مناسب ، خود را از بردگان كنيز متمايز سازند .
يدنين عليهنّ من جلبيبهنّ ذلك أدنى أن يعرفن فلايؤذين
متعلق «يعرفن» مى تواند «من الإماء» باشد و مى تواند چيزى شبيه «إنّهنّ حرائر» باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 10
10 - خداوند ، براى پاسداشت حريم زنان مؤمن از تعرّض مزاحمان ، عنايت ويژه اى دارد .
قل لأزوجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين عليهنّ من جلبيبهنّ ذلك أدنى أن يعرفن فل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 6
6 - عذاب سخت فرعونيان در دنيا ، از جلوه هاى حمايت خداوند از مؤمن آل فرعون
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا و حاق ب-َال فرعون سوء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 7
7 - دفاع مؤمن آل فرعون از موسى ( ع ) ، جلوه اى از حمايت و امداد خداوند از او
إنّى عذت بربّى و ربّكم . .. و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
ذكر دفاع مؤمن آل فرعون از موسى(ع) - پس از پناه بردن آن حضرت به خداوند از شر فرعون - مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 18
18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عميق نسبت به معارف الهى ( مانند خداشناسى ، معاد ، تاريخ و مسؤوليت پيامبران )
إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب . .. يوم التناد ... كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 6 - 4
4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز
يأيّها الذين ءامنوا قوا أنفسكم و أهليكم نارًا
مطلب ياد شده، از خطاب به مؤمنان (يا أيّها الذين آمنوا) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 6 - 4
4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز
يأيّها الذين ءامنوا قوا أنفسكم و أهليكم نارًا
مطلب ياد شده، از خطاب به مؤمنان (يا أيّها الذين آمنوا) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 6 - 4
4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز
يأيّها الذين ءامنوا قوا أنفسكم و أهليكم نارًا
مطلب ياد شده، از خطاب به مؤمنان (يا أيّها الذين آمنوا) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 6 - 4
4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز
يأيّها الذين ءامنوا قوا أنفسكم و أهليكم نارًا
مطلب ياد شده، از خطاب به مؤمنان (يا أيّها الذين آمنوا) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 7
7 - مرد ناشناس ، از جمله خيرخواهان موسى ( ع ) بود .
إنّى لك من النصحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 1،2،3
1 - هشدار تهديدآميز مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن آنان به سرنوشتى شوم بر اثر غفلت و بى توجهى شان به خيرخواهى هاى او
فستذكرون ما أقول لكم
2 - فرعونيان ، سخن حكيمانه و خيرخواهانه مؤمن آل فرعون را ، به خوبى درك نكرده و در غفلت شديد به سر مى بردند .
فستذكرون ما أقول لكم
3 - هدايت ها و خير خواهى هاى مؤمن آل فرعون ، در قومش تأثير نگذاشت .
فستذكرون ما أقول لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 11
11 - سخن و دعاى فروتنانه مسيحيان مؤمن گواه دورى آنان از استكبار
انهم لايستكبرون . .. نطمع ان يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
مطالب ياد شده از زبان مسيحيان در اين آيه و آيه پيشين مى تواند به منزله دليل براى «انهم لايستكبرون» - در آيه 82 - باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 2
2 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگارى و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاكت بار دوزخ
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
استفهام در «مالى» براى تعجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 1
1 - مردم مصر ( قبطيان و فرعونيان ) ، مؤمن آل فرعون را به كفر و شرك به خدا فراخواندند .
تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 1
1- دعوت جنيان ايمان آورده به قرآن ، از قوم خود براى گرويدن به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يقومنا أجيبوا داعى اللّه
مراد از «داعى اللّه» پيامبر(صلی الله علیه و آله) است كه مردم را به سوى خدا دعوت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 1
1 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به پيروى از رهنمود هاى خويش فرا خوانده است .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 2،3
2 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگارى و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاكت بار دوزخ
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
استفهام در «مالى» براى تعجب است.
3 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از تأثيرناپذيرى مردم از خيرخواهى ها و فراخوانى هاى او
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 11،13
11 - مؤمن آل فرعون ، مردم مصر را به خداى عزيز و غفار خواند .
و أنا أدعوكم إلى العزيز الغفّ-ر
13 - ترس از خدا و اميد به او ، بخشى از دعوت و تبليغات مؤمن آل فرعون
و أنا أدعوكم إلى العزيز الغفّ-ر
يادآورى دو صفت عزت و آمرزندگى خداوند براى كسانى كه هنوز دست از كفر بر نداشته اند - ولى اميد به هدايتشان مى رود - مى تواند به منظور مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 11
11 - دفاع مؤمن آل فرعون از موسى ( ع ) ، به خاطر برخوردار بودن انديشه و عقيده او بر دليل و برهان روشن
أن يقول ربّى اللّه و قد جاءكم بالبيّنت من ربّكم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «و قد جائكم بالبيّنات . ..» - كه حال براى فاعل «يقول» يا«رجلاً» است - در مقام تعليل براى مطلب پيشين; يعنى، تقبيح كشتن موسى(ع) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از كتمان ايمانش به مدتى چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گيرى علنى عليه فرعون و دفاع از موسى ( ع ) پرداخت .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
فراخوانى مردم به پيروى از خويش، بيانگر علنى كردن ايمان و موضع اعتقادى شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 8
8 - توصيه به خروج از شهر ، نمود خيرخواهى مرد ناشناس نسبت به موسى ( ع )
فاخرج إنّى لك من النصحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 9
9 - اظهار محبت و دلسوزى كردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطيان )
يقوم
استفاده مؤمن آل فرعون از تعبير «يا قوم» (اى قوم من) و تكرار آن در چهار نوبت (آيه هاى 29، 30، 32، 38 و 41)، گوياى مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 7
7 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « فوقاه اللّه سيئات ما مكروا » فقال : أما لقد بسطوا عليه و قتلوه و لكن أتدرون ما وقاه ؟ وقاه أن يفتنوه فى دينه ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «فوقاه اللّه سيئات ما مكروا» روايت شده كه فرمود: آگاه باشيد فرعونيان بر آن مؤمن، مسلط شده و او را به قتل رساندند; لكن مى دانيد كه خداوند او را از چه چيزى حفظ كرد؟ او را از اين كه در دينش فتنه كنند حفظ كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 19
19 - راهبان مسيحى دو دسته شدند : دسته اى مؤمن و به معناى حقيقى كلمه تارك دنيا و دسته اى فاسق و منحرف
فاتينا الذين ءامنوا منهم أجرهم و كثير منهم فسقون
مفسران گرچه در مرجع ضمير «هم» در جمله بالا اختلاف نظر دارند; ولى ظاهر اين است كه اين ضماير مربوط به راهبان است; زيرا محط بحث اين بخش از آيه در رابطه با آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 4
4 - زنان و مردان مؤمن نيك كردار ، برخوردار از روزى ها و نعمت هاى بى اندازه و بسيار در بهشت
و من عمل صلحًا . .. فأُولئك يدخلون الجنّة يرزقون فيها بغير حساب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 9
9 - اظهار محبت و دلسوزى كردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطيان )
يقوم
استفاده مؤمن آل فرعون از تعبير «يا قوم» (اى قوم من) و تكرار آن در چهار نوبت (آيه هاى 29، 30، 32، 38 و 41)، گوياى مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 10
10 - بهره گرفتن مؤمن آل فرعون از افكار عمومى مردم ، عليه تصميم فرعون بر قتل موسى ( ع )
يقوم لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
صحبت مكرر مؤمن آل فرعون با مردم - على رغم آن كه موسى(ع) مورد تهديد شخص فرعون بود - مى تواند از نكته ياد شده حكايت كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 1
1 - مؤمن آل فرعون براى بيدار كردن مردم و انصراف آنان از قتل موسى ( ع ) ، سرگذشت يوسف پيامبر رايادآور شد .
أتقتلون رجلاً . .. إنّى أخاف عليكم ... و لقد جاءكم يوسف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 4
4 - تلاش فرعونيان ، براى ارتداد و مشرك شدن مؤمن آل فرعون
و تدعوننى إلى النار
فراخواندن به آتش، كنايه از دعوت به كفر و شرك است كه در آيه بعد به صراحت از آن ياد شده است (تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به. ..).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 17
17- پايمال شدن حرمت مردان و زنان مؤمن در صورت جنگ در حديبيه ، مايه ننگ براى مسلمانان
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت . .. فتصيبكم منهم معرّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 17
17- پايمال شدن حرمت مردان و زنان مؤمن در صورت جنگ در حديبيه ، مايه ننگ براى مسلمانان
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت . .. فتصيبكم منهم معرّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 4
4 - تلاش فرعونيان ، براى ارتداد و مشرك شدن مؤمن آل فرعون
و تدعوننى إلى النار
فراخواندن به آتش، كنايه از دعوت به كفر و شرك است كه در آيه بعد به صراحت از آن ياد شده است (تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به. ..).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 4
4 - زنان مؤمن ، داراى موقعيتى همسان مردان مؤمن اند .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت . .. فقد احتملوا بهتنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 9
9 - قيامت ، روز دريافت بشارت بهشت براى مردان و زنان مؤمن
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت . .. بشريكم اليوم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 8،9
8- وجود زنان و مردانى مؤمن - اما ناشناخته - در ميان كافران مكه ، قبل از حديبيه
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم
9- بى اطلاعى مهاجران و انصار ، از وجود مردان و زنانى مؤمن در ميان مكيان ; قبل از صلح حديبيه
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 9،15
9 - كشتن موسى ( ع ) به صرف اعتقاد او به ربوبيت خداوند ، كارى نكوهيده و نابه جا در نظر مؤمن آل فرعون
أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى اللّه
از استفهام انكارى در جمله «أتقتلون رجلاً. ..» - كه در مقام تقبيح عمل فرعون مى باشد - برداشت ياد شده استفاده مى شود.
15 - ناروا بودن قتل موسى ( ع ) ، در نظر مؤمن آل فرعون حتى در صورت دروغ گو بودن او
و إن يك كذبًا فعليه كذبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 8
8 - نكوهش مؤمن آل فرعون از مردم مصر ، به خاطر ترديد كردن در رسالت يوسف ( ع ) در گذشته ( على رغم مشاهده دلايل روشن او )
فمازلتم فى شكّ ممّا جاءكم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 7
7 - اصحاب اخدود ، حتى زنان مؤمن را نيز در آتش سوزاندند .
فتنوا المؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 3
3 - ساحت شاعران مؤمن ، مبرّا از خيال پردازى ، گزافه گويى و گفتار بدون عمل
و الشعراء. .. فى كلّ واد يهيمون... يقولون ما لايفعلون . إلاّ الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 3
3 - ساحت شاعران مؤمن ، مبرّا از خيال پردازى ، گزافه گويى و گفتار بدون عمل
و الشعراء. .. فى كلّ واد يهيمون... يقولون ما لايفعلون . إلاّ الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 16
16 - زنان مؤمن ، بايد هويتى مستقل و شناخته داشته باشند .
ذلك أدنى أن يعرفن فلايؤذين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 10 - 1
1 - ترديد مؤمنان جن در شناخت خير و يا شر بودن ممنوعيت آنان از استراق سمع آسمان براى اهل زمين
و أنّا لاندرى أشرّ أُريد بمن فى الأرض أم أراد بهم ربّهم رشدًا
مقصود از «رَشَد» در اين آيه - به قرينه مقابله آن با «شر»- خير و صلاح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 9
9 - گناه شكنجه دادن و سوزاندن مرد و زن مؤمن ، برابر و عذاب اخروى آن يكسان است .
الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت . .. فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 9
9 - گناه شكنجه دادن و سوزاندن مرد و زن مؤمن ، برابر و عذاب اخروى آن يكسان است .
الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت . .. فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 8
8 - پايدارى برخى از زنان مؤمن تا نيل به شهادت ، در عهد اصحاب اخدود
فتنوا المؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 11
11 - كافران صدراسلام ، مردمى سنگدل بودند كه حتى بر زنان مؤمن نيز رحم نكردند .
فتنوا المؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 10 - 2
2 - ناتوانى مؤمنان جن ، از درك صحيح تقدير الهى در ممنوعيت آنان از استراق سمع آسمان
و أنّا لاندرى أشرّ أُريد بمن فى الأرض أم أراد بهم ربّهم رشدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 5 - 1
1 - ايمان آورندگان از جن ، دروغ بستن بر خداوند را از سوى انس و جن ، امرى ناممكن و بعيد مى دانستند .
و أنّا ظننّا أن لن تقول الإنس و الجنّ على اللّه كذبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 11 - 3
3 - از ديدگاه مؤمنان جن ، برخى از آنان صالح و نيك كردار كامل اند و برخى ديگر ضعيف و در رتبه پايين تر از صالحان قرار دارند .
و أنّا منّا الصلحون و منّا دون ذلك
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه «دون» به معناى «تحت» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 4
4 - در ديدگاه مؤمنان جن ، ايمان آورندگان به ربوبيت خداى يكتا ، از نقصان حق خويش و يا ستم شدن در مجازات ، بيم نداشته و در امان اند .
فمن يؤمن بربّه فلايخاف بخسًا و لا رهقًا
«رَهَق» در معانى «سفاهت»، «گناه»، «كذب»و «ظلم» به كار مى رود; ولى در اين آيه معناى اخير مراد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 6
6 - آگاهى كامل مؤمن آل فرعون ، از سرگذشت هلاكت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان
إنّى أخاف عليكم مثل . .. دأب قوم نوح ... و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 18
18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عميق نسبت به معارف الهى ( مانند خداشناسى ، معاد ، تاريخ و مسؤوليت پيامبران )
إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب . .. يوم التناد ... كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 4
4 - تقيه مؤمن آل فرعون و كتمان كردن ايمانش ، كارى پسنديده و به جا بود .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 1
1 - حيات جاودان در باغ هاى بهشت با نهر هاى روان ، وعده الهى به زنان و مردان مؤمن
وعد اللّه المؤمنين . .. تحتها الأنهر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 13
13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع كرده ، به دفاع از تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) پرداخت .
أتقتلون رجلاً . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 221 - 13
13 - ارزش و شخصيّت بردگان با ايمان ، از ديدگاه قرآن
و لامة مؤمنة خير من مشركة . .. و لعبد مؤمن خير من مشرك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 3
3- جنيان پيشتاز و گرويده به قرآن ، برخوردار از موقعيتى ويژه در ميان قوم خود *
قالوا يقومنا إنّا سمعنا
از لحن آيه شريفه و موضع بالاى جنيان در خطاب به قوم (ياقومنا)، مى توان به دست آورد كه آنان علاوه بر داشتن پيامى
بزرگ، جايگاهى والا در ميان قوم شان داشته اند و چه بسا انتخاب آنان از سوى خداوند (صرفنا)، اشاره به اين جهت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 70 - 4
4 - « عن الحلبى قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « فيهنّ خيرات حسان » قال : هنّ صوالح المؤمنات العارفات . . . ;
از حلبى روايت شده كه گفت: درباره قول خداى عزّوجلّ «. .. خيرات حسان» از امام صادق(ع) سؤال كردم، فرمود: آنان زنان صالحه و عارفه از زنان مؤمنه [دنيا] هستند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 2
2 - ارجمندى شاعران مؤمن و نيك كردارِ پيوند خورده با ياد خدا ، در پيشگاه پروردگار
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا... و ذكروا اللّه كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 6
6 - آگاهى كامل مؤمن آل فرعون ، از سرگذشت هلاكت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان
إنّى أخاف عليكم مثل . .. دأب قوم نوح ... و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 18
18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عميق نسبت به معارف الهى ( مانند خداشناسى ، معاد ، تاريخ و مسؤوليت پيامبران )
إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب . .. يوم التناد ... كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 1
1 - خداوند مؤمن آل فرعون را از آثار ناپسند مكر فرعونيان محفوظ داشت .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 13 - 4
4 - « عن جعفربن محمد ( ع ) فى قوله عزّوجلّ « ثلّة من الأوّلين » . . . قال : . . .ابن آدم الذى قتله أخوه ، و مؤمن آل فرعون و حبيب النجار . . . ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «ثلّة من الأوّلين». .. روايت شده كه آنان، فرزند مقتول آدم(ع) (هابيل) و مؤمن آل فرعون (حزقيل) و حبيب نجار... هستند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 8 - 1
1 - تلاش مؤمنان جن ، به منظور تماس با آسمان و دسترسى به اخبار آن
و أنّا لمسنا السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 1،2،14،20،21
1 - اعتراض و اظهار مخالفت مؤمن آل فرعون نسبت به تصميم قتل موسى ( ع ) از سوى فرعون
وقال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى
2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ايمان خود را پوشيده مى داشت .
قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
14 - اطمينان دادن مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از آسيب ديدن موسى ( ع ) در صورت دروغ گو بودن ايشان در ادعا هاى خود
و إن يك كذبًا فعليه كذبه
20 - استفاده مؤمن آل فرعون ، از شيوه جدل در مقابل منطق زور فرعونيان
وإن يك كذبًا فعليه كذبه و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
آمدن اين تعبير كه اگر موسى(ع) دروغ گفته باشد، عليه خودش اقدام كرده است و. .. از باب جدل مى باشد; و گرنه براى
مؤمن آل فرعون، احتمال دروغ گو بودن موسى(ع) متصور نبود.
21 - تلاش منطقى و عالمانه مؤمن آل فرعون ، براى منصرف ساختن فرعونيان از كشتن موسى ( ع )
و قال رجل من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
برداشت ياد شده از مجموع گفته ها، برخوردها، چگونگى استدلال و منطق مؤمن آل فرعون در مقابل فرعونيان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 4،5،6،8،9،13
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان و قبطيان ، درباره خطر عذاب الهى در صورت مخالفت با موسى ( ع ) و قتل او
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
5 - مؤمن آل فرعون ، قومش را از هرگونه غرور و خودكامگى ناشى از اقتدار و سلطه همه جانبه بر سرزمين مصر برحذر داشت .
لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
6 - تنهايى و بى پناهى انسان در برابر عذاب الهى ، از هشدار هاى مؤمن آل فرعون به قوم خود
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
8 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون ، بر ايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى ( ع ) و راستى هشدار هاى او در افكار عمومى قومش
وإن يك كذبًا فعليه كذبه . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
شيوه سخن مؤمن آل فرعون به فرعونيان (اگر موسى(ع) دروغ گو باشد به ضرر خودش است و اگر راستگو باشد ممكن است هشدارهاى او درباره نزول عذاب درست باشد)، گوياى اين نكته است كه او باايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى(ع) در افكار عمومى، در صدد جلب نظر آنان به سود آن حضرت بوده است.
9 - اظهار محبت و دلسوزى كردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطيان )
يقوم
استفاده مؤمن آل فرعون از تعبير «يا قوم» (اى قوم من) و تكرار آن در چهار نوبت (آيه هاى 29، 30، 32، 38 و 41)، گوياى مطلب ياد شده است.
13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع كرده ، به دفاع از تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) پرداخت .
أتقتلون رجلاً . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 1،2
1 - مؤمن آل فرعون - به رغم قطع شدن سخنانش به وسيله فرعون - به گفتار هشداردهنده خود ادامه داد و فرعونيان را از پيامد هلاكت بار قتل موسى ( ع ) آگاه ساخت .
يقوم لكم الملك . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى ... و قال الذى ءامن يقوم إن
2 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به روزگار شوم ، همچون روزگار احزاب و اقوام كافر پيشين
و قال الذى ءامن يقوم إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 1،3
1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خويش ، از دچار شدن به عذاب الهى در روز قيامت در صورت اقدام به قتل موسى ( ع )
و يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
3 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعيت اجتماعى و نفوذ در جامعه
يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 4،7
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از دچار شدن آنان به عذاب گريزناپذير الهى در قيامت در صورت كشتن موسى ( ع )
يقوم إنّى أخاف عليكم . .. يوم تولّون مدبرين ما لكم من اللّه من عاصم
7 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، درباره اين كه قتل موسى ( ع ) موجب گمراهى ابدى و علاج ناپذير آنان خواهد شد .
أتقتلون رجلاً . .. و من يضلل اللّه فما له من هاد
برداشت يادشده به خاطر اين نكته است كه هشدار مؤمن آل فرعون نسبت به گمراه شدن آنان در مورد قتل موسى(ع) انجام پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 1،8،17
1 - مؤمن آل فرعون براى بيدار كردن مردم و انصراف آنان از قتل موسى ( ع ) ، سرگذشت يوسف پيامبر رايادآور شد .
أتقتلون رجلاً . .. إنّى أخاف عليكم ... و لقد جاءكم يوسف
8 - نكوهش مؤمن آل فرعون از مردم مصر ، به خاطر ترديد كردن در رسالت يوسف ( ع ) در گذشته ( على رغم مشاهده دلايل روشن او )
فمازلتم فى شكّ ممّا جاءكم به
17 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مصر ، از دچار شدن به گمراهى ابدى بر اثر پافشارى بر مخالفت با دعوت موسى ( ع ) و ترديد در حقانيت آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 5،15
5 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مجادله گر و حق ستيز مصر ، درباره خشم انقلابى و انتقام مؤمنان طرفدار موسى ( ع )
الذين يجدلون فى ءايت اللّه . .. كبر مقتًا ... عندالذين ءامنوا
تذكر مؤمن آل فرعون به فرعونيان، مبنى بر اين كه ستيزه جويى در آيات الهى، موجب بغض و دشمنى مؤمنان مى شود; مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه عمل آنان، موجب خشم انقلابى و شورش مؤمنان طرفدار موسى(ع) عليه آنان خواهدگرديد.
15 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسى ( ع ) ، مؤثر واقع شد .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون . .. أتقتلون رجلاً ... كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب م
برداشت بالا به خاطر اين نكته است كه فرعون، در آغاز برخورد با موسى(ع) بركشتن او مصمم گشته، اين مطلب را به همه
اطرافيانش اعلام كرده بود (قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى); ولى پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جاى كشتن وى دستور داد برجى بسازند تا او نسبت به درستى ادعاى آن حضرت به تحقيق بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از كتمان ايمانش به مدتى چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گيرى علنى عليه فرعون و دفاع از موسى ( ع ) پرداخت .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
فراخوانى مردم به پيروى از خويش، بيانگر علنى كردن ايمان و موضع اعتقادى شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 1
1 - مؤمن آل فرعون ، از قبطيان بود .
يقوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 5
5 - مؤمن آل فرعون ، از قبطيان بود .
يقوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 2
2 - مؤمن آل فرعون از قبطيان بود .
يقوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 19 - 2
2 - همسنگ قرار دادن كافر و مشرك نيك كردار با مؤمن مجاهد ، عملى ناصواب و شايسته ملامت و توبيخ است .
أجعلتم سقاية الحاجّ و عمارة المسجدالحرام كمن ءامن باللّه و اليوم الأخر و جهد فى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 19 - 2
2 - همسنگ قرار دادن كافر و مشرك نيك كردار با مؤمن مجاهد ، عملى ناصواب و شايسته ملامت و توبيخ است .
أجعلتم سقاية الحاجّ و عمارة المسجدالحرام كمن ءامن باللّه و اليوم الأخر و جهد فى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 20
20 - بيشتر راهبان ، عناصرى منحرف و فاسق و تنها اقليتى از آنان مؤمنان راستين بودند .
فاتينا الذين ءامنوا منهم أجرهم و كثير منهم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 221 - 3
3 - كنيز مؤمن براى همسرى شايسته تر است از آزاد زن مشرك ; هر چند زيبا و دلربا باشد .
و لاَمَة مؤمنة خير من مشركة و لو اعجبتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 15
15 - آزار و اذيت زنان مؤمنان ، كيفرى سخت دارد .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 20
20 - استفاده مؤمن آل فرعون ، از شيوه جدل در مقابل منطق زور فرعونيان
وإن يك كذبًا فعليه كذبه و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
آمدن اين تعبير كه اگر موسى(ع) دروغ گفته باشد، عليه خودش اقدام كرده است و. .. از باب جدل مى باشد; و گرنه براى
مؤمن آل فرعون، احتمال دروغ گو بودن موسى(ع) متصور نبود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 7
7 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « فوقاه اللّه سيئات ما مكروا » فقال : أما لقد بسطوا عليه و قتلوه و لكن أتدرون ما وقاه ؟ وقاه أن يفتنوه فى دينه ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «فوقاه اللّه سيئات ما مكروا» روايت شده كه فرمود: آگاه باشيد فرعونيان بر آن مؤمن، مسلط شده و او را به قتل رساندند; لكن مى دانيد كه خداوند او را از چه چيزى حفظ كرد؟ او را از اين كه در دينش فتنه كنند حفظ كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 4
4 - زنان مؤمن ، داراى موقعيتى همسان مردان مؤمن اند .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت . .. فقد احتملوا بهتنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 8،9
8- وجود زنان و مردانى مؤمن - اما ناشناخته - در ميان كافران مكه ، قبل از حديبيه
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم
9- بى اطلاعى مهاجران و انصار ، از وجود مردان و زنانى مؤمن در ميان مكيان ; قبل از صلح حديبيه
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 4،8،9،10
4 - گروهى از مستضعفان قوم ثمود رسالت صالح ( ع ) را تصديق كرده و به وى ايمان آوردند .
للذين استضعفوا لمن ءامن منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير «منهم» به «الذين» در «للذين استضعفوا» برگردد، نه به «قومه». در اين صورت «لمن ءامن» بدل بعض از كل براى «للذين استضعفوا» است و مفاد آن تقسيم مستضعفان به دو طايفه مؤمنان و غير مؤمنان خواهد بود.
8 - مستضعفان مؤمن قوم ثمود با پاسخى قاطع به كفرپيشگان ، ايمان و باور خويش را به صالح و تمامى رسالت هاى وى اعلان كردند .
أتعلمون . .. قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
9 - مستعضعفان مؤمن قوم ثمود ، در پاسخ مستكبران ، كفر خويش به معبودان دروغين را اعلان كردند .
قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
حصر اضافى كه از تقديم «بما ارسل» بر «مؤمنون» به دست مى آيد، بيانگر اين است كه مستضعفان، علاوه بر اعلان ايمان به صالح و رسالتهاى وى، بيزارى خويش را از معبودان دروغين نيز بيان داشتند.
10 - مستضعفان مؤمن از قوم ثمود ، مردمانى پايدار و راسخ در ايمان خويش
قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
از اينكه مؤمنان قوم ثمود مقصود خويش را با جمله اسميه و به همراه «إنّ» بيان كردند و با كلمه «ما»ى موصوله ايمان خويش را به تمامى رسالتهاى صالح اعلان داشتند، معلوم مى شود آنان در ايمان خويش بسيار جدى و پايدار بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 5
5 - كسانى از يهود و نصارا به كتاب آسمانى خويش ايمان دارند كه از آن به خوبى وشايستگى پيروى مى كنند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
در برداشت فوق، ضمير «به» به «الكتاب» - كه مقصود از آن تورات و انجيل است - برگردانده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 2
2 - از ميان يهود و نصارا ، پيروان حقيقى تورات و انجيل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آورند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«تلاوت به معناى خواندن و قرائت كردن است. برخى از اهل لغت آن را به معناى پيروى كردن نيز گفته اند. مراد از ضمير «به» محتمل است قرآن يا پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نيز مى تواند به الكتاب (تورات و انجيل) برگردد. برداشت فوق ناظر به اين است كه مراد از ضمير «به» قرآن يا پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معناى پيروى كردن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 2
2 - از ميان يهود و نصارا ، پيروان حقيقى تورات و انجيل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آورند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«تلاوت به معناى خواندن و قرائت كردن است. برخى از اهل لغت آن را به معناى پيروى كردن نيز گفته اند. مراد از ضمير «به» محتمل است قرآن يا پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نيز مى تواند به الكتاب (تورات و انجيل) برگردد. برداشت فوق ناظر به اين است كه مراد از ضمير «به» قرآن يا پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معناى پيروى كردن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 10 - 1
1 - شرك پيشگان صدر اسلام ، درباره هيچ مؤمنى به رعايت حق خويشاوندى ، ملتزم نبودند .
لايرقبون فى مؤمن إلّاً
«رقبة» و «رُقبان» (مصدر يرقبون) به معناى حفظ و نگهدارى و «إلّ» به معناى قرابت و خويشاوندى است. قابل ذكر است كه لفظ «مؤمن» و «إلّ» هر دو نكره در سياق نفى و مفيد عمومند; يعنى، مشركان درباره هيچ مؤمنى حرمت قرابت و خويشاوندى را نگه نمى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 10
10 - مسيحيان فروتن و مؤمن به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در زمره محسنان اند .
و انهم لايستكبرون . .. و ذلك جزاء المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 14
14 - نصيحت ها و هشدار هاى مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسى ( ع ) ، در فرعون بى تأثير بود .
أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعيت اجتماعى و نفوذ در جامعه
يقوم لكم الملك اليوم
تعبير «اى قوم من» و نيز محتوا و آهنگ كلام مؤمن آل فرعون و برخى از روايات وارده درباره ايشان، گوياى مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 3
3 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعيت اجتماعى و نفوذ در جامعه
يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 10
10 - بهره گرفتن مؤمن آل فرعون از افكار عمومى مردم ، عليه تصميم فرعون بر قتل موسى ( ع )
يقوم لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
صحبت مكرر مؤمن آل فرعون با مردم - على رغم آن كه موسى(ع) مورد تهديد شخص فرعون بود - مى تواند از نكته ياد شده حكايت كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 23 - 9
9 - خداوند يگانه هستى ، ايمنى بخش خلق و نظام جهان
هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو . .. المؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 1
1 - ورود شتابزده مردى ناشناس از دورترين نقطه شهر به حضور موسى ( ع )
و جاء رجل من أقصا المدينة يسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 12
12 - آشنايى مؤمن آل فرعون ، از تاريخ مردم مصر و سرگذشت يوسف پيامبر ( ع )
و لقد جاءكم يوسف من قبل بالبيّنت . .. حتّى إذا هلك قلتم لن يبعث اللّه من بعده ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 12
12 - آشنايى مؤمن آل فرعون ، از تاريخ مردم مصر و سرگذشت يوسف پيامبر ( ع )
و لقد جاءكم يوسف من قبل بالبيّنت . .. حتّى إذا هلك قلتم لن يبعث اللّه من بعده ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 16
16 - « قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) الصديقون ثلاثة : حبيب النجار مؤمن آل ياسين الذى قال « يا قوم اتّبعوا المرسلين . . . » . . . ;
از رسول خدا روايت شده كه صديقين سه نفرند: [اول ]حبيب نجار همان مؤمن آل ياسين است كه گفت: «يا قوم اتّبعوا المرسلين. ..»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 24
24 - كافران ، داراى حق مطالبه مهريه همسر خود ، در صورت پيوستن همسر ايشان به جمع مؤمنان
و ليسئلوا ما أنفقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 8
8 - برابرى زن و مرد ، در بهره مند شدن از پاداش هاى اخروى و نعمت هاى بهشتى
و من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة يرزقون فيها بغي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 3 - 3
3- داشتن نياكان مؤمن و موّحد ، ارزشى مسؤوليت آور
ذرّية من حملنا مع نوح
يادآورى نياكان مؤمن و صالح بنى اسرائيل به آنان، براى واقف ساختنشان به مسؤوليت خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 2،6
2 - حضور مردان و زنان مؤمن ، با چهره هايى تابان در عرصه قيامت
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم
6 - منظره حركت شتابان زنان و مردان مؤمن در قيامت ، به سوى بهشت با چهره هايى چونان چراغ فروزان ، بس زيبا و چشم نواز براى بينندگان
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمنهم
در صورتى كه مراد «ترى» هر فرد بيننده باشد، به نظر مى رسد آيه شريفه در مقام تصوير صحنه اى است كه نظر هر بيننده اى را در آن روز به خود جلب مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 7
7 - خداوند ، تحقق بخش وعده هاى خود به مردان و زنان مؤمن در قيامت ، در مشهد و منظر پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
فيضعفه له و له أجر كريم . يوم ترى المؤمنين و المؤمنت
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه واژه «ترى»، خطاب به خصوص پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 5
5 - جهان بينى و اعتقادات مؤمن آل فرعون ، بر علم و شناخت اطمينان بخش استوار بود .
تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به ما ليس لى به علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 4
4 - اقدام برخى از زنان مؤمن ، به هجرت از مكه به سوى مدينه ، پس از پيمان حديبيه
يأيّها الذين ءامنوا
آيه شريفه - بر اساس شأن نزول - پس از هجرت برخى از زنان مكه به مدينه، نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 1
1- جنيان مؤمن ، در تلاش براى هدايت جامعه خود به سوى قرآن
قالوا يقومنا إنّا سمعنا كتبًا . .. يهدى إلى الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 4
4 - نشان دادن راه درست ، محور و هدف تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در ميان مردم مصر بود .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 39 - 5
5 - ارائه تصويرى درست از حقيقت زندگى در دنيا و آخرت ، از نخستين كار هاى هدايتى مؤمن آل فرعون
يقوم إنّما هذه الحيوة الدنيا متع و إنّ الأخرة هى دار القرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 5
5 - نجات و رستگارى مردم ، هدف و محور تمامى تلاش هاى ارشادى ، سياسى و اجتماعى مؤمن آل فرعون
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 3
3 - هدايت ها و خير خواهى هاى مؤمن آل فرعون ، در قومش تأثير نگذاشت .
فستذكرون ما أقول لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 4
4 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده هدايتگرانه اش ، از تأثيرپذيرى قومش مأيوس شد .
فستذكرون ما أقول لكم
از تعبير و آهنگ «فستذكرون ما أقول لكم» (پس به زودى آنچه را به شمامى گويم به ياد خواهيد آورد) استفاده مى شود كه مؤمن آل فرعون، از هدايت پذيرى مردم مأيوس بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 5
5 - جهان بينى و اعتقادات مؤمن آل فرعون ، بر علم و شناخت اطمينان بخش استوار بود .
تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به ما ليس لى به علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 5
5 - كسانى از يهود و نصارا به كتاب آسمانى خويش ايمان دارند كه از آن به خوبى وشايستگى پيروى مى كنند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
در برداشت فوق، ضمير «به» به «الكتاب» - كه مقصود از آن تورات و انجيل است - برگردانده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 2
2 - از ميان يهود و نصارا ، پيروان حقيقى تورات و انجيل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آورند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«تلاوت به معناى خواندن و قرائت كردن است. برخى از اهل لغت آن را به معناى پيروى كردن نيز گفته اند. مراد از ضمير «به» محتمل است قرآن يا پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نيز مى تواند به الكتاب (تورات و انجيل) برگردد. برداشت فوق ناظر به اين است كه مراد از ضمير «به» قرآن يا پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معناى پيروى كردن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 2
2 - از ميان يهود و نصارا ، پيروان حقيقى تورات و انجيل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آورند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«تلاوت به معناى خواندن و قرائت كردن است. برخى از اهل لغت آن را به معناى پيروى كردن نيز گفته اند. مراد از ضمير «به» محتمل است قرآن يا پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نيز مى تواند به الكتاب (تورات و انجيل) برگردد. برداشت فوق ناظر به اين است كه مراد از ضمير «به» قرآن يا پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معناى پيروى كردن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 26
26 - پايبندى گروهى از يهوديان عصر بعثت به تورات با عمل كردن به پيمان هاى الهى و پرهيز از كشتن و بيرون راندن همكيشان خود
فما جزاء من يفعل ذلك منكم
سياق خطابهاى گذشته اقتضا مى كرد كه جمله «فما جزاء . ..» بدين گونه ايراد شود: «فما جزاءكم بما تفعلون إلا خزى». اين تغيير سياق اشاره به اين دارد كه همه يهوديان مرتكب اعمال نارواى مذكور نشدند. من تبعيضيه در «منكم» مؤيد اين معناست.
مؤمنان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 12
12 - عبداللّه بن جحش و همراهان او ، از زُمره مؤمنان و مهاجرانِ مجاهدِ در راه خدا
ان الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه
مفسّرين، عبداللّه بن جحش و همراهان او را - كه از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور شدند تا به محلّى به نام نخله هجرت كنند و اخبار و اطلاعاتى از دشمن براى آن حضرت بفرستند - مورد نزول آيه مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 17
17 - تشويق خداوند نسبت به مؤمنانِ به او و كافرانِ به طاغوت
فمن يكفر بالطّاغوت و يؤمن باللّه . .. و اللّه سميع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 257 - 4،8،14
4 - هدايت مؤمنان از تاريكى ها به نور ، پرتويى از ولايت الهى بر آنان
اللّه ولىّ الّذين امنوا يخرجهم من الظّلمات الى النّور
جمله «يخرجهم . .. » پس از طرح ولايت الهى نسبت به مؤمنان، به منزله بيان و يا ارائه نمونه اى است از ولايت خداوندى.
8 - مؤمنان از ولىِّ واحد ( خداوند ) برخوردار هستند و كافران از اولياى متعدد
اللّه ولىّ الّذين امنوا . .. و الّذين كفروا اولياؤهم الطّاغوت
14 - اتحاد اهل ايمان به علّت ولايت واحد الهى و تشتت صفوف اهل كفر ، به لحاظ حاكميّت اولياى متعدد طاغوتى بر آنان
اللّه ولىّ الّذين امنوا . .. و الّذين كفروا اولياؤهم الطّاغوت
چون مؤمنان از يك «ولى» برخوردارند، پس به وحدت مى رسند، و در مقابل، كافران داراى اوليايى متعددند و در نتيجه متشتت خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 16
16 - كافران نيز همچون مؤمنان ، تحت حاكميّت و نظارت خدا هستند .
و اللّه بصير بالعباد
از كاربرد كلمه عبد بر كافران، حاكميّت استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 27 - 12
12 - خداوند ، چه بسا مؤمنى را از كافر و كافرى را از مؤمن پديد مى آورد .
و تخرج الحىّ من الميّت و تخرج الميّت من الحىّ
امام صادق (ع): . .. انّ اللّه عز و جل يقول: «يخرج الحىّ من الميّت و يخرج ... » يعنى المؤمن من الكافر و الكافر من المؤمن.
معانى الاخبار، ص 290، ح 10 ; مجمع البيان، ج 2، ص 728.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 1
1 - با اعتقاد به قدرت مطلقه الهى ، مجالى براى پذيرش ولايت كافران از سوى مؤمنان نمى باشد .
قل اللّهم مالك الملك . .. لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء
گويا آيه مورد بحث، نتيجه اعتقاد به مضمون آيه «قل اللّهم . .. » است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 8،9
8 - پيامبران ، نيازمند يارى مؤمنان ، براى تحقق آرمان هاى متعالى خويش
من انصارى الى اللّه
9 - تلاش عيسى ( ع ) براى تشكّل بخشيدن و سازماندهى به جبهه مؤمنان ، عليه جبهه كفر
فلمّا احسّ . .. قال من انصارى الى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 9
9 - خداوند ، ولىّ و سرپرست مؤمنان
و اللّه ولىّ المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 3
3 - گمراه كردن مؤمنان ، كفر به آيات الهى است . *
ودّت طائفة . .. يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه
به نظر مى رسد مراد از جمله «لم تكفرون . .. »، تعبير ديگر و يا بيان مصداقى از جمله «لو يضلونكم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 87 - 3
3 - تحذير خداوند از مرتدّ شدن مؤمنان و هشدار نسبت به آن
قوماً كفروا بعد ايمانهم . .. اولئك جزاؤهم انّ عليهم لعنة اللّه و الملئكة و النّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 100 - 9
9 - لزوم پاسدارى مؤمنان ( جامعه ايمانى ) ، از مرز هاى فرهنگى ، در روابط خويش با كافران
يا ايها الذين امنوا ان تطيعوا فريقاً من الذين اوتوا الكتاب يردّوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 1
1 - گمراهى و كفر ( ارتداد ) مؤمنان ، على رغم تلاوت آيات الهى بر آنان و حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميانشان ، مايه شگفتى است .
و كيف تكفرون و انتم تتلى عليكم ايات اللّه و فيكم رسوله
مراد از استفهام، تعجّب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 103 - 20
20 - خداوند ، مُنجى مؤمنان ازپرتگاه آتش تفرقه و خصومت ، به سوى وحدت و اُلفت ميان دلها
و كنتم على شفا حفرة من النار فانقذكم منها
بنابراينكه جمله «و كنتم على شفا حفرة من النار»، تفسير جمله «اذ كنتم اعداء» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 2،4،14
2 - ضرورت حفاظت اطلاعات و اسرار جامعه اسلامى ، از بيگانگان ( كافران ، منافقان و . . . )
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم
4 - منزلت والاى جامعه ايمانى ، در برابر بيگانگان و جوامع غير ايمانى *
يا ايها الذين امنوا . .. من دونكم
استعمال كلمه «دون» به جاى «غير»، مى تواند اشاره به حقارت جوامع غير ايمانى باشد.
14 - افشاگرى عداوت هاى قلبى بيگانگان ( كفّار ) با اسلام و اهل ايمان ، از سوى خداوند
و ما تخفى صدورهم اكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 1،5،11
1 - محبّت برخى از مؤمنان نسبت به بيگانگان و اهل كفر ، و دغلبازى اينان با مؤمنان
يا ايها الذين امنوا . ..ها انتم اولاء تحبونهم ... و اذا خلوا عضّوا عليكم الأَنام
5 - كينه و دشمنى كافران و بيگانگان نسبت به اهل ايمان ، على رغم ابراز محبّت مؤمنان به آنان
ها انتم أولاء تحبونهم و لا يحبّونكم
11 - شدت و كينه خشم منافقان نسبت به مؤمنان *
و اذا لقوكم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
تظاهر به ايمان در برخورد با مؤمنان و ابراز دشمنى در پنهان، حكايت از آن دارد كه آيه احتمالا درباره منافقان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 13
13 - خداترسى و تقواپيشگى ، موجب سزاوار شدن اهل ايمان ، براى نصرت و يارى خداوند
و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة فاتّقوا اللّه
تفريع جمله «فاتّقوا اللّه»، بر بيان نصرت الهى در بدر «و لقد نصركم اللّه ببدر»، نمايانگر علّت سزاوار شدن مؤمنان به يارى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 166 - 2
2 - كارزار احد ، صحنه رويارويى و درگيرى دو جناح كفر و ايمان
و ما اصابكم يوم التقى الجمعان فباذن اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 14
14 - خداوند ، كفايت كننده مؤمنان و بهترين وكيل براى آنان
حسبنا اللّه و نعم الوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 6
6 - شيطان مؤمنان را از رويارويى با دوستانش مى ترساند .
انّما ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه
بنابر اينكه مفعول اوّل از فعل «يخوّف»، يعنى «كُم»، در تقدير باشد. يعنى شيطان شما را از دوستانش مى ترساند. جمله «فلا تخافوهم»، اين احتمال را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 -
1،10،11،12،16،17
1 - ايمان واقعى گروهى از عالمان اهل كتاب به خداوند ، قرآن و كتب آسمانى خويش
وَ اِنّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و ما انزل اليكم . .. خاشعين للّه
سوداگرى با آيات الهى از امورى است كه اغلب با عالمان و دانشمندان دينى سنخيّت دارد ; جمله «لتبيّننّه للناس»، در آيه 187 اين معنا را تأييد مى كند.
10 - سوداگرى نكردن با آيات الهى ، ويژگى اهل كتابِ مؤمنِ به خدا و قرآن و ديگر كتب آسمانى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلاً
11 - پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
12 - پرهيز برخى اهل كتاب از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى ( تورات و انجيل ) ، مايه ايمان آنان به قرآن
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جمله «لا يشترون . .. »، حال براى فاعل «يؤمن» است (يعنى مؤمنان اهل كتاب) و توصيف آنان به جمله ذكر شده، مى تواند اشاره به علّت و زمينه ايمان آنان به قرآن باشد.
16 - تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب ، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آياتِ الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا اولئك لهم اجرهم
17 - ايمان اهل كتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذارى صحيح آنان نسبت به آيات الهى ( تورات و انجيل )
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 28 - 6
6 - هابيل ، انسانى خداترس و مؤمن به توحيد ربوبى
انى اخاف اللّه رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 55 - 4
4 - على بن ابيطالب ( ع ) ، انسانى مؤمن ، برپا دارنده نماز و پرداخت كننده زكات در حال ركوع
الذين ءامنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم ركعون
بر اساس شأن نزولهاى متعدد، شخصيت مورد نظر در آيه شريفه، حضرت اميرالمؤمنين على بن ابيطالب(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 36 - 4
4 - اجابت كنندگان دعوت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به او، زندگانند.
إنما يستجيب الذين يسمعون و الموتى يبعثهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 9
9- يوسف ( ع ) نمونه اى بارز از مؤمنان تقواپيشه و باورداران به سراى آخرت
و لأجر الأخرة خير للذين ءامنوا و كانوا يتقون
از مصداقهاى مورد نظر براى «الذين آمنوا . ..» به قرينه آيات قبل ، يوسف(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 11 - 15
15- انبياى الهى خود را از مؤمنان مى دانستند .
قالت لهم رسلهم . .. و على الله فليتوكّل المؤمنون
به قرينه عبارت «و ما لنا ألاّ نتوكّل على الله» در آيه بعد، «فليتوكّل المؤمنون» قطعاً شامل خود انبيا نيز مى شود. و سرّ استفاده از فعل غايب و فاعل جمع براى بيان ضرورت توكل بر خداوند، عموميت دادن حكم به مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 41 - 5
5- پدر و مادر حضرت ابراهيم ( ع ) مؤمن و موحد بودند .
ربّنا اغفرلى و لولدىّ
از اينكه حضرت ابراهيم(ع) براى پدر و مادرش طلب آمرزش كرد، استفاده مى شود كه آنان مؤمن و موحد بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 13 - 7
7- اصحاب كهف ، جوانمردانى مؤمن به پروردگار خويش و بهره مند از هدايت افزون الهى بودند .
انّهم فتية ءامنوا بربّهم و زدنهم هدًى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 51 - 2
2 - انسان ها در برابر انذار ها و اخطار هاى پيامبران دو دسته اند : مؤمن و ياكافر
يأيّها الناس إنّما أنا لكم نذير مبين . فالذين ءامنوا ... و الذين سعوا فى ءايتن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 39 - 2
2 - تاريخ بشر ، همواره شاهد مردمانى مؤمن و خداجو بود .
و أصحب اليمين . .. ثلّة من الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 40 - 2
2 - آينده بشر براى هميشه ، شاهد مردمانى مؤمن و خدا جو خواهد بود .
و ثلّة من الأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 2 - 3
3 - انسان ها از نظر جهان بينى و باور هاى دينى يا كافراند و يا مؤمن .
فمنكم كافر و منكم مؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 9
9 - اعطاى روح آرامش و اطمينان از سوى خدا به مؤمنان ، مايه فزونى ايمان ايشان
أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين ليزدادوا إيمنًا مع إيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 1
1 - نزول آرامش از سوى خداوند بر مؤمنان ، مايه افزايش ايمان و زمينه ساز ورود آنان به بهشت
أنزل السكينة . .. ليزدادوا إيمنًا ... ليدخل المؤمنين و ... جنّ-ت
«ليدخل. ..» نتيجه اطمينان عطا شده از ناحيه خداوند و فزونى ايمان مؤمنان است كه در آيات پيشين طرح شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 11
11 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فى قوله « و يزيدهم من فضله » الشفاعة لمن وجبت له النار ممن أحسن إليهم فى الدنيا ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه رسول خدا راجع به اين سخن خداوند «يزيدهم من فضله» (مراد از آنچه زايد بر اجابت دعاى مؤمنان، به آنان داده مى شود) حق شفاعت است كه شفاعت مى كنند براى كسانى كه آتش براى آنها واجب شده ولى در دنيا از كسانى بوده اند كه به آن مؤمنان نيكى كرده اند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 14
14 - اراده و خواست مؤمنان بهشتى ، مؤثر در پديد آمدن نعمت ها و خواسته هاى آنان
لهم ما يشاءون عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 113 - 9
9 - استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان براى غير مشركان ، داراى تأثير است .
ما كان للنبى و الذين ءامنوا أن يستغفروا للمشركين
نهى الهى از استغفار براى مشركان، خود نشانه تأثير اصل استغفار است ; چه اينكه اگراستغفار تأثيرى نداشت، نهى بى مورد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 5
5 - مودّت فراگير اجتماعى ، در پرتو ايمان و حاكميت توحيدى ، فرجام تلاش ، مجاهدت ها و مقاومت هاى اهل ايمان در برابر مشركان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 110 - 1،2،3،5
1 - سرزنش دوزخيان از سوى خدا ، به خاطر استهزاى آنان نسبت به بندگان مؤمن در دنيا
فاتّخذتموهم سخريًّا . .. و كنتم منهم تضحكون
«إتخاذ» (مصدر «اتّخذتم») به معناى گرفتن و «سخرى» به معناى استهزا و ريشخند است. «إنساء» (مصدر «أنسوا») نيز به معناى فراموشاندن و از خاطر بردن است. ضميرهاى خطاب مربوط به كافران و ضميرهاى غيبت مربوط به مؤمنان مى باشد.
2 - ردّ درخواست هاى دوزخيان از سوى خدا ، بازتاب استهزاى آنان نسبت به مؤمنان در دنيا
قال اخسئوا فيها . .. إنّه كان فريق من عبادى ... فاتّخذتموهم سخريًّا
3 - استهزا كردن مؤمنان ، زمينه ساز غفلت كامل از ياد خدا
فاتّخذتموهم سخريًّا حتّى أنسوكم ذكرى
5 - به تمسخر گرفتن مؤمنان و مضحكه قرار دادن آنان ، مايه محروميت از لطف و رحمت الهى
فاتّخذتموهم سخريًّا . .. و كنتم منهم تضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 13
13- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، بازتاب روى آورى به كافران و اعراض از اهل ايمان *
قالوا . .. سنطيعكم ... يضربون وجوههم و أدبرهم
ضمير «هم» احتمالاً به منافقانى بازمى گردد كه در آيه قبل، روى آورى پنهانى آنان به كافران مطرح شده است. با توجه به اين نكته، احتمال مى رود كه وجود شكنجه براى آنان از دو سو، از آن جهت باشد كه اولاً رو به كفر كرده و ثانياً پشت به ايمان و مؤمنان كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 19
19- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در صورت نزديك شدن به رفاه مندان و بريدن از مؤمنان تهيدست ، در خطر گرايش به جلوه هاى دنيا بود .
و لاتعد عيناك عنهم تريد زينة الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 8
8 - ايمان ، هجرت ، جهاد ، يارى كردن مؤمنان و دين خدا ، زمينه بهره مند شدن از مغفرت و روزى باكرامت خداوند .
و الذين ءامنوا و هاجروا . .. لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 12
12 - برخوردارى از رحمت خدا ، در پرتو خدمت و رحمت انسان به بندگان مؤمن او *
فأصلحوا . .. و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
از ارتباط «فأصلحوا. ..» با «لعلّكم ترحمون» مى توان اين تأثير متقابل را استفاده كرد; يعنى، رحمت بر مؤمنان و تلاش براى رفع اختلافات آنان، موجب جلب رحمت الهى نسبت به انسان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 11،17
11 - انفاق هاى خالصانه مؤمنان ، موجب نزديك شدنشان به خدا و جلب دعا و درود پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر آنان
و من الأعراب . .. يتخذ ما ينفق قربت عند اللّه و صلوت الرسول ألا إنها قربة
17 - انفاق هاى خالصانه مؤمنان ، زمينه آمرزش لغزش هاى گذشته شان و شمول رحمت گسترده الهى بر ايشان
سيدخلهم اللّه فى رحمته إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 11
11 - اراده خداوند به اعتلاى دين و راه خود ، در پرتو ايثار و جهاد مؤمنان
إن اللّه اشترى من المؤمنين . .. يقتلون فى سبيل اللّه
از اينكه خداوند، اعلام كرده است كه خريدار جان و مال مؤمنان مى باشد و سپس مسأله جهاد فى سبيل اللّه را مطرح ساخته، استفاده مى شود كه خداوند، پيشبرد راه خود را در پرتو جهاد مؤمنان قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 8
8 - سنت الهى در پيشبرد هدف هاى مكتب حق ( اسلام ) ، در پرتو ايثار و تلاش خود مؤمنان است .
ذلك بأنهم لايصيبهم ظما . .. و لاينفقون نفقة ... و لايقطعون وادياً إلا كتب لهم
از تشويق و ترغيب مؤمنان به انفاق و جهاد، چنين استفاده مى شود كه نتيجه عمل آنها، پيشبرد هدفهاى مكتب است و اگر
نيازى به تلاش مؤمنان نبود، ترغيب و تشويق آنان به اين مهم تا بدين پايه ضرورتى نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 4 - 2
2- ايمان به پيروزى راه ايمان و شكست نهايى كافران ، مقتضى صلابت و جديت مؤمنان در نبرد با جبهه كفر
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم ... فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب
فاء در «فإذا لقيتم» مفيد ترتب و نتيجه است; يعنى، اكنون كه دانستيد تلاش كافران بى ثمر خواهد ماند (أضلّ أعمالهم) و فرجام مؤمنان به صلاح خواهد گراييد (أصلح بالهم) پس دلگرم باشيد و با يقين به پيروزى نبرد كنيد (فإذا لقيتم. .. فضرب الرقاب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 11 - 8
8 - آگاهى و ايمان مؤمنان به علم همه جانبه خداوند ، مايه تحمل مصيبت ها و پايدارى در برابر مشكلات است .
ما أصاب من مصيبة إلاّ بإذن اللّه . .. و اللّه بكلّ شىء عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 98 - 12
12 - آرزوى بلا و بدبختى كردن براى مؤمنان و اسلام ، موجب مبتلا شدن خود فرد به آن است .
يتربّص بكم الدوائر عليهم داثرة السوء
با الغاى خصوصيت از مورد آيه، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 9
9 - عناصر سست ايمانِ عافيت طلب ، با مشاهده پيروزى مؤمنان ، مدعى همراهى ديرينه با مؤمنان اند .
و لئن جاء نصر من ربّك ليقولنّ إنّا كنّا معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 8
8 - كشتن و آواره كردن اهل ايمان و تبعيض در دين ، موجب از دست دادن سراى آخرت و گرفتار شدن به عذاب شديد قيامت است .
أولئك الذين اشتروا . .. فلا يخفف عنهم العذاب
«ال» در «العذاب» عهد ذكرى و اشاره به «أشد العذاب» در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 12
12 - لطمه زدن به شخصيت ديگر مؤمنان ، در حقيقت لطمه زدن به خويشتن است .
و لا تلمزوا أنفسكم
با توجه به اين كه در آيه قبل، خداوند همه مؤمنان را برادر يكديگر و عضو يك خانواده معرفى كرده است; دراين آيه از يك سو به مؤمنان تذكر داده است كه براى ديگرمؤمنان عيب نجوييد و از سوى ديگر به آنان يادآور شده كه در نظام واحد اين خانواده، عيب گرفتن براى ديگرى، در حقيقت معيوب ساختن خويشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 8
8 - سنت الهى در پيشبرد هدف هاى مكتب حق ( اسلام ) ، در پرتو ايثار و تلاش خود مؤمنان است .
ذلك بأنهم لايصيبهم ظما . .. و لاينفقون نفقة ... و لايقطعون وادياً إلا كتب لهم
از تشويق و ترغيب مؤمنان به انفاق و جهاد، چنين استفاده مى شود كه نتيجه عمل آنها، پيشبرد هدفهاى مكتب است و اگر نيازى به تلاش مؤمنان نبود، ترغيب و تشويق آنان به اين مهم تا بدين پايه ضرورتى نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 11
11 - اراده خداوند به اعتلاى دين و راه خود ، در پرتو ايثار و جهاد مؤمنان
إن اللّه اشترى من المؤمنين . .. يقتلون فى سبيل اللّه
از اينكه خداوند، اعلام كرده است كه خريدار جان و مال مؤمنان مى باشد و سپس مسأله جهاد فى سبيل اللّه را مطرح ساخته، استفاده مى شود كه خداوند، پيشبرد راه خود را در پرتو جهاد مؤمنان قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 7
7- سنّت الهى ، بر پيشبرد اهداف دين ، در اثر تلاش و جهاد مؤمنان
يأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
از مجموع شرط و جزا، استفاده مى شود كه خداوند، آن گاه امت اسلامى را نصرت بخشيده و قوت مى دهد كه آنان، خود در راه دفاع از مكتب به پاخيزند. مفهوم شرط نيز مى رساند كه بدون تلاش، نصرت نصيبشان نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 11
11 - روحيه حق پذيرى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، عامل گرويدن آنان به اسلام
قالوا ءامنّا به إنّه الحقّ
جمله «إنّه الحقّ» به منزله تعليل براى «آمنّا به» است; يعنى، ما بدان جهت به قرآن ايمان آورديم كه آن را حق يافتيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 2
2 - عنايت و حمايت الهى از مؤمنان ، مايه درد و رنج منافقان و مشركان *
أنزل السكينة . .. و يعذّب المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
بنابراين كه «يعذّب» - همچون «ليدخل. ..» - تعليلى براى انزال سكينه و ازدياد ايمان باشد، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 16
16 - اقدامات خردمندانه و حركت هاى خيرخواهانه اجتماعى اهل ايمان ، مكمل عبادت هاى فردى آنان است .
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 13
13- توجه به فرجام مؤمنان و كافران ، نقشى تعيين كننده در گرايش انسان به ايمان يا كفر دارد .
فمن شاء فليؤمن و من شاء فليكفر إنّا أعتدنا للظلمين نارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 55 - 6
6 - توجه به فرجام بسيار متفاوت مؤمنان و كافران ، زمينه ساز گرايش انسان به ايمان
إنّ المجرمين فى ضلل و سعر . .. إنّ المتّقين فى جنّ-ت و نهر . فى مقعد صدق عند مل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 5
5 - توجه به ارزش هاى نهفته در وجود مؤمنان ، مانع حقير شمردن و استهزاى آنان
لايسخر قوم من قوم عسى أن يكونوا خيرًا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 18
18- آسيب رساندن به مؤمنان ، حتى از روى ناآگاهى ، داراى مسؤوليت است .
و لولا رجال . .. لم تعلموهم أن تطوهم فتصيبكم منهم معرّة بغير علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 1
1 - شكنجه گران و سوزانندگان مردمِ با ايمان ، به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
إنّ الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت ثمّ لم يتوبوا فلهم عذاب جهنّم
«فتن» (مصدر «فتنوا») در اصل به معناى داخل كردن طلا در آتش است; ولى در مورد داخل كردن انسان در آتش نيز استعمال دارد (مفردات راغب). «فتنة» در قرآن، گاهى به معناى تعذيب (شكنجه دادن) آمده است. (بصائر فيروزآبادى)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 20،21
20 - پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) نبايد با طرد مؤمنان مستمند و فقير از اطراف خويش، خود را در جرگه ظالمان قرار دهد.
فتطردهم فتكون من الظلمين
21 - رهبران و مبلغان دينى در صورت طرد مؤمنان مستمند و ضعيف از اطراف خويش، ستمكارند.
فتطردهم فتكون من الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 2،5
2- طرد مؤمنان ( نپذيرفتن آنان به جرگه و مجمع اهل ايمان ) گناه و درپى دارنده عذاب الهى است .
من ينصرنى من الله إن طردتهم
«من الله» به معناى «من عذاب الله» است.
5- نوح ( ع ) ، اشراف و سران قومش را ، به خاطر توجه نكردن به پيامد هاى طرد مؤمنان توبيخ كرد .
أفلاتذكّرون
استفهام در «أفلاتذكّرون» استفهام توبيخى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 11 - 8
8 - آگاهى و ايمان مؤمنان به علم همه جانبه خداوند ، مايه تحمل مصيبت ها و پايدارى در برابر مشكلات است .
ما أصاب من مصيبة إلاّ بإذن اللّه . .. و اللّه بكلّ شىء عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 30 - 4
4- برخوردارى مؤمنان از پاداش الهى ، از نتايج عمل نيك آنها است .
إِنَّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت إنّا لانضيع أجر من أحسن عملاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 15
15 - تنها مؤمنان داراى عمل صالح ، از خسارت عرصه قيامت در امان خواهند بود .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
برداشت ياد شده، از آن جا است كه خداوند، روز قيامت را روز خسارت بار نام گذاشته است; ولى تنها گروهى كه داراى ايمان
و عمل صالح باشند از اين قاعده مستثنا شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 13،16
13 - خداوند ، مؤمنان داراى عمل صالح را به بهشت وارد مى سازد .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يدخله جنّ-ت
16 - مؤمنان داراى عمل صالح ، به صورت جاودانه در بهشت خواهند ماند .
خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 1
1 - مؤمنانى كه كار هاى شايسته انجام مى دهند ، كمال هاى برتر خويش را از دست نداده ، از پستى ها دور مانده اند .
أحسن تقويم . .. أسفل سفلين . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 8
8 - كشتن و آواره كردن اهل ايمان و تبعيض در دين ، موجب از دست دادن سراى آخرت و گرفتار شدن به عذاب شديد قيامت است .
أولئك الذين اشتروا . .. فلا يخفف عنهم العذاب
«ال» در «العذاب» عهد ذكرى و اشاره به «أشد العذاب» در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 29 - 6
6 - كشتن مؤمنان مجاهد و مبلغان دينى ، گناهى بزرگ و زمينه ساز نزول عذاب و نابودى است .
قيل ادخل الجنّة . .. إن كانت إلاّ صيحة وحدة فإذا هم خمدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 6
6 - لغزش مؤمنان مجاهد در جبهه هاى نبرد ، موجب محروم شدن آنان از امداد هاى الهى نخواهد شد .
و يوم حنين . .. ثم وليتم مدبرين. ثم أنزل اللّه سكينته ... و أنزل جنوداً لم تروها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 5
5 - امر به معروف و نهى از منكر ، تبلور ولايت و محبت جامعه ايمانى نسبت به يكديگر
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 20،42
20- صلابت در برابر كافران ، مهرورزى با مؤمنان و استمرار بر عبادت ، زمينه برخوردارى جامعه اسلامى از فضل و رضاى الهى
أشدّاء . .. رحماء ... ركّعًا سجّدًا يبتغون
مى توان گفت: «يبتغون. ..» نتيجه و حاصل سه برنامه مؤمنان (1- أشدّاء، 2- رحماء، 3- ركعّاً سجّداً) است.
42- صلابت و استقلال امت اسلامى ، در پرتو نفوذناپذيرى در برابر كافران و انعطاف پذيرى در برابر اهل ايمان و برخوردارى از روح عبوديت *
أشدّاء . .. رحماء ... تريهم ركّعًا سجّدًا ... كزرع أخرج شطه
چنانچه «كزرع أخرج. ..» بيان ديگرى از «أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم تراهم ركّعاً سجّداً» باشد; يعنى، همان كفرستيزى، رحمت بر مؤمنان و روحيه بندگى است كه زمينه صلابت و استقلال جامعه اسلامى را فراهم مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 59 - 2
2 - هلاك شرك پيشگان مفسد و نجات مؤمنان به اراده الهى و در سايه تلاش هاى پيامبران ، شايان سپاس گزارى به درگاه خدا و فرستادن درود و سلام بر فرستادگان او
قل الحمد للّه و سلم على عباده الذين اصطفى
رهنمود الهى به حمد و ستايش براى او و فرستادن درود و سلام بر بندگان برگزيده اش (پيامبران)، در پى يادآورى مكرر نجات مؤمنان و هلاكت كافران، مطلب ياد شده را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 4
4 - درخشش نور مؤمنان ، موجب روشن شدن راه ايشان از پيش رو ، سمت راست و سمت چپ آنان در قيامت
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمنهم
در آيه شريفه از فن «اكتفا» استفاده شده است; يعنى، با ذكر «بأيمانهم» از بيان «و بشمائلهم» اكتفا شده است. بنابراين تقدير آيه چنين مى شود: «يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمانهم و بشمائلهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 11
11 - خداوند ، در قيامت به مؤمنان تقواپيشه نورى عطا خواهد كرد كه در پرتو آن از ظلمات قيامت گذر كنند .
و يجعل لكم نورًا تمشون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 32 - 4
4 - آخرت، سرايى خوب براى كسانى كه معاد را تكذيب نكرده و در انجام تكاليف كوتاهى نمى كنند.
و للدار الأخرة خير للذين يتقون
بنابراين كه «خير» صفت مشبهه باشد. يتقون» در اين آيه، به قرينه تقابلى كه با آيه قبل دارد و در آن آيه بحث از تكذيب لقاء اللّه و تفريط در دين و تكاليف الهى بود، به معناى تكذيب نكردن معاد و انجام تكاليف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 16
16 - آسودگى مؤمنان از دغدغه زوال نعمت هاى بهشتى و زندگى در آن
خلدين فيها أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 7 - 3
3 - انفاق گرانِ متقى و مؤمن ، داراى آخرتى سرشار از آسايش
فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى
آيات بعد - كه از «عسرى» سخن گفته است - با جمله «و ما يغنى عنه ماله إذا تردّى» مصداق «عسرى» را زمان هلاكت شخص و بى فايده بودن مال معرفى كرده است كه بر جهان آخرت تطبيق مى كند. بنابراين مى توان گفت: «يسرى» - كه در مقابل آن است - نيز شامل آخرت مى باشد. آيه «و إنّ لنا لَلآخرة و الاُولى» نيز شاهد تعميم آن بر جهان آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 27 - 6
6- اعجاز قرآن ، در پيشگويى ورود حتمى مسلمانان به مسجدالحرام همراه با آرامش و امنيت
لتدخلنّ المسجدالحرام . .. ءامنين
با توجه به اين كه رؤياى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و وعده خداوند، دو سال پس از حديبيه به كامل ترين صورت تحقق يافت; مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 4،9
4 - نزول آرامش روحى از سوى خداوند بر مؤمنان در جنگ حنين و محروميت منافقان از آن
ثم أنزل اللّه سكينته على رسوله و على المؤمنين
با توجه به اينكه در فراز قبل، مؤمنان به وسيله ضمير «كم» مخاطب قرار گرفتند و در اين آيه به جاى آن ضمير، كلمه «مؤمنين» آمده، مى توان به برداشت فوق دست يافت.
9 - جبهه كفر در كارزار حنين ، در پى فرود آمدن نيرو هاى غيبى و نزول آرامش روحى بر مؤمنان از سوى خداوند ، گرفتار شكستى سخت و عذاب آور گرديد .
ثم أنزل اللّه سكينته . .. و أنزل جنوداً لم تروها و عذّب الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 3
3 - اطمينان به رستگارى و سعادت اخروى ، آرزوى هر فرد مؤمن است0
قد أفلح المؤمنون
واژه «قد»، مقابل واژه «لمّا» است; يعنى، «قد» براى تثبيت چيزى است كه مورد توقع و انتظار مى باشد و «لمّا» براى نفى آن چيز است. بنابراين تركيب «قد أفلح المؤمنون»، بيانگر بشارت به اهل ايمان است كه نگران فرجام اخروى خود نباشند و مطمئن باشند كه زندگى اخروى آنان، سرشار از شادكامى و قرين سعادت و خوشبختى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 83 - 6
6 - آرزوى به دست گرفتن حكومت و مديريت جامعه ايمانى و درخواست آن از خداوند ، امرى پسنديده و شايسته
ربّ هب لى حكمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 6،19
6 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، عامل بدبختى اخروى منافقان
و تربّصتم
19 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، ترديد در باور هاى دينى ، فريفتگى به آرزو هاى باطل و مظاهر دنيا و غفلت از خداوند ، از اوصاف منافقان و از نشانه هاى نفاق
و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 9
9 - قدرتمندان كافر ، به چيزى جز كافر شدن مؤمنان ، رضايت نمى دهند .
أصحب الأُخدود . .. و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 3
3 - كافران ، در آرزوى مرگ پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و شكست اسلام به سر مى بردند .
قل أرءيتم إن أهلكنى اللّه و من معى
مفسران (صاحب مجمع البيان، تفسير كبير و. ..) نوشته اند: اين آيه و آيات مشابه آن (مانند آيه 30 سوره «طور» و آيه 12 سوره «فتح»)، اشاره به اين حقيقت تاريخى دارد كه كافران و مشركان، پيوسته در آرزوى مرگ پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و در نتيجه شكست كامل اسلام، به سر مى بردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 6
6- مؤمن ، آرزومند داشتن امكانات ، براى رسيدگى به خويشاوندان و محرومان جامعه
و إمّا تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 26 - 5
5 - بهشت ، هدف اصلى و آرزوى نهايى مؤمنان مجاهد
قيل ادخل الجنّة
برخى از مفسران برآنند كه حذف «مقول له» (كسى كه سخن درباره او است; يعنى، مؤمن انطاكيه) و ذكر «مقولِ» تنها (آنچه كه درباره آن سخن به ميان آمده است; يعنى، بهشت) براى بيان اين حقيقت است كه آنچه اهميت دارد و بايد غرض اصلى و هدف نهايى باشد، بهشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 8
8 - مؤمنان ، اميدوار به « أيّام اللّه » و آرزومند تحقق و فرارسيدن آن
قل للذين ءامنوا يغفروا للذين لايرجون أيّام اللّه
از تقابل ميان «الذين آمنوا» با «الذين لايرجون. ..»، استفاده مى شود كه مؤمنان برخلاف كافران اميدوار به «أيّام اللّه» بوده و آرزومند تحقق آن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 11
11 - مؤمنان ، آرزومند پاك بودن قلب هايشان از كينه و عداوت نسبت به اهل ايمان
يقولون ربّنا . .. و لاتجعل فى قلوبنا غلاّ للذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 53 - 10
10 - مصاحبت و همنشينى با انبيا ، آرمان مؤمنان راستين
و اشهد بانّا مسلمون. ربّنا امنا ... و اتبعنا الرسول فاكتبنا مع الشاهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 9
9 - دستيابى به مرتبه صادقين ، آرمانى ارزشمند براى مؤمنان
اتقوا اللّه و كونوا مع الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 246 - 19
19 - مبارزه اهل ايمان با متجاوزان و كسب آزادى از اسارت و رفع ظلم و تجاوز ، از مصاديق پيكار در راه خدا
و ما لنا اَلاّ نقاتل فى سبيل اللّه و قد اُخرجنا من ديارنا و ابنائنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 108 - 4
4- عالى ترين نعمت ها و آرمانى ترين ارزش و آسايش براى مؤمنان در بهشت برين ، وجود دارد .
لايبغون عنها حولاً
درخواست تغيير، نوعاً، در پى تصوّر چيزى بهتر و بالاتر پديد مى آيد. اين كه بهشتيان، خواهان تغييرى در وضع خود نيستند، مى تواند بدين جهت باشد كه چيزى فوق آنچه آنان در بهشت برخوردارند، به ذهن شان نمى رسد تا آن را آرزو كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 10 - 3
3 - مؤمنان آسوده از سختى هاى روز محشر
يوم عسير . على الكفرين غير يسير
قيد «على الكافرين»، بيانگر آن است كه دشوارى هاى قيامت اختصاص به كافران دارد نه مؤمنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 6
6 - اطلاع يافتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از وجود منافقان ، در پرتو وحى
و ممن حولكم . .. نحن نعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 13
13 - لازم است كه مؤمنان ، براى مواجهه با سختى هاى راه ايمان ، همواره آماده باشند .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون. و لقد فتنّا الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 12
12- مؤمنان راستين ، آماده جهاد و پذيراى تكاليف دشوار دين
و يقول الذين ءامنوا لولا نزّلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة و ذكر فيها القتال رأيت
از اين كه خداوند، ترس از جهاد را، بيماردلى، معرفى كرده است، مى توان نتيجه گرفت كه مؤمنان راستين از جهاد بيم ندارند، بلكه از آن استقبال مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 1
1- شأن مؤمنان به دور از ضعف و سستى در جهاد و سزاوار پذيرش فرمان جهاد و استقبال از آن
طاعة و قول معروف
«طاعة و قول معروف» مى تواند مبتدا براى خبر محذوف باشد; يعنى، «طاعة و. .. خير لهم». از ارتباط اين آيه با آيه قبل، استفاده مى شود كه ترس و گريز از جهاد، شايسته مقام بندگان مطيع خداوند نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 12
12 - مؤمنان تقواپيشه ، مشمول مغفرت و آمرزش خداوند در قيامت
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا . .. و يغفر لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 8 - 6
6 - « قاسم بن محمد عن على قال : سمعت أباعبداللّه ( ع ) يقول : إنّ اللّه تبارك و تعالى إذا أراد أن يحاسب المؤمن أعطاه كتابه بيمينه و حاسبه فيما بينه و بينه فيقول : عبدى ! فعلت كذا . . . قد غفرتها لك و ابدلتها حسنات . . . و هو قول اللّه عزّوجلّ « فأمّا من اُوتى كتابه بيمينه فسوف يحاسب حساباً يسيراً » ;
قاسم بن محمد از على [بن أبى حمزه] روايت نموده كه گفت: از امام صادق(ع) شنيدم كه مى فرمود: خداى - تبارك و تعالى - زمانى كه بخواهد مؤمنى را محاسبه كند، نامه عملش را به دست راست وى مى دهد و او را در آنچه بين خود و او است محاسبه كرده، مى فرمايد: بنده من فلان كار را كردى؟ . .. من آن را براى تو بخشيدم و آن را به حسنه هايى تبديل كردم ... و اين سخن خداى عزّوجلّ است «فأمّا من اُوتى كتابه بيمينه . فسوف يحاسب حساباً يسيراً»».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 6،9
6 - مؤمنان و مهاجران مجاهد ، مشمول آمرزش الهى و رحمت او
الذين امنوا و الذين هاجروا . .. و اللّه غفور رحيم
9 - مؤمنان و مهاجران مجاهد در راه خدا نيز ، نيازمند غفران و رحمت حق هستند .
ان الّذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 133 - 5
5 - آمرزش الهى و بهشت تقواپيشگان ، مقصود بايسته اى براى اهل ايمان
و سارعوا الى مغفرة من ربّكم . .. اعدّت للمتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 195 - 22
22 - مهاجر آواره و آزار ديده در راه خدا ، و جهادگر و جان باخته ، مصداق مؤمن خردمند
لايات لاولى الالباب . .. فالّذين هاجروا و اخرجوا من ديارهم ... و قاتلوا و قتلوا
اجابت دعاى خردمندان به دليل اعمال آنان است. «انّى لا اضيع ... » و جمله «فالّذين» به دليل «فا»، بيانگر آن اعمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 9
9 - غفران و آمرزش خداوند نسبت به مؤمنان ، تجلى رحمت اوست . *
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
وصف «رحيماً»، مى تواند اشاره به منشأ غفران الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 9 - 1
1 - وعده الهى به مؤمنان داراى عمل صالح ، به آمرزش و پاداش بزرگ
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 3
3 - تبرئه مؤمنان از گناه شراب خوارى و قماربازى ، مشروط به دست كشيدن از آن پس از نهى خداوند
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا إذا ما اتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 6
6 - برخوردارى از آمرزش خداوند و بهره مندى از روزى هاى نيكو ، پاداش مؤمنان حقيقى
لهم . .. مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 29 - 9،11
9 - شمول غفران الهى بر مؤمنان تقواپيشه ، نمود فضل عظيم خداوند
و يغفر لكم و اللّه ذوالفضل العظيم
جمله «و اللّه . .. » مى تواند به منزله تعليلى بر اعطاى پاداشهاى بيان شده باشد.
11 - خداوند ، مؤمنان تقواپيشه را علاوه بر اعطاى بصيرت و بخشش گناهان ، از موهبت هاى ديگر نيز بهره مند خواهد كرد .
يجعل لكم فرقانا . .. و اللّه ذوالفضل العظيم
برداشت ف---وق مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «و ال--لّه . .. » مستانفه باشد نه بيانگر تعليل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 7
7- نوح ( ع ) ، واسطه شمول مغفرت و رحمت خداوند بر مؤمنان و پيروان او
إن ربى لغفور رحيم
به دليل «اركبوا» كه خطاب به پيروان نوح است، متعلق «غفور» و «رحيم» نيز پيروان آن حضرت مى باشد; يعنى: إن ربى لغفور لكم رحيم بكم. (خداوند آمرزنده شما و نازل كننده رحمت بر شماست). لازمه اين سخن آن بود كه نوح مى فرمود: «ربكم» (پرورگار شما) نه «ربى». اين جابه جايى بيانگر اين نكته است كه: خداوند به واسطه نوع(ع)، مغفرت و رحمت خويش را به پيروان او مى گستراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 82 - 8
8 - غفران خداوند در باره مؤمنان تائب و نيك كردار ، مغفرتى گسترده و پر دامنه است .
و إنّى لغفّار لمن تاب
«غفّار» صيغه مبالغه است و بر گستردگى غفران خداوند در مورد توبه كنندگان مؤمن و نيك كردار دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 50 - 1
1 - مغفرت الهى و رزق گوارا ، پاداش مؤمنان نيك كردار در جهان آخرت
فالذين ءامنوا و عملوا . .. و رزق كريم
«رزق كريم» يعنى روزى طيب و گوارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 22 - 16
16 - مؤمنان باگذشت ، مورد غفران و آمرزش خدا قرار دارند .
و ليعفوا و ليصفحوا ألا تحبّون أن يغفر اللّه لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 5
5 - مؤمنان داراى عمل صالح ، قطعاً مشمول آمرزش خداونداند .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك لهم مغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 13
13 - آمرزش مؤمنان تائب و پيرو دين و وارد شدن آنان به بهشت از سوى خداوند ، حكيمانه و از موضع اقتدار است .
فاغفر للذين تابوا . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
ياد شدن دو صفت عزت و حكمت در پايان آيه شريفه، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 1،13
1- مؤمنان صلاح پيشه و معتقد به حقانيت راه محمد (صلی الله علیه و آله) ، مورد غفران و لطف الهى
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بالهم
13- آمرزش گناهان و سامان يافتن شؤون حيات ، پاداش الهى به مؤمنان صالح پيرو قرآن
و الذين ءامنوا . .. كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بالهم
«أصلح بالهم» يا به معناى اصلاح مطلق شؤون زندگى و يا اصلاح قلب و دل مؤمنان است، برداشت ياد شده براساس معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 3 - 2
2- نيك فرجامى و غفران لغزش هاى مؤمنان ، نتيجه پيروى از حق و پيام پروردگارشان
و الذين ءامنوا . .. ذلك بأنّ ... و أنّ الذين ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 19 - 14
14- خداوند ، دوستدار و خواهان بخشش لغزش هاى اهل ايمان ، هر چند با وساطت بنده محبوبش ( پيامبر (صلی الله علیه و آله) )
و استغفر . .. و للمؤمنين و المؤمنت
اين كه خداوند، به پيامبر(صلی الله علیه و آله) دستور داده تا براى اهل ايمان استغفار كند; مى نماياند كه خداوند راهى را براى بخشش گناه مؤمنان گشوده تا در نتيجه آنان را از لطف و غفران خويش بهره مند سازد. ازاين رو پيامبرش را به وساطت فراخوانده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 10
10 - نويد الهى ، به آمرزش گناهان و لغزش هاى مؤمنان
و يكفّر عنهم سيّئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 44
44- آميختگى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى مؤمنان از مغفرت و پاداش عظيم الهى
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 20
20 - غفران و چشم پوشى از لغزش هاى اهل ايمان ، جلوه رحمت خاص الهى به مؤمنان
إنّ اللّه غفور رحيم
با توجه به اين كه واژه «رحيم» به معناى رحمت خاصه الهى در حق مؤمنان است; از ارتباط «غفور» و «رحيم» مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 12 - 3
3 - آمرزش گناه و حيات جاودان در بوستان هاى بهشت ، تضمين شده از سوى خداوند ، براى مؤمنان راستين و مجاهدان راه او
تؤمنون باللّه . .. يغفر لكم ذنوبكم و يدخلكم جنّ-ت... و مسكن طيّبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 15
15 - مؤمنان در عرصه قيامت ، خواستار آمرزش الهى اند .
و اغفرلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 9
9 - خداوند ، بخشنده گناهان و لغزش هاى مؤمنان حقيقى و راستين
لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 5
5 - كسانى كه ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند، نه از آينده خويش بيمناك و نه بر گذشته خويش غمناك هستند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
غالباً «خوف» در مورد ترس از آينده و «حزن» در مورد اندوه بر گذشته به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 1
1 - مؤمنان ، به آينده پيروزمند خويش ، باور دارند .
و يقولون متى هذا الفتح
تعبير «متى هذا الفتح» از سوى كافران، نشانه اين معنا است كه مؤمنان، درباره فتح و پيروزى خويش، سخنانى اظهار داشته اند. گفتنى است كه آيه سى همين سوره، مى تواند قرينه باشد بر اين كه مراد از فتح، پيروزى در همين دنيا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 8
8 - گرفتار شدن مؤمنان به سختى ها ، سنّتى الهى است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 4
4 - ابتلاى مؤمنان به سختى ها ، سنت الهى است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون. و لقد فتنّاالذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 2،5،14
2 - مؤمنان پيشين ( اديان ديگر ) نيز به رغم داشتن ايمان ، مبتلا به سختى ها و شدايد شدند .
و لقد فتنّا الذين من قبلهم
«فتن» به معناى «اختبار و آزمون» و نيز «شدت و سختى» آمده است (مفردات راغب) برداشت بالا، بنابر معناى دوم است.
5 - آگاهى يافتن از جريان سنت آزمايش الهى در ميان مؤمنان گذشته ، آسان كننده پذيرش آن براى مدعيان ايمان است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون. و لقد فتنّاالذين من قبلهم
14 - اطلاع يافتن از گرفتارى مؤمنان پيشين به سختى ها ، زمينه ساز تحمل سختى ها ، از سوى مؤمنان بعدى است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون. و لقد فتنّا الذين من قبلهم
يادآورى ابتلاى مؤمنان دوران هاى پيشين به سختى ها، پس از اعلام باطل بودن پندار عدم گرفتارى مؤمنان به آنها، مى تواند به منظور هموارسازى سختى هاى پيش آمده براى مؤمنان بعدى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 13
13 - خداوند ، مؤمنان را به وسيله روحى از جانب خود تأييد و تقويت مى كند .
و أيّدهم بروح منه
«تأييد» (مصدر«أيّد») به معناى قوى و نيرومند كردن است. در ضمير «منه» دو احتمال وجود دارد: الف) به خدا بازگردد. ب) به ايمان مربوط باشد. برداشت بالا برپايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 56 - 3
3 - پذيرش ولايت خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شايسته ولايت ، انفكاك ناپذير و وابسته به يكديگر
و من يتول اللّه و رسوله و الذين ءامنوا
عطف «رسوله» و «الذين ءامنوا» بر «اللّه» بدون تكرار فعل (يتول)، مى رساند كه ولايت آنها بهم پيوسته بوده و رويگردانى از ولايت هر يك به منزله اعراض از ولايت تمامى آنها مى باشد. مفرد آوردن كلمه «ولىّ» در آيه قبل اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 9
9 - در جامعه اسلامى ، مؤمنان به منزله يك پيكراند .
ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خيرًا
برداشت ياد شده از تعبير «بأنفسهم» (به خودشان) - كه هر يك از مردان و زنان مؤمن را نفس ديگرى قرار داده - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 2
2 - مؤمنان ، داراى عزم دينى و حضور مؤثر اجتماعى و هميارى نسبت به يكديگر در قبال متجاوزان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
برخى از مفسران «إنتصار» را به معناى «تناصر» (تعاون و هميارى) گرفته اند; يعنى، مؤمنان راستين آنانند كه هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گيرند - براى دفع آن - به يارى هم برمى خيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 11
11 - مؤمنان ، همچون اعضاى يك پيكر ، برخوردار از روحى يگانه ( نفسى واحد )
و لا تلمزوا أنفسكم
در آيه به جاى آن كه گفته شود: «لاتلمزوا المؤمنين»، آمده است: «لاتلمزوا أنفسكم». از اين تفاوت تعبير معلوم مى شود كه مؤمنان «نفس» يكديگر شمرده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 10،11
10 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله تبارك و تعالى « و يستحيب الذين آمنوا و عملوا الصالحات و يزيدهم من فضله » قال : هو المؤمن يدعوا لأخيه بظهر الغيب فيقول له الملك : آمين . و يقول اللّه العزيز الجبّار و لك مِثلا ما سألت و قد أعطيت ما سألت بحبّك إيّاه ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند تعالى: «و يستحيب الذين آمنوا و عملوا الصالحات و يزيدهم من فضله» روايت شده كه فرمود: مراد مؤمنى است كه پشت سر برادر دينى خود دعا مى كند و فرشته براى او آمين مى گويد و خداى عزيز جبار مى فرمايد (اى مؤمن) و براى تو است دو برابر آنچه براى برادرت خواستى و به خاطر اين كه برادرت را دوست داشتى آنچه را درخواست كردى به تو عطا كردم».
11 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فى قوله « و يزيدهم من فضله » الشفاعة لمن وجبت له النار ممن أحسن إليهم فى الدنيا ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه رسول خدا راجع به اين سخن خداوند «يزيدهم من فضله» (مراد از آنچه زايد بر اجابت دعاى مؤمنان، به آنان داده مى شود) حق شفاعت است كه شفاعت مى كنند براى كسانى كه آتش براى آنها واجب شده ولى در دنيا از كسانى بوده اند كه به آن مؤمنان نيكى كرده اند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 5 - 10
10 - اقتدار الهى ، پشتوانه استجابت دعاى مؤمنان در مصون ماندن از سلطه كافران
ربّنا لاتجعلنا فتنة . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 8 - 1
1 - اجازه خداوند به مؤمنان ، براى رفتار نيك و عادلانه با كافران غير معاند با دين
لاينهيكم اللّه عن الذين لم يقتلوكم فى الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 63 - 9
9 - خداوند علاوه بر ايجاد محبت ميان مؤمنان ، آنان را در يك منطقه گرداگرد پيامبر (صلی الله علیه و آله) مجتمع ساخت . *
و ألف بين قلوبهم . .. و لكن اللّه ألف بينهم
برداشت فوق از مقايسه بين دو جمله «ألف بين قلوبهم» و «ألف بينهم» به دست آمده است. جمله نخست بيانگر تأليف قلوب است و جمله دوم بيانگر تأليف خود مؤمنان است. يعنى آنان را در كنار يكديگر قرار داد و همگان را گرداگرد پيامبر(صلی الله علیه و آله) مجتمع ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 150 - 24
24 - لزوم پرهيز از تحقير مؤمنان وظيفه شناس در برابر دشمنان دين
فلا تشمت بى الأعداء
هارون با تفريع جمله «فلا تشمت . .. » به وسيله حرف «فاء»، بر كوتاهى نورزيدن خويش در مبارزه با عوامل فساد، اين نكته را گوشزد كرد كه چون وظيفه خويش را انجام داده است، شايسته نيست در برابر دشمنان مؤاخذه و تحقير شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 1
1- نويد الهى به ورود مؤمنان نيك كردار ، به باغ هاى بهشت با تكريم و اجلال
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
واژه «يدخل» و اسناد فعل به خداوند، مى رساند كه مؤمنان با تكريم و اجلال و در سايه لطف و اراده الهى، گام در بهشت مى نهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 9
9 - ورود مؤمنان به بهشت جاودان ، همراه با تكريم و اجلال از سوى خداوند *
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
فعل متعدّى «يدخل» و اسناد آن به خداوند، مى تواند دربردارنده احتمال بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 13
13 - مؤمنان ، شايسته ارج نهادن و كافران ، سزاوار استخفاف و تحقير
اذلة على المؤمنين اعزة على الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 12
12 - مؤمن ، داراى حرمتى والا در پيشگاه خداوند
فيسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 7
7 - ايمان ، به مردان و زنان ، حرمت و عظمت مى بخشد .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 16،19
16- زنان و مردان مؤمن ، داراى ارج و حرمتى همانند
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت . .. أن تطوهم
از اين كه خداوند، «مؤمنات» را در كنار «مؤمنون» ياد كرده و حفظ خون و حرمت آن دو را عامل بازداشتن مؤمنان از توسّل به قهر براى ورود به مكه معرفى كرده است; مطلب بالا استفاده مى شود.
19- خداوند ، خواهان دور ماندن ساحت مؤمنان از هر لكه ننگ و بدنامى
و لولا رجال . .. أن تطوهم فتصيبكم منهم معرّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 19
19 - قدم نهادن فرد به وادى ايمان ، مايه برخوردارى او از حرمتى ويژه در نزد خداوند
بئس الاسم الفسوق بعد الإيمن
از اين كه خداوند از استهزا، طعن و بدگويى نسبت به مؤمنان به طور مجزا و مؤكد نهى كرده و آن را گناه و ظلم شمرده است; مقام و حرمت مؤمن نزد خداوند استفاده مى شود به خصوص واژه «بعد الإيمان» مى رساند كه حضور در جرگه مؤمنان، فرد را در جايگاه محترمى قرار مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 35 - 3
3 - مؤمنان بهشتى ، در اوج عزت و احترام به سر مى برند .
أُولئك فى جنّ-ت مكرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 8
8 - اقدام مؤمنان ، به بيعت رضوان ، على رغم همه نگرانى ها و احساس خطر ها *
يبايعونك تحت الشجرة فعلم ما فى قلوبهم
مى توان گفت: مراد از «ما فى قلوبهم» - به قرينه «فأنزل السكينة» - نوعى اضطراب و نگرانى و احساس خطر نسبت به رخدادهاى آينده آن سفر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 134 - 10
10 - تحريك عواطف و احساسات ، از روش هاى قرآن براى برانگيختن اهل ايمان به نيكوكارى
يا ايّها الّذين امنوا . .. و اللّه يحبّ المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 16 - 3
3- احسان به والدين ، شكر ، صلاح جويى ، توبه و تسليم ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و وصّينا الإنسن بولديه إحسنًا . .. نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا
ارتباط اين آيه با آيه پيشين، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 27،28
27 - مؤمنان ، درباره همسران شان ، احكامى تعيين شده دارند .
قد علمنا ما فرضنا عليهم فى أزوجهم
28 - احكام تعيين شده درباره همسران مؤمنان ، برخاسته از علم خداوند است .
قد علمنا ما فرضنا عليهم فى أزوجهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 32 - 34
34 - خوددارى از اطعام مؤمن گرسنه ، به منزله كشتن وى و غذا دادن به او به منزله احياى اوست .
و من احياها فكانما احيا الناس جميعاً
از امام صادق(ع) روايت شده كه درباره اطعام مؤمن فرمود: . .. من احيى مؤمن فكانما احيا الناس جميعاً، فان لم تطعموه فقد امتموه و ان اطعمتموه فقد احييتموه.
كافى، ج 2، ص 20، ح 20; نورالثقلين، ج 1، ص 619، ح 152.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 46 - 4
4 - نزاع و اختلاف اهل ايمان موجب سست شدن آنان در پيكار با دشمنان دين
و لاتنزعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 5
5 - منافقان ، همواره منتظر بروز شكاف و اختلاف در صفوف مؤمنان و شكست و نابودى آنان بودند .
قالوا بلى و لكنّكم . .. تربّصتم
«تربص» (مصدر «تربصتم») به معناى انتظار چيزى را كشيدن است. حذف مفعول «تربصتم» بيانگر آن است كه منافقان، آرزوى بروز همه گونه گرفتارى را براى مؤمنان و جامعه اسلامى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 3 - 16
16 - خداوند ، به اختلافات ميان مشركان و مؤمنان در روز رستاخيز ، داورى خواهد كرد .
إنّ اللّه يحكم بينهم فى ما هم فيه يختلفون
بيشتر مفسران بر اين ديدگاه اند كه مرجع ضمير «هم»، دو گروه مؤمنان و مشركان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 40 - 11
11 - مؤمنان موحد ، در صحنه قيامت داراى كرامت و برخوردار از اختيار
أفمن يلقى . .. أم من يأتى
تقابل فعل معلوم «يأتى» با فعل مجهول «يلقى»، افاده مى كند كه حركت مؤمنان يكتاپرست در قيامت، جبرى و ناخواسته نيست. برخلاف منحرفان از آيات الهى كه آنان حقير و مجبوراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 15
15 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : إنّ اللّه عزّوجلّ فَوَّضَ إلى المؤمن أُمورَه كلَّها و لم يفوّض إليه أن يكونَ ذليلاً أما تسمع قول اللّه عزّوجلّ يقول : « و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين » . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: خداى عزّوجلّ تمام امور مؤمن را به شخص وى واگذار نموده; ولى [اختيار ]ذليل بودن و ذلت كشيدن را به او نداده است. آيا نشنيده اى سخن خداى عزّوجلّ را كه مى فرمايد: «و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 2،6
2 - اعطاى رحمت ويژه خداوند به مؤمنان ، به منظور بيرون بردن آنان از ظلمت هاو رساندن شان به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. ليخرجكم من الظلمت إلى النور
6 - دعا و تحيت ملائكه بر مؤمنان ، زمينه ساز بيرون بردن آنان از ظلمت ها به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم و ملئكته ليخرجكم من الظلمت إلى النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 141 - 2
2 - عنايت خداوند به پاكيزه و خالص كردن اهل ايمان ، با قرار دادن ايشان در هنگامه هاى دشوار
و تلك الايّام نداولها بين النّاس . .. و ليمحّص اللّه الّذين امنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 7
7 - خداوند ، آگاه از خلوص و صداقت باطنى مؤمنان در بيعت رضوان
لقد رضى اللّه . .. فعلم ما فى قلوبهم
مراد از «ما» در «ما فى قلوبهم» - به قرينه «رضى اللّه. ..» مى تواند صداقت و خلوص مؤمنان باشد; زيرا اين امور است كه رضايت و خشنودى را در پى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 104 - 2،3،8
2 - اتّحاد ، اعتصام به ريسمان الهى و اُلفت بين دل ها و برادرى ميان اهل ايمان ، از مصاديق خير و نيكى
و اعتصموا بحبل اللّه جميعاً . .. و لتكن منكم امة يدعون الى الخير
لام در «الخير» مى تواند عهد ذكرى و اشاره به مطالب آيه قبل باشد و يا به مقتضاى ارتباط دو آيه، ويژگيهاى ذكر شده در آيه قبل از مصاديق مورد نظر كلمه «خير» باشد.
3 - ضرورت وجود جمعى از اهل ايمان ، براى دعوت جامعه به اتحاد و اُلفت ميان دل ها و برادرى ميان آنها
و اعتصموا بحبل اللّه . .. و لتكن منكم امة يدعون الى الخير
8 - اتحاد و برادرى ميان مؤمنين ، از مصاديق « معروف » است و تفرقه و دشمنى اهل ايمان با يكديگر ، از مصاديق « منكر » .
و اعتصموا بحبل اللّه جميعاً و لا تفرّقوا . .. و لتكن منكم امة يدعون الى الخير و
«ال» در «المعروف» و «المنكر»، مى تواند عهد ذكرى و اشاره به معروف ها و منكرها در آيه سابق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 33 - 1
1 - اداى شهادت و گواهى ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم بشهدتهم قائمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 3 - 5
5 - اهل ايمان و حق جويان ، قادر به درك نمود هاى اقتدار و حكمت خداوند در هستى
العزيز الحكيم . إنّ فى السموت و الأرض لأيت للمؤمنين
آيات الهى در هستى، براى همه انسان ها است تا از آن نشانه ها، رو به ايمان آورده و يا در طريق ايمان استوار بمانند. با توجه
به اين نكته گفتنى است وصف «المؤمنين» نظر به كسانى دارد كه اهل ايمان به حق و در جستوجوى آنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 47 - 8
8 - كافرانِ صدراسلام ، عقيده به روزى رسانى خدا براى انسان ها را باطل دانسته و مؤمنان را در گمراهى محض مى پنداشتند .
قال الذين كفروا للذين ءامنوا أنطعم من لو يشاء اللّه أطعمه إن أنتم إلاّ فى ضلل م
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه جمله «إن أنتم إلاّ فى ضلال مبين» دنباله گفتار كافران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 9
9 - عناصر سست ايمانِ عافيت طلب ، با مشاهده پيروزى مؤمنان ، مدعى همراهى ديرينه با مؤمنان اند .
و لئن جاء نصر من ربّك ليقولنّ إنّا كنّا معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 9
9 - عناصر سست ايمانِ عافيت طلب ، با مشاهده پيروزى مؤمنان ، مدعى همراهى ديرينه با مؤمنان اند .
و لئن جاء نصر من ربّك ليقولنّ إنّا كنّا معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 10 - 3
3 - ذكر « سبحانك اللّهم » سر فصل نيايش مؤمنان با خدا در بهشت
جنت النعيم. دعويهم فيها سبحنك اللّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 62 - 3
3- مؤمنان ، در دنيا از سخنان بيهوده مردم در آزارند .
لايسمعون فيها لغوًا
بيان تمام آنچه در بهشت انجام نمى گيرد نه ممكن است و نه مفيد; ولى طرح بعضى از آن امور، مژده اى است به مؤمنان كه آنچه در دنيا شما را آزار مى داد، آن جا وجود ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 2
2 - نسبت ناروا به مردان و زنان مؤمن بى گناه ، آزار و اذيت آنان و گناه است .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا . .. إثمًا مبينًا
به قرينه «فقد احتملوا بهتاناً» مراد از آزار و اذيت مؤمنان، تهمت زدن و نسبت ناروا دادن به آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 14
14 - همان گونه كه كسى حق آزار مؤمنان را ندارد ، بر مؤمنان نيز لازم است خود را از عوامل و مقتضيات اذيت ، دور نگه دارند .
و الذين يؤذون المؤمنين و المؤمنت . .. فقد احتملوا ...إثمًا ... قل ... و نساء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 2
2 - اصرار و مداومت اصحاب اخدود ، بر مقابله با مؤمنان و آزار دادن و سوزاندن آنان
يفعلون
فعل مضارع، هرگاه درباره كارهاى گذشته به كار رود، استمرار را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 2
2 - صبر و بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، در برابر فشار هاى هم كيشان سابق خود و نيز تحمل آزار هاى مشركان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهى
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
«باء» در «بما صبروا» سبيبه و «ما» مصدريه است; يعنى، «بسبب صبرهم». گفتنى است در اين كه اشخاص مورد بحث
در برابر چه چيزى از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل كتاب و مشركان مى باشد. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 14
14 - نماياندن معجزه به مؤمنان ، از جمله اهداف الهى در پيشگويى و اخبار از حقايق آينده
وعدكم اللّه . .. و لتكون ءاية للمؤمنين
اسم «لتكون. ..» وعده هاى الهى و پيشگويى او است كه از «وعدكم اللّه» استفاده مى شود; يعنى، خداوند از گفتن اين اخبار غيبى و اين وعده ها، اهداف گوناگونى را دنبال مى كند كه يكى از آنها معجزه نمايى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 8
8 - احتمال ارتداد و تأثيرپذيرى مؤمنان ، از ديدگاه اهل كتاب
امنوا بالذى . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 1
1 - گمراهى و كفر ( ارتداد ) مؤمنان ، على رغم تلاوت آيات الهى بر آنان و حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميانشان ، مايه شگفتى است .
و كيف تكفرون و انتم تتلى عليكم ايات اللّه و فيكم رسوله
مراد از استفهام، تعجّب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 4
4 - ارتداد گروهى از مؤمنان پس از جريان جنگ احد *
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان لن يضرّوا اللّه شيئاً
به مقتضاى ارتباط اين آيه با آيات قبل، مراد از «الّذين اشتروا . .. »، مى تواند آن گروه از مسلمانانى باشد كه پس از نبرد احد با تبليغات سوء و شايعات در تضعيف روحيه مؤمنان مى كوشيدند و آنان را از غزوه حمراءالاسد بازمى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 87 - 3
3 - تحذير خداوند از مرتدّ شدن مؤمنان و هشدار نسبت به آن
قوماً كفروا بعد ايمانهم . .. اولئك جزاؤهم انّ عليهم لعنة اللّه و الملئكة و النّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 16
16 - خويشاوندان مؤمنان و مهاجران ، به ارث بردن از آنها نسبت به ديگران ، اولويت دارند .
و أُولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض . .. من المؤمنين و المهجرين
برداشت بالا، بنابراين است كه «من المؤمنين» متعلق به عامل مقدر و وصف «أُولواالأرحام » باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 13
13 - مهاجران و برادران دينى ( انصار ) در صدراسلام ، از هم ارث مى بردند .
و أُولوا الأرحام. .. أولى... من المؤمنين و المهجرين
ذكر مفضلٌ عليه «المؤمنين» و «المهاجرين» نشان دهنده اين است كه مؤمنان به عنوان برادران دينى و مهاجران هجرت كرده از مكّه، از هم ارث مى بردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 10
10 - رفاه و امنيت اهل ايمان امرى ارزشمند از ديدگاه اديان الهى
رب اجعل هذا بلداً ءامناً و ارزق أهله من الثمرت من ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 5
5 - ارزش والاى جان و مال مؤمنان در پيشگاه خداوند
إن اللّه اشترى . .. بأن لهم الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 4
4 - ارزش ايمان و حيات مؤمن در پيشگاه خداوند
و من يقتل مؤمنا متعمّداً فجزاؤه جهنّم خالداً فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 10
10 - رفاه و امنيت اهل ايمان امرى ارزشمند از ديدگاه اديان الهى
رب اجعل هذا بلداً ءامناً و ارزق أهله من الثمرت من ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 2
2 - ارزشمندى اعمال نيك مؤمنان هر چند كه اندك و ناچيز باشد .
و لاينفقون نفقة صغيرة و كبيرة . .. ليجزيهم اللّه أحسن ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 22
22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پيشگاه خداوند ، همسان است .
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 10
10 - منافات نداشتن كمال و ارزش عمل مؤمنان ، با داشتن نگرانى از مشكلات آن
رضى اللّه عن المؤمنين . .. فأنزل السكينة عليهم
رضايت الهى، نشانگر ارزش بيعت مؤمنان است. «أنزل السكينة» نيز بيانگر وجود نوعى اضطراب و نگرانى در دل آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 5
5 - ارزش والاى جان و مال مؤمنان در پيشگاه خداوند
إن اللّه اشترى . .. بأن لهم الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 4
4 - كرامت و ارزشمندى مؤمنان مستمند و ضعيف در پيشگاه خداوند، مورد انكار و استهزاى اشراف و قدرتمندان
ليقولوا أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 4 - 5
5 - مؤمنان به آخرت ، برخوردار از بينش درست نسبت به ارزش ها و ضد ارزش ها و به دور از تحيّر و سرگردانى در زندگى
إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة . .. فهم يعمهون
با استفاده از مفهوم آيه و نيز از تقابل ميان آن و آيه پيشين، مى توان گفت كه مؤمنان به آخرت (برخلاف كافران) نه گرفتار بينش غلط در ارزش گذارى اند و نه گرفتار حيرت و سرگردانى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 92 - 10
10 - اشتياق به جهاد و آرزوى شركت در آن ، ارزشى والا براى مؤمنان
و لا على الذين إذا ما أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه
برداشت فوق با توجه به اين است كه خداوند، اين گروه را به خاطر اشتياق شديدشان به جهاد، اختصاص به ذكر داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 3 - 7
7 - ممنوعيت ازدواج زناكاران با مؤمنان ، يكى ديگر از كيفر هاى الهى درباره آنان
الزانى لاينكح إلاّ زانية أو مشركة و الزانية لاينكحها إلاّ زان أو مشرك
برداشت ياد شده، به خاطر اين است كه آيه فوق و آيه پيشين، در مقام بيان كيفر گناه زنا است و در واقع بيانگر اين نكته است كه گناه زنا، داراى دو كيفر دنيوى است: 1- صد ضربه شلاق، 2- محروميت از ازدواج با مؤمنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 26،27
26 - مؤمنان ، داراى احكامى تعيين شده در ازدواج اند .
قد علمنا ما فرضنا عليهم فى أزوجهم
«فى» ظرف مجازى است براى اين كه بيان كند مراد از «أزواج» خود همسران نيستند بلكه احكام مربوط به همسران است.
27 - مؤمنان ، درباره همسران شان ، احكامى تعيين شده دارند .
قد علمنا ما فرضنا عليهم فى أزوجهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 17 - 11
11 - شنوايى و علم گسترده الهى ، پشتوانه امداد مؤمنان و اجابت استغاثه آنان
إذ تستغيثون . .. إن اللّه سميع عليم
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «إن اللّه . .. » ناظر به آيه نهم باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 6
6 - حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر مزار مؤمنان و دعا و استغفار آن حضرت براى آنان
و لاتصل . .. و لاتقم على قبره
از اينكه خداوند حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) را بر سر قبر منافقان نهى كرده است، استفاده مى شود كه روش آن حضرت حضور يافتن بر مزار مسلمانان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 41 - 1
1- حضرت ابراهيم ( ع ) از خداوند خواستار آمرزش خود ، پدر و مادرش و مؤمنان در روز برپايى قيامت شد .
ربّنا اغفرلى و لولدىّ و للمؤمنين يوم يقوم الحساب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 8
8 - استغفار و آمرزش خواهى فرشتگان عرش الهى ، براى مؤمنان
و يستغفرون للذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 19 - 8
8- دستور خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در آمرزش خواهى براى تمامى مردان و زنان با ايمان
و استغفر . .. للمؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 20
20 - تأثير استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى امت ، در برخوردارى آنان از غفران الهى
و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 28 - 6،7،12
6 - آمرزش خواهى نوح ( ع ) ، از درگاه الهى براى همه مردان و زنان مؤمن در طول تاريخ
ربّ اغفر لى . .. و للمؤمنين و المؤمنت
7 - مقدم داشتن خويش بر پدر و مادر و آنان بر اعضاى خانواده و اينان بر ديگر زنان و مردان مؤمن در آمرزش خواهى از درگاه الهى ، كارى پسنديده و شايسته
ربّ اغفر لى و لولدىّ و لمن دخل بيتى مؤمنًا و للمؤمنين و المؤمنت
12 - دعا و آمرزش خواهى براى پدر و مادر ، اعضاى خانواده و عموم مردان و زنان مؤمن ، عملى پسنديده و شايسته
ربّ اغفر لى و لولدىّ . و للمؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 15
15 - اطاعت از خدا و انبيا و طلب مغفرت ، از ويژگى هاى مؤمنان
و قالوا سمعنا و اطعنا غفرانك ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 3
3 - مؤمنان راستين ، همواره نگران اعمال خويش و در حال استغفار
التّئبون العبدون الحمدون السئحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 4
4- استغفار از گذشته خويش ، پس از ايمان به رهنمود هاى الهى ، لازم و ضرورى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 3
3 - مؤمنان ، خواهان غفران الهى براى خويش و نيز براى پيشتازان راه دين
و الذين جاءو من بعدهم يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 2
2 - ترغيب اهل ايمان به ثبات قدم و استوارى و اعتماد به نفس در رويارويى با دشمن
يا ايّها الّذين امنوا . .. و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 19
19 - مؤمنان استوار در نبرد اُحُد و ديگر هنگامه هاى پيكار با كافران ، برگزيدگان خداوند براى گواهى بر اعمال مردم
و تلك الايّام . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا و يتّخذ منكم شهداء
ترك لام در «و يتّخذ»، اشاره به اين معنا دارد كه برگزيدن، در پى مشخّص شدن مؤمنان واقعى است. يعنى مؤمنان واقعى براى گواه بودن برگزيده مى شوند. گفتنى است كه در برداشت فوق، متعلق حذف شده «شهدآء»، اعمال مردم، گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 18
18 - تنها خداوند آگاه به سرنوشت مؤمنان در پايدارى آنان بر توحيد و يا بازگشتشان به كفر و شرك است .
و ما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء اللّه ربنا وسع ربنا كل شىء علماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 1،3،9
1 - لزوم پايدارى اهل ايمان در برابر لشكرى با نيرويى ده برابر ، حكمى كه پس از گذشت مدتى تخفيف داده شد .
الئن خفف اللّه عنكم
3 - لزوم پايدارى هر مؤمن در ميدان نبرد با دو كافر ، نسخ كننده حكم پيشين ( لزوم پايدارى هر مؤمن در برابر ده كافر )
ان يكن منكم عشرون . .. الئن خفف اللّه عنكم
9 - لزوم پايدارى صد مؤمن در برابر دويست كافر و هزار مؤمن در برابر دو هزار كافر تا تحقق پيروزى بر آنان
فإن يكن منكم مائة صابرة يغلبوا مائتين و إن يكن منكم ألف يغلبوا الفين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 17
17 - پايدارى مؤمنان بر اجرا و حفظ حدود الهى ، شرط خداوند در وفا نمودن به عهد خويش
و من أوفى بعهده من اللّه . .. التّئبون العبدون ... و بشّر المؤمنين
تأكيد بر اعمال فردى و اجتماعى و حفظ حدود الهى پس از بيان وفاى خداوند به عهد خويش، مى تواند مشعر به اين حقيقت باشد كه پاسدارى انسان از حدود الهى، شرط بهرهورى از وعده هاى خداوندى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 2،3
2- مؤمنان همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله) به استقامت و پايدارى بر توحيد و پرستش خدا موظّف بودند .
فاستقم . .. و من تاب معك
«من تاب» عطف بر ضمير مستتر در «فاستقم» است; يعنى: «وليستقم من تاب معك».
3- استقامت در ابلاغ دين و گسترش توحيد ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به اوست .
فاستقم كما أُمرت و من تاب معك
جمله «تو و پيروانت پايدارى و استقامت كنيد» مى تواند به اين معنا باشد: بر توحيد و احكام دين پايبند و ثابت قدم بمانيد; مبادا سختيها و مشكلات شما را از مسير حق منحرف سازد. و نيز مى تواند گوياى اين باشد: در ابلاغ توحيد و دين پايدارى كنيد و از دعوت ملول و خسته نشويد. برداشت فوق ناظر به معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 121 - 3،4
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به آن حضرت ، موظف به پايدارى بر مواضع خويش ( ابلاغ رسالت الهى و مبارزه با شرك و فساد )
إنا عملون
4- پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ناحيه خداوند مأمور بود تا پايدارى خود و مؤمنان و ايستادگى بر مواضعشان را به كافران تأكيد كند .
و قل للذين لا يؤمنون . .. إنا عملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 10 - 10
10 - مؤمنان راستين ، محكم و بردبار در هنگامه هاى سخت و دشوار زندگى
لولا أن ربطنا على قلبها لتكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 31 - 6
6 - توحيد و استقامت در راه ايمان ، در پى دارنده بهشت و نعمت هاى گسترده براى مؤمنان
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا . .. و لكم فيها ما تشتهى أنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 1
1 - مؤمنان ، اهل ايستادگى و مقاومت در برابر ظلم و تجاوز
للذين ءامنوا . .. و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
«إنتصار» (مصدر «ينتصرون») مى تواند به معناى ايستادگى در برابر ظالم و زير بار ظلم او نرفتن باشد: «انتصر الرجل إذا امتنع من ظالمه»،(لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 11
11- شديدترين تهديد ها از جانب كافران و مشركان ، ناتوان از خاموش ساختن نور ايمان در قلب هاى مستعد
و لولا رجال مؤمنون . .. لم تعلموهم
محيط مكه با آن كه مسخّر مشركان بود و مؤمنان ناگزير به هجرت شده بودند; ولى خداوند از وجود مردان و زنان مؤمن در آن خبر داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 4 - 7
7 - مؤمنان در نبرد با دشمنان ، بايد منظم ، سازمان يافته و همچون بنايى ريخته شده از سرب ، استوار و نفوذناپذير باشند .
يقتلون . .. صفّ-ًا كأنّهم بنين مرصوص
«مرصوص» از ريشه «رصاص» (سرب) مشتق است. «بنيان مرصوص»; يعنى، بنايى كه با سرب استوار و محكم شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 17 - 3
3 - مؤمنان پايدار و استوار در طريق دين ، در معرض آزمايش الهى اند .
و ألّوِاستقموا على الطريقة . .. لنفتنهم فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 7
7 - پافشارى ايمان آوردگان از اهل كتاب بر مواضع فكرى و عملى خويش و تسليم نشدن آنان در برابر فشار مخالفان
و قالوا لنا أعملنا و لكم أعملكم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه ياوه گويان با هدف متزلزل كردن مؤمنان، بدان كار دست مى زدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 9 - 6
6 - پايدارى مؤمنان در عصر اصحاب اخدود ، بر ايمان خويش تا نيل به شهادت ، در محضر خداوند بوده و به آن رسيدگى خواهد شد .
و اللّه على كلّ شىء شهيد
بيان گواه بودن خداوند، براى مجرمان تهديد و براى مؤمنان وعده به پاداش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 7
7 - تهديد ها و شكنجه ها ، بى تأثير در بازدارى مؤمنان راستين از طريق ايمان و باور هاى دينى
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 10
10 - مستضعفان مؤمن از قوم ثمود ، مردمانى پايدار و راسخ در ايمان خويش
قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
از اينكه مؤمنان قوم ثمود مقصود خويش را با جمله اسميه و به همراه «إنّ» بيان كردند و با كلمه «ما»ى موصوله ايمان خويش را به تمامى رسالتهاى صالح اعلان داشتند، معلوم مى شود آنان در ايمان خويش بسيار جدى و پايدار بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 90 - 6
6 - مؤمنانِ به رسالت شعيب ( ع ) مصمّم بر آيين توحيد و متابعت شعيب ( ع ) در خروج از شهر مدين
لئن اتبعتم شعيباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 103 - 3
3- بهشتيان و مؤمنان راستين ، به هنگام برپايى قيامت مورد استقبال فرشتگان قرار خواهند گرفت .
و تتلقيهم الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 3
3 - اعتراف ايمان آوردگان اهل كتاب ، به حقانيت و آسمانى بودن قرآن به هنگام شنيدن آيات آن
و إذا يتلى عليهم قالوا . .. إنّه الحقّ من ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 64 - 5،9
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى در مبارزه با شرك و كفر تنها بايد بر خدا و مؤمنان پيرو تكيه كنند .
حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
9 - اتكا بر مؤمنان راستين براى مبارزه با شرك و كفر ، منافاتى با توحيد و اتكا بر خدا ندارد .
حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 8
8 - مهاجران و انصار نبايد از مؤمنان غير مهاجر يارى طلبند و از آنان انتظار حمايت داشته باشند . *
ما لكم من وليتهم من شىء
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه ضمير در «وليتهم» فاعل باشد. بنابراين جمله «ما لكم ... » به اين معناست كه براى شما نيست كه از پشتيبانى آنان برخوردار شويد. يعنى نبايد آنان را به نصرت خويش بخوانيد و حمايت آنان را طلب كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 14
14 - دعا به درگاه خداوند و درخواست يارى از وى به هنگام مواجه شدن با مشكلات راه ايمان ، از خصلت هاى مؤمنان راستين است .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 8 - 1
1 - مؤمنان نيك كردار ، برخوردار از پاداش بى حساب و هميشگى خداوند
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه «غير ممنون» به معناى غير منقطع و يا غير قابل محاسبه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 37 - 7
7 - پايدار ماندن هدايت مؤمنان و استمرار گمراهى كافران حق گريز ، جلوه عزتمندى و مجازات الهى است .
و من يضلل اللّه فما له من هاد . و من يهد اللّه فما له من مضلّ أليس اللّه بعزيز ذ
يادآورى دو صفت عزت و مجازات دهى خداوند، پس از ذكر پايدار ماندن هدايت مؤمنان و استمرار يافتن گمراهى كافران حق گريز به وسيله خداوند، مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 34 - 10
10 - « روى [ عن الإمام الصادق ( ع ) ] أنّه قال : يا ابن جُنْدَب . . . إنّ للّه تبارك و تعالى سُوراً من نور محفوفاً بالزبرجد و الحرير منجّداً بالسندس و الديباج يضرب هذا السور بين أوليائنا و بين أعدائنا فإذا غلى الدماغ و بلغت القلوب الحناجر و نضجت الأكباد من طول الموقف اُدخل فى هذا السور أولياء اللّه . . . و أعداء اللّه قد ألجمهم العرق و قطعهم الفَرَقُ و هم ينظرون إلى ما أعدّ اللّه لهم . . . فينظر إليهم أولياء اللّه فيضحكون منهم فذلك قوله عزّوجلّ « . . .فاليوم الذين آمنوا من الكفّار يضحكون . . . » ;
[از امام صادق(ع)] روايت شده كه فرمود: اى پسر جُنْدب! . .. براى خداوند - تبارك و تعالى - ديوارى است از نور كه غرق در زبرجد و حرير و مزين به ابريشم هاى سندس و ديبا است و اين ديوار بين دوستان و دشمنان ما قرار دارد. پس زمانى كه مغز سرها به جوش آمد و جان ها به گلو رسيد و جگرها از طولانى شدن توقفگاه قيامت كباب شد، اولياى الهى را به آن طرف ديوار مى برند ... در حالى كه دشمنان خدا را عرق لجام زده است (جريان عرق بر اطراف دهان، مانع سخن گفتن آنان شده
است) و ترس، آنان را ساكت كرده است. [آنان] نگاه مى كنند به آنچه[ از عذاب] كه خداوند براى آنها آماده نموده است ... پس اولياى الهى به دشمنان خدا نگاه مى كنند و به آنان مى خندند و اين است سخن خداى عزّوجلّ: فاليوم الذين آمنوا من الكفّار يضحكون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 1
1 - گنه پيشگان كافر ، شايسته قضاوت كردن و اظهار نظر درباره راه مؤمنان ، نيستند .
و ما أرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 34 - 4
4 - استهزا شدن از سوى مؤمنان در قيامت ، براى كافران دشوار و رنج آور خواهد بود .
فاليوم الذين ءامنوا من الكفّار يضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 35 - 1
1 - مؤمنان ، در حالى كافران حاضر در صحنه قيامت را مسخره مى كنند كه خود بر تخت هاى تزيين يافته ، لميده و ناظر كيفر كافران اند .
على الأرائك ينظرون
«أريكة» (مفرد «أرائك») به تخت تزيين يافته اى گفته مى شود كه در خيمه يا خانه اى نهاده شده باشد. هم چنين به جايگاه آرميدن و لميدن - اعم از تخت، يا تخت عروس و يا تخت خواب - اطلاق مى شود (قاموس). متعلق «ينظرون» - به قرينه آيات قبل و بعد - وضعيت كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 7،9،17
7 - تمسخر مؤمنان ، روش دنياپرستان و كافران
زين للذين كفروا الحيوة الدنيا و يسخرون من الذين امنوا
فعل مضارع «يسخرون»، دلالت بر استمرار دارد كه از آن در برداشت فوق، به «روش» تعبير شده است.
9 - نكوهش تمسخر مؤمنان
و يسخرون من الذين امنوا
17 - وعده الهى به مؤمنان نسبت به برترى آنان در قيامت ، عامل تسلّى و مقاومت آنان در برابر استهزاى كافران
و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
به نظر مى رسد جمله «و الذين اتّقوا . ..»، پس از عنوان كردن تمسخر تقواپيشگان از سوى كافران، به منظور تسلّى آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 5،8،11،13
5 - تمسخر و ريشخند منافقان صدر اسلام نسبت به مؤمنان ايثارگر تهيدست
و الذين لايجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم
8 - استهزاى الهى نسبت به منافقانى كه مؤمنان انفاقگر و ايثار كننده را طعن زده و استهزا مى كردند .
سخر اللّه منهم
11 - حمايت و دلجويى خداوند از مؤمنان انفاق كننده و ايثارگر ، در برابر تمسخر منافقان
سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
13 - خرده گيرى و مسخره كردن مؤمن گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب سخت الهى است .
فيسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 110 - 7
7 - بندگان مؤمن خدا ، همواره در معرض طعن و ريشخند كافران
و كنتم منهم تضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 2
2 - كافران ، اعتقاد مؤمنان به پيروزى نهايى خويش را ، مسخره پنداشتند .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 47 - 4
4 - كافرانِ صدراسلام ، منكر رازقيت خدا براى بشر بودند و عقيده به آن را به مسخره مى گرفتند .
و إذا قيل لهم أنفقوا ممّا رزقكم اللّه قال الذين كفروا للذين ءامنوا أنطعم من لو ي
برداشت ياد شده از آن جا است كه كافران، جمله «من لو شاء اللّه أطعمه» (اگر خدا مى خواست او را مى خورانيد) را از سر استهزا و تمسخر مى گفتند و به آن باور نداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 63 - 1
1 - طاغيان ، مؤمنان را در دنيا به تمسخر و ريشخند مى گرفتند .
أتّخذنهم سخريًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 29 - 1
1 - كافران مجرم ، همواره مؤمنان را تحقير و تمسخر كرده و به باور هاى آنان پوزخند مى زنند .
إنّ الذين أجرموا كانوا من الذين ءامنوا يضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 30 - 1
1 - گناه پيشگان كافر ، با چشمك زدن و اشاره به يكديگر ، هنگام عبور بر مؤمنان نيكوكار ، به عيب جويى از آنان مى پردازند .
و إذا مرّوا بهم يتغامزون
«غمز»; يعنى، عيب جويى از ديگران با پلك زدن و اشاره دست (مفردات راغب). ضمير «مرّوا» به مجرمان برمى گردد. برخى احتمال داده اند كه ضمير به مؤمنان برگردد و مراد اين باشد كه هنگام عبور مؤمنان بر كافران، آنان با چشمك زدن و علامت دادن به يكديگر به عيب جويى از مؤمنان مى پردازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 31 - 1،2،3
1 - كافران ، از خاطره هاى ديدار خود با مؤمنان ، طنز ساخته و در جمع خانواده خويش به لطيفه گويى و خنداندن يكديگر مى پردازند .
و إذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين
«فَكِه» (صفت مشبّه) به معناى خوش دل و خندان يا به معناى كسى است كه با همراهان خود سخنى گويد كه آنان را بخنداند (قاموس). در برداشت ياد شده، معناى دوم مورد نظر است.
2 - كافرانى كه مؤمنان را مسخره كرده اند ، هنگام مراجعت نزد خانواده خويش ، از پوزخند ها و اشاره هاى طعنه آميز خود ، غرق شادمانى مى شوند .
يضحكون . .. يتغامزون . و إذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين
در اين برداشت، «فَكِه» به معناى «مرد خوش دل و خندان» دانسته شده است. تكرار «انقلبوا» در آيه شريفه، براى مجسم ساختن حالت بازگشت كافران به خانه خويش است.
3 - كافران و گنه پيشگان ، حتى در غياب مؤمنان نيز آنان را استهزا كرده و با طعنه و كنايه از ايشان ياد مى كنند .
و إذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 48 - 2
2 - كافران صدراسلام ، منكر برپايى قيامت بوده و عقيده به آن را مورد استهزا قرار مى دادند .
و يقولون متى هذا الوعد
استفهام در «متى هذا الوعد» - برابر نظر بيشتر مفسران - براى تهكم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 4
4 - كرامت و ارزشمندى مؤمنان مستمند و ضعيف در پيشگاه خداوند، مورد انكار و استهزاى اشراف و قدرتمندان
ليقولوا أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 11
11 - روحيه حق پذيرى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، عامل گرويدن آنان به اسلام
قالوا ءامنّا به إنّه الحقّ
جمله «إنّه الحقّ» به منزله تعليل براى «آمنّا به» است; يعنى، ما بدان جهت به قرآن ايمان آورديم كه آن را حق يافتيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 5
5 - شوق ديدار بهشت ، باعث حركت شتابان مؤمنان در قيامت و دويدن آنان در مسير منتهى به آن
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم
حركت سريع و دوان دوان مؤمنان به سوى بهشت، حكايت از اشتياق شديد آنان به ديدار آن و رساندن هر چه زودتر خود به آن جايگاه هميشگى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 8
8- مطرود شدن مؤمنان تهى دست از پيرامون نوح ( ع ) ، از شرايط سران و اشراف قوم نوح براى ايمان آوردن به آن حضرت
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 9
9 - اشراف كفرپيشه مدين در تلاشى پيگير براى تحميل آيين خويش بر شعيب و مؤمنان به وى
او لتعودن فى ملتنا
جمله «او لتعودن» مى رساند كه هدف از تصميم قوم مدين بر تبعيد شعيب و همگامانش بازگرداندن آنان به آيين شرك است. بنابراين همه تهديدات به سبب تحميل اين عقيده باطل بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 90 - 7
7 - اشراف كفرپيشه مدين با تأكيد بر خسارتبار بودن همراهى شعيب ( ع ) ، در تلاش براى بازداشتن مؤمنان از متابعت او و خارج شدن از شهر مدين
و قال الملأ . .. لئن اتبعتم شعيباً إنكم إذاً لخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 1
1 - اصحاب اخدود ، هنگام سوزانده شدن مؤمنان ، حاضر و ناظر بوده و آن را مشاهده مى كردند .
و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود
«شهادة»، در اصل به معناى خبر دادن از چيزى است كه شخص آن را مشاهده كرده و نزد آن حاضر بوده است (نهايه ابن اثير); و چون جمله «و هم على. ..» حاليه و مربوط به زمان حضور كنار خندق آتش است; مراد تحمل شهادت و دريافت خبر است، نه اداى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 4
4 - مؤمنان راهى بهشت با فرمان اصحاب اعراف به آن جايگاه رفيع وارد خواهند شد .
ادخلوا الجنة
ظاهر اين است كه جمله «اهؤلاء الذين . .. » دنباله سخنان اصحاب اعراف با كافران مستكبر باشد. يعنى: قالوا ... اهؤلاء الذين ... بر اين تقدير جمله «ادخلوا ... » نيز سخن اعرافيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 13
13- آمرزش گناهان و سامان يافتن شؤون حيات ، پاداش الهى به مؤمنان صالح پيرو قرآن
و الذين ءامنوا . .. كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بالهم
«أصلح بالهم» يا به معناى اصلاح مطلق شؤون زندگى و يا اصلاح قلب و دل مؤمنان است، برداشت ياد شده براساس معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 182 - 12
12 - ولايت مؤمنان بر يكديگر در اصلاح اعمال خلاف *
فمن خاف من موص جنفاً أو إثماً فاصلح بينهم فلا إثم عليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 11 - 5
5 - مؤمنان هم در سختى ها و شدايد ، دچار تزلزل و اضطراب مى شوند .
هنالك ابتلى المؤمنون و زلزلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 3،5
3 - مؤمنان ، قبل از صلح حديبيه ، داراى شرايطى بحرانى و اضطراب روحى *
هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين
نزول آرامش، زمانى صادق است كه قبل از آن، اضطراب و ناآرامى وجود داشته باشد.
5 - مؤمنان ، پس از صلح حديبيه ، گرفتار بحران روحى و ترديد در ماهيت و نتايج اين معاهده *
إنّا فتحنا لك . .. هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين
بردشت بالا بدان احتمال است كه مؤمنان پس از صلح حديبيه، در تحليل و بررسى آن گرفتار ترديد شده باشند كه: آيا به راستى اين صلح، يك پيروزى بود يا مايه شكست؟ خداوند در چنين شرايطى، قلب ها را اطمينان بخشيد و صلح حديبيه را «فتح مبين» نام نهاد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 2،3،4،5،7
2 - توصيه گروهى از اهل كتاب به ديگران مبنى بر ايمان به قرآن در اوّل روز و كفر به آن در آخر روز ، به منظور بازگشت مؤمنان از اسلام
و قالت طائفة من اهل الكتاب . .. لعلهم يرجعون
بنابراينكه «وجه النهار»، متعلّق به «امنوا» و «اخره»، متعلق به «اكفروا» باشد.
3 - اظهار ايمان در ابتداى روز و كفر در انت هاى آن ، حيله يهود براى متزلزل ساختن مؤمنان
و قالت طائفة . .. لعلّهم يرجعون
مفسرين طبق شأن نزول، آيه را حمل بر يهوديان كرده اند.
4 - خداوند ، رسواگر يهود با افشاى توطئه آنان در جهت متزلزل ساختن مؤمنان
و قالت طائفة . .. لعلّهم يرجعون
5 - اظهار ايمان دروغين و داخل شدن در صفوف مسلمانان براى متزلزل ساختن آنان ، از حيله هاى دشمنان دين
و قالت طائفة . .. لعلّهم يرجعون
7 - يهود ، آنچه را در اوّل روز بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده بود ( قبله بودن بيت المقدّس ) ، پذيرفتند و به آنچه در انت هاى روز نازل شده بود ( قبله بودن كعبه ) ، كفر ورزيدند تا مؤمنان را گمراه سازند .
و قالت طائفة . .. لعلّهم يرجعون
برخى از مفسران برآنند كه «وجه النهار» و «آخره» متعلق به «انزل» است ; و سياق آيه مى رساند كه مراد از «الذى»، حكمى خاص است ; برخى روايات دلالت دارد كه آن حكم خاص، تغيير قبله بوده است كه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در عصرگاهى مأمور شد نماز را به سوى كعبه بخواند و قبله مسلمانان را كه تا صبحگاه آن روز، بيت المقدس بوده است تغيير دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 56 - 6
6 - اطاعت از خدا و رسول و مؤمنان واجد شرايط ، محور تشكل حزب اللّه
و من يتول اللّه و رسوله و الذين ءامنوا فان حزب اللّه هم الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 16
16 - حركت مؤمنان راستين در طريق ايمان و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براساس عشق و محبت به دين و نه تحميل و تحكّم
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
از اين كه خداوند در باز داشتن مؤمنان از تحميل آراى شخصى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به «حبّب إليكم الإيمان» تكيه كرده است; استفاده مى شود كه نيرو و جاذبه محبت، اصلى ترين و نيرومندترين محرك مؤمنان براى حركت به سمت ايمان و اطاعت از رسول اللّه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 32 - 34
34 - خوددارى از اطعام مؤمن گرسنه ، به منزله كشتن وى و غذا دادن به او به منزله احياى اوست .
و من احياها فكانما احيا الناس جميعاً
از امام صادق(ع) روايت شده كه درباره اطعام مؤمن فرمود: . .. من احيى مؤمن فكانما احيا الناس جميعاً، فان لم تطعموه فقد امتموه و ان اطعمتموه فقد احييتموه.
كافى، ج 2، ص 20، ح 20; نورالثقلين، ج 1، ص 619، ح 152.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 44 - 2
2 - احساس اطمينان مشركان صدراسلام نسبت به پيروزى جمع متحد خويش بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
أم يقولون نحن جميع منتصر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 28 - 1
1- آنان كه ايمان آورده و دلهايشان به ياد خدا آرامش مى يابد ، از كسانى اند كه خداوند آنها را به سوى خويش هدايت كرده است .
و يهدى إليه من أناب. الذين ءامنوا و تطمئن قلوبهم بذكر الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 7
7- مؤمنان واقعى ، منزه از كمترين ترديد در مورد حقانيت ايمان و عقيده خويش
و قلبه مطمئنّ بالإيمن
برداشت فوق، بر اين اساس است كه منظور از «مطمئن بودن به ايمان» اطمينان داشتن به حقانيت و درستى باورهاى خود باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 10
10 - اطمينان بخشى خداوند به مؤمنان ، در وفا نكردن منافقان به پيمان خويش باكافران ( يهود بنى نضير )
و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 9
9 - اطمينان مؤمنان صدر اسلام به سرنوشت نيك خويش و هلاكت و نابودى منافقان
نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا فتربصوا إنا معكم متربصون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 22
22- امكان بهره گيرى از ثروت توانگران در صورت گرايش آنان به اسلام ، نبايد دستاويزى براى كنارگيرى از تهيدستان مؤمن قرار گيرد .
و لاتعد عيناك عنهم تريد زينة الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 4،5
4 - وجود مؤمنان بى تفاوت و بى رغبت به خداوند و قرآن ، در ميان مسلمانان صدراسلام
ألم يأن للذين ءامنوا أن تخشع قلوبهم لذكر اللّه و ما نزل من الحقّ
5 - مؤمنان بى تفاوت ، كه دل هايشان با ياد خدا و تلاوت آيات او نرم و خاشع نمى شود ، مورد نكوهش خدا هستند .
ألم يأن للذين ءامنوا أن تخشع قلوبهم لذكر اللّه و ما نزل من الحقّ
استفهام در «ألم يأن. ..» براى توبيخ و نكوهش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 20 - 4
4 - جز گروهى از مؤمنان ، همه از ابليس و دعوت او پيروى كردند .
فاتّبعوه إلاّ فريقًا من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 20 - 5
5 - همه مردم سبأ ، جز گروهى از مؤمنان ، از ابليس تبعيت كردند .
فاتّبعوه إلاّ فريقًا من المؤمنين
در صورتى كه ضمير فاعلى «اتّبعوا» مردم سبأ باشند، استثنا متصل خواهد بود و بر نكته ياد شده دلالت خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 48 - 2
2 - مشركان وعده عذاب استيصال را ، به دليل نامعلوم بودن زمان وقوع آن ، دروغ و ادعاى بى اساس پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان مى پنداشتند .
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
با توجه به اينكه استفهام در جمله «متى هذا الوعد» براى ريشخند و استهزاست، برداشت فوق از آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 15
15 - مؤمنان رنجيده از ستم گمراهان ، سرافراز و مقتدر ، در صحنه قيامت
و قال الذين ءامنوا إنّ الخسرين الذين خسروا. .. يوم القيمة
از ملامت و سرزنش مؤمنان نسبت به كافران، اقتدار و سربلندى مؤمنان استفاده مى شود; آنانى كه مصداق «لمن صبر و
غفر» هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 16 - 7
7 - مؤمنان در شرايط دشوار مكه ، مورد نويد خداوند به برخوردارى از اقتدار و حكومت *
و لقد ءاتينا . .. الحكم
برداشت بالا با توجه به دو نكته زير به دست مى آيد: الف) «الحكم» ممكن است به معناى حكومت و اقتدار باشد; ب) در آيات پيشين خداوند از مؤمنان مكه خواست تا در برابر مشكل آفرينى هاى مشركان صبر پيشه كنند و در پى آن، سرگذشت بنى اسرائيل و برخوردارى آنان از حكومت الهى را ياد آور شده است تا مؤمنان را اميدوار سازد كه پس از تحمل مشكلات، نوبت حكومت فرا مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 3،9
3 - اعتراف ايمان آوردگان اهل كتاب ، به حقانيت و آسمانى بودن قرآن به هنگام شنيدن آيات آن
و إذا يتلى عليهم قالوا . .. إنّه الحقّ من ربّنا
9 - اقرار افتخارآميز ايمان آوردگان از اهل كتاب به اسلام خويش ، پيش از نزول قرآن
إنّا كنّا من قبله مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 7
7 - جداسازى مؤمنان خداترس از گستاخان بى پروا ، هدف آزمايش هاى الهى
يأيها الذين ءامنوا . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
مراد از علم خدوند به ترس و پرواى انسانها، تحقق بخشيدن و ايجاد آن در خارج است، بنابراين «ليعلم من يخافه» يعنى هدف از آزمايش مسلمانان اين است كه ترس و پرواى آنان از خداوند تحقق خارجى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 116 - 5
5 - كمى رهپويان راه خدا نبايد موجب تزلزل رهپويان در برابر اكثريت مردم گمراه گردد.
و إن تطع أكثر من فى الأرض يضلوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 12
12- از ميان قوم لوط ، تنها خانواده اش به او ايمان آورده و از تبه كارى ها و گناهان آن قوم منزّه بودند .
كانوا يعملون السيئات . .. فأسر بأهلك بقطع من الّيل ... إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 71 - 4
4 - خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان اندك او را در برابر مخالفت اكثريت كافران و مشركان صدر اسلام ، تسلّى خاطر و دلدارى داد .
و لقد ضلّ قبلهم أكثر الأوّلين
مفسران برآنند كه يادآورى گمراهى اكثريت امت هاى گذشته، در شرايطى كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و گروندگانِ اندك به آن حضرت در شرايط سخت مكه قرار داشتند و با مخالفت هاى بيشتر كافران و مشركان رو به رو بودند، به منظور دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و گروندگان به ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 3
3 - از ميان قوم لوط تنها خانواده و بستگانش به وى ايمان آوردند .
فانجينه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 21
21 - از امام صادق ( ع ) درباره سخن ابراهيم : « و ارزق أهله من الثمرات . . . » روايت شده كه فرمود : « من الثمرات
القلوب اى حببهم إلى الناس لينتابوا إليهم و يعودوا إليهم ;
مراد ثمرات دلهاست بدين گونه كه محبت مؤمنان از اهل مكه را در دل مردم بينداز تا مشتاق مؤمنان مكه گشته، به سوى آنان بازگردند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 21 - 1،2
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) قطعاً ، الگويى خوب و شايسته براى مؤمنان بود .
لقد كان لكم فى رسول اللّه أُسوة حسنة
«لام» و «قد» دلالت بر قطعيت و حتميت مى كنند.
2 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، الگو و اسوه اى شايسته ، براى مؤمنان در جهاد است .
لقد كان لكم فى رسول اللّه أُسوة حسنة
به قرينه آيات قبل و بعد كه درباره غزوه احزاب است و نيز برخورد منافقان با جهاد و مسلمانان، به احتمال قوى توصيه به الگوگيرى از پيامبر(صلی الله علیه و آله) مربوط به جهاد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 5 - 14
14 - « عن أبى جعفر ( ع ) . . .انّ اللّه أمر نبيّه (صلی الله علیه و آله) و المؤمنين بالبرائة من قومهم ماداموا كفّاراً فقال : « قد كانت لكم اُسوة حسنة فى إبراهيم و الذين معه إذ قالوا لقومهم إنّا برآؤا منكم و ممّا تعبدون . . . » ;
از امام باقر(ع) روايت شده است: خداوند به رسول خود و مؤمنان امر فرموده تا از قوم خود، مادامى كه در حال كفر هستند، برائت جويند [آن جا كه] مى فرمايد: «براى شما در زندگى ابراهيم و كسانى كه با او بودند الگوى خوبى است; زيرا آنان به قوم خود گفتند: إنّا برآؤا منكم و ممّا تعبدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 6 - 4
4 - اميدواران به لطف خدا و معتقدان به روز جزا ، بهره مند از الگو هاى شايسته و الهى
لقد كان لكم فيهم . .. لمن كان يرجوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 4،5
4 - خداوند ، از مؤمنان مى خواهد در يارى او مانند حواريون عيسى ( ع ) باشند .
يأيّها الذين ءامنوا كونوا أنصار اللّه كما قال عيسى ابن مريم . .. قال الحواريّون
5 - حواريون عيسى ( ع ) ، نمونه و الگوى خوبى براى اهل ايمان در يارى خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين او
يأيّها الذين ءامنوا كونوا أنصار اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 30
30 - خداوند ، تعيين كننده على ( ع ) به ولايت و امامت بر مؤمنان
اليوم اكملت . .. و اتممت عليكم نعمتى و رضيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 8 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى امانت دار و پايبند به عهد و پيمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 32 - 1
1 - رعايت امانت و پايبندى به عهد و پيمان خويش ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 1،2،3،5،10
1 - آزمودن مؤمنان از سنت هاى حتمى خداوند است .
و لنبلونكم
«بلاء» به معناى آزمودن است. فعل «لنبلون» به همراه لام قسم و نون تأكيد، گوياى استمرار و حتميت آزمون الهى است.
2 - خداوند با مبتلا ساختن اهل ايمان به ترس و گرسنگى ، آنان را مى آزمايد .
و لنبلونكم بشىء من الخوف و الجوع
3 - خداوند با گرفتار ساختن مؤمنان به چيزهايى كه زيان مالى و جانى و كمبود محصول را در پى داشته باشد ، آنان را مى آزمايد .
و لنبلونكم بشىء من . .. نقص من الأمول و الأنفس و الثمرت
5 - كشته شدن راه خدا ، وسيله اى براى آزمون جامعه ايمانى هستند .
و لنبلونكم بشىء . .. و نقص من الأمول و الأنفس و الثمرت
مصداق مورد نظر براى «نقص الأنفس» - به قرينه آيات قبل - كشته شدگان راه خداست.
10 - موادى كه خداوند با آنها مؤمنان را مى آزمايد ، متنوع و گوناگون است .
و لنبلونكم بشىء من الخوف و الجوع و نقص من الأمول و الأنفس و الثمرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 16
16 - شكست مسلمانان در برخى از برهه ها براى آزمودن مدعيان ايمان و تمييز مؤمنان واقعى از مؤمنان دروغين
ان يمسسكم قرح . .. و تلك الايام نداولها بين النّاس و ليعلم اللّه الّذين امنوا
بنابر اينكه «تلك» اشاره باشد به معنايى كه از «ان يمسسكم قرح» استفاده مى شود يعنى شكست مسلمانان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 142 - 4
4 - جهاد و پايدارى در هنگامه هاى دشوار آن ، محكِ آزمونِ اهل ايمان
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة و لمّا يعلم اللّه الّذين جاهدوا منكم و يعلم الصّابرين
نصب «يعلم» به «اَن» مقدّر، دلالت مى كند كه «واو» در «و يعلم الصّابرين» واو جمع است. يعنى: محك آزمون اهل ايمان، جهادِ همراه صبر و پايدارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 143 - 4
4 - عدم موفقيت برخى از مؤمنان صدر اسلام ، در امتحان الهى
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة . .. فقد رايتموه و انتم تنظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 154 - 39
39 - پالايشِ درونى اهل ايمان و سازندگى آنان ، هدف خداوند از ابتلاى آنان به مشكلات و سختيها
و ليمحّص ما فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 186 - 1،4،5،6،15
1 - آزمايش مستمر و مداوم مؤمنان ، از سنت هاى خداوند
لتبلونّ فى اموالكم و انفسكم
لام در «لتبلونّ»، براى تأكيد و حاكى از قسم خداوند بر وقوع آزمايش است و نون تأكيد نيز حتميّت آن را مورد تأكيد قرار مى دهد. همچنين فعل مضارع «لتبلونّ»، دلالت بر استمرار آزمايش دارد.
4 - انفاق ، عرصه آزمايش مالى مؤمنان و جهاد ، عرصه آزمايش جانى آنان
لتبلونّ فى اموالكم و انفسكم
با توجّه به آيات پيشين كه درباره جهاد و انفاق بود، مى تواند امتحان مالى، ناظر به انفاق و امتحان جانى، ناظر به جهاد باشد.
5 - آزمايش و ابتلاى مؤمنان ، راه تمايز صفوف پاكان از ناپاكان *
حتّى يميز الخبيث من الطيّب . .. لتبلونّ فى اموالكم و انفسكم
خداوند در آيه 179 (حتّى يميز الخبيث . .. )، وعده مشخّص كردن ناپاكان را از پاكان داد و گويا در اين آيه، طريقه آن را (كه
امتحان مالى و جانى است)، بيان مى كند.
6 - لزوم آمادگى مؤمنان ، براى آزمايش هاى الهى
لتبلونّ فى اموالكم و انفسكم
خداوند با تذكّر به اينكه مؤمنان در مال و جان خويش مورد آزمايش قرار خواهند گرفت، در حقيقت به آنان مى فهماند كه بايد براى چنين امرى آماده باشند.
15 - آزار هاى اهل كتاب و مشركان نسبت به مسلمانان ، از مهمترين موارد آزمايش و امتحان مؤمنان
لتبلونّ فى اموالكم و انفسكم و لتسمعنّ من الّذين اوتوا الكتب من قبلكم و من الّذين
جمله «و لتسمعنّ . .. »، مى تواند توضيح يكى از موارد امتحان مالى و جانى باشد ; چرا كه تهمتها و سخنان ناروا، جانها را مى گزد و تبليغات سوء عليه انفاق مى تواند موجب ازدياد بخل شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 2،12،17
2 - خداوند ، خود آزمايش كننده مؤمنان و تعيين گر ابزار و شيوه آن است .
ليبلونكم اللّه بشىء من الصيد
12 - هدف از آزمايش مؤمنان مشخص شدن صفوف باورداران به غيب ( قيامت و عذاب ) از غير آنان
ليبلونكم اللّه . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
قيامت وعذاب آخرت زمانى موجب ترس از خداوند مى شود كه آدمى به آن باور داشته باشد بنابراين تمايز خداترسان در واقع تمايز باورداران قيامت از غير آنان است.
17 - نزديك شدن شكار هاى وحشى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در عمره حديبيه جهت آزمايش آنان
ليبلونكم اللّه بشىء من الصيد تناله ايديكم و رماحكم
امام صادق(ع) در توضيح آيه فوق فرمود: حشرت لرسول(صلی الله علیه و آله) فى عمرة الحديبية الوحوش حتى نالتها ايديهم و رماحهم.
كافى، ج 4، ص 396، ح 1; نورالثقلين، ج 1، ص 671، ح 357.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 17 - 7،9
7 - پيروزى مجاهدان در جنگ بدر داراى اهدافى والا و از جمله آزمايش اهل ايمان از سوى خداوند
و ليبلى المؤمنين منه بلاء حسنا
«ليبلى» عطف بر علتى محذوف همانند «ليمحق الكفرين» است و هر دو متعلق به «قتلهم» و «رمى» مى باشد يعنى «و لكن اللّه قتلهم . .. لكن اللّه رمى ليمحق الكفرين و ليبلى المؤمنين» گفتنى است كه در برداشت فوق «ابلاء» به معناى آزمودن گرفته شده است.
9 - خداوند حتى با اعطاى نعمت و امور خوشايند به اهل ايمان ، آنان را آزمايش مى كند .
و ليبلى المؤمنين منه بلاء حسنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 1،2،7
1 - هشدار خداوند به مؤمنان مبنى بر آزمايش آنان از طريق مال و فرزند
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
2 - دارايى ها و فرزندان اهل ايمان ، ابزارى براى آزمايش آنان از سوى خداوند
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
7 - پيروزى و موفقيت مؤمنان در آزمونشان به وسيله مال و اولاد ، موجب بهره مندى آنان از پاداش بزرگ الهى است .
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة و أن اللّه عنده أجر عظيم
بيان پاداش عظيم الهى پس از تأكيد بر اينكه ثروتها و فرزندان وسيله آزمون هستند، مى تواند بيانگر نكته اى باشد كه در برداشت فوق بدان اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 29 - 5
5 - موفقيت مؤمنان در آزمونشان از طريق مال و فرزند در گرو تقواپيشگى و نيازمند به بينشى الهى
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة . .. إن تتقوا اللّه يجعل لكم فرقانا
طرح بصيرت و ابزار شناخت ويژه به عنوان ثمره تقوا، پس از تأكيد بر آزمون مؤمنان به وسيله مال و فرزند، مى تواند اشاره به اين باشد كه تنها با تقواپيشگى و بصيرت خاص مى توان رضايت الهى را در چگونه برخورد كردن با مال و فرزند تشخيص داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 16 - 1،2
1 - مردم ، نبايد خود را به صرف داشتن ايمان ، از آزمون الهى معاف بپندارند .
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين جهدوا منكم
2 - آزمون اهل ايمان از سنّت هاى قطعى خداوند
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين جهدوا منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 5،7
5 - مؤمنان ، براى استوارى ايمان شان ، مورد آزمايش قرار مى گيرند .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
«فتن» در اصل، به معناى «وارد كردن طلا در آتش، به منظور آشكار شدن خالصى آن از ناخالصى» است و در آزمايش هم استعمال مى شود (مفردات راغب).
7 - آزمودن مؤمنان ، سنتى الهى است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
از اين كه خداوند، با استفهام انكارى، پندار عدم آزمون مؤمنان را رد مى كند، استفاده مى شود كه امتحان مؤمنان، امرى قطعى است. از چنين تعبيرى، به «سنّت» ياد مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 3
3 - آزمودن مدعيان ايمان ، سنت ديرين الهى است .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون. و لقد فتنّا الذين من قبلهم
رد پندار آزمون نشدن مؤمنان، در آيه پيش، و تأكيد بر اين نكته كه پيشينيان نيز آزمون شدند، دلالت بر حقيقت ياد شده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 4 - 25،26
25- كافران ، وسيله آزمايش مؤمنان
ليبلواْ بعضكم ببعض
مراد از «بعضكم ببعض» گروه مؤمنان، در برابر گروه كافران است كه از صدر آيه استفاده مى شود.
26- جهاد ، وسيله آزمايش اهل ايمان
و لكن ليبلواْ بعضكم ببعض
مورد اصلى آيه شريفه، جهاد است كه آزمايش در چنين موردى مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 10
10- « عن على ( ع ) فقد قال اللّه سبحانه : « إن تنصروا اللّه ينصركم و يثبّت أقدامكم » . . . فلم يستنصركم من ذُلّ . . . استنصركم و له جنود السماوات و الأرض . . . و إنّما أراد أن يبلوكم أيّكم أحسن عملاً . . . ;
از على(ع) روايت شده كه فرمود: خداى سبحان فرموده: «إن تنصروا اللّه ينصركم و يثبّت أقدامكم». خدا از روى ذلّت شما را به يارى خود نطلبيده ... از شما يارى خواسته; در حالى كه لشكريان آسمان ها و زمين از آن او است. همانا اراده كرده است تا شما را امتحان كند كه كدام يك در عمل نيكوتريد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 2،10
2- تكليف جهاد ، وسيله آزمايش مؤمنان و تمايز مجاهدان و صابران از ديگران
و لنبلونّكم حتّى نعلم المجهدين منكم و الصبرين
با توجه به واژه «المجاهدين» معلوم مى شود كه موضوع اصلى آزمايش «جهاد» است. به علاوه محور اصلى اين آيات فرمان قتال با كافران و جهاد در راه خدا مى باشد (إذا أنزلت سورة محكمة و ذكر فيها القتال ...).
10- اعمال مؤمنان ، چونان سخنان و اقرار هاى آنان ، مورد آزمون الهى است . *
و نبلوا أخباركم
كلمه «أخبار» مى تواند به معناى اعمال مؤمنان باشد كه معمولاً در منظر ديد همگان قرار مى گيرد. در اين صورت از ارتباط «نبلوا أخباركم» با صدر آيه، استفاده مى شود كه اولاً مدعيان ايمان، آزمايش مى شوند تا اهل عمل و صبر شناخته شوند و ثانياً اهل عمل و جهاد و صبر نيز آزمايش مى شوند تا مراتب خلوص و ارزش هر عمل مشخص گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 3 - 5
5 - مؤمنان ، تحت تمرين و آزمون الهى ، براى رسيدن به رشد و مرتبه تقوا
أولئك الذين امتحن اللّه قلوبهم للتقوى
بديهى است كه امتحان و آزمون در مورد خداوند، به معناى حقيقى آن نيست. در نتيجه مراد از امتحان، پديد آوردن زمينه
هاى رشد و تعالى است و لام «للتقوى» براى بيان هدف و نتيجه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 6
6 - ملاك هاى عادى و ظاهرى ، معيار آزمون ايمان مؤمنان
فامتحنوهنّ اللّه أعلم بإيمنهنّ
در اين آيه، پس از دستور به امتحان، از علم خداوند سخن به ميان آمده است. از اين نكته فهميده مى شود كه امتحان مذكور براساس ملاك ها و معيارهاى ظاهرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 17 - 3
3 - مؤمنان پايدار و استوار در طريق دين ، در معرض آزمايش الهى اند .
و ألّوِاستقموا على الطريقة . .. لنفتنهم فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 1
1 - مؤمنان پيشين « در اديان ديگر » نيز از سوى خداوند ، امتحان شدند .
و لقد فتنّا الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 25 - 3
3 - امتنان خداوند بر مؤمنان به خاطر نصرتش به آنان در موارد بسيار از جمله در جنگ حنين
لقد نصركم اللّه فى مواطن كثيرة و يوم حنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 128 - 3
3 - امتنان الهى بر مؤمنان به خاطر انتخاب فردى دلسوز ، رؤوف و مهربان از ميان آنان براى پيامبرى
لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 214 - 12،13
12 - وعده الهى به نصرت پيامبران و مؤمنان
متى نصر اللّه الا انّ نصر اللّه قريب
13 - زمان يارى و امداد الهى به مؤمنان صبور و مقاوم در برابر گرفتارى ها ، نزديك است .
الا انّ نصر اللّه قريب
به قرينه جملات سابق (مستهم البأساء . ..) به دست مى آيد كه زمان نصرت الهى به مؤمنان صبور نزديك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 26
26 - نصرت و يارى مؤمنان در رويارويى با كافران ، از شؤون ولايت الهى بر مؤمنان
انت مولينا فانصرنا على القوم الكافرين
تفريع جمله «فانصرنا» بر «انت مولينا» بيانگر آن است كه ولايت الهى بر مؤمنان، مقتضى يارى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 1،2
1 - يارى و مدد خداوند به مؤمنان ، در جنگ بدر
و لقد نصركم اللّه ببدر
2 - مجاهدان جنگ بدر ، نمونه اى از مسلمانان صبور و تقواپيشه كه خداوند با يارى خويش ، مانع زيان رسانى كافران به آنان گرديد .
ان تصبروا و تتقوا لا يضرّكم كيدهم . .. و لقد نصركم اللّه ببدر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 125 - 6،11
6 - تعلق نصرت الهى به اهل ايمان ، در گرو همّت آنان ( پيشه ساختن صبر و تقوا ) است .
ان تصبروا و تتّقوا . .. يمددكم ربّكم
11 - فرشتگان نازل شده براى امداد مؤمنان ، داراى علائمى ويژه
يمددكم ربّكم بخسمة الاف من الملئكة مسوّمين
«مسوّمين»، يعنى «معلمين انفسهم» (بر خويشتن علامت و نشانه گذاشته اند). گفته شده كه آنها داراى پرچمهايى بودند كه نشان مخصوص سپاه اسلام بر آن حك شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 53 - 9
9 - تعهد دروغين مسلمانان ضعيف الايمان بر يارى مؤمنان با سوگندهايى مؤكد
و يقول الذين ءامنوا اهولاء الذين اقسموا باللّه جهد ايمنهم انهم لمعكم
برداشت فوق بر اين مبناست كه خطاب در «معكم» متوجه مؤمنان واقعى باشد ; يعنى برخى از مؤمنان - پس از فتح و
پيروزى - به برخى ديگر چنين گفتند: «اهولاء . ..» در اين صورت مشاراليه «هولاء»، بيماردلان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 34 - 10
10 - نويد الهى به نصرت مؤمنان در سايه صبر و مقاومت
و لقد كذبت . .. فصبروا على ما كذبوا و أوذوا حتى أتهم نصرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 17 - 11
11 - شنوايى و علم گسترده الهى ، پشتوانه امداد مؤمنان و اجابت استغاثه آنان
إذ تستغيثون . .. إن اللّه سميع عليم
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «إن اللّه . .. » ناظر به آيه نهم باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 18 - 3
3 - خداوند همواره پشتيبان اهل ايمان و ياور آنان در رويارويى با مشركان ستيزه جو
ذلكم
بدان احتمال كه «ذلكم» اشاره باشد به يارى اهل ايمان و امداد آنان از سوى خداوند در موقعيتهايى همانند موقعيت بدر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 19 - 11
11 - خداوند حامى و ياور مؤمنان در رويارويى آنان با كافران
و لن تغنى عنكم . .. و أن اللّه مع المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 20 - 4
4 - حمايت و نصرت الهى از آن مؤمنانى است كه همواره مطيع خدا و رسول او باشند و از دستورات وى تخلف نكنند . *
و أن اللّه مع المؤمنين . .. أطيعوا اللّه و رسوله و لاتولوا عنه
آيه مورد بحث مى تواند بيانگر كلمه «المؤمنين» در آيه قبل باشد. يعنى آن وعده حمايت (أن اللّه مع المؤمنين)، مخصوص مؤمنانى است كه از دستورات خدا و رسول او سرپيچى نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 40 - 2
2 - خداوند ، سرپرست و ياورى نيك براى مؤمنان
نعم المولى و نعم النصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 1
1 - خداوند هر يك از مؤمنان مهاجر و انصار را ولىّ ديگرى قرار داد و به پشتيبانى همه جانبه از يكديگر فراخواند .
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. أولياء بعض
جمله «أولئك بعضهم أولياء بعض» جمله اى خبرى است و مراد از آن انشاء و جعل ولايت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 2
2 - مؤمنانى كه مهاجران را در مدينه پناه دادند و از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران حمايت كرده و دين خدا را يارى دادند ، مؤمانى حقيقى و راستين هستند .
و الذين ءاووا و نصروا أولئك هم المؤمنون حقا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 5
5 - جبهه نبرد ، عرصه ظهور امداد هاى الهى نسبت به مؤمنان
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم . .. و ينصركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 5
5 - امداد الهى به مؤمنان در جنگ حنين به وسيله دسته هايى از نيرو هاى غيبى
و أنزل جنوداً لم تروها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 40 - 11
11 - خداوند ، همواره يار و ياور مؤمنان مجاهد و مهاجر است .
لاتحزن إن اللّه معنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 123 - 8
8 - مؤمنان پرهيزكار ، مورد حمايت و امداد الهى در جهاد با كافران
قتلوا الذين يلونكم من الكفار . .. أن اللّه مع المتقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 113 - 7
7- ستمگران هرگز اهل ايمان را در رسيدن به هدف هاى توحيدى شان يارى نخواهند كرد .
و لاتركنوا إلى الذين ظلموا . .. ما لكم من دون الله من أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 11
11 - ربوبيت خداوند ، مقتضى اعطاى نصر و پيروزى بر مؤمنان است .
و لئن جاء نصر من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 47 - 12،13
12 - انتقام خداوند از مخالفان انبيا و سركوب آنان ، ( جلوه اى از ) نصرت مؤمنان است .
فانتقمنا من الذين أجرموا و كان حقًّا علينا نصر المؤمنين
13 - نصرت و يارى مؤمنان ، سنّت تغييرناپذير الهى است .
و كان حقًّا علينا نصر المؤمنين
عبارت «حقّاً علينا» از صيغه هاى التزام و به معناى «برخود لازم كردن» است. چنين التزامى، از ناحيه خداوند، در اصطلاح، سنت ناميده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 56 - 14
14 - خداوند ، يارى دهنده به مؤمنان پناه جو و خنثى كننده توطئه هاى دشمنان آنان است .
فاستعذ باللّه إنّه هو السميع البصير
همان طور كه در برداشت قبل آمده، جمله «إن-ّه هو السميع البصير» تعليل براى «فاستعذ باللّه» است، و چون مجرد شنوايى و بينايى خداوند نمى تواند دليل لزوم استعاذه به او باشد، مى توان گفت كه شنوايى و بينايى خداوند، كنايه از اجابت پناه خواهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 40 - 2
2 - انسان ، در مسير يارى مؤمنان و مظلومان ، نبايد از جاده عدالت و اعتدال خارج شود .
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون . و جزؤا سيّئة سيّئة مثلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 35 - 7
7- همراهى امداد هاى الهى با مؤمنان مجاهد ، مايه پيروزى و برترى آنان
و أنتم الأعلون و اللّه معكم
تذكر به همراهى خداوند با مؤمنان، در پى تشويق آنان به ادامه جنگ و يادآورى برترى و پيروزى آنان، مطلب بالا را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 10
10 - امداد هاى الهى در حق مؤمنان ، پاداشى به عملكرد شايسته آنان در جريان حديبيه *
و كان اللّه بما تعملون بصيرًا
ارتباط «كان اللّه. ..» با صدر آيه، نتيجه مى دهد كه الطاف الهى در حق اهل ايمان، از آن جهت صورت گرفته است كه خداوند بر اعمال گذشته آنان، نظارت عميق داشته و ايشان را شايسته آن موهبت ها دانسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 5،12
5 - خداوند ، يادآورنده شرايط سخت مواجهه با مشركانِ متعصب جاهل و امداد خويش به مؤمنان
إذ جعل الذين كفروا
در صورتى كه «إذ» متعلق به فعل مقدر «اُذكر» باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
12 - وصول فيض و امداد الهى ، نخست به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و سپس به مؤمنان و امت آن حضرت *
فأنزل اللّه سكينته على رسوله و على المؤمنين
تقدم «على رسوله» بر «على المؤمنين»، مى تواند بيانگر مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 46 - 10
10 - نصرت و امداد الهى ، همراه مؤمنان صبرپيشه
إن اللّه مع الصبرين
مراد از «الصبرين» مى تواند مطلق صبرپيشگان باشد ; چه شكيبايان در جنگ و چه غير آنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 12
12 - مؤمنان صابر و مقاوم در برابر دشمنان دين از امداد هاى هاى بهره مند خواهند شد .
و اللّه مع الصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 12،13
12 - وجود درگيرى بين مؤمنان غير مهاجر با كافران ، به خاطر دين و ديندارى ، تنها موردى است كه مهاجران و انصار موظف به يارى غير مهاجران هستند .
و إن استنصروكم فى الدين فعليكم النصر
قيد «فى الدين» بيانگر اين است كه اگر كافران به انگيزه مبارزه با اسلام و ديندارى غير مهاجران به آنان هجوم بردند، بايد ساير مسلمانان از آنان حمايت كنند و اگر درگيرى بدين انگيزه نباشد، حمايت از آنان ضرورت ندارد. قابل ذكر است كه «ال» در «النصر» جانشين مضاف إليه است ; يعنى «فعليكم نصرهم».
13 - وجوب يارى رسانى مهاجران و انصار به غير مهاجران مشروط به درخواست يارى از سوى غير مهاجران است .
و إن استنصروكم فى الدين فعليكم النصر
برداشت فوق با توجه به شرط «إن استنصروكم . .. » (اگر از شما يارى خواستند ... ) استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 12،13
12 - مؤمنان صابر و مقاوم در برابر دشمنان دين از امداد هاى هاى بهره مند خواهند شد .
و اللّه مع الصبرين
13 - خداوند ياور مؤمنانى است كه در انجام كار ها و فعاليت ها صبور و مقاومند .
و اللّه مع الصبرين
«ال» در «الصبرين» هم مى تواند عهد ذكرى و اشاره به صابران در ميدان نبرد باشد و هم مى تواند «ال» براى استغراق باشد. در اين صورت مراد از «الصبرين»، بر خلاف احتمال اول، خصوص صابران در جنگ نخواهد بود، بلكه شامل هر مسلمانى است كه در انجام كارهاى اجتماعى و غير آن صبور باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 7
7 - توجّه خاصّ خداوند به مؤمنان واقعى و حمايت و پشتيبانى مستمر از آنان
ما كان اللّه ليذر المؤمنين على ما انتم عليه حتّى يميز الخبيث من الطّيّب
ظاهراً مراد از «المؤمنين9، مؤمنان خالص و واقعى مى باشد و مخاطبانِ «انتم»، كلّ جامعه اسلامى - اعم از خالص و ناخالص - است. بنابراين معناى آيه چنين است: خداوند، مؤمنان واقعى را به حال خودشان رها نمى كند كه همچنان با ناپاكان مختلط باشند و ناخالصان مشخّص نگردند. و اين، حاكى از توجه خاص خداوند به مؤمنان واقعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 8
8 - پايدارى بر ركوع و سجده و امر به معروف و نهى از منكر ، از ويژگى هاى مؤمنان راستين
الركعون السجدون الأمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 6
6 - هر امتى ، چه مؤمن و چه كافر و منافق ، در زندگى دنيوى ، بهره و نصيبى دارد .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم. فاستمتعوا بخلقهم فاستمتعتم بخلقكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 23 - 2
2 - مؤمنان وفادار به ايمان ، براساس سنت الهى ، برخوردار از موهبت هاى مادى و معنوى خداوند
لقد رضى اللّه عن المؤمنين . .. وعدكم اللّه مغانم كثيرة ... سنّة اللّه الّتى قد خ
از ارتباط آيات به دست مى آيد كه آنچه خداوند از آن به عنوان «سنّة اللّه» ياد كرده است; مى تواند اعطاى موهتب هاى معنوى (لقد رضى اللّه عن المؤمنين) و نعمت هاى مادى (وعدكم اللّه مغانم. ..) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 8
8 - ضعف مالى و امكانات اجتماعى مؤمنان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در مقايسه با منافقان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
وجود زمينه غبطه خوردن نسبت به امكانات رفاهى و برخورداريهاى مادى منافقان، نشان دهنده ضعف اقتصادى و محروميتهاى مادى مؤمنان صدر اسلام در مقايسه با آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 23 - 2
2 - مؤمنان وفادار به ايمان ، براساس سنت الهى ، برخوردار از موهبت هاى مادى و معنوى خداوند
لقد رضى اللّه عن المؤمنين . .. وعدكم اللّه مغانم كثيرة ... سنّة اللّه الّتى قد خ
از ارتباط آيات به دست مى آيد كه آنچه خداوند از آن به عنوان «سنّة اللّه» ياد كرده است; مى تواند اعطاى موهتب هاى معنوى (لقد رضى اللّه عن المؤمنين) و نعمت هاى مادى (وعدكم اللّه مغانم. ..) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 35 - 7
7 - تصديق كنندگان انبيا و تقواپيشگان راستكردار در قيامت ايمن از عقوبتهاى الهى و به دور از هر گونه اندوه هستند.
فمن اتقى و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
مراد از نبودن خوف (لا خوف) به دليل آيه بعد، ايمنى از گرفتار شدن به آتش دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 6
6 - مؤمنان داراى عمل صالح ، همواره در غرفه هاى بهشت ، در امنيت خواهند بود .
إلاّ من ءامن و عمل صلحًا . .. و هم فى الغرفت ءامنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 40 - 7
7 - امن و سلامت در عرصه محشر ، از نعمت هاى الهى براى مؤمنان يكتاپرست
أم من يأتى ءامنًا يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 9
9 - مؤمنان نيك كردار ، ايمن در قيامت و برخوردار از بوستان هاى بهشت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فى روضات الجنّات
از تقابل «ترى الظالمين» با «و الذين ءامنوا» مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 5،15
5 - خداوند، مؤمنان به آيات خود را در سلامت و امنيت واقعى قرار مى دهد.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
سلام خداوند لفظ و كلام نيست، بلكه فعلى از افعال اوست كه همان نزول سلامتى و امنيت از جانب اوست. راغب اصفهانى در اين مورد گويد: «السلامة التعرى من الأفات الظاهرة و الباطنة ... كل ذلك من الناس بالقول، و من اللّه تعالى بالفعل».
15 - كسانى را كه داراى زمينه مساعدى براى گرايش به ايمان هستند، بايد به رحمت و امنيت خداوندى اميدوار كرد.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
گزينش جمله توصيفى «الذين يؤمنون» به جاى «المؤمنون» و يا «ءامنوا»، با توجه به معناى فعل مضارع، اشاره به مطلب فوق مى تواند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 1
1 - مؤمنانى كه ايمانشان از هر گونه شرك پيراسته باشد، از موهبت امنيت الهى برخوردار و از خشم و عذاب او مصون
هستند.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم أولئك لهم الأمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 14،20
14 - تبديل و جايگزين كردن ترس و اضطراب به امنيت و آرامش ، وعده خداوند به مؤمنان داراى عمل صالح
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
20 - عبادت خداى واحد و دورى از شرك ، دليل و سبب وعده كردن خداوند به مؤمنان صدراسلام براى اعطاى خلافت ، پيروزى و امنيت به آنان
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. يعبدوننى لايشركون بى شيئًا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «يعبدوننى. ..» حال براى ضماير غايب گذشته و يا جمله اى استينافيه بيانيه باشد; كه در هر صورت بيانگر علت و دليل اعطاى خلافت پيروزى و امنيت به مؤمنان از سوى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 2
2 - منت نهادن خداوند بر مؤمنان ، به خاطر مصون ماندن از گزند مشركان ، با وجود حضور در قلب سرزمين آنان
و هو الذى كفّ أيديهم عنكم . .. ببطن مكّة
مراد از «بطن مكّة» محل صلح حديبيه است كه سرزمينى نزديك به مكّه مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 27 - 6،12،16
6- اعجاز قرآن ، در پيشگويى ورود حتمى مسلمانان به مسجدالحرام همراه با آرامش و امنيت
لتدخلنّ المسجدالحرام . .. ءامنين
با توجه به اين كه رؤياى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و وعده خداوند، دو سال پس از حديبيه به كامل ترين صورت تحقق يافت; مطلب بالا استفاده مى شود.
12- تضمين الهى به مؤمنان ، در انجام تمامى اعمال « عمرة القضا » با امنيت و آرامش كامل
لتدخلنّ المسجد الحرام إن شاء اللّه ءامنين. .. لاتخافون
تعبير «آمنين» و تكرار آن در قالب «لاتخافون»، مى رساند كه ورود مسلمانان به مكه، همراه با امنيت بوده و پايان مراسم عمره نيز، آميخته با آرامش تضمين شده است.
16- صلح حديبيه ، تدبير الهى و زمينه ساز ورود مؤمنان به مسجدالحرام ، باامنيت و آرامش
فعلم ما لم تعلموا فجعل من دون ذلك فتحًا قريبًا
«ذلك» اشاره به «لتدخلنّ» و «فتحاً قريباً» نظر به صلح حديبيه دارد; يعنى، خداوند مى دانست كه جز در سايه صلحى، همانند صلح حديبيه، امنيت مسلمانان براى ورود به مسجد الحرام و انجام عمره، ميسر نمى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 27 - 9
9 - معتقدان به قيامت ، به دور از باطل گرايى و ايمن از زيان اخروى
يومئذ يخسر المبطلون
برداشت بالا، با استفاده از مفهوم آيه صورت گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 23 - 3
3 - چشم اميد مؤمنان در قيامت تنها به خداوند است .
إلى ربّها ناظرة
برخى از مفسران گفته اند: عبارت «إلى ربّها ناظرة» مى تواند تعبير كنايى باشد. در اين صورت مقصود از آن، توقع و اميد است; مانند آن كه گفته مى شود: «أنا إلى فلان ناظر ما يصنع بى» (من به فلانى چشم دوخته ام تا با من چه خواهد كرد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 214 - 10،14
10 - ايمان و اميد پيامبران و مؤمنان به نصرت الهى و امداد هاى غيبى ، به هنگام مواجهه با مصائب و مشكلات جنگ
حتى يقول الرسول و الذين امنوا معه متى نصر اللّه
جمله «متى نصر اللّه» كه سؤال از وقت يارى خداست، بيانگر اين معناست كه آنان به اصل يارى خدا به هنگام رويارويى با دشمنان، ايمان داشتند و به آن دل بسته بودند.
14 - اميد مؤمنان به امداد الهى ، پشتوانه صبر و مقاومت آنها
متى نصر اللّه الا انّ نصر اللّه قريب
جوياى يارى خدا بودن (متى نصر اللّه) در حين شدت مصائب و مقاومت در برابر آنها، بيانگر نقش اميدوارى به يارى خدا در تحمل مشكلات است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 1،13
1 - اميدوارى مؤمنان و مهاجرانِ مجاهدِ در راه خداوند ، به رحمت او
ان الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه اولئك يرجون رحمت اللّه
13 - مؤمنان و مهاجرانِ مجاهد ، اميدواران واقعى به رحمت خداوند هستند .
الذين امنوا . .. اولئك يرجون رحمت اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 15
15 - اميدوارى مؤمنان به نصرت الهى و پيروزى در غزوه حمراءالاسد
و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل
اكثر مفسران اين آيه و آيات پيشين را درباره غزوه حمراءالاسد مى دانند. مشركان فاتح نبرد احد در راه بازگشت به مكّه از اينكه كار مسلمانان را يكسره نكردند، پشيمان شدند و آهنگ هجوم به مدينه را داشتند. پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از اطلاع، مسلمانان را براى دفاع تا حمراءالاسد حركت داد. اين غزوه به غزوه حمراءالاسد معروف شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 16
16 - مؤمنان ، بايد همواره نسبت به ثمردهى ايمان و عمل خويش در مرز بيم و اميد باشند .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه . .. جهدوا فى سبيله لعلكم تفلحون
كلمه «لعل» رساى به اين حقيقت است كه مؤمنان، هر چند مراحل تقوا و تقرب به خدا و جهاد را گذرانده باشند، نبايد رستگارى و فلاح را براى خويش حتمى بشمارند و در نتيجه به عمل خويش مغرور شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 59 - 7
7 - مؤمنان راستين ، اميدوار به فضل و عطاياى خدا و رسولش
سيؤتينا اللّه من فضله و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 40 - 2
2- مؤمن ، به آينده و پايانى بهتر از امكانات مادّى دنياداران ، اميدوار است .
فعسى ربّى أن يؤتين خيرًا
منظور مرد مؤمن از «عسى ربّى. ..» ممكن است انتظار ثواب آخرت باشد. ترك آرزوى اولاد بيشتر و نيز جمله «هنالك الولاية للّه» و عبارت «خير عقباً» در آيه چهل و چهارم، اين معنا را محتمل مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 48 - 17
17- مؤمنان ، بايد به اجابت دعاى خويش از سوى خداوند اميدوار باشند .
عسى ألاّ أكون بدعاء ربّى شقيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 77 - 11
11 - مؤمنان ، همواره بايد ميان بيم و اميد به سر برند و به اعمال نيك مغرور نشوند .
يأيّها الذين ءامنوا اركعوا . .. لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 10
10 - اميدوارى و خوشبينى عميق مؤمنان نسبت به خداوند
يقولون ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا و أنت خير الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 9
9 - مؤمنان و موحّدان راستين ، داراى خوف و رجا در پيشگاه خداوند
إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا خطي-نا
ساحران از سويى خود را خطاكار مى دانستند و به همين جهت از عذاب الهى در هراس بودند. از سوى ديگر به خاطر پيشتازى در ايمان آوردن به موسى(ع)، اميدوار بودند كه خداوند آنان را ببخشايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 8
8 - مؤمنان ، اميدوار به « أيّام اللّه » و آرزومند تحقق و فرارسيدن آن
قل للذين ءامنوا يغفروا للذين لايرجون أيّام اللّه
از تقابل ميان «الذين آمنوا» با «الذين لايرجون. ..»، استفاده مى شود كه مؤمنان برخلاف كافران اميدوار به «أيّام اللّه» بوده و آرزومند تحقق آن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 19 - 12
12 - اهل ايمان ، دلبسته به حمايت ها و امداد هاى الهى و نه عناصر هواپرست و سيه كار
و لاتتّبع أهواء . .. و إنّ الظلمين بعضهم أولياء بعض و اللّه ولىّ المتّقين
بى ترديد پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان واقعى، اگر هم در معرض تمايل و روى آورى به درخواست هاى غير مؤمنان قرار گيرند، با اين اميد و هدف خواهند بود كه آنان را به سوى ايمان و حقيقت سوق داده و يا خير و سودى را براى ديگر مؤمنان جلب كنند. خداوند با نهى «لاتتّبع أهواء...»، چنين انتظارى را نفى مى كند و يادآور مى شود كه منافع ظاهرىِ ظالمان، تنها نصيب ستمگران ديگر مى شود و نبايد مؤمنان به حمايت آنان اميد داشته باشند; بلكه مؤمن به حمايت خدا دل مى بندد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 2
2- منفى بافى و يأس آفرينى در زمينه جهاد ، دور از ساحت مؤمنان واقعى
طاعة و قول معروف
بنابر اين كه «قول معروف» مبتدا براى خبر مقدّر باشد; از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود كه سست ايمان ها در پى هراس از شركت در جهاد، به منفى بافى و ايجاد يأس در ديگران مى پرداختند. خداوند در اين آيه فرموده است: اولاً اهل اطاعت باشيد و ثانياً درباره جنگ و جهاد به نيكى سخن گوييد. و يأس نيافرينيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 8
8 - مؤمنانِ همواره به ياد خدا ، بايد به سعادت و رستگارى خويش اميدوار باشند .
و اذكروا اللّه كثيرًا لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 7 - 12
12 - اميد بستن به حل مشكلات زندگى مشترك و تبديل شدن سختى ها به آسانى ها - در پرتو لطف و عنايت خداوند - اميدى شايسته و بجا براى مؤمنان
سيجعل اللّه بعد عسر يسرًا
آيه شريفه، ضمن اميد بخشيدن به مردان و زنان درگير با مشكلات زندگى مشترك، آنان را به رفع شدن مشكلاتشان در پرتو عنايت و لطف خداوند، اميدوار ساخته و به اين اميدوارى تشويق و ترغيب كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 1
1 - اميدبخشى خداوند به مؤمنان مدينه ، درباره اصلاح روابط آنان و اهل مكه
عسى اللّه أن يجعل بينكم و بين الذين عاديتم منهم مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 11 - 15
15- انبياى الهى خود را از مؤمنان مى دانستند .
قالت لهم رسلهم . .. و على الله فليتوكّل المؤمنون
به قرينه عبارت «و ما لنا ألاّ نتوكّل على الله» در آيه بعد، «فليتوكّل المؤمنون» قطعاً شامل خود انبيا نيز مى شود. و سرّ استفاده از فعل غايب و فاعل جمع براى بيان ضرورت توكل بر خداوند، عموميت دادن حكم به مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 8
8 - پيامبران ، نيازمند يارى مؤمنان ، براى تحقق آرمان هاى متعالى خويش
من انصارى الى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 17
17- پيامبران ، وظيفه دار پذيرش اظهاركنندگان ايمان و نه مسؤول تمييز مؤمنان راستين از غير ايشان
ما أنا بطارد الذين ءامنوا إنهم ملقوا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 30 - 4
4 - همان گونه كه كافران براى شكست دين منتظرند ، مؤمنان نيز براى نابودى كفر ، بايد منتظر باشند .
و انتظر إنّهم منتظرون
احتمال دارد متعلق انتظار كافران، به قرينه دشمنى آنان با دين، انتظار براى شكست دين خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 3،4
3 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار هلاكت منافقان به عذاب الهى يا به دست اهل ايمان بودند .
و نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
4 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار دستور الهى ، براى جنگ با منافقان و از ميان برداشتن جريان نفاق
و نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 8
8- مؤمنان صدراسلام ، در انتظار غلبه و پيروزى سريع بر كافران بودند .
سأُوريكم ءايتى فلاتستعجلون
برداشت ياد شده براساس اين است كه مقصود از «آيات» هلاكت و عذاب دنيوى كافران، و مخاطب «سأوريكم. .. فلاتستعجلون» مسلمانان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 34 - 4
4 - قيامت ، عرصه حزن آور و اندوهگين حتى براى مؤمنان
و قالوا الحمد للّه الذى أذهب عنّا الحزن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 7
7 - زندگانى مؤمنان نيك كردار در دنيا ، همراه با ايجاد ناامنى از سوى مستكبران و اندوهبار از سرزنش آنان *
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة ادخلوا الجنة لا خوف عليكم
مطرح ساختن تحقير مؤمنان از سوى كافران و سپس بيان دو موهبت از ميان تمامى مواهب بهشتى اشاره به اين دارد كه اولاً زندگانى مؤمنان در دنيا آميخته به ناامنى و حزن است و ثانياً اين حزن عمدتاً از سوى كافران مستكبر ايجاد مى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 6
6 - انذار و تبليغ اهل ايمان نبايد به گونه اى باشد كه موجب طرد آنان شود.
و أنذر به . .. و لا تطرد الذين يدعون ربهم
از اينكه در آيه قبل انذار بيمناكان از قيامت مطرح بود، كه شامل مؤمنان هم مى شود، و در اين آيه از طرد مؤمنان نهى شده، برداشت فوق استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 71 - 6
6 - همراهى مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تبليغ دين و انذار كافران
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
از اين كه كافران، در درخواست خود مؤمنان را مورد خطاب قرار داده اند، استفاده مى شود كه پيروان پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز در تبليغ دين و دفاع از آن، شركت گسترده داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 23 - 3
3 - تكليف مؤمنان و مبلغان دينى ، در برابر انسان هاى لجوج و حق ناپذير ، تنها انذار و هشدار است .
إن أنت إلاّ نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 25 - 6
6 - همراهى مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در تبليغ دين و انذار كافران
إن كنتم صدقين
از اين كه در درخواست كافران، مؤمنان مورد خطاب قرار گرفته اند، استفاده مى شود كه پيروان پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) نيز در تبليغ دين و دفاع از آن، شركت گسترده اى داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 8
8 - مهاجران و انصار نبايد از مؤمنان غير مهاجر يارى طلبند و از آنان انتظار حمايت داشته باشند . *
ما لكم من وليتهم من شىء
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه ضمير در «وليتهم» فاعل باشد. بنابراين جمله «ما لكم ... » به اين معناست كه براى شما نيست كه از پشتيبانى آنان برخوردار شويد. يعنى نبايد آنان را به نصرت خويش بخوانيد و حمايت آنان را طلب كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 2
2 - ياد خدا از سوى هر كس ، داراى تأثيرى عميق در قلب و روح مؤمنان
إذا ذكر اللّه وجلت قلوبهم
مجهول آوردن فعل «ذكر» دلالت مى كند كه ياد خدا از سوى هر كسى كه باشد آن اثر شگرف را براى مؤمنان واقعى در پى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 10
10- مؤمنان راستين ، داراى مهر به يكديگر ، در عين انعطاف ناپذيرى در برابر كافران
و الذين معه أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 265 - 15
15 - آگاهى خداوند به كيفيّت انفاق مؤمنان و نيّت آنان
و لا تبطلوا صدقاتكم . .. و مثل الّذين ينفقون ... و اللّه بما تعملون بصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 39 - 8
8 - آگاهى كامل خداوند به مؤمنان انفاق كننده ، رياكاران و بخيلان كفرپيشه
و كان اللّه بهم عليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 1،2
1 - طعن و خرده گيرى منافقان صدر اسلام ، از مؤمنانى كه از سر ميل و رغبت و بيش از مقدار واجب ، انفاق مى كردند .
الذين يلمزون المطوّعين من المؤمنين . .. فيسخرون منهم
«لمز» (مصدر يلمزون) به معناى عيب جويى، خرده گيرى و طعن است و «سخرة» و «سخرية» (مصدر يسخرون) به معناى استهزا و ريشخند مى باشد.
2 - انفاق از روى ميل و رغبت ، خصلت مؤمنان راستين
يلمزون المطوّعين من المؤمنين
«تطوّع» (مصدر مطّوّعين) به معناى دادن چيزى همراه با ميل و رغبت است. «المطوعين فى الصدقات»; يعنى، كسانى كه صدقات را با طيب نفس و با ميل و رغبت مى پردازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 35 - 6
6 - انفاق مال و دستگيرى از نيازمندان ، از برنامه هاى زندگى مؤمنان راستين
و بشّر المخبتين . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
به كارگيرى فعل مضارع (ينفقون) بيانگر اين حقيقت است كه انفاق و رسيدگى به كار نيازمندان، كار يك روز و يا چند روز مؤمنان راستين نيست; بلكه برنامه اى است كه آنان در طول زندگى، خود را موظف به انجام آن مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 13
13 - در پاسخ بدى ، خوبى كردن و انفاق بخشى از دارايى ها ، بايد برنامه هميشگى اهل ايمان باشد و نه مقطعى .
و يدروءن بالحسنة . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
برداشت ياد شده با توجه به فعل هاى «يدرءون» و «ينفقون» - كه حكايت از تجدد و استمرار دارد - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 9
9 - مؤمنان راستين ، همواره بخشى از امكانات خدادادى خويش را در راه خدا انفاق مى كنند .
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 11
11 - مؤمنان ، اهل انفاق و بهرهور ساختن ديگران از امكانات خدا دادى خويش
للذين ءامنوا . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 24 - 1
1 - تعيين كردن مقدار معيّنى از اموال خود براى انفاق ، از اوصاف مؤمنان و مسلمانان راستين است .
و الذين فى أمولهم حقّ معلوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 25 - 1
1 - اختصاص دادن مقدار معيّنى از اموال خود به سائلان و محرومان جامعه ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين است .
و الذين فى أمولهم . .. للسائل و المحروم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 25
25 - مؤمنان و ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به انفاق و صدقه در راه خدا مأمور شدند .
و أقرضوا اللّه
به گفته مفسران، مقصود از قرض به خدا، انفاق و صدقه در راه او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 17 - 1،2
1 - تنها كسانى گام هاى بلند انفاق را برمى دارند كه از زمره مؤمنان باشند .
ثمّ كان من الذين ءامنوا
فعل «كان» يا عطف بر فعل «اقتحم» است; يعنى، «فلااقتحم العقبة و لا كان مؤمن-ًا» و يا عطف بر جمله «فلااقتحم العقبة»; يعنى، «فلااقتحم العقبة بعد كونه مؤمن-ًا. ..». در هر دو صورت، جمله «ثمّ كان من الذين آمنوا...» بيانگر مصداقى ديگر از مصاديق «عقبة» است; ولى شرافت افزون تر آن، سبب شده است كه در رديف «فكّ رقبة» و «إطعام» شمرده
نشود; بلكه با جمله اى مستقل، بر اصل كلام عطف گرفته شود، بنابراين پيمودن «عقبة»، زمانى براى افراد محقق مى شود كه از مؤمنان باشند.
2 - مؤمنان ، تنها در صورتى دشوارترين راه هاى انفاق را مى پيمايند كه يكديگر را به شكيبايى و مهرورزى سفارش كنند .
ثمّ كان من الذين ءامنوا و تواصوا بالصبر و تواصوا بالمرحمة
«مرحمة»، مصدر ميمى و به معناى «رحمت» (رقّت، مغفرت و عطوفت داشتن) است (قاموس). تكرار «تواصوا» براى تأكيد بوده و ممكن است اشاره به اين نكته باشد كه سفارش به صبر و توصيه به محبت، دو وظيفه مستقل و در عرض هم است و با ترك يكى، زمينه ديگرى از بين نرفته و تكليف ساقط نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 8،9
8 - انفاق بخشى از دارايى ها ، از اوصاف مؤمنان اهل كتاب
و ممّا رزقنهم ينفقون
9 - ستايش الهى از ايمان آوردگان از اهل كتاب ، به خاطر خصلت انفاق گرى آنان
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 4
4 - انفاق و كمك هاى مالى مؤمنان ، به ياران نيازمند پيامبر (صلی الله علیه و آله)
هم الذين يقولون لاتنفقوا على من عند رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 15
15 - يارى كردن دين خدا ، مشخّصه ايمان آورندگان به خدا و تسليم شدگان در برابر اوست .
نحن انصار اللّه امنا باللّه و اشهد بانّا مسلمون
جمله «امنا باللّه . .. » به منزله برهانى است از جانب حواريون براى دعواى يارى خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 7
7 - مؤمنان راستين در انديشه انجام وظيفه و تسليم بودن به مشيت خدا و پذيراى هر پيروزى و شكست در راه او
إن تصبك حسنة تسؤهم قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 17
17 - مؤمنان راستين ، فرمانبران خدا و رسول از روى ميل و رغبت و نه از روى اكراه و بى ميلى
و يطيعون اللّه و رسوله
واژه «اطاعة» (مصدر يطيعون) به معناى فرمانبردارى از روى رغبت و ميل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 13
13 - مؤمنان راستين ، پذيراى هر سختى و دشوارى در راه خدا
و قالوا لاتنفروا فى الحر
از اينكه خداوند منافقان را به خاطر گريز از جهاد در هواى گرم، به بهانه سختى و دشوارى آن، مذمت كرده است، استفاده مى شود كه مؤمنان راستين از چنين خصلتى به دور بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 5
5 - مؤمن راستين كسى است كه در مقام عمل ، كليه دستور هاى خداوند را بى چون و چرا انجام داده و امور حال و آينده خود را تنها به او سپرده و غير او را تكيه گاه خود قرار ندهد .
و قال موسى يقوم إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 102 - 12
12- مؤمنان ، برخوردار از روح تسليم در برابر حق
ليثبّت الذين ءامنوا و هدًى و بشرى للمسلمين
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه «للمسلمين» وصف ديگرى براى «الذين ءامنوا» باشد نه بازگو كننده گروه ديگرى از مردم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 1،2،3،9،10
1 - « حرف شنوا و مطيع هستيم » ، تنها سخن هميشگى مؤمنان راستين در برابر فرا خوانده شدن آنان به پذيرش حكم خدا و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
فعل مضارع «يقولوا» همراه با فعل «كان» بر استمرار و كلمه «إنّما» - كه اصطلاحاً آن را قصر افرادى مى گويند - بر حصر دلالت مى كند.
2 - مؤمنان راستين ، به دعوت خدا و رسول او لبيك گفته و حرف شنوا و فرمانبراند .
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه . .. أن يقولوا سمعنا و أطعنا
3 - مؤمنان راستين ، پذيراى بى چون و چراى داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) هستند .
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
9 - مؤمنان راستين در همه حال ، پذيراى داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى اند ، هر چند نتيجه اين داورى بر ضرر آنان باشد .
و إن يكن لهم الحقّ يأتوا إليه مذعنين . .. ا…نّما كان قول المؤمنين إذا دعوا... أن
آيات پيشين، درباره اين مسأله بود كه منافقان، تنها آن گاه به حكم خدا و رسول او تن در مى دادند كه اين حكم، به نفع آنان باشد; ولى در آيه شريفه آمده است كه: مؤمنان بى چون و چرا به اين حكم گردن مى نهادند. بنابراين از مقابله ميان گروه منافقان و مؤمنان، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
10 - تنها مؤمنان راستين و فرمانبر خدا و رسول او ، رستگار و پيروزاند .
إنّما كان قول المؤمنين . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 4
4 - مؤمنان ، وظيفه دار اطاعت و فرمان برى همه جانبه از فرمان هاى رسول خدا
وعد اللّه الذين ءامنوا. .. و أطيعوا الرسول
حذف متعلق «أطيعوا» دليل اطلاق آن است; يعنى، اطاعت از رسول(صلی الله علیه و آله) شامل تمامى اوامر و نواهى او مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 53 - 9
9 - مؤمنان ، به آيه هاى الهى ، ايمان دارند و در برابر خداوند تسليم اند .
من يؤمن بأيتنا فهم مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 11
11 - مؤمنان ، در پيشگاه آيات الهى ، هيچ استكبارى از خود بروز نمى دهند و تسليم اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا. .. و هم لايستكبرون
متعلَّق «يستكبرون» در آيه، بيان نشده است. به قرينه سياق، احتمال دارد كه واژه «آيات» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 1،10
1 - مؤمنان ، برخوردار از شرح صدر و روح تسليم و انقياد در برابر حق
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم
«شرح» به معناى بسط و سعه است و شرح صدر به معناى بسط و گشادن سينه و قلب براى تحمل و پذيرش سخن حق است. «اسلام» در دو معنا به كار مى رود 1- تسليم و انقياد، 2- دين اسلام. گفتنى است كه برداشت بالا مبتنى بر معناى نخست اسلام است آيه شريفه نيز درصدد بيان اوصاف مؤمنان است.
10 - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذير و نرم دل با كافر حق ناپذير و سنگدل ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فويل للقسية قلوبهم
«من» در آيه شريفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرينه جمله بعدى (فويل للقاسية قلوبهم. ..) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدير كلام چنين است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... كمن قسا قلبه». بنابراين مى توان گفت: آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 1
1 - مؤمنان با علاقه و شيفتگى ، دعوت پروردگار خويش را پاسخ مى دهند و فرمان او را اطاعت مى كنند .
للذين ءامنوا . .. و الذين استجابوا لربّهم
به كار رفتن «استجابوا» - كه دلالت بر طلب مى كند - نشانگر آن است كه مؤمنان به دنبال اجراى تكاليف الهى اند; نه آن كه با سختى آن را انجام دهند. و از اين مطلب شيفتگى و علاقه آنان نسبت به تكاليف استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 7 - 9
9 - فرمان الهى ، به تسليم بودن مؤمنان در برابر صلاحديد پيامبر (صلی الله علیه و آله) در چگونگى تقسيم « فئ »
و ما ءاتيكم الرسول فخذوه و ما نهيكم عنه فانتهوا
با توجه به نزول آيه در مورد تقسيم فىء مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 4،8
4 - كرامت و ارزشمندى مؤمنان مستمند و ضعيف در پيشگاه خداوند، مورد انكار و استهزاى اشراف و قدرتمندان
ليقولوا أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
8 - انكار ارزشمندى مؤمنان مستمند، پيامد آزمون الهى از دولتمندان مشرك
و كذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
«ل» در «ليقولوا»، بنابر يك ديدگاه، «لام عاقبت» و بيان نتيجه «فتنا» است. برداشت فوق بر اين اساس است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 17
17 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، سزاوارترين و شايسته ترين انسان ها براى برخوردارى از روح تقوا
و ألزمهم كلمة التقوى و كانوا أحقّ بها و أهلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 55 - 11
11- « عن رسول الله ( ع ) قال : إنى كنت أوّل من أقرّ بربّى جلّ جلاله و أوّل من أجاب حيث أخذ الله ميثاق النبيين . . . ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: من اولين كسى بودم كه اقرار به پروردگارم - جلّ جلاله - كردم و اولين پاسخ دهنده بودم آن گاه كه خداوند از پيامبران پيمان مى گرفت. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 6
6- محرومان ، نخستين گروندگان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
از لحن تحقيرآميز «ماسبقونا» استفاده مى شود كه كافران، از طبقه اشراف و توده مؤمنان، از طبقات محروم و پايين جامعه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 6
6- محرومان ، نخستين گروندگان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
از لحن تحقيرآميز «ماسبقونا» استفاده مى شود كه كافران، از طبقه اشراف و توده مؤمنان، از طبقات محروم و پايين جامعه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 3،6
3 - قرار گرفتن در صف نخستين مؤمنان ، سرمايه اميد ساحران به آمرزش الهى
إنّا نطمع أن يغفر . .. أن كنّا أوّل المؤمنين
عبارت «أن كنّا. ..» تعليل براى اميد داشتن به غفران الهى است; يعنى، چون ما در صف نخستين ايمان آوردگان به موسى قرار گرفتيم اين ما را اميدوار به غفران مى نمايد.
6 - ساحرانِ گرويده به موسى ( ع ) ، از نخستين مؤمنان به وى
إنّا نطمع أن يغفر . .. إن كنّا أوّل المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 111 - 2
2 - نخستين مؤمنان به نوح ( ع ) ، محرومان جامعه بودند .
و اتبعك الأرذلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 20
20- رهبران الهى ، بايد از دنياطلبى و توجه به دنياگرايان و غفلت از تهيدستان با ايمان ، پرهيز كنند .
و لاتعد عيناك عنهم تريد زينة الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 6،7
6- ذوالقرنين ، تصميم گرفت كه قوانين و مقرّرات اجتماعى سهل و قابل تحمّلى را براى مؤمنان وضع كند .
و سنقول له من أمرنا يسرًا
«يسر» يعنى «آسانى» و «من أمرنا» يعنى:«از فرامينى كه صادر مى كنيم. »، لذا مفاد جمله «و سنقول...» آن است كه براى مؤمنان صالح، فرامينى صادر مى كنيم كه اجراى آن دشوار نباشد و شنيدن آن براى مؤمنان سنگين نيايد.
7- ذوالقرنين ، به رعايت نرمش و مدارا در صدور فرمان و ابلاغ خواسته هاى حكومتى خويش به مؤمنان ، نويد داد .
و سنقول له من أمرنا يسرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 16
16 - مؤمنان راستين ، پايبند به همه احكام فردى و اجتماعى اسلام
التّئبون . .. و الحفظون لحدود اللّه و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 13
13 - اهتمام مؤمنان واقعى به خودسازى ، قبل از پرداختن به اصلاح جامعه *
التّئبون العبدون الحمدون . .. الأمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر
تقدم لفظى صفات فردى (توبه، عبادت و . .. ) بر صفات اجتماعى (امر به معروف و نهى از منكر) مى تواند اشاره به تقدم حقيقى و رتبى آن داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 10
10 - مسأله قيامت ، مهم ترين دغدغه اهل ايمان و عارفان است .
و يحذر الأخرة
«حذر» (مصدر «يحذر») به معناى احتراز و خويشتن را از چيز خطرناكى نگه داشتن و مراقبت كردن است. بر اين اساس مقصود از «يحذر الأخرة» دغدغه خاطرى است كه مؤمن از آخرت و وضعيت خود در آن جهان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 9 - 3
3 - مؤمنان راستين ، همواره در انديشه نماز و مراقب انجام به موقع آن هستند .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم على صلوتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 12
12 - هدف اصلى مؤمنان راستين ، جلب رضايت خدا و رسول خداست نه رضايت ديگران .
و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 15
15 - بدخواهى ، توطئه گرى و عداوت قلبى اهل كتاب نسبت به مؤمنان ، و خطر ايجاد روابط صميمانه جامعه ايمانى با آنان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم . .. صدورهم اكبر
بنابر اينكه مراد از «من دونكم»، اهل كتاب باشند; به قرينه آيات قبل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 60 - 2،4،13
2 - اهل كتاب خود مبتلا به رفتارى بدتر از آنچه براى مؤمنان ، ناروا مى پنداشتند .
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك مثوبة عند اللّه
مشاراليه «ذلك» مى تواند ايمان مؤمنان به تمامى انبيا و كتب آسمانى كه در آيه قبل مطرح شده است، باشد. بر اين تقدير قرآن براى مماشرت با اهل كتاب مى گويد بر فرض كه ايمان مؤمنان به قرآن و ديگر كتب آسمانى ناروا باشد - كه نيست - اعمال و رفتار خودتان بسيار بدتر و شنيع تر است، بنگريد چه ها كرده ايد.
4 - تاريخ اهل كتاب آگنده از گناهانى پليدتر از گناه ايرادشان بر اهل ايمان
قل هل انبئكم بشرّ من ذلك
بنابر اينكه ذلك اشاره باشد به ايراد اهل كتاب به مؤمنان كه از جمله «اهل تنقمون» استفاده مى شود ; يعنى ايراد اهل كتاب به مؤمنان زشت و گناه است و از آن بدتر، اعمالى است كه براى آنها در اين آيه ذكر شده است.
13 - گرفتاران به لعنت و غضب خدا ، مسخ شدگان و طاغوت پرستان اهل كتاب خود سزاوار استهزا و نه مؤمنان به خدا و كتب آسمانى
الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. منهم القردة و الخنازير و عبد الطغوت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 1،2
1 - گروهى از اهل كتاب در حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دروغ مدعى ايمان به خدا ، قرآن و ديگر كتب آسمانى
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
با توجه به آيه 57، 58 كه اهل كتاب را استهزا كننده اسلام و نماز معرفى كرده بود، معلوم مى شود تنها گروهى از آنان نزد مسلمانان، خود را اهل ايمان قلمداد مى كردند. گفتنى است كه مراد از «ءامنا» به قرينه آيه 59 ايمان به خدا، قرآن و ديگر كتب آسمانى است.
2 - نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر برخورد منافقانه آنان با اهل ايمان
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 3
3 - تكذيب كنندگان شعيب ( ع ) ، خود به فرجام زيانبارى كه براى مؤمنان پيش بينى مى كردند ، گرفتار شدند .
لئن اتبعتم شعيباً إنكم إذاً لخسرين . .. الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
حصرى كه از ضمير فصل استفاده مى شود حصر قلب است. يعنى بيان مى كند كه پندار كفرپيشگان (زيانكارى مؤمنان) باطل است و خود آنان زيانكار هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 15 - 7
7 - شكستن حرمت و آبروى اهل ايمان ، امرى خطير و گناهى بزرگ در پيشگاه خداوند
إذ تلقّونه بألسنتكم و تقولون بأفواهكم ما ليس لكم به علم و تحسبونه هيّنًا و هو عن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 2،5
2 - بازى با حيثيت مؤمنان و بدنام ساختن آنان ، معصيتى بزرگ و داراى فرجامى سخت و دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
5 - سياست اسلام ، مبتنى بر اهتمام به حفظ آبرو و حيثيت مؤمنان در جامعه است .
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم
از اين كه خداوند براى افشاى روابط جنسى مردم و نشر اخبار آن، عذاب بزرگ دنيوى و اخروى مقرر فرموده است، مى توان استفاده كرد كه سياست اسلام مبتنى بر حفظ آبرو و حيثيت مؤمنان در جامعه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 7
7 - اهتمام اسلام به حفظ آبرو و حيثيت زنان پاكدامن ، نجيب و مؤمن در جامعه
إنّ الذين يرمون المحصنت الغفلت المؤمنت . .. لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 46 - 2
2 - لزوم پرهيز اهل ايمان از نزاع و كشمكش با يكديگر
و لاتنزعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 3
3 - اهميت آزمايش مؤمنان و اهتمام الهى به آن
ليبلونكم اللّه
لام تأكيد و قسم و نون تأكيد ثقيله در (ليبلونكم) حكايت از تأكيد خداوند بر آزمايش مؤمنان دارد و تأكيد نسبت به يك موضوع همواره حكايت از اهميت آن موضوع دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 3
3 - مؤمنان نبايد درباره ايمان و اعتقادات خود ، براى نقطه نظر هاى كافران ، ارزشى قائل شوند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 35 - 12
12- خداوند ، خواهان برترى و قدرت اسلام و مؤمنان و پيراستگى آنان از ضعف و زبونى
فلاتهنوا و تدعوا إلى السلم و أنتم الأعلون
نهى «لاتهنوا و تدعوا إلى السلم»، نشانگر معناى بالا است. به علاوه در صورتى كه «أنتم الأعلون» تذكر به برترى و شرافت مؤمنان داشته باشد، در حقيقت اين پيام را به امت اسلامى منتقل مى كند كه: «شما بايد پاسدار شرافت و ارجمندى خود باشيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 55 - 3
3 - تذكر و بيدار باش به مؤمنان ، همواره و در همه شرايط به حال آنان سودمند خواهد بود .
و ذكّر فإنّ الذّكرى تنفع المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 4
4- شمول نصرت و امداد هاى الهى به مؤمنان ، منوط به تلاش خود آنان در راه خداوند است .
يأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 55 - 3
3 - تذكر و بيدار باش به مؤمنان ، همواره و در همه شرايط به حال آنان سودمند خواهد بود .
و ذكّر فإنّ الذّكرى تنفع المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 215 - 6
6 - اهميت روحيه تواضع و فروتنى براى رهبران الهى ، در قبال مؤمنان
و اخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 106 - 5
5 - بهانه جويى و اتهام كافران نبايد سبب نگرانى و تزلزل مؤمنان گردد.
و ليقولوا درست . .. اتبع ما أوحى اليك
فرمان به اتباع از وحى، پس از اشاره به شبهات كافران، تأكيدى بر لزوم استقامت مؤمنان در برابر شبهات كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 12
12 - خداوند ، خواهان حفظ آبروى مؤمنان و برملا نشدن كاستى هاى هر فرد بر ديگران
و لاتجسّسوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 3
3 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) نبايد براى جلب نظر مشركان، مؤمنان را از خود طرد كند.
و لا تطرد الذين يدعون ربهم
در سبب نزول اين آيه آمده است كه بزرگانى از مشركان، حضور نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مشروط به عدم حضور مؤمنان فقير و ضعيف دانستند و اين آيات در رد درخواست آنان نازل گرديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 114 - 3
3 - جايز نبودن طرد محرومان جامعه در هيچ شرايطى ; حتى به قيمت ايمان و گرايش افراد با نفوذ و دانه درشت جامعه به دين .
قالوا أنؤمن لك و اتبعك الأرذلون . .. و ما أنا بطارد المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 12
12 - لزوم احترام و خوش بينى نسبت به مؤمنان و تصديق سخنان آنان
قل أذن خير لكم . .. و يؤمن للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 4
4 - اهميت جلب رضايت مؤمنان ، براى منافقان متخلف صدر اسلام
يحلفون لكم لترضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 10
10- گرايش دادن اشراف به توحيد و معارف دين ، هرگز مجوز طرد مؤمنان محروم و تهى دست نيست .
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 2،3
2- طرد مؤمنان ( نپذيرفتن آنان به جرگه و مجمع اهل ايمان ) گناه و درپى دارنده عذاب الهى است .
من ينصرنى من الله إن طردتهم
«من الله» به معناى «من عذاب الله» است.
3- همگان ، حتى پيامبران الهى ، در صورت طرد مؤمنان و ارتكاب گناه ، مستحق كيفر و مجازات الهى اند .
من ينصرنى من الله إن طردتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 17
17- پايمال شدن حرمت مردان و زنان مؤمن در صورت جنگ در حديبيه ، مايه ننگ براى مسلمانان
و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت . .. فتصيبكم منهم معرّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 3
3 - مؤمنان نبايد درباره ايمان و اعتقادات خود ، براى نقطه نظر هاى كافران ، ارزشى قائل شوند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 93 - 4
4 - برخوردارى مؤمنان از مسكن مناسب و كيفيت خوب زندگى ، در ديدگاه اديان الهى ، امرى پسنديده و نعمت خدادادى است .
و لقد بوّأنا بنى إسرءيل مبوّأ صدق و رزقنهم من الطيبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 39 - 4
4 - فرمان جهاد و شركت همگان در آن ، در جهت منافع مؤمنان و زيان تخلف از جهاد ، تنها متوجه خود آنان است ; نه خداوند .
إلا تنفروا يعذبكم عذاباً أليماً . .. و لا تضروه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 91 - 16
16 - پاسدارى از روابط عاطفى اهل ايمان نسبت به يكديگر و نيز حفظ روابط عبادى آنان با خدا ، ملاك و حكمتى براى جعل احكام دين
انما يريد الشيطن ان يوقع بينكم العدوة . .. و يصدكم عن ذكراللّه و عن الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 6
6 - شاداب ماندن جامعه ايمانى و جلوگيرى از عوامل ناراحتى زا و اندوه آفرين ، حكمت نهى الهى از نجوا هاى آلوده به گناه
إنّما النجوى من الشيطن ليحزن الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 6 - 4
4 - جامعه مؤمنان ، موظّف به هشيارى و احتياط در قبال اخبار مهم اجتماعى
يأيّها الذين ءامنوا إن جاءكم فاسق بنبإ فتبيّنوا
خطاب «يا أيّها الذين آمنوا» عام و متوجه جامعه ايمانى است و تعليل «أن تصيبوا قوماً» مى نماياند كه موضوع، بيش از آن كه درباره مسائل فردى و جزئى باشد، در زمينه امور اجتماعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 5
5 - لزوم هشيارى مؤمنان نسبت به مدعيان ايمان ، براى جلوگيرى از سوءاستفاده
يأيّها الذين ءامنوا إذا جاءكم المؤمنت مهجرت فامتحنوهنّ
آيه شريفه به مؤمنان هشدار مى دهد كه ممكن است، زنانى با انگيزه هاى غير دينى ادعاى ايمان كنند. بنابراين در چنين مواردى كه ادعاى ايمان مجال سوء استفاده دارد، شما به صرف ادعا اكتفا نكنيد; بلكه ايمان آنان را بيازماييد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 7،8
7 - تشويق مؤمنان به گذشتن از جان ، براى كسب رضايت خداوند
و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
با توجّه به اينكه آيه مزبور در مقام مدح چنين انسانهايى است، تشويق از آن استفاده مى شود.
8 - وجود مؤمنان ايثارگر در جامعه براى مبارزه با فساد ، از نشانه هاى رأفت خداوند به بندگان
و اذا تولى سعى فى الأرض . .. و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه ... و ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 19
19- ايجاد مصونيت و مقاومت روحى در مؤمنان ، شايسته ترين شيوه براى مقابله با هجوم كفر و جهل *
فى قلوبهم الحميّة . .. و ألزمهم كلمة التقوى و كانوا أحقّ بها و أهلها
خداوند، در قبال خشم و تعصب جاهلى مشركان، در مؤمنان روح آرامش و مقاومت را تقويت كرده است. از اين مطلب استفاده مى شود كه در تعارض قواى كفر و ايمان، شايسته ترين و ممكن ترين راه، ايجاد مصونيت و مقاومت در جبهه مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 1
1 - ايمان آوردن كافران ، پس از مشاهده پيروزى مؤمنان و نزول عذاب ، غيرقابل پذيرش است .
قل يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم
بنابراين كه «يوم الفتح» نظر به نصرت دنيوى مؤمنان داشته باشد، آيه، ناظر به نزول عذاب استيصال و به پيروزى قطعى رسيدن مؤمنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 7،8،9،20
7 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به خدا ، ملائكه ، كتب آسمانى و پيامبران الهى
امن الرّسول . .. و المؤمنون كلّ امن باللّه و ملئكته و كتبه و رسله
كلمه «كلّ» علاوه بر مؤمنان، شامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز مى شود. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان، همگى ايمان به خدا و ... دارند.
8 - ايمان مؤمنان به آنچه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از جانب پروردگار نازل شده است .
امن الرّسول بما انزل اليه من ربّه و المؤمنون
بنابراينكه كلمه «المؤمنون» عطف بر «الرّسول» باشد، نه اينكه مبتدا فرض شود. يعنى رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به آنچه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده، ايمان دارند.
9 - ايمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به فرد فرد انبيا و انكار نكردن هيچ يك از آنان
لا نفرّق بين احد من رسله
20 - اعتقاد و يقين مؤمنان به معاد و بازگشت به سوى خداوند .
و اليك المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 19
19 - اعتقاد و اقرار و اعتراف مؤمنان به ولايت الهى بر آنان
ربّنا . .. انت مولينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 1
1 - اهل ايمان وظيفه دار پاسدارى از ايمان خويش
يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
«عليكم» اسم فعل و به معناى «الزموا» است. بنابراين جمله «عليكم انفسكم» يعنى همواره مراقب ايمان خويش باشيد. چون فرمان به مراقبت بر خويشتن (عليكم انفسكم) پس از خطاب «يايها الذين ءامنوا» آمده است مراد از مراقبت، مراقبت بر ايمان و لوازم آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 40 - 3
3 - باور اهل ايمان به سرپرستى خدا و يارى او ، مايه نهراسيدن آنان از دشمنان دين و اجراى فرمان جهاد
فإن تولوا فاعلموا أن اللّه موليكم نعم المولى و نعم النصير
جمله «فاعلموا . .. » علاوه بر رساندن مضمون خود به منظور تقويت روحيه مسلمانان براى جهاد با دشمنان فتنه انگيز ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 9
9 - آشكار شدن حقيقت ايمان مؤمنان ، در شرايط سختى و دشوارى
فى ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 12
12 - اهل ايمان ، به مالكيت حقيقى خداوند بر امكانات دنيايى بشر توجه دارند .
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 10
10 - باور مؤمنان به مجازات حتمى كافران از سوى خداوند ، مانع اقدام هاى شتابزده آنان در مقابله با كافران
يغفروا . .. ليجزى قومًا بما كانوا يكسبون
«لام» در «ليجزى» براى تعليل است و فلسفه امر به خويشتن دارى مؤمنان در برابر كافران را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 44
44- آميختگى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى مؤمنان از مغفرت و پاداش عظيم الهى
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 8
8 - ايمان ، ناخوشايندترين وصف مؤمنان ، در ديدگاه دشمن
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 4
4 - عزّت خداوند ( مغلوب نشدن او در برابر هيچ چيز ) و پسنديده بودن تمام كار هاى او ، دليل ايمان آوردن كسانى بود كه به دست اصحاب « اخدود » سوختند .
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه العزيز الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 7
7 - تهديد ها و شكنجه ها ، بى تأثير در بازدارى مؤمنان راستين از طريق ايمان و باور هاى دينى
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 10
10 - مستضعفان مؤمن از قوم ثمود ، مردمانى پايدار و راسخ در ايمان خويش
قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
از اينكه مؤمنان قوم ثمود مقصود خويش را با جمله اسميه و به همراه «إنّ» بيان كردند و با كلمه «ما»ى موصوله ايمان خويش را به تمامى رسالتهاى صالح اعلان داشتند، معلوم مى شود آنان در ايمان خويش بسيار جدى و پايدار بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 1
1 - وجود مؤمنان واقعى به خدا و قيامت در ميان باديه نشينان صدر اسلام ، على رغم كفر و نفاق شديد عده اى ديگر از آنان
الأعراب أشد كفراً و نفاقاً . .. و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 11،12
11 - وجود افرادى بدخواه و خواستار اشاعه فحشا و بدنامى اهل ايمان در جامعه نوپاى صدراسلام
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم
12 - بدخواهان جامعه نوپاى صدراسلام ، افرادى ظاهرالصلاح و ناشناخته براى مردم مسلمان بودند .
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة فى الذين ءامنوا . .. و اللّه يعلم و أنتم لاتعلم
جمله «واللّه يعلم و أنتم لاتعلمون» مى تواند به تقدير «واللّه يعلمهم و أنتم لاتعلمونهم; خدا آنان را مى شناسد و شما آنان را نمى شناسيد» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 98 - 14
14 - آگاهى عميق خداوند به همه امور بدگويى هاى آشكار و نهان و نيز به بدخواهى هاى درونى منافقان نسبت به اسلام و مؤمنان
و من الأعراب . .. يتربّص بكم الدوائر ... و اللّه سميع عليم
كلمه «سميع» بيانگر بدگوييهاى منافقان و واژه «عليم» بيانگر آرزوى قلبى آنها نسبت به اسلام و مسلمين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 14،15
14 - اخوت و برادرى اهل ايمان با يكديگر
يايها الذين ءامنوا . .. فمن عفى له من أخيه شىء
15 - قتل موجب خروج قاتل از زمره مسلمانان نمى شود و مايه قطع رابطه اخوت ايمانى او ، حتى با بازماندگان مقتول نخواهد شد .
يايها الذين ءامنوا . .. فمن عفى له من أخيه شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 7
7 - مؤمنان ، با هم برادر دينى اند .
فإخونكم فى الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 1،2
1 - مؤمنان ، به راستى برادر يكديگراند .
إنّما المؤمنون إخوة
2 - اخوت و برادرى ، بارزترين صفت در زندگى اجتماعى مؤمنان
إنّما المؤمنون إخوة
با توجه به اين كه حصر «إنّما» ناظر به خبر است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 1
1 - اقامه نماز ، پرداخت زكات و يقين به آخرت از نشانه هاى مؤمنان راستين
هدًى و بشرى للمؤمنين . الذين يقيمون الصلوة... و هم بالأخرة هم يوقنون
«الذين» در برداشت ياد شده، وصف احترازى است; يعنى، آيات قرآن براى آن دسته از مؤمنان، هدايتگر و بشارت بخش است كه پايبند به اقامه نماز و پرداخت زكات باشند و به جهان آخرت نيز باور قطعى داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 23
23 - مؤمنان و ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به برپايى نماز مأمور شدند .
و أقيموا الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 28 - 4
4 - مؤمنان نيكوكار در نگاه نظام ارزشى خدا با مفسدان برابر نيستند ، بلكه آنان برترند .
أم نجعل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت كالمفسدين فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 5
5- مؤمنان و موحدان ، هرگز همسان كافران و مشركان نخواهند بود ، همان طور كه بينايان و شنوايان هم طراز كران و كوران نمى باشند .
هل يستويان مثلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 5
5- مؤمنان و موحدان ، هرگز همسان كافران و مشركان نخواهند بود ، همان طور كه بينايان و شنوايان هم طراز كران و كوران نمى باشند .
هل يستويان مثلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 19
19 - مؤمنان استوار در نبرد اُحُد و ديگر هنگامه هاى پيكار با كافران ، برگزيدگان خداوند براى گواهى بر اعمال مردم
و تلك الايّام . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا و يتّخذ منكم شهداء
ترك لام در «و يتّخذ»، اشاره به اين معنا دارد كه برگزيدن، در پى مشخّص شدن مؤمنان واقعى است. يعنى مؤمنان واقعى براى گواه بودن برگزيده مى شوند. گفتنى است كه در برداشت فوق، متعلق حذف شده «شهدآء»، اعمال مردم، گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 25 - 1
1 - بشارت اهل ايمان به بهشت با توصيف و بيان نعمت هاى آن از وظايف تبليغى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و بشر الذين ءامنوا . .. و هم فيها خلدون
«أنّ لهم . ..» به تقدير حرف «باء»، متعلق به «بشّر» است; يعنى: «بشّر الذين آمنوا بأنّ لهم ...»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 97 - 10
10 - قرآن ، بشارت دهنده اهل ايمان به سعادتمندى آنان در دنيا و آخرت
و بشرى للمؤمنين
«بشرى» به خبرى گفته مى شود كه در آن سرور و فرح باشد و در آيه شريفه به معناى بشير (بشارت دهنده)، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 7
7 - بشارت الهى از آنِ مؤمنانى است كه در برخورد با مشكلات و ناملايمات ، تسليم قضاى الهى باشند .
و بشر الصبرين. الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 223 - 16
16 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور بشارت به مؤمنانى كه تقوا و حدود الهى را در زندگى زناشويى و محيط خانواده مراعات مى كنند و با يكديگر رفتارى پسنديده دارند .
نساؤكم حرث لكم . .. و اعلموا انّكم ملاقوه و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 1
1 - خداوند ، تسلى بخش مؤمنان ، با نويد جايگزينى مؤمنانى حقيقى به جاى مرتدان
يا ايها الذين ءامنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتى اللّه بقوم يحبهم و يحبونه
بنابر اينكه جواب شرط «من يرتد . ..»، جمله اى محذوف همانند «فلا تحزنوا بارتداد» باشد، تسلى بخش استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 34 - 10
10 - نويد الهى به نصرت مؤمنان در سايه صبر و مقاومت
و لقد كذبت . .. فصبروا على ما كذبوا و أوذوا حتى أتهم نصرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 24
24 - عزت و حكمت الهى ، تضمين كننده تحقق وعده ها و بشارت هاى او به مؤمنان
أولئك سيرحمهم اللّه إن اللّه عزيز حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 18
18 - مؤمنان راستين ، شايسته دريافت بشارت خدا و رسولش
التّئبون العبدون . .. و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 6،14
6 - بيم دادن به عامه مردمان ( انذار ) و مژده دادن به اهل ايمان ( بشارت ) رسالتى الهى بر عهده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أن أنذر الناس و بشّر الذين ءامنوا
14 - برخوردارى از جايگاه بلند و حسن سابقه در پيشگاه پروردگار ، بشارت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مؤمنان
و بشّر الذين ءامنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 64 - 4
4 - بشارت هاى خداوند به مؤمنان متقى ، موجب رفع ترس و اندوه آنان است .
ألا إن أولياء اللّه لا خوف عليهم و لا هم يحزنون. الذين ءامنوا و كانوا يتقون. لهم
جمله «لهم البشرى» مى تواند تعليل براى جمله «لا خوف عليهم و لا هم يحزنون» باشد ; يعنى، چون اولياى خدا در دنيا دريافت بشارت مى كنند، خوف و حزن از آنان رخت برمى بندد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 122 - 3،5
3- خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را به فرجامى نيكو بشارت داد .
و قل . .. إنا منتظرون
5- ابلاغ تهديد هاى خداوند به كفرپيشگان و رساندن بشارت هاى او به مؤمنان ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
و قل . .. وانتظروا إنا منتظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 10 - 4
4- تهديد كافران به عذاب دوزخ ، بشارتى به مؤمنان است .
و يبشّر المؤمنين . .. و أن الذين لايؤمنون بالأخرة أعتدنا لهم عذابًا أليمًا
جمله «و أن الذين لايؤمنون بالأخرة» عطف بر جمله «أن لهم أجراً كبيراً» است; يعنى، خدا دو بشارت به مؤمنان مى دهد: 1- اجر بزرگ براى آنان، 2- آماده كردن عذاب براى كافران.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 103 - 5
5- بشارت فرشتگان به مؤمنان راستين و بهشتيان در قيامت ، به فرا رسيدن روز موعود ( قيامت )
هذا يومكم الذى كنتم توعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 9 - 11
11 - نويد عزت و پيروزى به اهل ايمان و شكست و خوارى كافران و مشركان صدراسلام
و من الناس من يجدل. .. ثانى عطفه... له فى الدنيا خزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 4
4 - سعادت اخروى ، بشارت أكيد خدا به مؤمنان
قد أفلح المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 2 - 2،4
2 - تنها مؤمنان ، از هدايت ها و بشارت هاى قرآن بهره مندند .
هدًى و بشرى للمؤمنين
4 - پيام هدايت قرآن ، عام و براى همگان است و بشارت هاى آن ، خاص و ويژه مؤمنان .
هدًى و بشرى للمؤمنين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «للمؤمنين» قيد براى «بشرى» باشد. بنابراين «هدًى» از آن جهت كه فاقد قيد است، افاده عموم مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 47 - 1،4
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظف بود كه مؤمنان را بشارت دهد به اين كه آنها از فضل بزرگ خدا ، برخوردار خواهند بود .
و بشّر المؤمنين بأنّ لهم من اللّه فضلاً كبيرًا
4 - ايمان ، موجب دريافت مژده اى ويژه براى برخوردارى از تفضل خداوندى است .
و بشّر المؤمنين بأنّ لهم من اللّه فضلاً كبيرًا
چون بشارت دهى طبق آيه چهل و پنج از نقش ها و مسؤوليت هاى عمومى پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، اين بشارت، مژده خاص و ويژه اى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 1
1 - فضل و بخشش بى كران الهى در بهشت ، بشارت خداوند به مؤمنان نيك كردار
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ذلك الذى يبشّر اللّه عباده الذين ءامنوا و ع
«ذلك» اشاره به بهشت و تفضل الهى دارد كه در آيه قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 33 - 7
7- بيان هلاكت فرعونيان و نجات بنى اسرائيل از سوى خداوند ، پيامدار تهديد براى مشركان و نويدى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
و لقد نجّينا بنى إسرءيل . .. بلؤا مبين
با توجه به اين كه آيات گذشته، در زمينه رويارويى مشركان و مؤمنان بود; طرح سرگذشت فرعونيان و بنى اسرائيل، پيامدار مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 15 - 12
12 - معاد ، نويدى به مؤمنان صالح و هشدارى به كافران بدكردار
من عمل صلحًا فلنفسه و من أساء فعليها ثمّ إلى ربّكم ترجعون
پيام آيه شريفه، نويد به نيكوكاران و هشدار به بدكاران است. تعبير «ثمّ إلى ربّكم...» نيز - كه اشاره به معاد دارد - در راستاى همين معنا آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 16 - 7
7 - مؤمنان در شرايط دشوار مكه ، مورد نويد خداوند به برخوردارى از اقتدار و حكومت *
و لقد ءاتينا . .. الحكم
برداشت بالا با توجه به دو نكته زير به دست مى آيد: الف) «الحكم» ممكن است به معناى حكومت و اقتدار باشد; ب) در آيات پيشين خداوند از مؤمنان مكه خواست تا در برابر مشكل آفرينى هاى مشركان صبر پيشه كنند و در پى آن، سرگذشت بنى اسرائيل و برخوردارى آنان از حكومت الهى را ياد آور شده است تا مؤمنان را اميدوار سازد كه پس از تحمل مشكلات، نوبت حكومت فرا مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 19 - 13
13- عدل الهى ، در محاسبه اعمال ، بشارتى به مؤمنان و هشدارى به كافران
و لكلّ درجت ممّا عملوا . .. و هم لايظلمون
«لكلّ» مى تواند اشاره به هر گروه از مؤمن و كافر داشته باشد. براين اساس تعبير «هم لايظلمون» براى مؤمنان نيك كردار، نويدى است كه اعمالشان ضايع نخواهد شد و براى منكران معاد، هشدارى است كه ستمهايشان بى پاسخ نخواهد ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 8 - 3
3- ذلت و ناكامى نهايى كافران ، نويدى به مؤمنان مجاهد
و الذين كفروا فتعسًا لهم و أضلّ أعملهم
با توجه به ارتباط آيات - كه جهت گيرى اصلى آن، دعوت از مؤمنان به جهاد در راه خدا عليه كافران است - از جمله «فتعساً.
..» مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 1
1- نويد الهى به ورود مؤمنان نيك كردار ، به باغ هاى بهشت با تكريم و اجلال
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
واژه «يدخل» و اسناد فعل به خداوند، مى رساند كه مؤمنان با تكريم و اجلال و در سايه لطف و اراده الهى، گام در بهشت مى نهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 10
10- علم الهى به تمامى اعمال خلق ، هشدارى به بيماردلان منافق و نويدى به اهل ايمان
و اللّه يعلم أعملكم
يادآورى علم فراگير الهى بر تمامى اعمال خلق - چه مؤمن و چه منافق - در حقيقت هشدارى است به منافقان كه سرانجام، كيفر اعمال خود را خواهند ديد و نويدى است به مؤمنان كه صبر و مقاومت شان بر طريق ايمان، از ديد خداوند مخفى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 10
10 - نويد الهى ، به آمرزش گناهان و لغزش هاى مؤمنان
و يكفّر عنهم سيّئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 7 - 8
8 - حاكميت مطلق خداوند بر قواى هستى ، نويدى به مؤمنان و هشدارى به منافقان و مشركان
و للّه جنود السموت و الأرض
يادآورى قدرت، پس از وعده و وعيد، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 5،13
5 - خداوند ، مؤمنان را به فتوحات و غنايمى علاوه بر فتح خيبر و غنايم آن ، نويد داد .
وعدكم اللّه مغانم كثيرة تأخذونها فعجّل لكم هذه
در صورتى كه «هذه» به فتح خيبر اشاره داشته باشد; واژه «عجّل» مى رساند كه فتح خيبر، پيش درآمد فتح هاى ديگر و غنايم فزون ترى است.
13 - تحقق نويد الهى به فتح خيبر ، معجزه اى هدايتگر براى مؤمنان
فعجّل لكم هذه . .. و لتكون ءاية للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 59 - 5
5 - قوت كاستى ناپذير خداوند ، نويدى به مؤمنان و تهديدى براى كافران است .
ذوالقوّة المتين . فإنّ للذين ظلموا ذنوبًا مثل ذنوب
تأكيد بر قدرت الهى (ذوالقوّة المتين) از يك سو نويد به عبادت گران و از سوى ديگر تهديد براى ظالمانى است كه در كيفر الهى استعجال دارند و مهلت الهى را به معناى ضعف او مى پندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 9 - 4
4- قرآن ، بشارت دهنده به مؤمنان نيك كردار است .
و يبشّر المؤمنين الذين يعملون الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 5
5- قرآن ، بشارت دهنده مؤمنانِ نيك كردار ، به پاداشى شايسته و عظيم
و يبشّر المؤمنين الذين يعملون الصلحت أنّ لهم أجرًا حسنًا
نكره آوردن «أجراً» براى بيان عظمت آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 7
7 - خداوند مؤمنان صدر اسلام را به پيروزى قطعى بر مشركان ، در صورت درگير شدن با آنان ، نويد داد .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم . .. و ينصركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 9
9 - شعيب ( ع ) ، مؤمنان به رسالت خويش را به داورى خداوند و پيروزى بر كافران نويد داد .
فاصبروا حتى يحكم اللّه بيننا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 19
19 - بهشت ، مژدگانى مؤمنان راستين
إن اللّه اشترى من المؤمنين . .. بأن لهم الجنة ... و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 18 - 11
11- نويد فتح و پيروزى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و تهديد مشركان ، به شكست و نابودى از جانب خداوند
بل نقذف بالحقّ. .. و لكم الويل ممّا تصفون
از لحن و آهنگ آيه شريفه - با توجه به اين كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اهل حق درگير با مشركان حق ستيز بوده اند - استفاده مى شود كه اين آيه در صدد دادن بشارت پيروزى، به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است. هم چنين تهديد و اخطار به مشركان به شكست و نابودى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 173 - 5
5 - بشارت و دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، در خصوص پيروزى نهايى آنان بر كافران و مشركان
و لقد سبقت كلمتنا لعبادنا المرسلين . .. و إنّ جندنا لهم الغلبون
برداشت ياد شده از آن جا است كه آيات شريفه - كه در شرايط دوران مكه نازل شده است - در صدد دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان به آن حضرت و نيز بشارت پيروزى به آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 7 - 5
5 - بشارت خداوند به پيروزى و سعادتمندى مؤمنان و تهديد او نسبت به شكست و بدبختى كافران
إنّ ربّك هو أعلم بمن ضلّ عن سبيله و هو أعلم بالمهتدين
بنابر گفته مفسران، اين آيه متضمن وعد و وعيد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 16 - 7
7 - مؤمنان در شرايط دشوار مكه ، مورد نويد خداوند به برخوردارى از اقتدار و حكومت *
و لقد ءاتينا . .. الحكم
برداشت بالا با توجه به دو نكته زير به دست مى آيد: الف) «الحكم» ممكن است به معناى حكومت و اقتدار باشد; ب) در
آيات پيشين خداوند از مؤمنان مكه خواست تا در برابر مشكل آفرينى هاى مشركان صبر پيشه كنند و در پى آن، سرگذشت بنى اسرائيل و برخوردارى آنان از حكومت الهى را ياد آور شده است تا مؤمنان را اميدوار سازد كه پس از تحمل مشكلات، نوبت حكومت فرا مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 7 - 5
5 - بشارت خداوند به پيروزى و سعادتمندى مؤمنان و تهديد او نسبت به شكست و بدبختى كافران
إنّ ربّك هو أعلم بمن ضلّ عن سبيله و هو أعلم بالمهتدين
بنابر گفته مفسران، اين آيه متضمن وعد و وعيد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 46 - 8
8 - اصحاب اعراف با فريادى رسا سلامت و امنيت كامل را به مؤمنان راهى بهشت مژده مى دهند .
و نادوا اصحب الجنة أن سلم عليكم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «سلم عليكم» جمله اى اخبارى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 100 - 4
4 - لزوم هُشيار بودن اهل ايمان ، در برابر توطئه ها و تلاش هاى اغواكننده دشمنان اسلام
يا ايها الذين امنوا ان تطيعوا فريقاً . .. يردّوكم بعد ايمانكم كافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 50 - 16
16 - مؤمنان به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، بينا و راه يافته و تكذيب كنندگان او كور و گمراه هستند.
فمن ءامن . .. والذين كذبوا ... قل هل يستوى الأعمى و البصير
چون موضوع آيات اثبات رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، مى توان گفت مراد از «البصير» مؤمنان به آن حضرت و مراد از «الأعمى» تكذيب كنندگان آن حضرت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 5،6،8
5 - مؤمن با نور الهى مسير صحيح حركت را در جامعه و بين مردم درمى يابد.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
6 - نور ايمان، روشنگر خطوط و افكار مختلف جامعه براى مؤمنان است.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
8 - مؤمن در جامعه، عنصرى پوياست، نه بى تحرك و منزوى و فاقد تشخيص.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
بديهى است كه منظور از «مشى در ميان مردم» راه رفتن در كوچه و بازار نيست، بلكه مراد حضور فعال در جامعه و تشخيص جريانهاى حق و باطل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 29 - 11
11 - خداوند ، مؤمنان تقواپيشه را علاوه بر اعطاى بصيرت و بخشش گناهان ، از موهبت هاى ديگر نيز بهره مند خواهد كرد .
يجعل لكم فرقانا . .. و اللّه ذوالفضل العظيم
برداشت ف---وق مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «و ال--لّه . .. » مستانفه باشد نه بيانگر تعليل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 8 - 9
9 - مؤمنان ، مردمى واقع بين ، خودشناس و بصير و كافران ، مردمى خود ناشناس و فاقد بصيرت
الذين كفروا لهم عذاب شديد و الذين ءامنوا. .. أفمن زيّن له سوء عمله فرءاه حسنًا
برداشت ياد شده براساس اين احتمال است كه آيه شريفه تصوير كننده چهره مؤمنان و كافران باشد كه در آيه قبل از آنان سخن گفته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 19 - 3
3 - كافران ، مردمى كوردل و تاريك بين و مؤمنان ، انسان هايى روشن ضمير و اهل بصيرت
و ما يستوى الأعمى و البصير
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، درصدد بيان تمثيل براى وضعيت مؤمنان و كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 70 - 7
7 - مؤمنان ، انسان هاى زنده دل و برخوردار از حيات واقعى و معقول ، و كافران ( چونان مردگان ) محروم از آن
لينذر من كان حيًّا و يحقّ القول على الكفرين
برداشت ياد شده از ارتباط ميان صدر و ذيل آيه شريفه; يعنى، به قرينه مقابله ميان انسان هاى زنده و كافران، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 58 - 5
5 - مؤمنان نيك كردار ، گروهى روشن بين و اهل بصيرت و كافران بدكردار ، گروهى كوردل و غافل اند .
و ما يستوى الأعمى و البصير و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و لا المسىء
«الأعمى» و «البصير» تمثيلى براى مؤمنان نيك كردار و كافران بد كرداراست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 19 - 6
6- آنان كه الهى بودن قرآن و حقانيّت آن را پذيرفته اند ، عالم و بصيرند .
أفمن يعلم أنما أُنزل إليك من ربك الحق كمن هو أعمى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 17
17 - محبت اهل بيت ، برجسته ترين عمل نيك اهل ايمان
قل لا أسئلكم . .. إلاّالمودة فى القربى و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنًا
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه مراد از «حسنة» مودت فى القربى باشد - چنان كه از سياق آيه استفاده مى شود - و نيز با توجه به اهميت مودت اهل بيت است كه در فراز قبل مطرح شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 16 - 3
3- احسان به والدين ، شكر ، صلاح جويى ، توبه و تسليم ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و وصّينا الإنسن بولديه إحسنًا . .. نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا
ارتباط اين آيه با آيه پيشين، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 8
8 - پرتوى از خشنودى و رضوان الهى ، برتر از همه لذت هاى ديگر براى مؤمنان در بهشت *
و رضون من اللّه أكبر
نكره آمدن «رضوان» مى تواند براى تقليل باشد ; يعنى، حتى شمه اى و نسيمى از رضوان الهى، برتر از ساير لذتهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 133 - 7
7 - اميد نيل به آمرزش الهى و بهشت ، برانگيزنده اهل ايمان براى شركت در نبرد با دشمنان
يا ايّها الّذين امنوا . .. و اطيعوا اللّه و الرّسول ... سارعوا الى مغفرة من ربّك
چون آيات پيشين درباره نبرد و رويارويى با كافران بود، گويا آيات مورد بحث به منظور دستورالعملى است براى اينكه جامعه ايمانى را به گونه اى تربيت كند كه ديگر همچون نبرد اُحُد، دلبسته به دنيا نباشد و دچار دلهره و ترس نگردد تا هميشه بر دشمنان دين غالب شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 5
5 - بهشت مؤمنانِ داراى اعمال صالح ، جاودانه ، داراى نهر هاى جارى و سايه هاى پيوسته ( هواى مطبوع و ملايم )
انّ الّذين امنوا و عملوا الصّالحات . .. و ندخلهم ظلا ظليلا
«ظلّ» به معناى سايه و «ظليلا» تأكيد آن و ظاهراً كنايه از مطبوعيت هواى بهشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 6
6 - انسان هاى بى تفاوت در قبال مشكلات و درگيرى هاى جامعه اسلامى ، فاقد روح واقعى ايمان
إنّما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم
از فاى «فأصلحوا» استفاده مى شود كه نتيجه ايمان و برادرى واقعى، اقدام عملى در جهت ايجاد الفت و رفع مشكلات مؤمنان است. پس آن جا كه ثمره مشهود نباشد، اصل ايمان مورد ترديد قرار مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 16
16 - تهى بودن دل از محبت خدا ، بى مهرى نسبت به اهل ايمان ، احساس كوچكى در برابر كافران ، از نشانه هاى بيمارى دل و ضعف ايمان
فترى الذين فى قلوبهم مرض . .. اذلة على المؤمنين اعزة على الكفرين
ارتباط آيه مورد بحث با آيات پيش گوياى اين است كه بيماردلان (الذين فى قلوبهم مرض) از مصاديق مرتدان مى باشند و چون صفات شمرده شده براى مؤمنان واقعى نقطه مقابل مرتدان قرار گرفته ; است معلوم مى شود نبود اين صفات در مدعيان اسلام، نشانه بيماردلى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 16
16 - غنا و بى نيازى مؤمنان ، پرتوى از فضل الهى نسبت به آنان
فسوف يغنيكم اللّه من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 4
4 - روشنگرى هاى قرآن ، بى نياز كننده مؤمنان از طرح ها و ايده هاى جاهلانه و هواپرستانه ظالمان
و لاتتّبع أهواء الذين لايعلمون . .. هذا بصائر للناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 5
5 - جهاد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، نشأت يافته از درك صحيح و بينش عميق آنان نسبت به ارزش جهاد
فهم لايفقهون. لكن الرسول و الذين ءامنوا معه جهدوا
با توجه به فراز پيش (رضوا . .. فهم لايفقهون) مقصود اين است كه منافقان چون نمى فهمند، از جهاد مى گريزند و لكن مؤمنان، به بركت درك عميقى كه دارند، به سوى عرصه هاى كارزار پيش مى تازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 8
8 - تحمل دشوارى ها در راه دين در نظر مؤمنان راستين ، تنها زمينه ساز برخوردارى از مغفرت الهى است و نه تضمينى حتمى .
قالوا لاضير . .. إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا
ساحران مؤمن، در عين اظهار آمادگى براى پذيرش هر دشوارى، خود را در آن مرتبه نديدند كه حتماً مورد غفران قرار مى گيرند; بلكه فقط اظهار اميدوارى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 3
3 - مؤمنان واقعى ، پايبند به تكاليف فردى و اجتماعى و داراى بينشى ژرف در عقايد دينى
الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم يوقنون
«نماز» برقرار ساختن پيوند عبوديت و بندگى با خدا و «زكات» ايجاد ارتباط با مردم پيرامون خود و دستگيرى از نيازمندان جامعه است. بنابراين آوردن «پرداخت زكات» پس از «اقامه صلاة» بيانگر اين حقيقت است كه مؤمنان واقعى تنها به فكر
خود نيستند; بلكه با مردم جامعه خود نيز ارتباطى مسؤولانه دارند. گفتنى است كه «يقين به آخرت» - كه عبارت از اعتقاد قطعى است - بيانگر آن است كه مؤمنان واقعى در مسائل اعتقادى داراى بينشى عميق و ترديدناپذيراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 4 - 5
5 - مؤمنان به آخرت ، برخوردار از بينش درست نسبت به ارزش ها و ضد ارزش ها و به دور از تحيّر و سرگردانى در زندگى
إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة . .. فهم يعمهون
با استفاده از مفهوم آيه و نيز از تقابل ميان آن و آيه پيشين، مى توان گفت كه مؤمنان به آخرت (برخلاف كافران) نه گرفتار بينش غلط در ارزش گذارى اند و نه گرفتار حيرت و سرگردانى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 80 - 6
6 - قدرت و ثروت ( هر چند بسيار و افسانه اى باشد ) در نگاه اهل معرفت و مؤمنان دين شناس ، بسى كم ارزش تر از پاداش هاى الهى است .
و قال الذين أُوتوا العلم ويلكم ثواب اللّه خير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 37 - 7
7 - صاحبان ايمان ، قبض و بسط هاى اقتصادى را ، از آيات خداوند تلقى مى كنند .
أنّ اللّه يبسط الرزق . .. إنّ فى ذلك لأيت لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 14 - 1
1- مؤمنان ، متكى به برهان و عقل و كافران ، دلخوش به پندار و هواى نفس
أفمن كان على بيّنة من ربّه . .. و اتّبعوا أهواءهم
در واژه «بيّنة» شناخت عقلى نهفته است. از مقابله آن با «أهواء»، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 5
5 - پاداش اخروى مؤمنان صالح بيش از استحقاق آنان است .
فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 6
6 - وجود خانه هاى عالى و پاكيزه براى مؤمنان نيك كردار در « جنات عدن »
و مسكن طيبة فى جنت عدن
«جنات عدن» مى تواند نامى خاص باشد و غير از «جنات تجرى . .. » به شمار آيد. برداشت فوق برگرفته از اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 15
15 - حوران بهشتى ، از آنِ مؤمنان مجاهد و ايثارگر است .
و أولئك لهم الخيرت
منظور از «الخيرات» به قرينه آيه 70 سوره الرحمن (فيهن خيرات حسان) مى تواند حوران بهشت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 4 - 11
11 - عمل صالح ، شرط بهره مندى اهل ايمان از پاداش هاى اخروى
ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 111 - 2
2- مؤمنان به كتاب هاى آسمانى ، در قيامت به پاداش كامل كردار خويش دست خواهند يافت .
و إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم ربك أعملهم
مراد از «أعمالهم» كيفر و پاداش اعمال مى باشد. بنابراين «إنّ كلاًّ ...»; يعنى ، همانا پروردگارت پاداش و كيفر اعمال همگان را به طور كامل پرداخت خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 31 - 1،9
1- استقرار در باغ هاى بهشت ، از جمله پاداش هاى مؤمنان نيك كردار است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. أُولئك لهم جنّ-ت عدن
جمله «أُولئك. ..» يا خبر يكم براى «إنّ» در صدر آيه قبل است و يا خبر دوم و احتمال سوم آن است كه جمله مستأنفه باشد در هر صورت، مشاراِليه «أُولئك» «الذين امنوا...» در آيه قبل است. «عَدنْ» به معناى اقامت گزيدن و مستقر شدن است.
9- بهشت ، مكانى بس آسايش آفرين ، و نعمت هاى آن ، پاداشى بس نيك براى مؤمنان است .
نعم الثّواب و حسنت مرتفقًا
«مرتفق» اسم مكان به معناى «متكا» (تكيگاه) است و چون هنگام استراحت، نوعاً، مرفق خود را روى زمين مى گذارند، به محل استراحت و لميدن «مرتفق» گفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 12
12- ورود مؤمنان به بهشت عدن ، به خاطر ايمان آنان به غيب و تصديق آن است .
جنّت عدن التى وعد الرحمن عباده بالغيب
«باء» در «بالغيب» مى تواند سببيه و متعلق به «وعد» باشد; يعنى، وعده خداوند به مؤمنان، به جهت ايمان آنان به غيب بوده است. روشن است كه بنابراين وجه، تقدير كلام «بتصديق الغيب» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 50 - 1
1 - مغفرت الهى و رزق گوارا ، پاداش مؤمنان نيك كردار در جهان آخرت
فالذين ءامنوا و عملوا . .. و رزق كريم
«رزق كريم» يعنى روزى طيب و گوارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 1
1 - مؤمنان شكيبا ، برخوردار از پاداش حتمى خداوند در قيامت
إنّى جزيتهم اليوم بما صبروا
«جزاء» (مصدر «جزيت») به معناى پاداش دادن است. «باء» در «بما صبروا» سببيه و «ما» موصول حرفى است; يعنى، «بسبب صبرهم». «فوز» (مصدر «فائرون») دستيابى به مقصود را مى گويند. فعل «جزيت» دو مفعول بر مى دارد. بنابراين «هم»، مفعول اول آن و «أنّهم هم الفائزون» - به تأويل «فوزهم» - مفعول دوم آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 80 - 8
8 - پاداش هاى اخروى خداوند ، ويژه مؤمنان شايسته كردار
ثواب اللّه خير لمن ءامن و عمل صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 45 - 5
5 - پاداش هاى اخروى خداوند به مؤمنان ( بهشت و نعمت هاى آن ) ، تفضل او است .
ليجزى الذين . .. من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 1
1 - فلسفه برپايى قيامت ، پاداش دادن به مؤمنان داراى عمل صالح است .
لتأتينّكم . .. ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
«ل» در «ليجزى»، تعليل براى فعل «تأتى» در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 10
10 - خداوند با كافران بدكردار در قيامت ، بر مبناى عدل و با مؤمنان نيك كردار براساس فضل و لطف خويش برخورد خواهد كرد .
من عمل سيّئة فلايجزى إلاّ مثلها و من عمل صلحًا . .. و هو مؤمن ... يرزقون فيها ب
برداشت ياد شده از آن جا است كه مجازات گناه كاران، تنها به ميزان گناه آنان است; ولى پاداش مؤمنان نيك كردار، بى شمار و افزون بر استحقاق آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 2
2 - اعطاى پاداش به مؤمنان و نيك كرداران در قيامت ، قبل از حسابرسى بدكرداران *
فأمّاالذين ءامنوا . .. و أمّا الذين كفروا
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه تقدم در بيان، بيانگر تقدم خارجى نيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 26،27
26 - احاطه علمى خداوند ، به تمامى اعمال مؤمنان ، تضمين كننده پاداش هاى اخروى آنها
و كلاًّ وعد اللّه الحسنى و اللّه بما تعملون خبير
يادآورى احاطه علمى خداوند به همه اعمال - پس از وعده پاداش برتر به همه مؤمنان - مى تواند براى ايجاد و اطمينان در مؤمنان باشد و نيز آنان به اين يقين داشته باشند كه خداوند به هر عمل نيك آنان، آگاه است. همچنين اعمال نيك آنان - هر چند كوچك باشد - ضايع نخواهد شد.
27 - دستيابى مؤمنان به پاداش هاى موعود الهى در آخرت ، در گرو پايدار ماندن آنان بر ايمان و انجام اعمال نيك است .
و كلاًّ وعد اللّه الحسنى و اللّه بما تعملون خبير
جمله «و اللّه بماتعملون خبير» مى تواند دربردارنده هشدار باشد. بر اين اساس، هشدار الهى به مؤمنان مجاهد و انفاق گر - پس از اين كه به آنان وعده پاداش برتر اخروى داده است - مى تواند بيانگر اين حقيقت باشد كه مؤمنان مواظب باشند و بدانند كه دستيابى آنان به آن وعده هاى الهى، در صورتى قطعى است كه آنها همچنان بر ايمان و صراط مستقيمى كه در آن قرار دارند، باقى بمانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 11 - 5
5 - خداوند ، در قبال عمل كردن مؤمنان به توصيه او ( جا باز كردن براى ديگران در مجالس ) جايگاه اخروى آنان را وسيع خواهد كرد .
فافسحوا يفسح اللّه لكم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «يفسح اللّه لكم» ناظر به پاداش اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 5
5 - پاداش مؤمنان ، عادلانه و بى كم و كاست داده مى شود .
فمن يؤمن بربّه فلايخاف بخسًا و لا رهقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 23 - 2
2 - مؤمنان در روز قيامت ، تنها به لطف و ثواب الهى چشم دوخته اند .
إلى ربّها ناظرة
برداشت ياده شده، مبتنى بر حذف مضاف است و تقدير آن چنين مى باشد: «إلى ثواب ربّها ناظرة».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 8
8 - خداوند در قيامت ، مؤمنان را با يادآورى مكرر پاداش هاى خويش ، آزار نداده و بر آنان منت نخواهد گذاشت .
لهم أجر غير ممنون
در معانى «مَنّ» آورده اند كه: منت گذاشتن بر كسى، به اين است كه احسان به او را بزرگ شمرده و به آن فخر كنند و درباره اش سخن را آغاز و تكرار كنند تا آن جا كه شخص را متنفر سازند. (لسان العرب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 1
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، برخوردار از بوستان هايى متعدد ، در آخرت
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 6
6 - خداوند ، براى مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، پاداش بزرگى قرار داده است .
لهم أجر
نكره آوردن «أجر»، بيانگر عظمت آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 8
8 - پاداش مؤمنانِ داراى عمل صالح ، پاداشى بى منت و به دور از محاسبه و محدوديت
فلهم أجر غير ممنون
در «قاموس» آمده است كه «غير ممنون»; يعنى، بدون محاسبه و صاحب «مصباح» مى گويد: «مننتَ عليه منّاً»; يعنى، آنچه از نيكى ها براى كسى انجام داده اى، بر او شماره كردى. «راغب» در «مفردات»، اين كار را منّت زبانى و امرى نكوهيده خوانده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 7 - 5
5 - دستيابى مؤمنان داراى عمل صالح به پاداش بى منّت و پايان ناپذير ، حقيقتى انكارناپذير و غير قابل تكذيب است .
فما يكذّبك بعد بالدين
چنانچه «دين» به معناى جزا باشد (مفردات)، از مصاديق بارز آن اجرى خواهد بود كه در آيه قبل، به مؤمنان بشارت داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 10
10 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله تبارك و تعالى « و يستحيب الذين آمنوا و عملوا الصالحات و يزيدهم من فضله » قال : هو المؤمن يدعوا لأخيه بظهر الغيب فيقول له الملك : آمين . و يقول اللّه العزيز الجبّار و لك مِثلا ما سألت و قد أعطيت ما سألت بحبّك إيّاه ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند تعالى: «و يستحيب الذين آمنوا و عملوا الصالحات و يزيدهم من فضله» روايت شده كه فرمود: مراد مؤمنى است كه پشت سر برادر دينى خود دعا مى كند و فرشته براى او آمين مى گويد و خداى عزيز جبار مى فرمايد (اى مؤمن) و براى تو است دو برابر آنچه براى برادرت خواستى و به خاطر اين كه برادرت را دوست داشتى آنچه را درخواست كردى به تو عطا كردم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 6
6 - خداوند ، در قبال هر يك از اعمال مؤمنان ، بهترين پاداش را مى دهد .
و الذين ءامنوا . .. و لنجزينّهم أحسن الذى كانوايعملون
«أحسن» جانشين «مفعول مطلق محذوف» است. تقدير آيه، چنين است: «و لنجزينّهم جزاءاً أحسن الذى...» (ما، پاداش آنان را، بهترين جزايشان، قرار خواهيم داد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 7
7 - پاداش مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، هرگز كاسته يا قطع نخواهد شد .
لهم أجر غير ممنون
از معانى «منّ» قطع است و معناى «نقص» نيز براى آن گفته شده است. (لسان العرب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 5،13
5 - پاداش مؤمنان داراى عمل صالح ، دوچندان است .
إلاّ من ءامن و عمل صلحًا فأُولئك لهم جزاء الضعف
13 - « عن أميرالمؤمنين ( ع ) : إنّ المؤمن يعمل لثلاث من الثواب إمّا لخير [ الدنيا ] . . . [ و إمّا لخير الآخرة ] فإن اللّه عزّوجلّ . . . إذا كان يوم القيامة حسبت لهم حسناتهم ثمّ أعطاهم بكلّ واحدة عشر أمثالها إلى سبعمأة ضعف قال اللّه عزّوجلّ : . . . « أُولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا . . . » . . . ;
از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده كه مؤمن براى رسيدن به يكى از سه ثواب كار خير انجام مى دهد: يا براى رسيدن به خير دنيا. .. و يا براى رسيدن به خير آخرت. پس خداى عزّوجلّ... هرگاه قيامت برپا شود، براى مؤمنان حسناتشان را حساب مى كند و براى هر يك حسنه، ده برابر تا هفتصد برابر پاداش مى دهد. خدا مى فرمايد: ...(أُولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا...)...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 18،23
18 - دوستى عترت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب بهره مندى مؤمنان از پاداش مضاعف الهى
إلاّ المودة فى القربى و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنًا
مراد از «من» در «من يقترف حسنة» به قرينه ذكر آن پس از «إلاّ المودة فى القربى» مؤمنان دوستدار عترت هستند. گفتنى است كه در برداشت ياد شده مراد از «نزد له فيها حسناً» - طبق نظر عده اى از مفسران - افزايش پاداش الهى در نظر گرفته شده است.
23 - پاداش مضاعف خداوند به اعمال نيك مؤمنان ، جلوه اى از غفران و سپاسگزارى او است .
و من يقترف . .. إنّ اللّه غفور شكور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 4
4 - پاداش افزون و اعطاى نعمت ها بيش از انتظار مؤمنان به ايشان ، نمودى از فضل الهى است .
و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 11 - 7
7 - خداوند ، در دنيا - حداقل - دو برابر مقدار وامى را كه مؤمنان به او مى دهند ( در راه او انفاق مى كنند ) ، به آنان بازمى گرداند .
من ذا الذى يقرض اللّه . .. فيضعفه له
«مضاعفة» (مصدر «يضاعف») به دو چندان كردن و بالاتر از آن گفته مى شود (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 25 - 3
3 - بهشت و نعمت هاى آن ، پاداش كسانى است كه به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان آورده و اعمال صالح انجام دهند .
و بشر الذين ءامنوا . .. أن لهم جنت تجرى من تحت الأنهر
متعلق «آمنوا» به دليل آيات قبل، قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 1
1 - مسلمانان ، يهوديان ، نصرانى ها و صابئان ، در صورت داشتن ايمان راستين به خدا و باور به قيامت و انجام عمل صالح ، از پاداشى گران قدر برخوردار خواهند شد .
إن الذين ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم
مراد از «الذين ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آيين صابئى نظرات مختلفى ايراد شده است. علامه طباطبايى پس از بيان اقوال گوناگون، تأييد مى كنند كه آيين صابئى، آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيّه بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 82 - 1
1 - مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، كه داراى اعمال صالح باشند ، اهل بهشت بوده و در آن جاودان خواهند بود .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أولئك أصحب الجنة هم فيها خلدون
مراد از ايمان در آيه مورد بحث - به قرينه آيه 75 (أفتطمعون أن يؤمنوا لكم) - ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 1،3،6
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، بهره مندان از پاداش ويژه الهى
ان الذين امنوا و عملوا الصالحات و اقاموا الصلوة و اتوا الزكوة لهم اجرهم عند ربّه
كلمه «عند ربّهم» اشاره به پاداشى ويژه دارد.
3 - پاداش الهى براى مؤمنان داراى عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، نتيجه عمل خير آنها
لهم اجرهم عند ربّهم
«اجر» به معناى مزد، در برابر عملكرد شخص به كار برده مى شود; بنابراين پاداش آنان مزد و اجر عملشان خواهد بود.
6 - وعده پاداش به اهل ايمان داراى عمل صالح از روش هاى قرآن براى ايجاد انگيزه به ايمان و عمل صالح
لهم اجرهم عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 1،8
1 - مؤمنانِ داراى اعمال صالح ، بهره مند از پاداش كامل خداوند
و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات فيوفيهم اجورهم
8 - اجر كامل خداوند ، از آنِ مؤمنانى است كه عامل به تمامى اعمال صالح باشند .
و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات فيوفّيهم اجورهم
كلمه «الصالحات»، جمع و داراى الف و لام است كه دلالت بر عموم مى كند; يعنى تمام اعمال صالح را انجام دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 171 - 4،7
4 - تضمين پاداش عملكرد مؤمنان ، از سوى خداوند
انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين
7 - شادمانى شهيدان از اينكه خداوند اجر مؤمنان را تباه نمى سازد .
يستبشرون بنعمة . .. انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين
جمله «ان اللّه»، عطف بر كلمه «نعمة» است ; يعنى «يستبشرون بان اللّه لا يضيع».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 24
24 - پاداش بزرگ از آن مؤمنان تقواپيشه
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 10
10 - ترغيب مؤمنان از سوى خداوند به دعا و درخواست پاداش هاى موعود وى
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 195 - 7،11
7 - خداوند ، هرگز عمل مؤمن را ضايع نكرده و وى را از پاداش اعمالش بهره مند خواهد كرد .
انّى لا اضيع عمل عامل منكم
خطاب «منكم» مى رساند كه اگر انجام دهنده اعمال نيك مؤمن باشد، عمل او ضايع نخواهد شد و در دنيا و آخرت به ثمر خواهد نشست.
11 - عمل ، شرط برخوردارى مؤمن از پاداش هاى الهى است .
فامنّا ربّنا و اتنا ما وعدتنا . .. فاستجاب لهم ربّهم انّى لا اضيع عمل عامل منكم
جمله «انّى لا اضيع عمل عامل»، در حقيقت بيان شرطى است براى ثمردهى ايمان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 20،22،25،27
20 - آن گروه از اهل كتاب كه به خدا ، قرآن و كتب آسمانى خويش ايمان آورند ; از پاداشى ويژه و والا بهره مند خواهند شد .
اولئك لهم اجرهم عند ربّهم
كلمه «عند ربّهم»، توصيف «اجرهم» است و مى رساند كه آن پاداش، پاداشى ويژه و ارزشمند است.
22 - نويد پاداش و تضمين آن ، پرتوى از ربوبيّت الهى نسبت به مؤمنان
لهم اجرهم عند ربّهم
25 - خداوند پاداش مؤمنان را بدون تأخير ، به آنان عطا خواهد كرد .
لهم اجرهم عند ربّهم انّ اللّه سريع الحساب
يادآورى سرعت حسابرسى پس از بيان پاداش دهى، بيانگر آن است كه اعطاى اجر از سوى خداوند، با تأخير در حسابرسى مواجه نخواهد شد.
27 - پاداش مؤمنان از سوى خداوند ، بر اساس درجه ايمان و عملكرد آنان است .
اولئك لهم اجرهم . .. انّ اللّه سريع الحساب
اگر پاداش بر اساس عملكردها نبود، حسابرسى معنا نداشت ; و با توجّه به مشاراليه «اولئك» معلوم مى شود كه هم ايمان و هم عملكرد مؤمنان، موجب استحقاق پاداش براى آنان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 1
1 - بهشت ، پاداش مؤمنان داراى عمل صالح
و الّذين امنوا و عملوا الصّالحات سندخلهم جنّات تجرى من تحتها الانهار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 95 - 9
9 - نويد الهى به پاداش نيك براى مجاهدان و نيز مؤمنان بازنشسته از جنگ
فضّل اللّه . .. على القاعدين درجة وكلاّ وعد الله الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 122 - 1
1 - بهشت ، پاداش مؤمنان داراى اعمالِ صالح
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سندخلهم جنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 146 - 9
9 - وعده خداوند به برخوردارى مؤمنان ، از پاداشى بس بزرگ
و سوف يؤت اللّه المؤمنين أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 9،12
9 - مؤمنانِ سپاسگزار در برابر نعمت هاى خداوند ، بهره مند از پاداش هاى اويند .
إن شكرتم و ءامنتم و كان اللّه شاكراً عليماً
شكر خداوند در حقيقت پاداش و ثواب اوست به بندگان. و اين پاداش در مقابل همان سپاسگزارى و ايمان بندگان است.
12 - علم و آگاهى گسترده خداوند ، تضمين كننده پاداش دهى او به بندگان مؤمن و شاكر خويش
إن شكرتم و ءامنتم و كان اللّه شاكراً عليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 5
5 - ايمان دارندگان به خدا و تمامى انبيا ، مورد وعده الهى به برخوردارى از پاداش هاى فراوان
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. أولئك سوف يؤتيهم أجورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 12
12 - مؤمنان به خدا ، قيامت و قرآن ، بر پا دارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، از پاداش بزرگ الهى ، برخوردار خواهند شد .
أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 1،2،6
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، برخوردار از اجر كامل و فضل خداوند در قيامت
فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيوفيهم أجورهم و يزيدهم من فضله
2 - خداوند خود پاداش دهنده به مؤمنان داراى عمل صالح
فيوفيهم أجورهم
6 - فضل الهى ، منشأ افزايش پاداش اهل ايمان
فاما الذين ءامنوا . .. و يزيدهم من فضله
«من» در «من فضله» نشويه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 2،3،8
2 - ايمان به خداوند و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى از رحمت و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
بدان احتمال كه ضمير در «به» به «برهن» (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) و «نور» (قرآن)در آيه قبل برگردد.
3 - نيل به مقام قرب الهى ، بهره مندى كامل از بهشت و نعمت هاى آن و برخوردارى از فضل الهى ، پاداش مؤمنان متمسك به خداوند
فاما الذين ءامنوا . .. فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل و يهديهم إليه
8 - ورود به بهشت و برخوردارى از فضل خدا و رسيدن به مقام قرب الهى ، پاداش مؤمنان به خدا و پيروان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا . .. يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 9 - 1
1 - وعده الهى به مؤمنان داراى عمل صالح ، به آمرزش و پاداش بزرگ
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 3
3 - خداوند ، پاداش بخش مؤمنان و محسنان
فاثبهم اللّه بما قالوا . .. ذلك جزاء المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 8،16
8 - نهر هاى جارى بهشت ، پاداش مؤمنان نيك كردار
تجرى من تحتهم الأنهر
16 - بهشت تفضلى است از جانب خداوند به مؤمنان نيك كردار ، نه پاداشى همپايه عملكرد آنان
تلكم الجنة اورثتموها بما كنتم تعملون
خداوند از يك سو بهشت را پاداش عملكرد اهل ايمان دانسته (بما كنتم تعملون) و از سوى ديگر آن را ميراث (دستيابى به چيزى بدون عوض) خوانده است تا به اين حقيقت اشاره كند كه اعطاى بهشت همپايه اعمال مؤمنان نيست، بلكه تفضلى است از جانب خداوند به ايشان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 6
6 - برخوردارى از آمرزش خداوند و بهره مندى از روزى هاى نيكو ، پاداش مؤمنان حقيقى
لهم . .. مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 7
7 - پيروزى و موفقيت مؤمنان در آزمونشان به وسيله مال و اولاد ، موجب بهره مندى آنان از پاداش بزرگ الهى است .
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة و أن اللّه عنده أجر عظيم
بيان پاداش عظيم الهى پس از تأكيد بر اينكه ثروتها و فرزندان وسيله آزمون هستند، مى تواند بيانگر نكته اى باشد كه در برداشت فوق بدان اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 22 - 3،4،6
3 - نعمت هاى جاودان اخروى ، اجرت و مزدى است در برابر عملكرد مؤمنان مهاجر و مجاهد .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. جنت لهم ... خلدين فيها أبداً إن اللّه عنده أج
«أجر» اجرت و مزد در برابر عمل است.
4 - پاداش خداوند به مؤمنان مهاجر و مجاهد ، پاداشى بزرگ است .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. إن اللّه عنده أجر عظيم
6 - مؤمنان مهاجر و مجاهد ، علاوه بر بهره مندى از رحمت و رضوان الهى و بهشت ، از پاداشى ويژه و بزرگ در پيشگاه خداوند برخوردارند .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. و جنت ... إن اللّه عنده أجر عظيم
قرار گرفتن جمله «إن اللّه عنده أجر عظيم» - كه داراى معنانى عام و كلى است - پس از ذكر پاداشهاى گوناگون مؤمنانِ مهاجر و مجاهد، مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 22
22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پيشگاه خداوند ، همسان است .
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 15
15 - بهشت جاودان ، بوستان هاى پوشيده از درخت ، خانه هاى دلپذير و خشنودى خدا ، پاداش الهى به مؤمنان در برابر امر به معروف و نهى از منكر ، اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
و المؤمنون و المؤمنت . .. يأمرون بالمعروف ... و يطيعون اللّه و رسوله ... وعد الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 1
1 - خداوند ، خريدار جان و مال مؤمنان به بهاى بهشت
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم بأن لهم الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 3،7
3 - ثبت هر گام مؤمنان در پيمودن مسير الهى ، به منظور اعطاى پاداش به آنان
و لايقطعون وادياً إلا كتب لهم ليجزيهم
7 - جلوه فضل الهى ، در پاداش به مؤمنان مجاهد و انفاقگر
ليجزيهم اللّه أحسن ما كانوا يعملون
«جزاى أحسن» - كه به معناى پاداش دادن به بيش از حد استحقاق است - بيانگر تجلى فضل خدا در پاداش دهى به مؤمنان است. قابل ذكر است در برداشت فوق مفروض اين است كه «أحسن» مفعول دوم براى «يجزى» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 4 - 10
10 - دستيابى مؤمنان به پاداش و ايمان و اعمال شايسته خويش و گرفتارى كافران به كيفر كفر و بزهكارى خود ، فلسفه اساسى معاد و برپايى رستاخيز است .
ثم يعيده ليجزى الذين ءامنوا . .. و الذين كفروا لهم شراب من حميم و عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 19 - 1
1- آخرت طلبان مؤمنى كه تلاشى جدى در راه اهداف اخروى خويش بكنند به نتايج ارزشمند تلاشهايشان دست خواهند يافت .
و من أراد الأخرة . .. كان سعيهم مشكورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 1
1- ذوالقرنين ، به اعطاى پاداش نيك ، به مؤمنان نيك كردار ، وعده داد .
و أمّا من ءامن و عمل صلحًا فله جزاءً الحسنى
«جزاء» حال است و بيانِ اين كه رفتار نيكو (الحسنى) پاداش ايمان و عمل صالح شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 2
2- محبوبيت در دل هاى مردم ، از جمله پاداش هاى خداوند به مؤمنان داراى كردار نيك .
إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 96 - 1
1- سنت الهى بر ثبت اعمال مؤمنان براى پاداش و محروميت هلاك شدگان از بازگشت به دنيا ، تا خروج يأجوج و مأجوج ( انقراض دنيا ) ادامه خواهد داشت .
فمن يعمل . .. و حرم على ... حتّى إذا فتحت يأجوج و مأجوج
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «حتى» معناى غايت را افاده كند. البته ميان اهل ادب در افاده آن براى غايت، اختلاف نظر وجود دارد; ولى از سياق و آهنگ آيه، غايت قابل استفاده است. براين اساس «حتّى إذا فتحت...» غايت براى «فمن يعمل من الصالحات... و حرام قرية...» خواهد بود. گفتنى است كه نوع مفسران بر آنند كه مقصود از يأجوج و مأجوج، دوگروه از مردمى هستند كه در آخر الزمان ظاهر مى شوند و به تاختوتاز و فتوحات دست مى زنند و پس از مرگ آنان، عمر دنيا به پايان مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 14 - 1
1 - بهشت ، پاداش خدا به مؤمنان نيك كردار
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 56 - 4
4 - بهشت ، پاداشت مؤمنان نيك كردار
فالذين ءامنوا و عملوا الصلحت فى جنّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 3
3 - صبر مضاعف اهل ايمان در برابر فشار هاى زياد ايمان سوزان ، در پى دارنده پاداش مضاعف از سوى خداى سبحان است .
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 10
10 - فلسفه آزمودن مؤمنان ، مشخص شدن مؤمنان راستين ، جهت پاداش دهى خداوند به آنان است .
و لقد فتنّا . .. فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا
برداشت بالا، بنابر اين احتمال است كه تحقق عينى علم خداوند در آزمودن مؤمنان، به منظور اعطاى پاداش به آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 8
8 - اعطاى پاداش به مؤمنان ، پس از چشم پوشى از لغزش ها و گناهان آنان است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنكفّرنّ عنهم . .. و لنجزينّهم
ذكر جزا پس از ذكر پوشاندن گناهان (تكفير)، مى تواند به جهت نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 6
6 - وعده خداوند ، به برخوردارى مؤمنان از پاداش ; و كيفر شدن منافقان
و ليعلمنّ اللّه الذين ءامنوا و ليعلمنّ المنفقين
مراد از علم خداوند به مؤمنان و منافقان، پاداش و كيفر دادن به آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 58 - 1،10
1 - خداوند ، بهشت را ، براى مؤمنان داراى عمل صالح ، تضمين كرده است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنبوّئنّهم من الجنّة غرفًا
لام تأكيد و نون ثقيله در «لنبوّئنّ» دلالت بر ضمانت مى كند.
10 - بهشت جاودان ، براى مؤمنان داراى عمل صالح ، پاداشى نيكو است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنبوّئنّهم من الجنّة . .. خلدين فيها نعم أجر ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 15 - 1
1 - بوستان عظيم بهشتى ، پاداش مؤمنان نيك كردار است .
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فهم فى روضة
نكره آورده شدن «روضة» دلالت بر عظمت آن مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 45 - 1،4
1 - خداوند پاداش دهنده مؤمنانِ داراى عمل صالح در قيامت
ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
4 - پاداش دهى خداوند به مؤمنانِ داراى عمل صالح ، فراتر از استحقاق عمل آنها است .
ليجزى الذين ءامنوا . .. من فضله
ذكر «من فضله» براى بيان اين نكته است كه پاداش در نظر گرفته شده براى مؤمنان، براساس استحقاق نيست، بلكه فزون تر از آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 1،2
1 - بهشت هاى سرشار از نعمت ، پاداش مؤمنانِ داراى اعمال صالح است .
إنّ الذين ءامنوا . .. لهم جن-ّ-ت النعيم
2 - مؤمنان به آيات خدا و انجام دهندگان عمل صالح ، جايگاه شان بهشت است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جن-ّ-ت النعيم
به قرينه مقابله با آيه قبل، متعلق «آمنوا» در اين آيه كسانى اند كه به آيات الهى ايمان آورده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 9 - 1،3
1 - جاودانگى در بهشت سراسر نعمت ، پاداش مؤمنان داراى عمل صالح است .
إنّ الذين ءامنوا . .. جن-ّ-ت النعيم خلدين فيها
3 - وعده خداوند به پاداش مؤمنان و كيفر معرضان از آيات خدا ، وعده اى حق و تخلّف ناپذير است .
فبشّره بعذاب أليم . .. لهم جن-ّ-ت النعيم ... وعد اللّه حقًّا
«وعد» مفعول مطلق و «حقّاً» تأكيد آن است و دلالت بر حقانيت و تخلّف ناپذيرى آن مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 17 - 1،4
1 - هيچ كس ، توان ندارد ارزش و اهميت پاداش هاى الهى را براى مؤمنان راستين ، درك كند .
فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم من قرّة أعين
«نَفْس» شامل هر صاحب حياتى از جمله انسان ها و ملائكه مى شود. سياق نفى مفيد عموم است.
4 - نعمت هاى عظيم اخروى ، پاداش عمل مستمر خود مؤمنان است كه در دنيا انجام مى دهند .
فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم من قرّة أعين جزاء بما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 18 - 1
1 - برابر نبودن مؤمن و فاسق ، در نظام پاداش الهى ، امرى بديهى و خدشه ناپذير است .
أفمن كان مؤمنًا كمن كان فاسقًا لايستوون
همزه «أفمن. ..» استفهام انكارى است و «لايستوون» نيز بر آن تأكيد بيشترى مى كند. گفتنى است: «كاف» در «كمن» تشبيه در جزا است و به قرينه آيات سابق و آيات بعدى (19 و 20)، مراد از نفى تساوى، مى تواند عدم تساوى در پاداش و جزا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 1،4،5
1 - باغ هاى بهشتى مهيّا براى پذيرايى ، پاداش مؤمنان نيك كردار است .
أمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم جنّت المأوى نزلاً
4 - باغ هاى بهشت ، تنها به عنوان پيش پذيرايى از مؤمنان نيك كردار است و نه پاداش كامل آنان .
فلهم جنّت المأوى نزلاً
«نزل» در لغت به چيزى گفته مى شود كه براى مهمان تهيه و آماده مى شود (مفردات راغب). لازم به ذكر است كه «نزلاً» حال براى «جنّات» و مفيد معناى ياد شده است.
5 - پيشكش باغ هاى بهشت به مؤمنان نيك كردار ، پاداشى فوق تصور و روشنى بخش ديده آنان است .
فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم من قرّة أعين . .. فلهم جنّت المأوى نزلاً
جمله «فلهم جنّات المأوى. ..» مى تواند تأكيدى بر «ما أُخفى لهم...» و نيز نمادى از آنچه در خفا، براى مؤمنان در نظر گرفته شده، باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 8 - 1
1 - فلسفه پيمان گرفتن خداوند از پيامبران ، پاداش دادن به مؤمنان و كيفر دادن به كافران است .
و إذا أخذنا من النبيّن ميثقهم . .. ليسئل الصدقين عن صدقهم ... و أعدّ للكفرين
«لام» در «ليسئل. ..» لامِ تعليل يا لام غايت است. مراد از «الصادقين» به قرينه مقابله با «الكافرين» مؤمنان اند. لازم به ذكر است كه برداشت بالا، - علاوه بر نكته ياد شده - مبتنى بر اين است كه مرجع ضمير در «صدقهم» واژه «الصادقين» باشد و علت پرسش از صداقت مؤمنان، پاداش دادن به آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 5،6
5 - خداوند ، براى مؤمنان ، پيشاپيش ، پاداشى بزرگوارانه تدارك ديده است .
و أعدّ لهم أجرًا كريمًا
6 - تدارك پاداش كريمانه براى مؤمنان از سوى خداوند ، ناشى از رحمت او به آنها است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا . .. و أعدّ لهم أجرًا كريمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 47 - 2
2 - پاداش ايمان مؤمنان ، از فضل خداوندى است .
و بشّر المؤمنين بأنّ لهم من اللّه فضلاً كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 7 - 2
2 - مؤمنانِ داراى عمل صالح ، شايسته غفران و پاداش الهى اند .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و أجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 8 - 2
2 - خداوند در پاداش دادن به مؤمنان نيك كردار ، هيچ گونه منّتى بر آنان نخواهد گذاشت .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غير ممنون
برداشت بالا مبتنى بر اين نكته است كه «ممنون» از ماده «منت» اشتقاق يافته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 31 - 6
6 - توحيد و استقامت در راه ايمان ، در پى دارنده بهشت و نعمت هاى گسترده براى مؤمنان
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا . .. و لكم فيها ما تشتهى أنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 13
13- آمرزش گناهان و سامان يافتن شؤون حيات ، پاداش الهى به مؤمنان صالح پيرو قرآن
و الذين ءامنوا . .. كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بالهم
«أصلح بالهم» يا به معناى اصلاح مطلق شؤون زندگى و يا اصلاح قلب و دل مؤمنان است، برداشت ياد شده براساس معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 36 - 10
10- پاداش الهى به مؤمنان متقى ، به گونه اى رايگان و نه در قبال درخواست مال از ايشان
يؤتكم أجوركم و لايسئلكم أمولكم
«لايسئلكم أموالكم» در رابطه با جمله «يؤتكم أجوركم» است و دفع دخل مقدّر مى كند; يعنى، خداوند در قبال پاداش هاى خود، چيزى جز ايمان و تقوا از شما انتظار ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 3،4
3 - علم و حكمت الهى ، پشتوانه پاداش او به اهل ايمان *
و كان اللّه عليمًا حكيمًا . ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
در صورتى كه ميان ذيل آيه قبل (كان اللّه. ..) با «ليدخل...» ارتباطى لحاظ شود، مطلب بالا را مى توان نتيجه گرفت.
4 - ايمان ، معيار داورى خداوند درباره انسان و پاداش به مردان و زنان
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
وصف «المؤمنين و المؤمنات»، مُشعر به عليّت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 19 - 3
3 - پاداش هاى مادى و معنوى خداوند ، به مؤمنان وفادار و مورد رضايت خويش
لقد رضى اللّه . .. فأنزل السكينة عليهم ... و مغانم كثيرة يأخذونها
«أنزل السكينة» اشاره به پاداش معنوى و «مغانم. ..» نظر به پاداش هاى مادى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 10
10 - امداد هاى الهى در حق مؤمنان ، پاداشى به عملكرد شايسته آنان در جريان حديبيه *
و كان اللّه بما تعملون بصيرًا
ارتباط «كان اللّه. ..» با صدر آيه، نتيجه مى دهد كه الطاف الهى در حق اهل ايمان، از آن جهت صورت گرفته است كه خداوند بر اعمال گذشته آنان، نظارت عميق داشته و ايشان را شايسته آن موهبت ها دانسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 44
44- آميختگى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى مؤمنان از مغفرت و پاداش عظيم الهى
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 3 - 10
10 - پاداش هاى الهى به مؤمنان ، داراى مراتب
أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 19
19 - پاداش كامل اعمال مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى به اهل ايمان
لايلتكم من أعملكم شيئًا إنّ اللّه . .. رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 62 - 3
3 - مؤمنان به تناسب عملكرد خويش ، برخوردار از بهشت هاى متفاوت *
و لمن خاف مقام ربّه جنّتان . .. و من دونهما جنّتان
در صورتى كه «دونهما» به معناى مرتبه پايين تر باشد، احتمال مى رود كه دو بهشت قبل مخصوص خائفان و اين دو بهشت فروتر، از آنِ كسانى باشد كه در مرتبه پايين تر قرار دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 13
13 - وعده پاداش بزرگ از سوى خداوند به مؤمنان انفاقگر
فالذين ءامنوا منكم و أنفقوا لهم أجر كبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 11 - 5
5 - خداوند ، در قبال وامى كه مؤمنان به او مى دهند ( انفاق در راه او ) ، دو پاداش مى دهد : پاداشى در دنيا و پاداشى در آخرت .
من ذا الذى يقرض اللّه . .. فيضعفه له و له أجر كريم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه جمله «فيضاعفه له»، ناظر به پاداش دنيوى و جمله «و له أجر كريم» ناظر به پاداش اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 19 - 15
15 - « فى المجمع بعد ذكر هذه الأية « لهم أجرهم و نورهم » أى لهم ثواب طاعاتهم و نور إيمانهم الذى يهتدون به إلى طريق الجنّة . . . رواه البراء بن عازب عن النبى (صلی الله علیه و آله) ;
در مجمع البيان بعد از ذكر آيه «لهم أجرهم و نورهم» آمده است: مقصود اين است كه براى آنان است پاداش طاعت و نور ايمانشان كه به وسيله آن به راه بهشت هدايت مى شوند و اين معنا را براءبن عازب از نبى اكرم(صلی الله علیه و آله) روايت نموده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 11 - 4
4 - پاداش مؤمنان عمل كننده به توصيه الهى ( توصيه به جا باز كردن براى ديگران در مجالس ) ، حل مشكلات و گشايش در امور زندگى آنان از سوى خداوند است .
فافسحوا يفسح اللّه لكم
در صورتى كه مراد از «يفسح اللّه»، پاداش دنيوى باشد برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 7
7 - توجه و ايمان به پاداش بزرگ الهى براى مؤمنان ، بازدارنده انسان از وابستگى به اموال و اولاد و گناه به خاطر آنها
و اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 4
4 - در ديدگاه مؤمنان جن ، ايمان آورندگان به ربوبيت خداى يكتا ، از نقصان حق خويش و يا ستم شدن در مجازات ، بيم نداشته و در امان اند .
فمن يؤمن بربّه فلايخاف بخسًا و لا رهقًا
«رَهَق» در معانى «سفاهت»، «گناه»، «كذب»و «ظلم» به كار مى رود; ولى در اين آيه معناى اخير مراد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 4
4 - مؤمنانى كه زير شكنجه كافران جان دادند و در آتش آنان سوختند ، مالك بوستان هاى بهشت خواهند شد .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
ارتباط اين آيه با آيه قبل، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 6
6 - مؤمنان داراىِ عمل صالح ، از پاداشى بزرگ برخوردار خواهند شد .
إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم أجر غير ممنون
نكره بودن «أجر»، بر عظمت آن دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 1،2
1 - استقرار در باغ هاى بهشت و جاودانگى در آن ، پاداش تضمين شده خداوند براى مؤمنان نيكوكردار
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. جزاؤهم عند ربّهم جنّ-ت عدن تجرى من تحتها الأن
2 - پاداشِ مؤمنان شايسته كردار ، جلوه ربوبيت خداوند بر آنان است .
عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 1،2
1 - وعده دوبار اجر ( اجر مضاعف ) از سوى خداوند ، به ايمان آوردگان از اهل كتاب
الذين ءاتينهم الكتب . .. أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين
مفسران، تعبير «مرّتين» را كنايه از اجر مضاعف دانسته اند.
2 - صبر و بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، در برابر فشار هاى هم كيشان سابق خود و نيز تحمل آزار هاى مشركان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهى
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
«باء» در «بما صبروا» سبيبه و «ما» مصدريه است; يعنى، «بسبب صبرهم». گفتنى است در اين كه اشخاص مورد بحث در برابر چه چيزى از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل كتاب و مشركان مى باشد. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 12
12 - مؤمنانى كه بر دشوارى ها و سختى هاى راه ايمان صبر كنند ، از پاداشى گرانقدر برخوردار خواهند شد .
و بشر الصبرين
نياوردن متعلق بشارت و مشخص نكردن مژدگانى صابران، به فخامت و ارجمندى آن اشاره دارد. (اقتباس از الميزان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 97 - 7
7- خداوند ، پاداش دهنده مؤمنان نيك كردار بر اساس بهترين عمل آنان
من عمل صلحًا . .. و هو مؤمن ... و لنجزينّهم أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 9 - 5
5- مؤمنانى كه همواره به كردار نيك مشغولند ، از پاداشى بزرگ برخوردارند .
و يبشّر المؤمنين الذين يعملون الصلحت أن لهم أجرًا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 5،10
5- قرآن ، بشارت دهنده مؤمنانِ نيك كردار ، به پاداشى شايسته و عظيم
و يبشّر المؤمنين الذين يعملون الصلحت أنّ لهم أجرًا حسنًا
نكره آوردن «أجراً» براى بيان عظمت آن است.
10- مؤمنانِ داراى اَعمال صالح ، از پاداشى نيك برخوردار خواهند شد .
و يبشّر المؤمنين الذين يعملون الصلحت أنّ لهم أجرًا حسنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 60 - 10
10- بهشت ، پاداش كامل مؤمنانى كه كردار نيك داشته و از كار هاى بد توبه كنند .
فأُولئك يدخلون الجنّة و لايظلمون شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 23 - 2
2 - بهشت ، پاداش خداوند به مؤمنان نيك كردار
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 57 - 6
6 - وعده خداوند ، به مؤمنان مهاجرى كه درصدد حفظ ارزش هاى دين خود بودند ، مبنى بر برخوردار كردنشان از پاداش
إنّ أرضى وسعة . .. كلّ نفس ذائقة الموت ثمّ إلينا ترجعون
برداشت بالا، بنابراين است كه «ثم إلينا ترجعون» كنايه از اعطاى پاداش به مؤمنان و مؤاخذه كافران باشد. در اين آيه، به قرينه مقام، پاداش دهى، به مؤمنان مهاجر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 15
15 - مؤمنان راستين ، پاسداران هميشگى قوانين ، حدود و ارزش هاى الهى
و الحفظون لحدود اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 3،19
3 - مؤمنان ، پاك هستند و غير آنان ( منافقان ) ، پليد و خبيث .
ما كان اللّه ليذر المؤمنين على ما انتم عليه حتّى يميز الخبيث من الطّيّب
19 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، آگاه به پاكان و ناپاكان ( مؤمن و منافق ) امّت خويش ، از طريق علم به غيب
و ما كان اللّه . .. و لكنّ اللّه يجتبى من رسله من يشاء
مراد از «من رسله» - چه برخى از رسولان باشند و چه تمامى آنان - قطعاً پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) از جمله آنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 37 - 2
2 - كافران ستيزه گر با دين ، پليد هستند و اهل ايمان ، پاك .
ليميز اللّه الخبيث من الطيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 4،8،14
4 - بهره مندى پدران ، همسران و فرزندان صالح از بوستان هاى ماندنى بهشت ، در سايه لطف الهى به مؤمنان تائب و پيرو دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند تنها به مؤمنان تائب و اهل عمل، وعده بهشت داده; ولى در عين حال فرموده است: پدران، همسران و فرزندان ايشان نيز - در صورت صالح بودنشان - وارد بهشت خواهند شد. يادآورى اينان در رديف مؤمنان تائب - كه وعده بهشت تنها به آنان اختصاص دارد - مى تواند نوعى پاداش به ايشان و لطف الهى در حق آنان باشد.
8 - بودن پدران ، همسران و فرزندان در بهشت ، از الطاف الهى در حق مؤمنان تائب و پيروان دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
ياد كردن مسأله بودن پدران و. .. در بهشت در كنار مؤمنان تائب، در عين آن كه آنان از نظر مقام و كمال در حدى نيستند كه مانند مؤمنان باشند (هرچند صلاحيت عمومى ورود به آن جا را دارند)، مى تواند بيانگر اظهار لطف الهى به مؤمنان تائب باشد; زيرا وجود اين افراد در كنار انسان، خود نعمتى بزرگ است.
14 - عزت و حكمت بى مانند خداوند ، مقتضى دل بستن و اميد داشتن به ورود مؤمنان تائب و پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بهشت جاويدان
ربّنا و أدخلهم جن-ّت . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّك أنت العزيز الحكيم» تعليل براى جمله هاى پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 107 - 2
2- باغ هاى سرسبز آخرت ، وسيله پذيرايى از مؤمنان نيك كردار است .
كانت لهم جنّت الفردوس نزلاً
يكى از معانى «نزل»، «غذا» و يا «امكانات ديگرى است كه براى پذيرايى از ميهمان آماده مى شود. ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 1،4،5
1 - باغ هاى بهشتى مهيّا براى پذيرايى ، پاداش مؤمنان نيك كردار است .
أمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم جنّت المأوى نزلاً
4 - باغ هاى بهشت ، تنها به عنوان پيش پذيرايى از مؤمنان نيك كردار است و نه پاداش كامل آنان .
فلهم جنّت المأوى نزلاً
«نزل» در لغت به چيزى گفته مى شود كه براى مهمان تهيه و آماده مى شود (مفردات راغب). لازم به ذكر است كه «نزلاً» حال براى «جنّات» و مفيد معناى ياد شده است.
5 - پيشكش باغ هاى بهشت به مؤمنان نيك كردار ، پاداشى فوق تصور و روشنى بخش ديده آنان است .
فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم من قرّة أعين . .. فلهم جنّت المأوى نزلاً
جمله «فلهم جنّات المأوى. ..» مى تواند تأكيدى بر «ما أُخفى لهم...» و نيز نمادى از آنچه در خفا، براى مؤمنان در نظر گرفته شده، باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 2
2 - تأمين نياز ها و ارضاى همه تمنيات اهل ايمان ، پيش پذيرايى خداوند از آنان هنگام ورود به بهشت
نزلاً من غفور رحيم
با توجه به معناى «نُزُل» (غذاى هنگام نزول و پيش درآمد پذيرايى از ميهمان) مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 29 - 1
1 - پرسش مداوم مشركان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان درباره زمان وقوع قيامت
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
مضارع آورده شدن «يقولون» دلالت بر استمرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 18 - 3
3 - خداوند همواره پشتيبان اهل ايمان و ياور آنان در رويارويى با مشركان ستيزه جو
ذلكم
بدان احتمال كه «ذلكم» اشاره باشد به يارى اهل ايمان و امداد آنان از سوى خداوند در موقعيتهايى همانند موقعيت بدر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 11
11- غفران الهى ، پناهگاه مؤمنان از آثار سخت گناهان و عذاب دردناك
يغفر لكم . .. و يجركم من عذاب أليم
در برداشت ياد شده عطف «يجركم. ..» بر «يغفرلكم...» تفسيرى دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 6
6 - قيامت ، روز فتح و پيروزى ايمان بر كفر است .
و يقولون متى هذا الفتح
در صورتى كه مراد از «الفتح» روز قيامت باشد، نكته ياد شده، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 45 - 2
2 - ناتوانى جبهه كفر با تجهيز تمامى امكانات ، براى غلبه بر اراده خداوند و جبهه ايمان
سيهزم الجمع و يولّون الدّبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 4
4 - مجاهدان جنگ بدر با نداشتن ساز و برگ كافى در مقابل دشمنان ، توانستند با ايمان و توكّل به خدا بر آنان پيروز شوند .
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون. و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة
جمله «و لقد نصركم اللّه ببدر»، مى تواند نمونه اى باشد از حقيقت بيان شده در آيه قبل; يعنى عامل نصرت شما در بدر، توكّل شما بر خداوند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 126 - 5،6
5 - پيروزى جبهه مؤمنان ، پرتويى از عزّت و حكمت خداوند
و ما النّصر الّا من عند اللّه العزيز الحكيم
6 - خداوند ، تعيين كننده اصلى و نهايى پيروزى مؤمنان است ; نه فرشتگان و يا توانايى هاى شخصى رزمندگان
و ما جعله اللّه الّا بشرى لكم . .. و ما النّصر الّا من عند اللّه
بيان انحصار پيروزى آفرينى به خدا و نقش امداد ملائكه تنها به عنوان بشارت و اطمينان قلب، در حقيقت نفى هر گونه عاملى (توانايى نيروها از نظر عِدّه و عُدِّه، امداد ملائكه و . .. )، غير از خواست الهى در پيروزيهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 6،7،15
6 - پيروزى مؤمنان در جنگ ، موهبت خداوند و از جانب اوست .
فإن كان لكم فتح من اللّه
قيد «من اللّه» ظاهراً قيد توضيحى است. يعنى هرگاه مسلمانان پيروز شوند، اين پيروزى از ناحيه خداوند است.
7 - غلبه مؤمنان در جنگ ، فتح و پيروزى حقيقى است و پيروزى هاى كافران ، بهره اى محدود و زودگذر است .
فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و إن كان للكفرين نصيب
خداوند از غلبه مؤمنان به فتح و پيروزى تعبير فرموده و براى غلبه كافران از كلمه «نصيب» استفاده كرده تا به اين معنا اشاره كند كه غلبه كافران، فتح و پيروزى نيست. بلكه بهره اى اندك و زودگذر است.
15 - پيروزى نهايى مؤمنان بر كافران
و لن يجعل اللّه للكفرين على المؤمنين سبيلا
بنابر اينكه جمله «لن يجعل اللّه» اخبار باشد و نه انشاء. و چون اين جمله پس از فرض غلبه كافران است (و ان كان للكفرين نصيب)، اشاره به اين دارد كه پيروزى نهايى و دايمى از آن مسلمانان خواهد بود ; گرچه ممكن است در مقطعى غلبه با كافران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 56 - 5
5 - پيروزى اهل ايمان در گرو همبستگى آنان بر محور ولايت الهى
فان حزب اللّه هم الغلبون
به اصحاب و يارانى كه همفكر شخصى باشند و از وى پيروى كنند، حزب آن شخص مى گويند. (لسان العرب.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 18 - 2
2 - ضرورت توجه اهل ايمان به فرجام شوم كافران ستيزه گر و نقش اصلى خدا در پيروزى هاى مؤمنان
ذلكم
حرف «كم» در «ذلكم» خطاب به اهل ايمان است. يعنى اى اهل ايمان سرنوشت مشركان ستيزه جو همان است كه بيان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 3،5
3 - يك گروه بيست نفرى اهل ايمان بايد بر يك گروه دويست نفرى اهل كفر و لشكر صد نفرى مؤمنان بايد بر لشكر هزار نفرى اهل كفر پيروز شود .
إن يكن منكم عشرون صبرون يغلبوا مائتين و إن يكن منكم مائة يغلبوا ألفا
جمله هاى «يغلبوا مائتين» و «يغلبوا ألفا» خبرى هستند. ولى مراد از آن به دليل «الئن خفف اللّه عنكم» در آيه بعد معنايى دستورى است. زيرا تخفيف در محدوده تكاليف و دستورات مطرح است. بنابراين «يغلبوا ... » يعنى بايد مقاومت كنيد و پيروز شويد.
5 - پيروزى بيست مؤمن مقاوم بر دويست دشمن و صد مؤمن مقاوم بر هزار دشمن نويدى تضمين شده از جانب خداوند
إن يكن منكم عشرون صبرون يغلبوا مائتين و إن يكن منكم مائة يغلبوا ألفا
بيان دستور به پايدارى و پيروزى بر دشمن در قالب جمله خبرى مى تواند نوميدى به تحقق آن دستور در خارج باشد. بنابراين جمله «يغلبوا»، يعنى بايد پيروز شويد كه خواهيد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 2،7
2 - خدا ، خواستار شكست و ذلّت دشمنان دين و پيروزى و عزت مؤمنان است .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم و يخزهم و ينصركم عليهم
7 - خداوند مؤمنان صدر اسلام را به پيروزى قطعى بر مشركان ، در صورت درگير شدن با آنان ، نويد داد .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم . .. و ينصركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 49 - 10
10- غلبه ايمان بر كفر و موفقيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت ، از نويد ها و بشارت هاى خداوند به آن حضرت
فاصبر إن العقبة للمتقين
بيان پيروزى اهل ايمان و از ميان رفتن كفرپيشگان در شرح داستان نوح(ع) مى رساند كه مصداق مورد نظر براى «العاقبة» (فرجام نيك ) پيروزى ايمان بر كفر است و از آن جا كه خطاب متوجه پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، جمله فوق ناظر به پيروزى اسلام بر كفر و موفقيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 18
18- « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « و لايزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة » و هى النقمة « أوتحلّ قريباً من دارهم » فتحلّ بقوم غيرهم فيرون ذلك و يسمعون به و الذين حلّت بهم عصاة كفار مثلهم و لايتعظ بعضهم ببعض و لن يزالوا كذلك « حتى يأتى وعد الله » الذى وعد المؤمنين من النصر و يخزى الله الكافرين ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «و لايزال . ..» روايت شده است كه: آن [قارعة] عقوبت است و [درباره] «أو تحلّ قريباً من دارهم» [يعنى] عقوبت بر قومى ديگر فرود مى آيد و آنان مى بينند و مى شنوند و آنهايى كه عقوبت بر آنان وارد شده، مانند ايشان گناهكار و كافرند و [ليكن] برخى از برخى ديگر پند نمى گيرند و همواره چنين هستند تا وعده خدا فرا رسد و، حتى يأتى وعد الله، همان وعده اى كه به مؤمنان داده است كه آنان را پيروز كند و خداوند كافران را خوار مى سازد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 7
7- هلاكت و شكست كافران و دين ستيزان و پيروزى مؤمنان ، از آيات الهى است .
سأُوريكم ءايتى
برداشت ياد شده به خاطر اين است كه از هلاكت كافران و پيروزى مسلمانان به «آيات» تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 9 - 11
11 - نويد عزت و پيروزى به اهل ايمان و شكست و خوارى كافران و مشركان صدراسلام
و من الناس من يجدل. .. ثانى عطفه... له فى الدنيا خزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 2
2 - ترديدزدايى خدا از مؤمنان و ايجاد اطمينان در آنان نسبت به پيروزى جبهه ايمان
إنّ اللّه يدفع عن الذين ءامنوا
تأكيد جمله «يدافع عن الذين ءامنوا» به وسيله «إنّ» بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 10
10 - تنها مؤمنان راستين و فرمانبر خدا و رسول او ، رستگار و پيروزاند .
إنّما كان قول المؤمنين . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 7،20
7 - خداوند ، كافران حاكم پيش از اسلام را ، شكست داد و پيامبران و مؤمنان نيكوكار را ، پيروز كرده و جايگزين آنان در سطح زمين قرار داد .
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. كما استخلف الذين من قبلهم
20 - عبادت خداى واحد و دورى از شرك ، دليل و سبب وعده كردن خداوند به مؤمنان صدراسلام براى اعطاى خلافت ، پيروزى و امنيت به آنان
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. يعبدوننى لايشركون بى شيئًا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «يعبدوننى. ..» حال براى ضماير غايب گذشته و يا جمله اى استينافيه بيانيه باشد; كه در هر صورت بيانگر علت و دليل اعطاى خلافت پيروزى و امنيت به مؤمنان از سوى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 11،15
11 - ربوبيت خداوند ، مقتضى اعطاى نصر و پيروزى بر مؤمنان است .
و لئن جاء نصر من ربّك
15 - عناصر سست ايمان عافيت طلب ، در پيروزى مؤمنان ، نقشى نداشتند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 6 - 7
7 - اكثر مردم عصر بعثت ، در پيروزى روميان حتى در صورت وعده خداوند به يارى آنان ، دچار ترديد بودند .
وعد اللّه . .. و لكنّ أكثر الناس لايعلمون
حرف «ال» در «الناس» براى عهد است و - به قرينه آيات بعد كه ويژگى هاى اقتصادى قريش را بيان مى كند - به مكيان عصر بعثت اشاره دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 1،2،4
1 - مؤمنان ، به آينده پيروزمند خويش ، باور دارند .
و يقولون متى هذا الفتح
تعبير «متى هذا الفتح» از سوى كافران، نشانه اين معنا است كه مؤمنان، درباره فتح و پيروزى خويش، سخنانى اظهار داشته اند. گفتنى است كه آيه سى همين سوره، مى تواند قرينه باشد بر اين كه مراد از فتح، پيروزى در همين دنيا است.
2 - كافران ، اعتقاد مؤمنان به پيروزى نهايى خويش را ، مسخره پنداشتند .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
4 - مؤمنان ، پيروزى نهايى بر كافران را ، به آنان گفته بودند .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 21 - 8
8 - توجّه به علم و قدرت الهى ، زمينه اميدوارى مؤمنان به پيروزى راه ايمان
قد أحاط اللّه بها و كان اللّه على كلّ شىء قديرًا
از اين كه خداوند، پس از نويد دادن به قدرت و پيروزى مؤمنان در آينده، علم و قدرت خويش را به ايشان يادآور شده است; مطلب بالا را مى توان نتيجه گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 22 - 1
1 - اطمينان بخشى خداوند به مؤمنان ، در ناتوانى كافران از غلبه بر ايشان ، پس از فتح خيبر و صلح حديبيه
و لو قتلكم الذين كفروا لولّوا الأدبر
برداشت بالا بر اين اساس است كه «لو قاتلكم. ..» نظر به آينده داشته باشد; يعنى، شما در آينده، همواره پيروز خواهيد بود و هر كه با شما بجنگد، منهزم خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 6
6 - رخ دادن درگيرى هايى منتهى به پيروزى مؤمنان بر مكيان ، قبل از انعقاد صلح حديبيه *
من بعد أن أظفركم عليهم
در صورتى كه مراد از «بطن مكّة» سرزمين حديبيه باشد; احتمال مى رود كه تعبير «من بعد أن أظفر» بيانگر درگيرى هاى
محدودى باشد كه قبل از انعقاد صلح حديبيه، ميان كافران و مؤمنان صورت گرفت و به پيروزى مؤمنان منتهى گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 28
28- نبرد پيروزمندانه مؤمنان عليه كفر ، عذاب دردناك الهى براى كافران
و لولا رجال مؤمنون . .. لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
در اين آيه «لعذّبنا»، مقابل صلح حديبيه قرار گرفته است. از تقابل صلح و عذاب، دانسته مى شود كه مصداق بارز عذاب الهى براى كافران، دردى است كه از شمشير مؤمنان در ميدان نبرد خواهند چشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 27 - 17
17- صلح حديبيه و تن دادن مشركان لجوج به پيمان ، فتحى براى مؤمنان
فجعل من دون ذلك فتحًا قريبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 29
29 - حزب خدا ( مؤمنان راستين ) ، تنها حزب ظفرمند و رستگار
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
قرآن قبلاً درباره حزب شيطان فرمود: «ألا إنّ حزب الشيطان هم الخاسرون» و درباره حزب خدا مى فرمايد: «ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون» (حزب خدا فرجامى جز پيروزى و رستگارى ندارند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 17
17 - در جنگ كفر و ايمان ، كفر همواره بازنده است .
فأيّدنا الذين ءامنوا على عدوّهم فأصبحوا ظهرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 15
15- شكستو نابودى كفرپيشگان و پيروزى اهل ايمان ، از تهديد هاى خداوند به كافران و از وعده هاى او به مؤمنان عصر بعثت
حتى يأتى وعد الله
پيروزى مؤمنان متوكل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 7
7 - خداوند ، مؤمنان متوكل بر وى را بر دشمنانشان پيروز و كار هاى آنان را حكيمانه سامان خواهد بخشيد .
و من يتوكل على اللّه فإن اللّه عزيز حكيم
جواب شرط «و من يتوكل على اللّه» حذف شده و جمله «فان اللّه . .. » جانشين آن شده و دلالت بر آن دارد كه تقدير جمله چنين است: و من يتوكل على اللّه ي-----نصره و يحكم أمره ف--ان اللّه ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 4 - 5
5 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله « فالسابقات سبقاً » يعنى أرواح المؤمنين تسبق أرواحهم إلى الجنّة . . . و أرواح الكافرين إلى النار ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «فالسابقات سبقاً» روايت شده است، مراد ارواح مؤمنان است كه به سوى بهشت [بر يكديگر ]سبقت مى گيرند. .. و [نيز ]ارواح كافران كه به سوى آتش [سبقت مى گيرند]».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 16
16 - تحقق پيشگويى اعجازآميز خداوند ، از پيروزى هاى آينده مؤمنان ، زمينه ساز هدايت ايشان به صراط مستقيم
وعدكم . .. و لتكون ءاية للمؤمنين و يهديكم صرطًا مستقيمًا
«آية» به معناى معجزه است; زيرا در پيشگويى قطعى از آينده، اعجاز نهفته است. مقدمه قرار گرفتن اين معجزه براى هدايت مؤمنان را، مى توان از تقدم «آية» بر «يهديكم» استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 21 - 5
5 - خبر هاى خداوند از آينده پيروزمند مؤمنان ، متكى به علم گسترده و همه جانبه او
وعدكم اللّه . .. و أخرى لم تقدروا عليها قد أحاط اللّه بها
از ارتباط «قد أحاط. ..» با مطالب قبل، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 109 - 7
7 - ترفندها و سوگند دروغين مشركان مبنى بر ايمان آوردن در صورت نزول آيات، در برخى مؤمنان مؤثر بوده است.
و ما يشعركم أنها إذا جاءت لايؤمنون
«كم» خطاب به مؤمنين است و از اين خطاب چنين بر مى آيد كه احتمالا برخى از مؤمنان تحت تأثير خواسته مشركان بودند و خواهان عملى شدن خواستهاى آنان مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 7
7 - تأثير پذيرى برخى از مؤمنان صدر اسلام از منافقان فتنه انگيز
يبغونكم الفتنة و فيكم سمعون لهم
«سمّاع» به كسى گفته مى شود كه تحت تأثير ديگرى بوده از او بشدت حرف شنوى داشته باشد. قابل ذكر است كه برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «سمّاعون» كسانى باشند كه خود منافق نبودند; ولى تحت تأثير آنان بوده و از آنان حرف شنوى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 63 - 14،15
14 - حاكميت الهى بر قلب ها و ايجاد الفت ميان مؤمنان ، نمودى از عزت و حكمت الهى
و لكن اللّه ألف بينهم إنه عزيز حكيم
15 - تأليف قلوب مؤمنان ، كارى است حكيمانه .
ألف بين قلوبهم . .. إنه عزيز حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 2
2 - تأمين نياز ها و ارضاى همه تمنيات اهل ايمان ، پيش پذيرايى خداوند از آنان هنگام ورود به بهشت
نزلاً من غفور رحيم
با توجه به معناى «نُزُل» (غذاى هنگام نزول و پيش درآمد پذيرايى از ميهمان) مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 13،14
13 - تمامى خواسته هاى مادى و معنوى مؤمنان نيك كردار ، در بهشت فراهم است .
لهم ما يشاءون عند ربّهم
14 - اراده و خواست مؤمنان بهشتى ، مؤثر در پديد آمدن نعمت ها و خواسته هاى آنان
لهم ما يشاءون عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 1،3
1 - خداوند ، دعا ها و خواسته هاى مؤمنان نيك كردار را اجابت مى كند .
و يستجيب الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
3 - خداوند ، بيش از خواسته ها و دعا هاى مؤمنان نيك كردار ، به آنان عطا خواهد كرد .
و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 7
7 - تأمين و حفظ منافع يكايك مؤمنان ، در پرتو حاكميت روح برادرى بر تمامى اعضاى جامعه *
فأصلحوا بين أخويكم
از تعبير «أخويكم»، اين نكته استفاده مى شود كه مؤمنان در يك جامعه، چونان برادران واقعى خود شماهستند كه دوستى و صلح آنان مفيد به حال شما و نزاع ايشان برهم زننده آرامش خود شما است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 32
32 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : ما من مؤمن إلاّ و لقلبه اُذنان فى جوفه اُذن ينفث فيها الوسواس الخناس و اُذن ينفث فيها الملك ، فيؤيّد اللّه المؤمن بالملك فذلك قوله : « و أيّدهم بروح منه » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: هيچ مؤمنى نيست، مگر آن كه در درون قلب او دو گوش قرار دارد: گوشى كه [شيطان ]وسوسه گر و پنهانكار در آن مى دمد و گوشى كه فرشته درآن مى دمد. خداوند،[ شخص] مؤمن را با فرشته تأييد مى كند و اين سخن او است كه فرمود: و أيّدهم بروح منه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 16
16 - جبهه ايمان ، مورد تأييدات غيبى و امداد هاى الهى است .
فأيّدنا الذين ءامنوا على عدوّهم
تأييد مؤمنان بنى اسرائيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 14
14 - پيروان عيسى ( ع ) ، مورد تأييد و حمايت الهى در قبال دشمنانشان ( كافران بنى اسرائيل )
فأيّدنا الذين ءامنوا على عدوّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 16 - 6
6 - دوستى با خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و تبرّى از دشمنان آنان ، از نشانه هاى ايمان راستين
و لم يتخذوا من دون اللّه و لا رسوله و لا المؤمنين وليجة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 17 - 1
1 - پرهيز از عبادت و اطاعت طاغوت ها و سردمداران كفر و شرك ، از اوصاف مؤمنان و بندگان خالص خدا
و الذين اجتنبوا الطغوت أن يعبدوها
«طاغوت» در اصل به هر متجاوز و رئيس گمراه گر گفته مى شود. اين كلمه در قرآن، هم به اين معنا آمده و هم در بت و صنم به كار رفته است. چنانچه اين واژه در آيه شريفه در معناى نخست به كار رفته باشد، مقصود از عبادت (أن يعبدوها) اطاعت خواهد بود. گفتنى است آيه شريفه درصدد توصيف مؤمنان و بندگان خالص خداوند است (كه از آيات بعد نيز قابل استفاده است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 17
17 - خداوند ، پديد آورنده زمينه بيزارى مؤمنان از كفر ، فسوق و عصيان
و لكنّ اللّه . .. و كرّه إليكم الكفر و الفسوق و العصيان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 2
2 - نويدبخشى خداوند ، به منتهى شدن برائت مؤمنان از مشركان ، به فرجامى نيك و مودّت آفرين
عسى اللّه . .. مودّة
با توجه به اين كه آياتِ برائت از مشركان، نگرانى تداوم جنگ و ستيز با ايشان را تداعى مى كند; اين آيه مى تواند زداينده اين نگرانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 37
37 - تبعيد و بيرون راندن اهل مسجدالحرام ( پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ) ، از سوى مشركان مكه
و المسجد الحرام و اخراج اهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 6
6 - انذار و تبليغ اهل ايمان نبايد به گونه اى باشد كه موجب طرد آنان شود.
و أنذر به . .. و لا تطرد الذين يدعون ربهم
از اينكه در آيه قبل انذار بيمناكان از قيامت مطرح بود، كه شامل مؤمنان هم مى شود، و در اين آيه از طرد مؤمنان نهى شده، برداشت فوق استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 71 - 6
6 - همراهى مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تبليغ دين و انذار كافران
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
از اين كه كافران، در درخواست خود مؤمنان را مورد خطاب قرار داده اند، استفاده مى شود كه پيروان پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز در تبليغ دين و دفاع از آن، شركت گسترده داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 6
6 - مؤمنان ، وظيفه دار فراخواندن مردم به نجات و رستگارى
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 25 - 6
6 - همراهى مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در تبليغ دين و انذار كافران
إن كنتم صدقين
از اين كه در درخواست كافران، مؤمنان مورد خطاب قرار گرفته اند، استفاده مى شود كه پيروان پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) نيز در تبليغ دين و دفاع از آن، شركت گسترده اى داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 24 - 4
4 - مسؤوليت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تبيين سر انجام نيك مؤمنان و عاقبت شوم كفرپيشگان است .
إنّا أرسلنك بالحقّ بشيرًا و نذيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 3 - 8
8- ترسيم فرجام كافران و مؤمنان ، از سوى خداوند با بيانى روشن و برهانى
كذلك يضرب اللّه للناس أمثلهم
«كذلك» اشاره به فلسفه و بيانى است كه خداوند در اين آيه، براى پوچى اعمال كافران و ثمربخشى اعمال مؤمنان، بيان فرموده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 102 - 10
10- تثبيت ايمان مؤمنان و هدايت و بشارت به مسلمانان ، از اهداف نسخ و تغيير پيام هاى الهى و نزول تدريجى آيات قرآن
و إذا بدّلنا ءاية مكان ءاية . .. قل نزّله ... ليثبّت الذين ءامنوا و هدًى و بشرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 5
5 - خود بزرگ بينى و تحقير مؤمنان راستين ، از صفات اهل نفاق است .
أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 2
2 - اهل ايمان ، در دنيا مورد تحقير كفرپيشگان مستكبر هستند .
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 7
7 - تهمت و تحقير ، از ترفند ها و ابزار هاى طاغيان و دشمنان دين ، عليه دينداران و مؤمنان
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 63 - 4
4 - طاغيان ، از سر غرور و تكبر ، مؤمنان و توده هاى مردم ديندار را در دنيا به حساب نمى آوردند و با چشم حقارت به آنان مى نگريستند .
أم زاغت عنهم الأبصر
برداشت ياد شده براساس احتمال دوم در تركيب آيه شريفه است; يعنى، جمله «أم زاغت. ..» عطف بر «أتّخذناهم سخريًّا» باشد. در اين صورت مفاد آن مربوط به دنيا بوده و چنين معنا مى شود: «و يا به اندازه اى حقير بودند كه چشم هاى ما آنان را نمى ديد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 1،2
1- تلاش كافران مكه ، براى تحقير مؤمنان و بى اهميت جلوه دادن ايمان آنان
و قال الذين كفروا للذين ءامنوا لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
2- برخورد تحقيرآميز كافران ، با گرايش محرومان به دين ، نمودى از روحيه استكبارى آنان است .
و استكبرتم . .. و قال الذين كفروا للذين ءامنوا لو كان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 5
5 - اشراف مكه در صدر اسلام مؤمنان تهيدست را تحقير مى كردند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 27 - 6
6- توده هاى غير مرّفه ، مردمى پست و حقير در ديدگاه اشراف قوم نوح
ما نريك اتبعك إلاّ الذين هم أراذلنا
أرذل (مفرد أراذل) به معن-اى پست و حقي-ر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 75 - 23
23 - تاريخ اديان الهى و سير تحولات اعتقادى پيروان آن ، در خور انديشه و تأمل است .
لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل . .. ثم انظر انى يؤفكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 1،2
1 - به هنگام لقاءاللّه ، بر مؤمنان ، با واژه « سلام » ، تحيت گفته مى شود .
تحيّتهم يوم يلقونه سلم
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه اضافه «تحيّت» به ضمير «هم»، اضافه مصدر به مفعول اش باشد.
2 - تحيّت بر مؤمنان ، به هنگام لقاءاللّه ، سلامتى و امنيت كامل داشتن است .
تحيّتهم يوم يلقونه سلم
احتمال دارد كه مراد از «سلام»، معناى اصطلاحى آن باشد كه نوعى تحيّت گفتن است و احتمال دارد كه معناى لغوى آن باشد. برداشت ياد شده بر اساس احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 4،5،6
4 - دعا و تحيت فرشتگان بر مؤمنان
هو الذى يصلّى عليكم و ملئكته
5 - دعا و تحيت فرشتگان به مؤمنان ، به سبب فراوانى ذكر و تسبيح خدا از سوى آنان است .
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه . .. و سبّحوه ... هو الذى يصلّى عليكم و ملئكت
6 - دعا و تحيت ملائكه بر مؤمنان ، زمينه ساز بيرون بردن آنان از ظلمت ها به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم و ملئكته ليخرجكم من الظلمت إلى النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 7
7 - مؤمنان ، بايد بر پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) به همان تحيتى كه خدا به آن حضرت گفته است ، تحيت بگويند .
و إذا جاءوك حيّوك بما لم يحيّك به اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 4
4 - تحيّت مؤمنان به هم ، هنگام لقاءاللّه ، با واژه « سلام » است .
تحيّتهم يوم يلقونه سلم
برداشت بالا، بنابراين است كه اضافه «تحيّت» به ضمير «هم»، اضافه مصدر به فاعل اش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 51 - 5
5 - فرستادگان الهى و مؤمنان ، همواره در طول تاريخ با مخالفت ها و دشمنى ها روبه رو بوده اند .
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا فى الحيوة الدنيا
اعلام نصرت الهى براى تمامى رسولان و مؤمنان، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 12
12- مؤمنانِ راستين ، بر انجام اَعمال صالح مداومت دارند .
المؤمنين الذين يعملون الصلحت
فعل مضارع «يعملون» و نيز جمع بودن «الصالحات» مى تواند به مطلب بالا اشاره داشته باشد. لازم به ذكر است در برداشت ياد شده، «الذين» صفت توضيحى براى «المؤمنين» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 34 - 1
1 - اهميت دادن به نماز ، مواظبت بر انجام دادن به موقع آن و پرهيز از سهل انگارى در اداى آن ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم على صلاتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 17 - 9
9 - وجود هميشگى مؤمنانى كه با تدبر در قرآن ، از رهنمود هاى آن بهره مى گيرند .
قد بيّنا لكم الأيت لعلّكم تعقلون
به كارگيرى «لعلّ» - كه براى بيان اميد است - نشان مى دهد كه زمين هرگز از وجود مؤمنانى كه از قرآن استفاده كنند، خالى نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 2 - 6
6 - يادآورى همواره تعاليم دين به مؤمنان، از اهداف نزول قرآن
كتب أنزل إليك . .. ذكرى للمؤمنين
كلمه «ذكرى» به معناى تذكر دادن و عطف بر «تنذر» است. يعنى: كتاب أنزل لانذار الناس و تذكير المؤمنين.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 26 - 6
6 - مثال هاى قرآن مايه تربيت و رشد مؤمنان است .
فيعلمون أنه الحق من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 15
15- انديشه و قلب مؤمنان راستين ، تحت تربيت و هدايت ويژه پروردگار
و الذين ءامنوا . .. و أصلح بالهم
چنانچه واژه «بال» در «أصلح بالهم» به معناى قلب و فكر باشد; از اين كه خداوند اصلاح قلب و انديشه مؤمنان را به خود نسبت داده است، تربيت و هدايت ويژه استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 3 - 5
5 - مؤمنان ، تحت تمرين و آزمون الهى ، براى رسيدن به رشد و مرتبه تقوا
أولئك الذين امتحن اللّه قلوبهم للتقوى
بديهى است كه امتحان و آزمون در مورد خداوند، به معناى حقيقى آن نيست. در نتيجه مراد از امتحان، پديد آوردن زمينه هاى رشد و تعالى است و لام «للتقوى» براى بيان هدف و نتيجه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 2،4
2 - ترس منافقان از مؤمنان ، بيشتر و جدى تر از ترس آنان از خداوند
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه
4 - عقب نشينى منافقان از همگامى با كافران ، معلول ترس عميق آنان از مؤمنان
لئن أُخرجوا لايخرجون معهم . .. لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل و اين كه «لأنتم أشد رهبة» در مقام بيان علت عقب نشينى منافقان از يارى كافران باشد، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 6
6 - پيشه ساختن صبر و برپايى نماز ، دو وسيله كارساز براى تحمل ترس ها ، گرسنگى ها ، زيان هاى مالى و جانى و كمبود هاى به وجود آمده براى سالكان راه ايمان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر والصلوة . .. و لنبلونكم بشىء من الخوف ... و ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 143 - 2
2 - وحشت برخى مؤمنان صدر اسلام از مرگ و شهادت در راه خدا
و لقد . .. فقد رايتموه و انتم تنظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 19
19 - ترساندن مؤمنان از تجمع دشمن پس از جنگ احد ، توسط نعيم بن مسعود
الّذين قال لهم النّاس انّ النّاس قد جمعوا لكم
امام باقر و امام صادق (ع) درباره «النّاس» اوّل در آيه فوق فرمودند: انّه نعيم بن مسعود الاشجعى.
مجمع البيان، ج 2، ص 889 ; تفسير تبيان، ج 3، ص 52.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 3
3 - ترساندن مؤمنان از دشمن و بازداشتن آنان از جهاد ، عملى است شيطانى .
انّ النّاس قد جمعوا لكم فاخشوهم . .. انّما ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 16
16 - مؤمنان ، بايد همواره نسبت به ثمردهى ايمان و عمل خويش در مرز بيم و اميد باشند .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه . .. جهدوا فى سبيله لعلكم تفلحون
كلمه «لعل» رساى به اين حقيقت است كه مؤمنان، هر چند مراحل تقوا و تقرب به خدا و جهاد را گذرانده باشند، نبايد رستگارى و فلاح را براى خويش حتمى بشمارند و در نتيجه به عمل خويش مغرور شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 6 - 4
4 - وحشت شديد برخى از مؤمنان از حضور يافتن در جنگ بدر
كأنما يساقون إلى الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 77 - 11
11 - مؤمنان ، همواره بايد ميان بيم و اميد به سر برند و به اعمال نيك مغرور نشوند .
يأيّها الذين ءامنوا اركعوا . .. لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 9
9 - مؤمنان و موحّدان راستين ، داراى خوف و رجا در پيشگاه خداوند
إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا خطي-نا
ساحران از سويى خود را خطاكار مى دانستند و به همين جهت از عذاب الهى در هراس بودند. از سوى ديگر به خاطر پيشتازى در ايمان آوردن به موسى(ع)، اميدوار بودند كه خداوند آنان را ببخشايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 18 - 3،5
3 - مؤمنان ، داراى بيم و نگرانى همراه با مراقبت ، نسبت به رستاخيز
و الذين ءامنوا مشفقون منها
«اشفاق» (مصدر «مشفقون») به معناى هراس داشتن توأم با عنايت و مراقبت نسبت به چيزى است.
5 - مؤمنان ، نسبت به فرجام اخروى خود بيمناك و نگران اند .
و الذين ءامنوا مشفقون منها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 27 - 1
1 - ترس و نگرانى از عذاب پروردگار ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم من عذاب ربّهم مشفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 28 - 4
4 - اطمينان نداشتن نسبت به ايمنى خود از عذاب الهى ، دليل هراسناكى مؤمنان راستين از عذاب پروردگار
انّ عذاب ربّهم غير مأمون
جمله «إنّ عذاب ربّهم. ..» اعتراضى و پاسخ از سؤال مقدر است كه: چرا مؤمنان راستين از عذاب خداوند در هراس اند؟ پاسخ اين است كه چون هيچ كس نسبت به رهايى خويش از عذاب پروردگار اطمينان كامل ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 4
4 - مؤمنان به موسى ( ع ) ، از رؤسا و اشراف قوم خود و از اذيت و شكنجه هاى فرعون در وحشت شديدى به سر مى بردند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم
تنكير «خوف» دلالت بر شدت آن مى كند و از معانى فتنه عذاب و شكنجه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 17
17 - زندگى مؤمنان نيكوكار صدراسلام در بيشترين دوران بعثت ، همراه با ترس و ناامنى از سوى دشمنان بود .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
مقصود از خوف و ناامنى در آيه شريفه - به قرينه وعده جايگزين شدن آنان به جاى كافران حاكم - ناامنى و ترسى است كه از ناحيه كافران و دشمنان به وجود آمده بود و چون اين آيات، در سال هاى پايانى دوران بعثت نازل گرديده بود، مى رساند كه مؤمنان، بيشترين دوران بعثت را به حالت ترس و اضطراب گذرانده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 73 - 3
3 - سر باز زدن مؤمنان از حمايت يكديگر ، موجب فتنه و فسادى بزرگ در زمين خواهد شد .
إن الذين ءامنوا . .. أولئك بعضهم ... إلا تفعلوه تكن فتنة فى الأرض و فساد كبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 16 - 3
3- احسان به والدين ، شكر ، صلاح جويى ، توبه و تسليم ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و وصّينا الإنسن بولديه إحسنًا . .. نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا
ارتباط اين آيه با آيه پيشين، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 6
6 - مؤمن ، درصدد جبران لغزش هاى خويش ، قبل از توجه به كاستى هاى ديگران *
يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا
تقدم «لنا» بر «لإخواننا» مى تواند از آن جهت باشد كه انسان، قبل از طلب بخشش براى خطاهاى ديگران، بايد خطاهاى خويش را به ياد آورده و طلب استغفار كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 35 - 1
1 - مؤمنان ، در حالى كافران حاضر در صحنه قيامت را مسخره مى كنند كه خود بر تخت هاى تزيين يافته ، لميده و ناظر كيفر كافران اند .
على الأرائك ينظرون
«أريكة» (مفرد «أرائك») به تخت تزيين يافته اى گفته مى شود كه در خيمه يا خانه اى نهاده شده باشد. هم چنين به جايگاه آرميدن و لميدن - اعم از تخت، يا تخت عروس و يا تخت خواب - اطلاق مى شود (قاموس). متعلق «ينظرون» - به قرينه آيات قبل و بعد - وضعيت كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 1
1 - ايمان داشتن به قرآن و پيامبران و معارف نازل شده بر آنان ، صبغه اى است كه خداوند اهل ايمان را با آن تطهير و تزيين كرده است .
قولوا ءامنا باللّه . .. صبغة اللّه
«صبغة» مصدر نوعى و به معناى رنگ آميزى كردن است و در آيه شريفه مفعول مطلق براى فعل محذوف (صبغنا) مى باشد. آوردن مصدر نوعى، اشاره به رسم يهود و نصارا دارد كه به منظور تطهير فرزندانشان آنان رابا آبى مخصوص به نام «معموديه» شستشو مى دادند. مراد از «صبغة اللّه» - به قرينه آيات قبل - ايمان به خدا و ... است. بنابراين جمله «صبغة اللّه» چنين معنا مى شود: خداوند، ما را با ايمان به خود و ... رنگ آميزى (تطهير) كرده است نه مانند رنگ آميزى يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 10،15
10 - تسبيح مؤمنان به درگاه خدا ، همراه با حمد و سپاس به درگاه او است .
سبّحوا بحمد ربّهم
15 - مؤمنان ، براى تسبيح و حمد خداوند ، استكبارى از خود بروز نمى دهند .
و سبّحوا بحمد ربّهم و هم لايستكبرون
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه متعلق «لايستكبرون» تسبيح و حمد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 8
8 - مؤمنان ، موظّف به تسبيح خداوند در هر صبح و شام
و تسبّحوه بكرة و أصيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 16 - 3
3- احسان به والدين ، شكر ، صلاح جويى ، توبه و تسليم ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و وصّينا الإنسن بولديه إحسنًا . .. نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا
ارتباط اين آيه با آيه پيشين، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 70 - 7
7 - مؤمنان ، انسان هاى زنده دل و برخوردار از حيات واقعى و معقول ، و كافران ( چونان مردگان ) محروم از آن
لينذر من كان حيًّا و يحقّ القول على الكفرين
برداشت ياد شده از ارتباط ميان صدر و ذيل آيه شريفه; يعنى، به قرينه مقابله ميان انسان هاى زنده و كافران، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 16 - 3،4،5
3 - آزمون الهى ، به منظور جدا گشتن و متمايز شدن مؤمنان راستين از غير ايشان است .
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين جهدوا منكم
4 - جنگ ها و ميدان هاى كارزار ، عرصه هاى آزمون الهى و متمايز گشتن مؤمنان راستين از غير ايشان
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين جهدوا منكم
5 - عرصه هاى دوستى با مؤمنان و يا برقرارى روابط پنهانى با دشمنان و بيگانگان ، ميدان آزمون الهى و جدا شدن مؤمنان راستين از غير ايشان
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين . .. لم يتخذوا من دون اللّه و لا رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 8
8 - تكليف جهاد ، صحنه تمايز مؤمنان راستين از مدعيان دروغين ايمان
و جهدوا . .. لم أذنت لهم حتى يتبين لك الذين صدقوا و تعلم الكذبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 8
8 - آزمون هاى الهى ، زمينه ساز تحقق عينى علم خداوند به مؤمنان راستين و مدعيان دروغين است .
و لقد فتنّا . .. فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا و ليعلمنّ الكذبين
تعبير «فليعلمنّ اللّه» بيان كننده آن است كه علم ازلى خداوند، با آزمودن مؤمنان و شناخته شدن مؤمنان واقعى از مدعيان ايمان، به مرحله عينيت و تحقق مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 184 - 18
18 - تشويق و ترغيب اهل ايمان به انفاق و دستگيرى مستمندان
فمن تطوع خيراً فهو خير له
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 274 - 10
10 - تشويق مؤمنان از سوى خداوند ، به انفاق هاى غير واجب
الّذين ينفقون
امام صادق (ع) درباره آيه «الذين ينفقون . .. » فرمود: ليس من الزّكوة
كافى، ج 3، ص 499، ح 9 ; نورالثقلين، ج 1، ص 290، ح 1154.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 15
15 - لزوم تمجيد و تقدير از مؤمنان واقعى و يادآورى فعاليت هاى ايشان در شرايط سخت
المؤمنين. الّذين استجابوا ... و اتّبعوا رضوان اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 18
18 - ترغيب مؤمنان از سوى خداوند به رويارويى و جهاد با دشمنان دين
انّما ذلكم الشّيطان . .. فلا تخافوهم و خافون ان كنتم مؤمنين
جمله «اگر ايمان دارى از دشمنان دين نهراسيد»، خطاب به كسانى است كه مدعى ايمان هستند و به هدف ترغيب آنان به رويارويى با دشمن ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 19
19 - ترغيب مؤمنان از سوى خداوند به دعا و طلب آمرزش و همراهى با ابرار و حسن عاقبت
ربّنا فاغفرلنا ذنوبنا و كفّر عنّا سيّئاتنا و توفّنا مع الابرار
ستايش خردمندان به ويژگيهاى ياد شده، به اين منظور است كه مؤمنان هم، خواستار موارد ياد شده باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 10
10 - ترغيب مؤمنان از سوى خداوند به دعا و درخواست پاداش هاى موعود وى
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 149 - 3،4
3 - ترغيب مؤمنان از سوى خداوند ، به انجام كار هاى نيك
إن تبدوا . .. فإنّ اللّه كان عفواً قديراً
4 - ترغيب مؤمنان از سوى خداوند ، به گذشت از كسانى كه به ايشان بدى كرده اند .
إن تبدوا . .. أو تعفوا عن سوء فإنّ اللّه كان عفواً قديراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 34 - 5
5 - ترغيب و دعوت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از جانب خداوند به صبر و پايدارى در برابر مخالفان
و لقد كذبت رسل من قبلك فصبروا . .. حتى أتهم نصرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 60 - 12
12 - ترغيب مؤمنان از جانب خداوند به انفاق در راه خدا ، تأمين هزينه هاى نبرد و تهيه تداركات و امكانات رزمى
و ما تنفقوا من شىء فى سبيل اللّه يوف إليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 2
2 - تشويق و تحريك اهل ايمان براى پيكار با كافران ، وظيفه اى الهى بر عهده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يأيها النبى حرض المؤمنين على القتال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 27 - 5
5 - ايجاد انگيزه و اميد از جانب خداوند در مؤمنان خطاكار و نيز كافران ، براى توبه و بازگشت به حق
ثم يتوب اللّه . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 49 - 9
9- از هدف هاى بيان سرگذشت نوح ( ع ) در قرآن ، ترغيب پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اهل ايمان به صبر و مقاومت است .
تلك من أنباء الغيب نوحيها إليك . .. فاصبر إن العقبة للمتقين
خداوند، با تفريع جمله «إصبر. ..» به وسيله حرف «فاء» بر نقل داستان نوح(ع) ، به اين نكته اشاره مى كند كه: مقصود از شرح ماجراى حضرت نوح (ع) ، قصه سرايى نيست; بلكه هدف از آن ، هدايت و تربيت مخاطبان قرآن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 5
5 - تشويق پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از سوى خدا ، به صبر و پايدارى در برابر دشمنان تبه كارشان همچون انبياى گذشته
و كذلك جعلنا لكلّ نبىّ عدوًّا من المجرمين و كفى بربّك هاديًا و نصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 56 - 9
9 - تشويق خداوند ، مؤمنان را به اهداى درود و سلام بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّ اللّه و ملئكته يصلّون على النبىّ يأيّها الذين ءامنوا صلّوا عليه و سلّموا
ذكر «إنّ اللّه و ملائكته يصلّون. ..» به عنوان پيش درامد فرمان «صلّوا» و «سلّموا» مى تواند به منظور اين حقيقت باشد كه مؤمنان، توجه به اين پيدا كنند كه خدا و فرشتگان بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) درود مى فرستند تا آنان، تشويق به آن بشوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 11
11 - تشويق و ترغيب مؤمنان تقواپيشه به احسان از سوى خداوند
يعباد الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم للذين أحسنوا فى هذه الدنيا حسنة
ياد كردن پاداش احسان پس از توصيه به تقواپيشگى، مى تواند براى تشويق و ترغيب تقواپيشگان به احسان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 10 - 11
11 - مؤمنان ، مورد تشويق خداوند ، براى پايدارى بر پيمان هاى الهى و دينى خويش
و من أوفى بما عهد عليه اللّه فسيؤتيه أجرًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 2
2 - ايجاد انگيزه و روحيه در مؤمنان ، براى تحمل مشكلات ، با تشويق هاى مادى
وعدكم اللّه مغانم كثيرة تأخذونها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 3 - 3
3 - مؤمنان ، مورد تشويق خداوند به رعايت حرمت محضر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در عالى ترين سطح
إنّ الذين يغضّون أصوتهم عند رسول اللّه أولئك الذين امتحن اللّه قلوبهم للتقوى
از اين كه در آيه شريفه، موضوع فروهشتن صدا و نرمش در گفتار مطرح شده است; به طريق اولى لزوم رعايت ادب در حركات، رفتار و محتواى سخن استفاده مى شود و توصيه به فروهشتن صدا نظير «و لاتقل لهما أفّ» مى باشد كه مراتب بالاتر را از باب اولويت شامل مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 17 - 3
3 - تشويق مؤمنان از سوى خداوند ، به اهميت دادن ياد او و نقش كلام او ( قرآن ) در دل ها
ألم يأن للذين ءامنوا . .. اعلموا أنّ اللّه يحىِ الأرض بعد موتها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 12،16
12 - لزوم احترام و خوش بينى نسبت به مؤمنان و تصديق سخنان آنان
قل أذن خير لكم . .. و يؤمن للمؤمنين
16 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است : « . . . ان اللّه عز و جل يقول فى كتابه : « يؤمن باللّه و يؤمن للمؤمنين » يقول : يصدّق اللّه و يصدّق للمؤمنين . . . ;
. .. خداى عز و جل در كتاب خود مى فرمايد: «يؤمن باللّه و يؤمن للمؤمنين» و مراد اين است كه [رسول خدا گفته هاى] خدا و مؤمنان را تصديق مى كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 27 - 12
12- تضمين الهى به مؤمنان ، در انجام تمامى اعمال « عمرة القضا » با امنيت و آرامش كامل
لتدخلنّ المسجد الحرام إن شاء اللّه ءامنين. .. لاتخافون
تعبير «آمنين» و تكرار آن در قالب «لاتخافون»، مى رساند كه ورود مسلمانان به مكه، همراه با امنيت بوده و پايان مراسم عمره نيز، آميخته با آرامش تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 94 - 1
1- پاداش تلاش هاى مؤمنان نيك كردار ، از سوى خداوند تضمين شده و بى كم وكاست به آنان داده مى شود .
فمن يعمل من الصلحت و هو مؤمن فلاكفران لسعيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 14 - 9
9 - قدرت مطلق و نامحدود الهى ، پشتوانه و تضمين كننده پاداش مؤمنان نيك كردار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 23 - 1
1 - تضمين بهشت براى اهل ايمان از سوى خداوند
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
تأكيد جمله «اللّه يدخل. ..» به «إنّ» بيانگر مطلب فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 36 - 6
6- پاداش مؤمنان تقواپيشه ، تضمين شده از سوى خداوند
و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 26
26 - احاطه علمى خداوند ، به تمامى اعمال مؤمنان ، تضمين كننده پاداش هاى اخروى آنها
و كلاًّ وعد اللّه الحسنى و اللّه بما تعملون خبير
يادآورى احاطه علمى خداوند به همه اعمال - پس از وعده پاداش برتر به همه مؤمنان - مى تواند براى ايجاد و اطمينان در مؤمنان باشد و نيز آنان به اين يقين داشته باشند كه خداوند به هر عمل نيك آنان، آگاه است. همچنين اعمال نيك آنان - هر چند كوچك باشد - ضايع نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 1
1 - ايمان داشتن به قرآن و پيامبران و معارف نازل شده بر آنان ، صبغه اى است كه خداوند اهل ايمان را با آن تطهير و تزيين كرده است .
قولوا ءامنا باللّه . .. صبغة اللّه
«صبغة» مصدر نوعى و به معناى رنگ آميزى كردن است و در آيه شريفه مفعول مطلق براى فعل محذوف (صبغنا) مى باشد. آوردن مصدر نوعى، اشاره به رسم يهود و نصارا دارد كه به منظور تطهير فرزندانشان آنان رابا آبى مخصوص به نام «معموديه» شستشو مى دادند. مراد از «صبغة اللّه» - به قرينه آيات قبل - ايمان به خدا و ... است. بنابراين جمله «صبغة اللّه» چنين معنا مى شود: خداوند، ما را با ايمان به خود و ... رنگ آميزى (تطهير) كرده است نه مانند رنگ آميزى يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 2
2 - مؤمنان ، داراى عزم دينى و حضور مؤثر اجتماعى و هميارى نسبت به يكديگر در قبال متجاوزان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
برخى از مفسران «إنتصار» را به معناى «تناصر» (تعاون و هميارى) گرفته اند; يعنى، مؤمنان راستين آنانند كه هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گيرند - براى دفع آن - به يارى هم برمى خيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 11
11- عواطف و احساسات مؤمنان راستين ، مبتنى بر ملاك و تحت كنترل ايشان
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
از آيه شريفه، استفاده مى شود كه مؤمن تك بعدى و بى ملاك نيست; بلكه در هر جا، مناسب آن رفتار مى كند: در مقابل كافران به شدت و در مقابل مؤمنان با رحمت برخورد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 77 - 3
3- هوشيارى ، فراست و ژرف انديشى ، از اوصاف مؤمنان راستين
إن فى ذلك لأيت للمتوسّمين . .. إن فى ذلك لأية للمؤمنين
از اينكه خداوند در آيه قبل داستان قوم لوط را آيه براى ژرف انديشان هوشيار قرار داد و در اين آيه همين داستان را آيه براى مؤمنان دانسته است، مى توان استفاده كرد كه ژرف انديشان همان مؤمنان راستينند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 21 - 20
20 - مؤمنان ، برخورد از عقل و خرد و كافران فاقد آن
إنّ فى ذلك لذكرى لأُولى الألبب
برداشت بالا از ارتباط آيه شريفه با آيات گذشته به دست مى آيد; زيرا آيات پيش درباره اوصاف مؤمنان در مقابل كافران بود و در اين آيه نيز يكى ديگر از اوصاف مؤمنان بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 3
3 - اهل ايمان ، داراى تعهد و احساس مسؤوليت نسبت به سرنوشت و نياز ديگر مؤمنان
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم . .. و الذين إذا أصابهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 172 - 9
9 - تفاوت مؤمنان مجاهد ، از نظر عملكرد و پاداش
لا يضيع اجر المؤمنين. الّذين استجابوا للّه ... للّذين احسنوا منهم و اتّقوا اجر ع
اگر «الّذين» صفت براى «المؤمنين» باشد، مؤمنان به دو گروه تقسيم شده اند: آنان كه دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را براى جهاد پذيرفتند، ولى از تقوا و احسان لازم برخوردار نبودند; و آنان كه دعوت را پذيرفتند و داراى احسان و تقوا نيز بوده اند. «اجر عظيم»، مخصوص گروه دوّم است و به دليل «انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين»، گروه اول نيز داراى پاداش هستند; امّا نه پاداش عظيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 18 - 1،2
1 - برابر نبودن مؤمن و فاسق ، در نظام پاداش الهى ، امرى بديهى و خدشه ناپذير است .
أفمن كان مؤمنًا كمن كان فاسقًا لايستوون
همزه «أفمن. ..» استفهام انكارى است و «لايستوون» نيز بر آن تأكيد بيشترى مى كند. گفتنى است: «كاف» در «كمن» تشبيه در جزا است و به قرينه آيات سابق و آيات بعدى (19 و 20)، مراد از نفى تساوى، مى تواند عدم تساوى در پاداش و جزا باشد.
2 - فرجام ناگوار كافران و عاقبت نيكوى مؤمنان ، علامت برابر نبودن آنان با يكديگر است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم . .. فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم ... أفمن كان مؤمنًا كم
«فاء» در «أفمن» تفريع بر آيات سابق است كه در آنها از كافران و مؤمنان و فرجام و عاقبتشان سخن گفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 8
8 - جايگاه خوب مؤمنان در بهشت ، نمودى از عدم تساوى آنان با فاسقان است .
أفمن كان مؤمنًا كمن كان فاسقًا . .. أمّا الذين ءامنوا ... فلهم جنّت المأوى
«أمّا الذين آمنوا. ..» تشريح تفصيلى عدم تساوى دو گروهى است كه در آيه پيش، از آن سخن گفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 10
10 - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذير و نرم دل با كافر حق ناپذير و سنگدل ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فويل للقسية قلوبهم
«من» در آيه شريفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرينه جمله بعدى (فويل للقاسية قلوبهم. ..) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدير كلام چنين است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... كمن قسا قلبه». بنابراين مى توان گفت: آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 3
3 - وجود اختلاف اساسى ميان دو انسان مؤمن خداترس و كافر خداگريز ، از نظر شخصيت و سرنوشت
فويل للقسية قلوبهم من ذكر اللّه . .. أفمن يتّقى بوجهه سوء العذاب يوم القيمة
«من» در آيه شريفه، اسم موصول بوده و مبتدا و خبر آن، جمله اى محذوف است و تقدير كلام چنين مى باشد: «أفمن يت-ّقى بوجهه سوء العذاب. .. كمن آمن منه». بنابراين مى توان گفت آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر وسرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 29 - 10
10 - وجود اختلاف هاى اساسى ، ميان دو انسان مؤمن و كافر از نظر سرنوشت
ضرب اللّه مثلاً رجلاً . .. و رجلاً سلمًا لرجل هل يستويان مثلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 22 - 3
3 - برابر انگاشتن مؤمن و كافر در پيشگاه خداوند ، پندارى مغاير با هدفمندى و حقانيت نظام جهان
أم حسب الذين اجترحوا . .. و خلق اللّه السموت و الأرض بالحقّ
خداوند، هدفمندى و حقانيت نظام جهان را به دنبال طرح عدم تساوى صالح و ناصالح در پيشگاه داورى حق، ياد كرده و از يك مقوله و معنا دانسته است. بر اين اساس آيه شريفه را مى توان تفسير و تعليلى براى آنچه كه در آيه قبل بيان شده، دانست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 55 - 6
6 - توجه به فرجام بسيار متفاوت مؤمنان و كافران ، زمينه ساز گرايش انسان به ايمان
إنّ المجرمين فى ضلل و سعر . .. إنّ المتّقين فى جنّ-ت و نهر . فى مقعد صدق عند مل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 58 - 3
3 - مؤمنان نيكوكار باافرادبدكردار ، از نظر شخصيت و سرنوشت برابر و هم سنگ نيستند .
و ما يستوى . .. و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و لا المسىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 53 - 5
5 - مؤمنان و كافران ، داراى روحيات و عملكرد متمايز و جدا از يكديگر على رغم زندگى مشترك آنان در يك جامعه
و هو الذى مرج البحرين هذا عذب فرات و هذا ملح أُجاج . .. و حجرًا محجورًا
برداشت ياد شده، بر اين اساس استوار است كه تشبيه و تمثيل به كار رفته در آيه شريفه، ناظر به افراد يك جامعه باشد كه برخى مؤمن اند و برخى ديگر كافر; ولى در عين حال اين دو گروه، از نظر روحيات و رفتار، از هم جدا و متمايزاند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 16،17
16 - غنا و بى نيازى مؤمنان ، پرتوى از فضل الهى نسبت به آنان
فسوف يغنيكم اللّه من فضله
17 - فضل الهى به مؤمنان ، به مشيت و اراده او بستگى دارد .
فسوف يغنيكم اللّه من فضله إن شاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 16
16 - بهشت تفضلى است از جانب خداوند به مؤمنان نيك كردار ، نه پاداشى همپايه عملكرد آنان
تلكم الجنة اورثتموها بما كنتم تعملون
خداوند از يك سو بهشت را پاداش عملكرد اهل ايمان دانسته (بما كنتم تعملون) و از سوى ديگر آن را ميراث (دستيابى به چيزى بدون عوض) خوانده است تا به اين حقيقت اشاره كند كه اعطاى بهشت همپايه اعمال مؤمنان نيست، بلكه تفضلى است از جانب خداوند به ايشان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 47 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظف بود كه مؤمنان را بشارت دهد به اين كه آنها از فضل بزرگ خدا ، برخوردار خواهند بود .
و بشّر المؤمنين بأنّ لهم من اللّه فضلاً كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 18
18 - برخوردارى مؤمنان ، از نعمت هاى فراوان و نامحدود بهشت ، رهين فضل الهى و فراتر از استحقاق ايشان است .
لهم ما يشاءون عند ربّهم ذلك هو الفضل الكبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 3،4،11،10
3 - خداوند ، بيش از خواسته ها و دعا هاى مؤمنان نيك كردار ، به آنان عطا خواهد كرد .
و يزيدهم من فضله
4 - پاداش افزون و اعطاى نعمت ها بيش از انتظار مؤمنان به ايشان ، نمودى از فضل الهى است .
و يزيدهم من فضله
11 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فى قوله « و يزيدهم من فضله » الشفاعة لمن وجبت له النار ممن أحسن إليهم فى الدنيا ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه رسول خدا راجع به اين سخن خداوند «يزيدهم من فضله» (مراد از آنچه زايد بر اجابت دعاى مؤمنان، به آنان داده مى شود) حق شفاعت است كه شفاعت مى كنند براى كسانى كه آتش براى آنها واجب شده ولى در دنيا از كسانى بوده اند كه به آن مؤمنان نيكى كرده اند».
10 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله تبارك و تعالى « و يستحيب الذين آمنوا و عملوا الصالحات و يزيدهم من فضله » قال : هو المؤمن يدعوا لأخيه بظهر الغيب فيقول له الملك : آمين . و يقول اللّه العزيز الجبّار و لك مِثلا ما سألت و قد أعطيت ما سألت بحبّك إيّاه ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند تعالى: «و يستحيب الذين آمنوا و عملوا الصالحات و يزيدهم من فضله» روايت شده كه فرمود: مراد مؤمنى است كه پشت سر برادر دينى خود دعا مى كند و فرشته براى او آمين مى گويد و خداى عزيز جبار مى فرمايد (اى مؤمن) و براى تو است دو برابر آنچه براى برادرت خواستى و به خاطر اين كه برادرت را دوست داشتى آنچه را درخواست كردى به تو عطا كردم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 13
13 - ورود مؤمنان به بهشت ، در پرتو تفضّل الهى و گذشت او از لغزش هاى آنان
ليدخل المؤمنين . .. جنّ-ت ... و يكفّر عنهم سيّئاتهم
نفس تكفير سيّئات، خود بيانگر تفضّل است و در عين حال تعبير «يدخل» ممكن است بيانگر همين حقيقت باشد كه همه مؤمنان، در آن حدى نيستند كه به اقتضاى اعمالشان، بهشتى باشند; بلكه بايد فضل الهى، كاستى هاى آنان را جبران كند و آنان را وارد بهشت گرداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 2
2- بندگان راستين و مؤمن برخوردار از لطف و عنايت ويژه خداوند و داراى مقام و منزلتى خاص در پيشگاه او
قل لعبادى
برداشت فوق بر اين اساس است كه اضافه در «عبادى» تشريفيه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 5
5 - قرب و منزلت مؤمنان تائب و پيرو دين در پيشگاه خداوند و لطف ويژه الهى به آنان
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 15
15 - مؤمنان نيك كردار ، برخوردار از قرب خداوند و مورد عنايت ويژه او در جهان آخرت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 2
2 - اهل ايمان و عمل صالح ، بندگان خاص و مقرب خداوند
يبشّر اللّه عباده الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
از اضافه «عباده» به ضمير راجع به «اللّه» - كه اضافه تشريفيه است - برداشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 35 - 6
6 - مؤمنان تقواپيشه ، بهره مند از فيض حضور الهى در سراى جاودان *
عند ربّك للمتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 55 - 5
5 - تصديق كنندگان پيامبران ، برخوردار از مقامى والا در نزد خداوند
إنّ المتّقين . .. فى مقعد صدق
با توجه به مقابله «المتقين» با تكذيب كنندگان پيامبران استفاده مى شود كه عنوان «متقى» بر «تصديق گران انبيا» اطلاق شده است و اينان از جايگاهى راستين برخوردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 11
11- مؤمنان قوم نوح ، مردمى مقرب درگاه خدا و برخوردار از مقام لقاى او
إنهم ملقوا ربهم
جمله «إنهم ملاقوا ربهم» مى تواند بيانگر حال فعلى پيروان نوح باشد; يعنى ، هم اكنون به مقام لقاى پروردگار رسيدند و همچنين مى تواند خبر از فرجام اخروى آنان دهد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 102 - 2
2 - پرهيز از اطاعت كافران و بر حذر بودن از نزاع و تفرقه ، نشانه تقواى اهل ايمان
ان تطيعوا فريقاً من الذين اُوتوا الكتاب . .. اتقوا اللّه حق تُقاته
پرهيز از تفرقه و نزاع، از شأن نزول آيه «ان تطيعوا . .. » استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 16،18
16 - ضرورت خداترسى و پرواپيشگى اهل ايمان ، به شكرانه يارى خدا نسبت به آنان
و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة فاتّقوا اللّه لعلّكم تشكرون
متعلق «تشكرون»، به قرينه صدر آيه، مى تواند همان پيروزى بر دشمن و نصرت الهى باشد.
18 - تقواى مؤمنان پيكارگر بدر ، موجب برخوردارى آنان از نصرت الهى
و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة فاتّقوا اللّه لعلّكم تشكرون
بنابر اينكه جمله «فاتّقوا اللّه»، تفريع براى «و لقد نصركم اللّه ببدر» باشد. يعنى عامل پيروزى و جلب نصرت الهى در جنگ بدر، همان تقواى ايشان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 15
15 - ايجاد پيوند هاى اجتماعى در جامعه ايمانى ، نشانه پرهيزكارى مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا . .. و رابطوا و اتّقوا اللّه
بنابر اينكه معناى «رابطوا»، ايجاد پيوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 4
4 - اطاعت از خدا و رسول او ، خدا ترسى و تقواپيشگى ، از نشانه هاى ايمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستين
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. أن يقولوا سمعنا و أطعنا ... و من يطع اللّه
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و آيه پيشين - كه درصدد بيان اوصاف مؤمنان راستين است - به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 71 - 2
2 - تقواى مؤمنان ، سبب مى شود كه خداوند ، گناهان آنان را بيامرزد .
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه . .. و يغفر لكم ذنوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 17 - 1،9
1- هدايت بيش از پيش و روحيه تقوا ، موهبت الهى به مؤمنان هدايت پذير
و الذين اهتدوا زادهم هدًى و ءاتيهم تقويهم
9- ازدياد تقواى مؤمن ، همپايه ازدياد هدايت و ايمان او است . *
زادهم هدًى و ءاتيهم تقويهم
بدان احتمال كه تكرار ضمير «هم» در آيه شريفه، اشاره به اين داشته باشد كه مؤمن همراه با افزايش هدايت، از تقوايى مناسب با آن مقام برخوردار مى شود. و چه بسا اضافه «تقوا» به «هم» اشاره بدين نكته داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 17
17 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، سزاوارترين و شايسته ترين انسان ها براى برخوردارى از روح تقوا
و ألزمهم كلمة التقوى و كانوا أحقّ بها و أهلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 12
12 - تقوا شرط شايستگى مؤمنان نيك كردار براى بخشايش گناهانشان
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا إذا ما اتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 9 - 7
7- دلدارى و تقويت روحيه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و تهديد مشركان ، از جانب خداوند
ثمّ صدقنهم الوعد . .. و أهلكنا المسرفين
ذكر وعده خداوند به پيروزى همه پيامبران و مؤمنان و نابودى دشمنان آنان، مى تواند به منظور نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 8
8 - دلدارى و تقويت روحيه مؤمنان و اصحاب پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند
هم الذين يقولون . .. و للّه خزائن السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 8
8 - دلدارى و تقويت روحيه مؤمنان ، از سوى خداوند در قبال توطئه هاى منافقان
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 101 - 10
10 - اهل ايمان نسبت به احكامى كه پاسخ آنها در قرآن و سنت نيامده ، تكليفى ندارند
لاتسئلوا عن اشياء . .. عفا اللّه عنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 108 - 5
5 - گوش سپارى به فرمان هاى خداوند و تسليم در برابر آنها ، تكليفى الهى بر عهده اهل ايمان
و اسمعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 14
14 - مؤمنان ، برخوردار از تكامل و رشد معنوى ، در آخرت
و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جمله فسيدخلهم با توجه به «سين» دلالت دارد بر اينكه رحمت و فضل در آخرت است، پس هدايت هم كه پس از آنها ذكر شده است، در آخرت است و هدايت به سوى خدا، رشد و كمال معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 5
5 - الهام خداوند و ارشاد خاص وى ، مايه دستيابى مؤمنان به مراحل عاليتر ايمان
و اذ اوحيت إلى الحواريون ان ءامنوا بى و برسولى قالوا ءامنا
الهام خداوند به حواريون - چنانچه گذشت - بعد از قصه مائده بوده است و جمله «واتقوا اللّه ان كنتم مؤمنين» در آن داستان و نيز كلمه «حواريون» كه به معناى ياران مخلص است حاكى از اين است كه آنان پيش از اين الهام به عيسى(ع) ايمان داشته اند، بنابراين جمله «ءامنا» بيانگر نيل آنان به مراحل عاليتر ايمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 10 - 5
5 - بهره مندى مؤمنان از كمال معرفت و شناخت خداوند در بهشت
جنت النعيم. دعويهم فيها سبحنك اللّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 15
15 - دوستى با كافران ( يهود ، نصارا و . . . ) ، موجب فروتنى در مقابل آنان و گردنفرازى در مقابل اهل ايمان
من يرتد منكم عن دينه . .. اذلة على المؤمنين اعزة على الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 3
3 - مؤمنان ، وظيفه دار تكذيب صريح شايعه ها و تهمت هاى جنسى بى اساس عليه ديگر مؤمنان
لولا إذ سمعتموه . .. و قالوا هذا إفك مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 1،5،8
1 - خداوند ، گناهان مؤمنانِ داراى عمل صالح را ناديده مى گيرد .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنكفّرنّ عنهم سيّئاتهم
«تكفير» مصدر فعل «نكفّر» به معناى «پوشاندن» است (لسان العرب) و مراد از آن، ناديده گرفتن گناهان است.
5 - تكفير و ناديده گرفته شدن گناهان مؤمنانِ داراى عمل صالح ، وعده حتمى خداوند است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنكفّرنّ عنهم سيّئاتهم
لام و نون تأكيد «لنكفّرنّ» دلالت بر قطعيت مى كنند.
8 - اعطاى پاداش به مؤمنان ، پس از چشم پوشى از لغزش ها و گناهان آنان است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنكفّرنّ عنهم . .. و لنجزينّهم
ذكر جزا پس از ذكر پوشاندن گناهان (تكفير)، مى تواند به جهت نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 13
13 - لزوم اهتمام مؤمنان به اصلاح جامعه و تأمين نياز هاى معيشتى آنان ، همپاى اهتمام به تكاليف عبادى و فردى
و المؤمنون . .. يأمرون بالمعروف ... و يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
امر به معروف و نهى از منكر، در راستاى اصلاح جامعه و پرداخت زكات در جهت تأمين نيازهاى مالى مؤمنان و اقامه نماز از عبادات فردى انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 12
12 - مؤمنان راستين ، به اعمال فردى و اجتماعى و عبادى و مالى خود عمل مى كنند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا . .. تتجافى جنوبهم ... يدعون ربّهم
فرازهاى «تتجافى. ..» و «يدعون...» مربوط به اعمال فردى و عبادى و فراز «ممّا رزقناهم...» امرى اجتماعى - مالى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 12
12 - مؤمنان راستين ، به اعمال فردى و اجتماعى و عبادى و مالى خود عمل مى كنند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا . .. تتجافى جنوبهم ... يدعون ربّهم
فرازهاى «تتجافى. ..» و «يدعون...» مربوط به اعمال فردى و عبادى و فراز «ممّا رزقناهم...» امرى اجتماعى - مالى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 13
13 - لزوم اهتمام مؤمنان به اصلاح جامعه و تأمين نياز هاى معيشتى آنان ، همپاى اهتمام به تكاليف عبادى و فردى
و المؤمنون . .. يأمرون بالمعروف ... و يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
امر به معروف و نهى از منكر، در راستاى اصلاح جامعه و پرداخت زكات در جهت تأمين نيازهاى مالى مؤمنان و اقامه نماز از عبادات فردى انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 12
12 - مؤمنان راستين ، به اعمال فردى و اجتماعى و عبادى و مالى خود عمل مى كنند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا . .. تتجافى جنوبهم ... يدعون ربّهم
فرازهاى «تتجافى. ..» و «يدعون...» مربوط به اعمال فردى و عبادى و فراز «ممّا رزقناهم...» امرى اجتماعى - مالى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 12
12 - مؤمنان راستين ، به اعمال فردى و اجتماعى و عبادى و مالى خود عمل مى كنند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا . .. تتجافى جنوبهم ... يدعون ربّهم
فرازهاى «تتجافى. ..» و «يدعون...» مربوط به اعمال فردى و عبادى و فراز «ممّا رزقناهم...» امرى اجتماعى - مالى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 153 - 1
1 - صبرپيشگى و برپايى نماز ، توصيه و فرمان خدا به مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر و الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 195 - 12
12 - اهل ايمان ، بايد اعمال و وظايف الهى خويش ( جهاد ، دفاع ، انفاق و . . . ) را به صورت نيكوى آن انجام دهند .
قتلوا فى سبيل اللّه . .. و أنفقوا فى سبيل اللّه ... و أحسنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 3
3 - ممانعت از نزديك شدن مشركان به مسجدالحرام ، بر اهل ايمان واجب است .
يأيها الذين ءامنوا إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجدالحرام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 41 - 4
4 - مؤمنان ، موظف به جهاد با مال ( كمك هاى اقتصادى به لشكر اسلام و چشم پوشى از منافع مادى ) همپاى جهاد با جان
جهدوا بأمولكم و أنفسكم فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 9
9 - مؤمنان ، مكلف به اجتناب و دورى جستن از هر گونه پليدى ( پليدى مادى و روحى ) و مبارزه با آن
إنهم رجس
«رجس» (پليد) بودن، به عنوان علت وجوب اعراض از منافقان ذكر شده و اين امر مى نماياند كه اصولا اجتناب از هر گونه رجس واجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 113 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، حق استغفار كردن براى مشركان را ندارند .
ما كان للنبى و الذين ءامنوا أن يستغفروا للمشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، داراى مقام ولايت و مؤمنان موظف به پيروى بى چون و چرا از آن حضرت
ما كان . .. أن يتخلفوا عن رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 57 - 7
7- مؤمنانِ به آيات الهى ، همواره ، بايد نگران اَعمال گذشته خود و درصدد جبران و اصلاح آن باشند .
و من أظلم ممّن ذكّر بأيت ربّه فأعرض عنها و نسى ما قدّمت يداه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 130 - 6،7
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، موظف به تسبيح و حمد پروردگار ، پيش از طلوع و غروب خورشيد
و سبّح بحمد ربّك قبل طلوع الشمس و قبل غروبها
«باء» در «بحمد ربّك» يا براى مصاحبت است و يا استعانت. در هر صورت، فرمان به حمد و تسبيح با هم است. خطاب «سبّح» گرچه مربوط به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى باشد، ولى آيات بعد، قرينه اى بر منحصر نبودن اين تكاليف به آن حضرت است.
7 - تسبيح و حمد پروردگار در برخى از اوقات شب و در دو طرف روز ، از وظايف پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
و من ءانآىِ الّيل فسبّح و أطراف النهار
«آناء» به معناى «ساعات و اوقات» است و «من» معناى تبعيض دارد. بنابراين «من آناء الليل»; يعنى، پاره هايى از شب را به تسبيح و تحميد بگذران. «بحمد ربّك» در صدر آيه، قرينه براين است كه اين تسبيح نيز بايد با حمد همراه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 30 - 1،3،6
1 - مردان مؤمن ، وظيفه دار پرهيز از نظر دوختن و خيره شدن به نامحرمان اند .
و قل للمؤمنين يغضّوا من أبصرهم
برداشت ياد شده با توجه به دو نكته است: 1. «غضّ» (مصدر «يغضّوا») به معناى كاستن از نگاه و صدا است (مفردات راغب). مقصود از آن در آيه شريقه، اجتناب از نظر دوختن و خيره شدن به نامحرمان است، نه نگاه اوليه و ناخودآگاه. 2. «من» در «من أبصارهم» براى تبعيض است و مقصود، فرو بستن چشم از چيزهايى است كه نگاه به آنها ناشايست و حرام است (مثل نگاه به نامحرمان).
3 - مردان مؤمن ، وظيفه دار پرهيز از چشم دوختن و خيره شدن به شرمگاه ديگرانند .
قل للمؤمنين يغضّوا من أبصرهم
مقصود از چشم فرو بستن (يغضّوا من أبصارهم) - به قرينه «و يحفظوا فروجهم» - مى تواند چشم فرو بستن از عورت و
شرمگاه ديگران باشد.
6 - مردان مؤمن ، وظيفه دار پرهيز از آلودگى به فحشا و زنا
قل للمؤمنين . .. يحفظوا فروجهم
مقصود از جمله «و يحفظوا فروجهم» (مردان شرمگاه خود را حفظ كنند) - به قرينه آيات قبل كه درباره حكم فحشا و قذف بود - مى تواند خوددارى از ارتكاب فحشا و زنا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 1،3،6،9،15،26،28
1 - زنان مؤمن ، وظيفه دار پرهيز از نظر دوختن و خيره شدن به مردان نامحرم
و قل للمؤمنت يغضضن من أبصرهنّ
3 - زنان مؤمن ، وظيفه دار پرهيز از چشم دوختن به عورت و شرمگاه ديگران
و قل للمؤمنت يغضضن من أبصرهنّ
6 - زنان مؤمن ، وظيفه دار اجتناب از آلودگى به زنا و فحشا هستند .
و قل للمؤمنت . .. و يحفظن فروجهنّ
9 - زنان مؤمن ، موظف به پوشاندن زينت هاى خويش و محل آنها ( بدن ) از ديد نامحرمان اند ; جز آنچه كه خود به خود آشكاراست ( مثل سرمه ، انگشتر ، حنا و . . . ) .
و قل للمؤمنت . .. و لايبدين زينتهنّ إلاّ ما ظهر منها
درباره مقصود از «زينتهنّ» (زينت زنان) دو ديدگاه وجود دارد: 1- مقصود محل زينت آلات است; زيرا آشكار كردن خود زينت آلات به تنهايى معنى ندارد. 2- مراد خود زينت آلات است، در حالى كه بر روى بدن قرار دارد. در اين صورت به طريق اولى آشكار كردن محل زيورآلات (بدن)، حرام خواهد بود. گفتنى است مقصود از استثنا در «إلاّ ماظهر منها»، زيورآلاتى است كه، به طور متعارف آشكارا استفاده مى شود; مثل: انگشتر، سرمه، حنا و... .
15 - زنان مؤمن ، موظف به پوشاندن سر ، گلو ، و سينه خود از نگاه نامحرمان
و ليضربن بخمرهنّ على جيوبهنّ
«خمار» نام پوششى (روسرى) است كه زنان به وسيله آن، سر خود را مى پوشانند (مفردات راغب) و «جيب» به آن قسمت از پيراهن گفته مى شود كه گلو و قفسه سينه را بپوشاند (مصباح المنير).
26 - زنان مؤمن ، موظف اند به هنگام راه رفتن ، به گونه اى گام بردارند كه زيت هايشان ( چون خلخال ) بر نامحرمان آشكار نشود .
و لايضربن بأرجلهنّ ليعلم ما يخفين من زينتهنّ
28 - زنان مؤمن ، وظيفه دار پرهيز از هر گونه رفتار تحريك آميز و جلب كننده توجه نامحرمان به سوى خويش
و لايضربن بأرجلهنّ ليعلم ما يخفين من زينتهنّ
لام در «ليعلم» براى تعليل و بيان علت حرمت پاى كوبيدن بر زمين است و در چنين مواردى، تعليل موجب تعميم حكم مى شود. از اين رو مى توان استفاده كرد كه هر آنچه موجب آشكار شدن زينت زنان شود، همين حكم را دارد و حرام خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 1،4
1 - مؤمنان ، وظيفه دار برپايى نماز و پرداخت زكات
وعد اللّه الذين ءامنوا. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
4 - مؤمنان ، وظيفه دار اطاعت و فرمان برى همه جانبه از فرمان هاى رسول خدا
وعد اللّه الذين ءامنوا. .. و أطيعوا الرسول
حذف متعلق «أطيعوا» دليل اطلاق آن است; يعنى، اطاعت از رسول(صلی الله علیه و آله) شامل تمامى اوامر و نواهى او مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 5
5 - مشركان و كافران همچون مؤمنان ، مكلف به فروع دين اند .
يضعف له العذاب يوم القيمة
دو چندان شدن مجازات مشركان و كافران در صورت ارتكاب بزه كارى، مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 41 - 2
2 - همواره به ياد خداوند بودن ، فرمان خداوند به مؤمنان است .
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه ذكرًا كثيرًا
«ذِكْر» به معناى «در خاطر و ياد داشتن» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 31 - 5
5 - مؤمنان ، بايد به كتاب هاى آسمانى پيشين ، همچون قرآن ، ايمان بياورند .
لن نؤمن بهذا القرءان و لا بالذى بين يديه
از اين كه كافران به صراحت و قاطعيت اعلام كرده اند كه به قرآن، تورات و انجيل ايمان نمى آورند، استفاده مى شود كه ايمان به كتاب هاى پيشين نيز لازم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 5
5 - رعايت تقواى الهى ، امرى لازم و واجب براى مؤمنان
الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 14
14 - مؤمنان در برابر تلاش هاى پيامبران ، موظف به قدردانى و سپاسگزارى
قل لا أسئلكم عليه أجرًا إلاّ
آيه شريفه، اصل اجر و مزد خواهى در برابر رسالت را نفى نكرده; بلكه جنبه مادى آن راانكار نموده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 27 - 13
13 - مؤمنان ، نبايد به واسطه تنگناى معيشت به خداوند سوء ظن داشته باشند .
و لو بسط اللّه الرزق . .. إنّه بعباده خبير بصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 5
5 - اقامه نماز و گسترش فرهنگ نمازخوانى ، از مهم ترين تكاليف الهى براى اهل ايمان
و الذين استجابوا لربّهم و أقاموا الصلوة
با توجه به اين كه «استجابوا لربّهم» اجراى تمامى تكاليف الهى را در بر دارد، ذكر اقامه نماز پس از آن، دليلى بر اهميت ويژه برپايى نماز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 1،3
1- همه مؤمنان ، موظف به اطاعت از خدا و رسول او
يأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول
3- تأكيد خداوند به اطاعت مؤمنان ، از فرمان جهاد و تأثيرناپذيرى از كارشكنى منافقان *
يأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات پيشين كه درباره جهاد و موضع منفى منافقان بود برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 1 - 1
1 - مؤمنان ، مورد نهى الهى از سبقت جستن بر خدا و رسول ، در گفتار و رفتار
يأيّها الذين ءامنوا لاتقدّموا بين يدى اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 2 - 1،2
1 - نهى الهى ، از سخن گفتن مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) با صدايى فراتر از صداى آن حضرت
يأيّها الذين ءامنوا لاترفعوا أصوتكم فوق صوت النبىّ
2 - مؤمنان ، موظف به رعايت ادب و احترام در محضر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لاترفعوا أصوتكم فوق صوت النبىّ و لاتجهروا له بالقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 6 - 1
1 - مؤمنان ، موظف به بررسى درستى گزارش هاى شخص فاسق و اكتفا نكردن به صرف خبر دادن او
يأيّها الذين ءامنوا إن جاءكم فاسق بنبإ فتبيّنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 9 - 8
8 - گردن نهادن گروه هاى مؤمن متخاصم به صلح ، تكليفى الهى است .
فقتلوا الّتى تبغى حتّى تفىء إلى أمر اللّه
تعبير «إلى أمر اللّه» - به جاى تعبير «إلى السلم» - بيانگر اين معنا است كه دستور صلح و مسالمت، صرفاً رهنمود اخلاقى نيست; بلكه تكليفى شرعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 1،15،22
1 - نهى الهى ، از اقدام اهل ايمان به استهزا و تمسخر يكديگر
يأيّها الذين ءامنوا لايسخر قوم من قوم
15 - لزوم پرهيز اهل ايمان ، از بر چسب زدن و نسبت دادن القاب زشت به يكديگر
و لا تنابزوا بالألقب
«تنابز»، در لغت به معناى لقب دادن به يكديگر است و معمولاً در مورد القاب زشت به كار مى رود.
22 - لزوم پرهيز مؤمنان ، از هر حركت منفى و برهم زننده اخوت اجتماعى
إنّما المؤمنون إخوة . .. لايسخر قوم من قوم ...و لاتلمزوا أنفسكم و لاتنابزوا
با الغاى خصوصيت از موارد سه گانه ياد شده در آيه، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 41 - 6
6 - صبر بر ناگوارى ها ، عبادت در برابر پروردگار و ايمان به قيامت ، تكليف تمامى مؤمنان
فاصبر . .. و سب-ّح ... و استمع يوم يناد المناد
هر چند واژه هاى «اصبر»، «سبّح» و «استمع» ظاهراً خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است; ولى در حقيقت تكليفى است براى همگان و پيامبر(صلی الله علیه و آله) از آن جهت كه الگوى امت است، به تنهايى مخاطب قرار گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 6
6 - انفاق ، وظيفه اى الهى برعهده مؤمنان
ءامنوا باللّه . .. و أنفقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 1
1 - انفاق در راه خداوند ، وظيفه اى واجب بر مؤمنان
و ما لكم ألاّتنفقوا فى سبيل اللّه
خطاب در آيه شريفه، متوجه مؤمنان و استفهام در «ما لكم» توبيخى است. توبيخ مؤمنان از سوى خداوند، به خاطر كوتاهى آنان در امر انفاق، بيانگر واجب بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 7
7 - مؤمنان ، بايد بر پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) به همان تحيتى كه خدا به آن حضرت گفته است ، تحيت بگويند .
و إذا جاءوك حيّوك بما لم يحيّك به اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 1،5،8
1 - فرمان الهى به مؤمنان ، در اجتناب از دوستى با دشمنان خدا و دشمنان جامعه اسلامى
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّخذوا عدوّى و عدوّكم أولياء
5 - ممنوعيت پيوند دوستانه اهل ايمان ، با كافران و منكران دين و پيامبر
تلقون إليهم بالمودّة و قد كفروا بما جاءكم من الحقّ
8 - نهى خداوند از دوستى اهل ايمان با كافران كه باعث خروج ناخواسته پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از سرزمينشان ( مكه ) شده بودند .
لاتتّخذوا . .. يخرجون الرسول و إيّاكم أن تؤمنوا باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 5 - 14
14 - « عن أبى جعفر ( ع ) . . .انّ اللّه أمر نبيّه (صلی الله علیه و آله) و المؤمنين بالبرائة من قومهم ماداموا كفّاراً فقال : « قد كانت لكم اُسوة حسنة فى إبراهيم و الذين معه إذ قالوا لقومهم إنّا برآؤا منكم و ممّا تعبدون . . . » ;
از امام باقر(ع) روايت شده است: خداوند به رسول خود و مؤمنان امر فرموده تا از قوم خود، مادامى كه در حال كفر هستند، برائت جويند [آن جا كه] مى فرمايد: «براى شما در زندگى ابراهيم و كسانى كه با او بودند الگوى خوبى است; زيرا آنان به قوم خود گفتند: إنّا برآؤا منكم و ممّا تعبدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 20
20 - مرد مؤمن ، موظف به ر ها ساختن همسر كافر خويش و جدا شدن از او
و لاتمسكوا بعصم الكوافر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 13 - 1
1 - مؤمنان ، موظّف به دوستى نكردن با گروه ها و جوامع مورد غضب الهى
يأيّها الذين ءامنوا لاتتولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 2 - 1
1 - انسان مؤمن ، بايد به آنچه مى گويد عمل كند .
يأيّها الذين ءامنوا لِمَ تقولون ما لاتفعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 2،9
2 - مؤمنان ، بايد بر ايمان خويش به خدا و رسول او پايدار باشند .
يأيّها الذين ءامنوا. .. تؤمنون باللّه و رسوله
فعل مضارع «تؤمنون» افاده استمرار مى كند و بيانگر آن است كه ايمان هاى مقطعى و متزلزل، فاقد ارزش است.
9 - مؤمنان ، موظف به جهاد با مال ( كمك هاى اقتصادى و چشم پوشى از منافع مادى در راه دين ) ، همپاى جهاد با جان
و تجهدون فى سبيل اللّه بأمولكم و أنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 9 - 5
5 - مؤمنان ، وظيفه دار جديت و تلاش براى شركت در نماز جمعه
فاسعوا إلى ذكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 8 - 6
6 - خدامحورى ، بايد برنامه مؤمنان در تمامى لحظه هاى زندگى باشد .
و تبتّل إليه تبتيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 23،24،25
23 - مؤمنان و ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به برپايى نماز مأمور شدند .
و أقيموا الصلوة
24 - مؤمنان و ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به پرداخت زكات مأمور شدند .
و ءاتوا الزكوة
25 - مؤمنان و ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به انفاق و صدقه در راه خدا مأمور شدند .
و أقرضوا اللّه
به گفته مفسران، مقصود از قرض به خدا، انفاق و صدقه در راه او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 35 - 3
3 - صحنه قيامت ، در چشم انداز مؤمنان آرميده برتخت هاى بهشتى است .
فاليوم . .. على الأرائك ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 36 - 6
6 - مؤمنان ، با آرميدن بر تخت هاى بهشتى ، مراحل كيفر دادن كافران را نظاره مى كنند .
ينظرون . هل ثوّب الكفّار ما كانوا يفعلون
در برداشت ياد شده، آيه مورد بحث مفعول براى «ينظرون» (در آيه قبل) گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 21
21 - راه خدا ، جهت و محور تلاش پيگير مؤمنان
يجهدون فى سبيل اللّه
در برداشت فوق جهاد به معناى لغوى آن (تلاش و كوشش) گرفته شده است. نه خصوص نبرد. فعل مضارع (يجهدون) حكايت از تلاش مستمر و پيگير دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 8
8 - مؤمنان راستين ، در پى تقرب به خدا و جلب دعا و درود پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى خويشند .
و من الأعراب من يؤمن . .. و صلوت الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 18
18- پيروان راستين پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همواره در تلاش براى جلب رحمت و خشنودى خداوند
و الذين معه . .. يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 40 - 7
7 - كسانى كه قرآن را مى پذيرند و به آن ايمان مى آورند ، از رذيله فسادانگيزى منزه هستند .
و منهم من يؤمن به . .. و ربك أعلم بالمفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 100 - 7
7 - اهل ايمان ، از عقل و خرد برخوردار و از نادانى و سفاهت مبرّا هستند .
و ما كان لنفس أن تؤمن . .. و يجعل الرجس على الذين لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 7
7- مؤمنان واقعى ، منزه از كمترين ترديد در مورد حقانيت ايمان و عقيده خويش
و قلبه مطمئنّ بالإيمن
برداشت فوق، بر اين اساس است كه منظور از «مطمئن بودن به ايمان» اطمينان داشتن به حقانيت و درستى باورهاى خود باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 10،11
10 - انسان هاى مؤمن ، نيك كردار و پرهيز كننده از ظلم به ديگران ، بسيار اندك اند .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما
تنكير «قليل» و اضافه شدن «ما»ى مبهمه، بر مبالغه در قلت دلالت دارد.
11 - پرهيز از ظلم و دورى از ستم در روابط اقتصادى ، ويژگى مؤمنان راستين است .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 4،5
4 - اهل ايمان ، نه متجاوزاند و نه تجاوز را از سوى ديگران مى پذيرند .
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
«إنتصار» به معناى يارى طلبيدن است (مفردات راغب).
5 - سكوت و بى تفاوتى در برابر ظلم و ستم ، دور از ساحت اهل ايمان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 2
2- منفى بافى و يأس آفرينى در زمينه جهاد ، دور از ساحت مؤمنان واقعى
طاعة و قول معروف
بنابر اين كه «قول معروف» مبتدا براى خبر مقدّر باشد; از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود كه سست ايمان ها در پى هراس از شركت در جهاد، به منفى بافى و ايجاد يأس در ديگران مى پرداختند. خداوند در اين آيه فرموده است: اولاً اهل اطاعت باشيد و ثانياً درباره جنگ و جهاد به نيكى سخن گوييد. و يأس نيافرينيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 13
13 - ساحت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، مبرّا از لجاجت ، خشم و تعصب جاهلى
إذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحميّة حميّة الجهليّة فأنزل اللّه سكينته
از مقابله رسول و مؤمنان با كافران متعصبِ جهالت پيشه، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 2
2 - شأن مؤمنان ، به دور از تمسخر و استهزاى يكديگر
يأيّها الذين ءامنوا لايسخر قوم من قوم
وصف ايمان در «يا أيّها الذين آمنوا» مى رساند كه ايمان با استهزاگرى سازگار نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 215 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظّف به فروتنى و گسترانيدن بال هاى لطف و محبت براى پيروان مؤمن خويش
و اخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 9،12،27،28،30
9 - عشق به خدا و محبوب وى شدن ، فروتنى در برابر اهل ايمان و سرفرازى در مقابل كافران ، از صفات مؤمنان واقعى
فسوف يأتى اللّه بقوم . .. اعزة على الكفرين
12 - ضرورت تواضع و افتادگى در برابر مؤمنان و صلابت و سرافرازى در برابر كافران
اذلة على المؤمنين اعزة على الكفرين
27 - تواضع در برابر اهل ايمان ، سرافرازى در قبال كافران ، جهاد در راه خدا و بى اعتنايى به ملامت دشمنان ، مايه جلب محبت الهى
يحبهم و يحبونه اذلة على المؤمنين . .. و لايخافون لومة لائم
به نظر مى رسد صفات ياد شده پس از «يحبهم و يحبونه» در ارتباط با «يحبهم» بيانگر علت است ; يعنى چون داراى اين صفات هستند، خداوند آنها را دوست دارد.
28 - دلباختگان خداوند ، فروتن در برابر مؤمنان ، سرفراز در قبال كافران و مجاهدانى بى پروا از ملامت دشمنان دين
يحبونه اذلة على المؤمنين . .. يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
30 - حالت فروتنى در برابر مؤمنان و سرفرازى در قبال كافران ، عطيه و فضلى خداداى است .
اذلة على المؤمنين اعزة على الكفرين . .. ذلك فضل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 88 - 12
12- پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار برخورد فروتنانه ( خفض جناح ) با مؤمنان
واخفض جناحك للمؤمنين
«خفض جناح» (بال گشودن) كنايه از فروتنى و تواضع است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 2،4
2 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به فروتنى در برابر مؤمنان و ابراز مهر و محبت به آنان
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
پيشى گرفتن در سلام از جانب پيامبر(صلی الله علیه و آله) تنها به عنوان يك وظيفه خاص و محدود مطرح نشده است، بلكه اين موضوع به عنوان جلوه اى از تواضع و اخلاق متعالى مطرح شده است.
4 - تواضع در برابر مؤمنان و همنشينى با آنان، از صفات لازم براى رهبران دينى جامعه است.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
گر چه خطاب آيه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، ولى چون آن حضرت نمونه اى براى همه است، اين ويژگى براى همه رهبران دينى ضرورى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 24
24 - مؤمنان واقعى هرگز به خاطر ملامت دشمنان ، از عشق به خدا دست بردار نيستند و از فروتنى در قبال مؤمنان و سرافرازى در برابر كافران ، باز نمى مانند .
يحبهم و يحبونه . .. و لايخافون لومة لائم
بنابر اينكه جمله «و لايخافون . ..» در ارتباط با تمامى صفاتى باشد كه در فرازهاى پيشين بر شمرده شده نه خصوص «يجهدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 1،11،15
1 - برخورداران از روحيه تواضع و حق پذيرى ، تنها گروندگان به آيات الهى اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
11 - مؤمنان ، در پيشگاه آيات الهى ، هيچ استكبارى از خود بروز نمى دهند و تسليم اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا. .. و هم لايستكبرون
متعلَّق «يستكبرون» در آيه، بيان نشده است. به قرينه سياق، احتمال دارد كه واژه «آيات» باشد.
15 - مؤمنان ، براى تسبيح و حمد خداوند ، استكبارى از خود بروز نمى دهند .
و سبّحوا بحمد ربّهم و هم لايستكبرون
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه متعلق «لايستكبرون» تسبيح و حمد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 20
20 - استهزا ، طعن و نسبت دادن القاب زشت به مؤمنان ، گناه و نيازمند توبه است .
لايسخر قوم . .. و لا تلمزوا ... و لا تنابزوا ... و من لم يتب
بنابراين كه «و من لم يتب» نظر داشته باشد به تمام محتواى آيه و نه صرف كسانى كه لقب بد بر مؤمنان مى نهند، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 17
17 - اصحاب اخدود ، چنانچه از گناه سوزاندن مؤمنان توبه مى كردند ، از عذاب جهنم رهايى مى يافتند .
ثمّ لم يتوبوا فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 5
5 - توبه سوزانندگان مردان و زنان مؤمن ، به ايمان آوردن و انجام دادن اعمال صالح است .
ثمّ لم يتوبوا . .. إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
تقابل «اصحاب اخدود»، با «الذين آمنوا و عملوا الصالحات»، بيانگر اين است كه مراد از «لم يتوبوا» (در آيه قبل)، ترك توبه از كفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 102 - 11
11 - راوى گويد امام باقر ( ع ) فرمود : « الذين خلطوا عملا صالحاً و آخر سيّئاً » : فأولئك قوم مؤمنون يحدثون فى ايمانهم من الذّنوب التى يعيب ها المؤمنون و يكرهون ها فأولئك عسى اللّه أن يتوب عليهم ;
«آنان كه عمل خوب و بد را در هم آميختند» گروهى از مؤمنانند كه در عين داشتن ايمان، مرتكب بعضى گناهان مى شوند كه مؤمنان آنها را عيب مى دانند و ناخوش دارند اينانند كه اميد مى رود خداوند توبه آنان را بپذيرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 17 - 4
4 - توبه و بازگشت به خدا ، از اوصاف مؤمنان و بندگان خالص خداوند است .
و أنابوا إلى اللّه
«إنابة» (مصدر «أنابوا») به معناى رجوع است و «أنابوا إلى اللّه»; يعنى، بازگشت به خدا با توبه و اخلاص (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 16 - 3
3- احسان به والدين ، شكر ، صلاح جويى ، توبه و تسليم ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و وصّينا الإنسن بولديه إحسنًا . .. نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا
ارتباط اين آيه با آيه پيشين، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 17
17- نظر به تهيدستان خداجوى و افكندن نگاه رفاقت و دوستى به چهره آنان ، امرى پسنديده و مطلوب خداوند است .
و لاتعد عيناك عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 4
4 - اهل ايمان ، از شرك در عبادت منزه و مبرا هستند .
و نحن له عبدون
برداشت فوق، از تقديم «له» بر «عابدون»، كه دلالت بر حصر دارد، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 19
19 - خداوند ، به مؤمنان نيكوكار وعده داده است كه در كمال امنيت و آرامش و بى هيچ ترسى از دشمنان ديانت ، تنها خدا را عبادت كنند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين است كه جمله «يعبدوننى. ..» استينافيه و بيانگر نتيجه و بازتاب تبديل ترس و اضطراب به امنيت و آرامش باشد; يعنى، مؤمنان آن چنان در امنيت و آرامش قرار مى گيرند كه بى هيچ ترس و اضطرابى از ناحيه دشمنان ديانت، به عبادت خداى واحد مى پردازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 59 - 10
10 - رغبت و اشتياق مؤمنان راستين ، تنها به جانب خداست .
إنا إلى اللّه رغبون
«إلى اللّه» متعلق به «راغبون» است و تقديم آن بر «راغبون» علاوه بر حفظ فاصله آيات، مى تواند براى افاده حصر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 31 - 6
6 - توحيد و استقامت در راه ايمان ، در پى دارنده بهشت و نعمت هاى گسترده براى مؤمنان
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا . .. و لكم فيها ما تشتهى أنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 153 - 1
1 - صبرپيشگى و برپايى نماز ، توصيه و فرمان خدا به مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر و الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 6
6 - توصيه الهى به تحت تأثير قرار نگرفتن مؤمنان ، از سوگند دروغين منافقان متخلف از جنگ
فأعرضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 28 - 2
2 - به ياد سپردن روز محشر و دشوارى هاى آن ، توصيه اى است به اهل ايمان .
و يوم نحشرهم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «يوم» مفعول به براى فعل مقدر (اذكروا) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 30 - 19
19 - اجتناب از هر گونه بيهوده گويى و باطل سرايى در مراسم حج ، توصيه خدا به اهل ايمان
و اجتنبوا قول الزور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 32 - 3
3 - بزرگداشت و رعايت حرمت دام هاى قربانى ( كوشش در حفظ و نگه دارى آنها و پرهيز از سهل انگارى در حق آنها ) ، توصيه خدا به اهل ايمان
و من يعظّم شعئر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 78 - 1
1 - جهاد خالصانه و همه جانبه ( جهاد با جان و مال ) در راه خدا ، توصيه الهى به اهل ايمان
و جهدوا فى اللّه حقّ جهاده
تقييد «جاهدوا» به «حقّ جهاده»، ظهور در اين معنا دارد كه مؤمنان بايد تمامى توان خود را در راه خدا به كار گيرند و هرچه دارند (جان و مال) در اين راه نثار كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 2 - 3
3 - رعايت خضوع و تذلل در نماز ، توصيه خدا به اهل ايمان
قد أفلح المؤمنون . الذين هم فى صلاتهم خشعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 3 - 3
3 - اعراض و روى گردانى از لغو ( بى فايده گويى و بيهوده كارى ) ، توصيه خداوند به اهل ايمان
و الذين هم عن اللغو معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 4 - 3
3 - پرداخت زكات ، توصيه اى الهى به اهل ايمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم للزكوة فعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 5 - 3
3 - حفظ و نگه دارى دامن از آلودگى هاى جنسى ، توصيه خدا به اهل ايمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لفروجهم حفظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 8 - 3
3 - امانت دارى و پايبندى به پيمان ، توصيه خدا به اهل ايمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 9 - 2
2 - اهميت دادن به فريضه نماز و مراقبت بر انجام به موقع آن ، توصيه خداوند به اهل ايمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم على صلوتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 51 - 13
13 - استفاده از نعمت هاى الهى ، سپاس گزارى از خدا و انجام اعمال شايسته ، رسم و راه زندگى ترسيم شده از سوى خدا براى يكايك پيامبران و همه مؤمنان
يأيّها الرسل كلوا من الطّيّبت و اعملوا صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 22 - 13
13 - عفو و گذشت كريمانه از لغزش هاى ديگران ، توصيه الهى به اهل ايمان
و ليعفوا و ليصفحوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 7،14
7 - دفع بدى ديگران با خوبى كردن به آنان ، رفتارى ارزشمند و توصيه خداوند به اهل ايمان
و يدروءن بالحسنة السيّئة
«درء» (مصدر «يدرءون») به معناى دفع كردن است.
14 - انفاق تنها بخشى از دارايى ها و نه همه آن ، توصيه خداوند به اهل ايمان
و ممّا رزقنهم ينفقون
«من» در «ممّا» اصطلاحاً «تبعيضيه» است. بنابراين «ممّا رزقناهم...»; يعنى، «بعض ما رزقناهم...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 93 - 7
7 - رهنمود خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، مبنى بر زمينه سازى براى از بين بردن مظاهر شرك و شكستن بت ها
فراغ عليهم ضربًا باليمين
يادآورى داستان بت شكنى ابراهيم(ع) و چگونگى مبارزه آن حضرت با مظاهر شرك در مكه (نيمه نخست بعثت)، مى تواند به منظور درس آموزى و ارائه روش مبارزه با شرك و بت پرستى براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 5
5 - رهنمود الهى به مؤمنان ، براى پرهيز از درگيرى با جبهه كفر پيش از استحكام قوا و اقتدار كامل *
قل للذين ءامنوا يغفروا للذين لايرجون أيّام اللّه
با توجه به مكى بودن آيه و شرايط سخت و امكانات محدود مؤمنان در آن مقطع، از آيه شريفه استفاده مى شود كه فرمان شكيبايى و پرهيز از درگيرى، ناظر به شرايط ويژه آن مقطع تاريخى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 6
6 - خداوند ، خواهان تلاش مؤمنان در تحكيم پايه هاى دين و گرامى داشت رسول او
لتؤمنوا باللّه و رسوله و تعزّروه و توقّروه و تسبّحوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 17 - 8
8 - خداوند ، خواهان انديشه و تدبر كردن مؤمنان در آيات قرآن ، رهنمود ها و مواعظ آن
قد بيّنا لكم الأيت لعلّكم تعقلون
«عقل» (مصدر «تعقلون») به معناى تدبر كردن است (مصباح المنير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 18 - 1
1 - خداوند ، مردان و زنان مؤمن را به انفاق كردن و پرداخت صدقه فرا مى خواند .
إنّ المصّدّقين و المصّدّقت . .. لهم أجر كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 1
1 - توصيه مؤمنان ، از سوى خداوند به رعايت تقواى الهى و پايدار ماندن بر ايمان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله
امر «آمنوا برسوله» - با توجه به اين كه خطاب در آن متوجه كسانى است كه به پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) ايمان دارند - امر به تحصيل ايمان نيست; بلكه توصيه است به اين كه بر آن ايمان باقى بمانند و آن را از دست ندهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 9 - 6
6 - رعايت تقوا ، توصيه خداوند به اهل ايمان
يأيّها الذين ءامنوا . .. و اتّقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 9
9 - توكل و اعتماد به خداوند ، توصيه الهى به مؤمنان
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 11 - 2،7
2 - خداوند به مؤمنان توصيه كرده كه « هرگاه از آنان خواسته شود در مجالس جا را براى واردين بازكنند » ، جا بازنموده و از آن دريغ نكنند .
إذا قيل لكم تفسّحوا فى المجلس فافسحوا
7 - توصيه الهى به مؤمنان اين است كه هرگاه در مجالس بر اثر كثرت ازدحام ، از آنان خواسته شود « از جاى خويش برخيزند » ، برخيزند ( از دادن جاى خود به تازه واردين دريغ نكنند ) .
و إذا قيل انشزوا فانشزوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 18 - 1،11
1 - دعوت خداوند از اهل ايمان ، به رعايت تقوا
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه
11 - رعايت تقوا در حل پيروزى و اقتدار توصيه خداوند به مؤمنان *
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه و لتنظر . .. و اتّقوا اللّه
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه پس از آيات مربوط به غزوه بنى نضير و پيروزى مسلمانان بر كافران و منافقان، سخن از بايستگى تقوا به ميان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 1
1 - رهنمود الهى به مؤمنان عصر پيامبر ، در آزمودن ايمان زنان مهاجر ، قبل از پناه دادن به ايشان
يأيّها الذين ءامنوا إذا جاءكم المؤمنت مهجرت فامتحنوهنّ
شأن نزول آيه شريفه، راجع به هجرت زنان از مكه به مدينه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 9 - 1،6
1 - شركت در نماز جمعه ، توصيه خداوند به مؤمنان
يأيّها الذين ءامنوا . .. فاسعوا إلى ذكر اللّه
6 - تلاش و جديت براى درك خطبه هاى نماز جمعه و اهميت دادن به آن ، توصيه خداوند به مؤمنان
فاسعوا إلى ذكر اللّه
در صورتى كه مراد از «ذكر اللّه» در آيه شريفه خطبه هاى نماز جمعه باشد; براشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 3،5
3 - تلاش براى كسب روزى ، توصيه خداوند به مؤمنان
و ابتغوا من فضل اللّه
5 - ذكر و ياد فراوان خدا ، به هنگام كسب و كار و خريد و فروش ، توصيه الهى به مؤمنان
و ابتغوا من فضل اللّه و اذكروا اللّه كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 11
11 - اعتماد نكردن به منافقان و برحذر بودن از آنان ، توصيه الهى به مؤمنان
فاحذرهم
چنان كه قبلاً گذشت، خطاب در «رأيت» و «تسمع» اختصاص به فردى خاص ندارد; بلكه شامل هر بيننده و شنونده اى مى شود. خطاب در «احذرهم» نيز چنين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 9 - 1،6
1 - همواره به ياد خدا بودن ، توصيه الهى به مؤمنان
يأيّها الذين ءامنوا لاتلهكم أمولكم و لا أولدكم عن ذكر اللّه
6 - دلبسته نشدن به مال و اولاد ، سفارش خداوند به مؤمنان
يأيّها الذين ءامنوا لاتلهكم أمولكم و لا أولدكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 10 - 1
1 - انفاقِ بخشى از امكانات و دارايى ها به نيازمندان ، توصيه خداوند به اهل ايمان
و أنفقوا من مّا رزقنكم
«من» در «ممّا رزقنا» تبعيضيه است; يعنى، «قسمتى از آنچه را كه روزى تان كرده ايم، انفاق كنيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 12 - 1
1 - اطاعت از خدا و رسول او ، توصيه الهى به مؤمنان
و أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 13 - 4
4 - توصيه خداوند ، به توكل كردن مؤمنان بر او و نه بر ديگران
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 9،10
9 - توصيه خداوند به مؤمنان ، مبنى بر عفو ، چشم پوشى و بخشودن دشمنى هاى همسران و فرزندان خويش
عدوًّا لكم . .. و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا
10 - عفو ، چشم پوشى و بخشودن دشمنى ها و خطا هاى مردمان ، توصيه خداوند به مؤمنان
و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه آيه شريفه درصدد بيان يك اصل در برخورد با ديگران باشد; نه در خصوص برخورد با همسران و فرزندان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 16 - 1،5،7،8
1 - توصيه خداوند به مؤمنان ، مبنى بر رعايت تقواى الهى به ميزان توان خويش
فاتّقوا اللّه ما استطعتم
5 - توصيه خداوند به مؤمنان ، مبنى بر گوش جان سپردن به رهنمود هاى قرآن
و اسمعوا
7 - اطاعت و فرمان برى ، توصيه خداوند به مؤمنان
و أطعيوا
8 - انفاق مال ، توصيه خداوند به مؤمنان
و أنفقوا خيرًا
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه «خيراً» مفعول براى «أنفقوا» و به معناى مال باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 6 - 1،2
1 - توصيه خداوند ، به مؤمنان ، مبنى بر خودسازى و صيانت خويش از عوامل و موجبات بدبختى و دوزخى شدن
يأيّها الذين ءامنوا قوا أنفسكم . .. نارًا
بنا به گفته مفسران، مقصود از محافظت خود از آتش، صيانت خويش از موجبات و عواملى است كه منجر به آتش دوزخ مى شود; مانند ترك واجبات و يا انجام محرمات.
2 - توصيه خداوند به مؤمنان ، مبنى بر مراقبت از اعضاى خانواده خود در برابر عوامل و موجبات بدبختى و دوزخى شدن آنان
يأيّها الذين ءامنوا قوا . .. أهليكم نارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 1
1 - توصيه خداوند به مؤمنان ، مبنى بر توبه خالص و صادقانه ( توبه نصوح ) به درگاه الهى
يأيّها الذين ءامنوا توبوا إلى اللّه توبة نصوحًا
«نصوح» (از ماده «نُصح» در مقابل «غش»)، صيغه مبالغه و به معناى خلوص و صدق است. بنابراين توبه نصوح; يعنى، توبه خالصانه و صادقانه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عصر - 103 - 3 - 3
3 - انجام دادن تمام كار هاى شايسته ، توصيه خداوند به مؤمنان
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
حرف «ال» در «الصالحات»، آن را بر تمام اعمال صالح تعميم داده است. از آن جا كه هرگاه عموم حقيقى امكان پذير نباشد، عموم عرفى مورد نظر است; مراد اعمال صالحى است كه براى شخص مؤمن مقدور مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 7
7 - صبر و شكيبايى در برابر آزار هاى روحى كافران ، توصيه خداوند به مؤمنان صدراسلام
فاتّخذتموهم سخريًّا . .. و كنتم منهم تضحكون . إنّى جزيتهم اليوم بما صبروا
ذكر فرجام خوش مؤمنان شكيبا در قيامت و اعلام رستگارى قطعى آنان، نشانگر تشويقى است از سوى خداوند به مؤمنان صدراسلام; كه در برابر آزارهاى كافران مقاومت كنند و بدانند كه خداوند آنان را فراموش نخواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 10 - 3،4
3 - توصيه خداوند به مؤمنان ، براى جبران كمبود ها و نياز هاى اقتصادى اصحاب نيازمند پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جهت خنثى كردن توطئه منافقان در انفاق به آنان
لاتنفقوا على من عند رسول اللّه . .. و أنفقوا من مّا رزقنكم
4 - تقويت بنيه حكومتى جامعه اسلامى به وسيله انفاق ، سفارش خدا به مؤمنان صدراسلام
يقولون لئن رجعنا إلى المدينة . .. و أنفقوا من مّا رزقنكم
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات قبل كه در مورد منافقان و جلوگيرى آنان از انفاق در راستاى براندازى حكومت اسلامى و. .. است; برداشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 5
5- پايدارى بر همدلى و همزيستى با مؤمنان مخلص تهيدست ، توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 15
15- خداوند ، خواهان بروز و ظهور نماز و نيايش مؤمنان ، در گستره جامعه *
تريهم ركّعًا سجّدًا
واژه «تراهم» مى رساند كه ركوع، سجود و نيايش مؤمنان، به گونه مخفى صورت نمى گيرد; بلكه آن چنان است كه اگر شخصى به جامعه اسلامى نگاه كند، به آسانى روحيه نيايش و نمازگزارى را در آنان مشاهده مى كند. از سوى ديگر لحن آيه
شريفه، تمجيد از چنين روش و منش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عصر - 103 - 3 - 1
1 - تنها مؤمنانى كه كار هاى شايسته انجام داده و يكديگر را به پذيرش حق و شكيبايى توصيه مى كنند ، گرفتار خسارت نخواهند شد .
إنّ الإنسن لفى خسر . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و تواصوا بالحقّ و تواصو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 2
2 - ضربه زدن به اهل ايمان و توطئه عليه آنان ، از اهداف منافقان در اظهار ايمان
يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
«خدع» به معناى پنهان كردن امرى و اظهار كردن امرى ديگر است به منظور ضربه زدن و ايجاد ناگوارى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 1
1 - هم دستى و تشكل تنى چند از مردمان عصر بعثت ، براى تهمت زنى و شايعه سازى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و برخى از مؤمنان
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
«عصبة» در لغت به معناى گروهى متشكل و پشتيبان هم است كه از ده نفر تا چهل نفر باشند. آمدن فعل «مجىء» به صورت جمع نيز، مؤيد اين است كه تهمت زنندگان به شكل دسته جمعى، به كار تهمت و شايعه سازى مى پرداختند. گفتنى است آيه شريفه - براساس تاريخ و شأن نزول آن - در باره خانواده پيامبر(صلی الله علیه و آله) نازل شده است كه مورد اتهام تنى چند از بدخواهان قرار گرفته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 1 - 2
2- جامعه مؤمنان ، برخوردار از حمايت ويژه خداوند در برابر توطئه ها و ترفند هاى كافران
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه أضلّ أعملهم
از اين كه خداوند، تلاش هاى كافران و توطئه هاى آنان را نسبت به مؤمنان خنثى مى كند; مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 17
17- دلجويى و حمايت خداوند از مؤمنان ، در برابر توطئه هاى كافران دين ستيز
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم . و الذين ءامنوا ... كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بال
از مجموع آيه شريفه، استفاده مى شود كه خداوند، در كنار تهديد و توبيخ كافران دين ستيز، در اين آيه به دلجويى و حمايت از مؤمنان راستين پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 10
10 - خداوند ، حامى مؤمنان در برابر توطئه هاى شيطانى منافقان
و ليس بضارّهم . .. و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 8
8 - دلدارى و تقويت روحيه مؤمنان ، از سوى خداوند در قبال توطئه هاى منافقان
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 56 - 3
3 - سوگند مؤكد بهشتيان براى هم نشينان دوزخى خود ، مبنى بر تلاش آنان در جهت هلاكت مؤمنان و معتقدان به معاد در دنيا
قال تاللّه إن كدتّ لتردين
«ارداء» (مصدر «تردين») به معناى نابودكردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 122 - 14،15
14 - لزوم اتكا و توكّل اهل ايمان در همه امور ، تنها به خداوند
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
حذف متعلق توكّل، حكايت از عموميت موارد توكّل دارد; يعنى در همه كارها، تنها به خداوند توكّل كنيد.
15 - توكّل و اتكا به خداوندِ حامى مؤمنان ، عامل تقويت كننده بنيه روحى آنان در شرايط دشوار
اذ همّت طائفتان منكم ان تفشلا و اللّه وليّهما و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جمله «و على اللّه . .. » پس از جمله «اذ همّت ... ان تفشلا»، رهنمودى به عامل از بين برنده سستى در هنگامه هاى دشوار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 4
4 - مجاهدان جنگ بدر با نداشتن ساز و برگ كافى در مقابل دشمنان ، توانستند با ايمان و توكّل به خدا بر آنان پيروز شوند .
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون. و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة
جمله «و لقد نصركم اللّه ببدر»، مى تواند نمونه اى باشد از حقيقت بيان شده در آيه قبل; يعنى عامل نصرت شما در بدر، توكّل شما بر خداوند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 126 - 9
9 - ضرورت اتّكاى اهل ايمان ، تنها به خداوند ، براى نيل به پيروزى
فليتوكل المؤمنون . .. و ما النّصر الّا من عند اللّه العزيز الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 160 - 6،10
6 - مؤمنان ، بايستى تنها بر خداوند توكّل كنند .
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
تقديم «على اللّه» بر متعلّقش «فليتوكّل» دلالت بر حصر دارد.
10 - توكّل بر خداوند ، از ويژگى هاى مؤمنان
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 8
8 - اظهار توكّل و اعتماد به خداوند ، عكس العمل مؤمنان در برابر شايعه حمله دشمن ، پس از نبرد احد
الّذين قال لهم النّاس . .. و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 4،8
4 - اتكاى مؤمنان راستين بر ولايت و حمايت خداوند ، در جهاد و اقدام به تكاليف
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
8 - مؤمنان ، بايد تنها به خدا توكل كنند .
هو مولينا و على اللّه فليتوكل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 5
5 - مؤمن راستين كسى است كه در مقام عمل ، كليه دستور هاى خداوند را بى چون و چرا انجام داده و امور حال و آينده خود را تنها به او سپرده و غير او را تكيه گاه خود قرار ندهد .
و قال موسى يقوم إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 6
6 - مؤمنان واقعى ، تنها بر خداوند توكل مى كنند .
و على ربهم يتوكلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 50
50- « سأله [ الصادق ( ع ) ] عبداللّه بن سُنان ، عن قول اللّه عزّوجلّ « سيماهم فى وجوههم من أثر السجود » قال : هو السَّهَر فى الصلاة ;
عبداللّه بن سنان از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «سيماهم فى وجوههم من أثر السجود» پرسيد، آن حضرت فرمود: منظور [اثر ]شب زنده دارى با نماز است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 86 - 5
5 - تهديد اهل ايمان و ساختن چهره اى ناپسند از راه خدا ، از روش هاى دشمنان دين براى مبارزه با پيامبران و اديان الهى
و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به و تبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 7
7 - تهديد ها و شكنجه ها ، بى تأثير در بازدارى مؤمنان راستين از طريق ايمان و باور هاى دينى
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 86 - 2،3
2 - كافران قوم شعيب بر سر هر كوى و برزن مؤمنان به خدا را مورد تهديد قرار مى دادند و آنان را از سلوك راه خدا بازمى داشتند .
و لا تقعدوا بكل صرط توعدون و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به
«ايعاد» مصدر «توعدون» به معناى تهديد كردن و به شكنجه و أمثال آن ترساندن است. «من ءامن» مربوط به فعل «توعدون» و «تصدون» است و به اصطلاح اهل ادب مفعولى است «متنازع فيه». گفتنى است كه در برداشت فوق ضمير در «به» به «اللّه» برگردانده شده است.
3 - شعيب از مردم خويش خواست تا دست از تهديد اهل ايمان بردارند و آنان را از پيمودن راه خدا بازندارند .
و لا تقعدوا بكل صرط توعدون و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 2
2 - اشراف كفرپيشه مدين ، شعيب و مؤمنان به رسالتش را به تبعيد دسته جمعى تهديد كردند .
لنجرجنك يشعيب و الذين ءامنوا معك من قريتنا
«معك» مى تواند متعلق به «لنخرجنك» باشد. بر اين مبنا «لنخرجنك» حاكى از تبعيد دسته جمعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 1
1 - هم دستى و تشكل تنى چند از مردمان عصر بعثت ، براى تهمت زنى و شايعه سازى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و برخى از مؤمنان
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
«عصبة» در لغت به معناى گروهى متشكل و پشتيبان هم است كه از ده نفر تا چهل نفر باشند. آمدن فعل «مجىء» به صورت جمع نيز، مؤيد اين است كه تهمت زنندگان به شكل دسته جمعى، به كار تهمت و شايعه سازى مى پرداختند. گفتنى است آيه شريفه - براساس تاريخ و شأن نزول آن - در باره خانواده پيامبر(صلی الله علیه و آله) نازل شده است كه مورد اتهام تنى چند از بدخواهان قرار گرفته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 10
10 - اشاعه فحشا در ميان جامعه اسلامى و تهمت آلودگى جنسى به مؤمنان پاكدامن ، از ترفند هاى منافقان
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم
تعبير «فى الذين آمنوا» (در ميان صفوف مؤمنان) بيانگر اين نكته است كه اشاعه دهندگان فحشا، خود از مؤمنان نيستند; بلكه در ميان صفوف مؤمنان رخنه كرده اند و آنان را به فساد مى كشانند. گفتنى است چون آيات پيشين درباره ماجراى «افك» بود كه به دست منافقان انجام گرفت، مى توان استفاده كرد كه مقصود در «الذين يحبّون...» همان منافقان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 10
10 - اشاعه فحشا و بازى با حيثيت مؤمنان و بدنام كردن آنان ، فرمان بردارى از شيطان و گام نهادن در راه او است .
و من يتّبع خطوت الشيطن فإنّه يأمر بالفحشاء و المنكر
نهى از پيروى شيطان - پس از محكوميت ماجراى «افك» و ممنوعيت اشاعه فحشا - مى تواند هشدارى باشد به رواج دهندگان فحشا كه رفتارشان، رفتارى است شيطانى و در حقيقت گام نهادن در راه شيطان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 8
8 - بهتان به مؤمنان ، گناه روشن و آشكارى است .
و الذين يؤذون المؤمنين و . .. فقد احتملوا بهتنًا و إثمًا مبينًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 7
7 - تهمت و تحقير ، از ترفند ها و ابزار هاى طاغيان و دشمنان دين ، عليه دينداران و مؤمنان
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 15 - 13
13 - منع شدگان از شركت در فتح خيبر ، متهم كننده مؤمنان به حسدورزى
فسيقولون بل تحسدوننا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 5
5- كافران دين ستيز مكه ، پيامبراسلام و مؤمنان را در باره وعده هاى الهى دروغگو مى پنداشتند .
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 48 - 5
5 - كافران صدراسلام ، مؤمنان را دروغگو دانسته و عقيده آنان به برپايى قيامت را بى اساس مى پنداشتند .
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 3،4،6
3 - مؤمنان راستين در ديدگاه منافقان ، مردمى سفيه و بى خردند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
4 - بيمار دلىِ اهل نفاق ، منشأ متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى است .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
6 - منافقان ، با متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى ، دعوت به ايمان را پذيرا نبودند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 5
5 - طغيان گران در دنيا ، مؤمنان را از اشرار به حساب مى آوردند .
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 32 - 1
1 - گنه پيشگان كافر ، با مشاهده مؤمنان به نكوهش آشكار ايشان پرداخته ، آنان را ره گم كرده قلمداد مى كنند .
و إذا رأوهم قالوا إنّ هؤلاء لضالّون
جمله «إذا رأوهم. ..»، بيانگر برخورد علنى كافران با مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 34 - 7،8
7 - قيامت ، روز ظهور حقايق و برملا شدن خطاى كافران در گمراه دانستن مؤمنان
قالوا إنّ هؤلاء لضالّون . .. فاليوم الذين ءامنوا من الكفّار يضحكون
8 - تمسخر مؤمنان ، با ريشخند ، چشمك ، لطيفه سازى و گمراه دانستن آنان ، گناه و از نشانه هاى كفر است .
إنّ الذين أجرموا . .. يضحكون ... يتغامزون ... فكهين ... من الكفّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 58 - 11،13
11 - اتهام ياوه سرايى ، حربه كافران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان بود .
ليقولنّ الذين كفروا إن أنتم إلاّ مبطلون
باطل، در اصل، به معناى «بى ثبات و بى ريشه» است. گاهى، درباره كسى به كار برده مى شود كه مطلبى عارى از حقيقت بگويد (مفردات راغب).
13 - كافران ، سخنان مؤمنان پيرو پيامبر (صلی الله علیه و آله) را نيز عارى از حقيقت مى دانستند .
و لئن جئتهم بأية ليقولنّ الذين كفروا إن أنتم إلاّ مبطلون
جمع آورده شدن مخاطب كافران (إن أنتم. ..) در خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) احتمال دارد از اين جهت باشد كه آنان، مى خواستند با اين موضع گيرى، مدافع فكرى براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) باقى نگذارند و گفته هاى مؤمنان را نيز پيشاپيش، مخدوش اعلام كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 5،15،16
5- ايمان و عقيده مؤمنان برپايه سخن پايدار و اصول خلل ناپذير و جاودانه استوار است .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «باء» در «بالقول» متعلق به «آمنوا» باشد.
15- « قال الصادق ( ع ) : ان الشيطان ليأتى الرجل من أوليائنا عند موته عن يمينه و عن شماله ليضلّه عمّا هو عليه فيأبى الله عزّوجلّ له ذلك و ذلك قول الله تعالى : « يثبّت الله الذين آمنوا بالقول الثابت فى الحياة الدنيا و فى الأخرة » ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: همانا شيطان براى گمراه كردن دوستان ما به هنگام مرگشان، از چپ و راست به آنان نزديك مى شود. پس خداوند - عزّوحلّ - از گمراهى او مانع مى شود و اين همان سخن خداوند است كه مى فرمايد: «يثبّت الله الذين آمنوا بالقول الثابت ...».
16- « قال أميرالمؤمنين ( ع ) صلوات الله عليه : إن ابن آدم . . . فإذا أدخل قبره أتاه ملكا القبر . . . فيقولان : من ربك و ما دينك و من نبيك ؟ فيقول : الله ربّى و دينى الإسلام و نبيى محمد (صلی الله علیه و آله) فيقولان له : ثبّتك الله فيما تحبّ و ترضى و هو قول الله عزّوجلّ : « يثبّت الله الذين آمنوا بالقول الثابت فى الحياة الدنيا و فى الأخرة » . . . ;
از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده است كه فرمود: همانا آدمى زاده را . .. آن گاه كه وارد قبرش مى كنند، دو فرشته نزدش مى
آيند ... و مى گويند: پروردگارت كيست؟ و دينت چيست؟ و پيامبرت كيست؟ پس پاسخ مى گويد: «خداوند» پروردگارم و «اسلام» دين من و پيامبرم حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) است. پس به او مى گويند: خداوند تو را در آنچه دوست مى دارى و به آن راضى هستى ثابت قدم و استوار كرده است و اين همان سخن خداوند است كه مى فرمايد: «يثبّت الله الذين آمنوا بالقول الثابت ...»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 38 - 3
3- مؤمن ، داراى ثبات و استقرار در عقيده ، ولى كافر ، اسير در چنگال هاى شكّ و ترديد و بى ثبات است .
ما أظنّ . .. و ما أظنّ ... لكنّاْ هو اللّه ربّى
سخنان سمبل كفر و دنياپرستى، در آيه، همواره، ترديد را با خود همراه دارد، لذا در نقل سخن او، دو بار واژه «ظنّ» و يك بار نيز «لئن» به كار گرفته شده، ولى مردِ سمبل ايمان، با قاطعيّت عقيده خود را بيان كرده و راه عملى خود را مطرح ساخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 3
3- خداوند ، كسانى را كه به سخنان استوار و جاودانه ( قرآن ) ايمان آورند ، در دنيا و آخرت ثابت قدم و خلل ناپذير مى كند .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
برداشت فوق بر اين اساس است كه «باء» در «بالقول» متعلق به «آمنوا» باشد; يعنى، كسانى كه به سخنان استوار، كه به قرينه آيه قبل مى تواند همان «كلمه طيبه» باشد، ايمان آورند از ناحيه خداوند مورد تأييد هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 96 - 1
1- سنت الهى بر ثبت اعمال مؤمنان براى پاداش و محروميت هلاك شدگان از بازگشت به دنيا ، تا خروج يأجوج و مأجوج ( انقراض دنيا ) ادامه خواهد داشت .
فمن يعمل . .. و حرم على ... حتّى إذا فتحت يأجوج و مأجوج
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «حتى» معناى غايت را افاده كند. البته ميان اهل ادب در افاده آن براى غايت، اختلاف نظر وجود دارد; ولى از سياق و آهنگ آيه، غايت قابل استفاده است. براين اساس «حتّى إذا فتحت...» غايت براى «فمن يعمل من الصالحات... و حرام قرية...» خواهد بود. گفتنى است كه نوع مفسران بر آنند كه مقصود از يأجوج و مأجوج، دوگروه از مردمى هستند كه در آخر الزمان ظاهر مى شوند و به تاختوتاز و فتوحات دست مى زنند و پس از مرگ آنان، عمر دنيا به پايان مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 7
7 - پاداش مؤمنان نيك كردار ، هرگز كاهش نيافته و پايان نمى پزيرد .
فلهم أجر غير ممنون
«مَنّ» (مصدر «ممنون»)، به معناى «قطع كردن» است و معناى «كاهش دادن» نيز براى آن گفته شده است. (صحاح اللغة)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 7 - 5
5 - دستيابى مؤمنان داراى عمل صالح به پاداش بى منّت و پايان ناپذير ، حقيقتى انكارناپذير و غير قابل تكذيب است .
فما يكذّبك بعد بالدين
چنانچه «دين» به معناى جزا باشد (مفردات)، از مصاديق بارز آن اجرى خواهد بود كه در آيه قبل، به مؤمنان بشارت داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 7
7 - جاودانگى مؤمنانِ داراى اعمال صالح در بهشت
و الذين امنوا . .. خالدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 9 - 1
1 - جاودانگى در بهشت سراسر نعمت ، پاداش مؤمنان داراى عمل صالح است .
إنّ الذين ءامنوا . .. جن-ّ-ت النعيم خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 11
11 - مؤمنانِ داراى عمل صالح ، در بهشت جاودانه اند .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا . .. يدخله جنّ-ت... خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 16
16 - مؤمنان داراى عمل صالح ، به صورت جاودانه در بهشت خواهند ماند .
خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 1
1 - حيات جاودان در باغ هاى بهشت با نهر هاى روان ، وعده الهى به زنان و مردان مؤمن
وعد اللّه المؤمنين . .. تحتها الأنهر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 16
16 - آسودگى مؤمنان از دغدغه زوال نعمت هاى بهشتى و زندگى در آن
خلدين فيها أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 1
1 - بهشت ، جايگاه ابدى مؤمنان نيك كردار
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. فى جنت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 7
7 - زنان و مردان مؤمن ، برخوردار از حيات جاودان و پرنشاط در باغ هاى بهشت
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 27 - 8
8 - كافران با مشاهده مقام و جايگاه مؤمنان در قيامت به آن حسرت مى خورند.
يليتنا نرد و لا نكذب بأيت ربنا و نكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 35 - 8
8- خداوند ، همراه با مؤمنان و تدارك كننده پاداش اعمال آنان ، بى كموكاست
و اللّه معكم و لن يتركم أعملكم
«وتر» (مصدر «يتر») به معناى كاستن و كم كردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 11 - 6
6 - جامعه اسلامى ، موظف به جبران خسارت هاى مالى وارد شده بر مؤمنان ، در طريق ايمان *
و إن فاتكم شىء من أزوجكم . .. فاتوا الذين ذهبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 12،13
12 - وعده خداوند به جبران خسارت هاى مادّى مؤمنان صدر اسلام ، كه در نتيجه قطع رابطه با مشركان متوجه آنان مى شد .
إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجدالحرام . .. و إن خفتم عيلة فسوف يغنيكم اللّه
13 - جبران خسارت هاى وارده بر مؤمنان ، در نتيجه مبارزه با دشمنان اسلام ، وعده الهى به ايشان
إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجدالحرام . .. و إن خفتم عيلة فسوف يغنيكم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 16
16 - جبران كاستى اعمال نيك مؤمنان ، از سوى خداوند
و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنًا
برداشت ياد شده بنابر نظر عده اى از مفسران است كه «نزد له فيها حسناً» را بدين معنا گرفته اند: اگر در انجام عمل نيك نقص و كاستى باشد، خداوند آن را جبران نموده و بر حسن آن مى افزايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 128 - 13،14
13 - رويارويى و نبرد با اهل ايمان ، ظلم است و محاربانِ با اهل ايمان ، ظالم هستند .
ليقطع طرفاً من الّذين كفروا . .. فانّهم ظالمون
14 - دشمنان محارب با اهل ايمان ، مستحقّ عذاب الهى
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 48 - 5
5 - لشكركشى براى رويارويى با اهل ايمان ، عملى پسنديده در نظر شيطان زده كفرپيشگان مكه
إذ زين لهم الشيطن أعملهم
از مصاديق مورد نظر براى كلمه «أعملهم»، به قرينه آيات قبل و فرازهاى بعد، لشكركشى كافران مكه براى حضور در جنگ بدر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 11
11 - كافران بر اثر فقدان درك معارف الهى و ايمان نداشتن به حقايق دينى ، مردمى ناتوان در پيكار با اهل ايمان
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 1،2
1 - اطمينان بخشى خدا به مؤمنان درباره ناتوانى منافقان و كافران از رويارويى مستقيم با آنان
لايقتلونكم جميعًا إلاّ فى قرًى محصّنة
ضماير فاعل «يقاتلون» به منافقان و كافران (يهود) - كه در آيات قبل مورد اشاره قرار گرفته اند - باز مى گردد و «جميعاً» نظر به اجتماع اين دو گروه دارد.
2 - كافران ( يهود ) ، پس از غزوه بنى نضير ، ناتوان از مقابله رويارو در ميدان نبرد با مؤمنان *
لايقتلونكم جميعًا إلاّ فى قرًى محصّنة
اين آيات، پس از آيات غزوه بنى نضير، آمده است; ازاين رو مى تواند ناظر به برنامه هاى آينده يهود باشد هر چند آنان در گذشته نيز قدرت رويارويى مستقيم نداشته اند. روشن است كه در اين احتمال، ضمير فاعل «يقاتلون» تنها به يهوديان بازگردد; نه آنان و منافقان (چنان كه در برداشت قبل آمده است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، جهادگران با مال و جان خويش ( على رغم ذلت پذيرى و جهادگريزى منافقان )
لكن الرسول و الذين ءامنوا معه جهدوا بأمولهم و أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 4
4 - جهاد و تحمل هزينه هاى جنگ ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و لاينفقون . .. و لايقطعون وادياً إلا كتب لهم ليجزيهم اللّه أحسن ما كانوا يعملون
«أحسن» مى تواند منصوب به نزع خافض و به تقدير «بأحسن ما كانوا يعملون» باشد، در اين صورت «أحسن» وصف و عنوانى است براى انفاق و پيمودن راه براى جهاد در راه خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 78 - 1
1 - جهاد خالصانه و همه جانبه ( جهاد با جان و مال ) در راه خدا ، توصيه الهى به اهل ايمان
و جهدوا فى اللّه حقّ جهاده
تقييد «جاهدوا» به «حقّ جهاده»، ظهور در اين معنا دارد كه مؤمنان بايد تمامى توان خود را در راه خدا به كار گيرند و هرچه دارند (جان و مال) در اين راه نثار كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 4،6
4 - ايثار مال و جان در راه حق ، همگام با ايمان ثابت و استوار ، نشانه مؤمنان واقعى است .
إنّما المؤمنون الذين . .. و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
6 - جهاد با مال و جان در راه خدا ، نشانه يقين و استوارى ايمان انسان
ثمّ لم يرتابوا و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
چنانچه «و جاهدوا» در مقام نشان دادن مصداق و نمود يقين مؤمنان باشد - كه از «لم يرتابوا» استفاده مى شود - برداشت بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 246 - 19
19 - مبارزه اهل ايمان با متجاوزان و كسب آزادى از اسارت و رفع ظلم و تجاوز ، از مصاديق پيكار در راه خدا
و ما لنا اَلاّ نقاتل فى سبيل اللّه و قد اُخرجنا من ديارنا و ابنائنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 76 - 1
1 - نبرد در راه خدا ، از ويژگى هاى بارز مؤمنان واقعى
الّذين امنوا يقاتلون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 19،23
19 - جهاد در راه خدا و نهراسيدن از سرزنش دشمنان ملامتگر ، ويژگى مؤمنان واقعى
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
23 - مؤمنان واقعى هرگز به خاطر سرزنش ملامتگران دست از جهاد و مبارزه بر نمى دارند .
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 15 - 3
3 - جهاد و نبرد اهل ايمان همواره بر اساس ايمان و عقيده است .
يأيها الذين ءامنوا إذا لقيتم الذين كفروا
قيد «الذين كفروا» به جاى مثلا «عدوكم»، بيانگر اين نكته است كه درگيرى اهل ايمان ريشه در كشورگشايى و مانند آن ندارد، بلكه عقايد آنان مايه جهاد آنان و يا هجوم دشمنان به سوى ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 40 - 3
3 - باور اهل ايمان به سرپرستى خدا و يارى او ، مايه نهراسيدن آنان از دشمنان دين و اجراى فرمان جهاد
فإن تولوا فاعلموا أن اللّه موليكم نعم المولى و نعم النصير
جمله «فاعلموا . .. » علاوه بر رساندن مضمون خود به منظور تقويت روحيه مسلمانان براى جهاد با دشمنان فتنه انگيز ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 1
1 - مؤمنانى كه به مدينه هجرت نموده و در راه خدا جهاد كردند ، مؤمنانى حقيقى و راستين هستند .
و الذين ءامنوا و هاجروا . .. أولئك هم المؤمنون حقا
حق، به معناى ثابت بودن و حقيقت داشتن است و «حقا» هم مى تواند صفت براى مفعول مطلق محذوف باشد، يعنى (هم المؤمنون إيمانا حقا) و هم مى تواند مفعول مطلق براى فعل مقدر (احقه) باشد. به هر تقدير بيانگر اين است كه دارندگان صفات ياد شده از ايمان حقيقى و راستين برخوردار هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 4
4 - اتكاى مؤمنان راستين بر ولايت و حمايت خداوند ، در جهاد و اقدام به تكاليف
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، جهادگران با مال و جان خويش ( على رغم ذلت پذيرى و جهادگريزى منافقان )
لكن الرسول و الذين ءامنوا معه جهدوا بأمولهم و أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 4
4 - جهاد و تحمل هزينه هاى جنگ ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و لاينفقون . .. و لايقطعون وادياً إلا كتب لهم ليجزيهم اللّه أحسن ما كانوا يعملون
«أحسن» مى تواند منصوب به نزع خافض و به تقدير «بأحسن ما كانوا يعملون» باشد، در اين صورت «أحسن» وصف و عنوانى است براى انفاق و پيمودن راه براى جهاد در راه خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 4 - 24
24- عدم تعلق مشيّت الهى بر نابودسازى كافران ، بدون تلاش و جهاد مؤمنان
و لو يشاء اللّه لانتصر منهم و لكن ليبلواْ
«لو» براى امتناع است; يعنى، اگر خداوند بخواهد كه كافران بدون حضور در جبهه نبرد نابود شوند، مى تواند آنان را نابود كند; اما او چنين نخواسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 7
7- مؤمنان راستين ، اهل جهاد و شكيبا در برابر همه مشكلات زندگى
و لنبلونّكم حتّى نعلم المجهدين منكم و الصبرين
وصف «الصابرين» علاوه بر صبر در جهاد، مى تواند به همه زمينه هاى صبر و شكيبايى نظر داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 4،6
4 - ايثار مال و جان در راه حق ، همگام با ايمان ثابت و استوار ، نشانه مؤمنان واقعى است .
إنّما المؤمنون الذين . .. و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
6 - جهاد با مال و جان در راه خدا ، نشانه يقين و استوارى ايمان انسان
ثمّ لم يرتابوا و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
چنانچه «و جاهدوا» در مقام نشان دادن مصداق و نمود يقين مؤمنان باشد - كه از «لم يرتابوا» استفاده مى شود - برداشت بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 5
5 - جهان بينى مؤمنان صابر ( از خدا بودن و به سوى او بازگشتن ) دليل صبر و استقامت آنان در برابر دشوارى هاى راه ايمان
الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
«الذين . .. قالوا ...» علاوه بر بيان اوصاف و ويژگى صابران، حكايتگر دليل و علت صبر آنان نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 111 - 13
13 - اغلب درخواست كنندگان نزول معجزات از تأثير نداشتن آن بر كافران آگاهى نداشتند.
ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله و لكن أكثرهم يجهلون
مرجع ضمير در «أكثرهم» مى تواند مؤمنانى باشد كه خواهان نزول آيات و اجابت درخواست مشركان بودند، چنانچه در آيات قبل نيز اين احتمال ياد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 5
5 - پيشكش باغ هاى بهشت به مؤمنان نيك كردار ، پاداشى فوق تصور و روشنى بخش ديده آنان است .
فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم من قرّة أعين . .. فلهم جنّت المأوى نزلاً
جمله «فلهم جنّات المأوى. ..» مى تواند تأكيدى بر «ما أُخفى لهم...» و نيز نمادى از آنچه در خفا، براى مؤمنان در نظر گرفته شده، باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 11
11 - حمايت و دلجويى خداوند از مؤمنان انفاق كننده و ايثارگر ، در برابر تمسخر منافقان
سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 4
4 - مؤمنان نيك كردار ، در كنف حمايت و هدايت مستمر و دايم الهى
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت يهديهم ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 56 - 13
13- خداوند ، حامى و پشتيبان مؤمنان و توكل كنندگان بر او
إنى توكلت على الله . .. إن ربى على صرط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 7
7- مؤمنان ، برخوردار از حمايت هاى غيبى الهى در دور ماندن از كفر و معصيت اند .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 7
7- خداوند ، حامى مؤمن و تقدير كننده خير و مصلحت براى او است .
فكان أبواه مؤمنين . .. فأردنا أن يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 1
1 - مؤمنان ، برخوردار از حمايت و پشتيبانى پيوسته خداوند
إنّ اللّه يدفع عن الذين ءامنوا
«دفاع» (مصدر «يدافع») به معناى پشتيبانى و دفع كردن شرّ دشمن است; يعنى، خداوند بى ترديد مؤمنان را مورد حمايت و پشتيبانى قرار مى دهد و شرّ دشمنان دين را از آنان دفع مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 110 - 6
6 - حمايت خدا از ساحت مؤمنان در قبال كافران
فاتّخذتموهم سخريًّا . .. و كنتم منهم تضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 36 - 11
11 - خداوند ، بهترين و شايسته ترين مدافع و حامى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر تهديد و ارعاب دشمنان
و يخوّفونك بالذين من دونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 18
18 - مؤمنان تائب و پيرو راه الهى ، برخوردار از لطف و حمايت فرشتگان عرش الهى
الذين يحملون العرش . .. يستغفرون ... للذين تابوا و اتّبعوا سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 11
11- ايمان به حمايت الهى از جبهه حق ، پشتوانه مؤمنان در مواجهه با خصومت هاى جبهه باطل
قل . .. كفى به شهيدًا بينى و بينكم
خداوند، با تذكر دادن (كفى به شهيدًا) به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، از يك سو كافران را تهديد كرده و از سوى ديگر آن حضرت را دلدارى داده است; زيرا توجه به نظارت و داورى خداوند، خصومت دشمنان را براى مؤمنان قابل تحمل و سهل مى گرداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 1 - 2
2- جامعه مؤمنان ، برخوردار از حمايت ويژه خداوند در برابر توطئه ها و ترفند هاى كافران
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه أضلّ أعملهم
از اين كه خداوند، تلاش هاى كافران و توطئه هاى آنان را نسبت به مؤمنان خنثى مى كند; مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 17
17- دلجويى و حمايت خداوند از مؤمنان ، در برابر توطئه هاى كافران دين ستيز
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم . و الذين ءامنوا ... كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بال
از مجموع آيه شريفه، استفاده مى شود كه خداوند، در كنار تهديد و توبيخ كافران دين ستيز، در اين آيه به دلجويى و حمايت از مؤمنان راستين پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 35 - 5
5 - خداوند ، خود متكفل حمايت از مؤمنان است .
فأخرجنا من كان فيها من المؤمنين
با توجه به اين كه فرشتگان عذاب، مأموريت خود را در نزول عذاب با فعل مجهول بيان داشته اند (إنّا اُرسلنا); ولى خداوند در اين آيه نجات مؤمنان را به خود نسبت داده است. اين تفاوت مى تواند در جهت توجه دادن مؤمنان به حمايت ويژه الهى از ايشان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 10
10 - خداوند ، حامى مؤمنان در برابر توطئه هاى شيطانى منافقان
و ليس بضارّهم . .. و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 14
14 - پيروان عيسى ( ع ) ، مورد تأييد و حمايت الهى در قبال دشمنانشان ( كافران بنى اسرائيل )
فأيّدنا الذين ءامنوا على عدوّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 1
1- همه مؤمنان ، در معرض آزمايشى حتمى از سوى خداوند
و لنبلونّكم حتّى نعلم المجهدين منكم و الصبرين
ضمير «كم» به اهل ايمان و يا مدعيان ايمان بازمى گردد و نه به همه انسان ها; زيرا تفكيك مجاهد از غير مجاهد در قلمرو دين، معنا دارد و گرنه در مورد همه انسان هاملاكِ تفكيك، ايمان و كفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 57 - 3
3 - كافران ، از جلوگيرى از تحقق وعده الهى مبنى بر حاكميت فراگيرى اهل ايمان و پيروزى و امنيت آنان در هر جاى دنيا ، ناتوانند .
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. ليستخلفنّهم فى الأرض ... لاتحسبنّ الذين كفروا معجزين
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و دو آيه قبل، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 19
19 - اجر و پاداش عمل نيك مؤمنان ، در پيشگاه الهى محفوظ بوده و ضايع نخواهد شد .
إن اللّه لا يضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 30 - 1
1- پاداش مؤمنانِ داراى عمل صالح ، حتمى بوده و از جانب خداوند ، تضمين شده است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت إنّا لانضيع أجر من أحسن عملاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 7
7 - وعده خداوند درباره اعطاى پاداش بهترين عمل به اعمال مؤمنان ، وعده اى قطعى و تخلف ناپذير است .
و الذين ءامنوا . .. و لنجزينّهم أحسن الذى كانوا يعملون
«لام» و «نون تأكيد» در «لنجزينّهم» دلالت بر حتميّت دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 7 - 3
3 - حاكميت خداوند بر قواى هستى ، نشانگر قدرت او بر پاداش مؤمنان و كيفر منافقان و مشركان
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت . .. و يعذّب المنفقين ... و المشركين ... و للّه
از ارتباط اين آيه با آيات پيشين - كه درباره پاداش مؤمنان و كيفر منافقان و مشركان بود - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 12
12 - ضايع نشدن كمترين تلاش انسان مؤمن ، در پرتو اطاعت از خدا و رسول
و إن تطيعوا اللّه و رسوله لايلتكم من أعملكم شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 7
7 - پاداش مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، هرگز كاسته يا قطع نخواهد شد .
لهم أجر غير ممنون
از معانى «منّ» قطع است و معناى «نقص» نيز براى آن گفته شده است. (لسان العرب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 7 - 5
5 - دستيابى مؤمنان داراى عمل صالح به پاداش بى منّت و پايان ناپذير ، حقيقتى انكارناپذير و غير قابل تكذيب است .
فما يكذّبك بعد بالدين
چنانچه «دين» به معناى جزا باشد (مفردات)، از مصاديق بارز آن اجرى خواهد بود كه در آيه قبل، به مؤمنان بشارت داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 57 - 3
3 - كافران ، از جلوگيرى از تحقق وعده الهى مبنى بر حاكميت فراگيرى اهل ايمان و پيروزى و امنيت آنان در هر جاى دنيا ، ناتوانند .
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. ليستخلفنّهم فى الأرض ... لاتحسبنّ الذين كفروا معجزين
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و دو آيه قبل، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 30 - 3
3 - فرا رسيدن روز فتح نهايى مؤمنان ، قطعى است .
و انتظر
متعلق «إنتظار» در آيه، بيان نشده است. احتمال دارد كه مراد از انتظار، هلاكت كافران و در نتيجه پيروز شدن مؤمنان باشد كه در آيه بيست و هشت - بنابر احتمالى - از آن سخن گفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 35 - 4
4- خط ايمان و جبهه مؤمنان ، برخوردار از پيروزى قطعى و نهايى
و أنتم الأعلون
«و أنتم الأعلون» ممكن است در مقام تعليل باشد; به اين كه چون شما در نهايت پيروزيد و به پيروزى نهايى ايمان بر كفر ايمان داريد، پس نبايد در مبارزه با كافران، سستى كرده و با سازش بگراييد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 3 - 4
4 - نصرت الهى در حق مؤمنان ، نصرتى حتمى و بدون شكست *
و ينصرك اللّه نصرًا عزيزًا
«نصراً عزيزاً» مى تواند قيد توضيحى باشد; يعنى، اصولاً نصرت خداوند نصرتى بدون شكست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 28
28 - رستگارى و ظفرمندى ، فرجام قطعى حزب خدا ( مؤمنان راستين )
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 13 - 4
4 - امداد هاى الهى و پيروزى بر دشمن ، وعده قطعى خداوند به جبهه ايمان و مجاهدان راه او
يغفر لكم . .. و أُخرى تحبّونها نصر من اللّه و فتح قريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 10
10 - تضمين عزت و پيروزى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، از سوى خداوند در قبال توطئه هاى منافقان
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 57 - 3
3 - كافران ، از جلوگيرى از تحقق وعده الهى مبنى بر حاكميت فراگيرى اهل ايمان و پيروزى و امنيت آنان در هر جاى دنيا ، ناتوانند .
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. ليستخلفنّهم فى الأرض ... لاتحسبنّ الذين كفروا معجزين
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و دو آيه قبل، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 28
28 - رستگارى و ظفرمندى ، فرجام قطعى حزب خدا ( مؤمنان راستين )
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 55 - 6،7
6 - وعده خداوند به نصرت پيامبران و مؤمنان ، حق و تخلف ناپذير است .
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا . .. فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ
7 - تخلف ناپذير بودن وعده خداوند به نصرت پيامبران و مؤمنان ، مقتضى صبر و شكيبايى رهبران دينى و مؤمنان طرفدار آنان در برابر مشكلات و آزار هاى دشمنانِ دين است .
إنّا لننصر رسلنا . .. فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ
برداشت بالا به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّ وعد اللّه حقّ» در مقام تعليل براى «فاصبر» مى باشد; يعنى، «صبر پيشه كن چون وعده خداوند به پيروزى و نصرت، حق است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 15
15 - اجماع مؤمنان ، حجت و تبعيت از آن لازم است . *
و يتبع غير سبيل المؤمنين . .. و نصله جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 13
13 - حجيت سيره عملى مؤمنان ، در صورتى كه مخالفت سنت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نباشد .
و من يشاقق الرسول . .. و يتبع غير سبيل المؤمنين
جمله «يتبع غير سبيل المؤمنين»، بيانگر حجيت سيره مؤمنان است و جمله «من يشاقق الرسول»، حجيت سيره را مقيد مى كند به اينكه با سنت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و يا دليل شرعى ديگر مخالفت نداشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 108 - 2
2 - حرمت انجام هر گونه عملى كه مايه تأييد كفر و نفاق و تقويت كافران و منافقان محارب و زمينه زيان و تفرقه مؤمنان باشد .
و الذين اتخذوا مسجداً . .. لا تقم فيه أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 84 - 7
7 - بيرون كردن موحدان از كاشانه و ديارشان و آواره ساختن ايشان ، از محرمات مؤكّد الهى است .
و لاتخرجون أنفسكم من ديركم
جمله «لاتخرجون . ..» (]همكيشان[ خود را از خانه هايشان بيرون نمى كنيد) همانند جمله «لاتسفكون ...» جمله خبرى است در مقام انشا; يعنى، «... بيرون نكنيد». ايراد جمله خبرى در مقام انشا براى رساندن تأكيد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 108 - 2
2 - حرمت انجام هر گونه عملى كه مايه تأييد كفر و نفاق و تقويت كافران و منافقان محارب و زمينه زيان و تفرقه مؤمنان باشد .
و الذين اتخذوا مسجداً . .. لا تقم فيه أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 84 - 6
6 - كشتن مؤمنان به آيين الهى ، از محرمات مؤكّد است .
لاتسفكون دماءكم
هر چند آيه بيانگر ميثاقهاى خدا با بنى اسرائيل است، ولى بيان آن در قرآن، نشانه آن است كه رعايت آنها وظيفه همه مخاطبان قرآن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 3
3 - حرمت و ناروايى كشتن مومن از روى عمد
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خَطَاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 1،3
1 - مؤمن ، هرگز از روى عمد دستش به خون مؤمن ديگر آلوده نخواهد شد .
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خَطَاً
3 - حرمت و ناروايى كشتن مومن از روى عمد
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خَطَاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 8 - 6
6 - « قاسم بن محمد عن على قال : سمعت أباعبداللّه ( ع ) يقول : إنّ اللّه تبارك و تعالى إذا أراد أن يحاسب المؤمن أعطاه كتابه بيمينه و حاسبه فيما بينه و بينه فيقول : عبدى ! فعلت كذا . . . قد غفرتها لك و ابدلتها حسنات . . . و هو قول اللّه عزّوجلّ « فأمّا من اُوتى كتابه بيمينه فسوف يحاسب حساباً يسيراً » ;
قاسم بن محمد از على [بن أبى حمزه] روايت نموده كه گفت: از امام صادق(ع) شنيدم كه مى فرمود: خداى - تبارك و تعالى - زمانى كه بخواهد مؤمنى را محاسبه كند، نامه عملش را به دست راست وى مى دهد و او را در آنچه بين خود و او است محاسبه كرده، مى فرمايد: بنده من فلان كار را كردى؟ . .. من آن را براى تو بخشيدم و آن را به حسنه هايى تبديل كردم ... و اين سخن خداى عزّوجلّ است «فأمّا من اُوتى كتابه بيمينه . فسوف يحاسب حساباً يسيراً»».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 25 - 2،3
2 - مشركان ، هيچ گاه درباره كردار پيامبر و مؤمنان ، مورد مؤاخذه قرار نمى گيرند .
قل لاتسئلون عمّا أجرمنا
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، از كردار مشركان بازخواست نمى شوند .
و لانسئل عمّا تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 1
1 - گنه كاران ، داراى حسابى مجزّا از مؤمنان نيك كردار ، در پيشگاه الهى
أم حسب الذين . .. كالذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 3
3 - شمول رحمت و حمايت خداوند ، نسبت به اهل ايمان و عمل صالح ، پس از حسابرسى آنان
كلّ أمّة تدعى إلى كتبها . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملواالصلحت فيدخلهم ربّهم ف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 156 - 9
9 - بى اعتنايى اهل ايمان به توطئه هاى تبليغاتى كفرپيشگان ، ايجادكننده حسرت در دل هاى ايشان
لا تكونوا كالّذين كفروا . .. ليجعل اللّه ذلك حسرة فى قلوبهم
بنابر اينكه «ليجعل» متعلق به «لا تكونوا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 10،14
10 - اهل ايمان ، داراى پيشينه اى نيك و پرونده اى درخشان در نزد پروردگار
و بشّر الذين ءامنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم
«قدم صدق» كنايه از حسن پيشينه است.
14 - برخوردارى از جايگاه بلند و حسن سابقه در پيشگاه پروردگار ، بشارت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مؤمنان
و بشّر الذين ءامنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 8
8 - جامعه اسلامى ، وظيفه دار رعايت حسن ظن نسبت به يكديگر
لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خيرًا و قالوا هذا إفك مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 135 - 4،9
4 - كافران در روز قيامت در خواهند يافت كه فرجام نيك از آن مؤمنان است.
فسوف تعلمون من تكون له عقبة الدار
9 - فرجام نيك از آن پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است. و ظالمان محروم از آن مى باشند.
فسوف تعلمون من تكون له عقبة الدار إنه لايفلح الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 2
2- فرجام نيكو ( سعادت اخروى ) از آنِ مؤمنانِ داراى عمل صالح است .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم و حسن مئاب
«مئاب» مصدر ميمى و به معناى بازگشت است و مراد از آن سراى آخرت مى باشد. قابل ذكر است كه «طوبى» مبتدا و «حسن مئاب» عطف بر آن و «لهم» خبر براى آن دو مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 23 - 12
12- بيان عاقبت نيك مؤمنان داراى عمل صالح و فرجام شوم پيروان شيطان ، روشى است براى ايجاد انگيزش آدميان به عاقبت انديشى .
و برزوا لله جميعًا فقال الضعفؤا للذين استكبروا . .. فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 34 - 14
14 - مؤمنان راستين و مبرا از پندار هاى شرك آميز ، داراى آينده اى سعادتمند و سرشار از خوشبختى و شادكامى
و بشّر المخبتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 18 - 2
2 - فرجام ناگوار كافران و عاقبت نيكوى مؤمنان ، علامت برابر نبودن آنان با يكديگر است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم . .. فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم ... أفمن كان مؤمنًا كم
«فاء» در «أفمن» تفريع بر آيات سابق است كه در آنها از كافران و مؤمنان و فرجام و عاقبتشان سخن گفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 24 - 4
4 - مسؤوليت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تبيين سر انجام نيك مؤمنان و عاقبت شوم كفرپيشگان است .
إنّا أرسلنك بالحقّ بشيرًا و نذيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 3 - 2
2- نيك فرجامى و غفران لغزش هاى مؤمنان ، نتيجه پيروى از حق و پيام پروردگارشان
و الذين ءامنوا . .. ذلك بأنّ ... و أنّ الذين ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 14
14 - مؤمن ، به دور از نيت و انديشه سوء نسبت به ديگر مؤمنان
الذين جاءو من بعدهم يقولون . .. و لاتجعل فى قلوبنا غلاّ للذين ءامنوا
آيه شريفه، در حقيقت رهنمودى است به مؤمنان كه خويش را از هرگونه بدخواهى و كينه نسبت به اهل ايمان، دور نگه دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 58 - 11
11 - حفظ آبرو و شخصيت افراد مؤمن ، امر لازمى است .
و الذين يؤذون المؤمنين . .. فقد احتملوا بهتنًا و إثمًا مبينًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 27 - 8
8 - حفظ امانت اهل ايمان ، در نظام دستورى دين ، داراى اهميتى ويژه و والا
يأيها الذين ءامنوا لاتخونوا اللّه . .. و تخونوا أمنتكم
از اينكه خيانت در امانتهاى مردم در كنار خيانت به خدا و رسول ياد شده است، اهتمام خاص قرآن به لزوم حفظ امانت مردم معلوم مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 20،22
20 - پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) نبايد با طرد مؤمنان مستمند و فقير از اطراف خويش، خود را در جرگه ظالمان قرار دهد.
فتطردهم فتكون من الظلمين
22 - طرد كردن مؤمنان به سبب نداشتن پايگاه اجتماعى، ستمگرى است.
فتطردهم فتكون من الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 188 - 18
18 - تنها مؤمنان و دارندگان روحيه باور و تصديق ، تأثيرپذير از انذار و بشارت انبيا و بهره مند از پيام هاى ايشان خواهند بود .
إن أنا إلا نذير و بشير لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 102 - 12
12- مؤمنان ، برخوردار از روح تسليم در برابر حق
ليثبّت الذين ءامنوا و هدًى و بشرى للمسلمين
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه «للمسلمين» وصف ديگرى براى «الذين ءامنوا» باشد نه بازگو كننده گروه ديگرى از مردم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 1
1 - برخورداران از روحيه تواضع و حق پذيرى ، تنها گروندگان به آيات الهى اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 1،10
1 - مؤمنان ، برخوردار از شرح صدر و روح تسليم و انقياد در برابر حق
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم
«شرح» به معناى بسط و سعه است و شرح صدر به معناى بسط و گشادن سينه و قلب براى تحمل و پذيرش سخن حق است. «اسلام» در دو معنا به كار مى رود 1- تسليم و انقياد، 2- دين اسلام. گفتنى است كه برداشت بالا مبتنى بر معناى نخست اسلام است آيه شريفه نيز درصدد بيان اوصاف مؤمنان است.
10 - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذير و نرم دل با كافر حق ناپذير و سنگدل ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فويل للقسية قلوبهم
«من» در آيه شريفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرينه جمله بعدى (فويل للقاسية قلوبهم. ..) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدير كلام چنين است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... كمن قسا قلبه». بنابراين مى توان گفت: آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 3 - 2
2- نيك فرجامى و غفران لغزش هاى مؤمنان ، نتيجه پيروى از حق و پيام پروردگارشان
و الذين ءامنوا . .. ذلك بأنّ ... و أنّ الذين ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 27 - 9
9 - معتقدان به قيامت ، به دور از باطل گرايى و ايمن از زيان اخروى
يومئذ يخسر المبطلون
برداشت بالا، با استفاده از مفهوم آيه صورت گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 19 - 3
3 - پيروزى مؤمنان در جنگ بدر حجتى بر حقانيت اهل ايمان و هشدار و عبرتى براى كافران
إن تستفتحوا فقد جاءكم الفتح
مراد از «الفتح» پيروزى اهل ايمان در جنگ بدر است. و جمله «فقد جاءكم الفتح» پاسخ همان تمناى مشركان است كه خواهان پيروزى حاميان دين حق بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 75 - 1
1 - خداوند از انصار و مهاجران نخستين خواست تا كسانى را كه در آينده ايمان مى آورند و هجرت مى كنند و به جهاد مى پردازند ، از خود بدانند و حقوق ولايت را درباره آنان رعايت كنند .
و الذين ءامنوا من بعد و هاجروا و جهدوا معكم فأولئك منكم
مخاطبان آيه، انصار و مهاجران نخستين هستند. مضاف إليه كلمه «بعد»، كلمه «ايمانكم» و يا «الهجرة الاولى» است. جمله «فأولئك منكم» اشاره به اين دارد كه تمام قوانين و حقايقى كه درباره انصار و مهاجران نخستين بيان شده درباره آنان نيز عيناً وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 4
4 - از حقوق مؤمنان بر خداوند ، نجات آنان از عذاب هاى دنيوى است .
كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 3
3 - مؤمنان ، داراى ولايت و حق تصميم گيرى درباره امور مختلف خودند .
النبىّ أولى بالمؤمنين من أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 7 - 19
19 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) . . . ان جميع ما بين السماء و الأرض للّه عزّوجلّ و لرسوله و لأتباعهما من المؤمنين فما كان من الدنيا فى أيدى المشركين و الكفار . . . ظلموا فيه المؤمنين و غلبوهم عليه فما أفاء اللّه على رسوله ، فهو حقّهم أفاء اللّه عليهم و ردّه إليهم . . . فما رجع إلى مكانه . . . فقد فاء ;
از امام صادق(ع) روايت شده . .. تمام آنچه بين آسمان و زمين هست، از آنِ خداى عزّوجلّ و رسول او و پيروان مؤمنشان است ... پس هر چه از [اموال] دنيا در دست مشركان و كافران هست ... ظلمى است كه آنان بر مؤمنان روا داشته و [در استيلا بر آن اموال] بر مؤمنان غلبه كرده اند ... پس آنچه را خداوند به رسول خود برگردانده، حق آنها بوده كه او به آنها رد كرده است ... چيزى را كه به مكان خود برگردد [مى گويند] «قد فاء»».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 23
23 - مرد مؤمن ، داراى حق مطالبه مهر همسرش از كافران ، در صورت پيوستن همسرش به جمع كافران
و سئلوا ما أنفقتم
چنان كه از سياق آيه استفاده مى شود، مؤمن در صورتى مهريه همسر خويش را از كافران طلب مى كند كه همسر وى به جمع آنان پيوسته و در جامعه آنان پذيرفته شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 11 - 1
1 - پيش بينى قوانين اسلامى ، نسبت به حقوق مردان مؤمنى كه به حكم اسلام ، همسر كافر خود را ر ها كرده اند .
و إن فاتكم شىء من أزوجكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 77 - 26
26 - بروز حقيقت ايمان افراد و ظهور باطن آنان با آمدن حكم جهاد
فلمّا كتب عليهم القتال اذا فريق منهم يخشون النّاس . .. و قالوا ربّنا لم كتبت علي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 10
10 - حمايت خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر اهل كتاب
و اللّه ولىّ المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 45 - 9
9 - خداوند ، دوست و حامى مؤمنان است .
و اللّه اعلم باعدائكم و كفى باللّه وليّاً و كفى باللّه نصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 6
6 - خداوند ، پشتيبان و حامى مؤمنان ، در برابر مكر و نيرنگ منافقان
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
بنابر اينكه مراد از مكر با خداوند، مكر با مؤمنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 31
31 - خداوند ، حامى مؤمنان ، در برابر توطئه هاى يهوديان و دشمنان دين
كلما اوقدوا ناراً للحرب اطفأها اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 64 - 2،3
2 - خداوند ، پشتيبانى كافى براى اهل ايمان
يأيها النبى حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «من اتبعك» عطف بر ضمير «ك» در «حسبك» باشد. يعنى خداوند براى كسانى كه از تو پيروى كنند كافى است.
3 - پشتيبانى خداوند از اهل ايمان مشروط به پيروى آنان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دستورات اوست .
حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
توصيف «من» موصوله با جمله «اتبعك» اشاره به شرط پشتيبانى خدا از مدعيان ايمان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 73 - 1
1 - كافران سزاوار حمايت از يكديگر ، نه شايسته حمايت كردن از مؤمنان و يا برخوردار شدن از حمايت ايشان
و الذين كفروا بعضهم أولياء بعض
مقصود از ولايت كافران نسبت به يكديگر و پشتيبانى آنان از همديگر، به قرينه فراز بعد (إلا تفعلوه . .. ) نفى ولايت بين مؤمنان و كافران است. بنابراين جمله «إن الذين كفروا ... » به اين معنى است كه مسلمانان نبايد عقد ولايى با كافران داشته باشند ; نه آنان را حمايت كنند و نه از ايشان حمايت جويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 5
5- حمايت از ايمان مؤمنان و تلاش براى مصون داشتن آن از ضعف و زوال ، از جمله مسؤوليت هاى خضر ( ع ) بود .
فخشينا أن يرهقهما طغينًا و كفرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 215 - 4
4 - رهبران الهى ، وظيفه دار مراقبت از جماعت مؤمنان و پيروان خويش
و اخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين
«خفض جناح» مى تواند كنايه از گردآورى امت در كنف خويش باشد; همانند كبوترى كه جوجه هاى خود را در زير بال و پر خود جاى مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 10،15
10 - تسبيح مؤمنان به درگاه خدا ، همراه با حمد و سپاس به درگاه او است .
سبّحوا بحمد ربّهم
15 - مؤمنان ، براى تسبيح و حمد خداوند ، استكبارى از خود بروز نمى دهند .
و سبّحوا بحمد ربّهم و هم لايستكبرون
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه متعلق «لايستكبرون» تسبيح و حمد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 16
16 - آسودگى مؤمنان از دغدغه زوال نعمت هاى بهشتى و زندگى در آن
خلدين فيها أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 12
12 - مؤمنان ، داراى حيات جاودان و آكنده از سعادت و رستگارى در آخرت
خلدين فيها أبداً ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 7
7 - توجه دادن مؤمنان به حيات معنوى خود و برخوردارى از نور الهى، بازدارنده آنان از اطاعت مشركان و گمراهان
و إن أطعتموهم إنكم لمشركون. أو من كان ميتا فأحيينه و جعلنا له نورا يمشى به فى ال
تمثيل مذكور براى بر حذر داشتن مسلمانان از اطاعت مشركان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 53 - 10
10 - مؤمنان ، از حيات و شعور واقعى بهره مندند .
لاتسمع الموتى . .. و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم إن تسمع إلاّ من يؤمن بأيتنا
نفى توان شنواندن كلام حق به كافران، با تعبير «لاتسمع الموتى» و اثبات توان آن به مؤمنان، با تعبير «إن تسمع إلاّ من يؤمن» حكايت از آن دارد كه كافران، فاقد درك و شعور لازم اند و برعكس مؤمنان از آن برخوردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 22 - 2
2 - مؤمنان ، مردمى زنده دل و برخوردار از حيات حقيقى و شايسته شأن آدمى
و ما يستوى الأحياء و لا الأموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 5
5 - حيات مؤمنان ، جلوه رحمت خداوند
أو رحمنا
مطلب ياد شده، از تعبير حيات مؤمنان به رحمت استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 12 - 2
2 - سفر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى مكه قبل از حديبيه ، بدون همراهى خانواده هايشان *
بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول و المؤمنون إلى أهليهم
تعبير «إلى أهليهم»، اين احتمال را تقويت مى كند كه خانواده سپاه اسلام در مدينه باقى مانده و در سفر همراهشان نبوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 7
7 - الحاق اعضاى مؤمن خانواده بهشتيان به ايشان ، تبلور لطف و فضل الهى در حق آنان
و الذين ءامنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمن ألحقنا بهم ذرّيّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 31
31 - خداوند ، حامى مؤمنان ، در برابر توطئه هاى يهوديان و دشمنان دين
كلما اوقدوا ناراً للحرب اطفأها اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 99 - 15
15 - مؤمنان داراى زمينه لازم براى درك آيات خداوند در طبيعت هستند.
و هو الذى أنزل . .. إن فى ذلكم لأيت لقوم يؤمنون
«ذلكم» اشاره به موارد مذكور در آيه، از قبيل نزول باران، رشد گياهان، درختان ميوه و تشابه و اختلاف آنها و . .. است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 10 - 5
5 - بهره مندى مؤمنان از كمال معرفت و شناخت خداوند در بهشت
جنت النعيم. دعويهم فيها سبحنك اللّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 7
7 - رابطه با خدا ، اساس خدمات اجتماعى مؤمنان
الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
تقدم نماز (رابطه فرد با خدا) بر زكات مى تواند ناظر به مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 3
3 - دل مؤمن ، بايد چنان نرم باشد كه با ياد خدا و تلاوت قرآن كريم ، تأثيرپذير و خاشع گردد .
ألم يأن للذين ءامنوا أن تخشع قلوبهم لذكر اللّه و ما نزل من الحقّ
خداوند، در آيه شريفه، مؤمنان بى تفاوت را نكوهش كرده و به آنان هشدار مى دهد تا فرصت باقى است و گرفتار قساوت قلب نشده اند; دل هاى خود را با ياد او و تلاوت آياتش خاشع و نرم گردانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 4
4 - اطاعت از خدا و رسول او ، خدا ترسى و تقواپيشگى ، از نشانه هاى ايمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستين
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. أن يقولوا سمعنا و أطعنا ... و من يطع اللّه
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و آيه پيشين - كه درصدد بيان اوصاف مؤمنان راستين است - به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 3
3 - وجود اختلاف اساسى ميان دو انسان مؤمن خداترس و كافر خداگريز ، از نظر شخصيت و سرنوشت
فويل للقسية قلوبهم من ذكر اللّه . .. أفمن يتّقى بوجهه سوء العذاب يوم القيمة
«من» در آيه شريفه، اسم موصول بوده و مبتدا و خبر آن، جمله اى محذوف است و تقدير كلام چنين مى باشد: «أفمن يت-ّقى بوجهه سوء العذاب. .. كمن آمن منه». بنابراين مى توان گفت آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر وسرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 16
16 - مؤمنان داراى عمل صالح ، هراسان از فرجام خويش و نگران از كوتاهى در برابر عظمت خداوند
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ذلك لمن خشى ربّه
ترس از خداوند، به معناى نگرانى و هراس از فرجام خويش هنگام روبه رو شدن با او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 1
1 - دل مؤمنان راستين ، لرزان و بيمناك به هنگام ياد خدا
إنما المؤمنون الذين إذا ذكر اللّه وجلت قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 4
4 - مؤمنانِ نيكوكار ، با شنيدن آيات قرآن ، در برابر آن سر تسليم فرود آورده ، خضوع مى كنند .
فما لهم . .. و إذا قرىء عليهم القرءان لايسجدون ... إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 107 - 10
10 - حب و بغض خداوند ، بايد تعيين كننده خط مشى مؤمنان باشد .
و لاتجدل . .. إنّ اللّه لايحب من كان خواناً اثيماً
چون جمله «ان اللّه . ..»، بيان علتى براى «لاتجادل» است و دلالت بر اين دارد كه دوستى و دشمنى خدا بايد ميزان حركتها و توقفها قرار گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 31
31 - همه مؤمنان ، داراى نوعى لغزش و خطا و نيازمند به توبه اند .
و توبوا إلى اللّه جميعًا أيّه المؤمنون
برداشت ياد شده، از خطاب عمومى «توبوا» و «أيّه المؤمنون» همراه با واژه مخصوص تأكيد (جميعاً) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 10،11،14
10 - حفظ امانت الهى از سوى مؤمنان نيز خالى از لغزش نيست .
إنّا عرضنا الأمانة على . .. و يتوب اللّه على المؤمنين
ذكر «يتوب اللّه على المؤمنين» مى تواند اشعار به اين نكته داشته باشد كه آنان نيز در حفظ امانت ممكن است دچار لغزش شوند اما خداوند از آنان درگذرد.
11 - لغزش هاى مؤمنان قابل گذشت است .
و يتوب اللّه على المؤمنين و المؤمنت
تعبير «يتوب» (بازگردد خدا بر مؤمنان) به جاى ذكر پاداش در مقابل «ليعذّب» اشعار دارد به اين كه خداوند، امانت را عرضه كرده است تا بر مؤمنان پاداش دهد; اما آنان لغزش هايى پيدا مى كنند و خداوند به آنها توفيق توبه مى دهد.
14 - گذشت از لغزش مؤمنان ، برخاسته از آمرزشگرى و رحمت خداوند است .
و يتوب اللّه على المؤمنين . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 2
2 - مؤمنان ، هرگز از خطا و گناه مصون نبوده و نيازمند به توبه خالصانه به درگاه الهى اند .
يأيّها الذين ءامنوا توبوا إلى اللّه توبة نصوحًا عسى ربّكم أن يكفّر عنكم سيّئاتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 15 - 7
7 - عجب و خودپسندى ، خطرى در كمين ثروت مندان ; حتى كسانى كه نعمت ها را وابسته به خداوند ديده و به ربوبيت او ايمان دارند .
ربّى أكرمن
واژه «ربّى»، نشانگر مؤمن بودن گوينده آن به ربوبيت خداوند است. بنابراين گرچه «الإنسان» مطلق است; ولى سخن درباره خداپرستان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 15 - 7
7 - عجب و خودپسندى ، خطرى در كمين ثروت مندان ; حتى كسانى كه نعمت ها را وابسته به خداوند ديده و به ربوبيت او ايمان دارند .
ربّى أكرمن
واژه «ربّى»، نشانگر مؤمن بودن گوينده آن به ربوبيت خداوند است. بنابراين گرچه «الإنسان» مطلق است; ولى سخن درباره خداپرستان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 6،20
6 - خداوند ، پيامبران و مؤمنان نيكوكار پيش از اسلام را ، خليفه و جانشين خود در زمين قرار داده بود .
وعد اللّه الذين ءامنوا. .. كما استخلف الذين من قبلهم
20 - عبادت خداى واحد و دورى از شرك ، دليل و سبب وعده كردن خداوند به مؤمنان صدراسلام براى اعطاى خلافت ، پيروزى و امنيت به آنان
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. يعبدوننى لايشركون بى شيئًا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «يعبدوننى. ..» حال براى ضماير غايب گذشته و يا جمله اى استينافيه بيانيه باشد; كه در هر صورت بيانگر علت و دليل اعطاى خلافت پيروزى و امنيت به مؤمنان از سوى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 28
28 - برخى مؤمنان خواستار آگاهى از غيب و نهان انسان ها بودند تا افراد مؤمن را از غير مؤمن ( طيّب و خبيث ) ، تمييز دهند .
و ما كان اللّه ليطلعكم على الغيب
در شأن نزول آيه آمده است كه برخى مؤمنان، خواهان علامتى بودند تا با آنان منافقان را از مؤمنان بازشناسند. آنگاه خداوند آيه فوق را نازل فرمود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 13،15
13 - مؤمنان در عرصه قيامت ، از خداوند خواستار اتمام و ازدياد نور خويش اند .
يقولون ربّنا أتمم لنا نورنا
15 - مؤمنان در عرصه قيامت ، خواستار آمرزش الهى اند .
و اغفرلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 19 - 4
4 - مؤمنان بهشتى ، خواستار مشاهده و قرائت شدن نامه اعمالشان در عرصه قيامت
فيقول هآؤُم اقرءوا كتبيه
«هآؤُم» اسم فعل امر و به معناى «خذوا» (بياييد بگيريد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 9 - 6
6 - « قاسم بن محمد عن علىّ قال : سمعت أباعبداللّه ( ع ) يقول : إنّ اللّه تبارك و تعالى إذا أراد أن يحاسب المؤمن أعطاه كتابه بيمينه و حاسبه . . . و هو قول اللّه عزّوجلّ « . . . و ينقلب إلى أهله مسروراً » قلت : أىُّ أهل ؟ قال : أهله فى الدنيا هم أهله فى الجنّة إن كانوا مؤمنين ;
قاسم بن محمد از على [بن ابى حمزه] روايت نموده كه گفت: از امام صادق(ع) شنيدم كه مى فرمود: خداى تبارك و تعالى، زمانى كه بخواهد شخص مؤمن را محاسبه كند، نامه عملش را به دست راست او مى دهد و او را محاسبه مى كند . .. و اين است سخن خداى عزّوجلّ «... و ينقلب إلى أهله مسروراً». گفتم: مراد كدام اهل است؟ فرمود: آنان كه در دنيا اهل او بودند; اگر مؤمن باشند در آخرت نيز اهل او خواهند بود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 8
8 - منافقان ، خائنِ به جبهه اسلام و مؤمنان و خوش خدمت به كافرانند .
قالوا ألم نستحوذ عليكم و نمنعكم من المؤمنين
«استحوذ» به معناى غلبه و استيلا است و مراد از جمله «و ان كان للكافرين . .. الم نستحوذ» - با توجه به سياق آيه - اين است كه منافقان پس از پيروزى كافران به آنان مى گويند: در هنگامه جنگ ما بر شما استيلا داشتيم ولى شما را نكشتيم، بر اين اساس جمله «نمنعكم من المؤمنين» به اين معنا خواهد بود كه بين شما و اهل ايمان حائل شديم و نگذاشتيم آنان نيز به شما دسترسى پيدا كنند، تا پيروزى براى شما حاصل شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 27 - 5
5 - افشاى اسرار جامعه اسلامى ، خيانت به خدا ، رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است .
لاتخونوا اللّه و الرسول
شأن نزول آيه درباره فردى از مسلمانان صدر اسلام است كه برخى از اسرار نظامى جامعه را فاش كرد. بنابراين افشاى اسرار نظامى جامعه ايمانى، از مصاديق مورد نظر براى خيانت به خدا و رسول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 8
8 - خصومت كنندگان با اهل ايمان ، مردمى خيانتكار و ناسپاس اند .
إنّ اللّه يدفع . .. إنّ اللّه لايحبّ كلّ خوّان كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 9
9 - مؤمنان راستين و مجاهد ، برخوردار از همه خيرات دنيا و آخرت
و أولئك لهم الخيرت
كلمه «الخيرات» جمع محلى به «ال» و مفيد استغراق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 9
9 - مؤمنان راستين و مجاهد ، برخوردار از همه خيرات دنيا و آخرت
و أولئك لهم الخيرت
كلمه «الخيرات» جمع محلى به «ال» و مفيد استغراق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 7
7- خداوند ، حامى مؤمن و تقدير كننده خير و مصلحت براى او است .
فكان أبواه مؤمنين . .. فأردنا أن يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 28 - 17
17 - مؤمنان نمى توانند در برابر جامعه خويش بى تفاوت باشند ; بلكه بايد براى دوستان و همكيشان خود ، خيرخواه و نسبت به كافران و دشمنانِ اصلاح ناپذير ، آرزوى نابودى كنند .
ربّ اغفر لى . .. و للمؤمنين و المؤمنت و لاتزد الظلمين إلاّ تبارًا
برداشت ياد شده، از دعاى خير نوح(ع) براى مؤمنان و نفرين عليه كافران و دشمنان دعوتش، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 26 - 5
5 - لزوم احساس مسؤوليت مؤمنان ، نسبت به سعادت و فرجام خويشاوندان خود
قالوا إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين
از اين كه احساس مسؤوليت نسبت به خانواده، عامل رهيابى به بهشت معرفى شده است; اهميت و ضرورت آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 15
15 - حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان ، داراى يك درب است .
فضرب بينهم بسور له باب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 23 - 1
1 - چهره تابناك مؤمنان در روز قيامت ، تنها متوجه خدا بوده و آنان مجذوب جمال اويند .
وجوه يومئذ ناضرة . إلى ربّها ناظرة
تقديم «إلى ربّها» مى تواند براى افاده حصر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 1
1 - وارد كردن مؤمنان تائب و پيرو راه خدا و نيز پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بوستان هاى ماندگار بهشت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش از درگاه الهى
ربّنا و أدخلهم جن-ّت. .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
«مَن» در «و من صلح. ..» مى تواند عطف بر ضمير «هم» در «أدخلهم...» و يا عطف بر ضمير«هم» در «وعدتهم» باشد. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 1
1 - وارد كردن مؤمنان تائب و پيرو راه خدا و نيز پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بوستان هاى ماندگار بهشت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش از درگاه الهى
ربّنا و أدخلهم جن-ّت. .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
«مَن» در «و من صلح. ..» مى تواند عطف بر ضمير «هم» در «أدخلهم...» و يا عطف بر ضمير«هم» در «وعدتهم» باشد. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 1
1 - وارد كردن مؤمنان تائب و پيرو راه خدا و نيز پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بوستان هاى ماندگار بهشت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش از درگاه الهى
ربّنا و أدخلهم جن-ّت. .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
«مَن» در «و من صلح. ..» مى تواند عطف بر ضمير «هم» در «أدخلهم...» و يا عطف بر ضمير«هم» در «وعدتهم» باشد.
برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 1
1 - وارد كردن مؤمنان تائب و پيرو راه خدا و نيز پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بوستان هاى ماندگار بهشت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش از درگاه الهى
ربّنا و أدخلهم جن-ّت. .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
«مَن» در «و من صلح. ..» مى تواند عطف بر ضمير «هم» در «أدخلهم...» و يا عطف بر ضمير«هم» در «وعدتهم» باشد. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 19
19 - درخواست مصونيت از عذاب دوزخ از سوى فرشتگان عرش ، براى مؤمنان تائب و پيرو راه خدا
و قهم عذاب الجحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 118 - 5
5 - نوح ( ع ) ، خواستار نزول عذاب بر كافران و نجات خود و مؤمنان از آن عذاب
فافتح بينى . .. و نجّنى و من معى من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 7
7- خداوند ، فراخوان مردم به فهميدن امتياز مؤمنان بر كافران و توجه داشتن به آن
هل يستويان مثلاً أفلاتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 3
3- تنها اهل ايمان ، نيكويى منافع حلال و عادلانه و نادرست بودن منافع حرام و ظالمانه را باور خواهند كرد .
بقيّت الله خير لكم إن كنتم مؤمنين
چون خير بودن منافع حلال و عادلانه مشروط به ايمان نيست; يعنى، چه جامعه مؤمن باشد و چه نباشد، قسط و عدالت براى آنان خير است، گفته شده «إن كنتم مؤمنين» شرطِ باور كردن و فهميدن است; يعنى، اگر مؤمن شويد، مى فهميد كه منافع حلال خير است و گرنه باور نخواهيد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 9
9- راه يابى برخى بيمارى هاى فكرى ، روحى و اخلاقى در مؤمنان و نياز آنان به درمان خويش با قرآن
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 2
2 - بغض و دشمنى ( تبرّا ) نسبت به كافران حق ستيز ، از اوصاف مؤمنان راستين
الذين يجدلون فى ءايت اللّه. .. كبر مقتًا... عند الذين ءامنوا
تذكر خداوند به اين كه مؤمنان نيز نسبت به مجادله گران بغض و دشمنى دارند; در واقع در صدد مدح آنان و نيز بيان اوصاف پسنديده ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 1
1- شأن مؤمنان به دور از ضعف و سستى در جهاد و سزاوار پذيرش فرمان جهاد و استقبال از آن
طاعة و قول معروف
«طاعة و قول معروف» مى تواند مبتدا براى خبر محذوف باشد; يعنى، «طاعة و. .. خير لهم». از ارتباط اين آيه با آيه قبل، استفاده مى شود كه ترس و گريز از جهاد، شايسته مقام بندگان مطيع خداوند نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 31
31 - خداوند ، حامى مؤمنان ، در برابر توطئه هاى يهوديان و دشمنان دين
كلما اوقدوا ناراً للحرب اطفأها اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 208 - 8،11
8 - شيطان ، دشمن همبستگى مؤمنان
ادخلوا فى السلم كافة و لا تتبعوا خطوات الشيطان انه لكم عدو مبين
11 - شيطان ، دشمنِ آشكار مؤمنان
انه لكم عدوٌّ مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 13،14،15
13 - كينه هاى نهانى و قلبى بيگانگان نسبت به مؤمنان ، شديدتر و عميقتر از آن چيزى است كه از لابلاى گفتارشان آشكار مى گردد .
قد بدت البغضاء من افواههم و ما تخفى صدورهم اكبر
14 - افشاگرى عداوت هاى قلبى بيگانگان ( كفّار ) با اسلام و اهل ايمان ، از سوى خداوند
و ما تخفى صدورهم اكبر
15 - بدخواهى ، توطئه گرى و عداوت قلبى اهل كتاب نسبت به مؤمنان ، و خطر ايجاد روابط صميمانه جامعه ايمانى با آنان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم . .. صدورهم اكبر
بنابر اينكه مراد از «من دونكم»، اهل كتاب باشند; به قرينه آيات قبل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 120 - 3،5
3 - حسد و عداوت برخى اهل كتاب ، نسبت به مؤمنان
ان تمسسكم . .. و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
5 - بدخواهى و حسادت منافقان با اهل ايمان *
اذا لقوكم قالوا امنّا . .. ان تمسسكم حسنة تسؤهم و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
برخى برآنند كه جمله «و اذا لقوكم قالوا آمنّا» درباره منافقان است. بنابر اين ضمير مفعولى «تسؤهم» نيز به آنان برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 10 - 3
3 - دشمنى و كينه توزى سخت مشركان صدر اسلام نسبت به مؤمنان
لايرقبون فى مؤمن إلّاً و لاذمة
«إلّ» به معناى قرابت و خويشاوندى و «ذمة» به معناى عهد و پيمان است ; يعنى، مشركان درباره هيچ مؤمنى، نه رعايت حق خويشاوندى مى كنند و نه بر عهد و ميثاق خود با وى پايبند مى مانند و اين بيانگر دشمنى و كينه شديد مشركان نسبت به مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 52 - 6
6 - ستمگران ، طيف مخالف پيامبران و مؤمنان در طول تاريخ
إنّا لننصر رسلنا . .. فى الحيوة الدنيا و يوم يقوم الأشهد . يوم لاينفع الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 3
3- بيماردلان منافق ، داراى كينه هاى عميق نسبت به دين و مؤمنان
أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغنهم
«أضغان»، (جمع «ضغن») به معناى كينه هاى شديد و عميق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 4
4 - شيطان ، دشمن مؤمنان و در پى ناراحت و اندوهگين كردن آنان است .
إنّما النجوى من الشيطن ليحزن الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 1
1 - برخى از همسران و فرزندان مؤمنان ، همچون دشمن به مخالفت با آنان برمى خيزند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 18 - 1
1 - فرعونيان و قوم ثمود ، لشكريانى درگير با راه خدا و دشمن مؤمنان بودند .
فرعون و ثمود
به قرينه بدل بودن فرعون براى «الجنود»، قوم فرعون و آل او نيز مورد نظر است و اكتفا به نام او، به جهت رياستش بر آنان است. ثمود، نام قوم حضرت صالح است كه در برابر او، به دشمنى برخاسته و ناقه الهى را پى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 13
13 - رويارويى و دشمنى كافران بنى اسرائيل با پيروان حضرت عيسى ( ع )
فأيّدنا الذين ءامنوا على عدوّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 19
19 - فرعون ، مصمم بر نابود ساختن و از بين بردن موسى ( ع ) و پيروان او ، و پايدار نشان دادن حكومت خود
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
وعده عذاب و قتل مؤمنان و نيز ادعاى باقى تر بودن (أبقى) از سوى فرعون، بيانگر اين نكته است كه وى به نابود كردن مؤمنان مصمم شده بود. گفتنى است در اين برداشت، تميز «عذاباً» به كلمه «أشدّ» اختصاص يافته و كلمه «أبقى» خالى از تميز، لحاظ شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 2
2 - مؤمنان صدراسلام ، با مخالفت و دشمنى برخى از همسران و فرزندان خويش روبه رو بودند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 82 - 2
2 - هشدار خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مورد كينه توزى يهوديان و مشركان نسبت به مؤمنان
لتجدن اشد الناس عدوة للذين ءامنوا اليهود و الذين اشركوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 82 - 15
15 - جهل ، گردن فرازى و حق ناپذيرى ، از ريشه هاى دشمنى و مخالفت با اسلام و اهل ايمان
اشد الناس عدوة للذين ءامنوا اليهود . .. و انهم لايستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 51 - 7
7 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان به آن حضرت در صدر اسلام ، در برابر مخالفت ها و دشمنى هاى كافران
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا
يادآورى يارى شدن پيامبران و مؤمنان طرفدار آنان در تاريخ، براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنانى كه در مكه (وقت نزول اين آيات) در اقليت و تحت فشار و شكنجه دشمنان بودند; بيانگر حقيقت ياد شده است. گفتنى است توصيه شدن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به صبر و شكيبايى در چهار آيه بعد، تأييدكننده همين مطلب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 1،3،7
1 - برخى از همسران و فرزندان مؤمنان ، همچون دشمن به مخالفت با آنان برمى خيزند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
3 - ايمان به دين اسلام ، ممكن است دشمنى برخى از مردم ، حتى خويشاوندانى همچون همسر و فرزندان را برانگيزاند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
7 - جلوگيرى مؤمنان از دين دارى و انجام تكاليف دينى ( همچون جهاد ، هجرت و . . . ) ، دشمنى با آنان محسوب مى شود .
عدوًّا لكم فاحذروهم
برداشت ياد شده، با توجه به تاريخ و شأن نزول اين آيه است. امام باقر(ع) مى فرمايد «وقتى برخى از مردان مى خواستند هجرت كنند، پسر و همسرش دامن او را مى گرفتند و مى گفتند: تو را به خدا سوگند كه هجرت نكن...»، (برگرفته از نورالثقلين، ج 5، ذيل آيه).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 2
2 - مؤمنان صدراسلام ، با مخالفت و دشمنى برخى از همسران و فرزندان خويش روبه رو بودند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 1
1 - برخى از همسران و فرزندان مؤمنان ، همچون دشمن به مخالفت با آنان برمى خيزند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 2
2 - مؤمنان صدراسلام ، با مخالفت و دشمنى برخى از همسران و فرزندان خويش روبه رو بودند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 69 - 6
6 - برخورد و درگيرى جبهه كفر و جبهه ايمان ( خداپرستان و بت پرستان ) جريانى ريشه دار در تاريخ بشر
فيما كنتم فيه تختلفون
به كارگيرى ماضى استمرارى (كنتم تختلفون) بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 104 - 8
8 - اتحاد و برادرى ميان مؤمنين ، از مصاديق « معروف » است و تفرقه و دشمنى اهل ايمان با يكديگر ، از مصاديق « منكر » .
و اعتصموا بحبل اللّه جميعاً و لا تفرّقوا . .. و لتكن منكم امة يدعون الى الخير و
«ال» در «المعروف» و «المنكر»، مى تواند عهد ذكرى و اشاره به معروف ها و منكرها در آيه سابق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 4 - 13
13 - دشمنى و ستيز جبهه ايمان با شرك ، هميشگى و پايان ناپذير است .
و بدا بيننا و بينكم العدوة و البغضاء أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 1
1 - برخى از همسران و فرزندان مؤمنان ، همچون دشمن به مخالفت با آنان برمى خيزند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 2
2 - مؤمنان صدراسلام ، با مخالفت و دشمنى برخى از همسران و فرزندان خويش روبه رو بودند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 6
6 - حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر مزار مؤمنان و دعا و استغفار آن حضرت براى آنان
و لاتصل . .. و لاتقم على قبره
از اينكه خداوند حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) را بر سر قبر منافقان نهى كرده است، استفاده مى شود كه روش آن حضرت حضور يافتن بر مزار مسلمانان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 1
1 - وارد كردن مؤمنان تائب و پيرو راه خدا و نيز پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بوستان هاى ماندگار بهشت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش از درگاه الهى
ربّنا و أدخلهم جن-ّت. .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
«مَن» در «و من صلح. ..» مى تواند عطف بر ضمير «هم» در «أدخلهم...» و يا عطف بر ضمير«هم» در «وعدتهم» باشد. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 1
1 - نگه داشتن مؤمنان تائب و صالحان ، از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش الهى از خداوند
و قهم السيّئات
الف و لام جنس در «السيّئات» مفيد استغراق و عموم است و مقصود از آن در آيه شريفه، بدى ها و ناراحتى هايى است كه يا بر اثر گناهان و لغزش هاى خود انسان و يا به خاطر شرايط سخت روز قيامت براى آدمى پديد مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 19 - 9
9- دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مؤمنان و وساطت آن حضرت ، داراى ارزش و اعتبار نزد خداوند
و استغفر لذنبك و للمؤمنين و المؤمنت
از اين كه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمان داده است كه براى اهل ايمان دعا كند; استفاده مى شود كه دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى امت داراى تأثيرى بسزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 21
21 - دعاى شخص پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مؤمنان ، داراى ارزش و تأثيرى ويژه نزد خداوند
و استغفر لهنّ اللّه
از اين كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، موظف به استغفار براى امت شده است - نه خود آنان - استفاده مى شود كه دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، در پيشگاه الهى ارج و تأثير ويژه اى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 28 - 12
12 - دعا و آمرزش خواهى براى پدر و مادر ، اعضاى خانواده و عموم مردان و زنان مؤمن ، عملى پسنديده و شايسته
ربّ اغفر لى و لولدىّ . و للمؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 118 - 2
2 - دعاى نوح به درگاه خدا ، براى نجات خود و مؤمنان همراهش از شرّ قوم كفرپيشه خويش
ربّ إنّ قومى كذّبون . .. نجّنى و من معى من المؤمنين
متعلق «نجّنى» حذف شده است و تقدير آن «نجّنى و. .. من شرّهم» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 4
4 - دعا و تحيت فرشتگان بر مؤمنان
هو الذى يصلّى عليكم و ملئكته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 14
14 - مؤمنان ، خواستار مغفرت پروردگار
غفرانك ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 7،13،17،23،25
7 - درخواست مؤمنان از خداوند براى عدم مؤاخذه نسبت به خطا و فراموشى در تكاليف الهى
لا يكلّف اللّه نفساً الاّ وسعها . .. ربّنا لا تؤاخذنا ان نسينا او اخطأنا
13 - درخواست مؤمنان از خداوند ، مبنى بر تحميل نكردن تكاليف مشقّتبار و دشوار بر آنان
ربّنا و لا تحمل علينا اصراً كما حملته على الّذين من قبلنا
17 - مؤمنان ، خواستار عفو ( رفع آثار گناه ) ، غفران و رحمتِ پروردگارِ خويش
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا
23 - نصرت الهى ، خواسته مؤمنان از خداوند در مواجهه با كافران
فانصرنا على القوم الكافرين
25 - اظهار نيازمندى مؤمنان به نصرت الهى در نبرد با كافران ، از ويژگى هاى آنان
فانصرنا على القوم الكافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 10 - 1،3،8
1 - نيايش مؤمنان با خدا در بهشت
فى جنت النعيم. دعويهم فيها سبحنك اللّهم
3 - ذكر « سبحانك اللّهم » سر فصل نيايش مؤمنان با خدا در بهشت
جنت النعيم. دعويهم فيها سبحنك اللّهم
8 - حمد و ستايش خدا ، پايان بخش نيايش مؤمنان در بهشت
و ءاخر دعويهم أن الحمد للّه رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 85 - 2
2 - چشمداشت به پاداش الهى ، آرزوى بهشت و درخواست نعمت هاى آن از خداوند ، امرى شايسته و بايسته براى اهل ايمان
و اجعلنى من ورثة جنّة النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 46 - 3
3 - ذكر « اللّهمّ » ، سرفصل دعا و نيايش مؤمنان با خداوند
قل اللّهمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 14
14- روحيه نيايش و حالت ركوع و سجود ، متجلى و مشهود در زندگى مؤمنان واقعى
تريهم ركّعًا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 14
14 - دعا به درگاه خداوند و درخواست يارى از وى به هنگام مواجه شدن با مشكلات راه ايمان ، از خصلت هاى مؤمنان راستين است .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 3
3 - نيايش مؤمنان راستين به درگاه خدا در دل شب ، همراه با بيم و اميد است .
يدعون ربّهم خوفًا و طمعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 7
7- گروهى از مؤمنان عصر بعثت ، با وجود محروميّت هاى مادّى ، همواره و در صبح و پسين ، بر دعا و نيايش خود به درگاه خداوند مراقبت داشتند .
الذين يدعون ربّهم بالغدوة و العشىّ
«غداة» - براساس يكى از معانى ذكر شده در «قاموس» - به فاصله زمانى بين نماز صبح و طلوع خورشيد گفته مى شود و «عشىّ» را، برخى، «ميان ظهر تا غروب» و برخى، «فاصله ظهر تا صبح فردا» معنى كرده اند. ( ر.ك: المصباح المنير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 12
12 - خداوند ، گنه كاران - حتى قاتلان مردم مؤمن - را به توبه دعوت كرده است .
ثمّ لم يتوبوا
بيان اختصاص عذاب به كسانى كه توبه نكرده اند، ترغيب به توبه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 46 - 8
8 - خداوند ، فراخوان مؤمنان به صبر و تحمل مشكلات پيش آمده از نبرد با دشمنان
و اصبروا إن اللّه مع الصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 1،2
1 - خداوند ، فراخوان مؤمنان به رعايت تقوا و پرهيز از مخالفت او
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه
2 - خداوند ، فراخوان مؤمنان به راستى و درستى در گفتار و عمل
يأيها الذين ءامنوا . .. كونوا مع الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 11 - 12
12- انبياى الهى به اقوام خود اعلام كردند مؤمنان بايد تنها خداوند راتكيه گاه خويش قرار بدهند و بر او توكل كنند .
و على الله فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 13
13- خداوند ، فراخوان مؤمنان و بندگان خالص خويش به انفاق اموال خود ، قبل از فرا رسيدن مرگ
قل لعبادى الذين ءامنوا . .. و ينفقوا ... من قبل أن يأتى يوم لابيع فيه و لاخلل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 77 - 1
1 - فراخوانى اهل ايمان به اقامه نماز از سوى خداوند
يأيّها الذين ءامنوا اركعوا و اسجدوا
«ركوع» (مصدر «اركعوا«) و نيز «سجود» (مصدر «اسجدوا») به معناى خضوع و اظهار تذلل مى باشد; لكن ركوع اظهار تذلل به صورت خم شدن و سجود اظهار خضوع به صورت بر زمين گذاشتن پيشانى است. متعلق «اركعوا» و «اسجدوا» حذف شده و تقدير آن به قرينه «و اعبدوا ربّكم»، «اركعوا و اسجدوا لربّكم» مى باشد. گفتنى است اظهار خضوع براى خداوند به صورت ركوع و سجود، در موارد ديگر «صلاة» ناميده شده است. بنابراين «اركعوا و اسجدوا» كنايه از «صلّوا» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 30
30 - خداوند ، فراخوان تمامى مؤمنان به توبه و باز گشت به درگاه خويش
و توبوا إلى اللّه جميعًا أيّه المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 1
1 - « حرف شنوا و مطيع هستيم » ، تنها سخن هميشگى مؤمنان راستين در برابر فرا خوانده شدن آنان به پذيرش حكم خدا و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
فعل مضارع «يقولوا» همراه با فعل «كان» بر استمرار و كلمه «إنّما» - كه اصطلاحاً آن را قصر افرادى مى گويند - بر حصر دلالت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور فراخواندن مؤمنان به تقواپيشگى و پرواداشتن از پروردگار
قل يعباد الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 13
13 - دعوت خداوند از اهل ايمان ، به انفاقِ بخشى از دارايى هاى خود و نه همه آن
و الذين استجابوا لربّهم . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «مِنْ» در «ممّا» براى تبعيض باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 1
1- دعوت خداوند ، از مؤمنان براى جهاد و يارى دين
يأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 38 - 1،2
1- دعوت الهى از مؤمنان ، به انفاق ، مواجه با بخلورزى برخى از آنان
هأنتم هؤلاء تدعون لتنفقوا . .. فمنكم من يبخل
2- دعوت الهى از مؤمنان ، به انفاق در مسير جهاد *
تدعون لتنفقوا فى سبيل اللّه
با توجه به اين كه آيات پيشين درباره جهاد مى باشد; ممكن است مراد از «فى سبيل اللّه» نيازهاى مالى جهاد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 1،4
1 - خداوند ، مؤمنان را به يارى خود فراخوانده است .
يأيّها الذين ءامنوا كونوا أنصار اللّه
4 - خداوند ، از مؤمنان مى خواهد در يارى او مانند حواريون عيسى ( ع ) باشند .
يأيّها الذين ءامنوا كونوا أنصار اللّه كما قال عيسى ابن مريم . .. قال الحواريّون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 7
7- خداوند ، فراخوان مردم به فهميدن امتياز مؤمنان بر كافران و توجه داشتن به آن
هل يستويان مثلاً أفلاتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 72 - 4
4 - فراخوانده شدن مردم صدراسلام به توحيد و تلاوت شدن آيات قرآن بر آنان از سوى مؤمنان
و إذا تتلى عليهم ءايتنا . .. بالذين يتلون عليهم ءايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 15
15 - مسلمانان نبايد حتى به خاطر دفاع از مؤمنانى كه مورد هجوم كافران قرار گرفتند پيمان خويش را با آن كافران ناديده انگارند و آن را نقض كنند .
فعليكم النصر إلا على قوم بينكم و بينهم ميثق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 3 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى سنجيده كار و درست گفتاراند0
و الذين هم عن اللغو معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 6 - 3
3 - ارائه وحى و كتاب هاى آسمانى از سوى فرشتگان ، مايه عذرخواهى و اثبات بى گناهى مؤمنان در پيشگاه خداوند
فالملقيت ذكرًا . عذرًا أو نذرًا
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه مقصود از «عذراً»، اعذار (عذر خواستن) مؤمنان در پيشگاه خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 27 - 4
4 - عدم استجابت برخى از تقاضا هاى مادى مؤمنان ، از سوى خدا ، به دليل زيانبار بودن آنها
و يستجيب الذين ءامنوا . .. و لو بسط اللّه الرزق لعباده لبغوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 11
11 - حمايت و دلجويى خداوند از مؤمنان انفاق كننده و ايثارگر ، در برابر تمسخر منافقان
سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 6
6 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به دلجويى از مؤمنان فقير و ضعيف با ابلاغ سلام و رحمت الهى به آنان در برابر طعنه هاى كافران
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا . .. و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا
در آيه قبل از طعنه هاى كافران به مؤمنان تهيدست اطراف پيامبر(صلی الله علیه و آله) سخن به ميان آمده، و در اين آيه از آن مؤمنان با توصيف «الذين يؤمنون . .. » ياد شده است. محور ارتباط بين اين دو آيه مى تواند موضوع جبران تأثر مؤمنان باشد كه در برداشت فوق به آن اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 169 - 2
2 - دلدارى خداوند به مؤمنان و بازماندگان شهدا
و لا تحسبنّ الّذين قتلوا فى سبيل اللّه امواتا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 9
9 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به دنبال همسويى جمعى از مؤمنان با كافران و تخلف آنان از جهاد
ما كان اللّه ليذر المؤمنين على ما انتم عليه حتّى يميز الخبيث من الطّيّب
با توجه به آيات پيشين همانند: «هم للكفر يومئذ اقرب منهم للايمان»، استفاده مى شود كه مراد از خبيثان، منافقانى هستند كه از نبرد با كافران سرباز زدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 5
5 - تسليت و دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، با بيان ايمان گروهى از اهل كتاب در برابر دشمنى گروهى ديگر
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه
با توجّه به ارتباط اين آيه با آيات 180 تا 187 كه از كارشكنيها و آزار و اذيتهاى فراوان اهل كتاب سخن گفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 1
1 - خداوند ، تسلى بخش مؤمنان ، با نويد جايگزينى مؤمنانى حقيقى به جاى مرتدان
يا ايها الذين ءامنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتى اللّه بقوم يحبهم و يحبونه
بنابر اينكه جواب شرط «من يرتد . ..»، جمله اى محذوف همانند «فلا تحزنوا بارتداد» باشد، تسلى بخش استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 50 - 3
3 - تسلى و دلجويى خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان با بيان چگونگى جان كندن كفرپيشگان
و لو ترى إذ يتوفى الذين كفروا الملئكة
با توجه به اينكه خطاب در آيه متوجه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و يا هر انسان مؤمنى است، مى توان گفت از اهداف بيان جان كندن كفرپيشگان تسلى خاطر اهل ايمان است. چنانچه «لو» در «لوترى ... » به معناى تمنى باشد، اين معنا وضوح بيشترى خواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 14
14 - دلدارى خداوند به مؤمنان ، به منظور رفع نگرانى آنان ، به دنبال تخلف كردن گروهى از شركت در جنگ تبوك
إنما يستئذنك الذين لايؤمنون . .. لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ... و اللّه ع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 73 - 8
8 - خداوند ، با بيان عاقبت نيك ياران حضرت نوح ( ع ) و فرجام شوم تكذيب كنندگانش ، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را دلدارى داده و مشركان را به عذاب استيصال تهديد نمود .
و اتل عليهم نبأ نوح . .. فانظر كيف كان عقبة المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 32 - 10
10- دلدارى و تسلّى دادن خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به او
و لقد استهزىء برسل من قبلك . .. ثم أخذتهم فكيف كان عقاب
از اهداف بيان استهزاگرى امتهاى گذشته و به كيفر رساندن آنان - به قرينه مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) - تسلى دادن به آن حضرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 9 - 7
7- دلدارى و تقويت روحيه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و تهديد مشركان ، از جانب خداوند
ثمّ صدقنهم الوعد . .. و أهلكنا المسرفين
ذكر وعده خداوند به پيروزى همه پيامبران و مؤمنان و نابودى دشمنان آنان، مى تواند به منظور نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 57 - 8
8 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر توطئه ها و ضربات دشمن
لاتحسبنّ الذين كفروا معجزين فى الأرض و مأويهم النار و لبئس المصير
برداشت ياد شده، طبق گفته مفسران به خاطر اين است كه آيه شريفه، درصدد دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 20 - 11
11 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، در برابر كارشكنى ها و حق ناپذيرى كافران و مشركان
و جعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون و كان ربّك بصيرًا
يادآورى خداوند به بصيرت و بينايى خود، به پيامبر(صلی الله علیه و آله) پس از ياد كردن از مشركان و آزمايش شدن آنان، مى تواندبراى دلجويى از پيامبر(صلی الله علیه و آله)ومؤمنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 4
4 - دلدارى و وعده خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، مبنى بر نصرت و راهبرى آنان در برابر دشمنانشان
و كذلك جعلنا لكلّ نبىّ عدوًّا من المجرمين و كفى بربّك هاديًا و نصيرًا
آيه شريفه، با بيان وضعيت پيامبران در انجام رسالتشان - كه همواره بادشمنان تبه كار مواجه بودند - مى تواند درصدد تعقيب دو هدف باشد: 1- دلجويى از پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر كارشكنى هاى دشمنان آنان. 2- تشويق و تحريك پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به صبر و پايدارى در راه خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 71 - 4
4 - خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان اندك او را در برابر مخالفت اكثريت كافران و مشركان صدر اسلام ، تسلّى خاطر و دلدارى داد .
و لقد ضلّ قبلهم أكثر الأوّلين
مفسران برآنند كه يادآورى گمراهى اكثريت امت هاى گذشته، در شرايطى كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و گروندگانِ اندك به آن حضرت در شرايط سخت مكه قرار داشتند و با مخالفت هاى بيشتر كافران و مشركان رو به رو بودند، به منظور دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و گروندگان به ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 82 - 4
4 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان به آن حضرت در برابر دشمنان و كارشكنى هاى مشركان و كافران
فانظر كيف كان عقبة المنذرين . .. و لقد نادينا نوح ... ثمّ أغرقنا الأخرين
برداشت ياد شده از آن جا است كه ذكر داستان نوح(ع) و قومش، پس از توصيه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مبنى بر تأمل و درس آموزى از سرنوشت مردمى است كه اخطارهاى پيامبران را دريافت كردند; ولى به مخالفت با آنها پرداختند. اين توصيه مى تواند براى دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان به آن حضرت باشد كه در شرايط دشوار مكه به سر مى بردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 123 - 2
2 - سرگذشت الياس پيامبر ، درس آموز و تسلى بخش براى پيامبراسلام و مؤمنان
و إنّ إلياس لمن المرسلين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه يادآورى سرگذشت الياس(ع) و قوم او براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان - كه در شرايط سخت مكه قرار داشتند و با مخالفت هاى مشركان روبه رو بودند - در واقع به منظور درس آموزى و دلدارى آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 173 - 5
5 - بشارت و دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، در خصوص پيروزى نهايى آنان بر كافران و مشركان
و لقد سبقت كلمتنا لعبادنا المرسلين . .. و إنّ جندنا لهم الغلبون
برداشت ياد شده از آن جا است كه آيات شريفه - كه در شرايط دوران مكه نازل شده است - در صدد دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان به آن حضرت و نيز بشارت پيروزى به آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 37 - 8
8 - دلدارى خداوند به مؤمنان و تهديد كافران و مشركان حق گريز به انتقام و شكست
أليس اللّه بعزيز ذى انتقام
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ذيل آيه شريفه - كه از عزت و انتقام خداوند سخن گفته - داراى لحن تهديدآميز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 17
17 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، در مورد نافرجام ماندن توطئه هاى كافران عليه جانشان
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه . .. و ما كيد الكفرين إلاّ فى ضلل
مفسران بر اين عقيده اند كه آيه شريفه با بيان تاريخ موسى(ع) و مؤمنان به او و نيز فرعونيان، در صدد دلدارى به پيامبر اسلام و مؤمنان است كه وضعيتى مشابه آنان در مكه داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 51 - 7
7 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان به آن حضرت در صدر اسلام ، در برابر مخالفت ها و دشمنى هاى كافران
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا
يادآورى يارى شدن پيامبران و مؤمنان طرفدار آنان در تاريخ، براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنانى كه در مكه (وقت نزول اين آيات) در اقليت و تحت فشار و شكنجه دشمنان بودند; بيانگر حقيقت ياد شده است. گفتنى است توصيه شدن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به صبر و شكيبايى در چهار آيه بعد، تأييدكننده همين مطلب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 56 - 8
8 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان اندك او ، در برابر كارشكنى ها و دشمنى هاى كافران و مشركان
إنّ الذين يجدلون فى ءايت اللّه . .. إن فى صدورهم إلاّ كبر ما هم ببلغيه
از اين آيه و آيات قبل و بعد آن، استفاده مى شود كه خداوند درصدد دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان اندك به آن حضرت در مكه مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 3
3- تسليت و دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، در شرايط سخت و دشوار مكه
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 17
17- دلجويى و حمايت خداوند از مؤمنان ، در برابر توطئه هاى كافران دين ستيز
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم . و الذين ءامنوا ... كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بال
از مجموع آيه شريفه، استفاده مى شود كه خداوند، در كنار تهديد و توبيخ كافران دين ستيز، در اين آيه به دلجويى و حمايت از مؤمنان راستين پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 46 - 5
5 - توجه به فرجام شوم كفر ، مانع گرايش انسان به آن و عامل دلگرمى مؤمنان
يوم لايغنى . .. و لا هم ينصرون
آيه شريفه تهديدى براى كافران و دلجويى براى اهل ايمان در قبال حق ستيزى كفرپيشگان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 8
8 - دلدارى و تقويت روحيه مؤمنان و اصحاب پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند
هم الذين يقولون . .. و للّه خزائن السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 8
8 - دلدارى و تقويت روحيه مؤمنان ، از سوى خداوند در قبال توطئه هاى منافقان
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 17
17 - وعده الهى به مؤمنان نسبت به برترى آنان در قيامت ، عامل تسلّى و مقاومت آنان در برابر استهزاى كافران
و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
به نظر مى رسد جمله «و الذين اتّقوا . ..»، پس از عنوان كردن تمسخر تقواپيشگان از سوى كافران، به منظور تسلّى آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 214 - 8
8 - توجه به سختى ها و مصائب گذشتگان ، تسلّى بخش مؤمنان در تحمل مشكلات
ام حسبتم ان تدخلوا الجنة و لما يأتكم مثل الذين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 101 - 4
4- مؤمنان راستين ، با فضيلت و مقرب الهى ، در قيامت در مكانى به دور از آتش دوزخ قرار خواهند گرفت .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى أولئك عنها مبعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 7
7 - پذيرش احكام قضايى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و همسويى با مؤمنان ، شرط نجات از عذاب دوزخ
و من يشاقق الرسول من بعد ما تبيّن له الهدى و يتبع غير سبيل المؤمنين
با توجه به آيات قبل، مخالفت و موافقت با احكام قضايى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، از مصاديق مورد نظر در آيه شريفه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 2،6
2 - مدعيان ايمان در صورت قطع رابطه دوستى با اهل ايمان و نپذيرفتن ولايت آنان ، در شمار منافقانند .
بشّر المنفقين . .. الذين يتّخذون الكفرين أولياء من دون المؤمنين
6 - مؤمنان ، وظيفه دار برقرارى پيوند هاى دوستانه با يكديگر
الذين يتّخذون الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 4
4 - مؤمنان ، موظف به برقرارى روابط دوستانه با ديگر مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 16 - 5،6
5 - عرصه هاى دوستى با مؤمنان و يا برقرارى روابط پنهانى با دشمنان و بيگانگان ، ميدان آزمون الهى و جدا شدن مؤمنان راستين از غير ايشان
أم حسبتم أن تتركوا و لما يعلم اللّه الذين . .. لم يتخذوا من دون اللّه و لا رسوله
6 - دوستى با خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و تبرّى از دشمنان آنان ، از نشانه هاى ايمان راستين
و لم يتخذوا من دون اللّه و لا رسوله و لا المؤمنين وليجة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 17
17- نظر به تهيدستان خداجوى و افكندن نگاه رفاقت و دوستى به چهره آنان ، امرى پسنديده و مطلوب خداوند است .
و لاتعد عيناك عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 63 - 2،3،4،9،14
2 - خداوند ايجادكننده الفت و محبت ميان مؤمنان صدر اسلام
و ألف بين قلوبهم
3 - امتنان الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) به سبب ايجاد الفت در قلب مؤمنان نسبت به يكديگر
و ألف بين قلوبهم . .. ما ألفت بين قلوبهم
4 - الفت و محبت عميق مؤمنان صدر اسلام نسبت به يكديگر ، از عوامل تقويت پايگاه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
هو الذى أيدك بنصره و بالمؤمنين. و ألف بين قلوبهم
9 - خداوند علاوه بر ايجاد محبت ميان مؤمنان ، آنان را در يك منطقه گرداگرد پيامبر (صلی الله علیه و آله) مجتمع ساخت . *
و ألف بين قلوبهم . .. و لكن اللّه ألف بينهم
برداشت فوق از مقايسه بين دو جمله «ألف بين قلوبهم» و «ألف بينهم» به دست آمده است. جمله نخست بيانگر تأليف قلوب است و جمله دوم بيانگر تأليف خود مؤمنان است. يعنى آنان را در كنار يكديگر قرار داد و همگان را گرداگرد پيامبر(صلی الله علیه و آله) مجتمع ساخت.
14 - حاكميت الهى بر قلب ها و ايجاد الفت ميان مؤمنان ، نمودى از عزت و حكمت الهى
و لكن اللّه ألف بينهم إنه عزيز حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 1
1 - روح ولايت و دوستى ، حاكم بر جامعه مؤمنان
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 11
11 - مؤمنان ، با هم ، بر اساس دين ، دوستى دارند
فإخونكم فى الدين و موليكم
احتمال دارد منظور از «مولى» با توجه به ريشه لغوى آن، دوستى باشد. «مواليكم» عطف به «إخوانكم» است و قيد «فى الدين» در «إخوانكم» مى تواند براى «مواليكم» هم لحاظ شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 63 - 1
1 - مؤمنان عصر بعثت برخوردار از نعمت الفت و دوستى نسبت به يكديگر
و ألف بين قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 1
1 - « حرف شنوا و مطيع هستيم » ، تنها سخن هميشگى مؤمنان راستين در برابر فرا خوانده شدن آنان به پذيرش حكم خدا و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
فعل مضارع «يقولوا» همراه با فعل «كان» بر استمرار و كلمه «إنّما» - كه اصطلاحاً آن را قصر افرادى مى گويند - بر حصر دلالت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 3
3 - مؤمنان واقعى ، پايبند به تكاليف فردى و اجتماعى و داراى بينشى ژرف در عقايد دينى
الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم يوقنون
«نماز» برقرار ساختن پيوند عبوديت و بندگى با خدا و «زكات» ايجاد ارتباط با مردم پيرامون خود و دستگيرى از نيازمندان جامعه است. بنابراين آوردن «پرداخت زكات» پس از «اقامه صلاة» بيانگر اين حقيقت است كه مؤمنان واقعى تنها به فكر خود نيستند; بلكه با مردم جامعه خود نيز ارتباطى مسؤولانه دارند. گفتنى است كه «يقين به آخرت» - كه عبارت از اعتقاد قطعى است - بيانگر آن است كه مؤمنان واقعى در مسائل اعتقادى داراى بينشى عميق و ترديدناپذيراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 2
2 - مؤمنان ، داراى عزم دينى و حضور مؤثر اجتماعى و هميارى نسبت به يكديگر در قبال متجاوزان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
برخى از مفسران «إنتصار» را به معناى «تناصر» (تعاون و هميارى) گرفته اند; يعنى، مؤمنان راستين آنانند كه هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گيرند - براى دفع آن - به يارى هم برمى خيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 16
16 - حركت مؤمنان راستين در طريق ايمان و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براساس عشق و محبت به دين و نه تحميل و تحكّم
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
از اين كه خداوند در باز داشتن مؤمنان از تحميل آراى شخصى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به «حبّب إليكم الإيمان» تكيه كرده است; استفاده مى شود كه نيرو و جاذبه محبت، اصلى ترين و نيرومندترين محرك مؤمنان براى حركت به سمت ايمان و اطاعت از رسول اللّه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 14،16،17
14 - كشيده شدن حصار بلند و ضخيم ، ميان مؤمنان و منافقان در قيامت
فضرب بينهم بسور
«سور» به ديوار شهر گفته مى شود. نكره آمدن «سور» مى تواند بيانگر بلندى و ضخامت آن باشد.
16 - مؤمنان در قيامت ، در داخل حصار ( حصار ميان آنان و منافقان ) قرار مى گيرند و منافقان در بيرون آن .
فضرب بينهم بسور له باب
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 5،16
5 - ضرورت پرداخت خونب ها - علاوه بر كفّاره - در صورت كشتن مؤمن از روى خطا
و من قتل مؤمنا خطاً . .. و دية مسلّمة الى اهله
16 - اگر خانواده مؤمن مقتول ، كافر و همپيمان با مسلمانان باشند ، پرداخت ديه به آنان لازم است .
و ان كان من قوم بينكم و بينهم ميثاق فدية مسلّمة الى اهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 9
9- توجه به داستان پيامبران و سرنوشت اقوام مؤمن و كافر ايشان ، وادار كننده انسان به استقامت وپايدارى بر توحيد و پرستش خدا
فاستقم كما أُمرت
برداشت فوق ، بر اين اساس است كه جمله «فاستقم . ..» بر داستان اقوام گذشته - كه در آيات پيشين از آن سخن رفته است - تفريع شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 7
7- خداوند ، فراخوان مردم به فهميدن امتياز مؤمنان بر كافران و توجه داشتن به آن
هل يستويان مثلاً أفلاتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 105 - 4
4 - توجه انسان به نظارت خدا و رسول و مؤمنان بر اعمالش ، بازدارنده او از خطا و تشويق كننده به نيكيهاست .
قل اعملوا فسيرى اللّه عملكم و رسوله و المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 73 - 7
7 - مؤمنان وظيفه دار ايجاد ارتباط دوستانه با يكديگر
كان لم تكن بينكم وبينه مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 4
4 - مسلمانان ، موظف به همراهى و همگامى با مؤمنان صادق و راستين و پرهيز از معاشرت با منافقان
و كونوا مع الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 19 - 35
35- رازدارى مؤمنان ، از اصول مهّم امنيّتى و حفاظتى در برابر دشمنان
و لايشعرنّ بكم أحدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 1،2
1 - مؤمنانى كه به مدينه هجرت نموده و در راه خدا جهاد كردند ، مؤمنانى حقيقى و راستين هستند .
و الذين ءامنوا و هاجروا . .. أولئك هم المؤمنون حقا
حق، به معناى ثابت بودن و حقيقت داشتن است و «حقا» هم مى تواند صفت براى مفعول مطلق محذوف باشد، يعنى (هم المؤمنون إيمانا حقا) و هم مى تواند مفعول مطلق براى فعل مقدر (احقه) باشد. به هر تقدير بيانگر اين است كه دارندگان صفات ياد شده از ايمان حقيقى و راستين برخوردار هستند.
2 - مؤمنانى كه مهاجران را در مدينه پناه دادند و از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران حمايت كرده و دين خدا را يارى دادند ، مؤمانى حقيقى و راستين هستند .
و الذين ءاووا و نصروا أولئك هم المؤمنون حقا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 17
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 9
9 - قرآن ، گنجينه اى از رحمت هاى ويژه الهى براى مؤمنان به آن
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 7،8
7- نوح ( ع ) ، واسطه شمول مغفرت و رحمت خداوند بر مؤمنان و پيروان او
إن ربى لغفور رحيم
به دليل «اركبوا» كه خطاب به پيروان نوح است، متعلق «غفور» و «رحيم» نيز پيروان آن حضرت مى باشد; يعنى: إن ربى لغفور لكم رحيم بكم. (خداوند آمرزنده شما و نازل كننده رحمت بر شماست). لازمه اين سخن آن بود كه نوح مى فرمود: «ربكم» (پرورگار شما) نه «ربى». اين جابه جايى بيانگر اين نكته است كه: خداوند به واسطه نوع(ع)، مغفرت و رحمت خويش را به پيروان او مى گستراند.
8- بخشش گناهان بندگان وگسترش رحمت بر آنان ، جلوه اى از ربوبيت خداوند
إن ربى لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 7
7- تهديد توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جلوه رأفت و رحمت خداوند به مؤمنان است .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم . .. أو يأتيهم العذاب ... فإن ربّكم
برداشت فوق، بر اين اساس است كه عبارت «فإن ربّكم لرءوف رحيم» خطاب به مؤمنان باشد و ذكر آن پس از تهديدهاى گوناگون عليه توطئه گران، مى تواند مشعر به نكته فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 64 - 9
9- قرآن ، كتاب هدايت و رحمت براى مؤمنان است .
و ما أنزلنا عليك الكتب . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 6،7
6- آيات قرآن ، رحمتى بزرگ از جانب خدا براى اهل ايمان است .
و ننزّل . .. رحمة للمؤمنين
7- تنها اهل ايمان و حق پذيران ، برخوردار از شفا و رحمت قرآنند .
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 1،2،3،9،12
1 - خداوند ، اعطا كننده رحمت ويژه خويش ، بر مؤمنان است .
هو الذى يصلّى عليكم
به قرينه «و كان بالمؤمنين رحيماً» مراد از صلوات خدا بر مؤمنان، اعطاى رحمت است.
2 - اعطاى رحمت ويژه خداوند به مؤمنان ، به منظور بيرون بردن آنان از ظلمت هاو رساندن شان به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. ليخرجكم من الظلمت إلى النور
3 - رحمت ويژه خداوند براى مؤمنان ، مقتضى ذكر و تسبيح فراوان او از سوى آنان
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه ذكرًا كثيرًا . و سبّحوه... هو الذى يصلّى عليكم
9 - خداوند ، بر مؤمنان رحيم ( مهربان ) است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
12 - برخوردار كردن مؤمنان از رحمت ويژه ، برخاسته از عنايت و مهربانى خداوند به آنان است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 6
6 - تدارك پاداش كريمانه براى مؤمنان از سوى خداوند ، ناشى از رحمت او به آنها است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا . .. و أعدّ لهم أجرًا كريمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 1،4،8،9
1 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت پروردگار در قيامت
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
4 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت حق در پى مشاهده نگرانى هاى همگانى قيامت *
و ترى كلّ أمّة جاثية . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه «فأمّا الذين. ..» تفريع بر «ترى كلّ أمّة جاثية» باشد.
8 - شمول رحمت حق در قيامت نسبت به مؤمنان صلاح پيشه ، نمودى از ربوبيت او
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
به كار رفتن واژه «ربّ» و اضافه آن به «هم»، بيانگر مطلب ياد شده است.
9 - احاطه و فراگيرى رحمت الهى ، نسبت به مؤمنان در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
تعبير «يدخلهم. ..» مى رساند كه شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان نيك كردار، محدوديتى ندارد و آنان داخل در رحمت او و مستغرق در آن مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 10
10 - رحمت و لطف خداوند به مؤمنان و كيفر و عذاب ظالمان از سوى او ، براساس علم و حكمت او است .
إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا . يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أ
برداشت ياد شده، بر اين فرض مبتنى است كه جمله «يدخل من يشاء. ..»، خبر براى «إنّ» در «إنّ اللّه» و جمله «كان اللّه عليماً حكيماً»، معترضه و يا حال باشد. بر اين اساس توصيف خداوند به علم و حكمت، اشاره به اين دارد كه كار خدا (رحمت يا عذاب)، مبتنى بر علم و حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 2
2 - مدعيان ايمان در صورت قطع رابطه دوستى با اهل ايمان و نپذيرفتن ولايت آنان ، در شمار منافقانند .
بشّر المنفقين . .. الذين يتّخذون الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 12
12 - مؤمنان ، داراى حيات جاودان و آكنده از سعادت و رستگارى در آخرت
خلدين فيها أبداً ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 4،5
4 - فلاح و راستگارى اخروى براى مؤمنان شايسته كردار ، از سوى خداوند تضمين شده است .
من . .. ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
برخى از مفسران برآنند كه كريمان عادت دارند كه وعده هايشان را در قالب «عسى أن يكون. ..» بيان كنند. بنابراين «عسى» در اين آيه، براى تحقيق است و نه ترجّى. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
5 - خداوند ، خواهان اميدوار بودن مؤمنان شايسته كردار ، به سعادت اخروى خويش
من . .. ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «عسى» براى ترجّى باشد. در اين صورت - چون ترجّى درباره خداوند معنا ندارد - مراد ترجّى از جانب مؤمنان خواهد بود; يعنى، «فليتوقّع الفلاح».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 5
5 - مؤمنان داراى عمل صالح كه شراب نوشيدند و از درآمد هاى قمار بهره جستند و زمان تحريم آن را درك نكردند - بر خلاف توهم گروهى از مسلمانان - اهل نجات و رستگارى هستند .
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا
در برخى از شأن نزولهاى آمده كه آيه «ليس على الذين . ..» رد پندار آن گروه از مسلمانان است كه پس از تصريح به حرمت قمار و شراب و پليد شمردن آنها، نسبت به فرجام مؤمنان صالح حتى شهيدان راه خدا كه شرابى نوشيدند و از عوائد قمار بهره جسستند، تشكيك مى كردند و آنان را از زمره رستگاران نمى شمردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 4
4 - سعادت و رستگارى مؤمنان در گرو جهاد و كثرت ياد خداست .
إذا لقيتم فئة فاثبتوا و اذكروا اللّه كثيرا لعلكم تفلحون
در برداشت فوق «فلاح» به معناى سعادت و رستگارى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 7
7 - سعادت و رستگارى حقيقى ، از آن مؤمنان مهاجر و مجاهد در راه خداست .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئك هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 12
12 - رستگارى و كاميابى واقعى ، تنها از آنِ پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين و مجاهد است .
و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 1،5،6
1 - مؤمنان ، گروه رستگار و سعادت مندند .
قد أفلح المؤمنون
رسيدن به مراد و رستگار شدن را «فلاح» گويند.
5 - « يونس بن ظبيان عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : كان يقول لى كثيراً يا يونس سلّم تسلم ، فقلت له تفسير هذه الآية « قد أفلح المؤمنون » قال تفسيره قد أفلح المسلّمون ، إنّ المسلّمين هم النجباء يوم القيامة ;
يونس بن ظبيان مى گويد: امام صادق(ع) بارها به من فرمود: اى يونس تسليم باش تا در امان باشى گفتم: تفسير آيه «قد أفلح المؤمنون» [چيست؟] فرمود: يعنى، اهل تسليم، ظفريافتند. همانا اهل تسليم روز قيامت شريف و بزرگواراند».
6 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : إنّ اللّه عزّوجلّ أعطى المؤمن . . . الفلح فى الآخرة . . . ثمّ قرء . . . « قد أفلح المؤمنون » إلى قوله : « هم فيها خالدون » ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود: همانا خداوند- عزّوجلّ - به مؤمن رستگارى را در آخرت عطا كرده است . سپس امام(ع) آيه «قد أفلح المؤمنون» را خواند تا «هم فيها خالدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 3
3 - مؤمنان صابر ، تنها گروه رستگار در قيامت
أنّهم هم الفائزون
ذكر ضمير فصل (هم)، بيانگر حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 10
10 - تنها مؤمنان راستين و فرمانبر خدا و رسول او ، رستگار و پيروزاند .
إنّما كان قول المؤمنين . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 29
29 - حزب خدا ( مؤمنان راستين ) ، تنها حزب ظفرمند و رستگار
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
قرآن قبلاً درباره حزب شيطان فرمود: «ألا إنّ حزب الشيطان هم الخاسرون» و درباره حزب خدا مى فرمايد: «ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون» (حزب خدا فرجامى جز پيروزى و رستگارى ندارند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 8
8 - مؤمنانِ همواره به ياد خدا ، بايد به سعادت و رستگارى خويش اميدوار باشند .
و اذكروا اللّه كثيرًا لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 14
14 - مؤمنان ، برخوردار از تكامل و رشد معنوى ، در آخرت
و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جمله فسيدخلهم با توجه به «سين» دلالت دارد بر اينكه رحمت و فضل در آخرت است، پس هدايت هم كه پس از آنها ذكر شده است، در آخرت است و هدايت به سوى خدا، رشد و كمال معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 84 - 9
9 - ارتقاى درجه معنوى مؤمنان پرتوى از ربوبيت الهى است .
نطمع ان يدخلنا ربنا مع القوم الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 26 - 6
6 - مثال هاى قرآن مايه تربيت و رشد مؤمنان است .
فيعلمون أنه الحق من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 18
18 - « قال أبوعبداللّه ( ع ) اللّه راض عن المؤمن فى الدنيا و الآخرة و المؤمن و إن كان راضياً عن اللّه فإنّ فى قلبه ما فيه لما يرى فى هذه الدنيا من التمحيص فإذا عاين الثواب يوم القيامة رضى عن اللّه الحقّ حقّ الرضا و هو قوله « و رضوا عنه » و قوله « ذلك لمن خشى ربّه » أى أطاع ربّه ;
امام صادق(ع) فرمود: خداوند از مؤمن در دنيا و آخرت راضى است و مؤمن، گرچه از خدا راضى است; ولى در قلب او چيزهايى است به جهت آنچه به عنوان تمحيص (به سختى ها گرفتار ساختن براى امتحان و پاكى از گناه) در دنيا مى بيند. پس چون پاداش اخروى را در قيامت مشاهده كند، از خداوند - كه حق است - به طور كامل خشنود خواهد شد و اين [معناى] سخن خداوند است «و رضوا عنه» و [اما اين] گفته خداوند «ذلك لمن خشى ربّه»; يعنى، [اين براى كسى است كه] پروردگارش را اطاعت كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 22
22 - خداوند ، از مؤمنان راستين راضى و خرسند است .
رضى اللّه عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 11،13،17،18
11 - رضايت خداوند ، از مؤمنان شايسته كردار در جهان آخرت
رضى اللّه عنهم
13 - رضايت خداوند ، از مؤمنانِ صالح و رضايت آنان از او ، پاداش ايمان و عمل نيك ايشان است .
جزاؤهم . .. رضى اللّه عنهم و رضوا عنه
17 - خشيت از خداوند ، شرط رضايت مندى او از مؤمنان داراى عمل صالح
رضى اللّه عنهم . .. ذلك لمن خشى ربّه
18 - « قال أبوعبداللّه ( ع ) اللّه راض عن المؤمن فى الدنيا و الآخرة و المؤمن و إن كان راضياً عن اللّه فإنّ فى قلبه ما فيه لما يرى فى هذه الدنيا من التمحيص فإذا عاين الثواب يوم القيامة رضى عن اللّه الحقّ حقّ الرضا و هو قوله « و رضوا عنه » و قوله « ذلك لمن خشى ربّه » أى أطاع ربّه ;
امام صادق(ع) فرمود: خداوند از مؤمن در دنيا و آخرت راضى است و مؤمن، گرچه از خدا راضى است; ولى در قلب او چيزهايى است به جهت آنچه به عنوان تمحيص (به سختى ها گرفتار ساختن براى امتحان و پاكى از گناه) در دنيا مى بيند. پس چون پاداش اخروى را در قيامت مشاهده كند، از خداوند - كه حق است - به طور كامل خشنود خواهد شد و اين [معناى] سخن خداوند است «و رضوا عنه» و [اما اين] گفته خداوند «ذلك لمن خشى ربّه»; يعنى، [اين براى كسى است كه] پروردگارش را اطاعت كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 6
6 - نظاره گران شكنجه مؤمنان ، در صورت رضايت به آن خود نيز شكنجه گر آنان قلمداد مى شوند .
و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود
استناد «يفعلون» به شاهدان صحنه، گوياى آن است كه ناظران - هر چند دستور دهنده نباشند - شريك جرم شمرده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 1
1 - سوگند توانمندان متخلف از جنگ تبوك ، به منظور جلب رضايت مؤمنان مجاهد
يحلفون لكم لترضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 19 - 5
5 - شادمانى و رضايت مندى كامل مؤمنان بهشتى ، از نامه اعمال و كارنامه خويش در عرصه قيامت
فيقول هآؤُم اقرءوا كتبيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 12،13
12 - رضايت مؤمنان شايسته كردار ، از خداوند در آخرت
و رضوا عنه
13 - رضايت خداوند ، از مؤمنانِ صالح و رضايت آنان از او ، پاداش ايمان و عمل نيك ايشان است .
جزاؤهم . .. رضى اللّه عنهم و رضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 88 - 6،7
6- نجات و رهايى بخشيدن مؤمنان از غم و اندوه ، سنت خداوند است .
فاستجبنا له و نجّينه من الغمّ و كذلك ننجى المؤمنين
جمله «كذلك ننجى المؤمنين» پس از ذكر نجات يونس(ع) - مى تواند بيانگر يك قانون و سنت الهى باشد.
7- وعده خداوند به نجات مؤمنان از غم و گرفتارى ، در صورت دعاى خالصانه آنان
فنادى . .. و كذلك ننجى المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 14
14 - تبديل و جايگزين كردن ترس و اضطراب به امنيت و آرامش ، وعده خداوند به مؤمنان داراى عمل صالح
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 10
10 - ذكر تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن ، زداينده هرگونه شك و ترديد ، از دل اهل كتاب و مؤمنان نسبت به حقانيت و درستى قرآن
و لايرتاب الذين أُوتوا الكتب و المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 11 - 4
4 - پاداش مؤمنان عمل كننده به توصيه الهى ( توصيه به جا باز كردن براى ديگران در مجالس ) ، حل مشكلات و گشايش در امور زندگى آنان از سوى خداوند است .
فافسحوا يفسح اللّه لكم
در صورتى كه مراد از «يفسح اللّه»، پاداش دنيوى باشد برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 3
3 - رفع نگرانى از مؤمنان مدينه از سوى خداوند ، نسبت به آينده بازماندگان ايشان در مكه
عسى اللّه . .. مودّة
با توجه به اين كه شأن نزول آيات پيشين، حركتى بود كه از حاطب بن أبى بلتعه - به انگيزه مصونيت دادن خانوده اش در مكه - صورت گرفته بود; خداوند پس از نفى شيوه وى، با اين نويد به او و امثالش، نوعى اطمينان بخشيده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 10
10 - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذير و نرم دل با كافر حق ناپذير و سنگدل ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فويل للقسية قلوبهم
«من» در آيه شريفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرينه جمله بعدى (فويل للقاسية قلوبهم. ..) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدير كلام چنين است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... كمن قسا قلبه». بنابراين مى توان گفت: آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 8
8 - پايدارى بر ركوع و سجده و امر به معروف و نهى از منكر ، از ويژگى هاى مؤمنان راستين
الركعون السجدون الأمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 14
14- روحيه نيايش و حالت ركوع و سجود ، متجلى و مشهود در زندگى مؤمنان واقعى
تريهم ركّعًا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 62 - 3
3- مؤمنان ، در دنيا از سخنان بيهوده مردم در آزارند .
لايسمعون فيها لغوًا
بيان تمام آنچه در بهشت انجام نمى گيرد نه ممكن است و نه مفيد; ولى طرح بعضى از آن امور، مژده اى است به مؤمنان كه آنچه در دنيا شما را آزار مى داد، آن جا وجود ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 9
9 - دل هاى مؤمنان صدر اسلام ، جريحه دار و آكنده از رنج و آزار مشركان
و يشف صدور قوم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 11
11 - پرهيز از ظلم و دورى از ستم در روابط اقتصادى ، ويژگى مؤمنان راستين است .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 4
4 - پيوند هاى عاطفى ، باقى ميان مؤمنان و نسل ايشان در بهشت
ألحقنا بهم ذرّيّتهم
نويد به ملحق شدن ذريه مؤمنان به آنان در بهشت، مى رساند كه مؤمنان در بهشت نيز به نسل خود دلبسته اند و از قرار گرفتن آنان در كنار خويش احساس لذت مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 7
7 - مؤمنان ، موظّف به برقرارى ارتباط و پيوند و هماهنگى با يكديگر
يا ايّها الّذين امنوا . .. و رابطوا
ربط به معناى پيوند است، بنابراين «رابطوا»، دلالت بر لزوم پيوند و ارتباط بين افراد جامعه ايمانى دارد; كه از لوازم آن هماهنگى با يكديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 1
1 - مؤمنان راستين ، داراى روحيه توبه ، عبادت و ستايش خدا
التّئبون العبدون الحمدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 1
1 - مؤمنان راستين ، داراى روحيه توبه ، عبادت و ستايش خدا
التّئبون العبدون الحمدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 1
1 - مؤمنان راستين ، داراى روحيه توبه ، عبادت و ستايش خدا
التّئبون العبدون الحمدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 14
14 - رستگارى و كاميابى واقعى در پرتو ايمان و جهاد است نه در سايه عافيت طلبى و ترك جهاد
رضوا بأن يكونوا مع الخوئف . .. لكن الرسول ... جهدوا ... و أولئك هم المفلحون
«فلاح» به معناى دستيابى به كمال مطلوب است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 50 - 1
1 - مغفرت الهى و رزق گوارا ، پاداش مؤمنان نيك كردار در جهان آخرت
فالذين ءامنوا و عملوا . .. و رزق كريم
«رزق كريم» يعنى روزى طيب و گوارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 7
7 - مؤمنان داراى عمل صالح ، قطعاً از روزى كريمانه اى در قيامت برخوردار خواهند بود .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك لهم . .. رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 18
18 - خداوند ، روزى مؤمنانِ داراى عمل صالح را در قيامت به وجه نيك و شايسته خواهد داد .
قد أحسن اللّه له رزقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 22
22 - خداوند به مؤمنان تقواپيشه از راه هاى غير قابل پيش بينى و متعارف ، روزى خواهد داد .
و الذين اتقوا . .. و اللّه يرزق من يشاء بغير حساب
كلمه «بغير حساب»، مى تواند به معناى راههاى غير قابل پيش بينى باشد; يعنى راههاى غير متعارف كه در محاسبات عادى نمى گنجد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 6
6 - برخوردارى از آمرزش خداوند و بهره مندى از روزى هاى نيكو ، پاداش مؤمنان حقيقى
لهم . .. مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 11
11 - خداوند ، مؤمنان راستين را از روزى هاى نيكو و با كرامت بهره مند خواهد ساخت .
أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 4
4- تنها راه شناخت شيوه برخورد با مؤمنان تهيدست ، وحى الهى است نه آراى هواپرستان غافل از خداوند
و لاتطع من . .. و قل الحقّ من ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 7
7 - تهمت و تحقير ، از ترفند ها و ابزار هاى طاغيان و دشمنان دين ، عليه دينداران و مؤمنان
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 1
1 - « حرف شنوا و مطيع هستيم » ، تنها سخن هميشگى مؤمنان راستين در برابر فرا خوانده شدن آنان به پذيرش حكم خدا و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
فعل مضارع «يقولوا» همراه با فعل «كان» بر استمرار و كلمه «إنّما» - كه اصطلاحاً آن را قصر افرادى مى گويند - بر حصر دلالت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 17 - 16
16- اهانت به پدر و مادر ، در شأن منكران معاد و نه معتقدان به حقانيت وعده هاى خداوند *
الذى قال لولديه أُفّ لكما أتعداننى أن أُخرج . .. ما هذا إلاّ أسطير الأوّلين
آيات پيشين، حاوى سفارش خداوند در زمينه احسان به والدين بود و در مقابل، در اين آيه به دو صفت ناشايست اشاره شده است: 1- بى احترامى به والدين، 2- انكار معاد. از قرين آمدن اين دو نكته مى توان مطلب ياد شده را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 1،2،3،4،10
1 - مواجه شدن ايمان آوردگان از اهل كتاب ، با ياوه گويى مخالفان نادان
الذين ءاتينهم الكتب من قبله . .. و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
2 - پرهيز ايمان آوردگان از اهل كتاب ، از مقابله به مثل كردن در برابر سخنان ياوه و بى ادبانه افراد نادان
و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
3 - ستايش خداوند از ايمان آوردگان اهل كتاب به خاطر رفتار پسنديده آنان در برابر ياوه گويان
و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
4 - سكوت در برابر ياوه گويان ، نمودى از بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا . .. و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
10 - رعايت ادب و حفظ منش بزرگوارانه از سوى ايمان آوردگان از اهل كتاب به هنگام جدا شدن از ياوه گويان و وانهادن آنان به حال خويش
و قالوا . .. سلم عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 4،5
4 - مؤمنان راستين ، به هنگام حضور در كنار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبرى جامعه اسلامى ، براى حل و فصل امور مهم اجتماعى ، بدون اذن خواستن به دنبال كار ديگرى نمى رفتند .
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله و إذا كانوا معه على أمر لم يذهبوا حتّ
5 - اجازه خواستن از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر امت اسلامى براى ترك حضور در امور اجتماعى و حل و فصل مسائل عمومى ، از اوصاف مؤمنان راستين است .
إنّ الذين يستئذنونك أُولئك الذين يؤمنون باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 7،8،12
7 - جداسازى مؤمنان خداترس از گستاخان بى پروا ، هدف آزمايش هاى الهى
يأيها الذين ءامنوا . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
مراد از علم خدوند به ترس و پرواى انسانها، تحقق بخشيدن و ايجاد آن در خارج است، بنابراين «ليعلم من يخافه» يعنى هدف از آزمايش مسلمانان اين است كه ترس و پرواى آنان از خداوند تحقق خارجى يابد.
8 - مشخص شدن مؤمنان واقعى از مؤمنان ادعايى از اهداف آزمايش الهى است .
يأيها الذين ءامنوا ليبلونكم اللّه . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
12 - هدف از آزمايش مؤمنان مشخص شدن صفوف باورداران به غيب ( قيامت و عذاب ) از غير آنان
ليبلونكم اللّه . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
قيامت وعذاب آخرت زمانى موجب ترس از خداوند مى شود كه آدمى به آن باور داشته باشد بنابراين تمايز خداترسان در واقع تمايز باورداران قيامت از غير آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 1،3
1 - مبتلا شدن مدعيان ايمان به فتنه و آزار و اذيت ، به منظور بازشناسى مؤمنان از منافقان است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
3 - آزمون هاى الهى ، زمينه تحقق عينى علم خداوند به مؤمنان و منافقان است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
تعبير «و ليعلمنَّ اللّه. ..» نشانه اين حقيقت است كه علم خداوند، در مرحله آزمودن مدعيان ايمان، به عينيّت و فعليّت مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 6،7،10
6 - فلسفه آزمودن مؤمنان ، بازشناسى مؤمنان راستين از مؤمنان دروغين است .
و لقد فتنّا الذين من قبلهم فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا و ليعلمنّ الكذبين
7 - تفكيك صفوف مؤمنان راستين از مدعيان دروغين ، فلسفه ابتلاى مؤمنان به سختى ها است .
و لقد فتنّا الذين من قبلهم فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا و ليعلمنّ الكذبين
10 - فلسفه آزمودن مؤمنان ، مشخص شدن مؤمنان راستين ، جهت پاداش دهى خداوند به آنان است .
و لقد فتنّا . .. فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا
برداشت بالا، بنابر اين احتمال است كه تحقق عينى علم خداوند در آزمودن مؤمنان، به منظور اعطاى پاداش به آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 130 - 10
10 - تسبيح و حمد مداوم پروردگار ، از راه هاى مقابله مؤمنان با تبليغات كافران عليه خدا و دين
فاصبر على ما يقولون و سبّح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 4
4 - درخشش نور مؤمنان ، موجب روشن شدن راه ايشان از پيش رو ، سمت راست و سمت چپ آنان در قيامت
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمنهم
در آيه شريفه از فن «اكتفا» استفاده شده است; يعنى، با ذكر «بأيمانهم» از بيان «و بشمائلهم» اكتفا شده است. بنابراين تقدير آيه چنين مى شود: «يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمانهم و بشمائلهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 4
4 - درخشش نور مؤمنان ، موجب روشن شدن راه ايشان از پيش رو ، سمت راست و سمت چپ آنان در قيامت
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمنهم
در آيه شريفه از فن «اكتفا» استفاده شده است; يعنى، با ذكر «بأيمانهم» از بيان «و بشمائلهم» اكتفا شده است. بنابراين تقدير آيه چنين مى شود: «يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمانهم و بشمائلهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 4 - 2
2 - مؤمنان راستين ، آنانى اند كه زكات مال را همواره مى پردازند .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم للزكوة فعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 60 - 2
2 - دادن زكات ، برنامه هميشگى مؤمنان راستين
و الذين يؤتون ما ءاتوا
با توجه به، به كارگيرى فعل مضارع (يؤتون) - كه مفيد استمرار است - برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 1
1 - اقامه نماز ، پرداخت زكات و يقين به آخرت از نشانه هاى مؤمنان راستين
هدًى و بشرى للمؤمنين . الذين يقيمون الصلوة... و هم بالأخرة هم يوقنون
«الذين» در برداشت ياد شده، وصف احترازى است; يعنى، آيات قرآن براى آن دسته از مؤمنان، هدايتگر و بشارت بخش است كه پايبند به اقامه نماز و پرداخت زكات باشند و به جهان آخرت نيز باور قطعى داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 24
24 - مؤمنان و ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به پرداخت زكات مأمور شدند .
و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 4،20
4 - صلح حديبيه ، زمينه نزول آرامش بر قلب مؤمنان *
إنّا فتحنا لك فتحًا . .. هو الذى أنزل السكينة
در صورتى كه اضطراب مؤمنان، مربوط به قبل از صلح باشد; از ارتباط «أنزل السكينة» با «إنّا فتحنا. ..» احتمال مطلب بالا مى رود.
20 - توجّه به قدرت ، علم و حكمت گسترده خداوند ، مايه اطمينان قلب مؤمنان در طريق ايمان .
أنزل السكينة . .. و للّه جنود السموت و الأرض و كان اللّه عليمًا حكيمًا
«للّه جنود. ..» دال بر حاكميت و قدرت خداوند است و اين كه خداوند در پايان آيه به قدرت مطلقه و علم و حكمت گسترده خود اشاره كرده است; مى تواند از آن جهت باشد كه نفس توجّه مؤمنان به اين حقيقت، خود وسيله ازدياد ايمان و آرامش قلب آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 36 - 8
8 - توجه مؤمنان به غلبه اراده خداوند بر قدرت كافران ، مايه اميد و تسلّى خاطر ايشان
و كم أهلكنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا فنقّبوا فى البلد هل من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 4
4 - بيعت ويژه مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در جريان حديبيه ، باعث غفران لغزش هاى گذشته آنان نزد خداوند *
لقد رضى اللّه عن المؤمنين إذ يبايعونك تحت الشجرة
تعبير «رضى اللّه عن المؤمنين» - به جاى تعبير «رضى عن بيعتكم» - اين برداشت را افاده مى كند كه خود مؤمنان - علاوه بر عملشان - مورد رضايت الهى قرار گرفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 9
9 - رواج بدگمانى در جامعه مؤمنان ، تهديدى براى اخوت ايمانى آنان
إنّما المؤمنون إخوة . .. يأيّها الذين ءامنوا اجتنبوا كثيرًا من الظنّ
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه «إنّما المؤمنون إخوة»، برداشت ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 4 - 2
2- ايمان به پيروزى راه ايمان و شكست نهايى كافران ، مقتضى صلابت و جديت مؤمنان در نبرد با جبهه كفر
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم ... فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب
فاء در «فإذا لقيتم» مفيد ترتب و نتيجه است; يعنى، اكنون كه دانستيد تلاش كافران بى ثمر خواهد ماند (أضلّ أعمالهم) و فرجام مؤمنان به صلاح خواهد گراييد (أصلح بالهم) پس دلگرم باشيد و با يقين به پيروزى نبرد كنيد (فإذا لقيتم. .. فضرب الرقاب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 4،5
4 - تلاش گسترده منافقان صدراسلام براى اثبات حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى خويش
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
سوگند مؤكد، دليل بر وجود چنين تلاشى است.
5 - منافقان ، همواره در صدد نشان دادن حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان مؤمنان به خويش اند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 20
20 - توجّه به قدرت ، علم و حكمت گسترده خداوند ، مايه اطمينان قلب مؤمنان در طريق ايمان .
أنزل السكينة . .. و للّه جنود السموت و الأرض و كان اللّه عليمًا حكيمًا
«للّه جنود. ..» دال بر حاكميت و قدرت خداوند است و اين كه خداوند در پايان آيه به قدرت مطلقه و علم و حكمت گسترده خود اشاره كرده است; مى تواند از آن جهت باشد كه نفس توجّه مؤمنان به اين حقيقت، خود وسيله ازدياد ايمان و آرامش قلب آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 30
30 - توجه مؤمنان به عالمانه و حكيمانه بودن احكام دين ، اطمينان بخش خاطر آنان
ذلكم حكم اللّه يحكم بينكم و اللّه عليم حكيم
از مطرح شدن علم و حكمت خداوند، پس از بيان احكام و مخاطب قرار گرفتن مؤمنان نسبت به اين حقيقت كه علم و حكمت الهى باهم آميخته است، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 3
3- آزار و شكنجه دشمنان اسلام نسبت به مؤمنان ، زمينه آزمايش ايمان آنان
إلاّ من أُكره و قلبه مطمئنّ بالإيمن . .. ثمّ إن ربّك للذين هاجروا من بعد ما فتن
در واژه «فتنوا» - كه در اين آيه در معناى امتحان و آزمايش به كار رفته است - معناى رنج و عذاب نهفته است; چه اينكه ريشه اين فعل به معناى گداختن طلا براى خالص ساختن آن است (مفردات راغب). گفتنى است آيه 106 - كه درباره شكنجه و آزار شدن مسلمانان و حكم تقيه است تأييد كننده همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 21
21 - عبادت خالصانه خداى يكتا ، زمينه ساز حاكميت ، پيروزى و امنيت مؤمنان
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. يعبدوننى لايشركون بى شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 21 - 8
8 - توجّه به علم و قدرت الهى ، زمينه اميدوارى مؤمنان به پيروزى راه ايمان
قد أحاط اللّه بها و كان اللّه على كلّ شىء قديرًا
از اين كه خداوند، پس از نويد دادن به قدرت و پيروزى مؤمنان در آينده، علم و قدرت خويش را به ايشان يادآور شده است; مطلب بالا را مى توان نتيجه گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 36 - 8
8 - توجه مؤمنان به غلبه اراده خداوند بر قدرت كافران ، مايه اميد و تسلّى خاطر ايشان
و كم أهلكنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا فنقّبوا فى البلد هل من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 36 - 4
4 - تلاش شيطان ، در واداشتن مؤمنان و پيامبر (صلی الله علیه و آله) به انتقام جويى
ادفع بالتى هى أحسن . .. و إمّا ينزغنّك من الشيطن نزغ
تأكيد در فعل «ينزغنّك» اشعار به تلاش شيطان دارد و از آن جا كه اين آيه در پى توصيه به شيوه برخورد نيكو و به دور از انتقام جويى در برابر بدرفتارى ديگران آمده است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 8
8 - غرض از عرضه امانت الهى بر انسان ها ، اعطاى پاداش به مؤمنان است .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب ... و يتوب اللّه على المؤمنين و المؤمنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 3
3 - پايدارى اهل ايمان در صحنه هاى پيكار همراه با ياد مداوم خدا ، زمينه ساز پيروزى آنان بر دشمنان دين
فاثبتوا و اذكروا اللّه كثيرا لعلكم تفلحون
«لعلكم» علاوه بر اينكه متعلق بر «اذكروا اللّه» است، مى تواند متعلق به «فاثبتوا» نيز باشد. در اين صورت مراد از «فلاح»، پيروزى در جنگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 21
21 - عبادت خالصانه خداى يكتا ، زمينه ساز حاكميت ، پيروزى و امنيت مؤمنان
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. يعبدوننى لايشركون بى شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 6
6- وعده خداوند به پيروزى و ثبات قدم مؤمنان ، در صورت اقدام به جهاد و حمايت از دين
يأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه . .. و يثبّت أقدامكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 4 - 8
8 - مؤمنان مجاهد ، در معرض قرار گرفتن در موضع انفعالى و متأثر شدن در برابر قدرت و مكنت بسيار دشمنان و كافران مخالف
فلايغررك تقلّبهم فى البلد
برداشت ياد شده از هشدار خداوند، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 5 - 6
6 - رعايت حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، داراى خير و منفعت براى خود مؤمنان
و لو أنّهم صبروا . .. لكان خيرًا لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 106 - 5
5 - بهانه جويى و اتهام كافران نبايد سبب نگرانى و تزلزل مؤمنان گردد.
و ليقولوا درست . .. اتبع ما أوحى اليك
فرمان به اتباع از وحى، پس از اشاره به شبهات كافران، تأكيدى بر لزوم استقامت مؤمنان در برابر شبهات كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 42 - 5
5 - جنگ هاى سخت و پرمشقت ، عرصه هاى جدا شدن مؤمنان راستين از غير ايشان
لو كان عرضاً قريباً و سفراً قاصداً لاتبعوك و لكن بعدت عليهم الشقة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 90 - 8
8 - ميدان جهاد ، صحنه تمايز مؤمنان راستين از منافقان بى ايمان
و قعد الذين كذبوا اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 5
5 - تكاليف دشوار و ميدان جهاد ، صحنه آزمون انسان ها و تمايز مؤمنان واقعى از مدعيان ايمان
قل للمخلّفين من الأعراب ستدعون إلى قوم أولى بأس شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 21 - 6
6 - بازشناسى و جداسازى مؤمنان معتقد به آخرت ، از ترديد داران درباره آن ، فلسفه توانايى دادن به ابليس در گمراه كردن مردم
و ما كان له عليهم من سلطن إلاّ لنعلم من يؤمن بالأخرة ممّن هو منها فى شكّ
«نعلم» در اين آيه، متضمن معناى تشخيص و تمييز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 6
6 - جنگ تبوك ، از عوامل متمايز شدن صف مجاهدان و مؤمنان راستين از صف منافقان
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف . .. لكن الرسول ... جهدوا
«جاهدوا» (به صورت فعل ماضى) به عنوان گزارش از جنگى است كه مسلمانان پشت سر گذاشته اند كه مفسران آن را جنگ تبوك دانسته اند و خداوند، پس از اين جنگ است كه چهره منافقان را افشا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 2
2 - غرض از عرضه امانت الهى به انسان ها ، عذاب منافقان و مشركان و اعطاى توفيق به مؤمنان است .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
لام در «ليعذّب» براى تعليل است و درصدد بيان اين نكته است كه اين امانت، عرضه شده تا صفوف از هم تفكيك شود و كسانى كه پابند به آن خواهند ماند و كسانى كه پابند نخواهند بود، روشن شوند و در نتيجه، اهل عذاب از غير آنها روشن گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 217 - 4
4 - قدرت شكست ناپذير و رحمت گسترده الهى ، مقتضى توكل و اعتماد مؤمنان بر او
و توكّل على العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 6
6- وعده خداوند به پيروزى و ثبات قدم مؤمنان ، در صورت اقدام به جهاد و حمايت از دين
يأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه . .. و يثبّت أقدامكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 21
21 - عبادت خالصانه خداى يكتا ، زمينه ساز حاكميت ، پيروزى و امنيت مؤمنان
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. يعبدوننى لايشركون بى شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 2 - 7
7 - امكان حبط اعمال مؤمنان ، با عدم رعايت حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لاترفعوا . .. و لاتجهروا له بالقول ... أن تحبط أعملكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 11
11 - امكان گرفتار آمدن مؤمنان به لغزش و خطا ; حتى با داشتن مراتب بالاى ايمانى *
ليزدادوا إيمنًا . .. ليدخل المؤمنين ... و يكفّر عنهم سيّئاتهم
بنابراين كه مراد از «سيّئات»، صرفاً گناهان و لغزش هاى قبل از ايمان نباشد; بلكه مطلق لغزش هاى قبل از ايمان و بعد از آن را دربرگيرد، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 133 - 2
2 - سرگذشت لوط پيامبر ، درس آموز و تسلى بخش پيامبراسلام و مؤمنان
و إنّ لوطًا لمن المرسلين
يادآورى سرگذشت لوط(ع) براى پيامبراسلام و مؤمنان در شرايط دشوار مكه، بيانگر مطلب يادشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 139 - 2
2 - سرگذشت يونس پيامبر ، درس آموز و تسلى بخش پيامبراسلام و ايمان آورندگان به آن حضرت
و إنّ يونس لمن المرسلين
برداشت بالا، به خاطر اين نكته است كه يادآورى سرگذشت يونس(ع) و قومش، براى پيامبر و مؤمنان - كه در شرايط سخت مكه قرار داشتند و با مخالفت هاى مشركان روبه رو بودند - در واقع به منظور درس آموزى و دلدارى به آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 3
3 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
نجّنى و من معى . .. فأنجينه و من معه
از اين كه نوح(ع)، مستقل از پيروانش و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 170 - 4
4 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
ربّ نجّنى و أهلى . .. فنجّينه و أهله أجمعين
از اين كه لوط(ع)، مستقل از كسان خود و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 32
32 - توبه و بازگشت از گناه و خطا ، زمينه ساز فلاح و رستگارى مؤمنان
و توبوا إلى اللّه جميعًا أيّه المؤمنون لعلّكم تفلحون
برداشت ياد شده، به خاطر اين نكته است كه «لعلّ» براى تعليل و جمله «لعلّكم تفلحون» استئنافيه تعليليه است; يعنى به اين سبب توبه كنيد كه به سعادت و رستگارى برسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 7
7 - شيطان بدون اذن خداوند ، نمى تواند كمترين آسيبى به مؤمنان برساند .
و ليس بضارّهم شيئًا إلاّ بإذن اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 13
13- انعطاف پذيرى در برابر كافران و منكران دين ، سست كننده بنيان رحمت و مودّت ميان مؤمنان
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
اين برداشت، وجه ديگر برداشت قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 55 - 7
7 - تخلف ناپذير بودن وعده خداوند به نصرت پيامبران و مؤمنان ، مقتضى صبر و شكيبايى رهبران دينى و مؤمنان طرفدار آنان در برابر مشكلات و آزار هاى دشمنانِ دين است .
إنّا لننصر رسلنا . .. فاصبر إنّ وعد اللّه حقّ
برداشت بالا به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّ وعد اللّه حقّ» در مقام تعليل براى «فاصبر» مى باشد; يعنى، «صبر پيشه كن چون وعده خداوند به پيروزى و نصرت، حق است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 49 - 3
3 - تسبيح و حمد پروردگار ، در تكاپوى روزانه و آرامش شب و سحرگاهان ، شكيبايى آفرين براى مؤمنان *
و اصبر . .. و سبّح بحمد ربّك حين تقوم . و من الّيل فسبّحه و إدبر النجوم
برداشت ياد شده با توجه به نكات زير است: 1- «حين تقوم» اشاره به تلاش هاى روزانه «و من الّيل. ..» نظر به لحظه هاى آرام شب داشته باشد. 2- آيه شريفه را با «واصبر...» - كه در آيه قبل آمده - ملاحظه كنيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 6 - 3
3 - ارائه وحى و كتاب هاى آسمانى از سوى فرشتگان ، مايه عذرخواهى و اثبات بى گناهى مؤمنان در پيشگاه خداوند
فالملقيت ذكرًا . عذرًا أو نذرًا
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه مقصود از «عذراً»، اعذار (عذر خواستن) مؤمنان در پيشگاه خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 12
12- پى بردن مسلمانان ، پس از حديبيه به وجود عناصرى مؤمن ; اما مخفى در قلب محيط شرك ( مكه )
و لولا رجال مؤمنون . .. لم تعلموهم
تعبير «لم تعلموهم»، بيانگر عدم اطلاع قبلى مسلمانان از وجود مؤمنانى در مكه است و نفس همين تعبير، تذكرى به مسلمانان نسبت به وجود مؤمنان ناشناخته در مكه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 7 - 1
1 - خداوند ، اهل سخاوت و تقوا و تصديق كنندگان پاداش هاى موعود را ، براى انجام دادن كار هاى خير ، آماده و توانا مى سازد .
فسنيسّره لليسرى
فعل «يسّر»; يعنى، آسان ساخت (قاموس) و توفيق داد (صحاح). «يسرى» وصف براى موصوف محذوفى از قبيل «الطريقة»، «الشريعة» و يا نظاير آن و به معناى سهل تر و آسان تر است. تغيير عبارت از «سنيسّر له اليسرى» به «سنيسّره لليسرى» بيانگر آن است كه خداوند، وعده ايجاد تحولاتى را در درون شخص مى دهد تا با سهولت، پذيراى آسان ترين شريعت ها گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 30 - 2
2 - عيب جويى از مؤمنان و اشاره هاى تمسخرآميز به آنان و نشان دادن عيوب ايشان به ديگران ، خوى ناپسند و برخاسته از گنه پيشگى است .
إنّ الذين أجرموا . .. و إذا مرّوا بهم يتغامزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 9 - 5
5 - مؤمنان ، در معرض غفلت از ياد خدا ، به خاطر دلبسته شدن به اموال و اولاد
يأيّها الذين ءامنوا لاتلهكم أمولكم و لا أولدكم عن ذكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 3
3 - تداوم حيات قوم كافر و گمراه گر نوح ، موجب گمراهى بندگان خدا و مؤمنان مى شد .
إنّك إن تذرهم يضلّوا عبادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 11
11- مؤمنان ، در معرض لغزش و نيازمند تذكّر و هشدار مكرّر
يأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول و لا تبطلوا أعملكم
از تكرار «أطيعوا» و نهى «لاتبطلوا» در مورد مؤمنان، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 11
11 - امكان گرفتار آمدن مؤمنان به لغزش و خطا ; حتى با داشتن مراتب بالاى ايمانى *
ليزدادوا إيمنًا . .. ليدخل المؤمنين ... و يكفّر عنهم سيّئاتهم
بنابراين كه مراد از «سيّئات»، صرفاً گناهان و لغزش هاى قبل از ايمان نباشد; بلكه مطلق لغزش هاى قبل از ايمان و بعد از آن را دربرگيرد، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 2
2 - اهل ايمان ، در معرض خطر ايجاد ارتباط دوستانه با دشمنان خدا
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّخذوا عدوّى و عدوّكم أولياء
نهى معمولاً در جايى صورت مى گيرد كه زمينه ابتلا و ارتكاب به عملى وجود دارد; به ويژه كه شأن نزول خبر از چنين مشكلى مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 10
10 - صداقت در ايمان مقتضى محبت و ايثار به مؤمنان و رنجديدگان در مسير دين
أُولئك هم الصدقون . و الذين تبوّءو الدار و الإيمن يحبّون من هاجر إليهم و ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 106 - 5
5 - بهانه جويى و اتهام كافران نبايد سبب نگرانى و تزلزل مؤمنان گردد.
و ليقولوا درست . .. اتبع ما أوحى اليك
فرمان به اتباع از وحى، پس از اشاره به شبهات كافران، تأكيدى بر لزوم استقامت مؤمنان در برابر شبهات كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 27 - 16
16- صلح حديبيه ، تدبير الهى و زمينه ساز ورود مؤمنان به مسجدالحرام ، باامنيت و آرامش
فعلم ما لم تعلموا فجعل من دون ذلك فتحًا قريبًا
«ذلك» اشاره به «لتدخلنّ» و «فتحاً قريباً» نظر به صلح حديبيه دارد; يعنى، خداوند مى دانست كه جز در سايه صلحى، همانند صلح حديبيه، امنيت مسلمانان براى ورود به مسجد الحرام و انجام عمره، ميسر نمى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 7
7 - زندگانى مؤمنان نيك كردار در دنيا ، همراه با ايجاد ناامنى از سوى مستكبران و اندوهبار از سرزنش آنان *
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة ادخلوا الجنة لا خوف عليكم
مطرح ساختن تحقير مؤمنان از سوى كافران و سپس بيان دو موهبت از ميان تمامى مواهب بهشتى اشاره به اين دارد كه اولاً زندگانى مؤمنان در دنيا آميخته به ناامنى و حزن است و ثانياً اين حزن عمدتاً از سوى كافران مستكبر ايجاد مى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 1
1- مؤمنان به خداى يكتا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن كه داراى عمل صالح باشند ، از بهترين و پاك ترين زندگى هاى دنيوى بهره مندند .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم
متعلق «ءامنوا» به قرينه آيات گذشته توحيد ، پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن است. «طوبى» اسم تفضيل مؤنث اطيب و به معناى بهترين و پاك ترين مى باشد و مراد از آن به قرينه مقابله آن با «مئاب» حيات و زندگانى برتر و پاك تر دنيوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 29 - 11
11 - برابر نبودن زندگى و سرنوشت مشركان با مؤمنان ، امرى روشن در عقل و فطرت آدمى
ضرب اللّه مثلاً رجلاً . .. و رجلاً سلمًا لرجل هل يستويان مثلاً
از آمدن «هل» استفهاميه - كه براى طلب تصديق وضع شده و بيشتر در مواردى به كار مى رود كه مورد تصديق مخاطب قرار دارد - برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 7
7 - زندگى و مرگ مؤمنان نيك كردار ، غيرقابل قياس با زندگى و مرگ گناه پيشگان
أم حسب الذين اجترحوا السيّئات أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملواالصلحت سواء محياه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 52 - 9،10
9 - باطل باوران و كافران به خدا ، قطعاً ، زيان كارند .
و الذين ءامنوا بالبطل و كفروا باللّه أُولئك هم الخسرون
10 - ايمان به باطل و كفر به خدا ، خسارتبار است .
و الذين ءامنوا بالبطل . .. أُولئك هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 6
6 - پيشه ساختن صبر و برپايى نماز ، دو وسيله كارساز براى تحمل ترس ها ، گرسنگى ها ، زيان هاى مالى و جانى و كمبود هاى به وجود آمده براى سالكان راه ايمان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر والصلوة . .. و لنبلونكم بشىء من الخوف ... و ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 6
6 - پيشه ساختن صبر و برپايى نماز ، دو وسيله كارساز براى تحمل ترس ها ، گرسنگى ها ، زيان هاى مالى و جانى و كمبود هاى به وجود آمده براى سالكان راه ايمان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر والصلوة . .. و لنبلونكم بشىء من الخوف ... و ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 6
6 - منظره حركت شتابان زنان و مردان مؤمن در قيامت ، به سوى بهشت با چهره هايى چونان چراغ فروزان ، بس زيبا و چشم نواز براى بينندگان
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمنهم
در صورتى كه مراد «ترى» هر فرد بيننده باشد، به نظر مى رسد آيه شريفه در مقام تصوير صحنه اى است كه نظر هر بيننده اى را در آن روز به خود جلب مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 22 - 1
1 - مؤمنان ، داراى چهره هايى شاداب و زيبا در عرصه قيامت
وجوه يومئذ ناضرة
«نضرة»در معانى زيبايى و نعمت به كار مى رود (قاموس المحيط). «ناضرة» (مؤنث «ناضر») به معناى زيبا و برخوردار از نعمت است و مقصود از آن - به قرينه مقام - شادابى و درخشندگى چهره هاى مؤمنان در عرصه قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 6
6 - منظره حركت شتابان زنان و مردان مؤمن در قيامت ، به سوى بهشت با چهره هايى چونان چراغ فروزان ، بس زيبا و چشم نواز براى بينندگان
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم و بأيمنهم
در صورتى كه مراد «ترى» هر فرد بيننده باشد، به نظر مى رسد آيه شريفه در مقام تصوير صحنه اى است كه نظر هر بيننده اى را در آن روز به خود جلب مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 6
6 - ضرورت هشيارى مؤمنان در برابر اهل كتاب به هنگام تظاهر آنان به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 11
11 - مؤمنان به شعيب ( ع ) پيش از ايمان به وى هم مسلك با مردم مدين در پيروى از آيين غير الهى
أو لتعودن فى ملتنا
عَوْد (مصدر لتعودن) به معناى بازگشتن است. بنابراين «لتعودن» دلالت مى كند كه مؤمنان به شعيب(ع) تا پيش از ايمان به وى با مردم مدين هم مسلك بودند. قابل ذكر است كه اطلاق اين معنا بر شعيب(ع) از باب تغليب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 8
8 - پايدارى بر ركوع و سجده و امر به معروف و نهى از منكر ، از ويژگى هاى مؤمنان راستين
الركعون السجدون الأمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 14
14- روحيه نيايش و حالت ركوع و سجود ، متجلى و مشهود در زندگى مؤمنان واقعى
تريهم ركّعًا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 6
6 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان از اهل كتاب به خاطر رفتار ، گفتار نيك آنان در مقابل گفتار و كردار بد ديگران
و يدروءن بالحسنة السيّئة
«حسنة» و «سيّئة» به معناى «بدى» و «نيكى» است و «ال» در آن دو براى جنس است. بنابراين مراد از «الحسنة» مطلق نيكى (رفتار و گفتار نيك) است و مراد از «السيئة» مطلق بدى (گفتار و كردار بد) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 3
3- لزوم هماهنگى گفتار و كردارِ مؤمنان ، در راستاى طاعت خداوند *
طاعة و قول معروف
در صورتى كه «طاعة و قول معروف» مبتدا براى خبر محذوف باشد; از مجزا آمدن «طاعة» و «قول معروف» استفاده مى شود كه آنچه خداوند از انسان مى خواهد، صرف طاعت عملى نيست; بلكه بايد سخن انسان همراه با عمل وى، نيك و پسنديده باشد و در ضمنِ طاعت، اظهار ناراحتى نكند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 10
10- اعمال مؤمنان ، چونان سخنان و اقرار هاى آنان ، مورد آزمون الهى است . *
و نبلوا أخباركم
كلمه «أخبار» مى تواند به معناى اعمال مؤمنان باشد كه معمولاً در منظر ديد همگان قرار مى گيرد. در اين صورت از ارتباط «نبلوا أخباركم» با صدر آيه، استفاده مى شود كه اولاً مدعيان ايمان، آزمايش مى شوند تا اهل عمل و صبر شناخته شوند و ثانياً اهل عمل و جهاد و صبر نيز آزمايش مى شوند تا مراتب خلوص و ارزش هر عمل مشخص گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 70 - 8
8 - در مقاطعى ، سخنانى از مؤمنان درباره پيامبر (صلی الله علیه و آله) صادر مى شد كه زيبنده نبود . *
يأيّها الذين ءامنوا لاتكونوا كالذين ءاذوا موسى . .. اتّقوا اللّه و قولوا قولاً
تكرار خطاب «يا أيّها الذين آمنوا» در دو آيه، به منظور تشويق مؤمنان به پرهيز از اذيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و نيز گفتن سخنانى استوار و حق، اشعار دارد به اين كه آنان، گاهى سخنانى بيهوده درباره پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى گفته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 35
35- تحقير تهيدستان خداخواه و فرومايه ديدن موضع طبقاتى آنان ، بينشى ضد الهى و بيرون از حدِّ اعتدال است .
و لاتطع من . .. كان أمره فرطًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 7
7 - بدگمانى نسبت به مؤمنان ، امرى ناپسند و مورد سرزنش خداوند
لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خيرًا و قالوا هذا إفك مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 10
10- گرايش دادن اشراف به توحيد و معارف دين ، هرگز مجوز طرد مؤمنان محروم و تهى دست نيست .
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 106 - 13
13 - بازخواست و سرزنش مؤمنانى كه پس از اتحاد در پرتو دين ، به پراكندگى و تفرقه گراييدند .
و لا تكونوا كالذين تفرقوا و اختلفوا من بعد ما جاءهم البيّنات . .. اكفرتم بعد ايم
ارتداد (اكفرتم . .. )، به قرينه آيه قبل، همان تفرقه و اختلاف مسلمانان پس از اتّحاد آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 124 - 10
10 - سرزنش مؤمنان به خاطر وجود يأس در ميان آنان
الن يكفيكم ان يمدّكم ربّكم بثلثة الاف من الملئكة
لحن آيه با كلمه استفهام، دلالت بر توبيخ كسانى دارد كه در نبردها و رويارويى با دشمنان دين، على رغم وعده هاى الهى به امداد آنان، دچار دلهره و يأس مى شوند و سستى مىورزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 7
7 - زندگانى مؤمنان نيك كردار در دنيا ، همراه با ايجاد ناامنى از سوى مستكبران و اندوهبار از سرزنش آنان *
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة ادخلوا الجنة لا خوف عليكم
مطرح ساختن تحقير مؤمنان از سوى كافران و سپس بيان دو موهبت از ميان تمامى مواهب بهشتى اشاره به اين دارد كه اولاً زندگانى مؤمنان در دنيا آميخته به ناامنى و حزن است و ثانياً اين حزن عمدتاً از سوى كافران مستكبر ايجاد مى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 32 - 1
1 - گنه پيشگان كافر ، با مشاهده مؤمنان به نكوهش آشكار ايشان پرداخته ، آنان را ره گم كرده قلمداد مى كنند .
و إذا رأوهم قالوا إنّ هؤلاء لضالّون
جمله «إذا رأوهم. ..»، بيانگر برخورد علنى كافران با مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 6 - 3
3 - برخى از مؤمنان به سبب مخالفتشان با حركت به سوى جنگ بدر ، مورد سرزنش و توبيخ خداوند قرار گرفتند .
يجدلونك فى الحق بعد ما تبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 5
5 - مؤمنان بى تفاوت ، كه دل هايشان با ياد خدا و تلاوت آيات او نرم و خاشع نمى شود ، مورد نكوهش خدا هستند .
ألم يأن للذين ءامنوا أن تخشع قلوبهم لذكر اللّه و ما نزل من الحقّ
استفهام در «ألم يأن. ..» براى توبيخ و نكوهش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 8
8 - عناصر عافيت طلب ، به خاطر تحمل نكردن آزار و اذيت هاى وارد شده ، سرزنش شده اند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 9
9 - گمراهان ستمكار ، در روز قيامت ، مورد سرزنش اهل ايمان خواهند بود .
و قال الذين ءامنوا إنّ الخسرين الذين خسروا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 108 - 2
2 - آيات روشنگرِ سرنوشت دو طايفه مؤمنان و كافران ، همراه حق و به دور از شائبه بطلان و انحراف
يوم تسودّ . .. تلك ايات اللّه نتلوها عليك بالحق
بنابراينكه «بالحق»، قيد باشد براى آيات و «باء»، به معناى مصاحبت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 129 - 10
10 - مالكيّت و حاكميّت خداوند بر سرنوشت مؤمنان و كافران ( پيروزى يا شكست )
ليقطع طرفاً من الّذين كفروا . .. ليس لك من الامر شىء ... و للّه ما فى السّموات و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 18
18 - تنها خداوند آگاه به سرنوشت مؤمنان در پايدارى آنان بر توحيد و يا بازگشتشان به كفر و شرك است .
و ما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء اللّه ربنا وسع ربنا كل شىء علماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 20 - 3
3 - برابر و يكسان نبودن مؤمنان و كافران ، از نظر شخصيت و سرنوشت
و لا الظلمت و لا النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 21 - 2
2 - برابر و يكسان نبودن مؤمنان با كافران ، از نظر شخصيت و سرنوشت .
و لا الظلّ و لا الحرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 1
1 - وجود اختلاف اساسى ميان دو انسان كافر و مؤمن ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا
«من» در آيه شريفه اسم موصول بوده و مبتدا و خبر آن جمله اى محذوف است. تقدير كلام چنين مى شود: «أم-ّن هو قانت ءاناء الّيل... كمن هو عاص أو كافر; آياكسى كه شب زنده دار (مؤمن) است، مانند كسى است كه عاصى و يا كافر است». بر اين اساس مى توان گفت: آيه شريفه، درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 10
10 - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذير و نرم دل با كافر حق ناپذير و سنگدل ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فويل للقسية قلوبهم
«من» در آيه شريفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرينه جمله بعدى (فويل للقاسية قلوبهم. ..) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدير كلام چنين است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... كمن قسا قلبه». بنابراين مى توان گفت: آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 3
3 - وجود اختلاف اساسى ميان دو انسان مؤمن خداترس و كافر خداگريز ، از نظر شخصيت و سرنوشت
فويل للقسية قلوبهم من ذكر اللّه . .. أفمن يتّقى بوجهه سوء العذاب يوم القيمة
«من» در آيه شريفه، اسم موصول بوده و مبتدا و خبر آن، جمله اى محذوف است و تقدير كلام چنين مى باشد: «أفمن يت-ّقى بوجهه سوء العذاب. .. كمن آمن منه». بنابراين مى توان گفت آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان
مؤمن و كافر وسرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 29 - 10
10 - وجود اختلاف هاى اساسى ، ميان دو انسان مؤمن و كافر از نظر سرنوشت
ضرب اللّه مثلاً رجلاً . .. و رجلاً سلمًا لرجل هل يستويان مثلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 15 - 2
2 - مؤمنان نيك كردار ، در بهشت ، در سرور و شادمانى مستمر بسر مى برند .
فهم فى روضة يحبرون
«حِبر» درلغت به معناى اثر تحسين برانگيز است (مفردات راغب) و «فى روضة يحبرون» يعنى در باغى شادمانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 7
7 - زنان و مردان مؤمن ، برخوردار از حيات جاودان و پرنشاط در باغ هاى بهشت
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 22 - 1
1 - مؤمنان ، داراى چهره هايى شاداب و زيبا در عرصه قيامت
وجوه يومئذ ناضرة
«نضرة»در معانى زيبايى و نعمت به كار مى رود (قاموس المحيط). «ناضرة» (مؤنث «ناضر») به معناى زيبا و برخوردار از نعمت است و مقصود از آن - به قرينه مقام - شادابى و درخشندگى چهره هاى مؤمنان در عرصه قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 39 - 4
4 - ايمان و دورى از گناه ، مايه بشّاش و خندان بودن چهره مؤمنان در قيامت
وجوه . .. ضاحكة مستبشرة
به قرينه آخرين آيه اين سوره (أولئك هم الكفرة الفجرة)، مراد از «وجوه» در اين آيات، چهره هاى كسانى است كه كافر نبوده و از فسق و فجور پاك و منزه اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 34 - 14
14 - مؤمنان راستين و مبرا از پندار هاى شرك آميز ، داراى آينده اى سعادتمند و سرشار از خوشبختى و شادكامى
و بشّر المخبتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 4 - 5،6
5 - قرآن از برانگيخته شدن احساسات شادمانه مؤمنان صدر اسلام در روز پيروزى روميان بر ايرانيان ، خبر داده است .
و هم من بعد غلبهم سيغلبون . .. و يومئذ يفرح المؤمنون
6 - پيروزى روميان بر ايرانيان ، عاملِ سرور و شادمانى مؤمنان عصر بعثت شد .
و يومئذ يفرح المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 5 - 2
2 - برخوردارى روميان از امداد هاى الهى در نبردِ پيروزمندِ خويش با ايرانيان ، مايه سرور و شادمانى مؤمنان عصر بعثت شد .
و يومئذ يفرح المؤمنون بنصر اللّه
«بنصر اللّه» مى تواند متعلق به «يفرح» در آيه قبل باشد; يعنى، مؤمنان به سبب اين كه پيروزى روميان به امدادهاى خداوند است، شادمان مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 46 - 5
5 - سستى اهل ايمان در پيكار با دشمنان دين ، موجب از ميان رفتن ابهت و قوّت جامعه اسلامى
و لاتنزعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 97 - 10
10 - قرآن ، بشارت دهنده اهل ايمان به سعادتمندى آنان در دنيا و آخرت
و بشرى للمؤمنين
«بشرى» به خبرى گفته مى شود كه در آن سرور و فرح باشد و در آيه شريفه به معناى بشير (بشارت دهنده)، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 5
5 - تنها مؤمنان صابر ، به موفقيت دست يافته و به هدف هاى خويش ( سعادت دنيا و آخرت ) خواهند رسيد . *
و أولئك هم المهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 38 - 7
7 - جهاد در راه خدا ، عامل سعادت و نيك بختى مؤمنان در حيات اخروى
يأيها الذين ءامنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا فى سبيل اللّه . .. أرضيتم بالحيوة ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 12
12 - مؤمنان ، داراى حيات جاودان و آكنده از سعادت و رستگارى در آخرت
خلدين فيها أبداً ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 105 - 6
6- موحدان و مؤمنانِ به رسالت پيامبران ، تشكيل دهنده گروه سعادتمندان قيامتند .
فمنهم شقى و سعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 2
2- فرجام نيكو ( سعادت اخروى ) از آنِ مؤمنانِ داراى عمل صالح است .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم و حسن مئاب
«مئاب» مصدر ميمى و به معناى بازگشت است و مراد از آن سراى آخرت مى باشد. قابل ذكر است كه «طوبى» مبتدا و «حسن مئاب» عطف بر آن و «لهم» خبر براى آن دو مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 97 - 10
10 - قرآن ، بشارت دهنده اهل ايمان به سعادتمندى آنان در دنيا و آخرت
و بشرى للمؤمنين
«بشرى» به خبرى گفته مى شود كه در آن سرور و فرح باشد و در آيه شريفه به معناى بشير (بشارت دهنده)، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 5
5 - تنها مؤمنان صابر ، به موفقيت دست يافته و به هدف هاى خويش ( سعادت دنيا و آخرت ) خواهند رسيد . *
و أولئك هم المهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 3
3 - انسان مؤمن ، در انديشه سعادت نسل خويش در پرتو ايمان *
ألحقنا بهم ذرّيّتهم
نويد در جايى صورت مى گيرد كه آدمى در انتظار و اشتياق امر مورد نويد باشد. اين كه خداوند ملحق شدن نسل مؤمنان را به آنان نويد داده، نشانگر آن است كه اشخاص مؤمن در آرزوى سعادت نسل خويش اند و اين آرزويى به جا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 26 - 5
5 - لزوم احساس مسؤوليت مؤمنان ، نسبت به سعادت و فرجام خويشاوندان خود
قالوا إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين
از اين كه احساس مسؤوليت نسبت به خانواده، عامل رهيابى به بهشت معرفى شده است; اهميت و ضرورت آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 170 - 9
9 - لزوم توجّه و علاقمندى به سعادت مؤمنان
و يستبشرون بالّذين لم يلحقوا بهم من خلفهم الّا خوف عليهم
خداوند در مقام ستايش از شهيدان، حالت سرور و شادمانى آنان را نسبت به سعادت ديگر مؤمنان و همرزمانشان ياد كرده است ; بنابراين چنين صفت و حالتى، پسنديده و مورد ترغيب خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 4
4 - سعادت و رستگارى مؤمنان در گرو جهاد و كثرت ياد خداست .
إذا لقيتم فئة فاثبتوا و اذكروا اللّه كثيرا لعلكم تفلحون
در برداشت فوق «فلاح» به معناى سعادت و رستگارى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 7
7 - سعادت و رستگارى حقيقى ، از آن مؤمنان مهاجر و مجاهد در راه خداست .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئك هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 34 - 14
14 - مؤمنان راستين و مبرا از پندار هاى شرك آميز ، داراى آينده اى سعادتمند و سرشار از خوشبختى و شادكامى
و بشّر المخبتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 1
1 - مؤمنان ، گروه رستگار و سعادت مندند .
قد أفلح المؤمنون
رسيدن به مراد و رستگار شدن را «فلاح» گويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 37 - 5
5 - سعادت و نيك بختى ، تنها از آنِ پذيرندگان هدايت پيامبران است .
ربّى أعلم بمن جاء بالهدى من عنده و من تكون له عقبة الدار
تعبير «عاقبة الدار» كنايه از سعادت و فرجام نيك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 11 - 1
1- سعادت و نيك فرجامى مؤمنان ، معلول ولايت و سرپرستى خداوند بر ايشان
ينصركم و يثبّت أقدامكم . .. ذلك بأنّ اللّه مولى الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 1
1 - به هنگام لقاءاللّه ، بر مؤمنان ، با واژه « سلام » ، تحيت گفته مى شود .
تحيّتهم يوم يلقونه سلم
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه اضافه «تحيّت» به ضمير «هم»، اضافه مصدر به مفعول اش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 1،6،7،12
1 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) وظيفه دار پيشى جستن در سلام بر مؤمنانى كه به محضر او مى آيند.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
6 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به دلجويى از مؤمنان فقير و ضعيف با ابلاغ سلام و رحمت الهى به آنان در برابر طعنه هاى كافران
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا . .. و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا
در آيه قبل از طعنه هاى كافران به مؤمنان تهيدست اطراف پيامبر(صلی الله علیه و آله) سخن به ميان آمده، و در اين آيه از آن مؤمنان با توصيف «الذين يؤمنون . .. » ياد شده است. محور ارتباط بين اين دو آيه مى تواند موضوع جبران تأثر مؤمنان باشد كه در برداشت فوق به آن اشاره شده است.
7 - «سلام عليكم»، هيئت سلام كردن پيامبر(صلی الله علیه و آله) به مؤمنان هنگام روبرو شدن با آنان
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
12 - ابلاغ سلام و رحمت خداوند به مؤمنان به آيات او، از وظايف پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «فقل سلام عليكم» داراى دو احتمال است: يكى اينكه «به آنان سلام كن» و دوم اينكه «سلام خداوند را به آنان برسان». برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 46 - 7
7 - اصحاب اعراف با فريادى رسا بر مؤمنانى كه در انتظار ورود به بهشتند ، درود مى فرستند .
و نادوا اصحب الجنة أن سلم عليكم
جمله «سلم عليكم» مى تواند جمله اى انشايى باشد و مى تواند اخبار از وجود امنيت و سلامت براى مؤمنان گرفته شود. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 61 - 31
31 - سلام كردن مؤمنان به يكديگر ، مايه بركت و خير فراوان و پاكيزگى است .
فسلّموا على أنفسكم تحيّة من عند اللّه مبركة طيّبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 4
4 - تحيّت مؤمنان به هم ، هنگام لقاءاللّه ، با واژه « سلام » است .
تحيّتهم يوم يلقونه سلم
برداشت بالا، بنابراين است كه اضافه «تحيّت» به ضمير «هم»، اضافه مصدر به فاعل اش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 21
21 - مؤمنان ، برخوردار از عقل سليم و خردناب و كافران فاقد آن هستند .
إنّما يتذكّر أُولوا الألبب
اين كه خداوند فرمود: تنها صاحبان خردناب پندپذيراند، اشاره به گروه مؤمنان و كافران دارد; زيرا آيات ياد شده درصدد توصيف اين دو گروه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 2
2 - تحيّت بر مؤمنان ، به هنگام لقاءاللّه ، سلامتى و امنيت كامل داشتن است .
تحيّتهم يوم يلقونه سلم
احتمال دارد كه مراد از «سلام»، معناى اصطلاحى آن باشد كه نوعى تحيّت گفتن است و احتمال دارد كه معناى لغوى آن باشد. برداشت ياد شده بر اساس احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 23 - 1،3
1 - پيروزى جبهه مؤمنان راستين و مقاوم و شكست دشمنان آنان ، سنت هميشگى خداوند
سنّة اللّه الّتى قد خلت من قبل
سنّت در اين آيه، نظر به آيه قبل دارد كه درباره پيروزمندى مؤمنان بر كافران است.
3 - سنت الهى در پيروز ساختن جبهه ايمان بر سپاه كفر ، داراى نمود هاى عينى در گذشته تاريخ
سنّة اللّه الّتى قد خلت من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 12 - 9
9 - اعراب متخلف از دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بدگمان به خداوند و فرجام مؤمنان
بل ظننتم أن لن ينقلب . .. و ظننتم ظنّ السوء
پندار بد اعراب، يا از آن جهت بوده كه گمان مى كردند خداوند، پيامبرش را يارى نخواهد كرد - و اين بدگمانى به خدا است - و يا از آن جهت بوده كه آينده اى تيره براى مؤمنان در ذهن خود ترسيم كرده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 9
9 - رواج بدگمانى در جامعه مؤمنان ، تهديدى براى اخوت ايمانى آنان
إنّما المؤمنون إخوة . .. يأيّها الذين ءامنوا اجتنبوا كثيرًا من الظنّ
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه «إنّما المؤمنون إخوة»، برداشت ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 2،3
2 - اصرار و مداومت اصحاب اخدود ، بر مقابله با مؤمنان و آزار دادن و سوزاندن آنان
يفعلون
فعل مضارع، هرگاه درباره كارهاى گذشته به كار رود، استمرار را مى رساند.
3 - در ديدگاه اصحاب اخدود ، ايمان مردم ، جرمى سنگين و موجب كيفر سوزاندن بود .
ما يفعلون بالمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 4
4 - مؤمنانى كه زير شكنجه كافران جان دادند و در آتش آنان سوختند ، مالك بوستان هاى بهشت خواهند شد .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
ارتباط اين آيه با آيه قبل، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 3 - 7
7 - « [ فى المجمع ] فى قوله « و والد و ما ولد » . . . قيل آدم و ما ولد من الأنبياء و الأوصياء و اتباعهم عن أبى عبداللّه ( ع ) ;
[در مجمع البيان] درباره قول خدا «و والد و ما ولد» آمده است: گفته شده كه مقصود آدم و فرزندانش از پيامبران و اوصيا و پيروانشان مى باشد و اين معنا از امام صادق(ع) روايت شده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 3 - 7
7 - سوگند خداوند به مؤمنانى كه در ملأ عام شكنجه شده و در برابر چشمان دشمن ، سوزانده مى شوند .
و مشهود
داستان اصحاب «اخدود» - كه پس از اين آيه مطرح شده است - به ويژه آيه «و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود» قرينه بر احتمالى است كه درباره مصداق «مشهود» گفته شده است. در اين نظر تقدير آن «مشهود عليهم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 3 - 7
7 - سوگند خداوند به مؤمنانى كه در ملأ عام شكنجه شده و در برابر چشمان دشمن ، سوزانده مى شوند .
و مشهود
داستان اصحاب «اخدود» - كه پس از اين آيه مطرح شده است - به ويژه آيه «و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود» قرينه بر احتمالى است كه درباره مصداق «مشهود» گفته شده است. در اين نظر تقدير آن «مشهود عليهم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 5،6
5 - مؤمنان راستين ، داراى حركت و جنب و جوش در راستاى بندگى خدا و نه مردمى راكد و زمين گير
السئحون
گاهى واژه «السائح» درباره آبى به كار مى رود كه همواره در گذرگاهى جارى باشد، توصيف اهل ايمان به اين صفت مى تواند بيانگر مطلب فوق باشد.
6 - مؤمنان راستين ، سيركنندگان در زمين براى شناخت نشانه هاى خدا و تعقل در آنها
السئحون
«سيح و سياحت» (مصدر السائحون) به معناى سير و سفر كردن است و توصيف مؤمنان به سائحون مى تواند ناظر به مطلب
فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 51 - 13
13 - استفاده از نعمت هاى الهى ، سپاس گزارى از خدا و انجام اعمال شايسته ، رسم و راه زندگى ترسيم شده از سوى خدا براى يكايك پيامبران و همه مؤمنان
يأيّها الرسل كلوا من الطّيّبت و اعملوا صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 60 - 2
2 - دادن زكات ، برنامه هميشگى مؤمنان راستين
و الذين يؤتون ما ءاتوا
با توجه به، به كارگيرى فعل مضارع (يؤتون) - كه مفيد استمرار است - برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 61 - 3
3 - انجام كار هاى خير ، سيره هميشگى مؤمنان راستين است ، نه امرى مقطعى و موقت .
أُولئك يسرعون فى الخيرت
از به كارگيرى فعل مضارع (يسارعون) - كه بيانگر استمرار است - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 13
13 - در پاسخ بدى ، خوبى كردن و انفاق بخشى از دارايى ها ، بايد برنامه هميشگى اهل ايمان باشد و نه مقطعى .
و يدروءن بالحسنة . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
برداشت ياد شده با توجه به فعل هاى «يدرءون» و «ينفقون» - كه حكايت از تجدد و استمرار دارد - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 26
26- آثار روح عبوديت و اعمال ارزشى ، آشكار در سيماى اهل ايمان
سيماهم فى وجوههم من أثر السجود
سجده، مظهر روحيه بندگى و نيايش انسان به درگاه الهى است و اين روحيه در پرتو مظاهر آن، در اندام ظاهرى انسان (چهره) تأثير مى گذارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 1
1 - هم دستى و تشكل تنى چند از مردمان عصر بعثت ، براى تهمت زنى و شايعه سازى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و برخى از مؤمنان
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
«عصبة» در لغت به معناى گروهى متشكل و پشتيبان هم است كه از ده نفر تا چهل نفر باشند. آمدن فعل «مجىء» به صورت جمع نيز، مؤيد اين است كه تهمت زنندگان به شكل دسته جمعى، به كار تهمت و شايعه سازى مى پرداختند. گفتنى است آيه شريفه - براساس تاريخ و شأن نزول آن - در باره خانواده پيامبر(صلی الله علیه و آله) نازل شده است كه مورد اتهام تنى چند از بدخواهان قرار گرفته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 15 - 8
8 - پذيرش و انتشار شايعه هاى ناروا عليه مؤمنان و جامعه اسلامى ، بدون توجه به درستى و نادرستى و پيامد هاى آنها ، امرى خطير و گناهى بزرگ در پيشگاه خداوند
إذ تلقّونه بألسنتكم و تقولون . .. تحسبونه هيّنًا و هو عند اللّه عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 71 - 5
5 - تلاش كافران براى ايجاد شبهه و ترديد در مؤمنان نسبت به باورهايشان
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
تعبير «إن كنتم صادقين» به صيغه جمع، نشان مى دهد كه روى سخن كافران با مؤمنان بوده است نه صرفاً پيامبر(صلی الله علیه و آله). بنابراين بيان اين سؤالات، مى تواند به منظور به بن بست كشاندن اهل ايمان طرح شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 25 - 5
5 - تلاش كافران ، براى ايجاد شبهه و ترديد در باور هاى مؤمنان
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
تعبير «إن كنتم صادقين» - به صيغه جمع - نشان مى دهد كه روى سخن كافران، با مؤمنان بوده است; نه صرفاً پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله). بنابراين طرح اين پرسش ها، مى تواند براى به بن بست كشاندن اهل ايمان و ايجاد تهديد در باورهاى آنان صورت گرفته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 19
19 - جهاد در راه خدا و نهراسيدن از سرزنش دشمنان ملامتگر ، ويژگى مؤمنان واقعى
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 23 - 10
10 - برخى از مؤمنان ، بر خلاف منافقان ، از جهاد و كشته شدن ، ترسى ندارند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب . ..من المؤمنين رجال ... قضى ن
به قرينه مقابله، احتمال دارد كه آيه، در صدد بيان روحيه مؤمنان در مقابل منافقان باشد. در آيات سابق، از منافقانى ياد شده است كه از جهاد فرار مى كردند و يا دوست داشتند كه در صحنه جهاد، حضور نداشته باشند. در اين آيه، از مؤمنانى ياد مى كند كه به عهد خود وفادار ماندند و تا پاى جان ايستادند و اين نشان مى دهد كه آنان، ترسى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 9
9 - در جامعه اسلامى ، مؤمنان به منزله يك پيكراند .
ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خيرًا
برداشت ياد شده از تعبير «بأنفسهم» (به خودشان) - كه هر يك از مردان و زنان مؤمن را نفس ديگرى قرار داده - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 5
5 - مؤمنان راستين ، شخصيت خويش را بر اساس تقوا و تحصيل رضايت خدا بنا مى كنند .
أفمن أسس بنينه على تقوى من اللّه و رضون خير
مراد از «بنيانه» مى تواند اعمال و دستاوردهاى فرد نباشد، بلكه منظور بنيان و هويت خود شخص باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 20 - 3
3 - برابر و يكسان نبودن مؤمنان و كافران ، از نظر شخصيت و سرنوشت
و لا الظلمت و لا النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 21 - 2
2 - برابر و يكسان نبودن مؤمنان با كافران ، از نظر شخصيت و سرنوشت .
و لا الظلّ و لا الحرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 1
1 - وجود اختلاف اساسى ميان دو انسان كافر و مؤمن ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا
«من» در آيه شريفه اسم موصول بوده و مبتدا و خبر آن جمله اى محذوف است. تقدير كلام چنين مى شود: «أم-ّن هو قانت ءاناء الّيل... كمن هو عاص أو كافر; آياكسى كه شب زنده دار (مؤمن) است، مانند كسى است كه عاصى و يا كافر است». بر اين اساس مى توان گفت: آيه شريفه، درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 10
10 - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذير و نرم دل با كافر حق ناپذير و سنگدل ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فويل للقسية قلوبهم
«من» در آيه شريفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرينه جمله بعدى (فويل للقاسية قلوبهم. ..) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدير كلام چنين است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... كمن قسا قلبه». بنابراين مى توان گفت: آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 3
3 - وجود اختلاف اساسى ميان دو انسان مؤمن خداترس و كافر خداگريز ، از نظر شخصيت و سرنوشت
فويل للقسية قلوبهم من ذكر اللّه . .. أفمن يتّقى بوجهه سوء العذاب يوم القيمة
«من» در آيه شريفه، اسم موصول بوده و مبتدا و خبر آن، جمله اى محذوف است و تقدير كلام چنين مى باشد: «أفمن يت-ّقى بوجهه سوء العذاب. .. كمن آمن منه». بنابراين مى توان گفت آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر وسرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 58 - 3
3 - مؤمنان نيكوكار باافرادبدكردار ، از نظر شخصيت و سرنوشت برابر و هم سنگ نيستند .
و ما يستوى . .. و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و لا المسىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 9 - 6
6- داشتن عمل صالح ، شرط بهره مندى مؤمنان از پاداش بزرگ الهى
و يبشّر المؤمنين الذين يعملون الصلحت أن لهم أجرًا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 4
4- شمول نصرت و امداد هاى الهى به مؤمنان ، منوط به تلاش خود آنان در راه خداوند است .
يأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 2
2 - شركت در جهاد با مال و جان از سوى مجاهدان و يارى مهاجران از سوى انصار ، شرط برخوردارى هر يك از ولايت مقرر شده از جانب خدا
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. أولياء بعض
مشاراليه «أولئك» و مرجع ضمير در «بعضهم»، «الذين» اول و دوم، با تمام صفاتى كه براى آنان ذكر شد، است. يعنى مؤمنان مهاجر - مثلا - اگر جهاد نكنند و يا مؤمنان ساكن در مدينه اگر مهاجران را يارى ندهند از حقوق ولايت برخوردار نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 125 - 5
5 - شرح صدر نور الهى در قلب مؤمنان است. *
و جعلنا له نورا يمشى . .. فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره
«فاء» در «فمن يرد . .. » عطف و تفريع بر آيات قبل است. در آيه 122 (أو من كان ميتا ... ) مردم به دو دسته تقسيم شدند: حيات يافتگان داراى نور و فروماندگان در ظلمت. در اين آيه با نتيجه گيرى از مجموع آيات، هدايت يافتگان داراى شرح صدر و گمراهان مبتلا به تنگى صدر شمرده شده اند. محتمل است شرح صدر همان نورى باشد كه در آيه 122 مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 1،10
1 - مؤمنان ، برخوردار از شرح صدر و روح تسليم و انقياد در برابر حق
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم
«شرح» به معناى بسط و سعه است و شرح صدر به معناى بسط و گشادن سينه و قلب براى تحمل و پذيرش سخن حق است. «اسلام» در دو معنا به كار مى رود 1- تسليم و انقياد، 2- دين اسلام. گفتنى است كه برداشت بالا مبتنى بر معناى نخست اسلام است آيه شريفه نيز درصدد بيان اوصاف مؤمنان است.
10 - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذير و نرم دل با كافر حق ناپذير و سنگدل ، از نظر شخصيت و سرنوشت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فويل للقسية قلوبهم
«من» در آيه شريفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرينه جمله بعدى (فويل للقاسية قلوبهم. ..) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدير كلام چنين است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... كمن قسا قلبه». بنابراين مى توان گفت: آيه شريفه درصدد مقايسه ميان شخصيت دو انسان مؤمن و كافر و سرنوشت آنان در آينده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 6
6 - استرجاع ، شعار مؤمنان صبور به هنگام مواجه شدن با مصيبت ها و سختيهاست .
و بشر الصبرين. الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
«استرجاع» گفتنِ « إنا للّه و إنا إليه رجعون» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 53 - 10
10 - مؤمنان ، از حيات و شعور واقعى بهره مندند .
لاتسمع الموتى . .. و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم إن تسمع إلاّ من يؤمن بأيتنا
نفى توان شنواندن كلام حق به كافران، با تعبير «لاتسمع الموتى» و اثبات توان آن به مؤمنان، با تعبير «إن تسمع إلاّ من يؤمن» حكايت از آن دارد كه كافران، فاقد درك و شعور لازم اند و برعكس مؤمنان از آن برخوردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 18
18 - در مجمع البيان آمده است : « قيل إن معنى قدم صدق شفاعة محمد (صلی الله علیه و آله) لهم يوم القيامة . . . و هو المروى عن ابى
عبداللّه ( ع ) ;
گفته شده كه معناى «قدم صدق» شفاعت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) براى مؤمنان در روز قيامت مى باشد . .. و اين معنا از امام صادق(ع) روايت شده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 19
19 - مؤمنان داراى عمل صالح ، بهره مند از نعمت بهشت و داراى حق شفاعت براى كسانى كه در دنيا به ايشان نيكى كرده اند .
فيوفيهم أجورهم و يزيدهم من فضله
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره «اجورهم» در آيه فوق فرمود: يدخلهم الجنة و درباره «يزيدهم من فضله» فرمود: الشفاعة فيمن وجبت لهم النار ممن صنع اليهم المعروف فى الدنيا.
الدر المنثور، ج 2، ص 752.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 8
8 - مرگ و ذلت مشركان پيمان شكن صدر اسلام و پيروزى سپاه اسلام ، شفابخش سينه دردمند مؤمنان آسيب ديده از تجاوز
يعذبهم اللّه بأيديكم و يخزهم و ينصركم عليهم و يشف صدور قوم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 7
7- تنها اهل ايمان و حق پذيران ، برخوردار از شفا و رحمت قرآنند .
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 44 - 8
8 - قرآن ، شفابخش امراض روحى و زداينده بيمارى هاى نفسانى اهل ايمان
قل هو للذين ءامنوا . .. شفاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 5
5 - مؤمنان ، پس از صلح حديبيه ، گرفتار بحران روحى و ترديد در ماهيت و نتايج اين معاهده *
إنّا فتحنا لك . .. هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين
بردشت بالا بدان احتمال است كه مؤمنان پس از صلح حديبيه، در تحليل و بررسى آن گرفتار ترديد شده باشند كه: آيا به راستى اين صلح، يك پيروزى بود يا مايه شكست؟ خداوند در چنين شرايطى، قلب ها را اطمينان بخشيد و صلح حديبيه را «فتح مبين» نام نهاد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 16
16 - ضرورت خداترسى و پرواپيشگى اهل ايمان ، به شكرانه يارى خدا نسبت به آنان
و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة فاتّقوا اللّه لعلّكم تشكرون
متعلق «تشكرون»، به قرينه صدر آيه، مى تواند همان پيروزى بر دشمن و نصرت الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 9
9 - مؤمنانِ سپاسگزار در برابر نعمت هاى خداوند ، بهره مند از پاداش هاى اويند .
إن شكرتم و ءامنتم و كان اللّه شاكراً عليماً
شكر خداوند در حقيقت پاداش و ثواب اوست به بندگان. و اين پاداش در مقابل همان سپاسگزارى و ايمان بندگان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 12
12 - مؤمنان با ايمان خويش به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيين الهى سپاسگزار نعمت هدايت هستند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 10
10 - تسبيح مؤمنان به درگاه خدا ، همراه با حمد و سپاس به درگاه او است .
سبّحوا بحمد ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 16 - 3
3- احسان به والدين ، شكر ، صلاح جويى ، توبه و تسليم ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و وصّينا الإنسن بولديه إحسنًا . .. نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا
ارتباط اين آيه با آيه پيشين، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 5
5 - منافقان ، همواره منتظر بروز شكاف و اختلاف در صفوف مؤمنان و شكست و نابودى آنان بودند .
قالوا بلى و لكنّكم . .. تربّصتم
«تربص» (مصدر «تربصتم») به معناى انتظار چيزى را كشيدن است. حذف مفعول «تربصتم» بيانگر آن است كه منافقان، آرزوى بروز همه گونه گرفتارى را براى مؤمنان و جامعه اسلامى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 19 - 8
8 - نيرو هاى شرك و كفر هر چند فراوان باشند ، توان شكست اهل ايمان را ندارند .
و لن تغنى عنكم فئتكم شيئا و لو كثرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 6
6 - نظاره گران شكنجه مؤمنان ، در صورت رضايت به آن خود نيز شكنجه گر آنان قلمداد مى شوند .
و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود
استناد «يفعلون» به شاهدان صحنه، گوياى آن است كه ناظران - هر چند دستور دهنده نباشند - شريك جرم شمرده مى
شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 10
10 - جاودانگى عذاب جهنم و نبود مرگ در آن ، دليل پاينده تر بودن عذاب كافران از شكنجه و آزارى است كه آنان بر مؤمنان روا مى داشتند .
واللّه خير و أبقى . إنّه من يأت ... لايموت فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 4 - 1
1 - گروهى از جباران ، براى تعذيب مؤمنان ، در زمين حفره عميقى ايجاد كردند .
أصحب الأُخدود
«اخدود»; يعنى، شكاف طولانى و عميقى كه در زمين ايجاد شود. اصل و ريشه آن «خدّ» است; يعنى، مقدارى از صورت كه طرف راست و چپ بينى قرار گرفته است (مفردات راغب). «أصحاب الاُخدود»; يعنى، كسانى كه حفره را ايجاد كردند. اين احتمال كه مراد، مؤمنان معذّب در «اخدود» باشد، با ضميرهايى كه در آيات بعد آمده، ناسازگار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 7،8
7 - اصحاب اخدود ، هنگام سوزاندن مؤمنان ، آزار ها و شكنجه هاى ديگرى نيز بر آنان وارد مى ساختند .
على ما يفعلون بالمؤمنين
تعبير «ما يفعلون» - كه مفهومى وسيع تر از سوزاندن مؤمنان دارد - نشانگر برداشت ياد شده است.
8 - نظاره گر بودن اصحاب اخدود بر جنايت هاى خويش درباره مؤمنان ، جايى براى انكار آن در قيامت باقى نمى گذارد .
و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود
منظور از تحمل شهادت - كه آيه شريفه بر آن دلالت دارد - ممكن است اين باشد كه آزار دهندگان، از انكار آن در قيامت ناتوان خواهند بود; زيرا خود گواه كردار خويش بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 4
4 - مؤمنانى كه زير شكنجه كافران جان دادند و در آتش آنان سوختند ، مالك بوستان هاى بهشت خواهند شد .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
ارتباط اين آيه با آيه قبل، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 5
5 - مؤمنان به موسى ( ع ) به جرم ايمان ، در معرض شكنجه و آزار فرعون و اشراف قوم خود قرار داشتند .
إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 10
10 - برخى از مردان و زنان مؤمن در عصر بعثت ، به جهت ايمان خود ، گرفتار شكنجه كافران شدند .
إنّ الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت
قيد «ثمّ لم يتوبوا» - كه ترغيب به توبه است - با شأن نزول هايى كه درباره ارتباط آيه به مؤمنان صدراسلام نقل شده، سازگارتر است; زيرا در مورد گذشتگان ترغيب به توبه وجهى ندارد; هر چند كه اصل موضوع درباره آنان نيز صادق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 4 - 5
5 - كم فروشى ، گناهى در خور منكران معاد است و صدور آن از باورداران آخرت مايه شگفتى است .
ألا يظنّ أُولئك أنّهم مبعوثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 27 - 1
1 - خيانت به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، حرام و به دور از شأن اهل ايمان
يأيها الذين ءامنوا لاتخونوا اللّه و الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 6
6 - مقابله به مثل كردن در برابر ياوه گويى جاهلان ، امرى نكوهيده در بينش الهى و به دور از شأن مؤمنان
و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 143 - 1،9
1 - شهادت طلبى برخى مؤمنان صدر اسلام پس از جنگ بدر و نگرانى و حيرت آنها به هنگام بروز جنگ احد
و لقد كنتم تمنّون الموت من قبل ان تلقوه فقد رايتموه و انتم تنظرون
9 - اشتياق مؤمنان به حضور در ميدان جهاد و شهادت ، پس از آگاهى از درجات شهداى بدر
و لقد كنتم تمنّون الموت من قبل
امام باقر (ع) درباره آيه فوق فرمود: فانّ المؤمنين لمّا اخبرهم اللّه بالّذى فعل بشهدائهم يوم بدر و منازلهم من الجنّة رغبوا فى ذلك فقالوا اللهمّ ارنا القتال نستشهد فيه.
تفسير قمى، ج 1، ص 119 ; تفسير برهان، ج 1، ص 319، ح 1.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 26
26 - عن عبدالرحيم عن ابى جعفر ( ع ) قال : قرأ هذه الآية « ان اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم . . . » . . . فقال : . . . من مات من المؤمنين ردّ حتى يقتل . . . ;
عبدالرحيم مى گويد امام باقر (ع) آيه «إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم . .. » را قراءت كرد ... سپس فرمود: ... هر مؤمنى كه بميرد، برگردانده مى شود تا كشته شود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 9 - 6
6 - پايدارى مؤمنان در عصر اصحاب اخدود ، بر ايمان خويش تا نيل به شهادت ، در محضر خداوند بوده و به آن رسيدگى خواهد شد .
و اللّه على كلّ شىء شهيد
بيان گواه بودن خداوند، براى مجرمان تهديد و براى مؤمنان وعده به پاداش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 91 - 1،7
1 - شيطان همواره در صدد ايجاد دشمنى و كينه توزى ميان اهل ايمان
انما يريد الشيطن ان يوقع بينكم العدوة و البغضاء
7 - شيطان همواره در صدد بازدارى مؤمنان از ياد خدا و برپايى نماز
انما يريد الشيطن . .. فى الخمر و الميسر و يصدكم عن ذكراللّه و عن الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 214 - 14،15
14 - اميد مؤمنان به امداد الهى ، پشتوانه صبر و مقاومت آنها
متى نصر اللّه الا انّ نصر اللّه قريب
جوياى يارى خدا بودن (متى نصر اللّه) در حين شدت مصائب و مقاومت در برابر آنها، بيانگر نقش اميدوارى به يارى خدا در تحمل مشكلات است.
15 - لزوم تحمّل سختى ها بر مؤمنان
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة و لما يأتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 14
14 - شكيبايى مؤمنان در برابر مشكلات ، پايدارى آنان در مقابل دشمن و حفاظت از مرز هاى اسلامى ، نشانه تقواپيشگى است .
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتّقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 35 - 4
4 - مؤمنان راستين ، شخصيت هايى صبور در برابر مصيبت ها و ناملايمات زندگى
و بشّر المخبتين . .. و الصبرين على ما أصابهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 10 - 10
10 - مؤمنان راستين ، محكم و بردبار در هنگامه هاى سخت و دشوار زندگى
لولا أن ربطنا على قلبها لتكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 3
3 - صبر مضاعف اهل ايمان در برابر فشار هاى زياد ايمان سوزان ، در پى دارنده پاداش مضاعف از سوى خداى سبحان است .
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 7
7- مؤمنان راستين ، اهل جهاد و شكيبا در برابر همه مشكلات زندگى
و لنبلونّكم حتّى نعلم المجهدين منكم و الصبرين
وصف «الصابرين» علاوه بر صبر در جهاد، مى تواند به همه زمينه هاى صبر و شكيبايى نظر داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 2
2 - صبر و بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب ، در برابر فشار هاى هم كيشان سابق خود و نيز تحمل آزار هاى مشركان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهى
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا
«باء» در «بما صبروا» سبيبه و «ما» مصدريه است; يعنى، «بسبب صبرهم». گفتنى است در اين كه اشخاص مورد بحث در برابر چه چيزى از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل كتاب و مشركان مى باشد. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 3 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى سنجيده كار و درست گفتاراند0
و الذين هم عن اللغو معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 3
3 - كافران ، به صداقت و راستگويى مؤمنان ، باور نداشتند .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 8 - 4
4 - مؤمنان ، داراى صفت صداقت و درستكارى اند .
ليسئل الصدقين عن صدقهم
مراد از «الصادقين» به قرينه مقابله با «الكافرين» مؤمنان اند. تعبير از مؤمنان به «الصادقين» مى تواند به خاطر نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 71 - 3
3 - راست و درست گفتارىِ ايمان آوردگان ، سبب مى شود كه اعمال آنان از سوى خداوند رو به صلاح رود .
يأيّها الذين ءامنوا . .. و قولوا قولاً سديدًا . يصلح لكم أعملكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 3
3- لزوم هماهنگى گفتار و كردارِ مؤمنان ، در راستاى طاعت خداوند *
طاعة و قول معروف
در صورتى كه «طاعة و قول معروف» مبتدا براى خبر محذوف باشد; از مجزا آمدن «طاعة» و «قول معروف» استفاده مى شود كه آنچه خداوند از انسان مى خواهد، صرف طاعت عملى نيست; بلكه بايد سخن انسان همراه با عمل وى، نيك و پسنديده باشد و در ضمنِ طاعت، اظهار ناراحتى نكند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 7
7 - خداوند ، آگاه از خلوص و صداقت باطنى مؤمنان در بيعت رضوان
لقد رضى اللّه . .. فعلم ما فى قلوبهم
مراد از «ما» در «ما فى قلوبهم» - به قرينه «رضى اللّه. ..» مى تواند صداقت و خلوص مؤمنان باشد; زيرا اين امور است كه رضايت و خشنودى را در پى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 2
2 - صداقت توده هاى مردم در ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آيين اسلام
ءامنوا كما ءامن الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 25
25 - مؤمنان و ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به انفاق و صدقه در راه خدا مأمور شدند .
و أقرضوا اللّه
به گفته مفسران، مقصود از قرض به خدا، انفاق و صدقه در راه او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 101 - 1
1- خداوند ، به كسانى كه منزلت نيكو و خصلت پسنديده دارند ( مؤمنان راستين ) ، وعده دورى و نجات از آتش دوزخ داده است .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى أولئك عنها مبعدون
«الحسنى» مؤنث «أحسن» و صفت براى موصوف محذوفى چون «المنزلة» و «الخصلة» است و به قرينه مقابله با آيه قبل - كه در باره كافران و مشركان بود - آيه شريفه در باره مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 2
2 - اميد داشتن به رحمت الهى - نه خود را مستحق آن شمردن - ، از ويژگى هاى مؤمنان و مهاجرانِ مجاهد
انّ الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه اولئك يرجون رحمت اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 9
9 - مؤمنان به خدا و قيامت از ازدواج زن مُطلّقه ، ممانعت نمى كنند .
فلا تعضلوهنّ ان ينكحن . .. ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن باللّه و اليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 1
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، بهره مندان از پاداش ويژه الهى
ان الذين امنوا و عملوا الصالحات و اقاموا الصلوة و اتوا الزكوة لهم اجرهم عند ربّه
كلمه «عند ربّهم» اشاره به پاداشى ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 15،18
15 - اطاعت از خدا و انبيا و طلب مغفرت ، از ويژگى هاى مؤمنان
و قالوا سمعنا و اطعنا غفرانك ربّنا
18 - احساس و اظهار عجز از جانب مؤمنان ، نسبت به انجام وظايف خود در برابر پروردگار
و قالوا سمعنا و اطعنا غفرانك ربّنا
طلب آمرزش از سوى مؤمنان با وجود پذيرش دستورات الهى و اطاعت، حاكى از عجز ايشان نسبت به وظايف خويش در برابر خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 8،10،14،15،20
8 - مؤمنان در صورت انجام ندادن تكاليف الهى ، بر اثر فراموشى يا خطا و اشتباه ، خود را مستحق مؤاخذه مى دانند .
ربّنا لا تؤاخذنا ان نيسنا او اخطأنا
درخواست گذشت از مؤاخذه، اعترافى ضمنى به استحقاق مؤاخذه است.
10 - التزام مؤمنان به ترك معاصى و انجام تكاليف الهى
و قالوا سمعنا و اطعنا . .. ربنا لا تؤاخذنا ان نسينا او اخطأنا
توجه به پيشامد خطا و نسيان در تكاليف الهى و درخواست عفو در مورد آن، گوياى مراقبت مؤمنان از اعمال و رفتار خويش است.
14 - توجه مؤمنان به تاريخ گذشتگان و درس آموزى از آن
ربّنا و لا تحمل علينا اصراً كما حملته على الّذين من قبلنا
15 - درخواست مؤمنان از خداوند مبنى بر تحميل نكردن عقوبت هاى طاقت فرسا بر آنان
و لا تحمّلنا ما لا طاقة لنا به
چون در بخشهاى قبلى تكاليف مشقّتبار مطرح شده و نفى گرديده است (لا يكلّف اللّه نفساً الاّ وسعها)، الزاماً اين بخش از آيه مى تواند مشقّت و دشوارى در غير تكاليف باشد كه همان عقوبت و عذاب است.
20 - عفو ، غفران و رحمت نسبت به مؤمنان ، از شؤون ولايت الهى
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا انت مولينا
جمله «انت مولينا» به منزله دليل براى درخواست مطالب قبلى است; يعنى خدايا چون تو مولاى ما هستى عفو كن و . ..
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 15
15 - يارى كردن دين خدا ، مشخّصه ايمان آورندگان به خدا و تسليم شدگان در برابر اوست .
نحن انصار اللّه امنا باللّه و اشهد بانّا مسلمون
جمله «امنا باللّه . .. » به منزله برهانى است از جانب حواريون براى دعواى يارى خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 160 - 10
10 - توكّل بر خداوند ، از ويژگى هاى مؤمنان
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 6،7،15،17
6 - مؤمنان واقعى ، از زيادى دشمن و آمادگى آنها براى جنگ ، هراسى به خود راه نمى دهند .
الّذين قال لهم النّاس انّ النّاس . .. فزادهم ايماناً
7 - اجتماع دشمنان دين براى نبرد با مؤمنان پيرو خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، موجب افزايش ايمان و اعتقاد آنان به حقّانيّت راهشان مى گردد .
الّذين قال لهم النّاس انّ النّاس قد جمعوا لكم . .. فزادهم ايماناً
مراد از ضمير فاعلى در «زادهم»، اجتماع دشمنان است كه از «انّ النّاس قد جمعوا لكم» استفاده مى شود. يعنى اجتماع مشركان براى نبرد، باعث افزونى ايمان پيروان خدا و رسول شد.
15 - اميدوارى مؤمنان به نصرت الهى و پيروزى در غزوه حمراءالاسد
و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل
اكثر مفسران اين آيه و آيات پيشين را درباره غزوه حمراءالاسد مى دانند. مشركان فاتح نبرد احد در راه بازگشت به مكّه از اينكه كار مسلمانان را يكسره نكردند، پشيمان شدند و آهنگ هجوم به مدينه را داشتند. پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از اطلاع، مسلمانان را براى دفاع تا حمراءالاسد حركت داد. اين غزوه به غزوه حمراءالاسد معروف شد.
17 - نهراسيدن از كثرت دشمن و توكّل بر خدا در رويارويى با آنان ، از نشانه هاى مؤمنان پيرو خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
الّذين استجابوا للّه و الرّسول . .. و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 8،9
8 - كارآمد نبودن تبليغات سوء و جنگ روانى ، در بازداشتن مؤمنان از شركت در غزوه حمراءالاسد يا بدر صغرا
الّذين قال لهم النّاس . .. فانقلبوا بنعمة من اللّه و فضل
زيرا در عين تبليغات سوء دشمن، مؤمنان براى شركتِ در نبرد حركت كردند.
9 - مؤمنان واقعى ، در پى جلب رضايت كامل الهى
و اتّبعوا رضوان اللّه
«رضوان»، يعنى رضايت بسيار (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 17
17 - شجاعت و شهامت در برابر دشمنان دين ، از نشانه هاى ايمان و ويژگى مؤمنان
فلا تخافوهم و خافون ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 76 - 1
1 - نبرد در راه خدا ، از ويژگى هاى بارز مؤمنان واقعى
الّذين امنوا يقاتلون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 146 - 2
2 - منافقان در صورت توبه ، اصلاح گذشته ، تمسك به خدا و اطاعت خالصانه از او ، در زمره مؤمنان واقعى قرار مى گيرند .
الا الذين تابوا . .. فأولئك مع المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 9
9 - عشق به خدا و محبوب وى شدن ، فروتنى در برابر اهل ايمان و سرفرازى در مقابل كافران ، از صفات مؤمنان واقعى
فسوف يأتى اللّه بقوم . .. اعزة على الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 2،4
2 - انفاق از روى ميل و رغبت ، خصلت مؤمنان راستين
يلمزون المطوّعين من المؤمنين
«تطوّع» (مصدر مطّوّعين) به معناى دادن چيزى همراه با ميل و رغبت است. «المطوعين فى الصدقات»; يعنى، كسانى كه صدقات را با طيب نفس و با ميل و رغبت مى پردازند.
4 - تلاش عملى و قرار دادن تمامى توان جسمى خود براى رفع نياز حاجتمندان جامعه - در صورت نبود امكانات مالى - از اوصاف مؤمنان راستين است .
و الذين لايجدون إلا جهدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 13
13 - مؤمنان راستين ، پذيراى هر سختى و دشوارى در راه خدا
و قالوا لاتنفروا فى الحر
از اينكه خداوند منافقان را به خاطر گريز از جهاد در هواى گرم، به بهانه سختى و دشوارى آن، مذمت كرده است، استفاده مى شود كه مؤمنان راستين از چنين خصلتى به دور بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 6
6 - خشنودى قلبى از خدا و پذيرش قوانين و مقررات الهى از روى ميل و رغبت - و نه از روى اكراه و بى ميلى - از اوصاف مؤمنان راستين است .
و السبقون الأولون . .. و الذين اتبعوهم بإحسن رضى اللّه عنهم و رضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 1،5،6،20
1 - مؤمنان راستين ، داراى روحيه توبه ، عبادت و ستايش خدا
التّئبون العبدون الحمدون
5 - مؤمنان راستين ، داراى حركت و جنب و جوش در راستاى بندگى خدا و نه مردمى راكد و زمين گير
السئحون
گاهى واژه «السائح» درباره آبى به كار مى رود كه همواره در گذرگاهى جارى باشد، توصيف اهل ايمان به اين صفت مى تواند بيانگر مطلب فوق باشد.
6 - مؤمنان راستين ، سيركنندگان در زمين براى شناخت نشانه هاى خدا و تعقل در آنها
السئحون
«سيح و سياحت» (مصدر السائحون) به معناى سير و سفر كردن است و توصيف مؤمنان به سائحون مى تواند ناظر به مطلب فوق باشد.
20 - « عن جعفر بن محمد ( ع ) انه سئل عن قول اللّه تعالى : « ان اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أموالهم بانّ لهم الجنة . . . » هذا لكل من جاهد فى سبيل اللّه أم لقوم دون قوم ؟ فقال ابوعبداللّه ( ع ) : . . . أنزل اللّه عز و جل عليه بعقب ذلك : « التائبون العابدون الحامدون . . . » فابان اللّه عز و جل بهذا صفة المؤمنين الذين اشترى منهم أنفسهم و أموالهم . . . ;
روايت شده كه از امام صادق (ع) سؤال شد: اينكه خداى تعالى مى فرمايد: «به تحقيق خدا از مؤمنان نفسها و مالهايشان را خريده است كه در مقابل به آنان بهشت بدهد» آيا شامل همه كسانى است كه در راه خدا جهاد مى كنند يا براى گروه خاصى است و نه همه گروهها؟ امام فرمود: . .. خداى عز و جل به دنبال آيه مزبور، اين آيه را بر رسول خود نازل فرمود: «التائبون العابدون الحامدون ... » و بدين وسيله صفات مؤمنانى را كه نفسها و مالهايشان را خريده است بيان نمود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 5
5 - صدق و راستى ، از ارزش هاى والاى انسانى و مهمترين صفت مؤمنان راستين
يأيها الذين ءامنوا . .. و كونوا مع الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 100 - 7
7 - اهل ايمان ، از عقل و خرد برخوردار و از نادانى و سفاهت مبرّا هستند .
و ما كان لنفس أن تؤمن . .. و يجعل الرجس على الذين لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 77 - 3
3- هوشيارى ، فراست و ژرف انديشى ، از اوصاف مؤمنان راستين
إن فى ذلك لأيت للمتوسّمين . .. إن فى ذلك لأية للمؤمنين
از اينكه خداوند در آيه قبل داستان قوم لوط را آيه براى ژرف انديشان هوشيار قرار داد و در اين آيه همين داستان را آيه براى مؤمنان دانسته است، مى توان استفاده كرد كه ژرف انديشان همان مؤمنان راستينند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 38 - 3
3- مؤمن ، داراى ثبات و استقرار در عقيده ، ولى كافر ، اسير در چنگال هاى شكّ و ترديد و بى ثبات است .
ما أظنّ . .. و ما أظنّ ... لكنّاْ هو اللّه ربّى
سخنان سمبل كفر و دنياپرستى، در آيه، همواره، ترديد را با خود همراه دارد، لذا در نقل سخن او، دو بار واژه «ظنّ» و يك بار نيز «لئن» به كار گرفته شده، ولى مردِ سمبل ايمان، با قاطعيّت عقيده خود را بيان كرده و راه عملى خود را مطرح ساخته
است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 35 - 5،6
5 - مداومت در اقامه نماز و مواظبت بر انجام درست و كامل آن ، يكى ديگر از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
و المقيمى الصلوة
«إقامة» (مصدر «مقيمين») به معناى انجام دادن درست و كامل است. به كارگيرى وصف (مقيمين) بيانگر اين نكته است كه خواندن نماز، خصلتى است كه از مؤمنان جدا نمى شود. بنابراين معناى «المقيمى الصلوة» چنين مى شود: آنان كه همواره نماز را درست و كامل به جا مى آورند; نه آن را ترك مى كنند و نه در انجام درست و كامل آن، كوتاهى مىورزند.
6 - انفاق مال و دستگيرى از نيازمندان ، از برنامه هاى زندگى مؤمنان راستين
و بشّر المخبتين . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
به كارگيرى فعل مضارع (ينفقون) بيانگر اين حقيقت است كه انفاق و رسيدگى به كار نيازمندان، كار يك روز و يا چند روز مؤمنان راستين نيست; بلكه برنامه اى است كه آنان در طول زندگى، خود را موظف به انجام آن مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 3 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى سنجيده كار و درست گفتاراند0
و الذين هم عن اللغو معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 4 - 2
2 - مؤمنان راستين ، آنانى اند كه زكات مال را همواره مى پردازند .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم للزكوة فعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 5 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى عفيف و پاك دامن اند .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لفروجهم حفظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 1،4
1 - « حرف شنوا و مطيع هستيم » ، تنها سخن هميشگى مؤمنان راستين در برابر فرا خوانده شدن آنان به پذيرش حكم خدا و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
فعل مضارع «يقولوا» همراه با فعل «كان» بر استمرار و كلمه «إنّما» - كه اصطلاحاً آن را قصر افرادى مى گويند - بر حصر دلالت مى كند.
4 - لبيك گفتن به دعوت خدا و رسول او و پذيرش بى چون و چراى داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، از نشانه هاى
ايمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستين
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 4
4 - اطاعت از خدا و رسول او ، خدا ترسى و تقواپيشگى ، از نشانه هاى ايمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستين
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. أن يقولوا سمعنا و أطعنا ... و من يطع اللّه
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و آيه پيشين - كه درصدد بيان اوصاف مؤمنان راستين است - به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 11
11 - پرهيز از ظلم و دورى از ستم در روابط اقتصادى ، ويژگى مؤمنان راستين است .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 17 - 1،4
1 - پرهيز از عبادت و اطاعت طاغوت ها و سردمداران كفر و شرك ، از اوصاف مؤمنان و بندگان خالص خدا
و الذين اجتنبوا الطغوت أن يعبدوها
«طاغوت» در اصل به هر متجاوز و رئيس گمراه گر گفته مى شود. اين كلمه در قرآن، هم به اين معنا آمده و هم در بت و صنم به كار رفته است. چنانچه اين واژه در آيه شريفه در معناى نخست به كار رفته باشد، مقصود از عبادت (أن يعبدوها) اطاعت خواهد بود. گفتنى است آيه شريفه درصدد توصيف مؤمنان و بندگان خالص خداوند است (كه از آيات بعد نيز قابل استفاده است).
4 - توبه و بازگشت به خدا ، از اوصاف مؤمنان و بندگان خالص خداوند است .
و أنابوا إلى اللّه
«إنابة» (مصدر «أنابوا») به معناى رجوع است و «أنابوا إلى اللّه»; يعنى، بازگشت به خدا با توبه و اخلاص (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 18 - 14
14 - « عن موسى بن جعفر ( ع ) . . . ما من مؤمن يرتكب ذنباً إلاّ ساء ذلك و ندم عليه . . . فإن لم يندم على ذنب يرتكبه
فليس بمؤمن و لم تجب له الشفاعة و كان ظالماً و اللّه تعالى يقول : « ما للظالمين من حميم و لا شفيع يطاع » ;
از امام كاظم(ع) روايت شده است: . ..هيچ مؤمنى نيست كه پس از ارتكاب گناه ناراحت و پشيمان نشود... و اگر بر گناه خود پشيمان نشود، مؤمن نيست و شفاعت براى او نخواهد بود و او ظالم است. خداوند تعالى مى فرمايد: ماللظالمين من حميم و لاشفيع يطاع ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 2
2 - بغض و دشمنى ( تبرّا ) نسبت به كافران حق ستيز ، از اوصاف مؤمنان راستين
الذين يجدلون فى ءايت اللّه. .. كبر مقتًا... عند الذين ءامنوا
تذكر خداوند به اين كه مؤمنان نيز نسبت به مجادله گران بغض و دشمنى دارند; در واقع در صدد مدح آنان و نيز بيان اوصاف پسنديده ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 37 - 9
9 - چشم پوشى از خطاى ديگران ، به هنگام خشم ، از صفات مهم اهل ايمان
للذين ءامنوا . .. الذين ... و إذا ما غضبوا هم يغفرون
اهميت اين صفت، از تخصيص به ذكر يافتن آن، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 4
4 - اهل ايمان ، نه متجاوزاند و نه تجاوز را از سوى ديگران مى پذيرند .
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
«إنتصار» به معناى يارى طلبيدن است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 10
10- مؤمن واقعى ، در پى اعمال نيك است ; نه غوطهور در لذّت و هوسرانى .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و الذين كفروا يتمتّعون و يأكلون كما تأكل الأن
خداوند، مؤمنان را متصف به «عملوا الصالحات» كرده و كافران را مشمول «يتمتّعون و يأكلون كما تأكل الأنعام» دانسته است. از اين تقابل، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 26
26- آثار روح عبوديت و اعمال ارزشى ، آشكار در سيماى اهل ايمان
سيماهم فى وجوههم من أثر السجود
سجده، مظهر روحيه بندگى و نيايش انسان به درگاه الهى است و اين روحيه در پرتو مظاهر آن، در اندام ظاهرى انسان (چهره) تأثير مى گذارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 2
2 - اخوت و برادرى ، بارزترين صفت در زندگى اجتماعى مؤمنان
إنّما المؤمنون إخوة
با توجه به اين كه حصر «إنّما» ناظر به خبر است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 41 - 3
3 - مؤمن ، همواره در انديشه قيامت و مطمئن به تحقق وعده هاى الهى
و استمع يوم يناد المناد من مكان قريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 60 - 3
3 - مؤمنان راستين ، دور از سرمستى ، و گريان و اندوهناك در برابر انذار هاى الهى
و تضحكون و لاتبكون
از توبيخ كافران به خاطر سرمستى و سرخوشى، استفاده مى شود كه مؤمنان - بر خلاف ايشان - از خوف انذارهاى الهى، گريان و از سرمستى ها به دوراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 3
3 - دل مؤمن ، بايد چنان نرم باشد كه با ياد خدا و تلاوت قرآن كريم ، تأثيرپذير و خاشع گردد .
ألم يأن للذين ءامنوا أن تخشع قلوبهم لذكر اللّه و ما نزل من الحقّ
خداوند، در آيه شريفه، مؤمنان بى تفاوت را نكوهش كرده و به آنان هشدار مى دهد تا فرصت باقى است و گرفتار قساوت قلب نشده اند; دل هاى خود را با ياد او و تلاوت آياتش خاشع و نرم گردانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 24 - 1
1 - تعيين كردن مقدار معيّنى از اموال خود براى انفاق ، از اوصاف مؤمنان و مسلمانان راستين است .
و الذين فى أمولهم حقّ معلوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 25 - 1
1 - اختصاص دادن مقدار معيّنى از اموال خود به سائلان و محرومان جامعه ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين است .
و الذين فى أمولهم . .. للسائل و المحروم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 26 - 1
1 - تصديق روز جزا و اعتقاد به حساب رسى بندگان ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين يصدّقون بيوم الدين
يكى از كاربردهاى واژه «دين»، جزا و حساب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 27 - 1
1 - ترس و نگرانى از عذاب پروردگار ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم من عذاب ربّهم مشفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 29 - 1
1 - پاكدامنى و دورى از آلودگى هاى جنسى ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين است .
و الذين هم لفروجهم حفظون
«فروج» (جمع «فَرْج») كنايه از شرمگاه و «حفظ» (مصدر «حافظون») به معناى صيانت و نگه دارى است; يعنى، آنان كه دامن هاى خود را [پاك ]نگه مى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 32 - 1
1 - رعايت امانت و پايبندى به عهد و پيمان خويش ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 33 - 1
1 - اداى شهادت و گواهى ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم بشهدتهم قائمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 34 - 1
1 - اهميت دادن به نماز ، مواظبت بر انجام دادن به موقع آن و پرهيز از سهل انگارى در اداى آن ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم على صلاتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 26 - 5
5 - « عن الحارث بن الدلهاث مولى الرّضا ( ع ) قال : سمعت أباالحسن ( ع ) يقول : لايكون المؤمنُ مؤمناً حتّى يكونَ فيه
ثلاثُ خصال سنّة من ربّه و سنّةٌ من نبيّه و سنّة من وليّه ، فالسنّة من ربّه : كتمان سرّه ، قال اللّه عزّوجلّ : « عالم الغيب فلايظهر على غيبه أحداً إلاّ من ارتضى من رسول » . . . ;
حارث بن دلهاث گويد: از امام رضا(ع) شنيدم كه مى فرمود: مؤمن، مؤمن نيست مگر اين كه سه خصلت در او باشد: سنتى از پروردگارش و سنتى از پيامبرش و سنتى از ولىّ و امامش. اما سنّت پروردگارش، نهان داشتن سرّ خويش، خداى عزّوجلّ فرمود: «عالم الغيب فلايظهر على غيبه أحداً إلاّ من ارتضى من رسول»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 48 - 4
4 - نماز ، نشانه ايمان و از اوصاف مؤمنان است .
و إذا قيل لهم اركعوا لايركعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 14 - 6
6 - كسانى كه خداوند را ناظر خويش مى دانند ، از تبليغات هدايت پيشگان و دعوت كنندگان به تقوا جلوگيرى نمى كنند .
أرءيت إن كان على الهدى . أو أمر بالتّقوى ... ألم يعلم بأنّ اللّه يرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 1،2،5
1 - ايمان به خدا و رسول او ، دو ركن ايمان و از اوصاف مؤمنان راستين است .
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله
حصر در «إنّما المؤمنون. ..» اضافى و از باب قصر موصوف بر صفت است و براساس آنچه كه در شأن نزول آن آمده آيه شريفه، در ارتباط با منافقان نازل شده است. بر اين اساس پيام آيه چنين خواهد بود: «ايمان حقيقى، داراى دو ركن اساسى است: ايمان به خدا و ايمان به رسول او، و مؤمنان راستين داراى چنين اوصافى اند».
2 - حضور در كنار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبرى جامعه اسلامى براى امور مهم اجتماعى و مشاوره و كنكاش پيرامون يك مسأله عمومى ، از اوصاف مؤمنان راستين
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله و إذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبو
«أمر جامع» به مسأله اى گفته مى شود كه در خور اين باشد كه مردم به خاطر آن اجتماع كنند و به مشاوره و فراگيرى و حل و فصل آن بپردازند. كلمه «مع» نيز افاده كننده معناى مشاركت است.
5 - اجازه خواستن از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر امت اسلامى براى ترك حضور در امور اجتماعى و حل و فصل مسائل عمومى ، از اوصاف مؤمنان راستين است .
إنّ الذين يستئذنونك أُولئك الذين يؤمنون باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 18،19،23،24
18 - اراده خداوند بر حيات جاودانه و فروغ پيوسته اسلام ، در پرتو حضور مؤمنان با صلابت و سرافراز
فسوف يأتى اللّه يقوم. .. اعزة على الكفرين يجهدون فى سبيل اللّه
19 - جهاد در راه خدا و نهراسيدن از سرزنش دشمنان ملامتگر ، ويژگى مؤمنان واقعى
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
23 - مؤمنان واقعى هرگز به خاطر سرزنش ملامتگران دست از جهاد و مبارزه بر نمى دارند .
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
24 - مؤمنان واقعى هرگز به خاطر ملامت دشمنان ، از عشق به خدا دست بردار نيستند و از فروتنى در قبال مؤمنان و سرافرازى در برابر كافران ، باز نمى مانند .
يحبهم و يحبونه . .. و لايخافون لومة لائم
بنابر اينكه جمله «و لايخافون . ..» در ارتباط با تمامى صفاتى باشد كه در فرازهاى پيشين بر شمرده شده نه خصوص «يجهدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 6
6 - صلاحيت و شايستگى ، شرط ورود پدران ، همسران و فرزندان مؤمنان به بهشت
و أدخلهم جن-ّت . .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 6
6 - صلاحيت و شايستگى ، شرط ورود پدران ، همسران و فرزندان مؤمنان به بهشت
و أدخلهم جن-ّت . .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 6
6 - صلاحيت و شايستگى ، شرط ورود پدران ، همسران و فرزندان مؤمنان به بهشت
و أدخلهم جن-ّت . .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 2
2- تن دادن مكيان به صلح ، با همه كفر و عناد خويش نسبت به مؤمنان ، نمودى از اراده و تدبير نافذ خداوند
و هو الذى كفّ . .. هم الذين كفروا
على رغم كفر و ستيز مشركان با اسلام، به تدبير الهى زمينه اى پديد آمد كه آنان به صلح تن دادند و شرّشان از سر مسلمانان دفع گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 103 - 18
18 - جواز فرستادن صلوات ( درود ) بر غير پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله)
صل عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 40 - 6
6 - تفاوت چهره مؤمن و كافر در قيامت
وجوه . .. و وجوه
مراد از «وجوه» در اين آيه - به قرينه آخرين آيه سوره (أولئك هم الكفرة الفجرة) - چهره كافران است. در نتيجه مراد از «وجوه» در آيات پيشين، چهره مؤمنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 22 - 1
1 - مؤمنان ، داراى چهره هايى شاداب و زيبا در عرصه قيامت
وجوه يومئذ ناضرة
«نضرة»در معانى زيبايى و نعمت به كار مى رود (قاموس المحيط). «ناضرة» (مؤنث «ناضر») به معناى زيبا و برخوردار از نعمت است و مقصود از آن - به قرينه مقام - شادابى و درخشندگى چهره هاى مؤمنان در عرصه قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 8 - 8
8 - داورى بى نظير خداوند ، پشتوانه اجر بى پايان مؤمنان شايسته كردار
فلهم أجر غير ممنون . .. أليس اللّه بأحكم الحكمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 7
7 - ضعف مالى و امكانات اجتماعى مؤمنان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مقايسه با منافقان
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
تعجب از امكانات رفاهى و مفاخر اجتماعى منافقان، نشان از ضعف مالى و امكانات مؤمنان در مقايسه با آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 5
5 - نيروى نظامى مؤمنان در جنگ بدر ، نيرويى بس ضعيف و ناتوان در مقايسه با جبهه كفر
يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم و من يتوكل على اللّه
بيان حمايت خداوند از مؤمنان در كارزار بدر با جمله «و من يتوكل . .. » پس از بيان نظريه منافقان و بيماردلان (ضعف قواى نظامى مسلمانان) انديشه آنان را تأييد مى كند. يعنى اظهار نظر منافقان به حسب ديد ظاهرى صحيح است، ولى آنچه مورد غفلت واقع شده، تأثير بسزاى حمايت الهى از مؤمنان متوكل است. يعنى اگر حمايت الهى نباشد، همان است كه منافقان اظهار مى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 6،22
6 - انذار و تبليغ اهل ايمان نبايد به گونه اى باشد كه موجب طرد آنان شود.
و أنذر به . .. و لا تطرد الذين يدعون ربهم
از اينكه در آيه قبل انذار بيمناكان از قيامت مطرح بود، كه شامل مؤمنان هم مى شود، و در اين آيه از طرد مؤمنان نهى شده، برداشت فوق استفاده شده است.
22 - طرد كردن مؤمنان به سبب نداشتن پايگاه اجتماعى، ستمگرى است.
فتطردهم فتكون من الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 23
23 - كسانى كه از پيامبر(صلی الله علیه و آله) خواهان طرد مؤمنان مستمند و ضعيف بودند، ستمگرند.
فتطردهم فتكون من الظلمين
در صورتى كه ال در «الظالمين» عهد باشد، گزينش عنوان ستمگر براى مذكورين در آيه (درخواست كنندگان طرد) تصريح به ستمگر بودن آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 8،9
8- مطرود شدن مؤمنان تهى دست از پيرامون نوح ( ع ) ، از شرايط سران و اشراف قوم نوح براى ايمان آوردن به آن حضرت
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
9- مخالفت شديد و قاطعانه نوح ( ع ) با درخواست نابه جاى سران و اشراف ( طرد مؤمنان تهى دست )
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
آوردن جمله اسميه و «با» ى زايده ، حكايت از تأكيد فراوان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 114 - 1،2
1 - پاسخ منفى نوح ( ع ) به درخواست اشراف مبنى بر طرد محرومان از پيرامون خويش
أنؤمن لك و اتبعك الأرذلون . .. و ما أنا بطارد المؤمنين
2 - اعلام قطعى نوح ( ع ) به طرد نكردن مؤمنان از اطراف خويش در هيچ شرايطى
و ما أنا بطارد المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 110 - 7
7 - بندگان مؤمن خدا ، همواره در معرض طعن و ريشخند كافران
و كنتم منهم تضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 7،8
7 - طعنه زدن به مؤمنان انفاقگر و استهزاى آنان ، از خصلت منافقان است .
الذين يلمزون المطوّعين
8 - استهزاى الهى نسبت به منافقانى كه مؤمنان انفاقگر و ايثار كننده را طعن زده و استهزا مى كردند .
سخر اللّه منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 6
6 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به دلجويى از مؤمنان فقير و ضعيف با ابلاغ سلام و رحمت الهى به آنان در برابر طعنه هاى كافران
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا . .. و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا
در آيه قبل از طعنه هاى كافران به مؤمنان تهيدست اطراف پيامبر(صلی الله علیه و آله) سخن به ميان آمده، و در اين آيه از آن مؤمنان با توصيف «الذين يؤمنون . .. » ياد شده است. محور ارتباط بين اين دو آيه مى تواند موضوع جبران تأثر مؤمنان باشد كه در برداشت فوق به آن اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 5
5 - طغيان گران در دنيا ، مؤمنان را از اشرار به حساب مى آوردند .
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 6 - 29
29 - هدف از تشريع وضو ، غسل و تيمم ، طهارت مؤمنان و اتمام نعمت الهى به آنان است ، نه ايجاد حرج و مشقت .
إذا قمتم إلى الصّلوة فاغسلوا . .. و لكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 113 - 7
7- ستمگران هرگز اهل ايمان را در رسيدن به هدف هاى توحيدى شان يارى نخواهند كرد .
و لاتركنوا إلى الذين ظلموا . .. ما لكم من دون الله من أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 51 - 3
3 - گرفتار نشدن كفرپيشگان به عذاب الهى ، ستمى است از جانب خدا بر بندگان مؤمن
ذلك بما قدمت أيديكم و أن اللّه ليس بظلّم للعبيد
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «أن اللّه . .. » عطف بر «ما قدمت» و بيانگر علتى ديگر براى گرفتار سازى كافران به عذاب حريق باشد. بر اين اساس مفهوم آيه چنين مى شود: اگر خدا كفرپيشگان را عذاب نكند ستم كرده است. و چون عذاب نكردن آنان ستمى به خود آنان محسوب نمى شود، بايد گفت اين ستم نسبت به بندگان مؤمن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 1،2،5
1 - مؤمنان ، اهل ايستادگى و مقاومت در برابر ظلم و تجاوز
للذين ءامنوا . .. و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
«إنتصار» (مصدر «ينتصرون») مى تواند به معناى ايستادگى در برابر ظالم و زير بار ظلم او نرفتن باشد: «انتصر الرجل إذا امتنع من ظالمه»،(لسان العرب).
2 - مؤمنان ، داراى عزم دينى و حضور مؤثر اجتماعى و هميارى نسبت به يكديگر در قبال متجاوزان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
برخى از مفسران «إنتصار» را به معناى «تناصر» (تعاون و هميارى) گرفته اند; يعنى، مؤمنان راستين آنانند كه هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گيرند - براى دفع آن - به يارى هم برمى خيزند.
5 - سكوت و بى تفاوتى در برابر ظلم و ستم ، دور از ساحت اهل ايمان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 8 - 2
2 - فلسفه پيمان گرفتن خداوند از پيامبران ، اين است كه ميزان صداقت مؤمنان بروز كند .
و إذا أخذنا من النبيّن ميثقهم . .. ليسئل الصدقين عن صدقهم
آنچه از پرسش مذكور در آيه، به ذهن خطور مى كند، اين است كه مؤمنان، مورد سؤال قرار مى گيرند تا صداقت شان معلوم شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 195 - 3،4،5،6،22
3 - خردمندان مؤمن ، مورد لطف و عنايت پروردگار هستند .
فاستجاب لهم ربّهم
اجابت سريع دعاى خردمندان مؤمن و نيز اضافه تشريفيّه در «ربّهم» (پروردگارشان)، دلالت بر عنايت و لطف خاصّ خداوند به آنان دارد.
4 - خردمندان مؤمن ، مشمول مغفرت الهى هستند .
ربّنا فاغفرلنا . .. فاستجاب لهم ربّهم
5 - همراهى و همگامى خردمندان مؤمن با ابرار تا به هنگام مرگ ، تضمين شده از سوى خداوند
و توفّنا مع الابرار . .. فاستجاب لهم
6 - تضمين تحقق وعده هاى الهى به خردمندان مؤمن و تضمين رهايى آنان از خوارى در قيامت
ربّنا اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة . .. فاستجاب لهم ربّهم
22 - مهاجر آواره و آزار ديده در راه خدا ، و جهادگر و جان باخته ، مصداق مؤمن خردمند
لايات لاولى الالباب . .. فالّذين هاجروا و اخرجوا من ديارهم ... و قاتلوا و قتلوا
اجابت دعاى خردمندان به دليل اعمال آنان است. «انّى لا اضيع ... » و جمله «فالّذين» به دليل «فا»، بيانگر آن اعمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 3
3 - اهل ايمان ، پرستش كنندگان خداوند هستند .
و نحن له عبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 16
16 - اقدامات خردمندانه و حركت هاى خيرخواهانه اجتماعى اهل ايمان ، مكمل عبادت هاى فردى آنان است .
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 20
20- صلابت در برابر كافران ، مهرورزى با مؤمنان و استمرار بر عبادت ، زمينه برخوردارى جامعه اسلامى از فضل و رضاى الهى
أشدّاء . .. رحماء ... ركّعًا سجّدًا يبتغون
مى توان گفت: «يبتغون. ..» نتيجه و حاصل سه برنامه مؤمنان (1- أشدّاء، 2- رحماء، 3- ركعّاً سجّداً) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 3 - 7
7 - داستان موسى و فرعون ، دربردارنده درس عبرت براى انسان هاى مؤمن و حق پذير
نتلوا عليك من نبإِ موسى و فرعون بالحقّ لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 41 - 2
2 - سرگذشت ايوب ( ع ) درس آموز و سازنده براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
و اذكر عبدنا أيّوب
توصيه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مبنى بر ياد كردن سرگذشت ايوب(ع) مى تواند به منظور درس آموزى و سازندگى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 45 - 2
2 - سرگذشت ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( عليهم السلام ) ، درس آموز و سازنده براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
و اذكر عبدنا إبرهيم و إسحق و يعقوب
توصيه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مبنى بر يادآورى سرگذشت حضرت ابراهيم(ع) و. .. مى تواند به منظور درس آموزى و سازندگى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 48 - 2
2 - سرگذشت اسماعيل ، اليسع و ذاالكفل ( عليهم السلام ) ، درس آموز و سازنده براى پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
و اذكر إسمعيل و اليسع و ذاالكفل
توصيه خدا به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مبنى بر يادآورى سرگذشت اسماعيل(ع) و. ..، مى تواند به منظور درس آموزى و سازندگى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 18
18 - رخداد جريان حديبيه و ثمرات آن ، الگويى براى مؤمنان در جهت پيشبرد اهداف اسلام *
و لتكون ءاية للمؤمنين و يهديكم صرطًا مستقيمًا
مراد از «صراط مستقيم» شيوه درست حركت جهادى و تبليغى دين است; يعنى، مسلمانان مى توانند از جريان حديبيه نتيجه بگيرند كه چگونه استوارى بر حمايت از رهبرى و تدبير صحيح در پذيرش صلح در شرايط نابرابرى قوا، مى تواند زمينه را براى پيروزى هاى آينده هموار سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 5
5 - مؤمنان راستين ، داراى حركت و جنب و جوش در راستاى بندگى خدا و نه مردمى راكد و زمين گير
السئحون
گاهى واژه «السائح» درباره آبى به كار مى رود كه همواره در گذرگاهى جارى باشد، توصيف اهل ايمان به اين صفت مى تواند بيانگر مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 56 - 2
2 - مؤمنان ، بندگان خاص خدايند .
يعبادى الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 2
2 - اهل ايمان و عمل صالح ، بندگان خاص و مقرب خداوند
يبشّر اللّه عباده الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
از اضافه «عباده» به ضمير راجع به «اللّه» - كه اضافه تشريفيه است - برداشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 26
26- آثار روح عبوديت و اعمال ارزشى ، آشكار در سيماى اهل ايمان
سيماهم فى وجوههم من أثر السجود
سجده، مظهر روحيه بندگى و نيايش انسان به درگاه الهى است و اين روحيه در پرتو مظاهر آن، در اندام ظاهرى انسان (چهره) تأثير مى گذارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 9
9- مؤمنان داراى عمل صالح ، به مقام عبوديت خداوند نائل شده اند .
من . .. ءامن و عمل صلحًا فأُولئك يدخلون الجنّة ... جنّت عدن التى وعد الرحمن عباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 13
13 - درك عزّتمندى خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، بيرون از توان ذهنى منافقان جاهل
و للّه العزّة . .. و لكنّ المنفقين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 5
5 - شوق ديدار بهشت ، باعث حركت شتابان مؤمنان در قيامت و دويدن آنان در مسير منتهى به آن
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم بين أيديهم
حركت سريع و دوان دوان مؤمنان به سوى بهشت، حكايت از اشتياق شديد آنان به ديدار آن و رساندن هر چه زودتر خود به آن جايگاه هميشگى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 1 - 3
3 - دخالت عجولانه و بى مورد برخى از مؤمنان ، در احكام خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) *
يأيّها الذين ءامنوا لاتقدّموا بين يدى اللّه و رسوله
برداشت بالا بدان احتمال است كه نهى در آيه شريفه، نظر به مواردى داشته باشد كه قبل از آن صورت گرفته است; چنان كه از شأن نزول ها چنين استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 6
6 - تنها ، مؤمنان نيكوكار از ظلم در حق شريكان و معاشرين خود پرهيز مى كنند .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى بعضهم على بعض إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 2
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر - علاوه بر عذاب جهنم - دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 2،9
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر - علاوه بر عذاب جهنم - دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
9 - گناه شكنجه دادن و سوزاندن مرد و زن مؤمن ، برابر و عذاب اخروى آن يكسان است .
الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت . .. فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 5
5 - عذاب كسى كه مؤمنى را از روى عمد بكشد ، آماده و مهيّاست .
و من يقتل مؤمنا متعمّداً . .. و اعدّ له عذاباً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 15
15 - مؤمنان رنجيده از ستم گمراهان ، سرافراز و مقتدر ، در صحنه قيامت
و قال الذين ءامنوا إنّ الخسرين الذين خسروا. .. يوم القيمة
از ملامت و سرزنش مؤمنان نسبت به كافران، اقتدار و سربلندى مؤمنان استفاده مى شود; آنانى كه مصداق «لمن صبر و غفر» هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 3 - 2
2 - كافران و مستكبران ، مردمى زبون و دون پايه و مؤمنان و مستضعفان انسان هايى شريف و صاحب منزلت در روز رستاخيز
إذا وقعت الواقعة . .. خافضة رافعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان همراه او ، به دور از هرگونه خذلان و رسوايى و برخوردار از كرامت و عزّت در قيامت
يوم لايخزى اللّه النبىّ و الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 19 - 5
5 - جايگاه مؤمنان در آخرت ، نشانه عزّت و كرامت آنان و جايگاه كافران ، پست و ذلّت آفرين است .
هم أصحب المشئمة
راست و چپ، كنايه از عظمت و پستى جايگاه است; زيرا در جوامع انسانى، مرسوم است كه سمت راست، نشانه كرامت و سمت چپ رمز شوم بودن است; وگرنه راست و چپ حقيقى، وابسته به اعتبارات و با در نظر گرفتن مركزيتى خاص است كه در اين آيات، از آن سخنى به ميان نيامده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 9
9 - مؤمنان راستين در پيشگاه خدا ، بسيار عزيز و محترم هستند .
إنما نحن مستهزءون. اللّه يستهزئ بهم
خداوند در مقام پاسخ، به استهزاگرى منافقان نسبت به مؤمنان خود در مقام پاسخ و دفاع برآمده و با ابتدا به نام جلاله «اللّه» خود را استهزا كننده آنان قرار داده است. اين نحوه برخورد گوياى نكاتى از جمله: مقام و عزت مؤمن در پيشگاه خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 14
14 - مؤمنان ، برخوردار از عزت الهى
أيبتغون عندهم العزّة فإن العزّة للّه جميعاً
اگر مؤمنان از عزت الهى برخوردار نباشند، بايد دوستى با آنان نيز ممنوع باشد، چون ملاك رد دوستى با كافران، فقدان عزت در ميان آنان شمرده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 2 - 11
11 - سنت الهى حاكم بر جوامع بشرى ، در جهت غلبه يافتن دين خدا و عزّت مؤمنان ، و شكست كفر و خوارى كفرپيشگان است .
و أن اللّه مخزى الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 2
2 - خدا ، خواستار شكست و ذلّت دشمنان دين و پيروزى و عزت مؤمنان است .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم و يخزهم و ينصركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 15
15 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : إنّ اللّه عزّوجلّ فَوَّضَ إلى المؤمن أُمورَه كلَّها و لم يفوّض إليه أن يكونَ ذليلاً أما تسمع قول اللّه عزّوجلّ يقول : « و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين » . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: خداى عزّوجلّ تمام امور مؤمن را به شخص وى واگذار نموده; ولى [اختيار ]ذليل بودن و ذلت كشيدن را به او نداده است. آيا نشنيده اى سخن خداى عزّوجلّ را كه مى فرمايد: «و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 35 - 3
3 - مؤمنان بهشتى ، در اوج عزت و احترام به سر مى برند .
أُولئك فى جنّ-ت مكرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 3
3 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به لغزش و نافرمانى كردن به خاطر دلبستگى و وابستگى به مال و فرزند
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 17 - 1
1- هدايت بيش از پيش و روحيه تقوا ، موهبت الهى به مؤمنان هدايت پذير
و الذين اهتدوا زادهم هدًى و ءاتيهم تقويهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 7 - 3
3 - پاداش الهى به مؤمنان ، بسى بزرگ است .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و أجر كبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 13
13 - دستابى به بهشت ، كاميابيى بس بزرگ براى مؤمنان
ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 1
1 - اهل ايمان ، داراى ابّهت و هيمنه ، در قلب منافقان
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 5 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى عفيف و پاك دامن اند .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لفروجهم حفظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 29 - 1
1 - پاكدامنى و دورى از آلودگى هاى جنسى ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين است .
و الذين هم لفروجهم حفظون
«فروج» (جمع «فَرْج») كنايه از شرمگاه و «حفظ» (مصدر «حافظون») به معناى صيانت و نگه دارى است; يعنى، آنان كه دامن هاى خود را [پاك ]نگه مى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 13
13 - ورود مؤمنان به بهشت ، در پرتو تفضّل الهى و گذشت او از لغزش هاى آنان
ليدخل المؤمنين . .. جنّ-ت ... و يكفّر عنهم سيّئاتهم
نفس تكفير سيّئات، خود بيانگر تفضّل است و در عين حال تعبير «يدخل» ممكن است بيانگر همين حقيقت باشد كه همه مؤمنان، در آن حدى نيستند كه به اقتضاى اعمالشان، بهشتى باشند; بلكه بايد فضل الهى، كاستى هاى آنان را جبران كند و آنان را وارد بهشت گرداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 11
11 - لزوم عفو از خطاى مؤمنانِ مجاهد در راه خدا
ان الذين امنوا . .. و اللّه غفور رحيم
عبداللّه بن جحش و همراهانش، به خاطر قتال در ماه حرام، مرتكب خطا شدند، ولى خداوند از خطاى آنان گذشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 11،14
11 - لغزش هاى مؤمنان قابل گذشت است .
و يتوب اللّه على المؤمنين و المؤمنت
تعبير «يتوب» (بازگردد خدا بر مؤمنان) به جاى ذكر پاداش در مقابل «ليعذّب» اشعار دارد به اين كه خداوند، امانت را عرضه كرده است تا بر مؤمنان پاداش دهد; اما آنان لغزش هايى پيدا مى كنند و خداوند به آنها توفيق توبه مى دهد.
14 - گذشت از لغزش مؤمنان ، برخاسته از آمرزشگرى و رحمت خداوند است .
و يتوب اللّه على المؤمنين . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 15 - 4
4 - مؤاخذه سخت كافران و چشم پوشى از خطاى مؤمنان ، برخاسته از سلطه خداوند بر تمام هستى است .
إنّ بطش ربّك . .. و هو الغفور الودود . ذوالعرش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 6
6 - برخوردارى مؤمنان از روحيه عفو و گذشت ، نبايد به مداهنه و سكوت در برابر متجاوزان منتهى شود .
و إذا ما غضبوا هم يغفرون . .. إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
از ارتباط دو آيه، استفاده مى شود كه عفو و مغفرت مؤمنان، در غير مورد ظلم و تجاوز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 285 - 10
10 - وحدت عقيدتى و آرمانى همه انبياى الهى از ديدگاه مؤمنان
و المؤمنون كل امن باللّه . .. و كتبه و رسله لا نفرّق بين احد من رسله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 154 - 38
38 - حوادث ايّام جنگ ، سختى ها و مصيبت هاى در راه خدا ، زمينه خالص شدن انديشه مؤمنان از عقايد جاهليّت و پالايش درون آنان از خواسته هاى دنيايى و مادّى
يظنّون باللّه غير الحقّ . .. و ليبتلى اللّه ما فى صدوركم و ليمحّص ما فى قلوبكم
«ليمحّص» از مادّه تمحيص به معناى خالص سازى از عيبها و نقصهاست و اين جمله بيانگر هدفى ديگر از اهداف شكست در نبرد احد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 156 - 12
12 - تضادّ و دوگانگى بينش اهل ايمان و كفرپيشگان ، در تفسير عوامل حيات و مرگ
و قالوا . .. ما ماتوا و ما قتلوا ... و اللّه يحيى و يميت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 1،6
1 - اعتقاد مؤمنان راستين به نرسيدن هيچ خوشى و ناخوشى به آنان ، جز بر اساس تقدير الهى
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا
6 - مؤمنان راستين ، همه مقدرات الهى ، حتى سختى ها ، را در جهت منافع و مصالح خويش مى دانند .
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
به كارگيرى «لام» انتفاع (لنا) براى عموم رخدادها (خوشيها و ناخوشيها) بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 1،2،7
1 - مؤمنان راستين ، پيروزى با شهادت را - كه در جنگ نصيبشان شود - خير و نيك مى شمارند .
قل هل تربصون بنا إلا إحدى الحسنيين
2 - ارزش ها و ملاك هاى ارزش گذارى در بينش مؤمنان و منافقان ، متفاوت است .
إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل . .. قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لن
7 - در بينش مؤمنان جريان همه امور ، تحت اراده و مشيت الهى است .
نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 2
2 - توجه به ماهيت پست منافقان و عاقبت شوم آنان ، موجب مهم جلوه نكردن مال و اولاد فراوان آنان در نظر اهل ايمان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
«فا»ى تفريع در «فلا تعجبك»، نهى از اعجاب را متفرع بر مطالبى كرده كه در آيات گذشته در زمينه ماهيتِ منفى منافقان و فرجام شومشان، بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 3
3- تنها اهل ايمان ، نيكويى منافع حلال و عادلانه و نادرست بودن منافع حرام و ظالمانه را باور خواهند كرد .
بقيّت الله خير لكم إن كنتم مؤمنين
چون خير بودن منافع حلال و عادلانه مشروط به ايمان نيست; يعنى، چه جامعه مؤمن باشد و چه نباشد، قسط و عدالت براى آنان خير است، گفته شده «إن كنتم مؤمنين» شرطِ باور كردن و فهميدن است; يعنى، اگر مؤمن شويد، مى فهميد كه منافع حلال خير است و گرنه باور نخواهيد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 122 - 4
4- اعمال و عقايد مؤمنان ، موجب دستيابى آنان به فرجامى نيك خواهد شد .
إنا عملون . .. إنا منتظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 71 - 5
5 - تلاش كافران براى ايجاد شبهه و ترديد در مؤمنان نسبت به باورهايشان
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
تعبير «إن كنتم صادقين» به صيغه جمع، نشان مى دهد كه روى سخن كافران با مؤمنان بوده است نه صرفاً پيامبر(صلی الله علیه و آله). بنابراين بيان اين سؤالات، مى تواند به منظور به بن بست كشاندن اهل ايمان طرح شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 9
9 - مؤمنان ، خداوند را از هر نقصى ، مبرّا و منزه مى دانند .
سبّحوا بحمد ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 1،2
1 - مؤمنان ، به آينده پيروزمند خويش ، باور دارند .
و يقولون متى هذا الفتح
تعبير «متى هذا الفتح» از سوى كافران، نشانه اين معنا است كه مؤمنان، درباره فتح و پيروزى خويش، سخنانى اظهار داشته اند. گفتنى است كه آيه سى همين سوره، مى تواند قرينه باشد بر اين كه مراد از فتح، پيروزى در همين دنيا است.
2 - كافران ، اعتقاد مؤمنان به پيروزى نهايى خويش را ، مسخره پنداشتند .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 29 - 5
5 - مشركان ، پيروان مؤمن پيامبر (صلی الله علیه و آله) را سهيم و هم رأى او در رسالت مى دانستند .
متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
جمع آورده شدن «صادقين»، به اين خاطر است كه مؤمنان نيز مخاطب مشركان بوده اند. مخاطب قرار دادن مؤمنان و پرسش از زمان وقوع قيامت از آنان، بيانگر نكته ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 90 - 6
6 - مؤمنانِ به رسالت شعيب ( ع ) مصمّم بر آيين توحيد و متابعت شعيب ( ع ) در خروج از شهر مدين
لئن اتبعتم شعيباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 7
7 - خداوند محبوبترين حقيقت هستى ، در نزد مؤمنان موحد است .
و الذين ءامنوا أشد حباً اللّه
مقصود از «الذين ءامنوا» - به قرينه فراز قبل و نيز آيات گذشته - موحدانى هستند كه تنها خداوند را عبادت مى كنند و هيچ كس و هيچ چيز را همانند او نمى دانند. «أشد» افعل تفضيل است و مفضل عليه آن ذكر نشده تا شامل هر چيز و هر كس بشود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 59 - 10
10 - رغبت و اشتياق مؤمنان راستين ، تنها به جانب خداست .
إنا إلى اللّه رغبون
«إلى اللّه» متعلق به «راغبون» است و تقديم آن بر «راغبون» علاوه بر حفظ فاصله آيات، مى تواند براى افاده حصر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 22 - 18
18 - غفران و رحمت الهى ، محبوب و مطلوب همه اهل ايمان
ألا تحبّون أن يغفر اللّه لكم
برداشت ياد شده، بر اين اساس است كه استفهام در «ألا تحبّون» تقريرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 13
13 - خداوند ، جلوه دهنده و محبوب سازنده ايمان ، در قلب مؤمنان
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن و زيّنه فى قلوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 169 - 2
2 - ادعاى مشركان ، مبنى بر پذيرش آيين توحيدى و بندگى خالصانه خداى يكتا ، در صورت آگاه شدن شان از سرنوشت خوب و سعادتمندانه مؤمنان و يكتاپرستان گذشته
لو أنّ عندنا ذكرًا من الأوّلين . لكنّا عباد اللّه المخلصين
توضيح مربوط به برداشت بالا، در ذيل برداشت شماره 5 در آيه قبل (168) آمد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 7 - 2
2 - آگاهى همه جانبه و برتر خداوند ، از انسان هاى هدايت يافته و مؤمن
و هو أعلم بالمهتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 24 - 6
6- « عن أبى جعفر ( ع ) قال : « و لقد علمنا المستقدمين منكم و لقد علمنا المستأخرين » قال : هم المؤمنون من هذه الأمة ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «و لقد علمنا المستقدمين منكم و لقد علمنا المستأخرين» روايت شده است كه فرمود: آنان [پيشينيان و متأخران] مؤمنان از اين امتند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 24 - 6
6- « عن أبى جعفر ( ع ) قال : « و لقد علمنا المستقدمين منكم و لقد علمنا المستأخرين » قال : هم المؤمنون من هذه الأمة ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «و لقد علمنا المستقدمين منكم و لقد علمنا المستأخرين» روايت شده است كه فرمود: آنان [پيشينيان و متأخران] مؤمنان از اين امتند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 13
13 - آگاهى مؤمنان به ارزش ايمان ، مانع خودكم بينى
يا ايّها الّذين امنوا . .. و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
چون فرض شده كه مخاطبين آيه مؤمن هستند و مؤمن برتر است و نبايد در مقابل كافران احساس ضعف كند (و لا تهنوا . .. ) ; بنابراين ضعف و اندوه مؤمنان، ناشى از غفلت آنان به ارزش ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 54 - 3
3 - مؤمنان ، برخوردار از نعمت دانش و معرفت
و ليعلم الذين أُوتوا العلم أنّه الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 15 - 7،9
7 - اذعان داوود و سليمان ( ع ) به وجود كسانى عالم تر و برتر از ايشان در ميان بندگان مؤمن خدا
و قالا الحمد للّه الذى فضّلنا على كثير من عباده المؤمنين
9 - علم و آگاهى فزون تر ، از ملاك هاى برترى مؤمنان بر يكديگر
و قالا الحمد للّه الذى فضّلنا على كثير من عباده المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 6
6 - مؤمنان ، برخوردار از معرفت و نور هدايت الهى
فهو على نور من ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 52 - 9
9 - مؤمنان ، مردمى دانا به منشأ روزى ها و آگاه به وجود آيات و نشانه هاى خداوند در فراخى و تنگى رزق و روزى
أنّ اللّه يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر إنّ فى ذلك لأيت لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 4 - 2
2 - مؤمنان راستين ، آنانى اند كه زكات مال را همواره مى پردازند .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم للزكوة فعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 60 - 3
3 - مؤمنان راستين ، در عين انجام تكاليف الهى ، از فرجام كار خويش نگران اند .
و قلوبهم وجلة أنّهم إلى ربّهم رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 3
3 - مؤمنان واقعى ، پايبند به تكاليف فردى و اجتماعى و داراى بينشى ژرف در عقايد دينى
الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم يوقنون
«نماز» برقرار ساختن پيوند عبوديت و بندگى با خدا و «زكات» ايجاد ارتباط با مردم پيرامون خود و دستگيرى از نيازمندان جامعه است. بنابراين آوردن «پرداخت زكات» پس از «اقامه صلاة» بيانگر اين حقيقت است كه مؤمنان واقعى تنها به فكر خود نيستند; بلكه با مردم جامعه خود نيز ارتباطى مسؤولانه دارند. گفتنى است كه «يقين به آخرت» - كه عبارت از اعتقاد قطعى است - بيانگر آن است كه مؤمنان واقعى در مسائل اعتقادى داراى بينشى عميق و ترديدناپذيراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 9
9 - انسان مؤمن ، موظف به انجام تكليف خويش است ، نه مأمور به نتيجه .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 12
12- مؤمنان راستين ، آماده جهاد و پذيراى تكاليف دشوار دين
و يقول الذين ءامنوا لولا نزّلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة و ذكر فيها القتال رأيت
از اين كه خداوند، ترس از جهاد را، بيماردلى، معرفى كرده است، مى توان نتيجه گرفت كه مؤمنان راستين از جهاد بيم ندارند، بلكه از آن استقبال مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 121 - 4
4 - جهاد و تحمل هزينه هاى جنگ ، از جمله برترين اعمال مؤمنان
و لاينفقون . .. و لايقطعون وادياً إلا كتب لهم ليجزيهم اللّه أحسن ما كانوا يعملون
«أحسن» مى تواند منصوب به نزع خافض و به تقدير «بأحسن ما كانوا يعملون» باشد، در اين صورت «أحسن» وصف و عنوانى است براى انفاق و پيمودن راه براى جهاد در راه خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 16،17
16 - جبران كاستى اعمال نيك مؤمنان ، از سوى خداوند
و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنًا
برداشت ياد شده بنابر نظر عده اى از مفسران است كه «نزد له فيها حسناً» را بدين معنا گرفته اند: اگر در انجام عمل نيك نقص و كاستى باشد، خداوند آن را جبران نموده و بر حسن آن مى افزايد.
17 - محبت اهل بيت ، برجسته ترين عمل نيك اهل ايمان
قل لا أسئلكم . .. إلاّالمودة فى القربى و من يقترف حسنة نزد له فيها حسنًا
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه مراد از «حسنة» مودت فى القربى باشد - چنان كه از سياق آيه استفاده مى شود - و نيز با توجه به اهميت مودت اهل بيت است كه در فراز قبل مطرح شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 6
6 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان از اهل كتاب به خاطر رفتار ، گفتار نيك آنان در مقابل گفتار و كردار بد ديگران
و يدروءن بالحسنة السيّئة
«حسنة» و «سيّئة» به معناى «بدى» و «نيكى» است و «ال» در آن دو براى جنس است. بنابراين مراد از «الحسنة» مطلق نيكى (رفتار و گفتار نيك) است و مراد از «السيئة» مطلق بدى (گفتار و كردار بد) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 61 - 3
3 - انجام كار هاى خير ، سيره هميشگى مؤمنان راستين است ، نه امرى مقطعى و موقت .
أُولئك يسرعون فى الخيرت
از به كارگيرى فعل مضارع (يسارعون) - كه بيانگر استمرار است - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 7
7 - جاودانگى مؤمنانِ داراى اعمال صالح در بهشت
و الذين امنوا . .. خالدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 2
2 - راهيابى مؤمنان به بهشت ، منوط به انجام بخشى از اعمال صالح ; و نه مشروط به انجام تمامى كار هاى نيك
و من يعمل من الصلحت . .. و هو مؤمن
بنابر اينكه «من» براى تبعيض باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 1،2،19
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، برخوردار از اجر كامل و فضل خداوند در قيامت
فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيوفيهم أجورهم و يزيدهم من فضله
2 - خداوند خود پاداش دهنده به مؤمنان داراى عمل صالح
فيوفيهم أجورهم
19 - مؤمنان داراى عمل صالح ، بهره مند از نعمت بهشت و داراى حق شفاعت براى كسانى كه در دنيا به ايشان نيكى كرده اند .
فيوفيهم أجورهم و يزيدهم من فضله
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره «اجورهم» در آيه فوق فرمود: يدخلهم الجنة و درباره «يزيدهم من فضله» فرمود: الشفاعة فيمن وجبت لهم النار ممن صنع اليهم المعروف فى الدنيا.
الدر المنثور، ج 2، ص 752.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 9 - 1
1 - وعده الهى به مؤمنان داراى عمل صالح ، به آمرزش و پاداش بزرگ
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و اجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 18
18 - برخوردارى مؤمنان از نعمت هاى الهى در بهشت ، نتيجه كردار نيك و مستمر آنان است .
و نودوا أن . .. بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 94 - 6
6- هريك از اعمال صالح مؤمنان به وسيله خداوند ، ثبت و نوشته خواهد شد .
فمن يعمل من الصلحت . .. إنّا له كتبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 1،3،5،7
1 - فلسفه برپايى قيامت ، پاداش دادن به مؤمنان داراى عمل صالح است .
لتأتينّكم . .. ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
«ل» در «ليجزى»، تعليل براى فعل «تأتى» در آيه قبل است.
3 - خداوند ، پاداش مؤمنان داراى عمل صالح را خواهد داد .
ليجزى الذين ءامنوا
ضمير فاعلى «ليجزى» به «عالم الغيب» بازمى گردد.
5 - مؤمنان داراى عمل صالح ، قطعاً مشمول آمرزش خداونداند .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك لهم مغفرة
7 - مؤمنان داراى عمل صالح ، قطعاً از روزى كريمانه اى در قيامت برخوردار خواهند بود .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك لهم . .. رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 16 - 2
2- بهترين و ارزشمندترين عمل نيك مؤمن ، معيار و ملاك سنجش و پاداش الهى به ديگر اعمال نيك وى *
أُولئك الذين نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه در آيه شريفه چيزى در تقديرى باشد; به اين صورت: «نتقبّل عنهم حسناتهم بأحسن ما عملوا»; زيرا مسلّماً تعبير «أحسن» بدان معنا نيست كه خداوند بهترين اعمال را قبول مى كند و اعمال ديگر را ناديده مى گيرد; هر چند نيك باشد! از طرفى آيه شريفه در مقام امتنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 10
10- مؤمن واقعى ، در پى اعمال نيك است ; نه غوطهور در لذّت و هوسرانى .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و الذين كفروا يتمتّعون و يأكلون كما تأكل الأن
خداوند، مؤمنان را متصف به «عملوا الصالحات» كرده و كافران را مشمول «يتمتّعون و يأكلون كما تأكل الأنعام» دانسته است. از اين تقابل، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 26،44
26- آثار روح عبوديت و اعمال ارزشى ، آشكار در سيماى اهل ايمان
سيماهم فى وجوههم من أثر السجود
سجده، مظهر روحيه بندگى و نيايش انسان به درگاه الهى است و اين روحيه در پرتو مظاهر آن، در اندام ظاهرى انسان (چهره) تأثير مى گذارد.
44- آميختگى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى مؤمنان از مغفرت و پاداش عظيم الهى
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 7،11
7 - خداوند ، گناهان و بدى هاى مؤمنان داراى عمل صالح را زدوده و مى آمرزد .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته
11 - مؤمنانِ داراى عمل صالح ، در بهشت جاودانه اند .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا . .. يدخله جنّ-ت... خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 18
18 - خداوند ، روزى مؤمنانِ داراى عمل صالح را در قيامت به وجه نيك و شايسته خواهد داد .
قد أحسن اللّه له رزقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 6،7
6 - خداوند ، براى مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، پاداش بزرگى قرار داده است .
لهم أجر
نكره آوردن «أجر»، بيانگر عظمت آن است.
7 - پاداش مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، هرگز كاسته يا قطع نخواهد شد .
لهم أجر غير ممنون
از معانى «منّ» قطع است و معناى «نقص» نيز براى آن گفته شده است. (لسان العرب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 6،7،8
6 - مؤمنان داراىِ عمل صالح ، از پاداشى بزرگ برخوردار خواهند شد .
إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فلهم أجر غير ممنون
نكره بودن «أجر»، بر عظمت آن دلالت دارد.
7 - پاداش مؤمنان نيك كردار ، هرگز كاهش نيافته و پايان نمى پزيرد .
فلهم أجر غير ممنون
«مَنّ» (مصدر «ممنون»)، به معناى «قطع كردن» است و معناى «كاهش دادن» نيز براى آن گفته شده است. (صحاح اللغة)
8 - پاداش مؤمنانِ داراى عمل صالح ، پاداشى بى منت و به دور از محاسبه و محدوديت
فلهم أجر غير ممنون
در «قاموس» آمده است كه «غير ممنون»; يعنى، بدون محاسبه و صاحب «مصباح» مى گويد: «مننتَ عليه منّاً»; يعنى، آنچه از نيكى ها براى كسى انجام داده اى، بر او شماره كردى. «راغب» در «مفردات»، اين كار را منّت زبانى و امرى نكوهيده خوانده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 7 - 5
5 - دستيابى مؤمنان داراى عمل صالح به پاداش بى منّت و پايان ناپذير ، حقيقتى انكارناپذير و غير قابل تكذيب است .
فما يكذّبك بعد بالدين
چنانچه «دين» به معناى جزا باشد (مفردات)، از مصاديق بارز آن اجرى خواهد بود كه در آيه قبل، به مؤمنان بشارت داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 8 - 8
8 - داورى بى نظير خداوند ، پشتوانه اجر بى پايان مؤمنان شايسته كردار
فلهم أجر غير ممنون . .. أليس اللّه بأحكم الحكمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 108 - 1
1 - بيان آثار و نتايج رفتار انسان ها - مؤمن و كافر - در قيامت ، از آيات حق الهى
يوم تسودّ . .. تلك ايات اللّه نتلوها عليك بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 172 - 9
9 - تفاوت مؤمنان مجاهد ، از نظر عملكرد و پاداش
لا يضيع اجر المؤمنين. الّذين استجابوا للّه ... للّذين احسنوا منهم و اتّقوا اجر ع
اگر «الّذين» صفت براى «المؤمنين» باشد، مؤمنان به دو گروه تقسيم شده اند: آنان كه دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را براى جهاد پذيرفتند، ولى از تقوا و احسان لازم برخوردار نبودند; و آنان كه دعوت را پذيرفتند و داراى احسان و تقوا نيز بوده اند. «اجر عظيم»، مخصوص گروه دوّم است و به دليل «انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين»، گروه اول نيز داراى پاداش هستند; امّا نه پاداش عظيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 195 - 7،34
7 - خداوند ، هرگز عمل مؤمن را ضايع نكرده و وى را از پاداش اعمالش بهره مند خواهد كرد .
انّى لا اضيع عمل عامل منكم
خطاب «منكم» مى رساند كه اگر انجام دهنده اعمال نيك مؤمن باشد، عمل او ضايع نخواهد شد و در دنيا و آخرت به ثمر خواهد نشست.
34 - ضايع نشدن اعمال مؤمنان و ثمردهى آن ، به بهره مندى از پاداش هاى الهى ( مغفرت و بهشت ) است .
انّى لا اضيع عمل عامل . .. ثواباً من عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 7
7 - خداوند ، مؤمنان متوكل بر وى را بر دشمنانشان پيروز و كار هاى آنان را حكيمانه سامان خواهد بخشيد .
و من يتوكل على اللّه فإن اللّه عزيز حكيم
جواب شرط «و من يتوكل على اللّه» حذف شده و جمله «فان اللّه . .. » جانشين آن شده و دلالت بر آن دارد كه تقدير جمله چنين است: و من يتوكل على اللّه ي-----نصره و يحكم أمره ف--ان اللّه ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 20
20 - هشدار خداوند به مؤمنان نسبت به چگونگى اعمالشان در قبال فرمان هاى خداوند
و اللّه بما تعملون بصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15،22
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پيشگاه خداوند ، همسان است .
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 122 - 4
4- اعمال و عقايد مؤمنان ، موجب دستيابى آنان به فرجامى نيك خواهد شد .
إنا عملون . .. إنا منتظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 3
3- لزوم هماهنگى گفتار و كردارِ مؤمنان ، در راستاى طاعت خداوند *
طاعة و قول معروف
در صورتى كه «طاعة و قول معروف» مبتدا براى خبر محذوف باشد; از مجزا آمدن «طاعة» و «قول معروف» استفاده مى شود كه آنچه خداوند از انسان مى خواهد، صرف طاعت عملى نيست; بلكه بايد سخن انسان همراه با عمل وى، نيك و پسنديده باشد و در ضمنِ طاعت، اظهار ناراحتى نكند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 10
10- اعمال مؤمنان ، چونان سخنان و اقرار هاى آنان ، مورد آزمون الهى است . *
و نبلوا أخباركم
كلمه «أخبار» مى تواند به معناى اعمال مؤمنان باشد كه معمولاً در منظر ديد همگان قرار مى گيرد. در اين صورت از ارتباط «نبلوا أخباركم» با صدر آيه، استفاده مى شود كه اولاً مدعيان ايمان، آزمايش مى شوند تا اهل عمل و صبر شناخته شوند و
ثانياً اهل عمل و جهاد و صبر نيز آزمايش مى شوند تا مراتب خلوص و ارزش هر عمل مشخص گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 24،26
24 - خداوند ، به تمامى اعمال مؤمنان آگاه است .
و اللّه بما تعملون خبير
خطاب در آيه شريفه، متوجه مؤمنان است و مفهوم «ما» در «بما تعملون» عام و دربرگيرنده همه اعمال مى باشد.
26 - احاطه علمى خداوند ، به تمامى اعمال مؤمنان ، تضمين كننده پاداش هاى اخروى آنها
و كلاًّ وعد اللّه الحسنى و اللّه بما تعملون خبير
يادآورى احاطه علمى خداوند به همه اعمال - پس از وعده پاداش برتر به همه مؤمنان - مى تواند براى ايجاد و اطمينان در مؤمنان باشد و نيز آنان به اين يقين داشته باشند كه خداوند به هر عمل نيك آنان، آگاه است. همچنين اعمال نيك آنان - هر چند كوچك باشد - ضايع نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 112 - 1
1 - مؤمنان ى كه داراى اعمالى صالح باشند ، در قيامت از هرگونه تباهى و كاستى در ثمره كار خويش مصون خواهند بود .
و من يعمل من الصلحت و هو مؤمن فلايخاف ظلمًا و لاهضمًا
«هضم»; يعنى، ناقص كردن و كاستن (مصباح). بنابراين «لايخاف ظلماًو لاهضماً»; يعنى، نه كسى ستمى بر او روا مى دارد تا به ناحق او را مؤاخذه كند و نه نقصان و كاستى در جزاى عمل او پديد مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 13 - 9
9- توحيد ربوبى و اعتقاد به حاكميت يگانه خدا بر هستى ، آرامش بخش روح و انديشه مؤمنان راستين
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
به كار رفتن واژه «ربّ» به جاى ديگر اوصاف الهى و نيز ارتباط «قالو ربّنا اللّه» با «فلا خوف. ..»، مى رساند كه اعتقاد به توحيد ربوبى و اين كه امور تنها در پرتو تدبير او صورت مى گيرد، نقش اساسى در آرامش خاطر مؤمنان مقاوم دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 12 - 6
6 - وعده رويارويى قهرآميز و سريع خداوند با كافران و گرفتار ساختن آنان در قبضه قدرت خود ، مايه آرامش و تسلاّى خاطر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
إنّ بطش ربّك لشديد
خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به هنگام بيان مؤاخذه كافران، بيانگر تأثير مثبت اين خبر در روحيه آن حضرت و پيروان ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 10،12
10 - خودكامگى ، سلطه مدارى و خوى اسراف گرانه فرعون ، عامل رويارويى وى با موسى ( ع ) و آزار و اذيت پيروانش بود .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون ل
12 - خودكامگى و سلطه مدارى فرعون ، عامل ايجاد اختناق و خفقان در سرزمين مصر بود .
فما ءامن . .. إلا ذرية ... على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون لعال ف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 10
10 - افزايش ايمان مؤمنان و بروز شادمانى در چهره آنان ، با نزول و شنيدن آيه هاى قرآن
فأما الذين ءامنوا فزادتهم إيمناً و هم يستبشرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 9
9 - ذكر تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن ، موجب افزايش و تقويت ايمان مؤمنان گرديد .
و يزداد الذين ءامنوا إيمنًا
مفسّران گفته اند: افزايش ايمان مؤمنان، بر اثر شنيدن تعداد نگهبانان دوزخ در قرآن، ممكن است به اين جهت باشد كه اهل كتاب، به حقيقت ياد شده اذعان داشته و به آن يقين كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 25 - 6
6 - يادآورى سرنوشت شوم تكذيب كنندگان آيات حق ، هشدارى جدى براى مشركان عصر بعثت و مايه تحكيم روحيه استقامت و پايدارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عقبة المكذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 112 - 1
1 - مؤمنان ى كه داراى اعمالى صالح باشند ، در قيامت از هرگونه تباهى و كاستى در ثمره كار خويش مصون خواهند بود .
و من يعمل من الصلحت و هو مؤمن فلايخاف ظلمًا و لاهضمًا
«هضم»; يعنى، ناقص كردن و كاستن (مصباح). بنابراين «لايخاف ظلماًو لاهضماً»; يعنى، نه كسى ستمى بر او روا مى دارد تا به ناحق او را مؤاخذه كند و نه نقصان و كاستى در جزاى عمل او پديد مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 81 - 7
7- اعلام پيروزى قطعى حق بر باطل ، مايه اميد مؤمنان و يأس مشركان و باطل گرايان
و قل جاء الحقّ و زهق البطل إن البطل كان زهوقًا
اعلام صريح بر شكست قطعى باطل، در پى بيان تلاشهاى كافران جهت اخراج پيامبر(صلی الله علیه و آله) از مكه، مى تواند براى تقويت بنيه روانى مؤمنان و ايجاد يأس در دل مشركان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 14
14 - عزت و حكمت بى مانند خداوند ، مقتضى دل بستن و اميد داشتن به ورود مؤمنان تائب و پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بهشت جاويدان
ربّنا و أدخلهم جن-ّت . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّك أنت العزيز الحكيم» تعليل براى جمله هاى پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 60 - 3
3 - مؤمنان راستين ، دور از سرمستى ، و گريان و اندوهناك در برابر انذار هاى الهى
و تضحكون و لاتبكون
از توبيخ كافران به خاطر سرمستى و سرخوشى، استفاده مى شود كه مؤمنان - بر خلاف ايشان - از خوف انذارهاى الهى، گريان و از سرمستى ها به دوراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 4،5
4 - شيطان ، دشمن مؤمنان و در پى ناراحت و اندوهگين كردن آنان است .
إنّما النجوى من الشيطن ليحزن الذين ءامنوا
5 - شيطان ، از راه نجوا هاى منافقان ، درصدد اندوهگين كردن مؤمنان بود .
إنّما النجوى من الشيطن ليحزن الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 4 - 7
7 - شكست روميان ، حادثه اى حزن انگيز براى مؤمنان صدر اسلام بود .
غلبت الروم . .. و يومئذ يفرح المؤمنون
احتمال دارد كه شادمانى مسلمانان، به خاطر اين باشد كه مسلمانان مكه، از شكست روميان، به عنوان جبهه جناح مؤمنان، اندوهگين شده بودند و خداوند به آنان اعلام مى كند كه اندوه شان بر طرف خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 100 - 8
8 - ايمان ، مايه طهارت مؤمنان و پاكيزه كننده آنان از هرگونه رجس و پليدى است .
و ما كان لنفس أن تؤمن . .. و يجعل الرجس على الذين لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 17 - 1
1 - امداد هاى الهى عامل اصلى و اساسى كشته شدن كافران در جنگ بدر و پيروزى اهل ايمان
فلم تقتلوهم و لكن اللّه قتلهم
جمله «فلم تقتلوهم . .. » متفرع بر آياتى است كه امدادهاى الهى را در جنگ بدر برمى شمرد ; يعنى توجه به قضاياى جنگ بدر و امدادهاى الهى بيانگر اين است كه در حقيقت خداوند مشركان را كشت و آنان را شكست داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 25 - 6
6 - يادآورى سرنوشت شوم تكذيب كنندگان آيات حق ، هشدارى جدى براى مشركان عصر بعثت و مايه تحكيم روحيه
استقامت و پايدارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عقبة المكذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 11 - 13
13- اتكا و توكل بر خداوند از رهنمود هاى انبيا براى تقويت جبهه مؤمنان در مقابل ستيزه جويى كافران
و على الله فليتوكّل المؤمنون
اينكه رسولان الهى پس از پاسخ گويى به شبهات مخالفان، اعلام مى كنند كه مؤمنان بايد بر خداوند اتكا داشته باشند، در واقع رهنمودى است از سوى آنان كه در برابر مخالفان و دشمنان بايد به خدا متكى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 21 - 40
40- كشف ماجراى اصحاب كهف ، عامل تقويت موضع موحّدان و معتقدان به معاد بود .
إذ يتنزعون . .. قال الذين غلبوا على أمرهم
در بيان آنچه مورد نزاع و اختلاف مردم بود، دو احتمال بيان شد: اگر «إذ يتنازعون. ..» نظر به اختلاف آنان در باره معاد داشته باشد، «الذين غلبوا...» آن دسته از مردم خواهند بود كه معاد را پذيرا بودند و با بيدارى اصحاب كهف، به دليلى محكم و ملموس، در برابر خصم خود، دست يافته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 1
1- خداوند ، مؤمنان را با سخنى استوار و برهانى ترديدناپذير ، ثابت قدم و مطمئن مى سازد .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «باء» در «بالقول» متعلق به «يثبّت» و براى سببيت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 5 - 15
15 - « [ عن ] أبى عبداللّه ( ع ) قال : ما كان ولد آدم مؤمن إلاّ فقيراً و لا كافر إلاّ غنيّاً ، حتّى جاء إبراهيم ( ع ) فقال : « ربّنا لاتجعلنا فتنة للذين كفروا » فصيّراللّه فى هؤلاء أموالاً و حاجة و فى هؤلاء أموالاً و حاجة ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: هيچ مؤمنى از فرزندان آدم نبود، مگر اين كه فقير بود، و هيچ كافر نبود مگر اين كه غنى بود; تا اين كه زمان ابراهيم(ع) فرا رسيد. آن حضرت به خداوند عرض كرد: «پروردگارا ما را مايه فتنه كافران قرار مده». پس خداوند در كافران هم مال و هم نياز و در مؤمنان نيز هم مال و هم نياز قرار داد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 8
8 - حاكميت مؤمنان بر زمين در گرو استعانت آنان از خدا و صبر ايشان در طريق ايمان است .
استعينوا باللّه و اصبروا إن الأرض للّه يورثها من يشاء من عباده
چون موسى(ع) پيش از بشارت به نابودى فرعونيان و حاكميت يافتن بنى اسرائيل مردمش را به استعانت جستن از خدا و صبر فراخوانده است، معلوم مى شود اين دو فضيلت از شرايط تحقق آن وعده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 148 - 5
5 - ايمانِ ثمربخش قوم يونس و فرجام نيك آنان ، مايه عبرت و موجب دلدارى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
ف--َامنوا فمتّعنهم إلى حين
برداشت ياد شده از آن جا است كه آيه شريفه درصدد دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنانى است كه در شرايط سخت و طاقت فرساى مكه قرار داشتند. در واقع اين آيه، آنان را (همچون يونس(ع)) به ادامه رسالت الهى فرا مى خواند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 63 - 8،13
8 - ايجاد الفت و محبت ميان مؤمنان عصر بعثت ، امرى خدايى و غير قابل دستيابى به وسيله امكانات مادى
و ألف بين قلوبهم لو أنفقت ما فى الأرض جميعا ما ألفت بين قلوبهم و لكن اللّه ألف
13 - ايجاد الفت و محبت بين مؤمنان ، پرتوى از عزت و حكمت خداوند
و ألف بين قلوبهم . .. و لكن اللّه ألف بينهم إنه عزيز حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 13
13 - سعه صدر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در گوش دادن به سخنان مردم ، مايه رحمت براى مؤمنان
و يقولون هو أذن قل أذن خير لكم . .. و رحمة للذين ءامنوا منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 74 - 7
7- زندگى در جامعه آلوده و فاسد ، مايه رنج و محنت مؤمنان و غير قابل تحمل براى آنان است .
و نجّينه من القرية التى كانت تعمل الخبئث
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 15 - 2
2 - مرگ و ذلت مشركان متجاوز ، فرونشان شعله هاى خشم در سينه هاى مؤمنان صدر اسلام
قتلوهم يعذبهم اللّه . .. و يذهب غيظ قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 58 - 2
2 - تنها نعمتى كه برخوردارى از آن ، بايد مايه خوشحالى و شادمانى مؤمنان باشد ، قرآن است .
قد جاءتكم موعظة من ربكم . .. قل بفضل اللّه و برحمته فبذلك فليفرحوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 10
10 - افزايش ايمان مؤمنان و بروز شادمانى در چهره آنان ، با نزول و شنيدن آيه هاى قرآن
فأما الذين ءامنوا فزادتهم إيمناً و هم يستبشرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 8
8 - صلاح و سعادت مؤمنان ، در پرتو پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( رهبرى الهى )
لو يطيعكم فى كثير من الأمر لعنتّم
مفهوم آيه شريفه ايمن ماندن جامعه از مشقت ها و صدمات در صورت عدم تحميل آراى شخصى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و امنيت جامعه مايه صلاح و سعادت آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 8
8 - مرگ و ذلت مشركان پيمان شكن صدر اسلام و پيروزى سپاه اسلام ، شفابخش سينه دردمند مؤمنان آسيب ديده از تجاوز
يعذبهم اللّه بأيديكم و يخزهم و ينصركم عليهم و يشف صدور قوم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 5
5 - جهان بينى مؤمنان صابر ( از خدا بودن و به سوى او بازگشتن ) دليل صبر و استقامت آنان در برابر دشوارى هاى راه ايمان
الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
«الذين . .. قالوا ...» علاوه بر بيان اوصاف و ويژگى صابران، حكايتگر دليل و علت صبر آنان نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 7
7 - باور به داورى برتر خدا مايه صبر مؤمنان در برابر كفرپيشگان حق ستيز
فاصبروا حتى يحكم اللّه بيننا و هو خير الحكمين
هدف شعيب(ع) از بيان داورى برتر خدا پس از دعوت مؤمنان به صبر تا فرارسيدن قضاوت الهى، ايجاد زمينه صبر در آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 5 - 15
15 - « [ عن ] أبى عبداللّه ( ع ) قال : ما كان ولد آدم مؤمن إلاّ فقيراً و لا كافر إلاّ غنيّاً ، حتّى جاء إبراهيم ( ع ) فقال : « ربّنا لاتجعلنا فتنة للذين كفروا » فصيّراللّه فى هؤلاء أموالاً و حاجة و فى هؤلاء أموالاً و حاجة ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: هيچ مؤمنى از فرزندان آدم نبود، مگر اين كه فقير بود، و هيچ كافر نبود مگر اين كه غنى بود; تا اين كه زمان ابراهيم(ع) فرا رسيد. آن حضرت به خداوند عرض كرد: «پروردگارا ما را مايه فتنه كافران قرار مده». پس خداوند در كافران هم مال و هم نياز و در مؤمنان نيز هم مال و هم نياز قرار داد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 15 - 2
2 - مرگ و ذلت مشركان متجاوز ، فرونشان شعله هاى خشم در سينه هاى مؤمنان صدر اسلام
قتلوهم يعذبهم اللّه . .. و يذهب غيظ قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 60 - 3
3 - مؤمنان راستين ، دور از سرمستى ، و گريان و اندوهناك در برابر انذار هاى الهى
و تضحكون و لاتبكون
از توبيخ كافران به خاطر سرمستى و سرخوشى، استفاده مى شود كه مؤمنان - بر خلاف ايشان - از خوف انذارهاى الهى، گريان و از سرمستى ها به دوراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 6
6 - ايمان ، عامل محبّت ميان مؤمنان ، از هر مرز و بوم
تبوّءو الدار و الإيمن . .. يحبّون من هاجر إليهم
برداشت ياد شده از آن جا است كه هجرت مهاجران، انگيزه ايمانى داشته و زمينه سازى انصار براى آنان نيز با همين انگيزه صورت گفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 5
5 - مودّت فراگير اجتماعى ، در پرتو ايمان و حاكميت توحيدى ، فرجام تلاش ، مجاهدت ها و مقاومت هاى اهل ايمان در برابر مشركان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 15 - 7
7 - جود و فيض گسترده خداوند ، مايه آمرزش گناه مؤمنان و دوست داشتن آنان است .
هو الغفور الودود . .. المجيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 13
13 - نفاق و كفر و مرگ در حال فسق ، مايه محروميت از فيض نماز و دعاى اهل ايمان
و لاتصل . .. إنهم كفروا باللّه و رسوله و ماتوا و هم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 4 - 8
8 - شكست و پيروزى روم ، امرى سرنوشت ساز براى مؤمنان و مشركان عصر بعثت بوده است .
و يومئذ يفرح المؤمنون
بيان شكست روميان مسيحى در برابر ايرانيان و نيز پيشگويى شكست ايرانيان از روميان و سرور و فرح مؤمنان از پيروزى روميان، حكايت از اين مى كند كه چنين تحولاتى براى گروه هاى ياد شده، مهم و سرنوشت ساز بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 8
8 - ربوبيت خداوند ، مقتضى راهبرى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و نصرت و يارى آنان
و كفى بربّك هاديًا و نصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 7
7 - ربوبيت خداوند ، مقتضى دستگيرى و هدايت پيوسته مؤمنان نيك كردار
إن الذين ءامنوا . .. يهديهم ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 8
8 - ربوبيت خداوند ، مقتضى راهبرى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و نصرت و يارى آنان
و كفى بربّك هاديًا و نصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 7 - 4
4 - اطاعت مطلق از خداوند ، پيمان الهى از مؤمنان
و اذكروا . .. ميثقه الذى و اثقكم به اذ قلتم سمعنا و اطعنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 1 - 14
14 - حليت خوردن گوشت برخى از چهارپايان ( شتر ، گاو و گوسفند ) و حرمت برخى ديگر و حرمت صيد و شكار در حال احرام ، از عهد ها و پيمان هاى الهى با مؤمنان
اوفوا بالعقود أحلت لكم بهيمة الانعم الا ما يتلى عليكم غير محلى الصيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 7 - 7
7 - پيمان مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بر اطاعت كامل از وى
اذكروا . .. ميثقه الذى و اثقكم به اذ قلتم سمعنا و اطعنا
برخى برآنند كه مراد از «ميثاق» در اين آيه، به قرينه دو جمله «سمعنا و اطعنا»، پيمانهايى است كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به هنگام بيعت عقبه و بيعت رضوان و . .. از مؤمنان گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 23 - 9
9 - بعضى از مؤمنانِ صاحب عهد با خدا ، در انتظار فرا رسيدن موقعيتى مناسب ، براى عمل كردن به آن عهدند .
من المؤمنين رجال صدقوا ما عهدوا اللّه . .. و منهم من ينتظر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10،13
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
13 - خرده گيرى و مسخره كردن مؤمن گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب سخت الهى است .
فيسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 30 - 1
1 - گناه پيشگان كافر ، با چشمك زدن و اشاره به يكديگر ، هنگام عبور بر مؤمنان نيكوكار ، به عيب جويى از آنان مى پردازند .
و إذا مرّوا بهم يتغامزون
«غمز»; يعنى، عيب جويى از ديگران با پلك زدن و اشاره دست (مفردات راغب). ضمير «مرّوا» به مجرمان برمى گردد. برخى احتمال داده اند كه ضمير به مؤمنان برگردد و مراد اين باشد كه هنگام عبور مؤمنان بر كافران، آنان با چشمك زدن و علامت دادن به يكديگر به عيب جويى از مؤمنان مى پردازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 9
9 - تلاش عيسى ( ع ) براى تشكّل بخشيدن و سازماندهى به جبهه مؤمنان ، عليه جبهه كفر
فلمّا احسّ . .. قال من انصارى الى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 53 - 5
5- مؤمنان از برخورد هاى ناروا و غير منطقى مشركان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بسيار خشمگين بودند .
و قل لعبادى يقولوا التى هى أحسن
در شأن نزول آيه آمده است: مؤمنان، وقتى مشاهده مى كردند كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) از جانب مشركان مورد آزار و اذيت قرار مى گيرد، از آن حضرت اجازه جهاد و برخورد مى خواستند كه اين آيه نازل شد (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 15 - 1
1 - دل هاى مؤمنان صدر اسلام نسبت به مشركان پيمان شكن ، آكنده از خشم بود .
ألا تقتلون قوماً نكثوا أيمنهم . .. و يشف صدور قوم مؤمنين. و يذهب غيظ قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 15 - 26
26- تفاوت فرجام اخروى مؤمنان و كافران ، بازتاب تمايز عملكرد دنيوى آن دو
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و الذين كفروا يتمتّعون و يأكلون ... الجنّة ال
در اين جا خداوند نخست به تمايزهاى دنيوى اهل ايمان با كافران پرداخته و سپس تفاوت فرجام اخروى آنان را بيان داشته است. از اين ارتباط موجود در آيات، پيوند تنگاتنگ ميان عملكرد دنيوى هر گروه با فرجامشان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 16
16- بهشت ، پايان رنج و تلاش مؤمنان و دوزخ فرجام لذّت جويى و فساد كافران
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت . .. و الذين كفروا... النارمثوًى لهم
در اين آيات، ميان زندگى، اهداف و فرجام مؤمنان و كافران، مقايسه صورت گرفته است. مؤمنان اهل جهاد و عمل صالح اند و در پى دشوارى هاى آن، از بهشت برخوردار خواهند شد. اما كافران اهل رفاه و لذت جويى اند و در پى آن گرفتار آتش خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 119 - 5
5 - مسؤوليت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، راهنمايى انسان ها و تبيين سرانجام نيك مؤمنان و عاقبت شوم كفرپيشگان است .
إنا أرسلنك بالحق بشيراً و نذيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 162 - 2
2 - يكسان نبودن سرنوشت مؤمنان جوينده خشنودى خداوند ، با همواركنندگان غضب و خشم الهى بر خويش
افمن اتّبع رضوان اللّه كمن بآء بسخط من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 198 - 19
19 - مرگ مؤمن به دليل اينكه راه رسيدنش به بهشت است ، براى او خير مى باشد .
و ما عند اللّه خير للابرار
امام باقر (ع) فرمود: . .. الموت خير للمؤمن لانّ اللّه يقول «و ما عند اللّه خير للابرار».
تفسير عياشى، ج 1، ص 212، ح 178 ; تفسير برهان، ج 1، ص 333، ح 11.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 13
13 - بازگشت همه آدميان - چه هدايت يافتگان و چه اهل كفر - تنها به سوى خداست .
إلى اللّه مرجعكم جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 42 - 1
1 - بهشت جاودان ، جايگاه كسانى كه به آيات الهى ايمان آورند و اعمال نيك انجام دهند .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. اولئك اصحب الجنة هم فيها خلدون
متعلق «ءامنوا» به دليل آيه 40، آيات الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 188 - 17
17 - بشارت دادن به مردم و آگاه ساختن آنان از فرجام مبارك اهل ايمان ، از وظايف اساسى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إن أنا إلا نذير و بشير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 11
11- برخوردارى انسان از حق انتخاب ايمان و كفر ، به معناى بى تفاوتى ايمان و كفر در فرجام اخروى او ، نيست .
فمن شاء فليؤمن و من شاء فليكفر إنّا أعتدنا للظلمين نارًا
امر در «فليكفر» براى تهديد است و جمله «إنّا أعتدنا. ..» گوياى اين معنا است كه اختيار انسان در انتخاب ايمان يا كفر،
بدان معنا نيست كه او، بر انتخاب خويش، مؤاخذه و يا تشويق نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 107 - 1
1- بوستان هاى فردوس ، منزل گاهى تضمين شده براى نيك كردارانِ مؤمنِ به آيات الهى و قيامت است .
إنّ الذين ءامنوا . .. نزلاً
متعلق ايمان در «آمنوا» به قرينه آيات قبل - كه درباره كفر به آيات و لقاى پروردگار بود - ايمان به آيات و قيامت است. «فردوس» يعنى «وادى سرسبز». برخى از زبان شناسان، آن را كلمه اى رومى مى دانند كه به زبان عرب وارد شده است (تاج العروس) كلمه «نزل» در معانى «منزل» و «وسايل پذيرايى» و... استعمال مى شود. برداشت ياد شده، براساس معناى نخست است. فعل ماضى (كانت) درباره حوادث آينده، بر وقوع حتمى و تضمين شده آن حوادث دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 60 - 3
3 - مؤمنان راستين ، در عين انجام تكاليف الهى ، از فرجام كار خويش نگران اند .
و قلوبهم وجلة أنّهم إلى ربّهم رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 53 - 6
6 - خداوند ، توانا بر جدا ساختن سرنوشت مؤمنان واقعى از فرجام كافران محكوم به هلاكت
أنّا دمّرنهم و قومهم أجمعين . .. و أنجينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 3
3 - منزل گاه واقعى مؤمنان ، باغ هاى بهشت است .
فلهم جنّت المأوى
«مأوى» اسم مكانى از ريشه «أوى» به معناى «پناه گاه» است. اضافه شدن «جنّات» به «الماوى» حكايت از جايگاه حقيقى بودن آن براى مؤمنان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 168 - 5
5 - مشركان ، مدعى بى اطلاعى از سرنوشت خوب و بد مؤمنان و يكتاپرستان گذشته بودند .
لو أنّ عندنا ذكرًا من الأوّلين
برداشت ياد شده مبتنى بر اين ديدگاه است كه «ذكر» در آيه شريفه به معناى «علم» باشد و مقصود از «الأوّلين» موحدان و مؤمنان گذشته باشد. بر اين اساس معنا و پيام آيه چنين مى شود: اگر ما از سرنوشت مؤمنان و موحدان گذشته آگاه بوديم و از جايگاه خوب آنان مطلع مى شديم، همچون آنان توحيد الهى و بندگى خداى يكتا را مى پذيرفتيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 28
28 - رستگارى و ظفرمندى ، فرجام قطعى حزب خدا ( مؤمنان راستين )
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 73 - 8
8 - خداوند ، با بيان عاقبت نيك ياران حضرت نوح ( ع ) و فرجام شوم تكذيب كنندگانش ، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را دلدارى داده و مشركان را به عذاب استيصال تهديد نمود .
و اتل عليهم نبأ نوح . .. فانظر كيف كان عقبة المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 5
5 - مؤمنان با كشته شدن در راه خدا به جوار او بار خواهند يافت .
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 9
9 - اطمينان مؤمنان صدر اسلام به سرنوشت نيك خويش و هلاكت و نابودى منافقان
نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا فتربصوا إنا معكم متربصون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 4،8،14
4 - بهره مندى پدران ، همسران و فرزندان صالح از بوستان هاى ماندنى بهشت ، در سايه لطف الهى به مؤمنان تائب و پيرو دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند تنها به مؤمنان تائب و اهل عمل، وعده بهشت داده; ولى در عين حال
فرموده است: پدران، همسران و فرزندان ايشان نيز - در صورت صالح بودنشان - وارد بهشت خواهند شد. يادآورى اينان در رديف مؤمنان تائب - كه وعده بهشت تنها به آنان اختصاص دارد - مى تواند نوعى پاداش به ايشان و لطف الهى در حق آنان باشد.
8 - بودن پدران ، همسران و فرزندان در بهشت ، از الطاف الهى در حق مؤمنان تائب و پيروان دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
ياد كردن مسأله بودن پدران و. .. در بهشت در كنار مؤمنان تائب، در عين آن كه آنان از نظر مقام و كمال در حدى نيستند كه مانند مؤمنان باشند (هرچند صلاحيت عمومى ورود به آن جا را دارند)، مى تواند بيانگر اظهار لطف الهى به مؤمنان تائب باشد; زيرا وجود اين افراد در كنار انسان، خود نعمتى بزرگ است.
14 - عزت و حكمت بى مانند خداوند ، مقتضى دل بستن و اميد داشتن به ورود مؤمنان تائب و پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بهشت جاويدان
ربّنا و أدخلهم جن-ّت . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّك أنت العزيز الحكيم» تعليل براى جمله هاى پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 12،13
12 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ : « و الذين آمنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمان ألحقنابهم ذرّيّتهم » قال : قصرت الأبناء عن عمل الأباء فألحقوا الأبناء بالأباء لتقر بذلك أعينهم ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ «والذين آمنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمان ألحقنابهم ذرّيّتهم» روايت شده كه فرمود: فرزندان از نظر عمل از پدرانشان كمترند; ولى براى چشم روشنى پدران مؤمن، فرزندانشان را به پدرانشان ملحق مى كنند».
13 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : إنّ اللّه تبارك و تعالى كفّل إبراهيم ( ع ) و ساره أطفال المؤمنين يغذونهم بشجرة من الجنّة . . . فإذا كان يوم القيامة ألبسوا و طيّبوا و اهدوا إلى آبائهم و هو قول اللّه عزّوجلّ « و الذين آمنوا و اتّبعتهم ذريّتهم بإيمان ألحقنا بهم ذرّيّتهم ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه خداوند - تبارك و تعالى - اطفال مؤمنان را تحت تكفل ابراهيم(ع) و ساره قرار داده كه آنان را به وسيله درختى از بهشت غذا مى دهند. .. هرگاه قيامت فرارسد به آنان لباس پوشانده و آنها را معطر مى كنند و به عنوان هديه براى پدرانشان مى برند... و اين گفتار خداى عزّوجلّ است «والذين آمنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمان ألحقنابهم ذرّيّتهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 16
16 - عافيت طلبان ، در پى بهره گيرى از ثمره زحمت هاى ديگران اند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 103 - 1،3
1- بهشتيان و مؤمنان راستين ، از ناله و اندوه بزرگ قيامت در امان بوده و غمگين نخواهند شد .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى . .. لايحزنهم الفزغ الأكبر
«فزع» به معناى انقباض و گرفتگى ناشى از شىء ترسناك و از جنس «جزع» (ناله و افغان) است (مفردات راغب).
3- بهشتيان و مؤمنان راستين ، به هنگام برپايى قيامت مورد استقبال فرشتگان قرار خواهند گرفت .
و تتلقيهم الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 5،6
5 - « يونس بن ظبيان عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : كان يقول لى كثيراً يا يونس سلّم تسلم ، فقلت له تفسير هذه الآية « قد أفلح المؤمنون » قال تفسيره قد أفلح المسلّمون ، إنّ المسلّمين هم النجباء يوم القيامة ;
يونس بن ظبيان مى گويد: امام صادق(ع) بارها به من فرمود: اى يونس تسليم باش تا در امان باشى گفتم: تفسير آيه «قد أفلح المؤمنون» [چيست؟] فرمود: يعنى، اهل تسليم، ظفريافتند. همانا اهل تسليم روز قيامت شريف و بزرگواراند».
6 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : إنّ اللّه عزّوجلّ أعطى المؤمن . . . الفلح فى الآخرة . . . ثمّ قرء . . . « قد أفلح المؤمنون » إلى قوله : « هم فيها خالدون » ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود: همانا خداوند- عزّوجلّ - به مؤمن رستگارى را در آخرت عطا كرده است . سپس امام(ع) آيه «قد أفلح المؤمنون» را خواند تا «هم فيها خالدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 2
2 - تأمين نياز ها و ارضاى همه تمنيات اهل ايمان ، پيش پذيرايى خداوند از آنان هنگام ورود به بهشت
نزلاً من غفور رحيم
با توجه به معناى «نُزُل» (غذاى هنگام نزول و پيش درآمد پذيرايى از ميهمان) مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 9،18
9 - مؤمنان نيك كردار ، ايمن در قيامت و برخوردار از بوستان هاى بهشت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فى روضات الجنّات
از تقابل «ترى الظالمين» با «و الذين ءامنوا» مطلب ياد شده استفاده مى شود.
18 - برخوردارى مؤمنان ، از نعمت هاى فراوان و نامحدود بهشت ، رهين فضل الهى و فراتر از استحقاق ايشان است .
لهم ما يشاءون عند ربّهم ذلك هو الفضل الكبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 1،4،8،9
1 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت پروردگار در قيامت
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
4 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت حق در پى مشاهده نگرانى هاى همگانى قيامت *
و ترى كلّ أمّة جاثية . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه «فأمّا الذين. ..» تفريع بر «ترى كلّ أمّة جاثية» باشد.
8 - شمول رحمت حق در قيامت نسبت به مؤمنان صلاح پيشه ، نمودى از ربوبيت او
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
به كار رفتن واژه «ربّ» و اضافه آن به «هم»، بيانگر مطلب ياد شده است.
9 - احاطه و فراگيرى رحمت الهى ، نسبت به مؤمنان در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
تعبير «يدخلهم. ..» مى رساند كه شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان نيك كردار، محدوديتى ندارد و آنان داخل در رحمت او و مستغرق در آن مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 7،9
7 - زنان و مردان مؤمن ، برخوردار از حيات جاودان و پرنشاط در باغ هاى بهشت
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر خلدين فيها
9 - ورود مؤمنان به بهشت جاودان ، همراه با تكريم و اجلال از سوى خداوند *
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
فعل متعدّى «يدخل» و اسناد آن به خداوند، مى تواند دربردارنده احتمال بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 18
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 11،12
11 - خداوند ، در قيامت به مؤمنان تقواپيشه نورى عطا خواهد كرد كه در پرتو آن از ظلمات قيامت گذر كنند .
و يجعل لكم نورًا تمشون به
12 - مؤمنان تقواپيشه ، مشمول مغفرت و آمرزش خداوند در قيامت
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا . .. و يغفر لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 7 - 3
3 - انفاق گرانِ متقى و مؤمن ، داراى آخرتى سرشار از آسايش
فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى
آيات بعد - كه از «عسرى» سخن گفته است - با جمله «و ما يغنى عنه ماله إذا تردّى» مصداق «عسرى» را زمان هلاكت
شخص و بى فايده بودن مال معرفى كرده است كه بر جهان آخرت تطبيق مى كند. بنابراين مى توان گفت: «يسرى» - كه در مقابل آن است - نيز شامل آخرت مى باشد. آيه «و إنّ لنا لَلآخرة و الاُولى» نيز شاهد تعميم آن بر جهان آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 12
12 - رأفت الهى به مؤمنان ، با خريد جانشان در برابر رضايت خويش
و من الناس . .. و اللّه رءوف بالعباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 12
12 - جايگاه بلند مؤمنان تقوا پيشه نسبت به كافران ، در روز قيامت
و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 15
15 - تنها پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، داراى صلاحيّت و اهليّت براى مسجدالحرام هستند ; نه مشركان و كفار *
و اخراج اهله منه اكبر عنداللّه
با توجّه به اينكه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان را اهل مسجدالحرام شمرده است; شايد كنايه از اهليّت آنان براى مسجدالحرام و نا اهلى كفار براى آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 5
5 - اهميّت و ارزش هجرت و جهاد در راه خدا ، و برترى مهاجرانِ مجاهد بر ساير مؤمنان
ان الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه
به نظر مى رسد تكرار موصول، دلالت بر ارزشمندى ايمان داشته باشد; اگر چه همراه با جهاد و هجرت نباشد; امّا آنگاه كه توأم با هجرت و جهاد باشد، ارزش و اهميّتى برتر مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 4
4 - منزلت والاى مؤمنان داراى عمل صالح ، نزد خداوند
لهم اجرهم عند ربّهم
ظاهراً اضافه «ربّ» به ضمير، تشريفيه است. چنانچه آلوسى گفته كه در تعبير «عند ربّهم»، افزونى لطف و شرافت به چشم مى خورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 27
27 - خداوند داراى فضل و رحمتى خاص ، نسبت به مؤمنان
و اللّه ذو فضل على المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 164 - 1
1 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نعمتى بزرگ براى مؤمنان
لقد منّ اللّه على المؤمنين اذ بعث فيهم رسولا
فعل «منّ» از مصدر «منّة» به معناى نعمت بزرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 27
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 2
2 - ارزشمندى ايمان و مؤمن ، در پيشگاه خداوند
يا ايّها الّذين امنوا
در خطاب مستقيم خداوند، نوعى تشريف و تفخيم نهفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 29 - 14
14 - خداوند ، همواره به بندگان مؤمن ، مهربان است .
انّ اللّه كان بكم رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 45 - 9
9 - خداوند ، دوست و حامى مؤمنان است .
و اللّه اعلم باعدائكم و كفى باللّه وليّاً و كفى باللّه نصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 4
4 - خداوند ، واردكننده مؤمنان به بهشت
سندخلهم جنّات . .. و ندخلهم ظلا ظليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 8،9
8 - اهل ايمان ، رهروان راه رسول خدا
و من يشاقق الرسول . .. و يتبع غير سبيل المؤمنين
9 - انتخاب روشى براى پيمودن راه دين ، غير روش و سلوك مؤمنان ، مخالفت با رسول خداست .
و من يشاقق الرسول . .. و يتبع غير سبيل المؤمنين
بر اساس اين احتمال كه جمله «و يتبع . ..» بيان مصداقى از مضمون جمله «يشاقق الرسول» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 122 - 4
4 - مؤمنان داراى اعمالِ صالح ، خارج از نفوذِ ولايت شيطان هستند .
و من يتخذ الشيطن ولياً . .. و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
چون پذيرندگان ولايت شيطان، اهل دوزخ شمرده شدند و در مقابل، مؤمنان صالح به بهشت وعده داده شده اند، معلوم مى شود كه مؤمنان هرگز ولايت شيطان را نپذيرفته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 14
14 - مؤمنان ، برخوردار از عزت الهى
أيبتغون عندهم العزّة فإن العزّة للّه جميعاً
اگر مؤمنان از عزت الهى برخوردار نباشند، بايد دوستى با آنان نيز ممنوع باشد، چون ملاك رد دوستى با كافران، فقدان عزت در ميان آنان شمرده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 12
12 - مؤمنان به خدا ، قيامت و قرآن ، بر پا دارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، از پاداش بزرگ الهى ، برخوردار خواهند شد .
أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 1،14
1 - خداوند ، مؤمنان متمسك به وى را از رحمت ويژه و فضل و هدايت خاص خويش ، بهره مند خواهد كرد .
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
هدايت، فضل و رحمت خداوند، شامل همه بندگان مى شود. بنابراين ذكر آنها به عنوان پاداش بيانگر رحمت، فضل و هدايت خاص است ; گفتنى است در برداشت فوق ضمير «به» به «اللّه» برگردانده شده است.
14 - مؤمنان ، برخوردار از تكامل و رشد معنوى ، در آخرت
و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جمله فسيدخلهم با توجه به «سين» دلالت دارد بر اينكه رحمت و فضل در آخرت است، پس هدايت هم كه پس از آنها ذكر شده است، در آخرت است و هدايت به سوى خدا، رشد و كمال معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 11 - 4
4 - دفع توطئه هاى دشمنان اسلام ، از نعمت هاى خداوند بر مؤمنان
اذكروا نعمت اللّه عليكم اذ همّ . .. فكف ايديهم عنكم
جمله «اذ . .. فكف» بيان «نعمت» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 1
1 - مؤمنانى كه ايمانشان از هر گونه شرك پيراسته باشد، از موهبت امنيت الهى برخوردار و از خشم و عذاب او مصون هستند.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم أولئك لهم الأمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 125 - 5
5 - شرح صدر نور الهى در قلب مؤمنان است. *
و جعلنا له نورا يمشى . .. فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره
«فاء» در «فمن يرد . .. » عطف و تفريع بر آيات قبل است. در آيه 122 (أو من كان ميتا ... ) مردم به دو دسته تقسيم شدند: حيات يافتگان داراى نور و فروماندگان در ظلمت. در اين آيه با نتيجه گيرى از مجموع آيات، هدايت يافتگان داراى شرح صدر و گمراهان مبتلا به تنگى صدر شمرده شده اند. محتمل است شرح صدر همان نورى باشد كه در آيه 122 مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 32 - 10
10 - استفاده مؤمنان از زينتها و نعمتها، مقصود اصلى از آفرينش آنهاست.
قل هى للذين ءامنوا فى الحيوة الدنيا
ذكر نكردن «لغيرهم» پس از «للذين ءامنوا»، على رغم مقصود بودن آن، براى رساندن اين معناست كه زينتها و طيبات بالإصاله براى مؤمنان آفريده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 35 - 7
7 - تصديق كنندگان انبيا و تقواپيشگان راستكردار در قيامت ايمن از عقوبتهاى الهى و به دور از هر گونه اندوه هستند.
فمن اتقى و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
مراد از نبودن خوف (لا خوف) به دليل آيه بعد، ايمنى از گرفتار شدن به آتش دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 37 - 2
2 - كافران ستيزه گر با دين ، پليد هستند و اهل ايمان ، پاك .
ليميز اللّه الخبيث من الطيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 1،11
1 - تعمير و رسيدگى به امور مساجد ، تنها در صلاحيت مؤمنان راستين است .
إنما يعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه و اليوم الأخر . .. و لم يخش إلا اللّه
11 - از ابوسعيد خدرى روايت شده كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود : « إذا رأيتم الرجل يعتاد المسجد فاشهدوا له بالايمان قال اللّه : إنما يعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه و اليوم الأخر ;
هرگاه مردى را ديديد كه به مسجد عادت دارد، به ايمان او شهادت بدهيد; زيرا خداوند فرمود: همانا مساجد خدا را كسانى آباد مى كنند كه ايمان به خدا و روز واپسين دارند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 19 - 1،2
1 - سرزنش خداوند نسبت به مسلمانانى كه شغل آب دهى به حاجيان و سرپرستى مسجدالحرام را با جهاد در راه خدا برابر انگاشته و خويشتن را همطراز با مؤمنان اهل پيكار در راه خدا مى پنداشتند .
أجعلتم سقاية الحاجّ و عمارة المسجدالحرام كمن ءامن باللّه و اليوم الأخر و جهد فى
2 - همسنگ قرار دادن كافر و مشرك نيك كردار با مؤمن مجاهد ، عملى ناصواب و شايسته ملامت و توبيخ است .
أجعلتم سقاية الحاجّ و عمارة المسجدالحرام كمن ءامن باللّه و اليوم الأخر و جهد فى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 1
1 - تقدير و تمجيد خداوند از مؤمنان مهاجر و مجاهد صدر اسلام
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أعظم درجة عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 22 - 2
2 - مؤمنان هجرت كننده و مجاهد ، برخوردار از زندگى جاودان در باغ هاى سرشار از نعمت ، در سراى بهشت
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. و جنت لهم فيها نعيم مقيم. خلدين فيها أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 20
20 - وعده خداوند به بهره مند ساختن مؤمنان راستين ، از رحمت خاص خويش در قيامت
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
تعبير «سيرحمهم» كه اختصاص به آينده دارد به جاى «يرحم» مى تواند اشاره به قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 1
1 - حيات جاودان در باغ هاى بهشت با نهر هاى روان ، وعده الهى به زنان و مردان مؤمن
وعد اللّه المؤمنين . .. تحتها الأنهر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 5
5 - مؤمنان راستين ، شخصيت خويش را بر اساس تقوا و تحصيل رضايت خدا بنا مى كنند .
أفمن أسس بنينه على تقوى من اللّه و رضون خير
مراد از «بنيانه» مى تواند اعمال و دستاوردهاى فرد نباشد، بلكه منظور بنيان و هويت خود شخص باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 26
26 - عن عبدالرحيم عن ابى جعفر ( ع ) قال : قرأ هذه الآية « ان اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم . . . » . . . فقال : . . . من مات من المؤمنين ردّ حتى يقتل . . . ;
عبدالرحيم مى گويد امام باقر (ع) آيه «إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم . .. » را قراءت كرد ... سپس فرمود: ... هر مؤمنى كه بميرد، برگردانده مى شود تا كشته شود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 18
18 - مؤمنان راستين ، شايسته دريافت بشارت خدا و رسولش
التّئبون العبدون . .. و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 10،17
10 - اهل ايمان ، داراى پيشينه اى نيك و پرونده اى درخشان در نزد پروردگار
و بشّر الذين ءامنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم
«قدم صدق» كنايه از حسن پيشينه است.
17 - « عن ابى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه تبارك و تعالى « و بشّر الذين آمنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم » فقال : هو رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) ;
از امام صادق (ع) درباره سخن خداى تبارك و تعالى كه فرمود: «به كسانى كه ايمان آورده اند بشارت بده كه براى آنان نزد پروردگارشان قدم صدق هست»، روايت شده كه آن (قدم صدق) رسول خداست».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 4
4 - مؤمنان نيك كردار ، در كنف حمايت و هدايت مستمر و دايم الهى
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت يهديهم ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 101 - 7
7 - از آيات و نشانه هاى الهى در آسمان ها و زمين و از هشدار هاى پيامبران ، تنها كسانى كه زمينه ايمان دارند ، بهره مند خواهند شد .
قل انظروا ماذا فى السموت و الأرض و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 2،5
2- حالت موحدان و مؤمنان به قرآن ، همانند انسان هاى بينا و شنواست .
مَثل الفريقين كالأعمى والأصمّ والبصير والسميع
5- مؤمنان و موحدان ، هرگز همسان كافران و مشركان نخواهند بود ، همان طور كه بينايان و شنوايان هم طراز كران و كوران نمى باشند .
هل يستويان مثلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 7
7- اهل ايمان ، شايسته برخوردارشدن از رحمت الهى اند .
نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 8
8- اهل ايمان ، شايسته برخوردار شدن از رحمت الهى اند .
نجّينا صلحًا و الذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 3
3- تنها اهل ايمان ، نيكويى منافع حلال و عادلانه و نادرست بودن منافع حرام و ظالمانه را باور خواهند كرد .
بقيّت الله خير لكم إن كنتم مؤمنين
چون خير بودن منافع حلال و عادلانه مشروط به ايمان نيست; يعنى، چه جامعه مؤمن باشد و چه نباشد، قسط و عدالت براى آنان خير است، گفته شده «إن كنتم مؤمنين» شرطِ باور كردن و فهميدن است; يعنى، اگر مؤمن شويد، مى فهميد كه منافع حلال خير است و گرنه باور نخواهيد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 6
6- اهل ايمان ، شايسته برخوردار شدن از رحمت الهى اند .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 120 - 11
11- تنها مؤمنان از مواعظ سوره هود سود مى برند و متذكر حقايق و معارف الهى مى شوند .
موعظة و ذكرى للمؤمنين
روشن است كه سوره هود و داستانهاى نقل شده در آن ، براى همگان موعظه وتذكار است. بنابراين لام در «للمؤمنين» لام انتفاع است و حكايت از آن دارد كه تنها اهل ايمان از حقايق بيان شده در اين سوره بهره مى برند و از تذكارهاى آن سود مى جويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 111 - 15
15- تنها مؤمنان به قرآن ، از هدايت ها و رحمت آفرينى هاى آن بهره مند مى شوند .
و لكن . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
دليل اين برداشت نظير سخنى است كه در توضيح برداشت شماره 2 از همين آيه آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 2
2- موحّدان و مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت ، اجابت كنندگان دعوت الهى اند .
للذين استجابوا لربهم الحسنى
آيات گذشته بيانگر اين است كه مراد از «الذين استجابوا» موحدان و مؤمنان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 28 - 1،6
1- آنان كه ايمان آورده و دلهايشان به ياد خدا آرامش مى يابد ، از كسانى اند كه خداوند آنها را به سوى خويش هدايت كرده است .
و يهدى إليه من أناب. الذين ءامنوا و تطمئن قلوبهم بذكر الله
6- « عن أبى عبدالله - عليه السلام - فى قوله تعالى : « الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئنّ القلوب » قال : قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) لعلى بن ابى طالب ( ع ) : تدرى فى من نزلت ؟ . . . فى من صدّق لى و آمن بى و أحبّك و عترتك من بعدك و سلّم الأمر لك و للأئمّة من بعدك ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه درباره سخن خدا: «الذين آمنوا و تطمئنّ قلوبهم . ..» فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(ع) فرمود: آيا مى دانى [اين آيه] درباره چه كسى نازل شده؟ ... درباره كسى نازل شده كه مرا تصديق كند و به من ايمان بياورد و تو و عترت تو را كه بعد از تو هستند، دوست بدارد و امر [ولايت] را به تو و ائمه(ع) بعد از تو تسليم كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 29 - 1
1- مؤمنان به خداى يكتا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن كه داراى عمل صالح باشند ، از بهترين و پاك ترين زندگى هاى دنيوى بهره مندند .
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت طوبى لهم
متعلق «ءامنوا» به قرينه آيات گذشته توحيد ، پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن است. «طوبى» اسم تفضيل مؤنث اطيب و به معناى
بهترين و پاك ترين مى باشد و مراد از آن به قرينه مقابله آن با «مئاب» حيات و زندگانى برتر و پاك تر دنيوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 17
17- « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : إن المؤمن إذا أُخرج من بيته شيّعته الملائكة إلى قبره . . . و إن كان كافراً خرجت الملائكة تشيّعه إلى قبره تلعنونه . . . ثمّ يدخل عليه ملكا القبر . . . فيقولان له : من ربّك ؟ فيتلجلج و يقول : قد سمعت الناس يقولون فيقولان له : لادريت و يقولان له : ما دينك ؟ فيتلجلج فيقولان له : لادريت و يقولان له : من نبّيك ؟ فيقول : قد سمعت الناس يقولون فيقولان له لادريت و يسأل عن إمام زمانه . . . و هو قول الله عزّوجلّ : « . . . و يضلّ الله الظالمين و يفعل الله ما يشاء » ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: آن گاه كه [جنازه] مؤمن را از منزلش بيرون مى برند، ملائكه او را تا قبرش تشييع مى كنند . .. و اگر كافر باشد فرشتگان او را تا قبرش تشييع و لعنت مى كنند ... سپس دو فرشته قبر، بر او وارد مى شوند ... پس به او مى گويند: پروردگارت كيست؟ پس او [در پاسخ] مردد مى شود و مى گويد: شنيده ام مردم [اين گونه] مى گويند. پس به او مى گويند: [آيا] ندانستى؟ به او مى گويند دينت چيست؟ باز مردد مى شود و آنان به او مى گويند: [آيا] ندانستى؟ پس به او مى گويند: پيامبر تو كيست؟ پس پاسخ مى دهد: شنيده ام كه [اين گونه] مردم مى گويند. پس به او مى گويند [آيا ]ندانستى؟ و از او درباره امام زمانش سؤال مى كنند: ... و اين سخن خداوند عزّوحلّ است: ... يضلّ الله الظالمين و يفعل الله ما يشاء».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 2
2- بندگان راستين و مؤمن برخوردار از لطف و عنايت ويژه خداوند و داراى مقام و منزلتى خاص در پيشگاه او
قل لعبادى
برداشت فوق بر اين اساس است كه اضافه در «عبادى» تشريفيه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 7
7- تنها اهل ايمان و حق پذيران ، برخوردار از شفا و رحمت قرآنند .
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 7
7- مؤمنان ، برخوردار از حمايت هاى غيبى الهى در دور ماندن از كفر و معصيت اند .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 10
10- اشخاص مؤمن ، وعده الهى در مورد بهشت را - على رغم پنهان بودن آن از ديده ها در دنيا - پذيرفته و باور دارند .
جنّت عدن التى وعد الرحمن عباده بالغيب
در اين برداشت ياد شده «بالغيب . ..»، حال براى ضمير محذوف گرفته شده است كه به «التى» برمى گردد. در اين صورت حرف «با» به معناى ملابست است; يعنى، وعده خدا به بندگان، در مورد بهشت هايى است كه از ديده ها پنهان است و آنان گرچه بهشت هاى عدن را نديده اند; ولى به آن ايمان دارند. اين نحوه بيان، حاوى نوعى تمجيد از مؤمنان به وعده الهى مى باشد. هم چنين اگر «بالغيب» حال براى «عباده» گرفته شود و مراد غايب بودن بندگان از بهشت هاى عدن باشد، همين معنا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 5
5- خداوند ، مؤمنان نيك كردار را در صحنه قيامت از رنج تنهايى نجات خواهد داد .
و كلّهم ءاتيه يوم القيمة فردًا . إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سيجعل
چنان كه برخى از مفسران گفته اند، اين آيه مى تواند در ارتباط با مضمون آيه قبل و مربوط به صحنه قيامت باشد; زيرا همگان در صحنه قيامت تنها و بى ياورند (و كلّهم ءاتيه يوم القيامة فرداً). اين آيه بشارتى است براى مؤمنان كه خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودى آنان را از انس و محبت ديگران برخوردار خواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 54 - 3
3 - مؤمنان ، برخوردار از نعمت دانش و معرفت
و ليعلم الذين أُوتوا العلم أنّه الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 1
1 - مؤمنان ، گروه رستگار و سعادت مندند .
قد أفلح المؤمنون
رسيدن به مراد و رستگار شدن را «فلاح» گويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 8 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى امانت دار و پايبند به عهد و پيمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 10 - 3
3 - خشوع در نماز ، اجتناب از لغو ( گفتاربيهوده و كردار عبث ) ، پرداخت زكات ، عفت و پاك دامنى ، امانت دارى ، پايبندى به عهد و پيمان و اهميت دادن به نماز و انجام به موقع آن ، تضمين كننده رستگارى اخروى و دستيابى مؤمنان به بهشت
قد أفلح المؤمنون . الذين هم ... أُولئك هم الورثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 1
1 - مؤمنان ، از فضل و رحمت خدا برخورداراند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 13،14
13 - مؤمنان ، از فضل و رحمت خدا برخورداراند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
14 - طهارت ، پاكى ، رشد و بالندگى اهل ايمان ، جلوه اى از فضل و رحمت الهى بر آنان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أبدًا
«زكاء» در لغت به دو معنا آمده است: 1- نمو و رشد، 2- صلاح و پاكى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 10
10 - تنها مؤمنان راستين و فرمانبر خدا و رسول او ، رستگار و پيروزاند .
إنّما كان قول المؤمنين . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 61 - 29
29 - مؤمنان ، داراى جايگاهى ويژه نزد پروردگاراند و سلام آنان به يكديگر ، از ارزش خاصى برخوردار است .
فإذا دخلتم بيوتًا فسلّموا على أنفسكم تحيّة من عند اللّه مبركة طيّبة
از اين كه خداوند درود مسلمانان به يكديگر را، سلام خود دانسته است، مى توان به برداشت فوق دست يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 102 - 3،4
3 - ظهور ارزش واقعى ايمان و مؤمنان در صحنه قيامت
فلو أنّ لنا كرّة فنكون من المؤمنين
4 - قرار گرفتن در زمره مؤمنان ، زمينه ساز برخوردارى از شفاعت و مودّت دوستان در قيامت
فما لنا من شفعين . و لا صديق حميم . فلو أنّ لنا كرّة فنكون من المؤمنين
آرزوى دوزخيان مبنى بر بازگشت به دنيا و قرار گرفتن شان در زمره مؤمنان، بدان جهت است كه اين امر باعث مى شود آنان با برخوردار شدن از شفاعت شافعان و مودّت دوستان، از حسرت كنونى بيرون آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 172 - 2
2 - تهى گشتن جامعه از تمامى افراد مؤمن و صالح ، زمينه ساز ابتلاى آن به عذاب الهى
فنجّينه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغبرين . ثمّ دمّرنا الأخرين
از آن جا كه پس از خروج لوط(ع) و خاندان مؤمن وى، عذاب بر قوم او نازل گرديد، مطلب ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 2 - 2
2 - تنها مؤمنان ، از هدايت ها و بشارت هاى قرآن بهره مندند .
هدًى و بشرى للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 15 - 8
8 - مغرور نشدن مردان الهى به علم و كمالات خود و احتمال وجود كسانى برتراز ايشان در ميان بندگان مؤمن خدا
و قالا الحمد للّه الذى فضّلنا على كثير من عباده المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 4
4 - تنها مؤمنان و حق جويان ، زمينه دار بهره مندى از هدايتگرى ها و رحمت آفرينى هاى قرآن
و إنّه لهدًى و رحمة للمؤمنين
قيد «للمؤمنين» مى رساند كه ديگران شايستگى بهرهورى از قرآن را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 3 - 8
8 - تنها حق جويان و اهل ايمان ، زمينه دار بهره مندى از روشنگرى هاى قرآن
تلك ءايت الكتب المبين . نتلوا عليك... لقوم يؤمنون
قيد «لقوم يؤمنون» مى رساند كه ديگران شايستگى بهرهورى از قرآن را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 51 - 11
11 - مؤمنان ، از رحمت و پندآموز بودن قرآن ، بهره مى برند .
إنّ فى ذلك لرحمة و ذكرى لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 6،7،12
6 - مؤمنان داراى عمل صالح ، همواره در غرفه هاى بهشت ، در امنيت خواهند بود .
إلاّ من ءامن و عمل صلحًا . .. و هم فى الغرفت ءامنون
7 - در بهشت ، غرفه هاى گوناگون و متعددى براى يك مؤمن داراى عمل صالح هست .
و هم فى الغرفت ءامنون
12 - « عن أبى بصير قال : ذكرنا عند أبى جعفر ( ع ) من الأغنياء من الشيعة فكأنّه كره ما سمع فيهم قال : يا أبامحمد إذا كان المؤمن غنيًّا و صولاً له معروف إلى أصحابه أعطاه اللّه أجر ما ينفق فى البرّ ، أجره مرّتين ضعفين لأنّ اللّه تعالى يقول فى كتابه « و ما أموالكم و لا أولادكم بالّتى تقرّبكم عندنا زلفى إلاّ من آمن و عمل صالحاً فأُولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا و
هم فى الغرفات آمنون » ;
از ابى بصير روايت شده كه نزد امام باقر(ع) صحبت از [بدگويى] اغنياى شيعه شد و گويا امام(ع) از شنيدن سخنان ما ناخشنود گرديد و فرمود: اى ابامحمد! (كنيه ابوبصير) آن گاه كه مؤمن ثروتمند و اهل صله رحم باشد و نيكى به ياران كند، خداوند پاداش آنچه را كه در نيكى انفاق نموده است، دو برابر عطا نمايد; چون خداوند - تبارك و تعالى - در قرآنش مى فرمايد: (و ما أموالكم و لا أولادكم بالتى. ..)».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 7 - 2
2 - مؤمنانِ داراى عمل صالح ، شايسته غفران و پاداش الهى اند .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و أجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 8 - 9
9 - مؤمنان ، مردمى واقع بين ، خودشناس و بصير و كافران ، مردمى خود ناشناس و فاقد بصيرت
الذين كفروا لهم عذاب شديد و الذين ءامنوا. .. أفمن زيّن له سوء عمله فرءاه حسنًا
برداشت ياد شده براساس اين احتمال است كه آيه شريفه تصوير كننده چهره مؤمنان و كافران باشد كه در آيه قبل از آنان سخن گفته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 22 - 2
2 - مؤمنان ، مردمى زنده دل و برخوردار از حيات حقيقى و شايسته شأن آدمى
و ما يستوى الأحياء و لا الأموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 6
6 - تنها ، مؤمنان نيكوكار از ظلم در حق شريكان و معاشرين خود پرهيز مى كنند .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى بعضهم على بعض إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 8،21
8 - مؤمنان ، برخلاف كافران ، تنها در گرفتارى به ياد خدا نيستند ; بلكه در همه حال ( خوشى و ناخوشى ) رو به خدا مى آورند .
و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه . .. أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا ... و يرجوا
برداشت بالا از ارتباط ميان آيه شريفه با آيه پيش به دست مى آيد.
21 - مؤمنان ، برخوردار از عقل سليم و خردناب و كافران فاقد آن هستند .
إنّما يتذكّر أُولوا الألبب
اين كه خداوند فرمود: تنها صاحبان خردناب پندپذيراند، اشاره به گروه مؤمنان و كافران دارد; زيرا آيات ياد شده درصدد
توصيف اين دو گروه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 3
3 - بندگان مؤمن ، مورد لطف و عنايت ويژه خداوند .
يعباد الذين ءامنوا
برداشت بالا از تعبير «يعباد» (اى بندگان من) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 21 - 20
20 - مؤمنان ، برخورد از عقل و خرد و كافران فاقد آن
إنّ فى ذلك لذكرى لأُولى الألبب
برداشت بالا از ارتباط آيه شريفه با آيات گذشته به دست مى آيد; زيرا آيات پيش درباره اوصاف مؤمنان در مقابل كافران بود و در اين آيه نيز يكى ديگر از اوصاف مؤمنان بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 1،6
1 - مؤمنان ، برخوردار از شرح صدر و روح تسليم و انقياد در برابر حق
أفمن شرح اللّه صدره للإسلم
«شرح» به معناى بسط و سعه است و شرح صدر به معناى بسط و گشادن سينه و قلب براى تحمل و پذيرش سخن حق است. «اسلام» در دو معنا به كار مى رود 1- تسليم و انقياد، 2- دين اسلام. گفتنى است كه برداشت بالا مبتنى بر معناى نخست اسلام است آيه شريفه نيز درصدد بيان اوصاف مؤمنان است.
6 - مؤمنان ، برخوردار از معرفت و نور هدايت الهى
فهو على نور من ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 52 - 9
9 - مؤمنان ، مردمى دانا به منشأ روزى ها و آگاه به وجود آيات و نشانه هاى خداوند در فراخى و تنگى رزق و روزى
أنّ اللّه يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر إنّ فى ذلك لأيت لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 18
18 - مؤمنان تائب و پيرو راه الهى ، برخوردار از لطف و حمايت فرشتگان عرش الهى
الذين يحملون العرش . .. يستغفرون ... للذين تابوا و اتّبعوا سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 4،5،8
4 - بهره مندى پدران ، همسران و فرزندان صالح از بوستان هاى ماندنى بهشت ، در سايه لطف الهى به مؤمنان تائب و پيرو دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند تنها به مؤمنان تائب و اهل عمل، وعده بهشت داده; ولى در عين حال فرموده است: پدران، همسران و فرزندان ايشان نيز - در صورت صالح بودنشان - وارد بهشت خواهند شد. يادآورى اينان در رديف مؤمنان تائب - كه وعده بهشت تنها به آنان اختصاص دارد - مى تواند نوعى پاداش به ايشان و لطف الهى در حق آنان باشد.
5 - قرب و منزلت مؤمنان تائب و پيرو دين در پيشگاه خداوند و لطف ويژه الهى به آنان
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
8 - بودن پدران ، همسران و فرزندان در بهشت ، از الطاف الهى در حق مؤمنان تائب و پيروان دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
ياد كردن مسأله بودن پدران و. .. در بهشت در كنار مؤمنان تائب، در عين آن كه آنان از نظر مقام و كمال در حدى نيستند كه مانند مؤمنان باشند (هرچند صلاحيت عمومى ورود به آن جا را دارند)، مى تواند بيانگر اظهار لطف الهى به مؤمنان تائب باشد; زيرا وجود اين افراد در كنار انسان، خود نعمتى بزرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 2
2 - مؤمنان تائب و صالحان ، مشمول رحمت الهى در قيامت در سايه دعا و درخواست فرشتگان
و قهم السيّئات و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 51 - 2،3
2 - مؤمنان و پيروان پيامبران ، برخوردار از نصرت و يارى خداوند
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا
3 - نصرت و يارى خداوند به پيامبران و مؤمنان ، هم در زندگى دنيا است و هم درآخرت .
إنّا لننصر . .. فى الحيوة الدنيا و يوم يقوم الأشهد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 40 - 11
11 - مؤمنان موحد ، در صحنه قيامت داراى كرامت و برخوردار از اختيار
أفمن يلقى . .. أم من يأتى
تقابل فعل معلوم «يأتى» با فعل مجهول «يلقى»، افاده مى كند كه حركت مؤمنان يكتاپرست در قيامت، جبرى و ناخواسته نيست. برخلاف منحرفان از آيات الهى كه آنان حقير و مجبوراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 20
20 - پذيرش كمترين عمل نيك مؤمنان از سوى خداوند ، نشانى از ارج گذارى او به بندگان خود
و من يقترف حسنة . .. إنّ اللّه غفور شكور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 1،11
1 - مؤمنان با علاقه و شيفتگى ، دعوت پروردگار خويش را پاسخ مى دهند و فرمان او را اطاعت مى كنند .
للذين ءامنوا . .. و الذين استجابوا لربّهم
به كار رفتن «استجابوا» - كه دلالت بر طلب مى كند - نشانگر آن است كه مؤمنان به دنبال اجراى تكاليف الهى اند; نه آن كه با سختى آن را انجام دهند. و از اين مطلب شيفتگى و علاقه آنان نسبت به تكاليف استفاده مى شود.
11 - مؤمنان ، اهل انفاق و بهرهور ساختن ديگران از امكانات خدا دادى خويش
للذين ءامنوا . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 1،2
1 - مؤمنان ، اهل ايستادگى و مقاومت در برابر ظلم و تجاوز
للذين ءامنوا . .. و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
«إنتصار» (مصدر «ينتصرون») مى تواند به معناى ايستادگى در برابر ظالم و زير بار ظلم او نرفتن باشد: «انتصر الرجل إذا امتنع من ظالمه»،(لسان العرب).
2 - مؤمنان ، داراى عزم دينى و حضور مؤثر اجتماعى و هميارى نسبت به يكديگر در قبال متجاوزان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
برخى از مفسران «إنتصار» را به معناى «تناصر» (تعاون و هميارى) گرفته اند; يعنى، مؤمنان راستين آنانند كه هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گيرند - براى دفع آن - به يارى هم برمى خيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 8
8 - مؤمنان نيك كردار ، بهره مند از رحمت و هدايت الهى در دنيا و گناه پيشگان محروم از آنند .
و هدًى و رحمة لقوم يوقنون . .. أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملوا الصلحت
منظور از تفاوت مؤمنان صالح با گناه پيشگان در دنيا - به قرينه آيه قبل - ممكن است تمايزشان در بهرهورى از رحمت و هدايت الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 3
3 - شمول رحمت و حمايت خداوند ، نسبت به اهل ايمان و عمل صالح ، پس از حسابرسى آنان
كلّ أمّة تدعى إلى كتبها . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملواالصلحت فيدخلهم ربّهم ف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 15
15- انديشه و قلب مؤمنان راستين ، تحت تربيت و هدايت ويژه پروردگار
و الذين ءامنوا . .. و أصلح بالهم
چنانچه واژه «بال» در «أصلح بالهم» به معناى قلب و فكر باشد; از اين كه خداوند اصلاح قلب و انديشه مؤمنان را به خود نسبت داده است، تربيت و هدايت ويژه استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 1،11
1- نويد الهى به ورود مؤمنان نيك كردار ، به باغ هاى بهشت با تكريم و اجلال
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
واژه «يدخل» و اسناد فعل به خداوند، مى رساند كه مؤمنان با تكريم و اجلال و در سايه لطف و اراده الهى، گام در بهشت مى نهند.
11- بهرهورى مؤمنان ، از امكانات دنيا ، در محدوده صلاح و ارزش هاى انسانى
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و الذين كفروا يتمتّعون و يأكلون كما تأكل الأن
آنچه در آيه شريفه مورد ملامت قرار گرفته، بهرهورى از دنيا به گونه حيوانى است; و نه مطلق بهرهورى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 14 - 1
1- مؤمنان ، متكى به برهان و عقل و كافران ، دلخوش به پندار و هواى نفس
أفمن كان على بيّنة من ربّه . .. و اتّبعوا أهواءهم
در واژه «بيّنة» شناخت عقلى نهفته است. از مقابله آن با «أهواء»، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 17 - 1
1- هدايت بيش از پيش و روحيه تقوا ، موهبت الهى به مؤمنان هدايت پذير
و الذين اهتدوا زادهم هدًى و ءاتيهم تقويهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 3
3- لزوم هماهنگى گفتار و كردارِ مؤمنان ، در راستاى طاعت خداوند *
طاعة و قول معروف
در صورتى كه «طاعة و قول معروف» مبتدا براى خبر محذوف باشد; از مجزا آمدن «طاعة» و «قول معروف» استفاده مى شود كه آنچه خداوند از انسان مى خواهد، صرف طاعت عملى نيست; بلكه بايد سخن انسان همراه با عمل وى، نيك و پسنديده باشد و در ضمنِ طاعت، اظهار ناراحتى نكند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 7
7- مؤمنان راستين ، اهل جهاد و شكيبا در برابر همه مشكلات زندگى
و لنبلونّكم حتّى نعلم المجهدين منكم و الصبرين
وصف «الصابرين» علاوه بر صبر در جهاد، مى تواند به همه زمينه هاى صبر و شكيبايى نظر داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 15
15 - مؤمنان و دارندگان روحيه حق پذيرى و ايمان ، بهره مند از آيات و نشانه هاى الهى
و لتكون ءاية للمؤمنين
لام در «للمؤمنين» براى انتفاع است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 23 - 2
2 - مؤمنان وفادار به ايمان ، براساس سنت الهى ، برخوردار از موهبت هاى مادى و معنوى خداوند
لقد رضى اللّه عن المؤمنين . .. وعدكم اللّه مغانم كثيرة ... سنّة اللّه الّتى قد خ
از ارتباط آيات به دست مى آيد كه آنچه خداوند از آن به عنوان «سنّة اللّه» ياد كرده است; مى تواند اعطاى موهتب هاى معنوى (لقد رضى اللّه عن المؤمنين) و نعمت هاى مادى (وعدكم اللّه مغانم. ..) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 25
25- برخوردارى جامعه از رحمت الهى ، در پرتو وجود مؤمنان راستين
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا أليمًا
خداوند، به سبب وجود مؤمنانى ناشناخته ميان مكيان، رحمت صلح را نصيب آنان گردانيد و عذاب جنگ را از آنان دور داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 17
17 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، سزاوارترين و شايسته ترين انسان ها براى برخوردارى از روح تقوا
و ألزمهم كلمة التقوى و كانوا أحقّ بها و أهلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 14،18
14- روحيه نيايش و حالت ركوع و سجود ، متجلى و مشهود در زندگى مؤمنان واقعى
تريهم ركّعًا سجّدًا
18- پيروان راستين پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همواره در تلاش براى جلب رحمت و خشنودى خداوند
و الذين معه . .. يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 11
11 - مؤمنان ، همچون اعضاى يك پيكر ، برخوردار از روحى يگانه ( نفسى واحد )
و لا تلمزوا أنفسكم
در آيه به جاى آن كه گفته شود: «لاتلمزوا المؤمنين»، آمده است: «لاتلمزوا أنفسكم». از اين تفاوت تعبير معلوم مى شود كه مؤمنان «نفس» يكديگر شمرده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 19،20
19 - پاداش كامل اعمال مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى به اهل ايمان
لايلتكم من أعملكم شيئًا إنّ اللّه . .. رحيم
20 - غفران و چشم پوشى از لغزش هاى اهل ايمان ، جلوه رحمت خاص الهى به مؤمنان
إنّ اللّه غفور رحيم
با توجه به اين كه واژه «رحيم» به معناى رحمت خاصه الهى در حق مؤمنان است; از ارتباط «غفور» و «رحيم» مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 18 - 5
5- « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : إنّ المؤمنين إذا اعتنقا غمرتهما الرحمة . . . فإذا أقبلا على المسائلة قالت الملائكة بعضها لبعض تنحّوا عنهما فإنّ لهما سرّاً و قد ستر اللّه عليهما . قال اسحاق : فقلت : جعلت فداك فلايكتب عليهما لفظهما و قد قال اللّه عزّوجلّ : « ما يلفظ من قول إلاّ لديه رقيب عتيد . . . » ؟ قال يا اسحاق إنّ اللّه تبارك و تعالى إنّما أمر الملائكة أن تعتزل عن المؤمنين إذا التقيا إجلالاً لهما . . . و يحفظه عليهما عالم السرّ و أخفى . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: هر گاه دو نفر مؤمن معانقه كردند، رحمت خدا آنان را فرا مى گيرد و هر گاه براى گفتوگو روبه رو شدند، فرشتگان بعضى به بعضى ديگر مى گويند: از نزد آن دو كنار برويد; زيرا آن دو سرّى دارند كه خداوند آن را مستور داشته است. اسحاق بن عمار مى گويد: به امام (ع) گفتم: فدايت شوم پس لفظ آنان نوشته نمى شود با اين كه خداوند فرموده است: «ما يلفظ من قول إلاّ لديه رقيب عتيد...»؟ امام فرمود: خداوند - تبارك و تعالى - فرشتگان را امر فرموده كه از مؤمنان هنگام ملاقات با يكديگر (كه جز رضاى خدا منظور نبوده)، از نزد آنان كنار روند و اين امر براى تجليل از مؤمنان است...; ولى الفاظ آنان را [خود خداوند] كه عالم نهان و نهان تر [از اسرار ]است، محفوظ مى دارد...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 4
4 - وجود انسان هاى مؤمن هر چند اندك در ميان جامعه كافر ، مانع نزول عذاب الهى بر آنان است .
فأخرجنا . .. من المؤمنين ... و تركنا فيها ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 7
7 - الحاق اعضاى مؤمن خانواده بهشتيان به ايشان ، تبلور لطف و فضل الهى در حق آنان
و الذين ءامنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمن ألحقنا بهم ذرّيّتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 8 - 3
3 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : إنّ اللّه خلق الخلق على ثلاث طبقات و أنزلهم ثلاث منازل و بيّن ذلك فى كتابه حيث قال : « و أصحاب الميمنة ما أصحاب الميمنة . . . » . . . و أمّا ما ذكرت من أصحاب الميمنة فهم المؤمنون حقّاً . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه خداوند مردم راسه گونه آفريده و آنان را در سه رتبه قرار داده است. و اين مطلب را در كتاب خود بيان كرده است; آن جا كه مى فايد: «فأصحاب الميمنة ما أصحاب الميمنة...» و اما اصحاب الميمنه [كه در قرآن] ياد شده آنان مؤمنان حقيقى [و راستين] هستند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 21 - 11
11 - بهشت ، براى كسانى آماده شده است كه به خداوند و پيامبران او ايمان دارند .
أُعدّت للذين ءامنوا باللّه و رسله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 23،27،29
23 - رضايت خداوند از مؤمنان راستين ، باعث دستيابى آنان به بوستان هاى بهشت
و يدخلهم جنّ-ت . .. رضى اللّه عنهم
جمله «رضى اللّه عنهم» تعليل براى «يدخلهم جنّات» است; يعنى، خداوند بدان جهت مؤمنان راستين را وارد بوستان هاى بهشت مى كند كه از آنان راضى و خرسند است.
27 - مؤمنان راستين ، حزب خدا هستند .
أُولئك حزب اللّه
29 - حزب خدا ( مؤمنان راستين ) ، تنها حزب ظفرمند و رستگار
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
قرآن قبلاً درباره حزب شيطان فرمود: «ألا إنّ حزب الشيطان هم الخاسرون» و درباره حزب خدا مى فرمايد: «ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون» (حزب خدا فرجامى جز پيروزى و رستگارى ندارند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 16
16 - جبهه ايمان ، مورد تأييدات غيبى و امداد هاى الهى است .
فأيّدنا الذين ءامنوا على عدوّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان همراه او ، به دور از هرگونه خذلان و رسوايى و برخوردار از كرامت و عزّت در قيامت
يوم لايخزى اللّه النبىّ و الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 17 - 1
1 - تنها كسانى گام هاى بلند انفاق را برمى دارند كه از زمره مؤمنان باشند .
ثمّ كان من الذين ءامنوا
فعل «كان» يا عطف بر فعل «اقتحم» است; يعنى، «فلااقتحم العقبة و لا كان مؤمن-ًا» و يا عطف بر جمله «فلااقتحم العقبة»; يعنى، «فلااقتحم العقبة بعد كونه مؤمن-ًا. ..». در هر دو صورت، جمله «ثمّ كان من الذين آمنوا...» بيانگر مصداقى ديگر از مصاديق «عقبة» است; ولى شرافت افزون تر آن، سبب شده است كه در رديف «فكّ رقبة» و «إطعام» شمرده نشود; بلكه با جمله اى مستقل، بر اصل كلام عطف گرفته شود، بنابراين پيمودن «عقبة»، زمانى براى افراد محقق مى شود كه از مؤمنان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 7 - 1،3
1 - افراد مؤمن و داراى عمل صالح ، بهترين مردم و برترين موجودات اند .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك هم خير البريّة
3 - مؤمنان نيك كردار ، گرفتار عذاب ابدى جهنم نخواهند شد .
إنّ الذين كفروا . .. فى نار جهنّم ... إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 16
16 - مؤمنان داراى عمل صالح ، هراسان از فرجام خويش و نگران از كوتاهى در برابر عظمت خداوند
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ذلك لمن خشى ربّه
ترس از خداوند، به معناى نگرانى و هراس از فرجام خويش هنگام روبه رو شدن با او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 8
8 - انفاق بخشى از دارايى ها ، از اوصاف مؤمنان اهل كتاب
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 14
14 - پيروان عيسى ( ع ) ، مورد تأييد و حمايت الهى در قبال دشمنانشان ( كافران بنى اسرائيل )
فأيّدنا الذين ءامنوا على عدوّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 36 - 6
6 - ايمان آورندگان به قرآن و پيام وحى ، ايمن از سلطه شياطين
و من يعش عن ذكر الرحمن نقيّض له شيطنًا
برداشت ياد شده بنابر اين نكته است كه مراد از «ذكر»، قرآن باشد. شاهد آن، آيات پيشين است كه در مورد قرآن بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 14 - 6
6 - مؤمنان به قرآن ، به راه حق و درستى دست يافته اند .
فمن أسلم فأُولئك تحرّوا رشدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 27 - 9
9 - معتقدان به قيامت ، به دور از باطل گرايى و ايمن از زيان اخروى
يومئذ يخسر المبطلون
برداشت بالا، با استفاده از مفهوم آيه صورت گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 2
2 - مؤمنان عصر اصحاب اخدود ، مردمى شايسته و به دور از عيب و نقص
و ما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا باللّه
استثناى «إلاّ أن يؤمنوا»، از باب تأكيد كردن مدح با جمله اى به ظاهر مذمت است كه از وجوه بلاغت در كلام به شمار مى آيد. بنابراين مفاد آيه شريفه، اين است كه مؤمنان، به كلى از عيب و نقص مبرّا بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 22
22 - خداوند ، از مؤمنان راستين راضى و خرسند است .
رضى اللّه عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 23 - 6
6- مؤمنان داراى اعمال شايسته ، تنها انسانهايى كه سرمايه عمر خويش را تباه نساخته و از زيان كارى در دنيا و آخرت مصونند .
أُولئك الذين خسروا أنفسهم . .. إن الذين ءامنوا ... أُولئك أصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 23 - 7
7- مؤمنان داراى عمل صالح ، مورد عنايت پروردگار خويش بوده و ورود و جاودان ماندنشان در بهشت برخاسته از ربوبيت اوست .
أُدخل الذين ءامنوا . .. جنّ-ت ... خلدين فيها بإذن ربّهم
اضافه شدن «ربّ» به ضمير «هم»، كه مرجع آن «الذين آمنوا» است، مشعر به معناى ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 11 - 12
12 - مؤمنان دانشمند و فرهيخته ، بسى ارزشمندتر از ديگران در پيشگاه خداوند
يرفع اللّه الذين ءامنوا منكم و الذين أُوتوا العلم درجت
چنان كه گفته شد، تعبير «الذين آمنوا» دربرگيرنده اهل علم نيز هست. بنابراين اختصاص به ذكر يافتن آنان، حاكى از اين است كه مؤمنان اهل علم، با مؤمنان فاقد علم در پيشگاه خداوند برابر نيستند و دانشمندان، از جايگاهى برتر برخوردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 21
21 - از امام صادق ( ع ) درباره سخن ابراهيم : « و ارزق أهله من الثمرات . . . » روايت شده كه فرمود : « من الثمرات القلوب اى حببهم إلى الناس لينتابوا إليهم و يعودوا إليهم ;
مراد ثمرات دلهاست بدين گونه كه محبت مؤمنان از اهل مكه را در دل مردم بينداز تا مشتاق مؤمنان مكه گشته، به سوى آنان بازگردند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 16
16 - اقدامات خردمندانه و حركت هاى خيرخواهانه اجتماعى اهل ايمان ، مكمل عبادت هاى فردى آنان است .
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 2
2 - مؤمنان ، داراى عزم دينى و حضور مؤثر اجتماعى و هميارى نسبت به يكديگر در قبال متجاوزان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
برخى از مفسران «إنتصار» را به معناى «تناصر» (تعاون و هميارى) گرفته اند; يعنى، مؤمنان راستين آنانند كه هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گيرند - براى دفع آن - به يارى هم برمى خيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 10
10 - فقر مؤمنان صدر اسلام ، و تمركز ثروت ها در جبهه كفر *
زين للذين كفروا . .. و يسخرون ... و اللّه يرزق
تزين دنيا نزد كافران، تمسخر مؤمنان توسّط آنان، وعده الهى به برترى مؤمنان در قيامت و برخوردارى آنان از نعمتهاى بى حساب، دلايل استناد اين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 14
14- مصون ماندن ايمان مؤمن ، فلسفه مبتلا شدن وى به برخى از گرفتارى ها و كاستى ها است .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 7
7 - تفكيك صفوف مؤمنان راستين از مدعيان دروغين ، فلسفه ابتلاى مؤمنان به سختى ها است .
و لقد فتنّا الذين من قبلهم فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا و ليعلمنّ الكذبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 3 - 6،10
6 - فلسفه آزمودن مؤمنان ، بازشناسى مؤمنان راستين از مؤمنان دروغين است .
و لقد فتنّا الذين من قبلهم فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا و ليعلمنّ الكذبين
10 - فلسفه آزمودن مؤمنان ، مشخص شدن مؤمنان راستين ، جهت پاداش دهى خداوند به آنان است .
و لقد فتنّا . .. فليعلمنّ اللّه الذين صدقوا
برداشت بالا، بنابر اين احتمال است كه تحقق عينى علم خداوند در آزمودن مؤمنان، به منظور اعطاى پاداش به آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 22
22 - عبادت خالصانه خداوند يكتا ، فلسفه و هدف نهايى خلافت ، حاكميت و استقرار امنيت در زمين براى مؤمنان است .
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. ليستخلفنّهم ...و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنًا يعبدو
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه جمله «يعبدوننى» استينافيه بيانيه باشد كه همواره براى پاسخ گويى به سؤال مقدر است و پاسخ گوى اين سؤال مقدر باشد كه اعطاى خلافت و حاكميت دين و امنيت به مؤمنان به چه هدفى است و فلسفه آن چيست؟ پاسخ آن، عبادت خالصانه و منزه از شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 4
4 - كشتار فرزندان ذكور مؤمنان از سوى فرعونيان ، براى جلوگيرى از گسترش دعوت موسى ( ع ) كافى و كارساز نبود .
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه . .. و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
تصميم شخص فرعون مبنى بر كشتن موسى(ع)، پس از اقدام او و درباريانش به كشتن مؤمنان طرفدار موسى(ع)، گوياى حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 3 - 6
6 - [ فى المجمع ] فى قوله تعالى « و السابحات سبحاً » انّ ها الملائكة يقبضون أرواح المؤمنين يسلّون ها سلاًّ رفيقاً . . . عن على ( ع ) ;
در مجمع البيان از امام على(ع) روايت شده كه درباره قول خداى تعالى «و السابحات سبحاً» فرمود: آنان فرشتگانى اند كه
روح مؤمنان را قبض مى كنند و آن را به آرامى و مدارا از بدن هايشان بيرون مى آورند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 13
13 - توبه گنه كاران ، حتى شكنجه گران و سوزانندگان مردم با ايمان ، پذيرفته مى شود .
ثمّ لم يتوبوا فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 13
13 - توبه گنه كاران ، حتى شكنجه گران و سوزانندگان مردم با ايمان ، پذيرفته مى شود .
ثمّ لم يتوبوا فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 25
25 - پذيرش توبه مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى ، نسبت به ايشان *
إنّ اللّه توّاب رحيم
از ارتباط «توّاب» با «رحيم»، مطلب بالا به دست مى آيد با توجه به اين كه گفته شده است: «رحيم» رحمت الهى در خصوص مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 91 - 16
16 - پذيرش عذر مؤمنان براى معافيت از جهاد ، تبلور غفران و رحمت الهى
ليس على الضعفاء . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 20
20 - پذيرش كمترين عمل نيك مؤمنان از سوى خداوند ، نشانى از ارج گذارى او به بندگان خود
و من يقترف حسنة . .. إنّ اللّه غفور شكور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 2،4،34
2 - ناسازگارى ايمان با كشتن مؤمن از روى عمد
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خَطَاً
چون جمله «ما كان . .. »، جمله اى خبرى است، دلالت مى كند كه مؤمن هرگز مؤمنى را از روى عمد نخواهد كشت. يعنى اگر مؤمنى كشته شد، معلوم مى شود قاتل او ايمان نداشته است ; هر چند اظهار ايمان كند.
4 - كسى كه از روى عمد دستش به خون مؤمنى آلوده گردد ، در حقيقت مؤمن نيست .
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خَطَاً
34 - امام ، عهده دار آزادسازى برده اى مؤمن به عنوان كفاره قتل خطائى مسلمانى كه در سرزمين شرك به دست مسلمين كشته شود .
فان كان من قوم عدوّلكم و هو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة
امام صادق (ع) در مورد وظيفه امام نسبت به مسلمانى كه در سرزمين شرك به دست مسلمين كشته شده، فرمود: يُعتق مكانه رقبة مؤمنة و ذلك قول اللّه عزّ و جل: «فان كان من قوم عدوّلكم . .. ».
من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص 110، ح 1، ب 36 مسلسل 373 ; نورالثقلين، ج 1، ص 532، ح 485.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 32 - 34
34 - خوددارى از اطعام مؤمن گرسنه ، به منزله كشتن وى و غذا دادن به او به منزله احياى اوست .
و من احياها فكانما احيا الناس جميعاً
از امام صادق(ع) روايت شده كه درباره اطعام مؤمن فرمود: . .. من احيى مؤمن فكانما احيا الناس جميعاً، فان لم تطعموه فقد امتموه و ان اطعمتموه فقد احييتموه.
كافى، ج 2، ص 20، ح 20; نورالثقلين، ج 1، ص 619، ح 152.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 128 - 6
6 - توانايى هاى اهل ايمان در سركوبى دشمنان دين ، پرتويى از قدرت الهى
ليقطع طرفاً . .. ليس لك من الامر شىء
با وجود اينكه مسلمانان، دشمن را ذليل و اسير كردند و سرانجام آنها را از دستيابى به اهدافشان نااميد ساختند، ولى خداوند تمامى موارد را به خويش نسبت مى دهد تا بفهماند كه كار آنان و تواناييهايشان، در واقع از آن خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 5
5 - نيرو و قدرت مؤمنان ، وسيله تحقق اراده الهى در نابودى و عذاب منافقان
أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 57 - 1
1 - كافران ، از شكست دادن و به سستى كشاندن نيروى الهى و جبهه حق - در هر جاى دنيا- ناتوانند .
لاتحسبنّ الذين كفروا معجزين فى الأرض
در آيه شريفه، متعلق «معجزين» (اين كه كافران چه چيز را به ناتوانى مى كشانند - ذكر نشده است; ولى با توجه به اين كه كافران، همواره درصدد تضعيف جبهه حق و دين الهى اند، مقصود از آن نيروى الهى و جيهه حق است. گفتنى است ظرف «فى الأرض» مى رساند كه اين ناتوانى در همه جاى دنيا وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 22 - 2
2 - مسلمانان ، قادر به دفع هجوم كافران ، در صورت عدم انعقاد صلح حديبيه و ناگزيرى از جنگ *
و لو قتلكم الذين كفروا لولّوا الأدبر
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «لوقاتلكم» نظر به گذشته داشته باشد; يعنى، خداوند گرچه فتح مبين (صلح حديبيه) را براى شما رقم زد و در پرتو آن ثمرات زيادى را براى شما به بار آورد; اما اگر اين صلح هم صورت نمى گرفت و كافران به نبرد با شما برمى خاستند، شما با قدرت ايمانى و رهبرى پيامبر(صلی الله علیه و آله) آنان را منهزم مى ساختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 9
9 - مؤمنان در مدينه ، برخوردار از قدرت و شوكت بسيار در مقايسه با منافقان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم . .. و لكنهم قوم يفرقون
بيم منافقان و تلاش آنان براى مؤمن جلوه دادن خود، نشانه اى از قدرت و شوكت مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 6
6 - مؤمنان صدر اسلام در برهه اى از عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى استعداد و توان پيروز شدن بر لشكرى تا ده برابر نفرات ايشان
إن يكن . .. يغلبوا ألفا
چون در آيه بعد تخفيف در حكم جهاد و مقاومت را به تحقق ضعف تعليل كرده است، معلوم مى شود خداوند با توجه به توان و استعداد اهل ايمان بر آنان واجب كرده بود كه در مقابل لشكرى تا ده برابر خود مقاومت كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 1،2،5،6
1 - قذف كنندگان و اتهام زنندگان به زنان پاكدامن ، نجيب و مؤمن ، مورد نفرين در دنيا و آخرت
إنّ الذين يرمون المحصنت الغفلت المؤمنت لعنوا فى الدنيا و الأخرة
«محصنات» به معناى زنان عفيف و پاكدامن است (لسان العرب). مقصود از «غافلات» (زنان غافل) ممكن است زنانى باشند كه آن قدر از آلودگى جنسى به دوراند كه گويا به كلى از چنين مسائلى بى خبراند و ممكن است زنانى باشند كه از آنچه به آنان نسبت ناروا داده اند (فحشا)، كاملاً بى خبراند و در هر دو صورت به چنين زنانى زنان نجيب گفته مى شود.
2 - قذف زنان پاكدامن ، نجيب و مؤمن ( نسبت دادن زنا به آنان ) ، در پى دارنده خشم الهى و محروميت از رحمت او
إنّ الذين يرمون المحصنت الغفلت المؤمنت لعنوا فى الدنيا و الأخرة
«لعن» (مصدر «لعنوا»)، به معناى طرد كردن و دور ساختن فرد از خير و نيكى است (لسان العرب). و هم چنين طرد برخاسته از خشم و غضب مى باشد (مفردات راغب).
5 - عذاب بزرگ خداوند ، پيامد و كيفر قذف كردن زنان عفيف و مؤمن است .
إنّ الذين يرمون المحصنت . .. لهم عذاب عظيم
6 - قذف و اتهام به زنان پاكدامن ، نجيب و مؤمن ، از گناهان كبيره است .
إنّ الذين يرمون المحصنت . .. لعنوا فى الدنيا و الأخرة و لهم عذاب عظيم
برداشت ياد شده، از آن جا است كه در آيه شريفه، قذف كنندگان و تهمت به زنان مورد طرد و لعن در دو عرصه دنيا و آخرت قرار گرفته اند و به عذاب بزرگ الهى تهديد شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 3
3 - تلاوت قرآن بر مؤمنان راستين ، فزاينده ايمان در نهاد آنان
و إذا تليت عليهم ءايته زادتهم إيمنا
«تليت» به قرينه كلمه «على» از تلاوت، كه به معناى قرائت است، گرفته شده است. بنابراين مراد از «ءايته»، آيات قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 69 - 1
1 - قيامت ، روز داورى ميان مؤمنان و مشركان
اللّه يحكم بينكم يوم القيمة
خطاب در آيه ياد شده از جانب خدا به عموم مؤمنان و مشركان است. «حكم» (مصدر «يحكم») به معناى قضاوت و داورى كردن است; يعنى، «خدا در قيامت، ميان شما مؤمنان و مشركان داورى خواهد كرد...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 56 - 2،6
2 - قيامت ، روز داورى ميان جبهه كفر و ايمان
يحكم بينهم
6 - ورود اهل ايمان به بهشت پس از پايان داورى خدا ميان آنان و كافران
يحكم بينهم فالذين ءامنوا . .. فى جنّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 78 - 2
2 - داورى ميان مؤمنان و كافران به قرآن ، وعده حتمى خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و إنّه لهدًى و رحمة للمؤمنين . إنّ ربّك يقضى بينهم
در صورتى كه آيه ياد شده مرتبط با آيه قبل - كه درباره قرآن است - باشد عبارت «يقضى بينهم» به معناى «يقضى بين من آمن بالقرآن و بين من كفر به» خواهد بود. برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 30
30 - داورى نهايى ميان مؤمنان و كافران ، شايسته خداوند آگاه بر تمامى هستى است .
وسع ربنا كل شىء علماً . .. ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 7
7 - نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 110 - 8
8- مصالح جوامع بشرى و تدبير امور انسان ها ، مايه تقدير خداوند بر داورى نكردن او ميان حق گرايان و باطل انديشان ، در عرصه حيات دنياست .
لولا كلمة سبقت من ربك لقضى بينهم
برداشت فوق ، از كلمه «رب» - كه به معناى مدبر و مربى است - استفاده مى شود; يعنى ، تقدير ياد شده (لولا كلمة سبقت . ..) در راستاى تدبير امور انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 111 - 1
1- خداوند در قيامت ، ميان مؤمنان به كتاب هاى آسمانى و انكار كنندگان آن قضاوت خواهد كرد .
و لولا كلمة سبقت . .. و إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم ربك أعملهم
مراد از «كلاًّ» - به قرينه «فاختلف فيه» در آيه قبل - مؤمنان به كتابهاى آسمانى و انكار كنندگان آن است و به قرينه «لولا . .. لقضى بينهم» معلوم مى شود كه خداوند در صحنه قيامت، پيش از پاداش دهى و به كيفررسانى، ميان انسانها داورى خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 2
2 - ياد خدا از سوى هر كس ، داراى تأثيرى عميق در قلب و روح مؤمنان
إذا ذكر اللّه وجلت قلوبهم
مجهول آوردن فعل «ذكر» دلالت مى كند كه ياد خدا از سوى هر كسى كه باشد آن اثر شگرف را براى مؤمنان واقعى در پى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 11 - 3
3 - خداوند ، هدايت گر قلب انسان هاى مؤمن
و من يؤمن باللّه يهد قلبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 1
1 - دل مؤمنان راستين ، لرزان و بيمناك به هنگام ياد خدا
إنما المؤمنون الذين إذا ذكر اللّه وجلت قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 19 - 4
4 - برابر و هم سنگ نبودن كافران با مؤمنان
و ما يستوى الأعمى و البصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 20 - 3
3 - برابر و يكسان نبودن مؤمنان و كافران ، از نظر شخصيت و سرنوشت
و لا الظلمت و لا النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 21 - 2
2 - برابر و يكسان نبودن مؤمنان با كافران ، از نظر شخصيت و سرنوشت .
و لا الظلّ و لا الحرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 28 - 4
4 - مؤمنان نيكوكار در نگاه نظام ارزشى خدا با مفسدان برابر نيستند ، بلكه آنان برترند .
أم نجعل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت كالمفسدين فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 86 - 2
2 - كافران قوم شعيب بر سر هر كوى و برزن مؤمنان به خدا را مورد تهديد قرار مى دادند و آنان را از سلوك راه خدا بازمى داشتند .
و لا تقعدوا بكل صرط توعدون و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به
«ايعاد» مصدر «توعدون» به معناى تهديد كردن و به شكنجه و أمثال آن ترساندن است. «من ءامن» مربوط به فعل «توعدون» و «تصدون» است و به اصطلاح اهل ادب مفعولى است «متنازع فيه». گفتنى است كه در برداشت فوق ضمير در «به» به «اللّه» برگردانده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 30 - 5
5 - كافران ، همواره در كمين شكست و اضمحلال جامعه مؤمنان اند .
إنّهم منتظرون
متعلق انتظارِ كافران، به قرينه دشمنى آنان با مؤمنان، مى تواند انتظار شكست مؤمنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 18
18 - خداوند ، هيچگونه غلبه فكرى و منطقى براى كافران بر انبيا و مؤمنان قرار نداده است .
و لن يجعل اللّه للكفرين على المؤمنين سبيلا
امام رضا(ع) در توضيح آيه فوق فرمود: لن يجعل اللّه لكافر على مؤمن حجة . .. لن يجعل اللّه لهم على انبيائه(ع) سبيلا من طريق الحجة.
عيون اخبار الرضا، ج 2، ص 202، ح 5، ب 46; نورالثقلين، ج 1، ص 564، ح 630.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 1،2
1 - كفرپيشگان مستكبر در دنيا سوگند ياد مى كنند كه خداوند مؤمنان را در آخرت مشمول هيچ رحمتى نخواهد كرد .
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة
كلمه «رحمة» نكره است و چون پس از نفى واقع شده، معناى عموم از آن استفاده مى شود. قابل ذكر است كه مراد كافران از «رحمت»، رحمتهاى اخروى است. يعنى بر فرض اينكه آخرتى باشد، خداوند رحمتش را شامل حال مؤمنان نخواهد كرد. فعل مضارع «لا ينال» و نيز معقول نبودن نفى تمامى رحمتها در دنيا اين معنا را تأييد مى كند.
2 - اهل ايمان ، در دنيا مورد تحقير كفرپيشگان مستكبر هستند .
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 3
3 - مؤمنان به رسالت انبيا در معرض مشكل آفرينى كفرپيشگان و موظف به صبر و استقامت
إن كان طائفة منكم ءامنوا بالذى أرسلت به . .. فاصبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 48 - 5
5 - لشكركشى براى رويارويى با اهل ايمان ، عملى پسنديده در نظر شيطان زده كفرپيشگان مكه
إذ زين لهم الشيطن أعملهم
از مصاديق مورد نظر براى كلمه «أعملهم»، به قرينه آيات قبل و فرازهاى بعد، لشكركشى كافران مكه براى حضور در جنگ بدر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 73 - 1
1 - كافران سزاوار حمايت از يكديگر ، نه شايسته حمايت كردن از مؤمنان و يا برخوردار شدن از حمايت ايشان
و الذين كفروا بعضهم أولياء بعض
مقصود از ولايت كافران نسبت به يكديگر و پشتيبانى آنان از همديگر، به قرينه فراز بعد (إلا تفعلوه . .. ) نفى ولايت بين مؤمنان و كافران است. بنابراين جمله «إن الذين كفروا ... » به اين معنى است كه مسلمانان نبايد عقد ولايى با كافران داشته باشند ; نه آنان را حمايت كنند و نه از ايشان حمايت جويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 1
1 - يادآورى برخورد هاى مستكبرانه كافران با مؤمنان در دنيا ، در پى نجات خواهى آنان از دوزخ و ردّ آن از سوى خداوند
ربّنا أخرجنا منها . .. قال اخسئوا ... إنّه كان فريق من عبادى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 3
3 - كافران ، به صداقت و راستگويى مؤمنان ، باور نداشتند .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 53 - 1
1 - اظهار ترديد كردن كافران در زنده شدن انسان ها پس از مرگ ، هنگام رو به رو شدن با مؤمنان
إنّى كان لى قرين . .. أءذا متنا و كنّا ترابًا و عظمًا أءنّا لمدينون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 22 - 1،3
1 - اطمينان بخشى خداوند به مؤمنان ، در ناتوانى كافران از غلبه بر ايشان ، پس از فتح خيبر و صلح حديبيه
و لو قتلكم الذين كفروا لولّوا الأدبر
برداشت بالا بر اين اساس است كه «لو قاتلكم. ..» نظر به آينده داشته باشد; يعنى، شما در آينده، همواره پيروز خواهيد بود و هر كه با شما بجنگد، منهزم خواهد شد.
3 - كافران منهزم شده در جنگ با مؤمنان ، فاقد كم ترين حامى و پشتيبان
لولّوا الأدبر ثمّ لايجدون وليًّا و لانصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 31 - 1
1 - كافران ، از خاطره هاى ديدار خود با مؤمنان ، طنز ساخته و در جمع خانواده خويش به لطيفه گويى و خنداندن يكديگر مى پردازند .
و إذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين
«فَكِه» (صفت مشبّه) به معناى خوش دل و خندان يا به معناى كسى است كه با همراهان خود سخنى گويد كه آنان را بخنداند (قاموس). در برداشت ياد شده، معناى دوم مورد نظر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 40 - 11
11 - مؤمنان موحد ، در صحنه قيامت داراى كرامت و برخوردار از اختيار
أفمن يلقى . .. أم من يأتى
تقابل فعل معلوم «يأتى» با فعل مجهول «يلقى»، افاده مى كند كه حركت مؤمنان يكتاپرست در قيامت، جبرى و ناخواسته نيست. برخلاف منحرفان از آيات الهى كه آنان حقير و مجبوراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 19 - 5
5 - جايگاه مؤمنان در آخرت ، نشانه عزّت و كرامت آنان و جايگاه كافران ، پست و ذلّت آفرين است .
هم أصحب المشئمة
راست و چپ، كنايه از عظمت و پستى جايگاه است; زيرا در جوامع انسانى، مرسوم است كه سمت راست، نشانه كرامت و سمت چپ رمز شوم بودن است; وگرنه راست و چپ حقيقى، وابسته به اعتبارات و با در نظر گرفتن مركزيتى خاص است كه در اين آيات، از آن سخنى به ميان نيامده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 4
4 - كسانى كه به تمامى پيامبران الهى ايمان دارند ، از مقام و كرامتى والا ، برخوردارند .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم أولئك
اشاره به مؤمنان با كلمه «أولئك»، حكايت از مقام رفيع آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 3
3 - كرامت و مقام والاى مؤمنان در پيشگاه خداوند
يأيها الذين ءامنوا
خطاب مستقيم خداوند، نشانه كرامت مخاطبان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 8
8 - خصومت كنندگان با اهل ايمان ، مردمى خيانتكار و ناسپاس اند .
إنّ اللّه يدفع . .. إنّ اللّه لايحبّ كلّ خوّان كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 1
1 - مؤمنانى كه كار هاى شايسته انجام مى دهند ، كمال هاى برتر خويش را از دست نداده ، از پستى ها دور مانده اند .
أحسن تقويم . .. أسفل سفلين . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 106 - 3
3- موحدانى كه توحيدشان خالص و از هر گونه شرك پيراسته باشد اندكند .
و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 10
10 - انسان هاى مؤمن ، نيك كردار و پرهيز كننده از ظلم به ديگران ، بسيار اندك اند .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما
تنكير «قليل» و اضافه شدن «ما»ى مبهمه، بر مبالغه در قلت دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 190 - 5
5 - وجود اقليتى مؤمن در ميان مردم « ايكه »
و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 41 - 5
5 - ايمان به قرآن در ميان مردم ، در نيمه نخست رسالت ( مكّه ) بسيار اندك بود .
قليلاً ما تؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 36 - 1
1 - وجود تنها يك خانواده مؤمن ، در ميان قوم لوط
فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 40 - 18،23
18- تنها تعداد بسيار اندكى از قوم نوح ، به يكتايى خداوند ايمان آوردند و رسالت نوح را پذيرفتند .
و ما ءامن معه إلاّ قليل
كلمه «قليل» دلالت بر اندك بودن تعداد مؤمنان دارد و قرآن آن را با قيدى همانند «منهم» نياورد تا به اين نكته اشاره كند كه: تعداد مؤمنان فى نفسه اندك بودند نه در قياس با كفرپيشگان و لذا در برداشت با كلمه بسيار، بر قلّت مؤمنان تأكيد شد(اقتباس از الميزان).
23- « عن أبى عبدالله ( ع ) : لماأراد الله عزوجل هلاك قوم نوح . . . كان الذين آمنوا به من جميع الدنيا ثمانين رجلاً فقال الله عزوجل : « . . . و ما آمن معه إلاّ قليل » . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: هنگامى كه خداى عزوجل اراده كرد قوم نوح را هلاك كند . .. كسانى كه به او ايمان آورده بودند در همه دنيا هشتاد مرد بودند. پس خداوند عزوجل فرمود: ... و ما آمن معه إلاّ قليل ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 13 - 13
13 - اندكى از مردم به حقانيت وعده هاى الهى ، اعتقاد دارند .
و لكنّ أكثرهم لايعلمون
مفعول «لايعلمون» حذف شده و تقدير آن چنين است: «و لكنّ أكثر الناس لايعلمون أنّ وعد اللّه حقّ». مفهوم آن اين است كه تنها اندكى از مردم به حقانيت وعده هاى الهى يقين دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 103 - 4
4 - وجود اقليتى مؤمن و موحد در ميان قوم ابراهيم
و ما كان أكثرهم مؤمنين
ضمير«هم» در آيه، به قوم ابراهيم بازمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 158 - 7
7 - وجود اقليتى مؤمن در ميان ثموديان
و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 1
1 - تنها گروهى اندك از قوم عاد و ثمود ، ايمان آورده ، تقوا پيشه كردند .
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
از اين كه خداوند، استكبار و كوردلى را به عموم مردم عاد و ثمود نسبت داده است، مى توان استفاده كرد كه بيشتر آنان كافر شدند و فقط تعدادى اندك از آنان مؤمن بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 139 - 9
9 - وجود اقليتى مؤمن در ميان قوم عاد
و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 1
1 - تنها گروهى اندك از قوم عاد و ثمود ، ايمان آورده ، تقوا پيشه كردند .
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
از اين كه خداوند، استكبار و كوردلى را به عموم مردم عاد و ثمود نسبت داده است، مى توان استفاده كرد كه بيشتر آنان كافر شدند و فقط تعدادى اندك از آنان مؤمن بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 121 - 5
5 - وجود اقليتى مؤمن در ميان قوم نوح
و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 29
29 - كنيز گرفتن ، احكامى تعيين شده دارد .
قد علمنا ما فرضنا عليهم فى . .. و ما ملكت أيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 3،6
3- همگان ، حتى پيامبران الهى ، در صورت طرد مؤمنان و ارتكاب گناه ، مستحق كيفر و مجازات الهى اند .
من ينصرنى من الله إن طردتهم
6- استحقاق عذاب الهى به خاطر طرد مؤمنان ، حقيقتى كه همگان به دريافت و فهم آن توانايند .
من ينصرنى من الله إن طردتهم أفلاتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 1،2،7
1 - خلود در جهنّم ، غضب و لعنت الهى ، كيفر كشتن مؤمن از روى عمد
و من يقتل مؤمنا متعمّداً فجزاؤه جهنّم خالداً فيها و غضب اللّه عليه و لعنه
2 - عذاب بزرگ الهى در انتظار كسى كه مؤمنى را از روى عمد به قتل برساند .
و من يقتل مؤمنا . .. و اعدّ له عذاباً عظيما
7 - توبه كشتن مؤمن ، از روى خشم و غضب و يا به انگيزه هاى دنيايى ، قصاص است .
و من يقتل مؤمنا متعمّداً
امام صادق (ع) درباره توبه در قتل عمدى مؤمن از روى غضب يا به انگيزه هاى دنيايى فرمود: . .. و ان كان قتله لغضب او لسبب شىء من امر الدنيا فانّ توبته ان يقاد منه ... .
كافى، ج 7، ص 276، ح 2 ; نورالثقلين، ج 1، ص 533، ح 490.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 25 - 1
1 - كسانى كه به زنان پاكدامن و مؤمن تهمت زنا مى زنند ، در قيامت بى هيچ تخفيف و ترحمى و به صورت كامل ، كيفر كارشان را دريافت خواهند كرد .
الذين يرمون المحصنت . .. يومئذ يوفّيهم اللّه دينهم
ضمير «هم» در «يوفّيهم» و «دينهم» به «قذف كنندگان» (الذين يرمون المحصنات) بازمى گردد و «توفية» (مصدر «يوفّى») به معناى پرداخت به صورت تام و كامل است و مقصود از «دين» - به قرينه اين كه آيه شريفه در باره قيامت است - جزا مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 5
5 - وجود برخى از كينه ها در سينه مؤمنان قبل از ورود به بهشت و زدودن آن با ورود به بهشت *
و نزعنا ما فى صدورهم من غل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 5
5 - امكان مجذوب شدن انسان ها ، حتى مؤمنان در برابر امكانات مادّىِ فراوان ديگران
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 4
4 - امكان مجذوب شدن مؤمنان ، در برابر امكانات مادى فراوان ديگران
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
خطاب در «لاتعجبك» مى تواند ناظر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد و مى تواند ناظر به فرد فرد مؤمنان باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 6
6 - پيشه ساختن صبر و برپايى نماز ، دو وسيله كارساز براى تحمل ترس ها ، گرسنگى ها ، زيان هاى مالى و جانى و كمبود هاى به وجود آمده براى سالكان راه ايمان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر والصلوة . .. و لنبلونكم بشىء من الخوف ... و ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 1
1 - گمراهى و كفر ( ارتداد ) مؤمنان ، على رغم تلاوت آيات الهى بر آنان و حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميانشان ، مايه شگفتى است .
و كيف تكفرون و انتم تتلى عليكم ايات اللّه و فيكم رسوله
مراد از استفهام، تعجّب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 20
20 - استهزا ، طعن و نسبت دادن القاب زشت به مؤمنان ، گناه و نيازمند توبه است .
لايسخر قوم . .. و لا تلمزوا ... و لا تنابزوا ... و من لم يتب
بنابراين كه «و من لم يتب» نظر داشته باشد به تمام محتواى آيه و نه صرف كسانى كه لقب بد بر مؤمنان مى نهند، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 29 - 2
2 - پوزخند به مؤمنان ، گناه و از نشانه هاى كفر است .
إنّ الذين أجرموا كانوا من الذين ءامنوا يضحكون
مراد از «الذين أجرموا» - به قرينه «من الكفّار» در آيات بعد - كافران اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 34 - 8
8 - تمسخر مؤمنان ، با ريشخند ، چشمك ، لطيفه سازى و گمراه دانستن آنان ، گناه و از نشانه هاى كفر است .
إنّ الذين أجرموا . .. يضحكون ... يتغامزون ... فكهين ... من الكفّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 9
9 - گناه شكنجه دادن و سوزاندن مرد و زن مؤمن ، برابر و عذاب اخروى آن يكسان است .
الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنت . .. فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 2
2- طرد مؤمنان ( نپذيرفتن آنان به جرگه و مجمع اهل ايمان ) گناه و درپى دارنده عذاب الهى است .
من ينصرنى من الله إن طردتهم
«من الله» به معناى «من عذاب الله» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 3
3 - كشتن عمدى مؤمن ، از گناهان بسيار بزرگ
و من يقتل مؤمنا متعمّداً فجزاؤه جهنّم خالداً فيها و غضب اللّه عليه و لعنه و اعدّ
برداشت فوق را فرمايش امام صادق (ع) تأييد مى كند كه فرمود: قتل النفس من الكبائر لانّ اللّه عز و جل يقول: «و من يقتل مؤمناً متعمّداً . .. و اعدّ له عذاباً عظيماً».
علل الشرايع، ص 478، ح 2، ب 228 ; نورالثقلين، ج 1، ص 534، ح 494.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 15 - 7
7 - شكستن حرمت و آبروى اهل ايمان ، امرى خطير و گناهى بزرگ در پيشگاه خداوند
إذ تلقّونه بألسنتكم و تقولون بأفواهكم ما ليس لكم به علم و تحسبونه هيّنًا و هو عن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 1،4
1 - گنه پيشگان كافر ، شايسته قضاوت كردن و اظهار نظر درباره راه مؤمنان ، نيستند .
و ما أرسلوا عليهم حفظين
4 - گنه پيشگان كافر ، در برخورد با مؤمنان ، چنان خود را در مقام قيّم و نگهبان مى نشانند كه گويا هدايت آنان را مأموريت خود مى دانند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 2
2 - مؤمنان ، هرگز از خطا و گناه مصون نبوده و نيازمند به توبه خالصانه به درگاه الهى اند .
يأيّها الذين ءامنوا توبوا إلى اللّه توبة نصوحًا عسى ربّكم أن يكفّر عنكم سيّئاتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 8 - 1
1 - مؤمنان بايد همواره براى خدا قيام كنند و بر اساس حق ، شهادت دهند .
يأيها الذين ءامنوا كونوا قومين للّه شهداء بالقسط
«قوّام» صيغه مبالغه است و دلالت بر دوام دارد، يعنى عادت شما بايد قيام براى خدا باشد. و «قسط» به معناى عدل و حق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 35 - 2
2 - تماشاى كيفر هاى كافران در قيامت ، براى مؤمنان لذت بخش است .
على الأرائك ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 98 - 10
10 - آرزومندان نزول بلا و نگون بختى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، مورد طرد و لعن خداوند هستند .
يتربّص بكم الدوائر عليهم داثرة السوء
ظاهراً جمله «عليهم داثرة السوء» در مقام نفرين مى باشد نه صرفاً إخبار از آينده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 20 - 3
3 - مؤمنان در معرض تخلف از دستورات خدا و رسول و نيازمند هشدار
يأيها الذين ءامنوا . .. و لا تولوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 4
4 - انسان ها ، حتى مؤمنان حقيقى ، در معرض لغزش و نيازمند مغفرت خداوند *
أولئك هم المؤمنون حقا لهم . .. مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 9،10
9 - خداوند ، بخشنده گناهان و لغزش هاى مؤمنان حقيقى و راستين
لهم مغفرة و رزق كريم
10 - همه انسان ها ، حتى مؤمنان حقيقى ، از خطا و گناه مصون نيستند و نيازمند مغفرت الهى هستند .
أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 7 - 4
4 - مؤمنان ، از لغزش و گناه ، مصون نيستند .
و الذين ءامنوا . .. لنكفّرنّ عنهم سيّئاتهم
«سيّئات» مطرح شده در آيه، مى تواند مربوط به قبل از ايمان و مى تواند مربوط به بعد از ايمان باشد. نكته بالا، بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 6
6 - انسان هاى مؤمن نيز در معرض لغزش و نيازمند آمرزش اند . *
الذين ءامنوا . .. أُولئك لهم مغفرة
اين كه خداوند فرموده است: براى مؤمنان قطعاً مغفرتى وجود دارد، به ملازمه دلالت بر وجود لغزش مى كند و اگر نه آمرزيدن معنا نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 12
12 - لغزش هاى مؤمنان ، مانع ورود آنان به بهشت نخواهد بود .
و يكفّر عنهم سيّئاتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 3
3 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به لغزش و نافرمانى كردن به خاطر دلبستگى و وابستگى به مال و فرزند
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 19 - 2
2 - مؤمنان ، در معرض از ياد بردن خدا و نيازمند هشدار الهى براى پايبندى به تقوا
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه . .. و لاتكونوا كالذين نسوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 5
5 - همسران پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در حكم مادر مؤمنان اند .
و أزوجه أُمّهتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 11 - 4
4 - مؤمنانى كه زير شكنجه كافران جان دادند و در آتش آنان سوختند ، مالك بوستان هاى بهشت خواهند شد .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جنّ-ت
ارتباط اين آيه با آيه قبل، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 7 - 19
19 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) . . . ان جميع ما بين السماء و الأرض للّه عزّوجلّ و لرسوله و لأتباعهما من المؤمنين فما كان من الدنيا فى أيدى المشركين و الكفار . . . ظلموا فيه المؤمنين و غلبوهم عليه فما أفاء اللّه على رسوله ، فهو حقّهم أفاء اللّه عليهم و ردّه إليهم . . . فما رجع إلى مكانه . . . فقد فاء ;
از امام صادق(ع) روايت شده . .. تمام آنچه بين آسمان و زمين هست، از آنِ خداى عزّوجلّ و رسول او و پيروان مؤمنشان است ... پس هر چه از [اموال] دنيا در دست مشركان و كافران هست ... ظلمى است كه آنان بر مؤمنان روا داشته و [در استيلا بر آن اموال] بر مؤمنان غلبه كرده اند ... پس آنچه را خداوند به رسول خود برگردانده، حق آنها بوده كه او به آنها رد كرده است ... چيزى را كه به مكان خود برگردد [مى گويند] «قد فاء»».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 123 - 5
5 - درگيرى مؤمنان با مجرمان در طول تاريخ بوده است.
و إن الشيطين . .. ليجدلوكم ... و كذلك جعلنا فى كل قرية أكبر مجرميها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 14
14 - متكبران تجاوزگر ، مورد بغض و دشمنى خدا و مؤمنان هستند .
كبر مقتًا عند اللّه و عند الذين ءامنوا كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب متكبّر جبّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 1
1 - سوگند دروغ منافقان متخلف از جنگ تبوك ، به منظور گذشت كردن مؤمنان از تخلف آنان و متعرض نشدن به آنها
سيحلفون باللّه لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 1
1 - سوگند توانمندان متخلف از جنگ تبوك ، به منظور جلب رضايت مؤمنان مجاهد
يحلفون لكم لترضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 24 - 2
2- حالت موحدان و مؤمنان به قرآن ، همانند انسان هاى بينا و شنواست .
مَثل الفريقين كالأعمى والأصمّ والبصير والسميع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 29 - 3
3 - مؤمنان و موحدان ، همچون بردگانى اند كه تنها يك مالك داشته و فقط از او فرمان مى برند .
ضرب اللّه مثلاً. .. و رجلاً سلمًا لرجل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 31 - 3
3 - نزاع و مجادله دو گروه حق و باطل و مؤمن و كافر ، به پيشگاه پروردگار در قيامت
ثمّ إنّكم يوم القيمة عند ربّكم تختصمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 36 - 2
2- مجادله مشركان مكه با مؤمنان ، در مسأله معاد
فأتوا بابائنا إن كنتم صدقين
تعبير «فأتوا» (با صيغه جمع) مى رساند كه مخاطب مشركان، تنها پيامبر(صلی الله علیه و آله) نبوده; بلكه مؤمنان نيز مورد خطاب آنان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 8،28
8 - خداوند نويد بخش ظهور مجاهدانى نستوه ، محبوب خدا و دوستدار وى ، متواضع در برابر مؤمنان و سرافراز بر كافران
فسوف يأتى اللّه بقوم . .. و لايخافون لومة لائم
28 - دلباختگان خداوند ، فروتن در برابر مؤمنان ، سرفراز در قبال كافران و مجاهدانى بى پروا از ملامت دشمنان دين
يحبونه اذلة على المؤمنين . .. يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 4
4 - گنه پيشگان كافر ، در برخورد با مؤمنان ، چنان خود را در مقام قيّم و نگهبان مى نشانند كه گويا هدايت آنان را مأموريت خود مى دانند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 8
8 - نگرانى و احساس خطر نوح ( ع ) ، درباره به خطر افتادن ايمان مؤمنان و نسل هاى آينده جامعه ، از سوى كافران حق ناپذير و گمراه گر قوم خود
إنّك إن تذرهم يضلّوا عبادك و لايلدوا إلاّ فاجرًا كفّارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 10
10 - رحمت و غفران گسترده الهى ، پشتوانه بخشايش گناه اهل مكه و پيدايش مودّت ميان آنان و مؤمنان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. و اللّه غفور رحيم
از ارتباط ميان «واللّه غفور رحيم» با صدر آيه - كه نويد به اصلاح روابط مؤمنان مدينه و مكيان ستيزه جو را دربردارد - استفاده مى شود كه آن عداوت ها، پايان خواهد يافت و معاندان به سوى توبه روى خواهند آورد و رحمت و غفران گسترده الهى آنان را دربرخواهد گرفت و در پرتو اين رحمت و آمرزش، مودّت حاصل خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 2
2 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به فروتنى در برابر مؤمنان و ابراز مهر و محبت به آنان
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
پيشى گرفتن در سلام از جانب پيامبر(صلی الله علیه و آله) تنها به عنوان يك وظيفه خاص و محدود مطرح نشده است، بلكه اين موضوع به عنوان جلوه اى از تواضع و اخلاق متعالى مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 10
10 - محبت مؤمنان نسبت به اهل بيت ، پاداشى تعيين شده از جانب خداوند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قل لا أسئلكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 7
7 - خداوند محبوبترين حقيقت هستى ، در نزد مؤمنان موحد است .
و الذين ءامنوا أشد حباً اللّه
مقصود از «الذين ءامنوا» - به قرينه فراز قبل و نيز آيات گذشته - موحدانى هستند كه تنها خداوند را عبادت مى كنند و هيچ كس و هيچ چيز را همانند او نمى دانند. «أشد» افعل تفضيل است و مفضل عليه آن ذكر نشده تا شامل هر چيز و هر كس بشود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 1،2،7
1- ايمان و عمل صالح موجب نفوذ محبوبيت شخص مؤمن در دل هاى مردم است .
إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا
«ودّ» به معناى ميل و محبت است. و مراد از آن، به قرينه «لهم»، محبتى است كه خداوند براى مؤمنان در دل هاى ديگران قرار مى دهد.
2- محبوبيت در دل هاى مردم ، از جمله پاداش هاى خداوند به مؤمنان داراى كردار نيك .
إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا
7- محبوبيت يافتن مؤمنان نيك كردار در دل ها ، جلوه اى از رحمت گسترده خداوند است .
إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 36 - 1
1 - هيچ مرد و زن مؤمنى حق ندارد كه در برابر فرمان خداوند و پيامبرش ، تصميم ديگرى بگيرد .
و ما كان لمؤمن و لامؤمنة إذا قضى اللّه و رسوله أمرًا أن يكون لهم الخيرة من أمرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 16
16 - مؤمنان وظيفه دار محاسبه اعمال و برخوردهاى پيامبر با ديگران نيستند.
و ما من حسابك عليهم من شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 23 - 3
3 - تكليف مؤمنان و مبلغان دينى ، در برابر انسان هاى لجوج و حق ناپذير ، تنها انذار و هشدار است .
إن أنت إلاّ نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 9
9 - انسان مؤمن ، موظف به انجام تكليف خويش است ، نه مأمور به نتيجه .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 15
15 - قدرت و حاكميت دشمنان پيامبران و مؤمنان ، موقت و محدود به زندگى دنيايى است .
إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 11
11 - ترتيب اثر دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها به سخنانى بود كه در جهت منافع مؤمنان باشد .
و يقولون هو أذن قل أذن خير لكم . .. و يؤمن للمؤمنين
برداشت فوق با توجه به «لام» در «للمؤمنين»، كه براى افاده منفعت است، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) گر چه به همه سخنان از تمامى طيف ها ، گوش فرامى داد ; ولى در مرحله تصديق و پذيرش ، تنها سخنان خدا و مؤمنان را باور داشت .
و يقولون هو أذن قل أذن خير لكم يؤمن باللّه و يؤمن للمؤمنين
برداشت فوق بر اين اساس است كه اضافه «أذن» به «خير» اضافه حقيقيه باشد ; بدين معنا كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) تنها شنواى سخنان نيك است و به هر سخنى ترتيب اثر نمى دهد، بلكه تنها سخنان خدا (وحى) و سخنانِ مؤمنان راستين را باور مى
كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 19
19 - ولايت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر مؤمنان ، نشأت يافته از مقام رسالت آن حضرت
و يطيعون اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 6
6 - حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) در صحنه هاى نبرد پيشاپيش مؤمنان و در كنار آنان
جهدوا مع رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 103 - 19
19 - دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حق مؤمنان ، مورد استجابت خداوند و داراى تأثير قطعى است .
صل عليهم . .. و اللّه سميع عليم
ياد شدن صفت «سميع عليم» پس از «صل عليهم» اشاره به مستجاب شدن دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) است; زيرا ارزش و اهميت شنيدن به ترتيب اثر دادن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 128 - 6
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به مؤمنان ، بسيار رؤوف و مهربان بود .
رسول من أنفسكم . .. بالمؤمنين رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 104 - 13
13 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) آشتى ناپذيرى خود با جبهه شرك و ر ها نكردن جبهه مؤمنان را نه تنها خواسته خود ، بلكه دستورى صريح از جانب خداوند اعلام داشت .
قل يأيها الناس إن كنتم فى شك من دينى فلا أعبد الذين تعبدون . .. و أمرت أن أكون م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 122 - 5
5- ابلاغ تهديد هاى خداوند به كفرپيشگان و رساندن بشارت هاى او به مؤمنان ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
و قل . .. وانتظروا إنا منتظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 2،3
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) با تهيدستان مؤمن ، معاشرت داشت .
و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربّهم
واژه «اصبر» چنان چه داراى مفعول باشد، امر به حبس كردن و تثبيت است. اين تعبير و نيز جمله «لاتعد عيناك عنهم» اين نكته را مى رساند كه شيوه پيامبر(صلی الله علیه و آله) در برخورد با تهيدستان، شيوه اى مطلوب بوده و خداوند، او را به پايدارى بر آن و ترك انصراف از ديدار آنان ترغيب مى كند.
3- رفاه مندان عصر بعثت ، براى منصرف ساختن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از معاشرت با تهيدستان مؤمن ، تلاش مى كردند .
و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربّهم . .. و لاتطع من أغفلنا قلبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 5
5 - منافقان ، از نظر رفتار و مواضع سياسى و اجتماعى در قطب مخالف مؤمنان قرار دارند .
و يقولون ءامنّا. .. و أطعنا ثمّ يتولّى ... فريق منهم معرضون ...إنّما كان قول الم
«داورى « از مهم ترين مسائل اجتماعى است و در آيات پيشين، منافقان به عنوان مخالفان داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و متمردان از حكم آن حضرت معرفى شدنده اند; ولى در آيه ياد شده، مؤمنان به عنوان انسان هاى مطيع و تن دهنده به حكم و داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) شناسانده شدنده اند. بنابراين مى توان استفاده كرد كه مؤمنان و منافقان، در مواضع اجتماعى در جهت مخالف هم قرار دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 7
7- ذوالقرنين ، به رعايت نرمش و مدارا در صدور فرمان و ابلاغ خواسته هاى حكومتى خويش به مؤمنان ، نويد داد .
و سنقول له من أمرنا يسرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 3 - 5،6
5 - فرشتگان ، به هنگام قبض روح برخى از مردم ، بسان شناكنندگان ، وظيفه خود را به آرامى و با مدارا انجام مى دهند .
و السبحت سبحًا
در نظر برخى از اهل لغت، حركت در اعماق آب را، «عَوْم» و حركت روى آب و بدون فرورفتن را «سباحة» مى گويند(تاج العروس). تعبير «السابحات» - به قرينه «الناشطات» در آيه قبل - ناظر به حركت آرام ملائكه، در قبض روح مؤمن است كه به حركت در آب تشبيه شده است.
6 - [ فى المجمع ] فى قوله تعالى « و السابحات سبحاً » انّ ها الملائكة يقبضون أرواح المؤمنين يسلّون ها سلاًّ رفيقاً . . . عن على ( ع ) ;
در مجمع البيان از امام على(ع) روايت شده كه درباره قول خداى تعالى «و السابحات سبحاً» فرمود: آنان فرشتگانى اند كه روح مؤمنان را قبض مى كنند و آن را به آرامى و مدارا از بدن هايشان بيرون مى آورند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 10
10- تدبير امور انسان هاى مؤمن و كافر ، تحولات جوامع بشرى و سرنوشت آنها ، به دست خدا و در اختيار اوست .
اهبط بسلم منا . .. و أمم سنمتعهم ثم يمسّهم منا عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 52 - 2
2 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان اهل كتاب
الذين ءاتينهم الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 6،9
6 - تمجيد خداوند از ايمان آوردگان از اهل كتاب به خاطر رفتار ، گفتار نيك آنان در مقابل گفتار و كردار بد ديگران
و يدروءن بالحسنة السيّئة
«حسنة» و «سيّئة» به معناى «بدى» و «نيكى» است و «ال» در آن دو براى جنس است. بنابراين مراد از «الحسنة» مطلق نيكى (رفتار و گفتار نيك) است و مراد از «السيئة» مطلق بدى (گفتار و كردار بد) مى باشد.
9 - ستايش الهى از ايمان آوردگان از اهل كتاب ، به خاطر خصلت انفاق گرى آنان
و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 3
3 - ستايش خداوند از ايمان آوردگان اهل كتاب به خاطر رفتار پسنديده آنان در برابر ياوه گويان
و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 1
1- تمجيد خداوند از مؤمنانى كه در كوران مشكلات ، از ايمان نبريدند و با هجرت و جهاد ، صبر پيشه كردند .
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 19 - 2
2- وجود تفاوت درجات ، در بهشت براى مؤمنان و در دوزخ براى كافران *
و لكلّ درجت ممّا عملوا
برداشت بالا بنابراين است كه «لكلّ» به معناى هر يك از مؤمنان و هر يك از كافران باشد كه در آيات پيشين به عنوان «مسلم» و «منكر معاد» از آنان ياد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 21 - 10
10- « عن أبوعمروالزبيرى عن أبى عبدالله ( ع ) قال : قلت له : إن للإيمان درجات و منازل ، . . . ؟ قال : نعم ، قلت له : صفه لى . . . قال : . . . ثمّ ذكر ما فضّل الله عزّوجلّ به أوليائه بعضهم على بعض فقال عزّوجلّ : . . . « انظر كيف فضّلنا بعضهم على بعض و للأخرة أكبر درجات و أكبر تفضيلاً » . . . فهذا ذكر درجات الإيمان و منازله عند الله عزّوجلّ ;
ابوعمرو زبيرى گويد: به امام صادق(ع) عرض كردم: [آيا ]براى ايمان درجات و منازلى است . ..؟ حضرت فرمود: بله، به حضرت گفتم: برايم توصيف كن ...، فرمود:... سپس [قرآن] آن چيزى كه به وسيله آن خداوند بعضى از اوليايش را بر برخى ديگر برترى داده، يادآور شده و فرموده: ... «انظر كيف فضّلنا بعضهم على بعض و للأخرة أكبر درجات و أكبر تفضيلاً» ... پس اين است از موارد ذكر درجات و منازل ايمان در نزد خداوند عزّوجلّ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 19 - 1
1- هر يك از مؤمنان و كافران ، داراى درجات و مراتب مختلف ، متناسب با عملكرد خود
و لكلّ درجت ممّا عملوا
«لكلّ» ممكن است نظر به دو دسته داشته باشد: 1- مؤمنان نيك كردار، 2- كافران منكر معاد و ممكن است ناظر به هر مؤمن در مقايسه با ديگر مؤمنان و هر كافر در مقايسه با ديگر كافران باشد. براشت ياد شده بر اساس احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 15
15 - « عن جميل قال كان الطيار يقول لى . . . فدخلت انا و هو على ابى عبداللّه ( ع ) فقال الطيار : جعلت فداك أرأيت ما ندب اللّه عز و جل إليه المؤمنين من قوله « يا أيها الذين آمنوا » اَدَخل فى ذلك المنافقون معهم ؟ قال : نعم و الضلّال و كل من أقر بالدعوة الظاهرة . . . ;
جميل مى گويد: من و طيار وارد بر امام صادق (ع) شديم، طيار به آن حضرت عرض نمود: فدايت شوم، آيا منافقين مشمول خطاب «يا أيها الذين آمنوا» هستند؟ امام فرمود: بله، حتى گمراهان و هر كس دعوت آشكار اسلام را پذيرفته، داخل اين آيه مى شود . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 198 - 19
19 - مرگ مؤمن به دليل اينكه راه رسيدنش به بهشت است ، براى او خير مى باشد .
و ما عند اللّه خير للابرار
امام باقر (ع) فرمود: . .. الموت خير للمؤمن لانّ اللّه يقول «و ما عند اللّه خير للابرار».
تفسير عياشى، ج 1، ص 212، ح 178 ; تفسير برهان، ج 1، ص 333، ح 11.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 7
7 - زندگى و مرگ مؤمنان نيك كردار ، غيرقابل قياس با زندگى و مرگ گناه پيشگان
أم حسب الذين اجترحوا السيّئات أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملواالصلحت سواء محياه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 12 - 2
2 - سفر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى مكه قبل از حديبيه ، بدون همراهى خانواده هايشان *
بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول و المؤمنون إلى أهليهم
تعبير «إلى أهليهم»، اين احتمال را تقويت مى كند كه خانواده سپاه اسلام در مدينه باقى مانده و در سفر همراهشان نبوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 4
4 - گنه پيشگان كافر ، در برخورد با مؤمنان ، چنان خود را در مقام قيّم و نگهبان مى نشانند كه گويا هدايت آنان را مأموريت خود مى دانند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 83 - 14
14 - احسان به پدر و مادر ، از مهمترين تكليف هاى اجتماعى اهل ايمان است .
لاتعبدون إلا اللّه و بالولدين إحساناً
از آن جا كه احسان به پدر و مادر پس از لزوم پرستش خدا بيان شده است، اهميت خاص آن معلوم مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 38 - 4
4 - ضرورت تلاش تمامى اهل ايمان براى اجراى حدود الهى
فاقطعوا
چون خطاب متوجه عموم مؤمنان است، با آنكه اجرا كننده حد سرقت تنها برخى از آنان مى باشند، معلوم مى شود همه اهل ايمان بايد براى اجراى حد سرقت تلاش كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 2
2 - حضور در كنار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبرى جامعه اسلامى براى امور مهم اجتماعى و مشاوره و كنكاش پيرامون يك مسأله عمومى ، از اوصاف مؤمنان راستين
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله و إذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبو
«أمر جامع» به مسأله اى گفته مى شود كه در خور اين باشد كه مردم به خاطر آن اجتماع كنند و به مشاوره و فراگيرى و حل و فصل آن بپردازند. كلمه «مع» نيز افاده كننده معناى مشاركت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 9
9 - مؤمنان ، وظيفه دار هدايت مردم و نشان دادن راه درست زندگى به آنان
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 6 - 4
4 - جامعه مؤمنان ، موظّف به هشيارى و احتياط در قبال اخبار مهم اجتماعى
يأيّها الذين ءامنوا إن جاءكم فاسق بنبإ فتبيّنوا
خطاب «يا أيّها الذين آمنوا» عام و متوجه جامعه ايمانى است و تعليل «أن تصيبوا قوماً» مى نماياند كه موضوع، بيش از آن كه درباره مسائل فردى و جزئى باشد، در زمينه امور اجتماعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 9 - 2
2 - همه مؤمنان ، داراى مسؤوليت ، در قبال جريان هاى اجتماعى و مسائل امت اسلام
و إن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا بينهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 5
5 - مؤمنان ، در نظام برادرى دينى ، داراى مسؤوليت در قبال يكديگر
إنّما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 28 - 17
17 - مؤمنان نمى توانند در برابر جامعه خويش بى تفاوت باشند ; بلكه بايد براى دوستان و همكيشان خود ، خيرخواه و نسبت به كافران و دشمنانِ اصلاح ناپذير ، آرزوى نابودى كنند .
ربّ اغفر لى . .. و للمؤمنين و المؤمنت و لاتزد الظلمين إلاّ تبارًا
برداشت ياد شده، از دعاى خير نوح(ع) براى مؤمنان و نفرين عليه كافران و دشمنان دعوتش، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 3
3 - اهل ايمان ، داراى تعهد و احساس مسؤوليت نسبت به سرنوشت و نياز ديگر مؤمنان
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم . .. و الذين إذا أصابهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 12
12- مؤمنان راستين ، آماده جهاد و پذيراى تكاليف دشوار دين
و يقول الذين ءامنوا لولا نزّلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة و ذكر فيها القتال رأيت
از اين كه خداوند، ترس از جهاد را، بيماردلى، معرفى كرده است، مى توان نتيجه گرفت كه مؤمنان راستين از جهاد بيم ندارند، بلكه از آن استقبال مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 26 - 5
5 - لزوم احساس مسؤوليت مؤمنان ، نسبت به سعادت و فرجام خويشاوندان خود
قالوا إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين
از اين كه احساس مسؤوليت نسبت به خانواده، عامل رهيابى به بهشت معرفى شده است; اهميت و ضرورت آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 2
2 - ايمان به غيب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق ، وظايفى ضرورى بر عهده بندگان
الذين يؤمنون بالغيب . .. ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 63 - 13
13 - فراگيرى كتاب آسمانى و تنظيم عقايد و اعمال بر محور آن ، وظيفه اى ضرورى بر عهده اهل ايمان
خذوا ما ءاتينكم بقوة و اذكروا ما فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 83 - 13،16
13 - نيكى كردن به پدر ، مادر ، يتيمان و مساكين از وظايف ضرورى اهل ايمان است .
و بالولدين إحساناً و ذى القربى و اليتمى و المسكين
فرمانهاى موجود در آيه، هر چند كه به عنوان ميثاقهاى خدا با بنى اسرائيل مطرح شده است، ولى بيان آن در قرآن نشانه اين است كه: عمل كردن به آن فرمانها وظيفه همگان خصوصاً اهل ايمان است.
16 - معاشرت نيكو با همگان حتى با كافران ، از وظايف اهل ايمان است .
و قولوا للناس حسناً
مراد از «الناس» مى تواند افراد همان ملتى باشد كه مخاطب جمله «قولوا» است و مى تواند مراد از آن افراد ملتهاى ديگر باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 16
16 - پايبندى به همه دستورات كتاب آسمانى ، وظيفه مؤمنان به آن كتاب است .
أفتؤمنون ببعض الكتب و تكفرون ببعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 3،10
3 - به كارگيرى « انظرنا » به جاى « راعنا » فرمان خداوند به اهل ايمان در خطابشان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( براى درخواست مهلت )
لاتقولوا رعنا و قولوا انظرنا
«انظرنا» به معناى ما را مهلت ده، است. (مجمع البيان)
10 - پذيرش فرمان هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه اى بر عهده اهل ايمان
يأيها الذين ءامنوا . .. اسمعوا
برداشت فوق بر اين اساس است كه «سمع» به معناى اطاعت كردن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 150 - 10،11
10 - اهل ايمان نبايد از دشمنان دين در هراس بوده و از آنان بترسند .
فلا تخشوهم
11 - مسلمانان نبايد به خاطر هراس از دشمنان دين و به بهانه احساس خطر از ناحيه آنها ، در اجراى احكام الهى كوتاهى كنند .
فولوا وجوهكم شطره . .. إلا الذين ظلموا منهم فلا تخشوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 6،11،14
6 - برپايى نماز ، پرداخت زكات ، وفاى به عهد ، صبر در مشكلات و استقامت در نبرد از وظايف اهل ايمان و از مسائل اساسى دين
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ... و أقام الصلوة ... والصبرين فى ال
11 - صرف كردن مال براى آزاد سازى بردگان وظيفه اى بر عهده اهل ايمان
و لكن البر من ءامن . .. و ءاتى المال على حبه ... فى الرقاب
«رقاب» جمع رقبة و به معناى بردگان مى باشد و «فى الرقاب» عطف بر «ذوى القربى» است. وجود حرف «فى» در عنوان بردگان - بر خلاف ديگر عناوين ياد شده - گوياى اين است كه: مقصود از «ءاتى المال على حبه ... فى الرقاب» پرداخت مال براى آزاد كردن آنان است نه پرداخت مال به خود آنان.
14 - اهل ايمان به هنگام گرفتار شدن به فقر و تنگدستى و نيز روى آورى مشكلات و ناهنجارى ها ، بايد صبور و پايدار باشند .
و الصبرين فى البأساء و الضراء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 193 - 3
3 - نبرد با كافران ، تا حاكميت يافتن دين خدا در پهنه گيتى ، فرمان خداوند به اهل ايمان
و قتلوهم حتى لاتكون فتنة و يكون الدين للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 194 - 11
11 - اهل ايمان ، موظف به رعايت تقوا حتى در پاسخگويى به تجاوزات دشمن
فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم و اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 195 - 1،2،12
1 - انفاق و رفع نياز هاى جامعه اسلامى وظيفه اى بر عهده اهل ايمان
و أنفقوا
2 - تأمين هزينه هاى جهاد از وظايف اهل ايمان است .
قتلوا فى سبيل اللّه . .. و أنفقوا فى سبيل اللّه
از مصارف انفاق مطرح شده در آيه - به قرينه آيات گذشته - تأمين هزينه هاى جهاد است.
12 - اهل ايمان ، بايد اعمال و وظايف الهى خويش ( جهاد ، دفاع ، انفاق و . . . ) را به صورت نيكوى آن انجام دهند .
قتلوا فى سبيل اللّه . .. و أنفقوا فى سبيل اللّه ... و أحسنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 208 - 1،2،14
1 - لزوم تسليم همه جانبه و همگانى مؤمنان ، در برابر اسلام و مقرّرات آن
يا ايها الذين امنوا ادخلوا فى السلم كافة
جمله «و لا تتبعوا خطوات الشيطان»، قرينه مى شود كه مراد از «سلم»، تبعيّت و تسليم در برابر اسلام و مقررات خداوند است ; نه فقط صلح بين افراد.
2 - ايجاد صلح و وحدت در جامعه اسلامى ، از وظايف همه مؤمنان
يا ايها الذين امنوا ادخلوا فى السلم كافّة
بنابراينكه «سلم» به معناى صُلح باشد، لازمه صلح در ميان مؤمنين، عدم اختلاف و در نتيجه وحدت و هماهنگى آنان است.
14 - نغمه هايى كه باعث تفرقه و اختلاف ميان مسلمين شود ، نغمه هايى شيطانى است .
يا ايها الذين امنوا ادخلوا فى السلم كافة و لا تتبعوا خطوات الشيطان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 224 - 6
6 - مسؤوليت مؤمنان در برابر جامعه
و تصلحوا بين الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 243 - 3
3 - شناخت حوادث تاريخى و عبرت گرفتن از آنها ، وظيفه مؤمنان
الم تر الى الذّين
رؤيت در آيه شريفه به معناى ديدن با چشم نيست; چون آن واقعه، گذشته است و قابل ديدن براى مخاطب نيست. بنابراين «الم تر ... » تحريك است براى شناخت و درك سرگذشته پيشينيان تا درس و عبرتى باشد براى انديشه كنندگان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 267 - 2،5
2 - مؤمنان ، موظّف به انفاق از دستاورد هاى پاكيزه و برداشت هاى خود از زمين هستند .
يا ايّها الّذين امنوا انفقوا من طيّبات ما كسبتم و ممّا اخرجنا لكم من الارض
5 - لزوم پرهيز مؤمنان از تمايل به چيز هاى نامرغوب و بى ارزش براى انفاق
و لا تيمّموا الخبيث منه تنفقون
«لا تيمّموا» از «تيمّم» به معناى قصد و تمايل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 278 - 1،9
1 - مؤمنان ، موظف به رعايت تقوا ( پرهيز از مخالفت با خدا ) هستند .
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه
9 - پرهيز از رباخوارى و چشمپوشى از سود هاى ربوى ، از وظايف مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اتّقوا اللّه و ذروا ما بقى من الرّبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 10
10 - التزام مؤمنان به ترك معاصى و انجام تكاليف الهى
و قالوا سمعنا و اطعنا . .. ربنا لا تؤاخذنا ان نسينا او اخطأنا
توجه به پيشامد خطا و نسيان در تكاليف الهى و درخواست عفو در مورد آن، گوياى مراقبت مؤمنان از اعمال و رفتار خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 100 - 1
1 - پاسدارى از مرز هاى ايمان و عقايد دينى ، مسؤوليت همگانى مؤمنان
يا ايها الذين امنوا ان تطيعوا . .. يردّوكم بعد ايمانكم كافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 102 - 1،7
1 - لزوم رعايت تقواى الهى به شايستگى تمام ، براى اهل ايمان
يا ايها الذين امنوا اتقوا اللّه حق تقاته
7 - لزوم پاسدارى اهل ايمان از اسلام خويش تا لحظه مرگ ، در برابر هجوم كفر و ارتداد
ان تطيعوا فريقاً من الذين اوتوا الكتاب يردّوكم . .. و لا تموتنّ الاّ و انتم مسلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 103 - 2
2 - لزوم اتحاد همه اهل ايمان و پرهيز آنان از هر گونه تفرقه در ميان صفوفشان
و اعتصموا بحبل اللّه جميعاً و لا تفرّقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 104 - 1
1 - ضرورت وجود جمعى از اهل ايمان ، براى دعوت به خير و امر به معروف و نهى از منكر
و لتكن منكم امّة . .. عن المنكر
بنابراينكه «من» در «منكم»، تبعيضيّه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 112 - 2،10
2 - به ذلّت كشانيدن اهل كتاب ( يهود ) در هر زمان و مكان ، وظيفه اهل ايمان
ضُربت عليهم الذّلّة أين ما ثقفوا
بنابر اينكه جمله «ضربت عليهم . .. »، به قرينه استثناى «الّا بحبل ... » و جمله «اين ما ثقفوا»، تعيين وظيفه باشد، و نه اِخبار از يك امر خارجى.
10 - اهل ايمان ، موظّف به جلوگيرى از توسعه و رشد اقتصادى اهل كتاب ( يهود ) ، تا مرحله به مسكنت و درماندگى كشانيدن آنان
و ضربت عليهم المسكنة
بنابر اينكه جمله «ضربت . .. »، تشريعى باشد نه اِخبار از امر خارجى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 142 - 7
7 - ضرورت استقامت مؤمنان در جهاد و هنگامه شدائد و سختيها
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة و لمّا يعلم اللّه الّذين جاهدوا منكم و يعلم الصّابرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 153 - 5
5 - يادآورى پيكار احد و علل شكست مسلمانان در آن ، وظيفه مؤمنان
اذ تصعدون و لا تلون على احد
بنابر اينكه «اذ تصعدون» متعلق به «اذكروا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 156 - 1
1 - ضرورت پرهيز مؤمنان از همسويى با كافران در پندار و تفكّر ، گفتار و كردار
يا ايّها الّذين امنوا لا تكونوا كالّذين كفروا و قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 159 - 15
15 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى حقوقى بر مردم و آنان وظيفه دار رعايت آن حقوق هستند .
فاعف عنهم و استغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 160 - 6
6 - مؤمنان ، بايستى تنها بر خداوند توكّل كنند .
و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
تقديم «على اللّه» بر متعلّقش «فليتوكّل» دلالت بر حصر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 12
12 - مؤمنان نبايد از دشمنان دين - هر چند لشگرى انبوه باشند - هراسناك شوند .
انّ الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم . .. فلاتخافوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 -
1،3،4،5،7،8،12،20،21،22،23،25
1 - مؤمنان ، موظّف به صبر در برابر مشكلات
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا
3 - مؤمنان ، موظّف به پايدارى و مقاومت در برابر دشمنان سرسخت و ستيزه جو
يا ايّها الّذين امنوا . .. صابروا
«صابروا» از باب مفاعله، دلالت بر مقاومت طرفينى دارد و اين معنا غالبا بين دو خصم تصوّر مى شود.
4 - لزوم بردبارى و تحمّل متقابل ، در بين مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا
جمله «صابروا»، مى تواند به اين معنا باشد كه مؤمنان موظّفند مشكلات به وجود آمده از ناحيه يكديگر را تحمّل كنند و نسبت به هم شكيبا و بردبار باشند.
5 - مؤمنان ، موظّفند يكديگر را به صبر و شكيبايى در برابر مشكلات ترغيب كنند .
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا
به نظر مى رسد الف مفاعله در «صابروا»، براى متعدّى كردن «صَبَرَ» به كار رفته باشد ; بنابراين «صابروا»، يعنى ديگران را به صبر واداريد.
7 - مؤمنان ، موظّف به برقرارى ارتباط و پيوند و هماهنگى با يكديگر
يا ايّها الّذين امنوا . .. و رابطوا
ربط به معناى پيوند است، بنابراين «رابطوا»، دلالت بر لزوم پيوند و ارتباط بين افراد جامعه ايمانى دارد; كه از لوازم آن هماهنگى با يكديگر است.
8 - حراست و پاسدارى از حدود و ثغور وطن اسلامى ، وظيفه همگانى مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا . .. و رابطوا
«رابطوا»، در برداشت فوق به معناى اصطلاحى آن (مرزبانى و حفظ ثغور)، گرفته شده است.
12 - مؤمنان ، موظّف به رعايت تقواى الهى
و اتّقوا اللّه
20 - صبر در انجام فرائض و در برابر مصائب و آمادگى براى پيروى از دستورات ائمّه ، وظيفه مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا
امام صادق (ع) درباره آيه فوق فرمود: اصبروا على الفرائض و صابروا على المصائب و رابطوا على الأئمّة.
كافى، ج 2، ص 81، ح 3 ; تفسير برهان، ج 1، ص 334، ح 2 و 6 و 11.
21 - مقاومت در برابر دشمن بر اساس تقيّه و آمادگى براى پيروى از دستورات پيشوايان ، وظيفه مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا
امام صادق (ع) درباره آيه فوق فرمود: . .. و صابروهم على التّقيّة و رابطوا على من تقتدون به ... .
معانى الاخبار، ص 369، ح 1 ; تفسير برهان، ج 1، ص 334، ح 3.
22 - خوددارى از گناه ، امر به معروف و نهى از منكر و آمادگى براى دفاع از ائمّه ( ع ) ، وظيفه مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتّقوا اللّه
امام صادق (ع) درباره «اصبروا» فرمود: عن المعاصى. و درباره «و اتّقوا اللّه»، فرمود: امروا بالمعروف و انهوا عن المنكر. و درباره «رابطوا» فرمود: ... و نحن الرباط الادنى فمن جاهد عنّا فقد جاهد عن النّبى (صلی الله علیه و آله) ... .
تفسير عياشى، ج 1، ص 212، ج 179 ; بحارالانوار، ج 24، ص 216، ح 8.
23 - مقاومت در برابر دشمنان و زير نظر داشتن توطئه آنان ، وظيفه مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا
امام صادق (ع) درباره قول خداوند «اصبروا و صابروا . .. »، فرمود: معناه ... و صابروا على عدوّكم و رابطوا عدوّكم.
تفسير تبيان، ج 3، ص 96 ; نورالثقلين، ج 1، ص 428، ح 508.
25 - صبر بر انجام نماز هاى پنجگانه و صبر در جنگ مسلّحانه با دشمنان و پاسدارى در راه خداوند ، وظيفه مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا
پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) درباره « . .. اصبروا و صابروا و رابطوا ... » فرمود: اصبروا على الصلوات الخمس، و صابروا على قتال عدوّكم بالسّيف، و ربطوا فى سبيل اللّه لعلّكم تفلحون.
الدّر المنثور، ج 2، ص 418.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 59 - 1
1 - مؤمنان ، موظّف به اطاعت از خدا و رسول و اولواالامر
يا ايّها الّذين امنوا اطيعوا اللّه و اطيعوا الرّسول و اولى الامر منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 71 - 2
2 - آمادگى نظامى و دشمن شناسى ، از وظايف اهل ايمان
يا ايّها الّذين امنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات او انفروا جميعاً
كوچ گروهى يا دسته جمعى، بعد از بررسى كيفيت مقابله با دشمن انتخاب مى شود. و لازمه آن شناسايى دشمن، قبل از رويارويى با اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 73 - 7
7 - مؤمنان وظيفه دار ايجاد ارتباط دوستانه با يكديگر
كان لم تكن بينكم وبينه مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 75 - 6
6 - نجات كودكان از محيط كفر و شرك ، از وظايف مؤمنان
و الولدان . .. الظالم اهلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 1
1 - مؤمن ، هرگز از روى عمد دستش به خون مؤمن ديگر آلوده نخواهد شد .
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خَطَاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 94 - 1،2،3
1 - مؤمنان ، وظيفه دار پرهيز از كشتن افراد مشكوك در مسير سفر براى جهاد قبل از احراز كفر آنان
يا ايّها الّذين امنوا اذا ضربتم فى سبيل اللّه فتبيّنوا
از سياق آيه و شأن نزول وارد شده چنين استفاده مى شود كه مسلمانان به هنگام حركت به سوى نبرد در بين راه اگر به افرادى مشكوك مواجه مى شدند، به گمان اينكه آن افراد از قواى دشمن هستند، ممكن بود آنان را به قتل برسانند ; خداوند اهل ايمان را امر مى كند كه بدون تحقيق، شخص مشكوك را نكشيد.
2 - مؤمنان ، هنگام روانه شدن براى جهاد ، بايد نسبت به اسلام و كفر افراد و نيرو هاى مقابل تحقيق نمايند .
يا ايّها الّذين امنوا اذا ضربتم فى سبيل اللّه فتبيّنوا
متعلّق «فتبيّنوا»، به قرينه «و لا تقولوا . .. »، كفر و ايمان افرادى است كه مسلمانان به هنگام جهاد با آنان مواجه مى شوند.
3 - سفرهاو مأموريت هاى جنگى مؤمنان ، بايد همراه با تحقيق و تأمل كافى در همه امور مربوط به جنگ باشد . *
يا ايّها الّذين امنوا اذا ضربتم فى سبيل اللّه فتبيّنوا
به نظر مى رسد متعلّق حذف شده از «تبيّنوا»، تمام امورى است كه در رابطه با جنگ مطرح مى باشد و تميز كافر از مؤمن،
اشاره به مصداقى است كه بايد مدّ نظر باشد و مورد تبيين قرار گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 97 - 11
11 - مؤمنان تحت ستم ، موظّف به هجرت براى رهايى از استضعاف
قالوا كنّا مستضعفين فى الارض قالوا الم تكن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 9
9 - اهل ايمان ، وظيفه دار مهاجرت به سوى رسول خدا
و من يخرج من بيته مهاجراً الى اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 103 - 7
7 - نماز ، وظيفه اى ثابت و واجب براى اهل ايمان
ان الصلوة كانت على المؤمنين كتباً موقوتاً
«كتاب» به معناى واجب و ثابت است. مؤيد برداشت فوق، فرمايش امام باقر(ع) است كه درباره «كتاباً موقوتاً» در آيه فوق فرمود: يعنى مفروضاً ... .
كافى، ج 3، ص 294، ح 10; نورالثقلين، ج 1، ص 545، ح 545.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 123 - 8
8 - كافران ، همچون مؤمنان ، مكلف به فروع و در قبال آن مسؤول و معاقبند . *
من يعمل سوءاً يجز به
از مصاديق مورد نظر براى «من يعمل . ..» اهل كتاب هستند. بنابراين اگر آنها مرتكب گناه شوند، همچون مسلمانان عقوبت خواهند شد و اين معنا بيانگر مكلف بودن اهل كتاب بر احكام فرعى اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 135 - 1،2
1 - تمامى مؤمنان ، موظف به اقامه قسط و عدل و رعايت آن در روابط اجتماعى خويشند .
يأيها الذين ءامنوا كونوا قومين بالقسط
قيام به قسط، به معناى عمل به عدل و نگهبانى و مواظبت بر عدالت است.
2 - عدالتخواهى ، بايد منش هميشگى مؤمنان باشد .
يأيها الذين ءامنوا كونوا قومين بالقسط
«قوام»، صيغه مبالغه از «قيام» است ; يعنى برپا دارنده دايمى عدل و قسط در حد كمال و تمام.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 136 - 2،4
2 - ايمان ، داراى درجات و مراتب متكامل و مؤمنان ، موظف به تحصيل درجات عالى آن
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا
دعوت مؤمنان به ايمان «يايها الذين ءامنوا ءامنوا»، مى تواند اشاره به اين باشد كه ايمان داراى مراتب است. و مؤمن در هر مرتبه اى از ايمان كه باشد، موظف است براى نيل به مرتبه بالاتر تلاش كند.
4 - دعوت خداوند از مؤمنان ، به ثبات و پايدارى در طريق ايمان
يأيها الذين ءامنوا ءامنوا باللّه
برداشت فوق توجيه ديگرى است براى دعوت مؤمنان به ايمان، يعنى اى اهل ايمان بر ايمان خويش همواره پايدار باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 6
6 - مؤمنان ، وظيفه دار برقرارى پيوند هاى دوستانه با يكديگر
الذين يتّخذون الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 4،5
4 - مؤمنان ، موظف به برقرارى روابط دوستانه با ديگر مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين أولياء من دون المؤمنين
5 - اهل ايمان ، وظيفه دار تشكيل حكومتى بر مبناى ايمان
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين أولياء من دون المؤمنين
چنانچه «ولىّ» به معناى سرپرست باشد، جمله «لاتتخذوا . ..»، دلالت بر حرمت پذيرش ولايت كافران دارد، و «من دون المؤمنين»، حكايت از ضرورت تشكيل و پذيرش حكومتى بر پايه ايمان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 2 - 1
1 - حفظ شعاير الهى ، از وظايف مؤمنان
يايها الذين ءامنوا لاتحلوا شعر اللّه
«احلال» «مصدر تحلّوا» به معناى مباح شمردن است و مباح شمردن شعاير الهى به اين است كه حرمت و احترام آنها حفظ نشود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 7 - 1،9
1 - مؤمنان ، موظف به يادآورى نعمت ها و پيمان هاى الهى
و اذكروا نعمة اللّه عليكم و ميثقه
9 - رعايت تقوا ، وظيفه همه مؤمنان
و اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 8 - 1،3،7
1 - مؤمنان بايد همواره براى خدا قيام كنند و بر اساس حق ، شهادت دهند .
يأيها الذين ءامنوا كونوا قومين للّه شهداء بالقسط
«قوّام» صيغه مبالغه است و دلالت بر دوام دارد، يعنى عادت شما بايد قيام براى خدا باشد. و «قسط» به معناى عدل و حق است.
3 - مؤمنان بايد همواره مجريان عدالت باشند .
كونوا قومين للّه شهداء بالقسط
بر مبناى باب تنازع مى توان گفت كه «بالقسط» علاوه بر تعلق به كلمه «شهداء»، به كلمه «قوامين» نيز ارتباط دارد. آيه 135 از سوره نساء، اين معنا را تأييد مى كند.
7 - لزوم نظارت مؤمنان بر اجراى قسط در جامعه *
كونوا قومين للّه شهداء بالقسط
«شاهد» در لغت به معناى حاضر آمده است. بنابراين حضور مؤمنان به قسط، به معناى نظارت آنان بر اجراى قسط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 11 - 1،8
1 - يادآورى و توجه به نعمت هاى الهى ، از وظايف مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا اذكروا نعمت اللّه عليكم
8 - مؤمنان بايد تنها بر خدا توكل نمايند .
و على اللّه فليتوكل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 23 - 18
18 - اهل ايمان ، وظيفه دار شناسايى ، طراحى و به كارگيرى شيوه هاى مناسب براى دستيابى به پيروزى بر دشمنان
ادخلوا عليهم الباب فاذا دخلتموه فانكم غلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 1،10،12
1 - مؤمنان ، موظف به پرهيزگارى و رعايت تقوا
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه
10 - جهاد و مبارزه در راه خدا ، از وظايف مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا . . و جهدوا فى سبيله
12 - خداوند ، همواره بايد محور حركت ها و برنامه هاى مؤمنان باشد .
اتقوا اللّه و ابتغوا إليه الوسيلة و جهدوا فى سبيله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 38 - 5
5 - اهل ايمان ، موظف به زمينه سازى اجراى حدود توسط حاكمان *
و السارق و السارقة فاقطعوا ايديهما
با اينكه اجراى حد در محدوده وظايف حاكم شرعى است، خداوند همه مؤمنان را مخاطب قرار داد تا به اين نكته اشاره كند كه مؤمنان بايد زمينه اجراى حكم را فراهم سازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 51 - 13
13 - مؤمنان ، وظيفه دار تبرى و بيزارى نسبت به دشمنان
لاتتخذوا اليهود و النصرى أولياء . .. و من يتولهم منكم فانه منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 6
6 - مؤمنان به خدا و قرآن ، وظيفه دار ايمان به تمامى كتب آسمانى
هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه و ما أنزل الينا و ما أنزل من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 6
6 - ضرورت هشيارى مؤمنان در برابر اهل كتاب به هنگام تظاهر آنان به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 1،4،15
1 - اهل ايمان نبايد خويشتن را از بهرهورى مواهب پاكيزه و حلال الهى منع كنند .
يايها الذين ءامنوا لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم
برداشت فوق بر اين مبناست كه تحريم در «لاتحرموا . ..»، تحريم عملى باشد يعنى خوددارى كردن و استفاده نبردن از حلالهاى الهى بدون اعتقاد به حرمت آن
4 - مؤمنان نبايستى مواهب پاكيزه و حلال الهى را با قسم و امثال آن بر خويش تحريم كنند .
يايها الذين ءامنوا لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم
با توجه به ارتباط اين بخش از آيات و بيان احكام قسم در آيه 89 مى توان گفت مراد از «لاتحرموا . ..» نهى از تحريم طيبات به وسيله قسم و امثال آن است گفتنى است كه بر اين مبنا مراد از تحريم، تحريم حقيقى و واقعى (حرام كردن) خواهد بود.
15 - لزوم پرهيز اهل ايمان از ارتكاب محرمات الهى
يايها الذين ءامنوا . .. لاتعتدوا
مى توان گفت مراد از «لاتعتدوا» به قرينه جمله قبل «لاتحرموا طيبت ما احل اللّه»، ارتكاب محرمات است، و چون ارتكاب محرمات زيانبارتر از تحريم حلالها است از آن به تجاوز و تعدى تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 88 - 8،123
8 - اهل ايمان موظف به رعايت تقوا
و اتقوا اللّه الذى انتم به مؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 90 - 5،7
5 - اهل ايمان وظيفه دار اجتناب از شرابخوارى ، قماربازى و مظاهر شرك
يايها الذين ءامنوا انما الخمر و الميسر . .. فاجتنبوه
7 - اهل ايمان وظيفه دار دورى جستن از پليد ها و كردار هاى شيطانى
رجس من عمل الشيطن فاجتنبوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 92 - 1،5
1 - اهل ايمان وظيفه دار اطاعت از خداوند و رسول او
و اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول
5 - گريز از شيطان و پرهيز از كردار هاى شيطانى وظيفه اهل ايمان
يايها الذين ءامنوا انما الخمر و الميسر و الانصاب و الازلم . .. و احذروا
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه متعلق «واحذروا» - به قرينه آيه قبل -، پيروى از شيطان و انجام كارهاى شيطانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 7
7 - لزوم تقواپيشگى اهل ايمان در سه بعد رفتارى ، اعتقادى و اخلاقى
إذا ما اتقوا و ءامنوا و عملوا الصلحت ثم اتقوا و ءامنوا ثم اتقوا و احسنوا
با توجه به تكرار «اتقوا» به همراه هر يك از جملات «عملوا الصلحت» (بعد رفتارى) و «ءامنوا» (بعد اعتقادى) و «احسنوا» (بعد اخلاقى)، مى توان گفت مراد از «اتقوا» در هر فراز، فرمان به تقوايى مناسب با ساير جملات آن فراز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 1،2،9،11
1 - اهل ايمان وظيفه دار پاسدارى از ايمان خويش
يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
«عليكم» اسم فعل و به معناى «الزموا» است. بنابراين جمله «عليكم انفسكم» يعنى همواره مراقب ايمان خويش باشيد. چون فرمان به مراقبت بر خويشتن (عليكم انفسكم) پس از خطاب «يايها الذين ءامنوا» آمده است مراد از مراقبت، مراقبت بر ايمان و لوازم آن است.
2 - پاسدارى از ايمان با پيروى از تعاليم قرآن و دستورات پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، توصيه و فرمان خداوند به مسلمانان
تعالوا إلى ما أنزل اللّه و إلى الرسول . .. يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
مراد از فرمان به مراقبت از ايمان - به قرينه آيه قبل - همان روى آوردن به قرآن و تعاليم پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
9 - مؤمنان وظيفه دار پاسدارى از حريم ايمان جامعه خويش
يايها الذين ءامنوا عليكم انفسكم
«انفس» مى تواند ناظر به هر فرد نسبت به خودش باشد و مى تواند به هر فرد نسبت به فرد و يا افراد ديگر باشد. همانند (فسلموا على انفسكم، نور 61) بر اين مبنا «عليكم انفسكم) يعنى مراقب ايمان يكديگر باشيد.
11 - اهل ايمان بر رفتار و كردار نارواى گمراهان و عقايد ناصواب ايشان مؤاخذه نخواهند شد .
يايها الذين ءامنوا . .. لايضركم من ضل إذا اهتديتم إلى اللّه مرجعكم جميعاً
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «لايضركم . ..» در ارتباط با عذابهاى الهى مطرح باشد بر اين مبنا جمله «عليكم انفسكم لايضركم ...» يعنى مراقب ايمان خويش باشيد، شما بر بى ايمانى كافران و اعمالشان مؤاخذه نخواهيد شد و بدين سبب ضررى از ناحيه آنان متوجه شما نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 106 - 3
3 - سهل انگارى در وصيت به هنگام مشاهده آثار مرگ - هر چند در سفر و ديار كافران - امرى ناشايست براى اهل ايمان
إذا حضر احدكم الموت حين الوصية
«حين الوصية» بدل از «اذا» مى باشد، يعنى هنگام مشاهده آثار مرگ هنگام پرداختن به وصيت است نه انجام كارى ديگر و اين گوياى تأكيد الهى بر امر وصيت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 108 - 5
5 - گوش سپارى به فرمان هاى خداوند و تسليم در برابر آنها ، تكليفى الهى بر عهده اهل ايمان
و اسمعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 68 - 3
3 - پرهيز از بحث و مجادله با ياوه گويان و مغالطه گران در مورد دين و آيات الهى، وظيفه مؤمنان است.
و إذا رأيت الذين يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 6
6 - رها كردن و بى اعتنايى به كسانى كه دين خدا را بازيچه و سرگرمى انگاشته اند، وظيفه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 114 - 13
13 - پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در اينكه معجزه طلبى مشركان از سر حقجويى نيست، نبايد به خود ترديد راه دهند.
فلا تكونن من الممترين
متعلق «ممترين» بايد چيزى متناسب با مضمون آيه باشد. پيام اصلى آيه آن است كه معجزه طلبى كافران و مخالفتهاى اهل
كتاب با پيامبر(صلی الله علیه و آله) از سر حقجويى نيست. بنابراين «لا تكونن من الممترين» يعنى ترديدى در اين مسأله نداشته باش.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 150 - 13
13 - مؤمنان نبايد در افكار و اعمال و سنتها از مشركان و منكران معاد تقليد كنند.
و لا تتبع أهواء الذين . .. و هم بربهم يعدلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 4
4 - حفظ وحدت جامعه ايمانى از وظايف اهل ايمان است.
إن الذين فرقوا دينهم و كانوا شيعا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 3
3 - مؤمنان به رسالت انبيا در معرض مشكل آفرينى كفرپيشگان و موظف به صبر و استقامت
إن كان طائفة منكم ءامنوا بالذى أرسلت به . .. فاصبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 2
2 - مؤمنان وظيفه دار استعانت از خدا و پيشه سازى صبر و مقاومت در برابر مشكلات راه ايمان
استعينوا باللّه و اصبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 171 - 11
11 - فراگيرى كتاب آسمانى و تنظيم عقايد و اصول بر محور آن ، وظيفه اى ضرورى بر عهده اهل ايمان
خذوا ما ءاتينكم بقوة و اذكروا ما فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 10
10 - مؤمنان وظيفه دارند براى از ميان بردن كدورت ها ، درگيرى ها و اختلافات خويشتن تلاش كنند .
و أصلحوا ذات بينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 15 - 1
1 - اهل ايمان وظيفه دار پايدارى و استقامت به هنگام هجوم و لشكركشى دشمنان دين ( جهاد دفاعى )
يأيها الذين ءامنوا إذا لقيتم الذين كفروا زحفا فلاتولوهم الأدبار
كلمه «زحفا» (كه به معناى لشكركشى است) مى تواند حال براى «الذين كفروا» باشد ; يعنى آنگاه كه كافران به سوى شما
لشكركشى مى كنند. و همچنين مى تواند حال براى فاعل «لقيتم» باشد ; يعنى آنگاه كه شما براى جهاد به سوى كافران حركت مى كنيد. در برداشت فوق وجه اول ملاحظه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 18 - 2
2 - ضرورت توجه اهل ايمان به فرجام شوم كافران ستيزه گر و نقش اصلى خدا در پيروزى هاى مؤمنان
ذلكم
حرف «كم» در «ذلكم» خطاب به اهل ايمان است. يعنى اى اهل ايمان سرنوشت مشركان ستيزه جو همان است كه بيان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 20 - 1
1 - اهل ايمان وظيفه دار اطاعت از خدا و رسول و پرهيز از نافرمانى آن حضرت
يأيها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و رسوله و لا تولوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 24 - 1
1 - اهل ايمان وظيفه دار اجابت و پذيرش دعوت خدا و رسول او هستند .
يأيها الذين ءامنوا استجيبوا للّه و للرسول إذا دعاكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 25 - 3،4
3 - اهل ايمان موظف به مبارزه با فتنه هايى كه شعله هاى آن دامنگير كل جامعه است .
و اتقوا فتنة لاتصيبن الذين
عامل فتنه در مورد بحث - چنانچه گذشت - گناه و ستمكارى است و مرتكب اين گناه به دليل «ظلموا منكم» تنها برخى از افراد جامعه هستند. بنابراين امر به اتقا (اتقوا فتنة) نسبت به مخاطبان متفاوت خواهد بود. يعنى نسبت به گنهكاران و ستم پيشگان، پرهيز از خود گناه است و نسبت به آنان كه مرتكب نمى شوند، جلوگيرى از ارتكاب آن است.
4 - مؤمنان وظيفه دار اهتمام بيشتر در پرهيز از گناهانى كه آثار شوم آن فراگير جامعه ايمانى است .
و اتقوا فتنة لاتصيبن الذين ظلموا منكم خاصة
بديهى است هيچ گناه و ستمى را نبايد مرتكب شد. بنابراين نهى از ارتكاب گناهى كه فتنه اى فراگير دارد، حاكى از تأكيد بيشتر نسبت به پرهيز از چنين گناهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 27 - 1،3
1 - خيانت به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، حرام و به دور از شأن اهل ايمان
يأيها الذين ءامنوا لاتخونوا اللّه و الرسول
3 - حفظ امانت هاى مسلمانان و پرهيز از خيانت در آن ، وظيفه ايمانى مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا لاتخونوا اللّه و الرسول و تخونوا أمنتكم
در برداشت فوق «تخونوا أمنتكم» عطف بر «تخونوا اللّه» گرفته شده است. بنابراين حرف نهى «لا» در معطوف نيز لحاظ شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 29 - 1
1 - خداوند ، مؤمنان را به رعايت تقوا و پرهيز از مخالفت با وى فراخوانده است .
يأيها الذين ءامنوا إن تتقوا اللّه يجعل لكم فرقانا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 39 - 1،4
1 - نبرد با كافران تا بركنده شدن فتنه هاى آنان ، وظيفه اى ضرورى بر عهده اهل ايمان
و قتلوهم حتى لاتكون فتنة
4 - نبرد با كافران تا حاكميت يافتن دين خدا در جهان ، فرمان خداوند به اهل ايمان
و قتلوهم حتى . .. يكون الدين كله للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 40 - 1
1 - اهل ايمان بايد با باور به يارى خداوند و سرپرستى او ، به جهاد با كافران فتنه انگيز بپردازند .
و إن تولوا فاعلموا أن اللّه موليكم نعم المولى و نعم النصير
متعلق «تولوا» دست برداشتن از فتنه انگيزى است ; يعنى «إن تولوا عن الانتهاء فلم يتركوا الفتنة». و جواب شرط، به قرينه آيه قبل، جمله اى همانند «فقاتلوهم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 42 - 17
17 - اهل ايمان بايد عقايد و باور هاى دينى خويش را بر دليل و برهان روشن استوار سازند .
و يحيى من حى عن بينة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 1
1 - اهل ايمان وظيفه دار پايدارى در نبرد با دشمنان دين
يأيها الذين ءامنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا
«لقاء» مصدر «لقيتم» به معناى رو در رو شدن و برخورد كردن است و مراد از آن به مناسبت سياق آيه، برخورد نظامى، يعنى پيكار و نبرد، مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 46 - 2
2 - لزوم پرهيز اهل ايمان از نزاع و كشمكش با يكديگر
و لاتنزعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 47 - 4
4 - گرايش به خصلت هاى كفرپيشگان ، امرى نكوهيده براى اهل ايمان
و لاتكونوا كالذين خرجوا من ديرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 57 - 4
4 - متلاشى ساختن جبهه كافران محارب و پراكنده ساختن آنان ، تكليفى بر عهده اهل ايمان
فإما تثقفنهم فى الحرب فشردبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 60 - 7
7 - اهل ايمان بايد توان رزمى برتر خويش را به دشمنان دين بنمايانند .
ترهبون به عدو اللّه
وحشت دشمن از توان نظامى مستلزم اين است كه آنان بر توان نظامى اهل ايمان آگاه شوند. بنابراين مسلمانان بايد توان خويش را به گونه اى به آنان بنمايانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 1،3،4
1 - اهل ايمان موظف به پيكار با كفرپيشگان
يأيها النبى حرض المؤمنين على القتال
از «من الذين كفروا» در ذيل آيه بدست مى آيد كه مراد از «القتال» پيكار با كافران است.
3 - يك گروه بيست نفرى اهل ايمان بايد بر يك گروه دويست نفرى اهل كفر و لشكر صد نفرى مؤمنان بايد بر لشكر هزار نفرى اهل كفر پيروز شود .
إن يكن منكم عشرون صبرون يغلبوا مائتين و إن يكن منكم مائة يغلبوا ألفا
جمله هاى «يغلبوا مائتين» و «يغلبوا ألفا» خبرى هستند. ولى مراد از آن به دليل «الئن خفف اللّه عنكم» در آيه بعد معنايى دستورى است. زيرا تخفيف در محدوده تكاليف و دستورات مطرح است. بنابراين «يغلبوا ... » يعنى بايد مقاومت كنيد و پيروز شويد.
4 - اهل ايمان موظف به پايدارى در برابر لشكريان كفر تا پيروزى بر آنان ; حتى در صورت ده برابر بودن نيروى انسانى كافران
حرض المؤمنين على القتال إن يكن منكم عشرون صبرون يغلبوا مائتين
تغيير نكردن نسبت در دو فراز ياد شده، يعنى بيست در مقابل دويست و صد در مقابل هزار، بيانگر اين است كه ضرورت مقاومت مخصوص بيست و دويست نفر نيست، بلكه تحقق نسبت (يك بر ده) ملاك حكم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 3
3 - يارى رسانى و پناه دادن به مهاجران راه خدا ، وظيفه اى بر عهده اهل ايمان
و الذين ءاووا و نصروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 75 - 6
6 - تمركز يافتن و تشكل داشتن ، وظيفه اى ضرورى بر عهده اهل ايمان
و الذين ءامنوا من بعد و هاجروا
به نظر مى رسد از اهداف اساسى قرآن در الزام مسلمانان صدر اسلام به هجرت، با توجه به شرايط آن دوران، تمركز بخشيدن به اهل ايمان و تشكل دادن به نيروهاى پراكنده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 6
6 - دستيابى مؤمنان به ارزش ها و آرمان هاى مكتبى ، در پرتو تلاش و جهاد خود آنان ميسّر است .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 10
10 - مؤمنان راستين با وجود برخوردارى از ايمان و اعمال شايسته ، تنها بايد اميدوار به هدايت و ره يافتگى خويش باشند نه مطمئن و مغرور به آن .
من ءامن باللّه . .. فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 18
18 - لزوم اميد بستن مؤمنان به فضل الهى و قطع دلبستگى از غير خدا
فسوف يغنيكم اللّه من فضله إن شاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 38 - 1
1 - مؤمنان ، موظف به بسيج شدن براى نبرد در راه خدا ، به هنگام صدور فرمان جنگ
يأيها الذين ءامنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا فى سبيل اللّه اثّاقلتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 41 - 4
4 - مؤمنان ، موظف به جهاد با مال ( كمك هاى اقتصادى به لشكر اسلام و چشم پوشى از منافع مادى ) همپاى جهاد با جان
جهدوا بأمولكم و أنفسكم فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 8
8 - مؤمنان ، بايد تنها به خدا توكل كنند .
هو مولينا و على اللّه فليتوكل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 6،7
6 - لزوم بى تفاوت نبودن مؤمنان نسبت به عملكرد و سرنوشت يكديگر
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر
7 - امر به معروف و نهى از منكر ، مهمترين وظيفه مؤمنان و بارزترين مشخصه جامعه اسلامى
و المؤمنون و المؤمنت . .. يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر
از اينكه در رأس همه كارها و ارزشها، از امر به معروف و نهى از منكر ياد شده است، اهميت برتر آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 91 - 9
9 - لزوم خيرخواهى مؤمنان براى دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر الهى
إذا نصحوا للّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 3،7
3 - خداوند ، خواهان اعتماد نكردن رهبر و مؤمنان بر عذرتراشى هاى توانمندان متخلف از جهاد
قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم
7 - باز بودن راه توبه براى متخلفان از جهاد ، با وجود مأموريت مؤمنان به نپذيرفتن عذرتراشى آنان *
لن نؤمن لكم . .. و سيرى اللّه عملكم و رسوله
جمله «سيرى اللّه . .. » مى تواند بيانگر اين جهت باشد كه اگر چه مؤمنان نبايد براى عذرخواهى متخلفان از جهاد وقعى بنهند، ولى اين بدان معنا نيست كه آنان راهى به سوى توبه نداشته باشند ; بلكه توبه آنان منوط به عملكرد آينده شان است كه خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) بر آن ناظر خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 7
7 - حفظ جان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه همه مؤمنان و مقدم بر حفظ جان خودشان
و لا يرغبوا بأنفسهم عن نفسه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 65 - 3
3 - مؤمنان در مقابل جنجال تبليغاتى دشمنان ، نبايد اندوهى به خود راه دهند .
و لا يحزنك قولهم
اگر چه مخاطب جمله «لا يحزنك» وجود مبارك پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است، ولى با توجه به ذكر «إن العزة للّه جميعاً» كه مى تواند در مقام تعليل باشد، مى تواند از مورد، الغاى خصوصيت كرد و آن را تعميم داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 7
7 - مؤمنان بايد تسليم خدا و متكى به او بوده و از هيچ قدرتى نهراسند .
إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 2،3
2- مؤمنان همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله) به استقامت و پايدارى بر توحيد و پرستش خدا موظّف بودند .
فاستقم . .. و من تاب معك
«من تاب» عطف بر ضمير مستتر در «فاستقم» است; يعنى: «وليستقم من تاب معك».
3- استقامت در ابلاغ دين و گسترش توحيد ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به اوست .
فاستقم كما أُمرت و من تاب معك
جمله «تو و پيروانت پايدارى و استقامت كنيد» مى تواند به اين معنا باشد: بر توحيد و احكام دين پايبند و ثابت قدم بمانيد; مبادا سختيها و مشكلات شما را از مسير حق منحرف سازد. و نيز مى تواند گوياى اين باشد: در ابلاغ توحيد و دين پايدارى كنيد و از دعوت ملول و خسته نشويد. برداشت فوق ناظر به معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 121 - 3
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به آن حضرت ، موظف به پايدارى بر مواضع خويش ( ابلاغ رسالت الهى و مبارزه با شرك و فساد )
إنا عملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 10
10- منوط بودن هدايت مردم به مشيّت خدا ، از معارفى كه اهل ايمان بايد بدان باور داشته باشند .
أفلم ياْيئس الذين ءامنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعًا
فعل «ييأس» متضمن معناى «يعلم» است و عبارت «أن لو يشاء الله . ..» مفعول براى آن فعل (يعلم) مى باشد و متعلق «ييأس» محذوف است كه به قرينه سياق «من اهتدائهم» مى باشد. بنابراين جمله «أفلم ييأس ...» چنين معنا مى شود: پس آيا اهل ايمان ندانسته اند كه اگر خدا مى خواست همه انسانها را هدايت مى كرد، پس آيا مأيوس نشده اند از اينكه آن كفرپيشگان (آنان كه با وجود قرآن ايمان نياورده اند) هدايت شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 1 - 3
3- مؤمنان ، وظيفه دار صبر و شكيبايى و پرهيز از درخواست تحقق سريع وعده هاى خداوند
أتى أمر الله فلاتستعجلوه سبحنه و تعلى عمّا يشركون
با توجه به اينكه «لاتستعجلوه» مخاطب و «يشركون» غايب است، به نظر مى رسد مخاطب فعل اول مؤمنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 12
12- مؤمنان ، بايد امكانات و نعمت هاى دنيوى را رحمتى از جانب خدا بدانند .
و إمّا تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها
توصيه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) (و يا مؤمنان) براى برخورد شايسته با مستمندان در صورت عدم امكان كمك به آنها با تعبير «ابتغاء رحمة من ربك ترجوها» مى تواند إشعار به اين نكته داشته باشد كه مؤمنان بايد به خدادادى بودن امكانات توجه داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 29 - 1،2
1- مؤمنان ، وظيفه دار رعايت اعتدال و ميانه روى در انفاق به ديگران و مصرف اموال و امكانات در زندگى شخصى
و لاتجعل يدك مغلولة إلى عنقك و لاتبسطها كلّ البسط
2- مؤمنان ، وظيفه دار پرهيز از بخل و خوددارى از اداى حق خويشان و مستمندان
و ءات ذاالقربى حقّه . .. و لاتجعل يدك مغلولة إلى عنقك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 48 - 2
2- مؤمنان ، بايد به شگرد هاى تبليغى دشمنان ، توجه لازم را داشته باشند .
انظر كيف ضربوا لك الأمثال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 53 - 2
2- مؤمنان ، موظف به انتخاب بهترين شيوه ها در گفتار و برخوردشان با مشركان و كافران
و قل لعبادى يقولوا التى هى أحسن
برداشت فوق، مبتنى بر شأن نزولى است كه در آن آمده است: مؤمنان در برابر اهانت و آزارهاى مشركان، تصميم به برخورد شديد گرفتند (مجمع البيان ج،6 ص 5) و خداوند پيامبر(صلی الله علیه و آله) را موظف فرمود كه به آنان اعلام كند: بهترين گفتار را انتخاب كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 54 - 8
8- مؤمنان ، نبايد به ايمان خويش مغرور بوده و به سعادت ابدى خود مطمئن باشند .
ربّكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذّبكم
بنابراينكه خطاب «ربّكم» مؤمنان باشند ممكن است تعريضى باشد به مؤمنان كه مبادا تصور كنند با داشتن ايمان، سعادتشان قطعى است و بر اين اساس با ساير بندگان خدا تندى كنند. صدر آيه «ربّكم أعلم بكم» (خداوند آگاهترين به
وضعيت شماست) مى تواند به اين معناى از آيه كمك نمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 55 - 6
6- وادار ساختن همسر و فرزندان به نماز و انفاق ، از مسؤوليت هاى مردان مؤمن
و كان يأمر أهله بالصلوة والزكوة
از معانى «أهل» زوجه و اهل خانه است (مصباح).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 9 - 12
12 - جبهه ايمان ، وظيفه دار تلاش بى امان براى به ذلت كشاندن جبهه كفر
و من الناس من يجدل . .. له فى الدنيا خزى
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه جمله «له فى الدنيا خزى» مى تواند انشا در قالب اِخبار باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 36 - 3
3 - بزرگداشت و حفظ حرمت شعائر دينى و الهى ، وظيفه اى الهى برعهده تمام مؤمنان است .
و البدن جعلنها لكم من شعئر اللّه
اين سخن خدا كه: «ما شتران قربانى را جزء شعائر دينى قرار داديم» در واقع توصيه است به اين كه بايد در حفظ شعائر الهى و بزرگداشت آنها بكوشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 77 - 11
11 - مؤمنان ، همواره بايد ميان بيم و اميد به سر برند و به اعمال نيك مغرور نشوند .
يأيّها الذين ءامنوا اركعوا . .. لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 3،8
3 - مؤمنان ، وظيفه دار تكذيب صريح شايعه ها و تهمت هاى جنسى بى اساس عليه ديگر مؤمنان
لولا إذ سمعتموه . .. و قالوا هذا إفك مبين
8 - جامعه اسلامى ، وظيفه دار رعايت حسن ظن نسبت به يكديگر
لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خيرًا و قالوا هذا إفك مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 4
4 - منزوى ساختن و بى مهرى كردن به قذف كنندگان و اتهام زنندگان به زنان پاكدامن ، وظيفه اى الهى بر عهده اهل ايمان
إنّ الذين يرمون المحصنت . .. لعنوا فى الدنيا
جمله «لعنوا فى الدنيا» مى تواند بيانگر وظيفه اهل ايمان نسبت به قذف كنندگان باشد كه در برداشت فوق، بدان اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 28 - 3
3 - مؤمنان در صورت مواجه شدن با بى ميلى صاحب خانه و درخواست مراجعت ، بايد عذر او را موجه دانسته و بازگردند .
فإن لم تجدوا فيها أحدًا فلاتدخلوها حتّى يؤذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 32 - 6
6 - مؤمنان ، وظيفه دار بر آوردن نياز هاى اوليه و طبيعى بردگان و خدمت گذاران خويش
و أنكحوا . .. و الصلحين من عبادكم و إمائكم
برداشت ياد شده بر اين اساس استوار است كه از مورد آيه، الغاى خصوصيت شود; چرا كه ازدواج از مصاديق نيازهاى اساسى و طبيعى انسان است و به نظر مى رسد كه نياز به ازدواج، خصوصيتى ندارد و شامل هر نوع نيازى مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 58 - 7
7 - زنان و مردان مؤمن ، حق ندارند با وضعيت و پوشش متناسب با خواب و خلوت ، در انظار خدمت كاران خويش ظاهر شوند .
ليستئذنكم الذين ملكت أيمنكم . .. من قبل صلوة الفجر ... و من بعد صلوة العشاء ثلث
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 30 - 6
6 - قرآن ، كتابى است با عظمت و مؤمنان وظيفه دار حراست از حرمت و منزلت آن
و قال الرسول يربّ إنّ قومى اتّخذوا هذا القرءان مهجورًا
برداشت فوق، از اسم اشاره «هذا» در «هذا القرآن» - كه بر تعظيم و تفخيم دلالت دارد - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 65 - 7
7 - مؤمنان نبايد به خاطر عبادت و رفتار خوب خود ، به عجب و غرور گرفتار آيند و خويشتن را بى نياز از تضرع و دعا بپندارند .
و الذين يبيتون لربّهم . .. يقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم إنّ عذابهاكان غرامً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 54 - 13
13 - در پاسخ بدى ، خوبى كردن و انفاق بخشى از دارايى ها ، بايد برنامه هميشگى اهل ايمان باشد و نه مقطعى .
و يدروءن بالحسنة . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
برداشت ياد شده با توجه به فعل هاى «يدرءون» و «ينفقون» - كه حكايت از تجدد و استمرار دارد - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 4
4 - ايمان آورندگان به خدا ، بايد سختى ها و پيامد هاى ناگوارِ احتمالى ايمان شان را ، تحمل كنند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه
آيه، به دنبال سرزنش كسانى است كه ايمانى زبانى و سطحى دارند و چون به خاطر ايمان شان، سختى مى بينند، آن را تحمل نمى كنند. از سرزنش افراد ياد شده، استفاده مى شود كه مؤمنان، بايد در راه ايمان شان سختى ها را بر خود هموار كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 56 - 5
5 - مؤمنان ، در انتخاب مسكن ، بايد نقطه اى را انتخاب كنند كه ارزش هاى دينى شان محفوظ باشد .
إنّ أرضى وسعة فإيّ-ى فاعبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 15
15 - مؤمنان ، در قبال نياز هاى اقتصادى جامعه ، تعهد دارند .
يدعون ربّهم . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 6
6 - رعايت احترام همسران پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر مؤمنان ، لازم است .
و أزوجه أُمّهتهم
به منزله مادر معرفى شدن همسران پيامبر(صلی الله علیه و آله) در آيه، به قرينه آيه پنجاه و سه - كه در آن، ازدواج با همسران پيامبر(صلی الله علیه و آله) حرام شده است - همان حرمت ازدواج است. اين كه از حرمت ازدواج با آنان، از چنين تعبيرى استفاده شده است، به خاطر يادآورى حرمت ويژه اى همانند مادران، براى همسران پيامبر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 9 - 1
1 - مؤمنان ، بايد نعمت هاى خداوندى را يادآور شوند .
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا نعمة اللّه عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 36 - 1
1 - هيچ مرد و زن مؤمنى حق ندارد كه در برابر فرمان خداوند و پيامبرش ، تصميم ديگرى بگيرد .
و ما كان لمؤمن و لامؤمنة إذا قضى اللّه و رسوله أمرًا أن يكون لهم الخيرة من أمرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 41 - 1
1 - مؤمنان ، موظف به ذكر فراوان خدايند .
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه ذكرًا كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 42 - 1
1 - مؤمنان ، موظف به تسبيح خداوند در هر صبح و شام اند .
يأيّها الذين ءامنوا . .. و سبّحوه بكرة و أصيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 53 -
1،6،10،11،12،22،26،36
1 - مؤمنان ، مجاز نيستند بدون اجازه ، وارد خانه هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) شوند .
يأيّها الذين ءامنوا لاتدخلوا بيوت النبى إلاّ أن يؤذن لكم
6 - مؤمنان ، در صورتى كه وارد خانه پيامبر (صلی الله علیه و آله) شدند ، نبايد منتظر صرف غذا در آنجا باشند .
يأيّها الذين ءامنوا لاتدخلوا بيوت النبىّ إلاّ أن يؤذن لكم إلى طعام غير نظرين إ
«إناء» در لغت به معناى «وقت و ساعت» است (مفردات راغب). مراد از «غير ناظرين إناه» منتظر بودن براى فرارسيدن وقت غذا است.
10 - مؤمنان ، موظف بودند پس از صرف غذا در ميهمانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از خانه آن حضرت پراكنده شوند .
فإذا طعمتم فانتشروا
11 - مؤمنان ، نبايد ميهمانى در خانه پيامبر (صلی الله علیه و آله) را طولانى مى كردند و به گفتوگو و مذاكره مى پرداختند .
فإذا طعمتم فانتشروا . .. و لامستئنسين لحديث
12 - حضور در ميهمانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) آداب ويژه اى داشت كه بايد مؤمنان آن را رعايت مى كردند .
إلى طعام غير نظرين إنيه . .. إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا و لامستئنسين
22 - مؤمنان ، با توجه به حياى پيامبر (صلی الله علیه و آله) خود ، بايد به گونه اى عمل مى كردند كه موجبات آزار آن حضرت را فراهم نمى آوردند .
إنّ ذلكم كان يؤذى النبىّ فيستحيى منكم
26 - مؤمنان ، موظف بودند كه در صورتى كه از همسران پيامبر چيزى را مى خواستند ، از پشت پرده مطالبه كنند .
و إذا سألتموهنّ متعًا فسئلوهنّ من وراء حجاب
مرجع ضمير «هنّ»، واژه «ازواج» است كه در آيات پيش آمده است. لازم به ذكر است كه برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه مراد از سؤال، به قرينه مقام، خواستن «متاع» باشد.
36 - هيچ مؤمنى حق نداشت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را آزار و اذيت كند .
إنّ ذلكم كان يؤذى النبىّ . .. و ما كان لكم أن تؤذوا رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 56 - 7،11
7 - بر مؤمنان واجب و وظيفه است كه بر پيامبرخدا (صلی الله علیه و آله) درود و صلوات هديه كنند .
يأيّها الذين ءامنوا صلّوا عليه
11 - مؤمنان ، بايد در مقابل فرمان هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) تسليم و منقاد باشند .
و سلّموا تسليمًا
بنابراين احتمال كه «سلّموا» به معناى «انقياد و تسليم بودن» باشد، نكته بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 61 - 9
9 - بر آحاد جامعه اسلامى ، روا و جايز است كه ادامه دهندگان به فساد را پس از فرمان حاكم اسلامى ، با رعايت مراحل و شرايط ، به قتل برسانند .
لئن لم ينته المنفقون . .. أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا تقتيلاً
در آيه پيش وقتى سخن از تهديد منافقان و بيماردلان و. .. به ميان آمد، خداوند فرمود: «اگر آنان، ادامه بدهند پيامبر(صلی الله علیه و آله) را بر آنها چنان مسلط خواهد كرد كه ادامه زندگى براى شان ممكن نباشد» و در اين آيه، فعل هاى «أُخذوا» و «قتّلوا» را مجهول آورده و براى انجام دادن وظيفه ياد شده، كسى را معرفى نكرده است. به نظر مى رسد، با توجه به مهدورالدم اعلام شدن گروه هاى ياد شده، در آيه، به مسلمانان اجازه مى دهد كه آن افراد را به قتل برسانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 70 - 1،4
1 - مؤمنان ، وظيفه دارند كه تقوا را پيشه كنند .
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه
4 - مؤمنان ، موظف اند كه در گفتار خود ، سخن ، درست و استوار بگويند .
و قولوا قولاً سديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 6
6 - مؤمنان ، وظيفه دار فراخواندن مردم به نجات و رستگارى
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 23 - 4
4- لزوم توجه مؤمنان به ابعاد حفاظتى در مبارزه خويش عليه كفر
فأسر . .. ليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 3 - 5
5 - لزوم توجّه مؤمنان به حاكميت اراده پيروزمند الهى ، در هر فتح و گشايش
إنّا فتحنا . .. ليغفر لك اللّه ... و ينصرك اللّه
خداوند با نسبت دادن مكرر پيشامدهاى مثبت «صلح حديبيه» و يا «فتح مكه» به خود، در حقيقت به مؤمنان تذكر مى دهد كه در اوج اين پيروزى ها، از نقش اراده الهى غافل نباشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 8
8 - مؤمنان ، موظّف به تسبيح خداوند در هر صبح و شام
و تسبّحوه بكرة و أصيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 8
8 - لزوم توجه مؤمنان به الهى بودن تمامى پيروزى ها و پيشرفت هاى آنان
و هو الذى كفّ أيديهم عنكم
خداوند در اين آيه و آيات پيشين پيروزى ها و موفقيت هاى مؤمنان را به خود نسبت داده است. بنابراين مؤمنان بايد پيروزى ها را از خدا بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 5
5 - مؤمنان ، موظّف به تلاش براى افزودن بر درجات ايمان خويش و بسنده نكردن به درجه اى از آن
ءامنوا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 18 - 2،3
2 - صدقه و انفاق در راه خداوند ، بايد برنامه هميشگى مؤمنان باشد ; نه به صورت مقطعى و موقت .
إنّ المصّدّقين و المصّدّقت
تكيه بر وصف (اسم فاعل)، بيانگر آن است كه صدقه دادن در بينش الهى، در صورتى ارزشمند خواهد بود كه به صورت خصلتى براى مؤمنان درآيد.
3 - تلاش براى رفع احتياج نيازمندان ، وظيفه اى بر عهده زنان و مردان مؤمن
إنّ المصّدّقين و المصّدّقت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 13
13 - جامعه ايمانى ، پس از پناه دادن به زنان مهاجر ، موظف به پرداخت مهريه آنان به همسرشان
و ءاتوهم ما أنفقوا
آيه شريفه بيانگر اين نكته است كه پس از آزمون ايمان زنان مهاجر، بايد به ايشان پناه داد; ولى از سوى ديگر خرج هايى را كه مرد كافر پيش از اين براى آن زن متحمل شده است (مهريه)، بايد به وى بازگرداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 3
3 - يارى كردن خداوند ، بايد برنامه هميشگى مؤمنان باشد ; نه امرى مقطعى .
يأيّها الذين ءامنوا كونوا أنصار اللّه
جمله «كونوا أنصار اللّه»، دلالت بر دوام و استمرار مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 4
4 - مؤمنان ، همواره بايد به ياد خدا باشند .
و اذكروا اللّه كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 4،5
4 - مؤمنان در صورت روبه رو شدن با دشمنى و مخالفت همسران و فرزندان خويش ، بايد از آنان پرهيز كرده و دورى جويند .
إنّ من أزوجكم . .. عدوًّا لكم فاحذروهم
5 - مؤمنان ، بايد در برابر دشمنى و مخالفت همسران و فرزندان خويش ، هشيار بوده و آنان را زير نظر داشته باشند .
عدوًّا لكم فاحذروهم
فرمان برحذر بودن (فاحذروهم) ممكن است به معناى لزوم هشيارى و زير نظر گرفتن آنان باشد كه با غفلت از اين امر، مبادا دچار خسارت و ضربه شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 6 - 1،2
1 - توصيه خداوند ، به مؤمنان ، مبنى بر خودسازى و صيانت خويش از عوامل و موجبات بدبختى و دوزخى شدن
يأيّها الذين ءامنوا قوا أنفسكم . .. نارًا
بنا به گفته مفسران، مقصود از محافظت خود از آتش، صيانت خويش از موجبات و عواملى است كه منجر به آتش دوزخ مى شود; مانند ترك واجبات و يا انجام محرمات.
2 - توصيه خداوند به مؤمنان ، مبنى بر مراقبت از اعضاى خانواده خود در برابر عوامل و موجبات بدبختى و دوزخى شدن آنان
يأيّها الذين ءامنوا قوا . .. أهليكم نارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 43 - 4
4 - « عن عقيل الخُزاعىّ ، أنّ أميرالمؤمنين ( ع ) . . . يقول : تعاهَدوا الصّلاةَ و حافظوا عليها و استكثروا منها و تقرَّبوا بها فإنّها كانت على المؤمنين كتاباً موقوتاً و قد علم ذلك الكفّارُ حين سُئِلوا ما سلككم فى سقر ؟ قالوا : لم نك من المصلّين ;
از عقيل خزاعى روايت شده كه اميرالمؤمنين(ع) فرمود: . ..مواظب نماز باشيد و بر آن محافظت نماييد و انجام آن را افزون كنيد و با نماز به [خدا] تقرّب جوييد. چون نماز، وظيفه ثابت و معينى براى مؤمنان است; اين را كافران نيز مى دانند; آن زمان كه از آنان سؤال شود: «چه چيز شما را به دوزخ وارد ساخت»؟ گويند: ما از نمازگزاران نبوديم...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 17 - 2
2 - مؤمنان ، تنها در صورتى دشوارترين راه هاى انفاق را مى پيمايند كه يكديگر را به شكيبايى و مهرورزى سفارش كنند .
ثمّ كان من الذين ءامنوا و تواصوا بالصبر و تواصوا بالمرحمة
«مرحمة»، مصدر ميمى و به معناى «رحمت» (رقّت، مغفرت و عطوفت داشتن) است (قاموس). تكرار «تواصوا» براى تأكيد بوده و ممكن است اشاره به اين نكته باشد كه سفارش به صبر و توصيه به محبت، دو وظيفه مستقل و در عرض هم است و با ترك يكى، زمينه ديگرى از بين نرفته و تكليف ساقط نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 9
9 - اختلاف و نزاع در جامعه ايمانى بر سر دنيا و غنايم آن ، به دور از شأن مؤمنان واقعى
يسئلونك عن الأنفال . .. إنما المؤمنون ... وجلت قلوبهم ... و على ربهم
بيان ويژگيهاى ياد شده پس از اشاره به اختلاف و نزاع مسلمانان بر سر غنايم جنگى، اشاره به اين دارد كه رسيدن به مقام بلند ايمان، آدمى را از شيفتگى به مال دنيا و متأثر شدن از آن و در نتيجه نزاع كردن بر سر آن، باز خواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 2
2 - مؤمنان صالح ، وظيفه دار بر عهده گرفتن امور مساجد
إنما يعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه . .. و لم يخش إلا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 2
2 - مؤمنان صدر اسلام ، مأمور دست رد زدن بر سينه توانمندان متخلف از جنگ تبوك و بى اثر شمردن عذرتراشى آنان
قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 123 - 1
1 - فرمان الهى به مؤمنان در اسلام مبنى بر مبارزه و پيكار با جوامع كفرپيشه همجوار خويش
يأيها الذين ءامنوا قتلوا الذين يلونكم من الكفار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 12 - 2
2 - مؤمنان صدراسلام ، وظيفه دار تكذيب شايعه هاى بى اساس بدخواهان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و خانواده آن حضرت
لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خيرًا و قالوا هذا إفك مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 10
10 - يهود و نصارا در صدد گرايش دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به پيروى از احكام و قوانين دينى خويش
و لئن اتبعت اهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 2
2 - حضور در كنار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبرى جامعه اسلامى براى امور مهم اجتماعى و مشاوره و كنكاش پيرامون يك مسأله عمومى ، از اوصاف مؤمنان راستين
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله و إذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبو
«أمر جامع» به مسأله اى گفته مى شود كه در خور اين باشد كه مردم به خاطر آن اجتماع كنند و به مشاوره و فراگيرى و حل و فصل آن بپردازند. كلمه «مع» نيز افاده كننده معناى مشاركت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 10 - 2
2 - مشركان صدر اسلام در رابطه با هيچ مؤمنى به عهد و پيمانى پايبند نبودند .
لايرقبون فى مؤمن إلّاً و لاذمة
«ذمة» به معناى عهد و پيمان است. قابل ذكر است كه كلمه «مؤمن» و «ذمة» هر دو نكره در سياق نفى بوده و مفيد عموم مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 36 - 2
2- مجادله مشركان مكه با مؤمنان ، در مسأله معاد
فأتوا بابائنا إن كنتم صدقين
تعبير «فأتوا» (با صيغه جمع) مى رساند كه مخاطب مشركان، تنها پيامبر(صلی الله علیه و آله) نبوده; بلكه مؤمنان نيز مورد خطاب آنان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 82 - 2
2 - هشدار خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مورد كينه توزى يهوديان و مشركان نسبت به مؤمنان
لتجدن اشد الناس عدوة للذين ءامنوا اليهود و الذين اشركوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 10 - 3
3 - دشمنى و كينه توزى سخت مشركان صدر اسلام نسبت به مؤمنان
لايرقبون فى مؤمن إلّاً و لاذمة
«إلّ» به معناى قرابت و خويشاوندى و «ذمة» به معناى عهد و پيمان است ; يعنى، مشركان درباره هيچ مؤمنى، نه رعايت حق خويشاوندى مى كنند و نه بر عهد و ميثاق خود با وى پايبند مى مانند و اين بيانگر دشمنى و كينه شديد مشركان نسبت به مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 48 - 4
4 - مشركان ، با تمسخر و استهزا ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان خواستار تعيين زمان وقوع عذاب استيصال و تسريع در آن بودند .
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 7
7 - زندگانى مؤمنان نيك كردار در دنيا ، همراه با ايجاد ناامنى از سوى مستكبران و اندوهبار از سرزنش آنان *
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة ادخلوا الجنة لا خوف عليكم
مطرح ساختن تحقير مؤمنان از سوى كافران و سپس بيان دو موهبت از ميان تمامى مواهب بهشتى اشاره به اين دارد كه اولاً
زندگانى مؤمنان در دنيا آميخته به ناامنى و حزن است و ثانياً اين حزن عمدتاً از سوى كافران مستكبر ايجاد مى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 153 - 2
2 - ايمان به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در پى دارنده مشكلات و ناملايماتى براى ايمان آورندگان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر و الصلوة
توصيه به صبر و نماز و استعانت از آنها، پس از بيان رسالت پيامبر و مخاطب قرار دادن مؤمنان، اين نكته را به مخاطبان القا مى كند كه ايمان به سالت پيامبر، مستلزم مشكلات و ناملايماتى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 4
4 - مبتلا شدن به پيكار با دشمنان و پيامد هاى آن ( ترس ، گرسنگى ، زيان هاى مالى و جانى و كم محصولى ) از مشكلات راه ايمان است .
لاتقولوا لمن يقتل . .. و لنبلونكم بشىء من الخوف
بيان كردن آزمون با ترس، گرسنگى و . .. پس از مطرح كردن جهاد و كشته شدن در راه خدا، گوياى اين است كه: مقصود از «الخوف و ...» ترسها و گرسنگيهايى است كه از مبتلا شدن به دشمنان دين به وجود مى آيد; يعنى، ايمان به رسالت مستلزم پيكار با دشمنان دين است و پيامد پيكار ترس، گرسنگى و ... مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 7
7 - بشارت الهى از آنِ مؤمنانى است كه در برخورد با مشكلات و ناملايمات ، تسليم قضاى الهى باشند .
و بشر الصبرين. الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 104 - 16
16 - دشوارى ها و سختى هاى پيش آمده براى اهل ايمان به هنگام نبرد با دشمنان ، داراى حكمت و مصلحت
ان تكونوا تألمون . .. و كان اللّه عليماً حكيماً
توصيف خداوند به «حكيماً»، پس از بيان علم خداوند به دردها و مصيبتهاى اهل ايمان، براى رساندن اين معناست كه اين رنجها و گرفتاريها داراى حكمت و مصلحت است و لذا از آن جلوگيرى نمى كند، نه اينكه از ديد خداوند مخفى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 3
3 - مؤمنان به رسالت انبيا در معرض مشكل آفرينى كفرپيشگان و موظف به صبر و استقامت
إن كان طائفة منكم ءامنوا بالذى أرسلت به . .. فاصبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 28 - 6
6 - حضور مؤمنان در بين كافران و ظالمان ، بلايى سخت و رهايى از آن لطفى بزرگ و الهى
فقل الحمد للّه الذى نجّ-نا من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 3
3 - مؤمنان ، قبل از صلح حديبيه ، داراى شرايطى بحرانى و اضطراب روحى *
هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين
نزول آرامش، زمانى صادق است كه قبل از آن، اضطراب و ناآرامى وجود داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 2
2 - عدم شركت بى ايمان ها و سست باوران ( منافقان ) در جنگ تبوك ، به خير و صلاح مؤمنان بود نه مايه ضرر آنان .
لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 6
6 - مؤمنان راستين ، همه مقدرات الهى ، حتى سختى ها ، را در جهت منافع و مصالح خويش مى دانند .
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
به كارگيرى «لام» انتفاع (لنا) براى عموم رخدادها (خوشيها و ناخوشيها) بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 126 - 7
7- منفعت برتر و خير مؤمنان به هنگام دعوت به اسلام ، در صبر و عدم تعجيل در انتقام از دشمنان و مقابله به مثل با آنان است .
ادع إلى سبيل ربّك . .. و إن عاقبتم فعاقبوا ... و لئن صبرتم لهو خير للصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 5،7
5- برخى از بلا ها و رخداد هاى ناگوار ، دربردارنده مصلحت و خير مؤمن است .
و أمّا الغلم . .. فأردنا أن يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة و أقرب رحمًا
7- خداوند ، حامى مؤمن و تقدير كننده خير و مصلحت براى او است .
فكان أبواه مؤمنين . .. فأردنا أن يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 77 - 10
10 - كاربرد اعجاز پيامبران در جهت مصالح مؤمنان
فاضرب لهم
باز شدن راهى خشك در دريا، به منظور اثبات حقانيت رسالت موسى(ع) بر منكران آن انجام نگرفت; بلكه منظور از آن نجات بنى اسرائيل و هلاكت فرعونيان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 6 - 11
11 - برنامه برائت از مشركان و نهى از مودّت با ايشان ، در جهت مصالح خود مؤمنان و نه خداوند
و من يتولّ فإنّ اللّه هو الغنىّ الحميد
با توجه به اين كه اين آيات، در ادامه نهى مؤمنان از مودّت مشركان است، تعبير «و من يتوّل. ..» بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 9 - 9
9 - فريضه نماز جمعه و ر ها كردن داد و ستد به هنگام اقامه آن ، در جهت تأمين مصالح و منافع خود مؤمنان است .
إذا نودى للصلوة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر اللّه. .. ذلكم خير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 103 - 1
1- بهشتيان و مؤمنان راستين ، از ناله و اندوه بزرگ قيامت در امان بوده و غمگين نخواهند شد .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى . .. لايحزنهم الفزغ الأكبر
«فزع» به معناى انقباض و گرفتگى ناشى از شىء ترسناك و از جنس «جزع» (ناله و افغان) است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 8 - 5
5 - مؤمنان ، ايمن از دشوارى هاى قيامت
يقول الكفرون هذا يوم عسر
با توجه به مفهوم آيه شريفه و اين كه تنها كافران مى گويند: «هذا يوم عسر»، استفاده مى شود كه مؤمنان چنين برداشتى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 15
15 - تنها مؤمنان داراى عمل صالح ، از خسارت عرصه قيامت در امان خواهند بود .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
برداشت ياد شده، از آن جا است كه خداوند، روز قيامت را روز خسارت بار نام گذاشته است; ولى تنها گروهى كه داراى ايمان و عمل صالح باشند از اين قاعده مستثنا شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 99 - 1،3،8
1- شيطان ، از هرگونه سلطه گرى بر مؤمنان متوكل بر خدا ناتوان است .
الشيطن الرجيم . إنه ليس له سلطن على الذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون
لفظ «سلطان» چون با «تنوين» آمده و بعد از حرف نفى قرار گرفته است، دلالت بر نفى مطلق مى كند.
3- تنها مؤمنان متوكل بر خداوند ، از سلطه شيطان در امانند .
إنه ليس له سلطن على الذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون
برداشت فوق، با توجه به اين است كه آيه در مقام بيان نقش شيطان نسبت به تمامى انسانهاست و استثنا كردن مؤمنان متوكل - به صورت جمله وصفيه - دليل بر حصر است. گفتنى است آيه بعد (إنما سلطانه على الذين يتولّونه ...) مؤيد همين برداشت است.
8- « أبوبصير عن أبى عبدالله ( ع ) قال : قلت له : « فإذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشيطان الرجيم انه ليس له سلطان على الذين آمنوا و على ربّهم يتوكلون » ؟ فقال : يا أبامحمد يسلط والله من المؤمن على بدنه و لايسلط على دينه . . . ;
ابو بصير گويد: از امام صادق(ع) در باره « فإذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشيطان الرجينم إنه ليس له سلطان على الذين آمنوا و على ربّهم يتوكلون» سؤال كردم، پس حضرت فرمود: اى ابامحمد! به خدا سوگند [شيطان] بر بدن مؤمن مسلط مى شود، ولى بر دين او مسلط نمى شود. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 100 - 4
4- تنها مؤمنان و متوكلان بر خدا ، رهيده از سلطه شيطانند .
ليس له سلطن على الذين . .. إنما سلطنه على الذين يتولّونه و الذين هم به مشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 7،14
7- مؤمنان ، برخوردار از حمايت هاى غيبى الهى در دور ماندن از كفر و معصيت اند .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما
14- مصون ماندن ايمان مؤمن ، فلسفه مبتلا شدن وى به برخى از گرفتارى ها و كاستى ها است .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 9
9 - مؤمنان داراى عمل صالح ، از عذاب الهى درامان اند .
و ما نحن بمعذّبين . .. و ما أمولكم ... تقرّبكم عندنا... إلا من ءامن ... و هم ...
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «آمنون» در اين آيه، تعريض به «ما نحن بمعذّبين» در آيه 35 باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 1،4
1 - نگه داشتن مؤمنان تائب و صالحان ، از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش الهى از خداوند
و قهم السيّئات
الف و لام جنس در «السيّئات» مفيد استغراق و عموم است و مقصود از آن در آيه شريفه، بدى ها و ناراحتى هايى است كه يا بر اثر گناهان و لغزش هاى خود انسان و يا به خاطر شرايط سخت روز قيامت براى آدمى پديد مى آيد.
4 - نجات مؤمنان و صالحان از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت ، برخاسته از رحمت و لطف الهى است ; نه از استحقاق آنان .
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
يادآورى و تصريح فرشتگان به اين كه حفظ مؤمنان از ناراحتى هاى قيامت نشانگر اين است كه آنان مورد رحمت و لطف الهى قرار گرفته اند; مى تواند حكايت از حقيقت ياد شده داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 1
1 - مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، از عذاب الهى در امان اند .
فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
«إلاّ» براى استثناى منقطع به كار رفته است و معناى «لكن» را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 14 - 2
2 - خداوند ، مؤمنان نيكوكار را از گرفتارى به عذاب مصون داشته و با آنان مهربان است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و هو الغفور الودود
«غفر» (ريشه «غفور»); يعنى، پوشاندن لباسى كه شخص را از آلودگى ها محفوظ دارد و غفران خداوند، ايجاد مصونيت از عذاب براى بندگان است (مفردات راغب). جمله «هو الغفور» در ارتباط با «إنّ بطش...» - كه تهديد كافران بود - نويدى به مؤمنان و بيانگر مصونيت آنان، از گرفتارى به دام عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 23 - 6
6- مؤمنان داراى اعمال شايسته ، تنها انسانهايى كه سرمايه عمر خويش را تباه نساخته و از زيان كارى در دنيا و آخرت مصونند .
أُولئك الذين خسروا أنفسهم . .. إن الذين ءامنوا ... أُولئك أصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 166 - 1
1 - مصيبت اهل ايمان به هنگام درگيرى با كافران در جنگ احد ، با رخصت خداوند
و ما اصابكم يوم التقى الجمعان فباذن اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) با تهيدستان مؤمن ، معاشرت داشت .
و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربّهم
واژه «اصبر» چنان چه داراى مفعول باشد، امر به حبس كردن و تثبيت است. اين تعبير و نيز جمله «لاتعد عيناك عنهم» اين نكته را مى رساند كه شيوه پيامبر(صلی الله علیه و آله) در برخورد با تهيدستان، شيوه اى مطلوب بوده و خداوند، او را به پايدارى بر آن و ترك انصراف از ديدار آنان ترغيب مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 20
20 - « عن جعفر بن محمد ( ع ) انه سئل عن قول اللّه تعالى : « ان اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أموالهم بانّ لهم الجنة . . . » هذا لكل من جاهد فى سبيل اللّه أم لقوم دون قوم ؟ فقال ابوعبداللّه ( ع ) : . . . أنزل اللّه عز و جل عليه بعقب ذلك : « التائبون العابدون الحامدون . . . » فابان اللّه عز و جل بهذا صفة المؤمنين الذين اشترى منهم أنفسهم و أموالهم . . . ;
روايت شده كه از امام صادق (ع) سؤال شد: اينكه خداى تعالى مى فرمايد: «به تحقيق خدا از مؤمنان نفسها و مالهايشان را خريده است كه در مقابل به آنان بهشت بدهد» آيا شامل همه كسانى است كه در راه خدا جهاد مى كنند يا براى گروه خاصى است و نه همه گروهها؟ امام فرمود: . .. خداى عز و جل به دنبال آيه مزبور، اين آيه را بر رسول خود نازل فرمود: «التائبون العابدون الحامدون ... » و بدين وسيله صفات مؤمنانى را كه نفسها و مالهايشان را خريده است بيان نمود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 34 - 2
2 - مؤمنان در قيامت ، همسان برخوردى كه در دنيا از كافران ديده اند ، با آنان رفتار خواهند كرد .
إنّ الذين أجرموا كانوا من الذين ءامنوا يضحكون . .. فاليوم الذين ءامنوا من الكفّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 4،11
4 - سرپرستى و مديريّت در جامعه اسلامى ، مخصوص مؤمنان است .
لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء من دون المؤمنين
11 - حاكميّت و سرپرستى كافران بر امور مؤمنان ، زمينه انحطاط و بى ارزشى مؤمنان در پيشگاه خدا
لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اوليا ء . .. و من يفعل ذلك فليس من اللّه فى شىء
خروج از ولايت خدا، مستلزم انحطاط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 6،7،8
6 - سزاوارترين مردم به انتساب و پيوند دينى به حضرت ابراهيم ( ع ) ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنانند ; نه يهود و نصارا .
ما كان ابرهيم يهودياً و لا نصرانياً . .. انّ اولى الناس بابرهيم لَلّذين اتّبعوه
7 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به او ، همانند حضرت ابراهيم ، موحد و حنيف و تسليم محض خداوند
و لكن كان حنيفاً مسلماً . .. انّ اولى الناس ... و هذا النّبى و الّذين امنوا
8 - عظمت و جلالت مقام پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنانِ به او نزد خداوند
و هذا النّبى و الذين امنوا
از اختصاص به ذكر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان با آنكه «للذين اتبعوه» شامل آنان نيز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 100 - 5
5 - توجه و لطف خاص خداوند به اهل ايمان
يا ايها الذين امنوا ان تطيعوا
با توجه به آيات قبل كه خطابِ مستقيم به اهل كتاب ندارد، ولى نسبت به اهل ايمان، خطابِ مستقيم شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 12
12 - ستايش خداوند ، از مؤمنين اهل كتاب
من اهل الكتب امة . .. يؤمنون باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 9،10،12
9 - اعلام برترى مؤمنان بر ديگران ، برانگيزنده آدمى به ايمان واقعى
و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
خداوند برترى مسلمانان را در گرو ايمان واقعى آنان دانسته است. و چون انسانها ذاتاً خواهان برترى بر دشمنانشان هستند، براى رسيدن به ايمان واقعى انگيزه پيدا مى كنند.
10 - نقش توجّه دادن اهل ايمان به برتريشان بر ديگران ، در تقويت روحيه آنان
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
12 - ضرورت توجّه دادن مؤمنان به برترى آنان بر ديگران
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 20
20 - وعده خداوند به بهره مند ساختن مؤمنان راستين ، از رحمت خاص خويش در قيامت
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
تعبير «سيرحمهم» كه اختصاص به آينده دارد به جاى «يرحم» مى تواند اشاره به قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 21 - 8
8- آخرت طلبان مؤمن ، داراى مقامى بس ارجمند و برخوردار از درجات و مراتب بلند در روز رستاخيز
و من أراد الأخرة و سعى لها سعيها و هو مؤمن . .. و للأخرة أكبر درجت و أكبر تفضيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 75 - 1
1 - مؤمنان داراى عمل صالح ، از درجات و مراتب بلندى در آخرت برخوردارند .
و من يأته مؤمن ا . .. لهم الدرجت العلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 76 - 5
5 - خلود در بهشت عدن ، تبلور درجات عالى مؤمنان داراى عمل صالح در آخرت
لهم الدرجت العلى . جنّت عدن ... خلدين
«جنّات عدن» بدل براى «الدرجات العلى» است; يعنى، آن درجات بلند، همان باغ هاى بهشت عدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 101 - 4
4- مؤمنان راستين ، با فضيلت و مقرب الهى ، در قيامت در مكانى به دور از آتش دوزخ قرار خواهند گرفت .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى أولئك عنها مبعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 103 - 4
4- بهشتيان و مؤمنان راستين ، برخوردار از مقام و منزلتى والا در روز رستاخيز
و تتلقّيهم الملئكة
استقبال فرشتگان از مؤمنان و بهشتيان، حاكى از منزلت و مقام والاى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 9
9 - پيوستن مؤمنان ، به درجه عالى پدران بهشتى خود ، تفضل الهى و نه مايه كم شدن از مقام پدر آنان و كاسته شدن از عمل آنان
ألحقنا بهم ذرّيّتهم و ما ألتنهم من عملهم من شىء
جمله «ما ألتناهم. ..» معادل «ما نقصناهم» است و ضميرهاى «هم» به «الذين آمنوا» بازمى گردد. مقصود اين است كه خداوند، در ملحق كردن ذريه بهشتيان به آنان، از منزلت و درجه پدران چيزى نمى كاهد; بلكه بر درجه ذريه مى افزايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 11 - 10
10 - خداوند ، درجات اخروى مؤمنان ، به خصوص اهل علم را ، كه در مجالس - در صورت ازدحام جمعيت - از جاى خود برمى خيزند و آن را در اختيار ديگران قرار مى دهند ، بالا خواهد برد .
فانشزوا يرفع اللّه الذين ءامنوا منكم و الذين أُوتوا العلم درجت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 30 - 18
18- عقيده مندان به نزول قرآن از جانب خداوند و خير بودن آن ، داراى جايگاهى خوب در عالم آخرت
و قيل للذين اتّقوا ماذا أنزل ربّكم قالوا خيرًا . .. و لنعم دار المتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 9
9 - پيوستن مؤمنان ، به درجه عالى پدران بهشتى خود ، تفضل الهى و نه مايه كم شدن از مقام پدر آنان و كاسته شدن از عمل آنان
ألحقنا بهم ذرّيّتهم و ما ألتنهم من عملهم من شىء
جمله «ما ألتناهم. ..» معادل «ما نقصناهم» است و ضميرهاى «هم» به «الذين آمنوا» بازمى گردد. مقصود اين است كه خداوند، در ملحق كردن ذريه بهشتيان به آنان، از منزلت و درجه پدران چيزى نمى كاهد; بلكه بر درجه ذريه مى افزايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 10
10 - عبداللّه بن سنان مى گويد از امام صادق ( ع ) از معناى « بسم اللّه الرحمن الرحيم » سؤال كردم ، آن حضرت فرمود : « الباء بهاء اللّه و السين سناء اللّه و الميم مجد اللّه - و روى بعضهم ملك اللّه - واللّه إله كل شىء ] و [ الرحمن لجميع العالم و الرحيم بالمؤمنين خاصة ;
«باى» بسم اللّه، نشانگر خوبى و حسن خداوند و «سين» اشاره به رفعت او و «ميم» اشاره به مجد و عظمت اوست. و بعضى روايت كرده اند كه: ]ميم[ اشاره به ملك و سلطنت خداوند است و «اللّه» معبود همه چيز است ]و[ «رحمان» نظر به رحمت او در باره همه عالم و «رحيم» نظر به رحمت او فقط درباره مؤمنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 9
9 - مؤمنان راستين در پيشگاه خدا ، بسيار عزيز و محترم هستند .
إنما نحن مستهزءون. اللّه يستهزئ بهم
خداوند در مقام پاسخ، به استهزاگرى منافقان نسبت به مؤمنان خود در مقام پاسخ و دفاع برآمده و با ابتدا به نام جلاله «اللّه» خود را استهزا كننده آنان قرار داده است. اين نحوه برخورد گوياى نكاتى از جمله: مقام و عزت مؤمن در پيشگاه خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 84 - 6،7
6 - كشتن مؤمنان به آيين الهى ، از محرمات مؤكّد است .
لاتسفكون دماءكم
هر چند آيه بيانگر ميثاقهاى خدا با بنى اسرائيل است، ولى بيان آن در قرآن، نشانه آن است كه رعايت آنها وظيفه همه مخاطبان قرآن مى باشد.
7 - بيرون كردن موحدان از كاشانه و ديارشان و آواره ساختن ايشان ، از محرمات مؤكّد الهى است .
و لاتخرجون أنفسكم من ديركم
جمله «لاتخرجون . ..» (]همكيشان[ خود را از خانه هايشان بيرون نمى كنيد) همانند جمله «لاتسفكون ...» جمله خبرى است در مقام انشا; يعنى، «... بيرون نكنيد». ايراد جمله خبرى در مقام انشا براى رساندن تأكيد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 172 - 3
3 - بهره ورى مؤمنان از روزى ها و نعمت هاى خداوند ، مقصود اصلى از اعطاى آنها به انسانهاست . *
يأيها الذين ءامنوا كلوا من طيبت ما رزقنكم
قرآن در توصيه به اهل ايمان - مبنى بر بهره گيرى از نعمتها - ( كلوا من طيبت ما رزقنكم) تصريح كرده كه خداوند آن نعمتها را روزى ايشان قرار داده است ولى در توصيه به عموم مردم در آيه 168 (كلوا مما فى الأرض) بيان نداشت كه خداوند امكانات زمين را روزى همگان قرار داده است. از مقايسه ميان اين دو تعبير و تفاوت ياد شده مى توان به برداشت فوق دست يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 4
4 - كسانى كه به تمامى پيامبران الهى ايمان دارند ، از مقام و كرامتى والا ، برخوردارند .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم أولئك
اشاره به مؤمنان با كلمه «أولئك»، حكايت از مقام رفيع آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 3
3 - كرامت و مقام والاى مؤمنان در پيشگاه خداوند
يأيها الذين ءامنوا
خطاب مستقيم خداوند، نشانه كرامت مخاطبان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 5
5 - مؤمنان ، شايسته ترين انسان ها براى بهره جويى از مواهب پاكيزه خداوند
يايها الذين ءامنوا لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم
مخاطب قرار دادن اهل ايمان - نه همه مردم - و سپس توصيه به بهره بردارى از طيبات، اشاره به اين است كه تنها مؤمنان شايسته ترين افراد براى بهره مندى از مواهب الهى هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 89 - 2
2 - تفضل الهى بر اهل ايمان با برداشتن مؤاخذه و بازخواست از سوگند هاى لغو و بى هدف .
لايؤاخذكم اللّه باللغو فى أيمنكم
لحن امتنانى جمله «لايؤاخذكم» مى رساند كه عدم مؤاخذه نسبت به سوگندهاى لغو و بى هدف، برخاسته از تفضل و لطف خدا به مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 27 - 8
8 - كافران با مشاهده مقام و جايگاه مؤمنان در قيامت به آن حسرت مى خورند.
يليتنا نرد و لا نكذب بأيت ربنا و نكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 5
5 - كسانى كه ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند، نه از آينده خويش بيمناك و نه بر گذشته خويش غمناك هستند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
غالباً «خوف» در مورد ترس از آينده و «حزن» در مورد اندوه بر گذشته به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 7
7 - مؤمنان در پيشگاه خداوند ارزشمندند ; هر چند كه فقير و فاقد موقعيت اجتماعى باشند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 2،5،11
2 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به فروتنى در برابر مؤمنان و ابراز مهر و محبت به آنان
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
پيشى گرفتن در سلام از جانب پيامبر(صلی الله علیه و آله) تنها به عنوان يك وظيفه خاص و محدود مطرح نشده است، بلكه اين موضوع به عنوان جلوه اى از تواضع و اخلاق متعالى مطرح شده است.
5 - خداوند، مؤمنان به آيات خود را در سلامت و امنيت واقعى قرار مى دهد.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
سلام خداوند لفظ و كلام نيست، بلكه فعلى از افعال اوست كه همان نزول سلامتى و امنيت از جانب اوست. راغب اصفهانى در اين مورد گويد: «السلامة التعرى من الأفات الظاهرة و الباطنة ... كل ذلك من الناس بالقول، و من اللّه تعالى بالفعل».
11 - پروردگار عالم بر خود واجب كرده كه مؤمنان به آياتش را مشمول رحمت خويش گرداند.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 160 - 10
10 - سئل أبو عبدالله(ع) . .. عن قول الله عز و جل: «من جاء بالحسنة فله عشر امثالها»، يجرى لهؤلاء ممن لا يعرف منهم هذا الأمر؟ فقال: إنما هذه للمؤمنين خاصة ... .
امام صادق(ع) در پاسخ سؤال از اينكه آيا آيه «من جاء بالحسنة . ..» شامل آنان كه شناختى به ولايت ندارند، مى شود؟ فرمود: اين آيه فقط براى مؤمنان (شيعيان) است ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 46 - 4
4 - اعرافيان ، مؤمنانى با منزلتى بزرگ در پيشگاه خداوند و داراى مرتبه اى برتر از ديگر مؤمنان
و على الاعراف رجال يعرفون كلاً بسيمهم و نادوا اصحب الجنة أن سلم عليكم
از اينكه اصحاب اعراف در مكانى قرار دارند كه مشرف به همگان هستند و هر شخص و يا طايفه اى را با علامتهاى آنان مى شناسند و در صحنه قيامت با بهشتيان سخن مى گويند و امنيت كامل را به آنان بشارت مى دهند و فرمان دخول به بهشت را به آنان اعلام مى دارند، مى توان فهميد كه آنان نسبت به ديگر مؤمنان، از مقامى برتر برخوردار هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 4
4 - مؤمنان راهى بهشت با فرمان اصحاب اعراف به آن جايگاه رفيع وارد خواهند شد .
ادخلوا الجنة
ظاهر اين است كه جمله «اهؤلاء الذين . .. » دنباله سخنان اصحاب اعراف با كافران مستكبر باشد. يعنى: قالوا ... اهؤلاء الذين ... بر اين تقدير جمله «ادخلوا ... » نيز سخن اعرافيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 150 - 24
24 - لزوم پرهيز از تحقير مؤمنان وظيفه شناس در برابر دشمنان دين
فلا تشمت بى الأعداء
هارون با تفريع جمله «فلا تشمت . .. » به وسيله حرف «فاء»، بر كوتاهى نورزيدن خويش در مبارزه با عوامل فساد، اين نكته را گوشزد كرد كه چون وظيفه خويش را انجام داده است، شايسته نيست در برابر دشمنان مؤاخذه و تحقير شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 6
6 - مؤمنان مهاجر و مجاهد در راه خدا ، داراى برترين مرتبه و بزرگترين درجه درپيشگاه خداوند
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أعظم درجة عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 3،6
3 - برخوردارى از مقام رضوان ( رضايت كامل خدا از انسان ) از موهبت هاى خاص خداوند به مؤمنان مهاجر و مجاهد
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم ... و رضون
6 - برخوردارى مؤمنان مهاجر ومجاهد از رحمت ويژه خدا و مقام رضوان ، نعمتى است بسيار ارجمندتر از دستيابى آنان به باغ ها و بوستان هاى بهشت .
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم برحمة منه و رضون و جنت
تقديم «رحمة» و «رضوان» بر «جنات» رساننده برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 12
12 - مؤمن ، داراى حرمتى والا در پيشگاه خداوند
فيسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 11،14
11 - مؤمنان ، برخوردار از منزلتى والا و جايگاهى بلند در پيشگاه خداوند
و بشّر الذين ءامنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم
«قدم صدق» مى تواند كنايه از ارزش والاى مؤمنان در نزد پروردگار باشد.
14 - برخوردارى از جايگاه بلند و حسن سابقه در پيشگاه پروردگار ، بشارت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مؤمنان
و بشّر الذين ءامنوا أن لهم قدم صدق عند ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 5
5 - مؤمنان در پيشگاه الهى ، از جايگاه ويژه برخوردار بوده و از الطاف خاص او بهره مند هستند .
ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 104 - 14
14 - مؤمنان ، در پيشگاه خداوند از جايگاه عظيمى برخوردارند .
أمرت أن أكون من المؤمنين
از اينكه پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) خود را فردى از مؤمنان معرفى مى كند، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 2
2- بندگان راستين و مؤمن برخوردار از لطف و عنايت ويژه خداوند و داراى مقام و منزلتى خاص در پيشگاه او
قل لعبادى
برداشت فوق بر اين اساس است كه اضافه در «عبادى» تشريفيه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 75 - 5
5 - مؤمنان داراى عمل صالح در پيشگاه پروردگارشان شأن و مقامى رفيع دارند .
و من يأته . .. فأولئك لهم الدرجت
اسم اشاره «أُولئك» كه براى اشاره بعيد به كار مى رود، حاوى تكريم و بزرگداشت مؤمنان از سوى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 9 - 1،6
1 - ايمان آورندگانِ داراى عمل صالح ، از سوى خداوند ، در زمره صالحان قرارخواهندگرفت .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لندخلنّهم فى الصلحين
6 - خداوند ، مؤمنانِ داراى عمل صالح را ، در جايگاه صالحان ، وارد خواهد كرد .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لندخلنّهم فى الصلحين
«لندخلنّهم فى مدخل الصالحين».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 56 - 2
2 - مؤمنان ، بندگان خاص خدايند .
يعبادى الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 7
7 - مؤمنان راستين ، تحت عنايت و توجه ويژه پروردگارند .
يدعون ربّهم
اضافه «ربّ» به ضمير «هم» - كه مرجع آن مؤمنان است - با توجه به اين كه پروردگار، ربّ همه انسان ها است، مى تواند به نكته ياد شده اشاره داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 11
11 - مؤمنان ، در پيش گاه خداوند ، شخصيتى برجسته دارند .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
آوردن اسم ظاهر به جاى ضمير، مى تواند به خاطر تمجيد و ستايش از مؤمنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 7
7 - ايمان ، گوهرى بس ارزشمند و مؤمنان داراى مقامى والا نزد پروردگار
و يؤمنون به
مفسران گفته اند: يادآورى ايمان فرشتگان به خدا - با آن كه اين حقيقتى روشن براى همگان است - مى تواند به منظور بيان مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 2
2 - اهل ايمان و عمل صالح ، بندگان خاص و مقرب خداوند
يبشّر اللّه عباده الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
از اضافه «عباده» به ضمير راجع به «اللّه» - كه اضافه تشريفيه است - برداشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 55 - 5
5 - تصديق كنندگان پيامبران ، برخوردار از مقامى والا در نزد خداوند
إنّ المتّقين . .. فى مقعد صدق
با توجه به مقابله «المتقين» با تكذيب كنندگان پيامبران استفاده مى شود كه عنوان «متقى» بر «تصديق گران انبيا» اطلاق شده است و اينان از جايگاهى راستين برخوردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 4 - 3
3 - مؤمنان حقيقى ، برخوردار از درجاتى والا در پيشگاه خداوند
لهم درجت عند ربهم
كلمه «درجت»، كه به صورت نكره آورده شده، حكايت از والايى آن درجات و مراتب قرب دارد ; به گونه اى كه براى انسانها ناشناخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 3
3 - مؤمنانى كه از سر باور به « از خدا بودن و به او بازگشتن » مصايب راه ايمان را تحمل مى كنند ، از مقامى والا در پيشگاه خداوند برخوردارند .
قالوا إنا للّه و إنا إليه راجعون. أولئك عليهم صلوت من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 9
9- مؤمنان داراى عمل صالح ، به مقام عبوديت خداوند نائل شده اند .
من . .. ءامن و عمل صلحًا فأُولئك يدخلون الجنّة ... جنّت عدن التى وعد الرحمن عباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 6
6 - مؤمنانى كه كار شايسته انجام دهند، نه ترس بر آنان مسلط گردد و نه اسير اندوه دايم شوند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
از معانى حرف «على» استيلا و غلبه است. در اين جمله استيلاى ترس بر مؤمنان نفى شده است، نه اينكه هيچگاه در معرض آن قرار نمى گيرند. همچنين «لا يحزنون»، بيانگر نفى استمرار حزن بر آنان است نه تلقى مطلق حزن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 11،18
11- مؤمنان قوم نوح ، مردمى مقرب درگاه خدا و برخوردار از مقام لقاى او
إنهم ملقوا ربهم
جمله «إنهم ملاقوا ربهم» مى تواند بيانگر حال فعلى پيروان نوح باشد; يعنى ، هم اكنون به مقام لقاى پروردگار رسيدند و همچنين مى تواند خبر از فرجام اخروى آنان دهد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
18- اشراف و سران كفرپيشه قوم نوح ، ناآگاه به مقام بلند مؤمنان و پيروان آن حضرت
و لكنى أريكم قومًا تجهلون
به قرينه «إنهم ملاقوا ربهم» مى توان گفت كه: مفعول «تجهلون» مقام والا و ارجمند مؤمنان به نوح(ع) است. براين اساس «أراكم ...»; يعنى ، مى دانم كه شما به مقام والاى مؤمنان (لقاى آنان با خدا) آگاهى نداريد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 75 - 2،3
2 - كسانى كه در آينده ايمان آورند ، هجرت كنند و در صف مجاهدان به جهاد بپردازند ، همانند مؤمنان و مهاجران نخستين ، مؤمنانى حقيقى و راستين هستند .
أولئك هم المؤمنون حقا . .. و الذين ءامنوا من بعد ... فأولئك منكم
3 - كسانى كه پس از مؤمنان و مهاجران نخستين ايمان آورند ، همانند مؤمنان نخستين از مغفرت خدا و روزى هاى با كرامت او بهره مند خواهند شد .
لهم مغفرة و رزق كريم. و الذين ءامنوا من بعد ... فأولئك منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 15 - 25
25- مقايسه راه و فرجام مؤمنان با كافران ، زمينه ساز گرايش انسان ها به ايمان
مثل الجنّة الّتى وعد المتّقون فيها أنهر . .. كمن هو خلد فى النار و سقوا ماء حم
خداوند، مقايسه فرجام مؤمنان و كافران را در استخدام هدايت بشر قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 3،5
3 - منافقان با اظهار ايمان ، در پى نيرنگ زدن به خدا و فريب دادن اهل ايمان هستند .
و من الناس من يقول ءامنا . .. يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
جمله «و ما يخدعون إلا أنفسهم» مى رساند كه: منافقان به خدا و اهل ايمان نيرنگ نزدند و نخواهند زد. بنابراين «يخادعون اللّه ...»; يعنى آنان در صدد نيرنگ زدن هستند.
5 - خدعه و نيرنگ با خدا و مؤمنان ، خودفريبى و نيرنگ زدن به خويشتن است .
و ما يخدعون إلا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 5
5 - نيرنگ با مؤمنان ، نيرنگ با خداست .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
با توجه به آيه قبل كه نوعى از مكر منافقان با مؤمنان را بيان كرده، گويا همان مكر و حيله را در اين آيه - براى عنايتى خاص - مكر با خداوند شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 166 - 6،7
6 - مشخّص شدن مؤمنان واقعى ، از اهداف رخصت خداوند در شكست نبرد احد و مصيبت هاى وارده در آن
و ما اصابكم . .. و ليعلم المؤمنين
جمله «و ليعلم . .. »، عطف بر جمله اى مقدّر است ; يعنى «و ما اصابكم ... ليكون كذا و كذا و ليعلم المؤمنين». لذا در برداشت فوق، مشخص شدن مؤمنان، از اهداف شكست آنان در نبرد احد شمرده شد.
7 - رنج ها و شكست هاى جامعه ايمانى ، وسيله آزمايشى براى معلوم نمودن صف مؤمنان استوار از غير ايشان
و ما اصابكم يوم التقى الجمعان فباذن اللّه و ليعلم المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 2
2 - هنگامه هاى دشوار ( شكست ها ، رنج ها و مصيبت ها ) ، ابزارى براى شناسايى جناح منافقان و سست ايمانان ، از مؤمنان واقعى و استوار
و ما اصابكم . .. و ليعلم الّذين نافقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 10
10 - شرايط سخت جهاد ، ميدان امتحان و تمايز مراتب معنوى مؤمنان
اتبعوه فى ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 31 - 4
4- اراده خداوند به تعيين مراتب مؤمنان ، براساس عمل ايشان و نه علم ازلى خود
و اللّه يعلم أعملكم . و لنبلونّكم حتّى نعلم المجهدين
روشن است كه خداوند، عالم به تمامى غيب است و اعمال آدميان را قبل از وقوع آن مى داند و چه بسا تعبير «واللّه يعلم أعمالكم» نظر به علم قبل از عمل نيز داشته باشد. از اين رو «حتّى نعلم ...» را بدان معناگرفت كه خداوند، حقيقتاً نمى داند و پس از فعل انسان علم پيدا مى كند. بنابر اين جمع بين «واللّه يعلم» و «لنبلونّكم حتّى نعلم...» مى تواند اين باشد كه خداوند، مراتب مؤمنان را براساس علم ازلى معين نمى سازد; بلكه پس از آزمايش داورى مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 50 - 6
6 - فرشتگان مرگ انسان هاى مؤمن و كافر را از يكديگر تمييز مى دهند و به كفر و ايمانشان آگاهند . *
و لو ترى إذ يتوفى الذين كفروا الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 31 - 3
3 - نزاع و مجادله دو گروه حق و باطل و مؤمن و كافر ، به پيشگاه پروردگار در قيامت
ثمّ إنّكم يوم القيمة عند ربّكم تختصمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 7
7 - تأثير پذيرى برخى از مؤمنان صدر اسلام از منافقان فتنه انگيز
يبغونكم الفتنة و فيكم سمعون لهم
«سمّاع» به كسى گفته مى شود كه تحت تأثير ديگرى بوده از او بشدت حرف شنوى داشته باشد. قابل ذكر است كه برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «سمّاعون» كسانى باشند كه خود منافق نبودند; ولى تحت تأثير آنان بوده و از آنان حرف شنوى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 1،5
1 - طعن و خرده گيرى منافقان صدر اسلام ، از مؤمنانى كه از سر ميل و رغبت و بيش از مقدار واجب ، انفاق مى كردند .
الذين يلمزون المطوّعين من المؤمنين . .. فيسخرون منهم
«لمز» (مصدر يلمزون) به معناى عيب جويى، خرده گيرى و طعن است و «سخرة» و «سخرية» (مصدر يسخرون) به معناى استهزا و ريشخند مى باشد.
5 - تمسخر و ريشخند منافقان صدر اسلام نسبت به مؤمنان ايثارگر تهيدست
و الذين لايجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 4
4 - تلاش گسترده منافقان صدراسلام براى اثبات حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى خويش
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
سوگند مؤكد، دليل بر وجود چنين تلاشى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 1
1 - سوگند هاى دروغ منافقان به خداوند نزد مؤمنان ، براى جلب رضايت آنان
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 4،6
4 - اهميت جلب رضايت مؤمنان ، براى منافقان متخلف صدر اسلام
يحلفون لكم لترضوا عنهم
6 - جلب رضايت مؤمنان از سوى منافقان ، مستلزم رضايت الهى از آنان نيست .
فإن ترضوا عنهم فإن اللّه لا يرضى عن القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 2
2 - ضربه زدن به اهل ايمان و توطئه عليه آنان ، از اهداف منافقان در اظهار ايمان
يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
«خدع» به معناى پنهان كردن امرى و اظهار كردن امرى ديگر است به منظور ضربه زدن و ايجاد ناگوارى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 3،4،5،6
3 - مؤمنان راستين در ديدگاه منافقان ، مردمى سفيه و بى خردند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
4 - بيمار دلىِ اهل نفاق ، منشأ متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى است .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
5 - خود بزرگ بينى و تحقير مؤمنان راستين ، از صفات اهل نفاق است .
أنؤمن كما ءامن السفهاء
6 - منافقان ، با متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى ، دعوت به ايمان را پذيرا نبودند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 1
1 - منافقان ، به هنگام حضورشان در ميان مؤمنان ، تظاهر به ايمان كرده و خود را مسلمان جلوه مى دهند .
و إذا لقوا الذين ءامنوا قالوا ءامنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 11
11 - شدت و كينه خشم منافقان نسبت به مؤمنان *
و اذا لقوكم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
تظاهر به ايمان در برخورد با مؤمنان و ابراز دشمنى در پنهان، حكايت از آن دارد كه آيه احتمالا درباره منافقان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 2،3
2 - حضور مؤمنان واقعى دركارزار بدر ، در مقابل دشمنى به مراتب قويتر ، برخاسته از پايبندى آنان به اسلام ، حتى در ديدگاه منافقان و سست ايمانها
إذ يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم
«غر هؤلاء دينهم» كه سخن منافقان و سست ايمانهاست، بيانگر اين است كه آنان نيز حضور مؤمنان در كارزار بدر برخاسته از انديشه دينى ايشان مى دانستند.
3 - منافقان و سست ايمان ها ، حضور مؤمنان را در جنگ بدر ناشى از فريب خوردگى آنان مى پنداشتند .
غر هؤلاء دينهم
«غرور» (مصدر غرّ) به معناى فريب دادن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 1
1 - سوگند دروغ منافقان صدر اسلام به خداوند ، براى اثبات ايمان خويش و همراهى خود با مؤمنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 7
7 - علاقه و تلاش شديد منافقان به يافتن پناهگاه و محل مناسب براى زندگى ( خارج از محيط اسلامى ) دليل بى ايمانى و همگام نبودنشان با مؤمنان
و ما هم منكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه و هم يجمحون
جمله «لو يجدون . .. » مى تواند به منزله دليل و ارائه شاهدى براى «و ما هم منكم» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 3،5
3 - سوء استفاده منافقان از باور ها و اعتقادات مؤمنان و ارزش هاى مكتب اسلام
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
سوگند منافقان به خدا (يحلفون باللّه) - كه در نزد مؤمنان داراى ارزش ويژه اى است - مفيد برداشت فوق است.
5 - منافقان از برملا شدن افكار و اهدافشان براى مؤمنان ، نگران بودند . *
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
از قسم خوردن منافقان، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 11
11 - حمايت و دلجويى خداوند از مؤمنان انفاق كننده و ايثارگر ، در برابر تمسخر منافقان
سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 98 - 9
9 - منافقان باديه نشين و از انفاق گريز ، داراى موضع ضعيف در قبال مؤمنان صدر اسلام
و من الأعراب . .. و يتربّص بكم الدوائر
آرزوى بلا و بدبختى كردن براى مؤمنان (يتربص بكم الدوائر) بيانگر ضعف آنان است زيرا اگر داراى قدرت بودند با شمشير و
زور، عليه قوانين اسلامى مى شوريدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 12
12 - سوء استفاده منافقان از ارزش ها و مقدسات مؤمنان در جهت اهداف خائنانه خويش
اتخذوا مسجداً . .. و ليحلفن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 13
13 - منافقان ، زيان زننده به جامعه اسلامى ، مروج كفر ، تفرقه افكن ميان مؤمنان ، ظالم و دوزخى اند .
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً . .. و إرصاداً ... فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 5
5 - منافقان ، همواره در صدد نشان دادن حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان مؤمنان به خويش اند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 7
7 - امتنان الهى بر مؤمنان ، با رساندن ايشان به غنايم خيبر و كوتاه ساختن دست دشمنان از آنان
فعجّل لكم هذه و كفّ أيدى الناس عنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 2
2 - منت نهادن خداوند بر مؤمنان ، به خاطر مصون ماندن از گزند مشركان ، با وجود حضور در قلب سرزمين آنان
و هو الذى كفّ أيديهم عنكم . .. ببطن مكّة
مراد از «بطن مكّة» محل صلح حديبيه است كه سرزمينى نزديك به مكّه مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 8 - 4
4 - امتنان الهى بر مؤمنان ، به سبب افكندن محبت ايمان و بيزارى از كفر در قلب آنان
و لكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمن . .. و كرّه إليكم الكفر ... فضلاً من اللّه و نع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 6
6 - منحرفان ، ناتوان از گمراه سازى مسلمانانى كه به تعاليم قرآن پايبند بوده و از دستورات پيامبر (صلی الله علیه و آله) پيروى كنند .
لايضركم من ضل إذا اهتديتم
برداشت فوق بر اين اساس است كه حرف «لا» در «لايضركم» نافيه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 16
16 - آرامش و امنيت يافتن مؤمنان به آيات خداوند، پرتويى از رحمت اوست.
فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «كتب ربكم» به منزله تعليل براى «سلام عليكم» مى باشد. يعنى رحمت الهى عامل سلامت يافتن مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 6،9،14
6 - مؤمنان ، برخوردار از آرامش روحى به هنگام مشكلات و بحران ها ، در پرتو امداد الهى
هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين
9 - اعطاى روح آرامش و اطمينان از سوى خدا به مؤمنان ، مايه فزونى ايمان ايشان
أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين ليزدادوا إيمنًا مع إيمنهم
14 - نزول اطمينان و آرامش بر قلب مؤمنان در بحران ها ، نمودى از حاكميت خداوند بر قواى جهان
أنزل السكينة . .. و للّه جنود السموت و الأرض
بيان «للّه جنود. ..» - در پى «أنزل السكينة» - مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه با وجود حاكميت خداوند بر قواى جهان، اطمينان بخشيدن به قلب مؤمنان، امرى سهل و آسان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 1
1 - نزول آرامش از سوى خداوند بر مؤمنان ، مايه افزايش ايمان و زمينه ساز ورود آنان به بهشت
أنزل السكينة . .. ليزدادوا إيمنًا ... ليدخل المؤمنين و ... جنّ-ت
«ليدخل. ..» نتيجه اطمينان عطا شده از ناحيه خداوند و فزونى ايمان مؤمنان است كه در آيات پيشين طرح شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 9
9 - نزول آرامش از سوى خداوند بر قلب مؤمنان ، در شرايط نگران كننده قبل از صلح حديبيه
فعلم ما فى قلوبهم فأنزل السكينة عليهم
از تعبير «فأنزل السكينة» وجود نوعى نگرانى در آن شرايط حساس استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 7،21
7 - نزول آرامش بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از سوى خدا ، در قبال تعصب ورزى جاهلانه مشركان در حديبيه
فأنزل اللّه سكينته على رسوله و على المؤمنين
21- ايجاد روح آرامش و تقوا در پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به هنگام نياز آنان ، متكى به علم فراگير خداوند بر هستى
فأنزل اللّه . .. و ألزمهم كلمة التقوى ... و كان اللّه بكلّ شىء عليمًا
از ارتباط «و كان اللّه. ..» با عبارت قبل آيه (فأنزل اللّه...)، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 7
7 - خداوند ، گناهان و بدى هاى مؤمنان داراى عمل صالح را زدوده و مى آمرزد .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 17
17 - ازدياد و تقويت ايمان اهل كتاب و مؤمنان ، بر اثر يادآورى بعضى از حقايق الهى ، جلوه اى از هدايت گرى خداوند
كذلك . .. و يهدى من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 2
2 - مؤمنان ، نيازمند امداد الهى در بحران ها و سختى ها ، براى پايدارى و استقامت
هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 2
2 - ترديدزدايى خدا از مؤمنان و ايجاد اطمينان در آنان نسبت به پيروزى جبهه ايمان
إنّ اللّه يدفع عن الذين ءامنوا
تأكيد جمله «يدافع عن الذين ءامنوا» به وسيله «إنّ» بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 16
16 - آرامش و امنيت يافتن مؤمنان به آيات خداوند، پرتويى از رحمت اوست.
فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «كتب ربكم» به منزله تعليل براى «سلام عليكم» مى باشد. يعنى رحمت الهى عامل سلامت يافتن مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 3
3 - مصون ماندن مؤمنان از گزند اهل مكّه در جريان حديبيه ، نمودى از سنت الهى در يارى اهل ايمان
سنّة اللّه . .. و هو الذى كفّ أيديهم عنكم و أيديكم عنهم ببطن مكّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 58 - 2
2 - خدا ، عهده دار پاداش مؤمنان مهاجر
و الذين هاجروا فى سبيل اللّه . .. ليرزقنّهم اللّه رزقًا حسنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 39 - 18
18 - خداوند ، پاداش عمل مؤمنان را بر اساس تفضل خويش و كيفر كافران را بر پايه عدل مى دهد .
رجال . .. ليجزيهم اللّه أحسن ما عملوا و يزيدهم من فضله ... و الذين كفروا ... فوف
برداشت ياد شده، از مقايسه ميان دو گونه برخورد خداوند با مؤمنان و كافران به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 9 - 7
7 - عزت و حكمت الهى ، مقتضى كيفر كافران و پاداش مؤمنان است .
فبشّره بعذاب أليم . .. لهم جن-ّ-ت النعيم ... و هو العزيز الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 3
3 - خداوند ، پاداش مؤمنان داراى عمل صالح را خواهد داد .
ليجزى الذين ءامنوا
ضمير فاعلى «ليجزى» به «عالم الغيب» بازمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 14
14 - طهارت ، پاكى ، رشد و بالندگى اهل ايمان ، جلوه اى از فضل و رحمت الهى بر آنان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أبدًا
«زكاء» در لغت به دو معنا آمده است: 1- نمو و رشد، 2- صلاح و پاكى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 35 - 7
7- همراهى امداد هاى الهى با مؤمنان مجاهد ، مايه پيروزى و برترى آنان
و أنتم الأعلون و اللّه معكم
تذكر به همراهى خداوند با مؤمنان، در پى تشويق آنان به ادامه جنگ و يادآورى برترى و پيروزى آنان، مطلب بالا را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 15
15 - فتح و پيروزى مؤمنان در پرتو امدادِ الهى ، جلوه اى از حاكميت خدا بر عوامل و امكانات جهان هستى
إنّا فتحنا لك فتحًا . .. و للّه جنود السموت و الأرض
«للّه جنود. ..» ممكن است در مقام تعليل براى «إنّا فتحنا لك...» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 5،8
5 - ورود مسلمانان به سرزمين مكه و آسيب نديدن از ناحيه دشمن ، ظفرى الهى براى ايشان
و هو الذى كفّ . .. من بعد أن أظفركم عليهم
8 - لزوم توجه مؤمنان به الهى بودن تمامى پيروزى ها و پيشرفت هاى آنان
و هو الذى كفّ أيديهم عنكم
خداوند در اين آيه و آيات پيشين پيروزى ها و موفقيت هاى مؤمنان را به خود نسبت داده است. بنابراين مؤمنان بايد پيروزى ها را از خدا بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 11
11 - تعلّق اراده الهى ، بر عزت و پيروزى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان
و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 15
15 - غلبه يافتن پيروان حضرت عيسى ( ع ) بر كافران بنى اسرائيل ، در نتيجه تأييدات و امداد هاى الهى
فأيّدنا الذين ءامنوا . .. فأصبحوا ظهرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 15،21
15 - تثبيت روح تقوا در پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، در جريان حديبيه به اراده الهى
و ألزمهم كلمة التقوى
21- ايجاد روح آرامش و تقوا در پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به هنگام نياز آنان ، متكى به علم فراگير خداوند بر هستى
فأنزل اللّه . .. و ألزمهم كلمة التقوى ... و كان اللّه بكلّ شىء عليمًا
از ارتباط «و كان اللّه. ..» با عبارت قبل آيه (فأنزل اللّه...)، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 13
13 - خداوند ، مؤمنان را به وسيله روحى از جانب خود تأييد و تقويت مى كند .
و أيّدهم بروح منه
«تأييد» (مصدر«أيّد») به معناى قوى و نيرومند كردن است. در ضمير «منه» دو احتمال وجود دارد: الف) به خدا بازگردد. ب) به ايمان مربوط باشد. برداشت بالا برپايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 14
14 - طهارت ، پاكى ، رشد و بالندگى اهل ايمان ، جلوه اى از فضل و رحمت الهى بر آنان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أبدًا
«زكاء» در لغت به دو معنا آمده است: 1- نمو و رشد، 2- صلاح و پاكى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 24 - 7
7 - طرد شرك از سوى مؤمنان و گرايش آنان به پرستش خداى يگانه ، مرهون هدايت و راهنمايى خداوند
و هدوا إلى صرط الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 14
14- ثابت قدم كردن مؤمنان و افزايش گمراهى ستم پيشگان از سوى خداوند ، بسته به مشيت اوست .
يثبّت الله الذين ءامنوا . .. و يفعل الله ما يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 5
5 - جهاد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، نشأت يافته از درك صحيح و بينش عميق آنان نسبت به ارزش جهاد
فهم لايفقهون. لكن الرسول و الذين ءامنوا معه جهدوا
با توجه به فراز پيش (رضوا . .. فهم لايفقهون) مقصود اين است كه منافقان چون نمى فهمند، از جهاد مى گريزند و لكن مؤمنان، به بركت درك عميقى كه دارند، به سوى عرصه هاى كارزار پيش مى تازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 3
3 - ايمان ، مايه پيدايش روح دوستى در ميان اهل ايمان
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 2
2 - ترديدزدايى خدا از مؤمنان و ايجاد اطمينان در آنان نسبت به پيروزى جبهه ايمان
إنّ اللّه يدفع عن الذين ءامنوا
تأكيد جمله «يدافع عن الذين ءامنوا» به وسيله «إنّ» بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 18
18 - خداوند ، روزى مؤمنانِ داراى عمل صالح را در قيامت به وجه نيك و شايسته خواهد داد .
قد أحسن اللّه له رزقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 24 - 7
7 - طرد شرك از سوى مؤمنان و گرايش آنان به پرستش خداى يگانه ، مرهون هدايت و راهنمايى خداوند
و هدوا إلى صرط الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 32 - 18
18 - گشايش در كار مؤمنان و تفضل به آنان از جانب خداوند ، بر پايه علم گسترده او به مصالح و نياز هاى آنان است .
يغنهم اللّه من فضله و اللّه وسع عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 8
8 - لزوم توجه مؤمنان به الهى بودن تمامى پيروزى ها و پيشرفت هاى آنان
و هو الذى كفّ أيديهم عنكم
خداوند در اين آيه و آيات پيشين پيروزى ها و موفقيت هاى مؤمنان را به خود نسبت داده است. بنابراين مؤمنان بايد پيروزى ها را از خدا بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 65 - 4
4 - اقدام خداوند بر نجات دادن رهروان راه خود در سخت ترين شرايط
و أنجينا موسى و من معه أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 53 - 5
5 - خداوند ، نجات دهنده مؤمنان تقواپيشه از گرداب هاى سخت و بلا هاى فراگير
أنّا دمّرنهم و قومهم أجمعين . .. و أنجينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 2
2 - تقدير عذاب براى كافران و نيز نجات مؤمنان ، متكى به اراده الهى است .
فأنجينه و أهله إلاّ امرأته قدّرنها من الغبرين
برداشت ياد شده با توجه به انتساب فعل «أنجينا» و «قدّرنا» به خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 2
2 - خداوند ، مؤمنان تقواپيشه قوم عاد و ثمود را از عذاب نازل شده نجات داد .
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
مراد از «الذين آمنوا» - به قرينه سياق - مؤمنان هر دو قوم عاد و ثمود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 2
2 - خداوند ، مؤمنان تقواپيشه قوم عاد و ثمود را از عذاب نازل شده نجات داد .
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
مراد از «الذين آمنوا» - به قرينه سياق - مؤمنان هر دو قوم عاد و ثمود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 11 - 3
3 - خداوند ، هدايت گر قلب انسان هاى مؤمن
و من يؤمن باللّه يهد قلبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 8 - 5
5 - توجّه به عزّت و پسنديده بودن خداوند ، زمينه ساز پيدايش ايمان و پرهيز از آزاررسانى به مؤمنان است .
أن يؤمنوا باللّه العزيز الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 5
5 - توجه به ارزش هاى نهفته در وجود مؤمنان ، مانع حقير شمردن و استهزاى آنان
لايسخر قوم من قوم عسى أن يكونوا خيرًا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 10
10 - منافقان ، مانع پيروزى مؤمنان
قالوا ألم نستحوذ عليكم و نمنعكم من المؤمنين
«نمنعكم من المؤمنين»، يعنى جان و مال شما را از دست مؤمنين حفظ كرديم و نگذاشتيم مؤمنين بر شما پيروز شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 43 - 3
3 - مخالفت هاى كافران با پيام وحى و تأخير كيفر دنيايى آنان ، نبايستى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را در تبلغ دين سست گرداند .
فإمّا نذهبنّ . .. فاستمسك بالذى أُوحى إليك
از تفريع اين آيه بر آيات پيشين - كه مسأله اعراض كافران از وحى و كيفر آنان را مطرح كرده بود - مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 5
5 - توجه به ارزش هاى نهفته در وجود مؤمنان ، مانع حقير شمردن و استهزاى آنان
لايسخر قوم من قوم عسى أن يكونوا خيرًا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 5
5 - رحمت ، فضل ، توبه پذيرى و حكمت خداوند ، جلوگير مؤمنان از سقوط بر اثر لغزش ها و نادانى هايشان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته و أنّ اللّه توّاب حكيم
جواب «لولا» محذوف است و آنچه مى تواند محذوف باشد - به قرينه آيات پيشين و نيز آيه 21 همان مضمونى است كه در برداشت ياد شده آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 15 - 7
7 - جود و فيض گسترده خداوند ، مايه آمرزش گناه مؤمنان و دوست داشتن آنان است .
هو الغفور الودود . .. المجيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 19
19 - قدرت مطلق و بى پايان خداوند ، مقتضى اميد و دلبستگى مؤمنان به استجابت دعايشان در درگاه الهى
يقولون ربّنا أتمم لنا نورنا و اغفرلنا إنّك على كلّ شىء قدير
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه جمله «إنّك على كلّ شىء قدير» در مقام تعليل براى دعاها و درخواست هاى مؤمنان از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 5
5 - منافقان ، از نظر رفتار و مواضع سياسى و اجتماعى در قطب مخالف مؤمنان قرار دارند .
و يقولون ءامنّا. .. و أطعنا ثمّ يتولّى ... فريق منهم معرضون ...إنّما كان قول الم
«داورى « از مهم ترين مسائل اجتماعى است و در آيات پيشين، منافقان به عنوان مخالفان داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و متمردان از حكم آن حضرت معرفى شدنده اند; ولى در آيه ياد شده، مؤمنان به عنوان انسان هاى مطيع و تن دهنده به حكم و داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) شناسانده شدنده اند. بنابراين مى توان استفاده كرد كه مؤمنان و منافقان، در مواضع اجتماعى در جهت مخالف هم قرار دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 5
5 - منافقان ، از نظر رفتار و مواضع سياسى و اجتماعى در قطب مخالف مؤمنان قرار دارند .
و يقولون ءامنّا. .. و أطعنا ثمّ يتولّى ... فريق منهم معرضون ...إنّما كان قول الم
«داورى « از مهم ترين مسائل اجتماعى است و در آيات پيشين، منافقان به عنوان مخالفان داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و متمردان از حكم آن حضرت معرفى شدنده اند; ولى در آيه ياد شده، مؤمنان به عنوان انسان هاى مطيع و تن دهنده به حكم و داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) شناسانده شدنده اند. بنابراين مى توان استفاده كرد كه مؤمنان و منافقان، در مواضع اجتماعى در جهت مخالف هم قرار دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 17 - 1
1 - پرهيز از تأثيرپذيرى در برابر شايعه ها و دامن زدن به آنها و نيز اجتناب از تهمت زدن به ديگران و بازى با حيثيت آنان ، اندرزى الهى به مؤمنان
يعظكم اللّه أن تعودوا لمثله أبدًا إن كنتم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 2 - 8
8 - برخورد شايسته با زنان مطلّقه ، اداى حقّ آنان و انتخاب دو شاهد عادل بر امر طلاق يا رجوع ، از موعظه هاى الهى به مردان و زنان مؤمن
لاتخرجوهنّ من بيوتهنّ . .. و أقيموا الشهدة للّه ذلكم يوعظ به
«ذلك» اشاره به مجموعه رهنموهاى الهى در دو آيه اين سوره است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 5 - 6
6 - اميدواران به لقاءاللّه ، مؤمنان راستين سرفراز برآمده از آزمون الهى اند .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون . و لقد فتنّا ... فليعلمنّ ا
ذكر «من كان يرجوا لقاءاللّه. ..» پس از بيان آزمون حتمى مدعيان ايمان، جهت بازشناسى مؤمنان راستين، مى تواند اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه آنان، اميدوار به لقاءاللّه اند. در ضمن، با اين بيان، تشويقى هم از آنان به عمل آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 5
5 - تنها مؤمنان صابر ، به موفقيت دست يافته و به هدف هاى خويش ( سعادت دنيا و آخرت ) خواهند رسيد . *
و أولئك هم المهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 7
7 - ضعف مالى و امكانات اجتماعى مؤمنان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مقايسه با منافقان
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
تعجب از امكانات رفاهى و مفاخر اجتماعى منافقان، نشان از ضعف مالى و امكانات مؤمنان در مقايسه با آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 11 - 2
2- خداوند ، ولىّ ( سرپرست و حامى ) مؤمنان
بأنّ اللّه مولى الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 11
11 - اهل ايمان بر رفتار و كردار نارواى گمراهان و عقايد ناصواب ايشان مؤاخذه نخواهند شد .
يايها الذين ءامنوا . .. لايضركم من ضل إذا اهتديتم إلى اللّه مرجعكم جميعاً
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «لايضركم . ..» در ارتباط با عذابهاى الهى مطرح باشد بر اين مبنا جمله «عليكم انفسكم لايضركم ...» يعنى مراقب ايمان خويش باشيد، شما بر بى ايمانى كافران و اعمالشان مؤاخذه نخواهيد شد و بدين سبب ضررى از ناحيه آنان متوجه شما نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 66 - 1
1 - گروهى از اشراف قوم هود به وى ايمان آوردند و گروهى ديگر با انكار رسالت او در برابرش جبهه گيرى كردند .
قال الملأ الذين كفروا من قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 47 - 8
8 - جمعى از مردم اقوام گذشته ، به پيامبران ايمان آوردند و جمعى ديگر ، آنان را تكذيب كردند .
لقد أرسلنا . .. رسلاً ... فانتقمنا من الذين أجرموا
«فاء» در «فانتقمنا» فصيحه است و حكايت از اين مى كند كه پس از آمدن انبيا، جمعى ايمان آوردند و جمعى، تكذيب كردند و خداوند، از گروه دوم، انتقام گرفت. لازم به ذكر است كه «و كان حقًّا...» نيز مؤيد نكته ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 6
6 - خداوند ، پيامبران و مؤمنان نيكوكار پيش از اسلام را ، خليفه و جانشين خود در زمين قرار داده بود .
وعد اللّه الذين ءامنوا. .. كما استخلف الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 5
5 - مؤمنان عصر بعثت متشكل از سه گروه : مهاجران ( مؤمنانى كه از مكه و يا اطراف آن به مدينه هجرت كردند ) ، انصار ( مؤمنانى كه مهاجران را پناه دادند ) و مؤمنان غير مهاجر
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. و الذين ءاووا و نصروا ... و الذين ءامنوا
«ايواء» (مصدر آووا) به معناى منزل دادن و پناه دادن است و مفعول آن ضميرى است محذوف كه به «الذين ءامنوا . .. » برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 23 - 11
11 - پذيرش حقانيّت اسلام از سوى برخى از عالمان اهل كتاب در عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ثمّ يتولى فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 10
10 - حمايت خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر اهل كتاب
و اللّه ولىّ المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 20
20 - ايمان آوردن عدّه كمى از اهل كتاب به اسلام ، و كفر بيشتر آنان بدان
منهم المؤمنون و اكثرهم الفاسقون
بنابر اينكه منظوراز ايمان، ايمان به اسلام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 111 - 12
12 - گروندگان از اهل كتاب ( عبداللّه بن سلام و يارانش ) به اسلام ، مورد سرزنش و آزار سران يهود
لن يضرّوكم إلّا اذًى
در شأن نزول آمده است: عبداللّه بن سلام و يارانش پس از ايمانشان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مورد سرزنش رؤساى يهود قرار گرفتند. (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 113 - 2،4
2 - برخى از اهل كتاب ، منكر آيات الهى ، قاتل انبيا و اهل عصيان و تعدى و برخى ديگر پذيراى طاعت خدا ، اهل تلاوت آيات الهى و سجده كننده در پيشگاه او هستند .
ذلك بانّهم كانوا يكفرون . .. ليسوا سوآءً من اهل الكتب ... و هم يسجدون
4 - برخى از اهل كتاب به خاطر گرايش هاى ايمانى و رفتار پسنديده ، مصون از ذلّت و درماندگى و غضب الهى
ضربت عليهم الذّلّة . .. ليسوا سوآءً من اهل الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 1،6،7،12
1 - ايمان به خدا و روز قيامت ، امر به معروف ، نهى از منكر و شتاب در كار هاى خير ، از ويژگى هاى برخى اهل كتاب
من اهل الكتب . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنك
6 - گروهى از اهل كتاب كه اطاعت خدا نمودند و به هنگام شب آيات الهى را تلاوت كردند و سجده به درگاهش نمودند ، از زمره صالحان هستند .
من اهل الكتب امة قائمة . .. و اولئك من الصالحين
7 - گروهى از اهل كتاب كه مؤمن به خدا و روز واپسين و امركننده به معروف و نهى كننده از منكر و شتاب كنندگان به نيكى ها هستند ، از تبار صالحان هستند .
من اهل الكتب امة . .. يؤمنون باللّه ... و اولئك من الصالحين
12 - ستايش خداوند ، از مؤمنين اهل كتاب
من اهل الكتب امة . .. يؤمنون باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 -
1،5،10،11،12،16،17،20
1 - ايمان واقعى گروهى از عالمان اهل كتاب به خداوند ، قرآن و كتب آسمانى خويش
وَ اِنّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و ما انزل اليكم . .. خاشعين للّه
سوداگرى با آيات الهى از امورى است كه اغلب با عالمان و دانشمندان دينى سنخيّت دارد ; جمله «لتبيّننّه للناس»، در آيه 187 اين معنا را تأييد مى كند.
5 - تسليت و دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، با بيان ايمان گروهى از اهل كتاب در برابر دشمنى گروهى ديگر
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه
با توجّه به ارتباط اين آيه با آيات 180 تا 187 كه از كارشكنيها و آزار و اذيتهاى فراوان اهل كتاب سخن گفته است.
10 - سوداگرى نكردن با آيات الهى ، ويژگى اهل كتابِ مؤمنِ به خدا و قرآن و ديگر كتب آسمانى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلاً
11 - پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
12 - پرهيز برخى اهل كتاب از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى ( تورات و انجيل ) ، مايه ايمان آنان به قرآن
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جمله «لا يشترون . .. »، حال براى فاعل «يؤمن» است (يعنى مؤمنان اهل كتاب) و توصيف آنان به جمله ذكر شده، مى تواند اشاره به علّت و زمينه ايمان آنان به قرآن باشد.
16 - تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب ، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آياتِ الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا اولئك لهم اجرهم
17 - ايمان اهل كتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذارى صحيح آنان نسبت به آيات الهى ( تورات و انجيل )
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن باللّه و . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
20 - آن گروه از اهل كتاب كه به خدا ، قرآن و كتب آسمانى خويش ايمان آورند ; از پاداشى ويژه و والا بهره مند خواهند شد .
اولئك لهم اجرهم عند ربّهم
كلمه «عند ربّهم»، توصيف «اجرهم» است و مى رساند كه آن پاداش، پاداشى ويژه و ارزشمند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 1،2
1 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
فمنهم من امن به و منهم
بدان احتمال كه مراد از «النّاس» در آيه قبل پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد و ضمير «به» به آن ارجاع شود.
2 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبران خاندان ابراهيم
فقد اتينا ال ابرهيم . .. فمنهم من امن به
بنابر اينكه ضمير در «به» به مجموعه كتاب، حكمت و ملك عظيم برگردانده شود. يعنى: «فمهنم من آمن بما اتينا ال ابراهيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 1
1 - اقدام ايمان آوردگان از اهل كتاب ، به اقرار مجدد ايمان خويش به هنگام تلاوت آيات قرآن بر ايشان
الذين ءاتينهم الكتب . .. و إذا يتلى عليهم قالوا ءامنّا به
مقصود از «إذا يتلى عليهم. ..» اين است كه هر بار كه آياتى از قرآن نازل مى شود و بر آنان تلاوت مى گردد، اظهار مى دارند كه «آمنّا به».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 248 - 14
14 - مؤمنان بنى اسرائيل ( اهل پذيرش حق ) ، پذيراى صندوق معهود ، به عنوان نشانه اى بر حقانيّت طالوت در زمامدارى
انّ فى ذلك لاية لكم ان كنتم مؤمنين
«ايمان» در آيه شريفه به معناى ايمان به خداوند و رسول و در مقابل كفر نيست; چون مخاطبين آيه از اهل ايمانند; بلكه به معناى لغوى آن است; يعنى آنانكه اهل باور و پذيراى حق هستند، مقابل كسانى كه روحى لجوج و قلبى پيوسته ناباور دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 23 - 2
2 - وجود يارانى خداترس و داراى حس مسؤوليت در ميان قوم موسى ( ع )
قال رجلان من الذين يخافون . .. ادخلوا عليهم الباب
برداشت فوق بر اين اساس است كه مفعول محذوف «يخافون»، «اللّه» باشد، يعنى «يخافون اللّه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 80 - 3
3 - گروهى از بنى اسرائيل پايبند به احكام الهى و بر حذر از ايجاد روابط ولايى و دوستى با كافران مشرك
ترى كثيراً منهم يتولون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 3
3 - مؤمنان و گرويدگان به موسى ( ع ) ، همگى از قشر جوان بنى اسرائيل بودند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه
«ذرية» به معناى «ابناء و أولاد» به كار مى رود، با توجه به جو وحشت و ارعاب كه فرعون در ميان بنى اسرائيل به وجود آورده بود و معمولا در چنين شرايطى پيران به حكم مصلحت انديشى كنار مى كشند، مى توان گفت كه مراد از «ذرية»، جوانان بنى اسرائيل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 11
11 - بنى اسرائيل ، در پذيرش رسالت عيسى ( ع ) و پيروى از آن حضرت ، دو دسته شدند : دسته اى مؤمن و گروهى كافر .
فامنت طائفة من بنى إسرءيل و كفرت طائفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 3
3 - مؤمنان به غيب ( خدا و . . . ) و معتقدان به رسالت و باورداران به آخرت ، هدايت يافتگانند .
الذين يؤمنون . ... أولئك على هدًى من ربهم
مشاراليه «أولئك» (اهل تقوا) ممكن است به صورت اجمالى ملاحظه شود. در اين صورت كلمه «المتقين» مشاراليه خواهد بود. و ممكن است جنبه تفصيلى آن در نظر گرفته شود; در اين لحاظ، صفات بيان شده براى «متقين» مشاراليه «أولئك» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 9
9- يوسف ( ع ) نمونه اى بارز از مؤمنان تقواپيشه و باورداران به سراى آخرت
و لأجر الأخرة خير للذين ءامنوا و كانوا يتقون
از مصداقهاى مورد نظر براى «الذين آمنوا . ..» به قرينه آيات قبل ، يوسف(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 14،17
14 - ساحران مؤمن با تحقير قدرت فرعون ، به او اعلام كردند كه بالاترين شكنجه هاى او ، تنها به زندگانى دنيايى آنان خاتمه مى دهد و به آخرتشان آسيبى نخواهد رسانيد .
فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
چنانچه «هذه الحياة» مفعولٌ به براى «تقضى» باشد، مراد از «قضا»، منقضى ساختن خواهد بود. اهل لغت مى گويند: تمام معانى «قضا» به انقطاع يافتن و تمام شدن بازگشت دارد (لسان العرب). بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: اى فرعون! با حكم خود به هرچه مى توانى فيصله بده و آن را تمام كن; زيرا تو فقط اين زندگانى دنيا را خاتمه مى دهى.
17 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، داراى ايمان و اعتقاد محكم به آخرت بودند .
فاقض . .. إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 4 - 5
5 - مؤمنان به آخرت ، برخوردار از بينش درست نسبت به ارزش ها و ضد ارزش ها و به دور از تحيّر و سرگردانى در زندگى
إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة . .. فهم يعمهون
با استفاده از مفهوم آيه و نيز از تقابل ميان آن و آيه پيشين، مى توان گفت كه مؤمنان به آخرت (برخلاف كافران) نه گرفتار بينش غلط در ارزش گذارى اند و نه گرفتار حيرت و سرگردانى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 21 - 4
4 - باورداران به آخرت ، از ابليس تبعيت نمى كنند .
فاتّبعوه . .. و ما كان له عليهم من سلطن إلاّ لنعلم من يؤمن بالأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 118 - 6
6 - مؤمنان به آيات خداوند به احكام و قوانين او گردن مى نهند.
فكلوا مما ذكر اسم الله عليه إن كنتم بأيته مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 17
17 - موحدان ، پرداخت كنندگان زكات و مؤمنان به آيات الهى ، مصون از عذاب هاى الهى هستند .
عذابى أصيب به من أشاء و رحمتى . .. فسأكتبها للذين ... بايتنا يؤمنون
جمله «سأكتبها» به منزله تفسيرى است براى «من أشاء». يعنى بيان مى كند كه چه كسانى مصون از عذاب الهى هستند و مشيت الهى بر عذاب نكردن آنان تعلق نمى گيرد و چه كسانى در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى هستند. منطوق جمله «سأكتبها» بيانگر طايفه اول و مفهوم آن بيانگر طايفه دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 178 - 4
4 - تصديق كنندگان آيات الهى ، هدايت يافتگان ، و تكذيب كنندگان آيات الهى ، ضلالت پيشگانند .
الذين كذبوا بايتنا . .. من يهد اللّه فهو المهتدى و من يضلل
با توجه به آيه قبل معلوم مى شود مصداق مورد نظر براى ضلالت، تكذيب آيات خداوند است و مصاق هدايت، تصديق آيات و ايمان به آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 107 - 1
1- بوستان هاى فردوس ، منزل گاهى تضمين شده براى نيك كردارانِ مؤمنِ به آيات الهى و قيامت است .
إنّ الذين ءامنوا . .. نزلاً
متعلق ايمان در «آمنوا» به قرينه آيات قبل - كه درباره كفر به آيات و لقاى پروردگار بود - ايمان به آيات و قيامت است. «فردوس» يعنى «وادى سرسبز». برخى از زبان شناسان، آن را كلمه اى رومى مى دانند كه به زبان عرب وارد شده است (تاج العروس) كلمه «نزل» در معانى «منزل» و «وسايل پذيرايى» و... استعمال مى شود. برداشت ياد شده، براساس معناى نخست است. فعل ماضى (كانت) درباره حوادث آينده، بر وقوع حتمى و تضمين شده آن حوادث دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 3
3 - ساحر مؤمن مصر ، تحت تأثير آيات و بينات الهى ، قرار گرفتند و خدا را بر فرعون ترجيح دادند .
لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 53 - 9،13
9 - مؤمنان ، به آيه هاى الهى ، ايمان دارند و در برابر خداوند تسليم اند .
من يؤمن بأيتنا فهم مسلمون
13 - كسانى كه پديده هاى عالم را به عنوان آيه هاى خداوند باور دارند ، به پيام هاى آسمانى ، گوش فرا مى دهند .
إن تسمع إلاّ من يؤمن بأيتنا فهم مسلمون
مراد از «آيات» ممكن است آيات آفاقى و يا انفسى باشد و احتمال دارد آيات تشريعى باشد. برداشت، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 2
2 - مؤمنان به آيات خدا و انجام دهندگان عمل صالح ، جايگاه شان بهشت است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لهم جن-ّ-ت النعيم
به قرينه مقابله با آيه قبل، متعلق «آمنوا» در اين آيه كسانى اند كه به آيات الهى ايمان آورده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 1،11
1 - برخورداران از روحيه تواضع و حق پذيرى ، تنها گروندگان به آيات الهى اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
11 - مؤمنان ، در پيشگاه آيات الهى ، هيچ استكبارى از خود بروز نمى دهند و تسليم اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا. .. و هم لايستكبرون
متعلَّق «يستكبرون» در آيه، بيان نشده است. به قرينه سياق، احتمال دارد كه واژه «آيات» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 69 - 3
3 - تقواپيشگان ، به آيات الهى ايمان آورده و در برابر اراده الهى تسليم اند .
إلاّ المتّقين . يعباد ... الذين ءامنوا بايتنا و كانوا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 26 - 1،2
1 - حضرت لوط ( ع ) به دعوت ابراهيم ( ع ) در پى فراخوانى او به توحيد ، ايمان آورد .
و إبرهيم إذ قال لقومه اعبدوا اللّه . .. فأمن له لوط
2 - حضرت لوط ( ع ) پس از ايمان آوردن به حضرت ابراهيم ( ع ) تصميم گرفت به سرزمين ديگرى هجرت كند .
فأمن له لوط و قال إنّى مهاجر إلى ربّى
بنابراين احتمال كه مرجع ضمير فاعلى «قال» به قرينه «فآمن له لوط» حضرت لوط(ع) باشد، نكته بالا، قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 2
2 - از ميان يهود و نصارا ، پيروان حقيقى تورات و انجيل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آورند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«تلاوت به معناى خواندن و قرائت كردن است. برخى از اهل لغت آن را به معناى پيروى كردن نيز گفته اند. مراد از ضمير «به» محتمل است قرآن يا پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نيز مى تواند به الكتاب (تورات و انجيل) برگردد. برداشت فوق ناظر به اين است كه مراد از ضمير «به» قرآن يا پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معناى پيروى كردن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 5
5 - وجود دو گروه مؤمن و اخلالگر در برابر دعوت پيامبران در طول تاريخ
فمنهم من امن به و منهم من صدّ عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 14
14 - در هر عصرى عده اى از مردم به هيچ نحو به تعاليم انبيا پشت نكرده و به آنان كفر نمىورزند.
فقد و كلنا بها قوما ليسوا بها بكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 35 - 7
7 - تصديق كنندگان انبيا و تقواپيشگان راستكردار در قيامت ايمن از عقوبتهاى الهى و به دور از هر گونه اندوه هستند.
فمن اتقى و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
مراد از نبودن خوف (لا خوف) به دليل آيه بعد، ايمنى از گرفتار شدن به آتش دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 105 - 6
6- موحدان و مؤمنانِ به رسالت پيامبران ، تشكيل دهنده گروه سعادتمندان قيامتند .
فمنهم شقى و سعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 47 - 8
8 - جمعى از مردم اقوام گذشته ، به پيامبران ايمان آوردند و جمعى ديگر ، آنان را تكذيب كردند .
لقد أرسلنا . .. رسلاً ... فانتقمنا من الذين أجرموا
«فاء» در «فانتقمنا» فصيحه است و حكايت از اين مى كند كه پس از آمدن انبيا، جمعى ايمان آوردند و جمعى، تكذيب كردند و خداوند، از گروه دوم، انتقام گرفت. لازم به ذكر است كه «و كان حقًّا...» نيز مؤيد نكته ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 19 - 6
6 - كسانى كه به خدا و همه پيامبران او ايمان دارند ، در زمره صديقان و شهدا ( گواهان ) ، قرار مى گيرند .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله أُولئك هم الصدّيقون و الشّهداء
«شهيد» (مفرد «شهداء») به معناى گواه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 6
6 - حبيب نجار ، مردى آشنا به پيامبران عصر خويش و مؤمن و پيرو ايشان
و جاء من أقصا المدينة رجل يسعى قال يقوم اتّبعوا المرسلين
دفاع حبيب نجار از پيامبران و توصيه به پيروى از آنان، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 10
10- اشخاص مؤمن ، وعده الهى در مورد بهشت را - على رغم پنهان بودن آن از ديده ها در دنيا - پذيرفته و باور دارند .
جنّت عدن التى وعد الرحمن عباده بالغيب
در اين برداشت ياد شده «بالغيب . ..»، حال براى ضمير محذوف گرفته شده است كه به «التى» برمى گردد. در اين صورت حرف «با» به معناى ملابست است; يعنى، وعده خدا به بندگان، در مورد بهشت هايى است كه از ديده ها پنهان است و آنان گرچه بهشت هاى عدن را نديده اند; ولى به آن ايمان دارند. اين نحوه بيان، حاوى نوعى تمجيد از مؤمنان به وعده الهى مى باشد. هم چنين اگر «بالغيب» حال براى «عباده» گرفته شود و مراد غايب بودن بندگان از بهشت هاى عدن باشد، همين معنا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 6 - 1
1 - دسته اى از مردم ، پاداش هاى موعود الهى را تصديق كرده ، براى رسيدن به آن تلاش مى كنند .
و صدّق بالحسنى
مراد از «الحسنى» - به قرينه فعل هاى «صدّق» و «كذّب» - پاداش هاى نيكو و وعده به آنها است; بنابراين مراد از آن، «المثوبة الحسنى» يا «العِدَة الحسنى» و نظاير آن است. جمله «صدّق بالحسنى» بيان يكى از مصداق هاى «سعى» در آيات پيشين است; از اين رو شامل تصديق عملى نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 7 - 1
1 - خداوند ، اهل سخاوت و تقوا و تصديق كنندگان پاداش هاى موعود را ، براى انجام دادن كار هاى خير ، آماده و توانا مى سازد .
فسنيسّره لليسرى
فعل «يسّر»; يعنى، آسان ساخت (قاموس) و توفيق داد (صحاح). «يسرى» وصف براى موصوف محذوفى از قبيل «الطريقة»، «الشريعة» و يا نظاير آن و به معناى سهل تر و آسان تر است. تغيير عبارت از «سنيسّر له اليسرى» به «سنيسّره لليسرى» بيانگر آن است كه خداوند، وعده ايجاد تحولاتى را در درون شخص مى دهد تا با سهولت، پذيراى آسان ترين شريعت ها گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 110 - 3
3- قوم موسى در حقانيت تورات اختلاف كرده ; گروهى آن را پذيرفتند و گروهى آن را انكار كردند .
و لقد ءاتينا موسى الكتب فاختلف فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 4
4- جامعه جن ، مؤمن به موسى ( ع ) و كتاب آسمانى او
إنّا سمعنا كتبًا أُنزل من بعد موسى مصدّقًا
انذارگران جن براى گرايش دادن قوم خويش به قرآن، تصديق گرى آن براى تورات را يادآور شده اند. اين سخن در صورتى ثمربخش است كه جامعه جن، به تورات معتقد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 3
3 - مؤمنان به غيب ( خدا و . . . ) و معتقدان به رسالت و باورداران به آخرت ، هدايت يافتگانند .
الذين يؤمنون . ... أولئك على هدًى من ربهم
مشاراليه «أولئك» (اهل تقوا) ممكن است به صورت اجمالى ملاحظه شود. در اين صورت كلمه «المتقين» مشاراليه خواهد بود. و ممكن است جنبه تفصيلى آن در نظر گرفته شود; در اين لحاظ، صفات بيان شده براى «متقين» مشاراليه «أولئك» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 1
1 - وجود مؤمنان واقعى به خدا و قيامت در ميان باديه نشينان صدر اسلام ، على رغم كفر و نفاق شديد عده اى ديگر از آنان
الأعراب أشد كفراً و نفاقاً . .. و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 19 - 6
6 - كسانى كه به خدا و همه پيامبران او ايمان دارند ، در زمره صديقان و شهدا ( گواهان ) ، قرار مى گيرند .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله أُولئك هم الصدّيقون و الشّهداء
«شهيد» (مفرد «شهداء») به معناى گواه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 13 - 4
4 - در ديدگاه مؤمنان جن ، ايمان آورندگان به ربوبيت خداى يكتا ، از نقصان حق خويش و يا ستم شدن در مجازات ، بيم نداشته و در امان اند .
فمن يؤمن بربّه فلايخاف بخسًا و لا رهقًا
«رَهَق» در معانى «سفاهت»، «گناه»، «كذب»و «ظلم» به كار مى رود; ولى در اين آيه معناى اخير مراد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 89 - 12
12 - شعيب ( ع ) و مؤمنان به رسالتش ، انسانهايى تسليم در برابر مشيت هاى خداوند
و ما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء اللّه ربنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 3
3- گروهى از مردم مدين ، توحيد را پذيرفتند و به رسالت شعيب ( ع ) ايمان آوردند .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 8
8 - مستضعفان مؤمن قوم ثمود با پاسخى قاطع به كفرپيشگان ، ايمان و باور خويش را به صالح و تمامى رسالت هاى وى اعلان كردند .
أتعلمون . .. قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 76 - 1
1 - مجادله كفرپيشگان مستكبر قوم ثمود با مستضعفان مؤمن به صالح
استضعفوا لمن . .. مؤمنون. قال الذين استكبروا إنا بالذى ءامنتم به كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 5
5- گروهى از قوم ثمود ، توحيد را پذيرفتند و به رسالت صالح ( ع ) ايمان آوردند .
نجّينا صلحًا و الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 49 - 5
5 - خانواده صالح ، جملگى مؤمنان به وى و مورد خشم عميق كافران
لنبيّتنّه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 3
3 - مؤمنان به غيب ( خدا و . . . ) و معتقدان به رسالت و باورداران به آخرت ، هدايت يافتگانند .
الذين يؤمنون . ... أولئك على هدًى من ربهم
مشاراليه «أولئك» (اهل تقوا) ممكن است به صورت اجمالى ملاحظه شود. در اين صورت كلمه «المتقين» مشاراليه خواهد بود. و ممكن است جنبه تفصيلى آن در نظر گرفته شود; در اين لحاظ، صفات بيان شده براى «متقين» مشاراليه «أولئك» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 37 - 2
2- گروهى از مردم زمان مريم به عيسى ( ع ) و گفته هاى او ايمان آوردند و گروهى كفر ورزيدند .
فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 10
10- اشخاص مؤمن ، وعده الهى در مورد بهشت را - على رغم پنهان بودن آن از ديده ها در دنيا - پذيرفته و باور دارند .
جنّت عدن التى وعد الرحمن عباده بالغيب
در اين برداشت ياد شده «بالغيب . ..»، حال براى ضمير محذوف گرفته شده است كه به «التى» برمى گردد. در اين صورت حرف «با» به معناى ملابست است; يعنى، وعده خدا به بندگان، در مورد بهشت هايى است كه از ديده ها پنهان است و آنان گرچه بهشت هاى عدن را نديده اند; ولى به آن ايمان دارند. اين نحوه بيان، حاوى نوعى تمجيد از مؤمنان به وعده الهى مى باشد. هم چنين اگر «بالغيب» حال براى «عباده» گرفته شود و مراد غايب بودن بندگان از بهشت هاى عدن باشد، همين معنا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 2
2 - از ميان يهود و نصارا ، پيروان حقيقى تورات و انجيل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ايمان مى آورند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
«تلاوت به معناى خواندن و قرائت كردن است. برخى از اهل لغت آن را به معناى پيروى كردن نيز گفته اند. مراد از ضمير «به» محتمل است قرآن يا پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نيز مى تواند به الكتاب (تورات و انجيل) برگردد. برداشت فوق ناظر به اين است كه مراد از ضمير «به» قرآن يا پيامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معناى پيروى كردن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 40 - 4،5،7
4 - هرگز تمامى مردم روى زمين ، به قرآن ايمان نخواهند آورد .
و منهم من يؤمن به و منهم من لا يؤمن به
5 - مردم روزى زمين همواره نسبت به قرآن دو دسته هستند : مؤمن و كافر .
و منهم من يؤمن به و منهم من لا يؤمن به
7 - كسانى كه قرآن را مى پذيرند و به آن ايمان مى آورند ، از رذيله فسادانگيزى منزه هستند .
و منهم من يؤمن به . .. و ربك أعلم بالمفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 12
12- آنان كه از بصيرت الهى برخوردارند ، به قرآن ايمان مى آورند .
أفمن كان على بيّنة . .. أُولئك يؤمنون به
مراد از ضمير در «به» به دليل آيات گذشته (أم يقولون افتراه . ..) و نيز بخشهاى بعدى آيه ، قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 19 - 8
8- تنها خردمندان حقانيّت قرآن و الهى بودن آن را درمى يابند و آن را باور مى كنند .
إنما يتذكّر أُولُوا الألبب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 52 - 1
1 - ايمان آوردن برخى از اهل كتاب صدراسلام به قرآن
الذين ءاتينهم الكتب . .. به يؤمنون
عبارت «الذين آتيناهم الكتاب» اشاره به گروهى از اهل كتاب دارد; نه همه آنان، زيرا بديهى است كه همه اهل كتاب در صدراسلام به قرآن ايمان نياوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 47 - 8
8 - تعداد كمى از مشركان مكه ، به قرآن ، ايمان آوردند .
و من هؤلاء من يؤمن به
«من» در «من هؤُلاء» تبعيض است و «هؤُلاء» اشاره به مشركان مكه دارد. گفتنى است كه تعبير «من هؤُلاء» - همان گونه كه برخى گفته اند - دلالت بر قلّت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 6 - 10
10 - گروهى از مردم ، در برخورد با آيات قرآن كريم ، آن را مى پذيرند و گروهى ديگر ، از آن روى گردانده و به سخنان بيهوده روى مى آورند .
تلك ءايت الكتب . .. هدًى ... للمحسنين ... و من الناس من يشترى لهو الحديث
آيه، عطف معنوى به آيات پيش و يا عطف قصه به قصه است و گويا، در صدد بيان اين نكته است كه مردم، در برخورد با قرآن، دو دسته اند: گروهى از آنان محسنان اند كه هدايت پذيرند و گروهى ديگر، از آن گريزانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 33 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، آورنده كتاب آسمانى قرآن و دين الهى و تصديق كننده و مؤمن به آن بود .
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
در اين كه «الذى» در دو جمله « جاء بالصدق و صدّق به» چيست، چند احتمال وجود دارد: 1- مقصود در هر دو جمله يك شخص و آن پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) است. 2- مراد پيامبران الهى مى باشد و «الذى» - هرچند به صيغه مفرد است - ولى به قرينه اين كه با صيغه جمع (أُولئك هم المتّقون) بدان اشاره گشته، از آن جنس اراده شده است. 3- مقصود از «الذى» در جمله دوم (و صدّق به) بر مبناى احتمال نخست، پيروان پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) و بر مبناى احتمال دوم، پيروان پيامبران الهى است. گفتنى است برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 10 - 11
11- سرزنش مشركان عرب از سوى خداوند ، به سبب كفرورزى به قرآن ، على رغم ايمان برخى غير عرب به حقانيت آن *
و شهد شهد من بنى إسرءيل على مثله فامن و استكبرتم
اين احتمال در آيه وجود دارد كه تذكر قرآن به ايمان فردى از بنى اسرائيل; از آن جهت براى مشركان عرب سرزنش بار باشد كه بنى اسرائيل در اصل عرب نبودند و عوامل نژادى و زبانى، مقتضى آن بوده تا در برابر قرآن خاضع نشوند. با اين وصف برخى از آنان به قرآن ايمان آوردند; در حالى كه مشركان عرب - كه قرآن به لغت آنان نازل شده - از پذيرش آن امتناع ورزيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 6
6- پى بردن جنيان به حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با استماع كلام وحى
فلمّا حضروه قالوا أنصتوا فلمّا قضى ولّوا إلى قومهم منذرين
تعبير «ولّوا إلى. ..» نشان مى دهد خود جنيان، انذارها را پذيرفتند و به آن ايمان آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 95 - 6
6 - گريز باور داران به قيامت از مرگ و ناپسند شمردن آن ، به خاطر ارتكاب گناهان و ترس از عذاب اخروى است .
و لن يتمنوه أبداً بما قدمت أيديهم
«باء» در «بما قدمت» سببيه است. بنابراين جمله «لن يتمنوه ...» گوياى اين حقيقت است كه گناهان از عوامل ترس از مرگ است. گفتنى است كه چون جمله فوق درباره باورداران به خدا و قيامت است، علت ياد شده مخصوص آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 1
1 - وجود مؤمنان واقعى به خدا و قيامت در ميان باديه نشينان صدر اسلام ، على رغم كفر و نفاق شديد عده اى ديگر از آنان
الأعراب أشد كفراً و نفاقاً . .. و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 2
2- موحّدان و مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت ، اجابت كنندگان دعوت الهى اند .
للذين استجابوا لربهم الحسنى
آيات گذشته بيانگر اين است كه مراد از «الذين استجابوا» موحدان و مؤمنان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 107 - 1
1- بوستان هاى فردوس ، منزل گاهى تضمين شده براى نيك كردارانِ مؤمنِ به آيات الهى و قيامت است .
إنّ الذين ءامنوا . .. نزلاً
متعلق ايمان در «آمنوا» به قرينه آيات قبل - كه درباره كفر به آيات و لقاى پروردگار بود - ايمان به آيات و قيامت است.
«فردوس» يعنى «وادى سرسبز». برخى از زبان شناسان، آن را كلمه اى رومى مى دانند كه به زبان عرب وارد شده است (تاج العروس) كلمه «نزل» در معانى «منزل» و «وسايل پذيرايى» و... استعمال مى شود. برداشت ياد شده، براساس معناى نخست است. فعل ماضى (كانت) درباره حوادث آينده، بر وقوع حتمى و تضمين شده آن حوادث دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 18 - 6
6 - اهل ايمان ، آگاه به حقانيت رستاخيز و وقوع حتمى آن
و يعلمون أنّها الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 6 - 4
4 - اميدواران به لطف خدا و معتقدان به روز جزا ، بهره مند از الگو هاى شايسته و الهى
لقد كان لكم فيهم . .. لمن كان يرجوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 5
5 - كسانى از يهود و نصارا به كتاب آسمانى خويش ايمان دارند كه از آن به خوبى وشايستگى پيروى مى كنند .
الذين ءاتينهم الكتب يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
در برداشت فوق، ضمير «به» به «الكتاب» - كه مقصود از آن تورات و انجيل است - برگردانده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 110 - 6
6- خداوند ، حيات دنيا را عرصه داورى خويش ميان گروندگان به كتاب هاى آسمانى و منكران آنها ، قرار نداده است .
لولا كلمة سبقت من ربك لقضى بينهم
مراد از «كلمة» امرى است كه خداوند مقدر كرده و آن بقاى انسانها و سپرى كردن حيات دنيوى است. آياتى نظير «و لكم فى الأرض مستقر و متاع إلى حين; شما انسانها تا مدتى (تا سپرى شدن حيات دنيا) در زمين مستقر خواهيد بود و از اسباب معيشت بهره خواهيد برد. بقرة/36.» گوياى آن تقدير و كلمه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 111 - 1،2
1- خداوند در قيامت ، ميان مؤمنان به كتاب هاى آسمانى و انكار كنندگان آن قضاوت خواهد كرد .
و لولا كلمة سبقت . .. و إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم ربك أعملهم
مراد از «كلاًّ» - به قرينه «فاختلف فيه» در آيه قبل - مؤمنان به كتابهاى آسمانى و انكار كنندگان آن است و به قرينه «لولا . .. لقضى بينهم» معلوم مى شود كه خداوند در صحنه قيامت، پيش از پاداش دهى و به كيفررسانى، ميان انسانها داورى
خواهد كرد.
2- مؤمنان به كتاب هاى آسمانى ، در قيامت به پاداش كامل كردار خويش دست خواهند يافت .
و إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم ربك أعملهم
مراد از «أعمالهم» كيفر و پاداش اعمال مى باشد. بنابراين «إنّ كلاًّ ...»; يعنى ، همانا پروردگارت پاداش و كيفر اعمال همگان را به طور كامل پرداخت خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 3
3 - از ميان قوم لوط تنها خانواده و بستگانش به وى ايمان آوردند .
فانجينه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 169 - 5
5 - خانواده و كسان لوط ( ع ) ، تنها مؤمنان به وى و پيراسته از كردار زشت قوم لوط
ربّ نجّنى و أهلى ممّا يعملون
از اين كه لوط(ع) تنها براى خود و كسانش در خواست نجات كرد، روشن مى شود كه تنها آنان به وى ايمان آورده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 6
6 - از خويشاوندان لوط افرادى به وى ، ايمان آورده بودند .
لننجّينّه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 15
15 - جمعى از خويشان لوط ( ع ) به وى ، ايمان آورده بودند .
إنّا منجّوك و أهلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 35 - 4
4 - لوط ( ع ) ، داراى طرفدارانى مؤمن ، به رغم كفر فراگير جامعه وى
فأخرجنا من كان فيها من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 2
2- موحّدان و مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت ، اجابت كنندگان دعوت الهى اند .
للذين استجابوا لربهم الحسنى
آيات گذشته بيانگر اين است كه مراد از «الذين استجابوا» موحدان و مؤمنان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و باورداران به قيامت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 6
6- پى بردن جنيان به حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با استماع كلام وحى
فلمّا حضروه قالوا أنصتوا فلمّا قضى ولّوا إلى قومهم منذرين
تعبير «ولّوا إلى. ..» نشان مى دهد خود جنيان، انذارها را پذيرفتند و به آن ايمان آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 1
1- مؤمنان صلاح پيشه و معتقد به حقانيت راه محمد (صلی الله علیه و آله) ، مورد غفران و لطف الهى
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بالهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 21 - 19
19- برخى از ساكنان شهر مسكونى اصحاب كهف ، به هنگام بيدار شدن آنان ، به حقانيّت معاد معتقد بودند .
أعثرنا عليهم . .. إذ يتنزعون بينهم أمرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 2،3
2 - در پس تحقق معجزه موسى ( ع ) و شكست ساحران ، تنها گروه اندكى از بنى اسرائيل به وى گرويده و ايمان آوردند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه
برداشت فوق بر اساس ارجاع ضمير «من قومه» به «موسى» است ; ضمناً تنكير «ذرية» دلالت بر تقليل مى كند.
3 - مؤمنان و گرويدگان به موسى ( ع ) ، همگى از قشر جوان بنى اسرائيل بودند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه
«ذرية» به معناى «ابناء و أولاد» به كار مى رود، با توجه به جو وحشت و ارعاب كه فرعون در ميان بنى اسرائيل به وجود آورده بود و معمولا در چنين شرايطى پيران به حكم مصلحت انديشى كنار مى كشند، مى توان گفت كه مراد از «ذرية»،
جوانان بنى اسرائيل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 11
11 - در ديدگاه فرعون ، ساحران پيش از حضور در ميدان مبارزه ، به موسى ( ع ) ايمان داشتند و ايمان آنان در صحنه مبارزه ، ايمانى صورى و برنامه ريزى شده بود .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 7
7 - ساحران مؤمن ، معتقد به رسالت موسى ( ع ) از جانب خالق آنان
على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 5،7
5 - فرمان فرعون ، هامان و قارون ، بر كشتن فرزندان ذكور مؤمنان همراه موسى ( ع )
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
7 - كشتار فرزندان ذكور مؤمنان ، تنها راه پيشگيرى از رواج آيين موسى ، در نگاه فرعون ، هامان و قارون
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه نخستين واكنش فرعون و. .. در برابر ايمان آورندگان به موسى(ع)، قتل پسران آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 3
3 - نفوذ آيين موسى ( ع ) در ميان خاندان فرعون و ايمان آوردن مردى از آنان
قال رجل مؤمن من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 4
4- جامعه جن ، مؤمن به موسى ( ع ) و كتاب آسمانى او
إنّا سمعنا كتبًا أُنزل من بعد موسى مصدّقًا
انذارگران جن براى گرايش دادن قوم خويش به قرآن، تصديق گرى آن براى تورات را يادآور شده اند. اين سخن در صورتى ثمربخش است كه جامعه جن، به تورات معتقد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 4
4 - مؤمنان به رسالت نوح ( ع ) ، همراه و همسفر او در كشتى
فانجينه و الذين معه فى الفلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 27 - 8
8 - نوح ( ع ) ، مأمور جاى دادن حيوانات و مؤمنان خاندانش در كشتى ، با ظهور اولين نشانه هاى طوفان
فإذا جاء أمرنا . .. فاسلك فيها من كلِّ زوجين اثنين و أهلك إلاّ من سبق عليه القول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 39 - 5
5 - مادر موسى ( ع ) ، به پيام خداوند ايمان داشت و به حفظ جان موسى ( ع ) از جانب او مطمئن بود .
إذ أوحينا . .. أن اقذفيه ... يأخذه عدوّ
به قرينه» القيت عليك محبه «و نيز آيات ديگر قرآن; مادر موسى(ع) به محتواى وحى الهى عمل كرد و موسى(ع) را به نيل سپرد. اين كار گواه اطمينان مادر موسى(ع) به آن است كه پيام دريافت شده وحى الهى بوده و نيز نشان از ايمان كامل او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 10
10- اشخاص مؤمن ، وعده الهى در مورد بهشت را - على رغم پنهان بودن آن از ديده ها در دنيا - پذيرفته و باور دارند .
جنّت عدن التى وعد الرحمن عباده بالغيب
در اين برداشت ياد شده «بالغيب . ..»، حال براى ضمير محذوف گرفته شده است كه به «التى» برمى گردد. در اين صورت حرف «با» به معناى ملابست است; يعنى، وعده خدا به بندگان، در مورد بهشت هايى است كه از ديده ها پنهان است و آنان گرچه بهشت هاى عدن را نديده اند; ولى به آن ايمان دارند. اين نحوه بيان، حاوى نوعى تمجيد از مؤمنان به وعده الهى مى باشد. هم چنين اگر «بالغيب» حال براى «عباده» گرفته شود و مراد غايب بودن بندگان از بهشت هاى عدن باشد، همين معنا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 6 - 1
1 - دسته اى از مردم ، پاداش هاى موعود الهى را تصديق كرده ، براى رسيدن به آن تلاش مى كنند .
و صدّق بالحسنى
مراد از «الحسنى» - به قرينه فعل هاى «صدّق» و «كذّب» - پاداش هاى نيكو و وعده به آنها است; بنابراين مراد از آن، «المثوبة الحسنى» يا «العِدَة الحسنى» و نظاير آن است. جمله «صدّق بالحسنى» بيان يكى از مصداق هاى «سعى» در آيات پيشين است; از اين رو شامل تصديق عملى نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 4،12
4- گروهى از قوم عاد ، توحيد را پذيرفتند و به رسالت هود ( ع ) ايمان آوردند .
والذين ءامنوا معه
12- « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : لما بعث الله عزوجل هوداً ( ع ) أسلم له العقب من ولد سام و أما الأخرون . . . فأهلكوا بالريح العقيم . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: هنگامى كه خداوند هود(ع) را مبعوث فرمود، باقى ماندگان از نسل سام به او گرويدند اما ديگران . .. به وسيله باد عقيم و بى حاصل هلاك شدند ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 15 - 19
19 - « عن الصادق ( ع ) قال : لمّا بعث اللّه عزّوجلّ هوداً ( ع ) أسلم له العقب من ولد سام و أمّا الآخرون فقالوا : « من أشدّ منّا قوّة » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه چون خداوند هود(ع) را به رسالت مبعوث كرد نسل باقى مانده از سام(بن نوح) به او ايمان آورده و تسليم او شدند. و امّا ديگران گفتند: من أشدّ منّا قوّة».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 6
6- شريعت موسى ، براى جن و انس و مشترك ميان آنان
قالوا يقومنا إنّا سمعنا كتبًا أُنزل من بعد موسى
از سخنان انذارگران جن، استفاده مى شود كه آنان قبل از قرآن، به موسى(ع) و كتاب آسمانى او ايمان داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 14
14 - مؤمنانى كه داراى اعمال صالح نباشند ظالم هستند . *
لذا گروه ياد شده در زمره ظالمين قرار مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 21
21 - برابر دانستن مؤمنان مجاهد و انفاق گر قبل از فتح مكه ، با مجاهدان و انفاق گران بعد از آن ، از نظر مقام و منزلت در پيشگاه خداوند ، پندارى باطل است .
لايستوى منكم من أنفق من قبل الفتح و قتل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 98 - 10
10 - عن أبى بصير عن أبى جعفر(ع) قال: قلت: «هو الذى أنشأكم من نفس واحدة فمستقر و مستودع» قال: . .. المستقر ما استقر الإيمان فى قلبه فلا ينزع منه ابدا و المستودع الذى يستودع الإيمان زمانا ثم يسلبه ... .
ابو بصير مى گويد از امام باقر(ع) درباره «هو الذى أنشأكم . .. »، سؤال كردم، فرمود: ... «مستقر» كسى است كه ايمان در دل او استقرار يافته و هيچگاه از آن جدا نشود. و «مستودع» كسى است كه مدتى ايمان نزد او به وديعت نهاده شده و سپس از او گرفته شود ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 8
8 - مؤمنانى كه ايمان خويش را به هيچگونه شرك و ظلمى نياميزند، برخوردار از هدايت كاملند.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا . .. أولئك لهم الأمن و هم مهتدون
در آيه شريفه، مؤمنانى كه ايمانشان خالى از هر گونه ظلم باشد، هدايت يافته شمرده شده اند. با توجه به اينكه مؤمن در هر مرتبه اى كه باشد، از هدايتى نسبى برخوردار است، به نظر مى رسد مراد از «هم مهتدون» هدايت كامل اين گروه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 32 - 13
13 - استفاده از زينتها و روزيهاى پاكيزه در حيات آخرت در انحصار اهل ايمان خواهد بود.
قل هى للذين ءامنوا . .. خالصة يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 15
15 - مؤمنان نيك كردار ، برخوردار از قرب خداوند و مورد عنايت ويژه او در جهان آخرت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 35 - 6
6 - مؤمنان تقواپيشه ، بهره مند از فيض حضور الهى در سراى جاودان *
عند ربّك للمتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 11،12
11 - رضايت خداوند ، از مؤمنان شايسته كردار در جهان آخرت
رضى اللّه عنهم
12 - رضايت مؤمنان شايسته كردار ، از خداوند در آخرت
و رضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 57 - 1،4
1 - بهشت ، پاداش مؤمنان داراى عمل صالح
و الّذين امنوا و عملوا الصّالحات سندخلهم جنّات تجرى من تحتها الانهار
4 - خداوند ، واردكننده مؤمنان به بهشت
سندخلهم جنّات . .. و ندخلهم ظلا ظليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 122 - 1،3،5،7
1 - بهشت ، پاداش مؤمنان داراى اعمالِ صالح
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سندخلهم جنت
3 - خداوند ، وارد كننده مؤمنان داراى اعمال صالح به بهشت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سندخلهم جنت
5 - مؤمنان داراى اعمال صالح ، در بهشت ، جاودان و پاينده اند .
و الذين ءامنوا . .. سندخلهم جنت تجرى من تحتها الأنهر خلدين فيها ابداً
7 - بهشت ، وعده حتمى و تخلّف ناپذير خداوند به مؤمنانِ داراى اعمال شايسته
سندخلهم جنت . .. وعد اللّه حقّاً
«وَعْدَ اللّه» و «حقاً»، مفعول مطلق براى فعل محذوف است. يعنى «وعد اللّه وعداً حَقَه حقاً» و حق بودن وعده به اين است كه تخلّف نشود و در موعد مقرر انجام پذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 8
8 - ورود به بهشت و برخوردارى از فضل خدا و رسيدن به مقام قرب الهى ، پاداش مؤمنان به خدا و پيروان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا . .. يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 7
7 - سكونت مؤمنان در بهشت هميشگى و دايمى است .
خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 5،18
5 - وجود برخى از كينه ها در سينه مؤمنان قبل از ورود به بهشت و زدودن آن با ورود به بهشت *
و نزعنا ما فى صدورهم من غل
18 - برخوردارى مؤمنان از نعمت هاى الهى در بهشت ، نتيجه كردار نيك و مستمر آنان است .
و نودوا أن . .. بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 44 - 2
2 - اعلان تحقق وعده هاى الهى ( بهشت و مواهب آن ) ، به اهل ايمان گزارشى از سوى بهشتيان به گرفتاران در آتش دوزخ
و نادى . .. أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 15
15 - بهشت جاودان ، بوستان هاى پوشيده از درخت ، خانه هاى دلپذير و خشنودى خدا ، پاداش الهى به مؤمنان در برابر امر به معروف و نهى از منكر ، اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
و المؤمنون و المؤمنت . .. يأمرون بالمعروف ... و يطيعون اللّه و رسوله ... وعد الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 89 - 1
1 - باغ ها و نهر هاى روان و زندگى جاودان ، مهيّا شده از جانب خدا براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان مجاهد
أعد اللّه لهم جنت تجرى من تحتها الأنهر خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 11
11 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است : « . . . ان اللّه تبارك و تعالى . . . يوم القيامة . . . يهدى اهل الإيمان و العمل الصالح إلى جنته . . . قال عزّ و جل : « إن الذين آمنوا و عملوا الصالحات يهديهم ربهم بإيمانهم تجرى من تحتهم الأنهار فى جنات النعيم » . . . ;
. .. خداى تبارك و تعالى ... روز قيامت ... اهل ايمان و عمل صالح را به سوى بهشت خود راهنمايى مى كند ... خداى عزوجل فرمود: به تحقيق كسانى كه ايمان آورده اند و داراى اعمال صالح هستند، پروردگارشان آنان را در پرتو ايمانشان هدايت مى كند. از زير [قصرهاى] آنان در باغهاى پر نعمت، نهرها جارى است ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 10 - 14
14 - از امام باقر ( ع ) روايت شده است : « . . . و إذا اراد المؤمن شيئاً او اشتهى انما دعواه فى ها إذا أراد ، أن يقول : « سبحانك اللّهم » فاذا قال ها تبادرت إليه الخدم بما اشتهى من غير ان يكون طلبه منهم أو أمر به و ذلك قول اللّه عز و جل : « دعواهم فى ها سبحانك اللّهم و تحيتهم فى ها سلام » يعنى الخدام قال : « و آخر دعواهم أن الحمد للّه رب العالمين » يعنى بذالك عند ما يقضون من لذاتهم من الجماع و الطعام و الشراب يحمدون اللّه عز و جل عند فراغتهم . . . ;
. .. هر گاه مؤمن [در بهشت] چيزى را اراده كرد يا بدان ميل پيدا كرد، دعا [و گفتار] او در آن جا اين است كه مى گويد: «سبحانك اللّهم». پس وقتى اين ذكر را گفت، خادمان آنچه را او خواسته برايش حاضر مى كنند بدون اينكه آن را طلبيده يا دستور داده باشد و اين است معناى قول خدا «دعواهم فيها سبحانك اللهم». [و اينكه خدا مى فرمايد] «تحيتهم فيها سلام»; يعنى، تحيت مؤمنان در بهشت، سلام خادمان بهشتى است. امام فرمود: «و آخر دعواهم أن الحمد لله رب العالمين»; يعنى، مؤمنان هنگامى كه از لذت آميزش و خوردنيها و آشاميدنيها، بهره مند شدند، با گفتن «الحمدللّه رب العالمين» خداى عزوجل را حمد مى گويند ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 23 - 3
3- بهشت جايگاه مؤمنان و پوشيده از درختان انبوه است .
جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر
«جنات» به جايى گفته مى شود كه مملو از درخت باشد، به گونه اى كه زمين را با درختان خود بپوشاند. جمع آورده شدن «جنات» هم مى تواند مؤيد اين مطلب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 3 - 3
3- درنگِ جاودانه مؤمنان در بهشت ، نتيجه مداومت آنان بر اَعمال نيك است .
يعملون الصلحت . .. مكثين فيه أبدًا
ذكر «ماكثين فيه أبداً» پس از جمله «يعملون الصالحات» - كه بر استمرار دلالت دارد - مى تواند نشاندهنده اين مطلب باشد كه جاودانگى آنان در بهشت، نتيجه مداومت شان بر اَعمال نيك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 31 - 1
1- استقرار در باغ هاى بهشت ، از جمله پاداش هاى مؤمنان نيك كردار است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. أُولئك لهم جنّ-ت عدن
جمله «أُولئك. ..» يا خبر يكم براى «إنّ» در صدر آيه قبل است و يا خبر دوم و احتمال سوم آن است كه جمله مستأنفه باشد در هر صورت، مشاراِليه «أُولئك» «الذين امنوا...» در آيه قبل است. «عَدنْ» به معناى اقامت گزيدن و مستقر شدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 108 - 1
1- مؤمنان نيك كردار ، در باغ هاى بهشت برين ، جاودانه اند .
جنّت الفردوس نزلاً . خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 23 - 1،6
1 - تضمين بهشت براى اهل ايمان از سوى خداوند
إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
تأكيد جمله «اللّه يدخل. ..» به «إنّ» بيانگر مطلب فوق است.
6 - مؤمنان در بهشت ، با دستبندهايى از طلا و مرواريد آراسته مى شوند .
يحلّون فيها من أساور من ذهب و لؤلؤًا
«لؤلؤ» به معناى مرواريد و «أساور» (جمع «أسورة») معرّب دستواره و معادل دستبند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 56 - 6
6 - ورود اهل ايمان به بهشت پس از پايان داورى خدا ميان آنان و كافران
يحكم بينهم فالذين ءامنوا . .. فى جنّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 58 - 6
6 - مؤمنان داراى عمل صالح ، در بهشت ، جاودانه خواهند بود .
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت لنبوّئنّهم من الجنّة. ..خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 15 - 2
2 - مؤمنان نيك كردار ، در بهشت ، در سرور و شادمانى مستمر بسر مى برند .
فهم فى روضة يحبرون
«حِبر» درلغت به معناى اثر تحسين برانگيز است (مفردات راغب) و «فى روضة يحبرون» يعنى در باغى شادمانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 1
1 - بهشت هاى سرشار از نعمت ، پاداش مؤمنانِ داراى اعمال صالح است .
إنّ الذين ءامنوا . .. لهم جن-ّ-ت النعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 9 - 4
4 - وعده ورود مؤمنان داراى عمل صالح به بهشت و خلود در آن ، وعده اى تخلف ناپذير است .
لهم جن-ّ-ت النعيم خلدين فيها وعد اللّه حقًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 19 - 3،8
3 - منزل گاه واقعى مؤمنان ، باغ هاى بهشت است .
فلهم جنّت المأوى
«مأوى» اسم مكانى از ريشه «أوى» به معناى «پناه گاه» است. اضافه شدن «جنّات» به «الماوى» حكايت از جايگاه حقيقى بودن آن براى مؤمنان مى كند.
8 - جايگاه خوب مؤمنان در بهشت ، نمودى از عدم تساوى آنان با فاسقان است .
أفمن كان مؤمنًا كمن كان فاسقًا . .. أمّا الذين ءامنوا ... فلهم جنّت المأوى
«أمّا الذين آمنوا. ..» تشريح تفصيلى عدم تساوى دو گروهى است كه در آيه پيش، از آن سخن گفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 3
3 - زنان و مردان مؤمن نيك كردار ، اهل بهشت اند .
من عمل صلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولئك يدخلون الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 31 - 4
4 - تمامى تمايلات و خواسته هاى مؤمنان قابل دستيابى براى آنان در بهشت
و لكم فيها ما تشتهى أنفسكم و لكم فيها ما تدّعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 2
2 - تأمين نياز ها و ارضاى همه تمنيات اهل ايمان ، پيش پذيرايى خداوند از آنان هنگام ورود به بهشت
نزلاً من غفور رحيم
با توجه به معناى «نُزُل» (غذاى هنگام نزول و پيش درآمد پذيرايى از ميهمان) مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 9،13
9 - مؤمنان نيك كردار ، ايمن در قيامت و برخوردار از بوستان هاى بهشت
و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فى روضات الجنّات
از تقابل «ترى الظالمين» با «و الذين ءامنوا» مطلب ياد شده استفاده مى شود.
13 - تمامى خواسته هاى مادى و معنوى مؤمنان نيك كردار ، در بهشت فراهم است .
لهم ما يشاءون عند ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 2
2- ره يافتن مؤمنان نيك كردار به بهشت ، نمودى از ولايت الهى بر آنان
ذلك بأنّ اللّه مولى الذين ءامنوا . .. إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 12،13
12 - لغزش هاى مؤمنان ، مانع ورود آنان به بهشت نخواهد بود .
و يكفّر عنهم سيّئاتهم
13 - ورود مؤمنان به بهشت ، در پرتو تفضّل الهى و گذشت او از لغزش هاى آنان
ليدخل المؤمنين . .. جنّ-ت ... و يكفّر عنهم سيّئاتهم
نفس تكفير سيّئات، خود بيانگر تفضّل است و در عين حال تعبير «يدخل» ممكن است بيانگر همين حقيقت باشد كه همه مؤمنان، در آن حدى نيستند كه به اقتضاى اعمالشان، بهشتى باشند; بلكه بايد فضل الهى، كاستى هاى آنان را جبران كند و آنان را وارد بهشت گرداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 12،13
12 - بهشت ، جايگاه ابدى مؤمنان
جنّ-ت . .. خلدين فيها
13 - دستابى به بهشت ، كاميابيى بس بزرگ براى مؤمنان
ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 21 - 11
11 - بهشت ، براى كسانى آماده شده است كه به خداوند و پيامبران او ايمان دارند .
أُعدّت للذين ءامنوا باللّه و رسله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 21،23،24،25
21 - مؤمنان راستين ، در بوستان هاى بهشت جاودان خواهند ماند .
خلدين فيها
23 - رضايت خداوند از مؤمنان راستين ، باعث دستيابى آنان به بوستان هاى بهشت
و يدخلهم جنّ-ت . .. رضى اللّه عنهم
جمله «رضى اللّه عنهم» تعليل براى «يدخلهم جنّات» است; يعنى، خداوند بدان جهت مؤمنان راستين را وارد بوستان هاى بهشت مى كند كه از آنان راضى و خرسند است.
24 - مؤمنان راستين ، در بهشت از خداوند راضى و خرسنداند .
و رضوا عنه
25 - دستيابى به بهشت ، مايه خرسند شدن مؤمنان راستين از خداوند
يدخلهم جنّ-ت . .. و رضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 12 - 3
3 - آمرزش گناه و حيات جاودان در بوستان هاى بهشت ، تضمين شده از سوى خداوند ، براى مؤمنان راستين و مجاهدان راه او
تؤمنون باللّه . .. يغفر لكم ذنوبكم و يدخلكم جنّ-ت... و مسكن طيّبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 11
11 - مؤمنانِ داراى عمل صالح ، در بهشت جاودانه اند .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا . .. يدخله جنّ-ت... خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 16
16 - مؤمنان داراى عمل صالح ، به صورت جاودانه در بهشت خواهند ماند .
خلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 22 - 3
3 - بوستان هاى مؤمنان در بهشت ، مسرت آفرين و در جايى بلند قرار دارد .
فى جنّة عالية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 24 - 1
1 - مؤمنان بهشتى ، برخوردار از خوردنى ها و نوشيدنى ها
كلوا و اشربوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 35 - 1
1 - مؤمنان و مسلمانان راستين ، بهره مند از بوستان هاى بهشتى
إلاّ المصلّين . .. أُولئك فى جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 4 - 5
5 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله « فالسابقات سبقاً » يعنى أرواح المؤمنين تسبق أرواحهم إلى الجنّة . . . و أرواح الكافرين إلى النار ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «فالسابقات سبقاً» روايت شده است، مراد ارواح مؤمنان است كه به سوى بهشت [بر يكديگر ]سبقت مى گيرند. .. و [نيز ]ارواح كافران كه به سوى آتش [سبقت مى گيرند]».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 3
3- بهشت هاى عدن ، جايگاه توبه كنندگان مؤمن و داراى عمل صالح
فأُولئك يدخلون الجنّة . .. جنّت عدن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 14
14 - در هر عصرى عده اى از مردم به هيچ نحو به تعاليم انبيا پشت نكرده و به آنان كفر نمىورزند.
فقد و كلنا بها قوما ليسوا بها بكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 282 - 61
61 - پيوند همگان و تعهّد متقابل مؤمنان در جامعه ، نسبت به يكديگر
يا ايّها الّذين امنوا . .. و لا يأب كاتب ... و لا يأب الشّهداء ... و اشهدوا ...
آيه شريفه براى طرفين قرارداد، كاتب و شاهد، وظايف و حقوقى را معين كرده است كه گوياى تعهّد و مسؤوليت متقابل آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 19
19 - مؤمنان استوار در نبرد اُحُد و ديگر هنگامه هاى پيكار با كافران ، برگزيدگان خداوند براى گواهى بر اعمال مردم
و تلك الايّام . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا و يتّخذ منكم شهداء
ترك لام در «و يتّخذ»، اشاره به اين معنا دارد كه برگزيدن، در پى مشخّص شدن مؤمنان واقعى است. يعنى مؤمنان واقعى براى گواه بودن برگزيده مى شوند. گفتنى است كه در برداشت فوق، متعلق حذف شده «شهدآء»، اعمال مردم، گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 141 - 1
1 - شكست و پيروزى مؤمنان در جنگ با كافران ، عاملى براى خالص سازى مؤمنان
و تلك الايّام نداولها . .. و ليمحّص اللّه الّذين امنوا
فعل «يمحّص» از مصدر «تمحيص» به معناى خالص كردن از ناخالصيها و نقصهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 28 - 6
6 - حضور مؤمنان در بين كافران و ظالمان ، بلايى سخت و رهايى از آن لطفى بزرگ و الهى
فقل الحمد للّه الذى نجّ-نا من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 9،19،24
9 - جدا شدن صف مؤمنان واقعى از غير آنان ، از فلسفه هاى پيكار ميان حقّ و باطل
ان يمسسكم قرح . .. و تلك الايّام نداولها بين النّاس و ليعلم اللّه الّذين امنوا
در برداشت فوق، كلمه «تلك»، به روزهاى مبارزه و جنگ تفسير شده است ; نه خصوص پيروزى و يا شكست.
19 - مؤمنان استوار در نبرد اُحُد و ديگر هنگامه هاى پيكار با كافران ، برگزيدگان خداوند براى گواهى بر اعمال مردم
و تلك الايّام . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا و يتّخذ منكم شهداء
ترك لام در «و يتّخذ»، اشاره به اين معنا دارد كه برگزيدن، در پى مشخّص شدن مؤمنان واقعى است. يعنى مؤمنان واقعى براى گواه بودن برگزيده مى شوند. گفتنى است كه در برداشت فوق، متعلق حذف شده «شهدآء»، اعمال مردم، گرفته شده است.
24 - پيروزى ظالمين در پيكار با مؤمنان ، دليل محبوبيّت آنها نزد خداوند نيست .
و لاتهنوا . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا ... و اللّه لايحبّ الظّالمين
بنابر اينكه مراد از ظالمان، همان پيروزمندان جنگ احد باشد، خداوند به مؤمنان يادآور مى شود كه پيروزى مشركان، حاكى از محبّت الهى به ايشان نخواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 71 - 7
7- « عن جابربن عبداللّه قال : . . . سمعت رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) يقول : لايبقى برّ و لافاجر إلاّ يدخلها فتكون على المؤمن برداً و سلاماً كما كانت على إبراهيم ( ع ) ;
از جابربن عبداللّه روايت شده كه گفت:. .. شنيدم كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مى فرمود: هيچ انسان نيكوكار يا زشت كارى نيست مگر اين كه داخل جهنم مى شود; پس آتش براى مؤمن سرد و سلامت مى گردد; همان گونه كه براى ابراهيم(ع) شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 8
8- برخورد شديد با ظالمان متجاوز و نرمش در برابر مؤمنان صالح ، روشى نيكو در نظام حكومتى و شيوه برگزيده ذوالقرنين در حكومت خويش بود .
أمّا من ظلم فسوف نعذّبه . .. و أمّا من ءامن و عمل صلحًا
ذوالقرنين، پس از شنيدن وحى الهى كه در برخورد با ساحل نشينان غرب، دو راه پيش روى او قرار داد: يكى تعذيب، و ديگرى روش نيكو، شقّ دوم را انتخاب كرد و آن را چنين ترسيم كرد كه ظالمان را عقوبت و مؤمنان را پاداش نيك خواهد داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 4
4 - وجود انسان هاى مؤمن هر چند اندك در ميان جامعه كافر ، مانع نزول عذاب الهى بر آنان است .
فأخرجنا . .. من المؤمنين ... و تركنا فيها ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 28 - 6
6 - حضور مؤمنان در بين كافران و ظالمان ، بلايى سخت و رهايى از آن لطفى بزرگ و الهى
فقل الحمد للّه الذى نجّ-نا من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 214 - 10
10 - ايمان و اميد پيامبران و مؤمنان به نصرت الهى و امداد هاى غيبى ، به هنگام مواجهه با مصائب و مشكلات جنگ
حتى يقول الرسول و الذين امنوا معه متى نصر اللّه
جمله «متى نصر اللّه» كه سؤال از وقت يارى خداست، بيانگر اين معناست كه آنان به اصل يارى خدا به هنگام رويارويى با دشمنان، ايمان داشتند و به آن دل بسته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 15
15 - لزوم تمجيد و تقدير از مؤمنان واقعى و يادآورى فعاليت هاى ايشان در شرايط سخت
المؤمنين. الّذين استجابوا ... و اتّبعوا رضوان اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 9
9 - آشكار شدن حقيقت ايمان مؤمنان ، در شرايط سختى و دشوارى
فى ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 11 - 5
5 - مؤمنان هم در سختى ها و شدايد ، دچار تزلزل و اضطراب مى شوند .
هنالك ابتلى المؤمنون و زلزلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 1
1 - نبايد اهل ايمان در هنگامه هاى دشوار ( رويارويى با دشمنان ) ، سستى و اندوهى به خويش راه دهند .
يا ايّها الّذين امنوا . .. و لا تهنوا و لا تحزنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 56 - 1
1 - برخورداران از علم و ايمان ، در قيامت ، در مقابل اِعلام نظر كافران درباره درنگ كوتاه مدت شان در برزخ ، اظهار مى دارند كه درنگ شان ، از روز مرگ تا برپايى قيامت بوده است .
و يوم تقوم الساعة . .. ما لبثوا غير ساعة ... و قال الذين أوتوا العلم ... لقد لبث
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 44 - 1
1 - خداوند به هنگام رويارويى و شروع جنگ بدر ، هر يك از دو سپاه ايمان و كفر را در نظر ديگرى اندك نمايان ساخت .
و إذ يريكموهم إذالتقيتم فى أعينكم قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 1،2،3،5
1 - جبهه ايمان در كارزار بدر ، متشكل از مؤمنان متكى بر خدا ، عناصرى منافق و گروهى سست ايمان
إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. و من يتوكل على اللّه
«مرض» به معناى بيمارى است و مقصود از آن در اينجا به اين دليل كه در مقابل نفاق قرار گرفته، ترديد در حقانيت دين است كه از آن مى توان به ضعف ايمان تعبير كرد. جمله «و من يتوكل على اللّه» اشاره به گروه سوم، يعنى مؤمنان حقيقى و راستين، دارد.
2 - حضور مؤمنان واقعى دركارزار بدر ، در مقابل دشمنى به مراتب قويتر ، برخاسته از پايبندى آنان به اسلام ، حتى در ديدگاه منافقان و سست ايمانها
إذ يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم
«غر هؤلاء دينهم» كه سخن منافقان و سست ايمانهاست، بيانگر اين است كه آنان نيز حضور مؤمنان در كارزار بدر برخاسته از انديشه دينى ايشان مى دانستند.
3 - منافقان و سست ايمان ها ، حضور مؤمنان را در جنگ بدر ناشى از فريب خوردگى آنان مى پنداشتند .
غر هؤلاء دينهم
«غرور» (مصدر غرّ) به معناى فريب دادن است.
5 - نيروى نظامى مؤمنان در جنگ بدر ، نيرويى بس ضعيف و ناتوان در مقايسه با جبهه كفر
يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم و من يتوكل على اللّه
بيان حمايت خداوند از مؤمنان در كارزار بدر با جمله «و من يتوكل . .. » پس از بيان نظريه منافقان و بيماردلان (ضعف قواى نظامى مسلمانان) انديشه آنان را تأييد مى كند. يعنى اظهار نظر منافقان به حسب ديد ظاهرى صحيح است، ولى آنچه مورد غفلت واقع شده، تأثير بسزاى حمايت الهى از مؤمنان متوكل است. يعنى اگر حمايت الهى نباشد، همان است كه منافقان اظهار مى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 14
14 - حركت مؤمنان به سوى جنگ تبوك ، برانگيزنده خشم كافران بود .
و لا يطئون موطئاً يغيظ الكفار
با توجه به اينكه اين بخش از آيات در مورد جنگ تبوك است، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 11
11 - مؤمنان به خدا و قيامت و دارندگان عمل صالح ، در قيامت هيچ ترس و اندوهى نخواهند داشت .
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
به قرينه «فلهم أجرهم عند ربهم» مى توان گفت: ظرف «لاخوف عليهم . ..» قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 11
11 - داورى خداوند در روز قيامت ، ميان مؤمنان و منافقان
الذين يتربّصون بكم . .. فاللّه يحكم بينكم يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 46 - 7،8
7 - اصحاب اعراف با فريادى رسا بر مؤمنانى كه در انتظار ورود به بهشتند ، درود مى فرستند .
و نادوا اصحب الجنة أن سلم عليكم
جمله «سلم عليكم» مى تواند جمله اى انشايى باشد و مى تواند اخبار از وجود امنيت و سلامت براى مؤمنان گرفته شود. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
8 - اصحاب اعراف با فريادى رسا سلامت و امنيت كامل را به مؤمنان راهى بهشت مژده مى دهند .
و نادوا اصحب الجنة أن سلم عليكم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «سلم عليكم» جمله اى اخبارى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 16
16- قيامت ، روز تمايز مؤمنان راستين از مدعيان دروغين
بل نظنكم كذبين . .. إنهم ملقوا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 5
5- خداوند ، مؤمنان نيك كردار را در صحنه قيامت از رنج تنهايى نجات خواهد داد .
و كلّهم ءاتيه يوم القيمة فردًا . إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سيجعل
چنان كه برخى از مفسران گفته اند، اين آيه مى تواند در ارتباط با مضمون آيه قبل و مربوط به صحنه قيامت باشد; زيرا همگان در صحنه قيامت تنها و بى ياورند (و كلّهم ءاتيه يوم القيامة فرداً). اين آيه بشارتى است براى مؤمنان كه خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودى آنان را از انس و محبت ديگران برخوردار خواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 101 - 4
4- مؤمنان راستين ، با فضيلت و مقرب الهى ، در قيامت در مكانى به دور از آتش دوزخ قرار خواهند گرفت .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى أولئك عنها مبعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 103 - 3،4
3- بهشتيان و مؤمنان راستين ، به هنگام برپايى قيامت مورد استقبال فرشتگان قرار خواهند گرفت .
و تتلقيهم الملئكة
4- بهشتيان و مؤمنان راستين ، برخوردار از مقام و منزلتى والا در روز رستاخيز
و تتلقّيهم الملئكة
استقبال فرشتگان از مؤمنان و بهشتيان، حاكى از منزلت و مقام والاى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 3
3 - مؤمنان صابر ، تنها گروه رستگار در قيامت
أنّهم هم الفائزون
ذكر ضمير فصل (هم)، بيانگر حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 14 - 3
3 - صفوف مؤمنان ، در روز قيامت ، از صف كافران جدا مى شود .
و يوم تقوم الساعة يومئذ يتفرّقون
در صورتى كه مرجع ضمير «يتفرّقون» واژه «الخلق» - در آيه يازده - باشد و به قرينه دو آيه بعد - كه درباره وضعيت مؤمنان و كافران است - نكته ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 12
12 - روز قيامت ، روز تفكيك شدن كامل انسان هاى مؤمن از انسان هاى كافر است .
يومئذ يصّدّعون
احتمال دارد مراد از تفكيك شدن و جدايى در روز قيامت، تفكيك صفوف اهل بهشت از صفوف كسانى كه اهل جهنم اند باشد. آيه بعد، مؤيد اين برداشت است
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 44 - 8
8 - در قيامت ، صفوف كافران و مؤمنان ، از هم جدا مى شود .
يومئذ يصّدّعون . من كفر فعليه كفره و من عمل صلحًا ... يمهدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 56 - 1،8
1 - برخورداران از علم و ايمان ، در قيامت ، در مقابل اِعلام نظر كافران درباره درنگ كوتاه مدت شان در برزخ ، اظهار مى دارند كه درنگ شان ، از روز مرگ تا برپايى قيامت بوده است .
و يوم تقوم الساعة . .. ما لبثوا غير ساعة ... و قال الذين أوتوا العلم ... لقد لبث
8 - صاحبان علم و ايمان ، در قيامت ، به پاسخگويى سخنان نادرست و خلاف واقع اقدام مى كنند .
يقسم المجرمون ما لبثوا غير ساعة . .. قال الذين أوتوا العلم و الإيمن لقد لبثتم .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 58 - 5
5 - اظهارات مجرمان ، در قيامت درباره كم بودن مدّت حضورشان در برزخ و پاسخ صاحبان علم و ايمان به آنان ، بيانى تمثيلى از رخداد هاى قيامت است .
يوم تقوم الساعة يقسم المجرمون . .. و قال الذين أوتوا العلم و الإيمن ... و لقد ض
ذكر اين آيه، پس از بيان حادثه اى از حوادث قيامت - كه مربوط به مجرمان و برخورد صاحبان علم و ايمان با آنان بود - مى تواند اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه چنين گفت و گوهايى، نمونه و بيان تمثيلى از آن حوادث است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 59 - 1
1 - مجرمان ، در روز رستاخيز از صف مؤمنان جدا خواهند شد .
و امتزوا اليوم أيّها المجرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 4
4 - نجات مؤمنان و صالحان از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت ، برخاسته از رحمت و لطف الهى است ; نه از استحقاق آنان .
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
يادآورى و تصريح فرشتگان به اين كه حفظ مؤمنان از ناراحتى هاى قيامت نشانگر اين است كه آنان مورد رحمت و لطف الهى قرار گرفته اند; مى تواند حكايت از حقيقت ياد شده داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 15
15 - مؤمنان رنجيده از ستم گمراهان ، سرافراز و مقتدر ، در صحنه قيامت
و قال الذين ءامنوا إنّ الخسرين الذين خسروا. .. يوم القيمة
از ملامت و سرزنش مؤمنان نسبت به كافران، اقتدار و سربلندى مؤمنان استفاده مى شود; آنانى كه مصداق «لمن صبر و غفر» هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 3 - 2
2 - كافران و مستكبران ، مردمى زبون و دون پايه و مؤمنان و مستضعفان انسان هايى شريف و صاحب منزلت در روز رستاخيز
إذا وقعت الواقعة . .. خافضة رافعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 9
9 - قيامت ، روز دريافت بشارت بهشت براى مردان و زنان مؤمن
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت . .. بشريكم اليوم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 3،14،16،18
3 - مؤمنان ، برخوردار از نور و روشنايى در صحنه تاريك قيامت
يوم يقول المنفقون . .. انظرونا نقتبس من نوركم
14 - كشيده شدن حصار بلند و ضخيم ، ميان مؤمنان و منافقان در قيامت
فضرب بينهم بسور
«سور» به ديوار شهر گفته مى شود. نكره آمدن «سور» مى تواند بيانگر بلندى و ضخامت آن باشد.
16 - مؤمنان در قيامت ، در داخل حصار ( حصار ميان آنان و منافقان ) قرار مى گيرند و منافقان در بيرون آن .
فضرب بينهم بسور له باب
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 4
4 - جدا شدن منافقان از جمع مؤمنان ، در قيامت و محكوم شدن آنان به عذاب الهى ، نتيجه و محصول انگيزه هاى منافقانه آنان است .
ينادونهم ألم نكن معكم قالوا بلى و لكنّكم فتنتم أنفسكم
مؤمنان در پاسخ منافقان مى گويند: درست است كه شما با ما در اعمال و تكاليف دينى شركت مى كرديد; لكن انگيزه هاى شما با ما يكى نبود. انگيزه هاى شما همواره خدعه و فريب، ريشخند و استهزا و ... بوده است و اينها شما را به اين روز هوناك انداخته است. گفتنى است كه معناى «فتون» (مصدر «فتنتم»)، در بلا و عذاب انداختن است. «فتنتم أنفسكم»; يعنى، خود را در گرفتارى عذاب انداختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 15
15 - تنها مؤمنان داراى عمل صالح ، از خسارت عرصه قيامت در امان خواهند بود .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
برداشت ياد شده، از آن جا است كه خداوند، روز قيامت را روز خسارت بار نام گذاشته است; ولى تنها گروهى كه داراى ايمان و عمل صالح باشند از اين قاعده مستثنا شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 12،13،15
12 - حضور مؤمنان در عرصه قيامت ، با درخشش نور از وجود آنان
نورهم يسعى بين أيديهم و بأيمنهم
13 - مؤمنان در عرصه قيامت ، از خداوند خواستار اتمام و ازدياد نور خويش اند .
يقولون ربّنا أتمم لنا نورنا
15 - مؤمنان در عرصه قيامت ، خواستار آمرزش الهى اند .
و اغفرلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 42 - 5
5 - « عن أبى الحسن ( ع ) فى قوله عزّوجلّ : « يوم يكشف عن ساق » قال : حجابٌ من نور يُكْشَف ، فيقع المؤمنون سُجَّداً و تُدمَج أصلابُ المنافقين فلايستطيعون السجود ;
از امام رضا(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ: «يوم يكشف عن ساق» روايت شده كه فرمود: [در آن روز ]پرده اى از نور برداشته مى شود و مؤمنان به حالت سجده مى افتند و استخوان هاى پشت منافقان سخت و بى انعطاف مى گردد و قدرت سجده ندارند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 10 - 3
3 - مؤمنان آسوده از سختى هاى روز محشر
يوم عسير . على الكفرين غير يسير
قيد «على الكافرين»، بيانگر آن است كه دشوارى هاى قيامت اختصاص به كافران دارد نه مؤمنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 22 - 1
1 - مؤمنان ، داراى چهره هايى شاداب و زيبا در عرصه قيامت
وجوه يومئذ ناضرة
«نضرة»در معانى زيبايى و نعمت به كار مى رود (قاموس المحيط). «ناضرة» (مؤنث «ناضر») به معناى زيبا و برخوردار از نعمت است و مقصود از آن - به قرينه مقام - شادابى و درخشندگى چهره هاى مؤمنان در عرصه قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 23 - 1،2،3
1 - چهره تابناك مؤمنان در روز قيامت ، تنها متوجه خدا بوده و آنان مجذوب جمال اويند .
وجوه يومئذ ناضرة . إلى ربّها ناظرة
تقديم «إلى ربّها» مى تواند براى افاده حصر باشد.
2 - مؤمنان در روز قيامت ، تنها به لطف و ثواب الهى چشم دوخته اند .
إلى ربّها ناظرة
برداشت ياده شده، مبتنى بر حذف مضاف است و تقدير آن چنين مى باشد: «إلى ثواب ربّها ناظرة».
3 - چشم اميد مؤمنان در قيامت تنها به خداوند است .
إلى ربّها ناظرة
برخى از مفسران گفته اند: عبارت «إلى ربّها ناظرة» مى تواند تعبير كنايى باشد. در اين صورت مقصود از آن، توقع و اميد است; مانند آن كه گفته مى شود: «أنا إلى فلان ناظر ما يصنع بى» (من به فلانى چشم دوخته ام تا با من چه خواهد كرد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 40 - 6
6 - تفاوت چهره مؤمن و كافر در قيامت
وجوه . .. و وجوه
مراد از «وجوه» در اين آيه - به قرينه آخرين آيه سوره (أولئك هم الكفرة الفجرة) - چهره كافران است. در نتيجه مراد از «وجوه» در آيات پيشين، چهره مؤمنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 34 - 2،4،9
2 - مؤمنان در قيامت ، همسان برخوردى كه در دنيا از كافران ديده اند ، با آنان رفتار خواهند كرد .
إنّ الذين أجرموا كانوا من الذين ءامنوا يضحكون . .. فاليوم الذين ءامنوا من الكفّا
4 - استهزا شدن از سوى مؤمنان در قيامت ، براى كافران دشوار و رنج آور خواهد بود .
فاليوم الذين ءامنوا من الكفّار يضحكون
9 - در قيامت ، مؤمنان و كافران از حال هم آگاه شده ، رفتار يكديگر را مشاهده خواهند كرد .
فاليوم الذين ءامنوا من الكفّار يضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 35 - 1،2،3
1 - مؤمنان ، در حالى كافران حاضر در صحنه قيامت را مسخره مى كنند كه خود بر تخت هاى تزيين يافته ، لميده و ناظر كيفر كافران اند .
على الأرائك ينظرون
«أريكة» (مفرد «أرائك») به تخت تزيين يافته اى گفته مى شود كه در خيمه يا خانه اى نهاده شده باشد. هم چنين به جايگاه آرميدن و لميدن - اعم از تخت، يا تخت عروس و يا تخت خواب - اطلاق مى شود (قاموس). متعلق «ينظرون» - به قرينه آيات قبل و بعد - وضعيت كافران است.
2 - تماشاى كيفر هاى كافران در قيامت ، براى مؤمنان لذت بخش است .
على الأرائك ينظرون
3 - صحنه قيامت ، در چشم انداز مؤمنان آرميده برتخت هاى بهشتى است .
فاليوم . .. على الأرائك ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 18 - 3،4
3 - گروه سمت راست در آخرت ، مجموعه اى سامان يافته از مؤمنانى كه حامى بردگان و يتيمان و مسكينان بوده و مردم را به صبر و ترّحم ترغيب كرده اند .
و ما أدريك ما العقبة . .. أُولئك أصحب الميمنة
«أيْمَن» و «ميمنة»، نقطه مقابل «أيْسَر» و «مَيْسَرة» (سمت چپ) است (صحاح اللغة). تقابل اين دسته با «أصحاب المشأمة» - با توجه به اين كه «مشأمة» در يك احتمال به معناى «مَيْسَرة» است (صحاح) - بيانگر آن است كه قرار گرفتن در سمت راست يا چپ در آخرت، نشانگر فرجام افراد است.
4 - مؤمنان در آخرت ، نامه عمل خويش را با دست راست ، دريافت خواهند كرد .
أُولئك أصحب الميمنة
اين احتمال وجود دارد كه اصحاب الميمنه بودن كنايه از گرفتن نامه اعمال با دست راست (يمين) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 19 - 5
5 - جايگاه مؤمنان در آخرت ، نشانه عزّت و كرامت آنان و جايگاه كافران ، پست و ذلّت آفرين است .
هم أصحب المشئمة
راست و چپ، كنايه از عظمت و پستى جايگاه است; زيرا در جوامع انسانى، مرسوم است كه سمت راست، نشانه كرامت و سمت چپ رمز شوم بودن است; وگرنه راست و چپ حقيقى، وابسته به اعتبارات و با در نظر گرفتن مركزيتى خاص است كه در اين آيات، از آن سخنى به ميان نيامده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 12،17،18،19
12 - جايگاه بلند مؤمنان تقوا پيشه نسبت به كافران ، در روز قيامت
و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
17 - وعده الهى به مؤمنان نسبت به برترى آنان در قيامت ، عامل تسلّى و مقاومت آنان در برابر استهزاى كافران
و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
به نظر مى رسد جمله «و الذين اتّقوا . ..»، پس از عنوان كردن تمسخر تقواپيشگان از سوى كافران، به منظور تسلّى آنان باشد.
18 - همراهى ايمان و تقوا ، عامل برترى در قيامت
و يسخرون من الذين امنوا و الذين اتقوا فوقهم يوم القيمة
تبديل «الذين امنوا» به «الذين اتقوا»، براى تفهيم اين معناست كه بايد ايمان، همراه تقوا باشد.
19 - بهره مندى مؤمنان باتقوا از رزق بى پايان خداوند در قيامت
و الذين اتقوا . .. و اللّه يرزق من يشاء بغير حساب
كلمه «بغير حساب»، مى تواند كنايه از فراوانى و بى پايانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 277 - 10
10 - مؤمنان داراى عمل صالح ، ترس و اندوهى در رستاخيز ندارند .
انّ الّذين امنوا . .. و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون
بنابراينكه عدم «خوف» و «حزن» مربوط به آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 6 - 1،2
1 - اصحاب اخدود ، اطراف حفره آتش گرد آمده ، به تماشاى سوختن مؤمنان نشستند .
إذ هم عليها قعود
ضمير «عليها»، به آتش برمى گردد و مراد مشرف بودن بر آتش است.
2 - اصحاب اخدود ، از سوختن مؤمنان هيچ اضطرابى در خود احساس نكرده ، خاطرى آرام داشتند .
إذ هم عليها قعود
نشستن هنگام تماشاى سوختن مؤمنان، نشانگر آن است كه براى تماشاگران، اين حادثه اهميت چندانى نداشت و آنان را برآشفته نمى ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 11
11 - حضور بى رحمانه اصحاب اخدود براى سوزاندن و تماشاى سوختن مؤمنان ، موجب گرفتارى آنان به نفرين خداوند بود .
قتل أصحب الأُخدود . .. إذ ... و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 75 - 2
2 - كسانى كه در آينده ايمان آورند ، هجرت كنند و در صف مجاهدان به جهاد بپردازند ، همانند مؤمنان و مهاجران نخستين ، مؤمنانى حقيقى و راستين هستند .
أولئك هم المؤمنون حقا . .. و الذين ءامنوا من بعد ... فأولئك منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 3
3 - كسانى كه با تذكّر و يادآورى ايمان مى آورند - نه در صورت برخورد باعذاب و ناگزير بودن - مؤمنان واقعى اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 8 - 12
12 - مهاجرانِ خداجو و دين باور صدراسلام ، نمونه مؤمنان راستين
المهجرين الذين . .. أُولئك هم الصدقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 9
9 - انصار مؤمن ، ايثارگر و بى چشمداشت نسبت به بهره مندى هاى مادى مهاجران ، نمونه اى از مؤمنان راستين
أُولئك هم الصدقون . و الذين تبوّءو الدار ... و لايجدون فى صدورهم حاجة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 32
32 - بيماردلان سست ايمان و پذيراى ولايت و دوستى كافران ، محروم از فضل خاص خداوند
من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتى اللّه يقوم . .. ذلك فضل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 1،3
1 - جبهه ايمان در كارزار بدر ، متشكل از مؤمنان متكى بر خدا ، عناصرى منافق و گروهى سست ايمان
إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. و من يتوكل على اللّه
«مرض» به معناى بيمارى است و مقصود از آن در اينجا به اين دليل كه در مقابل نفاق قرار گرفته، ترديد در حقانيت دين است كه از آن مى توان به ضعف ايمان تعبير كرد. جمله «و من يتوكل على اللّه» اشاره به گروه سوم، يعنى مؤمنان حقيقى و راستين، دارد.
3 - منافقان و سست ايمان ها ، حضور مؤمنان را در جنگ بدر ناشى از فريب خوردگى آنان مى پنداشتند .
غر هؤلاء دينهم
«غرور» (مصدر غرّ) به معناى فريب دادن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 11
11 - آگاهى همه جانبه خداوند به توبه كنندگان راستين و سپاسگزاران مؤمن و مراتب ايمان و شكر آنان
إن شكرتم و ءامنتم و كان اللّه شاكراً عليماً
توصيف خداوند به «عليم»، پس از جمله «ان شكرتم و ءامنتم» و «الذين تابوا»، مى رساند كه متعلق علم، همان ايمان، شكر و توبه بندگان و مقدار و خصوصيات آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 11
11 - تقسيم مؤمنان به صبرپيشگان و غير صابران ، از طبقه بندى هاى اهل ايمان در قرآن
و بشر الصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 5،7
5 - جهان بينى مؤمنان صابر ( از خدا بودن و به سوى او بازگشتن ) دليل صبر و استقامت آنان در برابر دشوارى هاى راه ايمان
الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
«الذين . .. قالوا ...» علاوه بر بيان اوصاف و ويژگى صابران، حكايتگر دليل و علت صبر آنان نيز هست.
7 - بشارت الهى از آنِ مؤمنانى است كه در برخورد با مشكلات و ناملايمات ، تسليم قضاى الهى باشند .
و بشر الصبرين. الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 1،2،4
1 - الطاف و عنايت هاى خداوند ، ثناء و درود او و رحمت خاصش همواره بر مؤمنان صبرپيشه ، سايه گستر است .
أولئك عليهم صلوت من ربهم و رحمة
صلاة به معناى توجه كردن و مورد مهر قرار دادن است. (الكشاف)
2 - گسترش الطاف و رحمت خاص الهى بر مؤمنان صبور ، پرتوى از ربوبيت خداوند است .
من ربهم
4 - مؤمنانى كه در مصيبت هاى راه ايمان صابرند ، به هدايت واقعى نايل خواهند شد .
قالوا إنا للّه و إنا إليه راجعون . .. و أولئك هم المهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 125 - 7،13
7 - نزول پنجهزار فرشته امدادگر ، مژده اى به مؤمنان پيكارگرِ صابر و تقواپيشه در جنگ بدر
ان تصبروا و تتّقوا . .. يمددكم ربّكم بخسمة الاف من الملئكة
13 - مشكلات و اضطرار ، زمينه امداد هاى ويژه غيبى براى مؤمنان صابر و تقواپيشه
ان تصبروا و تتّقوا و يأتوكم من فورهم هذا يمددكم ربّكم
جمله «و يأتوكم من فورهم هذا»، مى تواند اشاره به موارد اضطرار باشد و شرطى براى امداد خداوند به وسيله فرشتگانى كه به نفع مسلمانان به پيكار برخيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 142 - 6
6 - جنگ ها و مبارزات ، وسيله امتحان مردم و عرصه جداكردن مؤمنان مجاهد و صابر از غير ايشان
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة و لمّا يعلم اللّه الّذين جاهدوا منكم و يعلم الصّابرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 12
12 - خداوند ، وكيل و كفايت كننده مؤمنان مطيع ، صابر ، نيكوكار و تقواپيشه
الّذين استجابوا للّه . .. للّذين احسنوا منهم و اتّقوا ... و قالوا حسبنا اللّه و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 6
6 - مؤمنان با تقوا ، مؤمنان راستين و صادق در ايمانند .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه و كونوا مع الصدقين
ذكر «صادقين»، پس از امر به رعايت تقوا، مى تواند براى بيان مصداق مؤمنان متقى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 3
3 - برخى از مؤمنان ، مردمانى با صداقت و راستگويند .
من المؤمنين رجال صدقوا ما عهدوا اللّه عليه. .. ليجزى اللّه الصدقين بصدقهم
«ال» در «الصادقين» عهد بوده و به قرينه «صدقوا ما عاهدوا» مؤمنانى اند كه به عهد خود وفا كردند و صداقت به خرج دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 5،13
5 - مؤمنانِ داراى اعمال صالح از پيروان عيسى ( ع ) ، مشمول پاداش كامل الهى هستند .
جاعل الذين اتبعوك . .. و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات فيوفّيهم اجورهم
مصداق مورد نظر از جمله «فاما الذين امنوا»، به قرينه آيات قبل، مؤمنان به حضرت مسيح (ع) هستند.
13 - مؤمنانِ داراى اعمال صالح ، محبوب خدا هستند .
و اللّه لا يحبّ الظالمين
بنابراينكه جمله «و اللّه لا يحبّ الظالمين»، تعليل براى جمله «فاما الذين كفروا» و «و اما الذين امنوا» باشد كه از آن چنين استفاده مى شود كه كافران به علّت ظلم، مبغوض خدا هستند. و مفهوم آن، اين است كه مؤمنان داراىِ عمل صالح، محبوب خدايند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 5
5 - پاداش اخروى مؤمنان صالح بيش از استحقاق آنان است .
فاما الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و يزيدهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 5
5 - مؤمنان داراى عمل صالح كه شراب نوشيدند و از درآمد هاى قمار بهره جستند و زمان تحريم آن را درك نكردند - بر خلاف توهم گروهى از مسلمانان - اهل نجات و رستگارى هستند .
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا
در برخى از شأن نزولهاى آمده كه آيه «ليس على الذين . ..» رد پندار آن گروه از مسلمانان است كه پس از تصريح به حرمت قمار و شراب و پليد شمردن آنها، نسبت به فرجام مؤمنان صالح حتى شهيدان راه خدا كه شرابى نوشيدند و از عوائد قمار بهره جسستند، تشكيك مى كردند و آنان را از زمره رستگاران نمى شمردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 15 - 5
5- مؤمنان نيك كردار ، همان « متّقين » بهره مند از نعمت هاى بهشتى اند .
يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت . .. مثل الجنّة الّتى وعد المتّقون
در آيات پيشين، سخن از مؤمنان صلاح پيشه بود و اكنون در اين آيه بر آنان عنوان «المتّقون» اطلاق شده است. آنچه به اجمال در آيات پيشين به ايشان وعده داده اند، خداوند در اين آيه به تفصيل، بيان فرموده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 6
6 - وجود خانه هاى عالى و پاكيزه براى مؤمنان نيك كردار در « جنات عدن »
و مسكن طيبة فى جنت عدن
«جنات عدن» مى تواند نامى خاص باشد و غير از «جنات تجرى . .. » به شمار آيد. برداشت فوق برگرفته از اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 23 - 1،6،9
1- مؤمنان داراى عمل صالح قطعاً وارد بهشت مى شوند و در آن جاودانه خواهند بود .
و أُدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت . .. خلدين فيها
6- ورود به بهشت و جاودان ماندن مؤمنان صالح در آن به اذن خداوند است .
و أُدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت . .. بإذن ربّهم
9- بر مؤمنان داراى عمل صالح در بهشت ، درود و سلام فرستاده مى شود .
تحيّتهم فيها سلم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه اضافه «تحيت» به «هم» اضافه مصدر به مفعول باشد. طبق اين احتمال معناى عبارت چنين مى شود: تحيت گفتن به آنان در بهشت با «سلام» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 3 - 1
1- مؤمنانِ نيك كردار ، در بهشت و نعمت هاى آن جاودانه اند .
أنّ لهم أجرًا حسنًا . مكثين فيه أبدًا
مرجع ضمير «فيه» واژه «أجر» است و مراد از «أجر» به قرينه «ماكثين» (ماندگاران)، بهشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 10
10 - فقر مؤمنان صدر اسلام ، و تمركز ثروت ها در جبهه كفر *
زين للذين كفروا . .. و يسخرون ... و اللّه يرزق
تزين دنيا نزد كافران، تمسخر مؤمنان توسّط آنان، وعده الهى به برترى مؤمنان در قيامت و برخوردارى آنان از نعمتهاى بى
حساب، دلايل استناد اين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 5 - 6
6 - برخى از مؤمنان از اقدام به جنگ بدر ناخشنود بودند .
أخرجك ربك . .. و إن فريقا من المؤمنين لكرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 6 - 6
6 - برخى از مؤمنان مأيوس از پيروزى در جنگ بدر و مطمئن به شكستى مرگ آفرين در آن كارزار
يجدلونك . .. كأنما يساقون إلى الموت و هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 62 - 5
5 - مؤمنان صدراسلام حاميان شايسته و كارآمد براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و داراى نقشى بسزا در پيشبرد اسلام
أيدك بنصره و بالمؤمنين
برداشت فوق از عطف كلمه «المؤمنين» به «نصره» استفاده مى شود. يعنى نقش مؤمنان به حدى بوده كه خداوند آن را شايسته دانسته كه در رديف يارى خويش قرار دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 64 - 4
4 - مؤمنان پيرو پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى نقشى مؤثرو بسزا براى پيشبرد رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
برداشت فوق بر اين اساس است كه «من اتبعك» عطف بر «اللّه» باشد ; يعنى خدا و مؤمنان فرمانبر براى تو كافى هستند. بر اين مبنا نقش مؤثر مؤمنان براى پيشبرد اسلام به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 5
5 - مؤمنان عصر بعثت متشكل از سه گروه : مهاجران ( مؤمنانى كه از مكه و يا اطراف آن به مدينه هجرت كردند ) ، انصار ( مؤمنانى كه مهاجران را پناه دادند ) و مؤمنان غير مهاجر
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. و الذين ءاووا و نصروا ... و الذين ءامنوا
«ايواء» (مصدر آووا) به معناى منزل دادن و پناه دادن است و مفعول آن ضميرى است محذوف كه به «الذين ءامنوا . .. » برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 97 - 14
14 - تذكر خداوند به لزوم غافل نشدن مؤمنان از خطر اعراب كفرپيشه همجوار خويش ، پس از پايان يافتن پيروزمندانه جنگ با دشمنان خارجى ( روميان در جنگ تبوك ) *
الأعراب أشد كفراً و نفاقاً
با توجه به اينكه آيات قبل در مورد بازگشت پيروزمندانه مؤمنان از جنگ تبوك است، احتمال دارد كه اين آيه هشدارى به مؤمنان مجاهد باشد كه پس از آن پيروزى، احساس امنيت نكنند و توجه كنند كه در اطرافشان، باديه نشينان جاهل و متعصب در كفر نيز، خطرى جدى به شمار مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 2
2 - مؤمنان صدر اسلام ، مأمور دست رد زدن بر سينه توانمندان متخلف از جنگ تبوك و بى اثر شمردن عذرتراشى آنان
قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 6 - 1
1 - تقويت جبهه روميان و چيره ساختن آنان بر ايرانيان ، وعده تخلف ناپذير خداوند به مؤمنان عصر بعثت
سيغلبون . .. وعد اللّه لايخلف اللّه وعده
«وعد اللّه» مفعول مطلق فعل محذوف است و نويدهاى خداوند - در آيات قبل - را تأكيد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 193 - 22،23
22 - ابرار ، داراى درجه و مقامى بالاتر از مؤمنان خردمند
لايات لاولى الالباب . .. فامنّا ... و توفّنا مع الابرار
چون خردمندان با ايمان تقاضا دارند كه همشأن ابرار شوند.
23 - اعتراف خردمندان مؤمن ، به ناتوانى خويش از دستيابى به مقام رفيع ابرار
ربّنا فاغفرلنا . .. و توفّنا مع الابرار
از اينكه خردمندان خواستار مقام ابرار نشده اند، بلكه خواهان همراهى با آنان هستند; معلوم مى شود كه آنان خود را ناتوان از
دستيابى به چنين مقام رفيعى مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 -
2،5،6،9،11،14،17،22
2 - خداوند ، نويددهنده پاداش به خردمندان مؤمن
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك
5 - نويد پاداش به خردمندان مؤمن از سوى خداوند ، پرتوى از ربوبيّت او
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك
6 - توجّه و شيفتگى مؤمنان خردمند ، در دعا و مناجات نسبت به ربوبيّت خداوند
ربّنا ما خلقت هذا باطلا . .. ربّنا و اتنا
تكرار كلمه «ربّنا» از سوى خردمندان، نشانگر توجه خاص آنان به خداوند است.
9 - خردمندان ، مؤمن به خداوند ، رسالت تمامى انبيا و برپايى قيامت
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
11 - نويد الهى به سرافرازى خردمندان مؤمن و پيروزى آنان بر دشمنان دين
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
«يوم القيمة»، ظرف براى «لا تخزنا» است. بنابراين مراد از «ما وعدتنا»، نويدهاى دنيوى خواهد بود كه از مصاديق روشن آن به قرينه «لا تخزنا»، خوار نگشتن در دنياست ; و اين نويد براى مؤمنان تنها با پيروزى بر دشمنان دين تحقق مى يابد.
14 - هراس خردمندان مؤمن از خوارى و خذلان در روز قيامت
و لا تخزنا يوم القيمة
17 - توأم بودن بيم و اميد ( خوف و رجا ) در خردمندان مؤمن
ربّنا و اتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة
چون از يك سو به وعده هاى الهى دل بسته اند و از سوى ديگر نگران فرجام خويش در قيامت هستند.
22 - خوار نگشتن و رسوا نشدن در قيامت ، با ارزشترين نويد الهى به خردمندان مؤمن
اتنا ما وعدتنا . .. فلا تخزنا ... انّك لا تخلف الميعاد
جمله «انّك . . » پس از جمله «و لا تخزنا»، دلالت مى كند كه عدم خوارى، از وعده هاى الهى به خردمندان مؤمن است. بنابراين عطف «لا تخزنا» بر «اتنا ما وعدتنا»، عطف خاص بر عام است و دلالت بر اهميّت برتر معطوف (لا تخزنا) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 25 - 16
16 - سليم گويد : « قلت ] لعلىّ بن ابى طالب ( ع ) [ : . . . فمن لقى اللّه عارفاً بامامه مطيعاً له من اهل الجنة هو ؟ قال : نعم إذا لقى اللّه و هو مؤمن من الذين قال اللّه عز و جل : « الذين آمنوا و عملوا الصالحات » . . . ;
به على (ع) عرض كردم آيا كسى كه خدا را ملاقات بكند در حالى كه امام خود را شناخته و او را اطاعت كرده باشد، اهل بهشت است؟ فرمود: آرى، هر كس خدا را ملاقات كند در حالى كه مؤمن باشد جزو كسانى است كه خداوند فرموده: «ايمان آورده و عمل صالح انجام داده اند . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 11
11 - تقسيم مؤمنان به صبرپيشگان و غير صابران ، از طبقه بندى هاى اهل ايمان در قرآن
و بشر الصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 7،11
7 - خداوند بين مهاجران و انصار با مؤمنان غير مهاجر ، ولايتى مقرر نداشته و پشتيبانى از ايشان را بر مهاجران و انصار واجب نكرد .
و الذين ءامنوا و لم يهاجروا ما لكم من وليتهم من شىء
«ولايت» به معناى حمايت كردن و يارى رساندن است. كلمه «شىء» مبتدا و «من» در آن زايده مى باشد. «من» در «من ولايتهم» بيانيه و بيانگر معناى شىء است. كلمه لكم خبر براى «من شىء» مى باشد. گفتنى است در برداشت فوق ضمير در «ولايتهم» مفعول گرفته شده و فاعل آن ضميرى است خطاب به مهاجران انصار. بنابراين معناى جمله چنين مى شود: هيچ حق ولايتى براى شما نسبت به ايشان جعل نشده است. يعنى نبايد ايشان را يارى كنيد.
11 - مؤمنان غير مهاجر در صورت هجرت ، همسان با ديگر مهاجران در برخوردارى از حقوق ولايت و حمايت مقرر شده در ميان مؤمنان
ما لكم من وليتهم من شىء حتى يهاجروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 99 - 5
5- مؤمنان غافل از توكل و اتكا بر خدا ، در معرض تسلط شيطانند .
إنه ليس له سلطن على الذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون
مصونيت از تسلط شيطان بر دو اصل بنا شده است:1- ايمان، 2- توكل بر پروردگار. بنابراين اگر ايمان باشد ولى توكل نباشد، مصونيت كامل تحقق پيدا نخواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 3،7،8
3 - مؤمنان مستمند و محروم از پايگاه اجتماعى، وسيله آزمايش ديگر مردم هستند.
و لا تطرد الذين يدعون ربهم . .. و كذلك فتنا بعضهم ببعض
7 - مؤمنان در پيشگاه خداوند ارزشمندند ; هر چند كه فقير و فاقد موقعيت اجتماعى باشند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
8 - انكار ارزشمندى مؤمنان مستمند، پيامد آزمون الهى از دولتمندان مشرك
و كذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
«ل» در «ليقولوا»، بنابر يك ديدگاه، «لام عاقبت» و بيان نتيجه «فتنا» است. برداشت فوق بر اين اساس است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ابلاغ پيام الهى به مردم ، با مؤمنانى تهيدست و دنياگرايانى رفاه مند ، مواجه بود .
و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربّهم . .. و لاتطع من أغفلنا قلبه
از تعبير «تريد زينة الحياة الدنيا» استفاده مى شود كه در آيه، دو گروه، با دو مشخصه، ياد شده اند: نخست، مؤمنان خالصى كه از زينت دنيا بى بهره بودند و گروه دوم، كسانى كه زينت دنيايى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 92 - 1
1 - مؤمنان تهيدست و ناتوان از تدارك ساز و برگ نبرد ، معذور و معاف از جنگند .
و لا على الذين إذا ما أتوك لتحملهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 92 - 3
3 - آمدن گروهى از مؤمنان تهيدست ، نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى دريافت ساز و برگ جنگ و شركت در جهاد
الذين إذا أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 12 - 11
11 - مؤمنانى كه از توانايى مالى برخوردار نبودند ، مى توانستند بدون دادن « صدقه نجوا » ، با پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) گفتوگوى محرمانه كنند .
فإن لم تجدوا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 21
21 - برابر دانستن مؤمنان مجاهد و انفاق گر قبل از فتح مكه ، با مجاهدان و انفاق گران بعد از آن ، از نظر مقام و منزلت در پيشگاه خداوند ، پندارى باطل است .
لايستوى منكم من أنفق من قبل الفتح و قتل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 76 - 1
1 - مجادله كفرپيشگان مستكبر قوم ثمود با مستضعفان مؤمن به صالح
استضعفوا لمن . .. مؤمنون. قال الذين استكبروا إنا بالذى ءامنتم به كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 5
5- گروهى از قوم ثمود ، توحيد را پذيرفتند و به رسالت صالح ( ع ) ايمان آوردند .
نجّينا صلحًا و الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 45 - 9
9 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « . . .فإذا هم فريقان يختصمون » يقول : مصدّق و مكذّب . . . ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خدا «. ..فإذا هم فريقان يختصمون» روايت شده كه آن دو گروه يكى تصديق كننده رسالت صالح بود و ديگرى تكذيب كننده آن».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 53 - 4
4 - وجود مؤمنانى با تقوا در ميان ثموديان ، على رغم وجود فساد و كفر فراگير در جامعه
يقوم لم تستعجلون بالسيّئة . .. دمّرنهم و قومهم أجمعين ... و أنجينا الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 20 - 6
6 - گروهى از سباييان ، مردمانى مؤمن بودند .
فاتّبعوه إلاّ فريقًا من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 2
2 - گروهى از قوم هود رسالت وى را پذيرفتند و آيات الهى را تصديق كردند و به يگانگى خداوند ايمان آوردند .
و الذين معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 4
4- گروهى از قوم عاد ، توحيد را پذيرفتند و به رسالت هود ( ع ) ايمان آوردند .
والذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 2
2 - گروهى از قوم نوح ( ع ) رسالت وى را تصديق كرده و پيامهايش را پذيرفتند .
فكذبوه فانجينه و الذين معه
جمله «أغرقنا الذين كذبوا . .. » دلالت مى كند بر اينكه مراد از «الذين معه» مؤمنان و تصديق كنندگان آيات الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 27 - 4
4- گروهى از قوم نوح ، به آن حضرت ايمان آورده و از او پيروى كردند .
و ما نريك اتبعك إلاّ الذين هم أراذلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 36 - 1
1- گروهى از قوم نوح ، به او ايمان آوردند و گروهى همچنان بر كفر و انكار رسالتش اصرار مىورزيدند .
أنه لن يؤمن من قومك إلاّ من قد ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 28 - 7
7 - نقش بارز و محورى نوح ( ع ) ، در مديريت نظام مادى و معنوى مؤمنان قوم خويش
اصنع الفلك . .. فاسلك فيها... فإذا استويت ... فقل الحمد للّه
برداشت فوق، با توجه به اين نكته است كه: در جريان ساختن كشتى و سوار شدن و استقرار در آن، تنها حضرت نوح(ع) مورد خطاب الهى است و قوم او طفيلى اويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 102 - 11
11 - راوى گويد امام باقر ( ع ) فرمود : « الذين خلطوا عملا صالحاً و آخر سيّئاً » : فأولئك قوم مؤمنون يحدثون فى ايمانهم من الذّنوب التى يعيب ها المؤمنون و يكرهون ها فأولئك عسى اللّه أن يتوب عليهم ;
«آنان كه عمل خوب و بد را در هم آميختند» گروهى از مؤمنانند كه در عين داشتن ايمان، مرتكب بعضى گناهان مى شوند كه مؤمنان آنها را عيب مى دانند و ناخوش دارند اينانند كه اميد مى رود خداوند توبه آنان را بپذيرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 212 - 22
22 - خداوند به مؤمنان تقواپيشه از راه هاى غير قابل پيش بينى و متعارف ، روزى خواهد داد .
و الذين اتقوا . .. و اللّه يرزق من يشاء بغير حساب
كلمه «بغير حساب»، مى تواند به معناى راههاى غير قابل پيش بينى باشد; يعنى راههاى غير متعارف كه در محاسبات عادى نمى گنجد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 125 - 7،13
7 - نزول پنجهزار فرشته امدادگر ، مژده اى به مؤمنان پيكارگرِ صابر و تقواپيشه در جنگ بدر
ان تصبروا و تتّقوا . .. يمددكم ربّكم بخسمة الاف من الملئكة
13 - مشكلات و اضطرار ، زمينه امداد هاى ويژه غيبى براى مؤمنان صابر و تقواپيشه
ان تصبروا و تتّقوا و يأتوكم من فورهم هذا يمددكم ربّكم
جمله «و يأتوكم من فورهم هذا»، مى تواند اشاره به موارد اضطرار باشد و شرطى براى امداد خداوند به وسيله فرشتگانى كه به نفع مسلمانان به پيكار برخيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 12
12 - خداوند ، وكيل و كفايت كننده مؤمنان مطيع ، صابر ، نيكوكار و تقواپيشه
الّذين استجابوا للّه . .. للّذين احسنوا منهم و اتّقوا ... و قالوا حسبنا اللّه و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 29 - 9،11
9 - شمول غفران الهى بر مؤمنان تقواپيشه ، نمود فضل عظيم خداوند
و يغفر لكم و اللّه ذوالفضل العظيم
جمله «و اللّه . .. » مى تواند به منزله تعليلى بر اعطاى پاداشهاى بيان شده باشد.
11 - خداوند ، مؤمنان تقواپيشه را علاوه بر اعطاى بصيرت و بخشش گناهان ، از موهبت هاى ديگر نيز بهره مند خواهد كرد .
يجعل لكم فرقانا . .. و اللّه ذوالفضل العظيم
برداشت ف---وق مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «و ال--لّه . .. » مستانفه باشد نه بيانگر تعليل.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 6
6 - مؤمنان با تقوا ، مؤمنان راستين و صادق در ايمانند .
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه و كونوا مع الصدقين
ذكر «صادقين»، پس از امر به رعايت تقوا، مى تواند براى بيان مصداق مؤمنان متقى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 1،7
1 - جبهه ايمان در كارزار بدر ، متشكل از مؤمنان متكى بر خدا ، عناصرى منافق و گروهى سست ايمان
إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. و من يتوكل على اللّه
«مرض» به معناى بيمارى است و مقصود از آن در اينجا به اين دليل كه در مقابل نفاق قرار گرفته، ترديد در حقانيت دين است كه از آن مى توان به ضعف ايمان تعبير كرد. جمله «و من يتوكل على اللّه» اشاره به گروه سوم، يعنى مؤمنان حقيقى و راستين، دارد.
7 - خداوند ، مؤمنان متوكل بر وى را بر دشمنانشان پيروز و كار هاى آنان را حكيمانه سامان خواهد بخشيد .
و من يتوكل على اللّه فإن اللّه عزيز حكيم
جواب شرط «و من يتوكل على اللّه» حذف شده و جمله «فان اللّه . .. » جانشين آن شده و دلالت بر آن دارد كه تقدير جمله چنين است: و من يتوكل على اللّه ي-----نصره و يحكم أمره ف--ان اللّه ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 142 - 6
6 - جنگ ها و مبارزات ، وسيله امتحان مردم و عرصه جداكردن مؤمنان مجاهد و صابر از غير ايشان
ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة و لمّا يعلم اللّه الّذين جاهدوا منكم و يعلم الصّابرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 21
21 - پايدارى در نبرد ، وحدت و پيروى از تعاليم پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نشانگر آخرت خواهى مؤمنان مجاهد
حتّى اذا فشلتم . .. منكم من يريد الاخرة
بنابر اينكه دنياطلبى (منكم من يريد الدّنيا)، دليل «اذا فشلتم . .. » باشد، صفات مقابل اينها ويژگى آخرت جويان خواهد بود; يعنى آخرت خواهان در نبرد نه سستى خواهند كرد و نه ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 11،16
11 - مؤمنان مجاهد همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( در غزوه حمراءالاسد يا بدر صغرا ) ، بى اعتنا به تهديد هاى دشمن و در پى جلب رضايت الهى
انّ النّاس قد جمعوا لكم . .. فانقلبوا ... و اتّبعوا رضوان اللّه
16 - دست يافتن مؤمنان مجاهد به منفعت مالى در غزوه بدر صغرا
فانقلبوا بنعمة من اللّه و فضل
بر اساس شأن نزول نقل شده در تفسير روح المعانى، مراد از «فضل»، سودى است كه مسلمانان با كسب و تجارت در غزوه بدر صغرا به دست آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 8،19
8 - ايجاد ترس از دشمن در دل هاى مؤمنان مجاهد ، كار شيطان است .
انّما ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه
19 - مؤمنان مجاهد ، از اولياى خداوند و دور از ولايت شيطان هستند . *
انّما ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه . .. ان كنتم مؤمنين
چون دشمنان دين (كافران و منافقان) از اولياى شيطانند، بنابراين مجاهدان، دور از ولايت شيطان و در نتيجه از اولياى خدا خواهند بود. گفتنى است كه برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «يخوّف اولياءه» به معناى «يخوفكم اولياءه» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 12
12 - خداوند ، وكيل و كفايت كننده مؤمنان مطيع ، صابر ، نيكوكار و تقواپيشه
الّذين استجابوا للّه . .. للّذين احسنوا منهم و اتّقوا ... و قالوا حسبنا اللّه و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 86 - 1
1 - گروهى از قوم شعيب به توحيد گرويدند و سالكان راه خدا گشتند .
و لا تقعدوا بكل صرط توعدون و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 87 - 1،2
1 - گروهى از مردم مدين به رسالت شعيب ( ع ) ايمان آوردند و گروهى ديگر از پذيرش آن سر باز زدند .
و إن كان طائفة منكم ءامنوا بالذى أرسلت به و طائفة لم يؤمنوا فاصبروا
«إن كان طائفة . .. » به دليل آيه قبل از مواردى است كه در آن «إن» شرطيه در مورد تحقق شرط به كار رفته است ; مانند «ان كنت ابنى فلا تفعل كذا». بنابراين «إن كان طائفة منكم ... فاصبروا» يعنى چنانچه گروهى از شما ايمان آورديد پس صبر پيشه سازيد.
2 - شعيب ( ع ) ، دعوتگر مؤمنان قوم خويش به صبر در برابر كفرپيشگان
إن كان طائفة منكم ءامنوا بالذى أرسلت به . .. فاصبروا
در اينكه مخاطب «فاصبروا» چه كسانى هستند سه احتمال وجود دارد: خصوص مؤمنان، خصوص كافران، هر دو طايفه. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است. در اين صورت متعلق صبر، آزارها و اذيتهاى كافران است. يعنى: فاصبروا على ما يصيبكم من الكفار. (اى اهل ايمان در برابر آزار كافران صبر كنيد و بر ديندارى خويش استقامت ورزيد.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 5
5 - كافران قوم مدين برخوردار از نيرويى افزون بر مؤمنان آن سامان
لنجرجنك يشعيب و الذين ءامنوا معك من قريتنا
تصميم كافران قوم مدين به اخراج شعيب و همگامانش و ابراز آن با سوگند و تأكيد بسيار، حكايت از برداشت فوق دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 5
5 - مؤمنان عصر بعثت متشكل از سه گروه : مهاجران ( مؤمنانى كه از مكه و يا اطراف آن به مدينه هجرت كردند ) ، انصار ( مؤمنانى كه مهاجران را پناه دادند ) و مؤمنان غير مهاجر
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. و الذين ءاووا و نصروا ... و الذين ءامنوا
«ايواء» (مصدر آووا) به معناى منزل دادن و پناه دادن است و مفعول آن ضميرى است محذوف كه به «الذين ءامنوا . .. » برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 5
5 - پيروزى بيست مؤمن مقاوم بر دويست دشمن و صد مؤمن مقاوم بر هزار دشمن نويدى تضمين شده از جانب خداوند
إن يكن منكم عشرون صبرون يغلبوا مائتين و إن يكن منكم مائة يغلبوا ألفا
بيان دستور به پايدارى و پيروزى بر دشمن در قالب جمله خبرى مى تواند نوميدى به تحقق آن دستور در خارج باشد. بنابراين جمله «يغلبوا»، يعنى بايد پيروز شويد كه خواهيد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 5
5 - مؤمنان عصر بعثت متشكل از سه گروه : مهاجران ( مؤمنانى كه از مكه و يا اطراف آن به مدينه هجرت كردند ) ، انصار ( مؤمنانى كه مهاجران را پناه دادند ) و مؤمنان غير مهاجر
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. و الذين ءاووا و نصروا ... و الذين ءامنوا
«ايواء» (مصدر آووا) به معناى منزل دادن و پناه دادن است و مفعول آن ضميرى است محذوف كه به «الذين ءامنوا . .. » برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 12
12 - مؤمنان به خدا ، قيامت و قرآن ، بر پا دارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات ، از پاداش بزرگ الهى ، برخوردار خواهند شد .
أولئك سنؤتيهم أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 101 - 7
7 - از آيات و نشانه هاى الهى در آسمان ها و زمين و از هشدار هاى پيامبران ، تنها كسانى كه زمينه ايمان دارند ، بهره مند خواهند شد .
قل انظروا ماذا فى السموت و الأرض و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 86 - 10
10 - تنها اهل ايمان ( دارندگان زمينه گرايش به حق ) ، بهره مند از آيات گسترده الهى
إنّ فى ذلك لأيت لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 11
11 - مؤمنان ، در پيشگاه آيات الهى ، هيچ استكبارى از خود بروز نمى دهند و تسليم اند .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين إذا ذكّروا. .. و هم لايستكبرون
متعلَّق «يستكبرون» در آيه، بيان نشده است. به قرينه سياق، احتمال دارد كه واژه «آيات» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 7
7 - در بينش مؤمنان جريان همه امور ، تحت اراده و مشيت الهى است .
نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 113 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، حق استغفار كردن براى مشركان را ندارند .
ما كان للنبى و الذين ءامنوا أن يستغفروا للمشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 115 - 7،8
7 - نگرانى برخى از مؤمنان ، در رابطه با استغفار خويش براى بعضى از مشركان در گذشته ، پس از بيان حرمت آن از سوى خداوند
ما كان للنبى و الذين ءامنوا أن يستغفروا للمشركين . .. و ما كان اللّه ليضل قوماً
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات قبل و نيز شأن نزول آن، استفاده مى شود كه آيه شريفه در مورد رفع نگرانى كسانى است كه قبل از علم به حرمت، براى مشركان استغفار كرده بودند.
8 - استغفار براى مشركان ، قبل از بيان حرمت آن از سوى خداوند ، گناهى براى مؤمنان به شمار نمى رود .
ما كان للنبى و الذين ءامنوا . .. و ما كان اللّه ليضل قوماً ... حتى يبين لهم ما ي
با توجه به شأن نزول اين آيه كه برخى از مؤمنان نسبت به مشركان استغفار نموده بودند، برداشت فوق استفاده مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 11 - 2
2 - شأن مؤمنان ، به دور از تمسخر و استهزاى يكديگر
يأيّها الذين ءامنوا لايسخر قوم من قوم
وصف ايمان در «يا أيّها الذين آمنوا» مى رساند كه ايمان با استهزاگرى سازگار نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 13
13 - لزوم اهتمام مؤمنان به اصلاح جامعه و تأمين نياز هاى معيشتى آنان ، همپاى اهتمام به تكاليف عبادى و فردى
و المؤمنون . .. يأمرون بالمعروف ... و يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
امر به معروف و نهى از منكر، در راستاى اصلاح جامعه و پرداخت زكات در جهت تأمين نيازهاى مالى مؤمنان و اقامه نماز از عبادات فردى انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 13
13 - اهتمام مؤمنان واقعى به خودسازى ، قبل از پرداختن به اصلاح جامعه *
التّئبون العبدون الحمدون . .. الأمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر
تقدم لفظى صفات فردى (توبه، عبادت و . .. ) بر صفات اجتماعى (امر به معروف و نهى از منكر) مى تواند اشاره به تقدم حقيقى و رتبى آن داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 1،7
1 - مردم ، در برابر امانت الهى ، به سه گروهِ منافق و مشرك و مؤمن صف بندى شدند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
7 - مؤمنان ، وظيفه خود را در قبال امانت الهى به انجام مى رسانند .
إنّا عرضنا الأمانة على السموت . ..ليعذّب اللّه... يتوب اللّه على المؤمنين و الم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 11
11 - مؤمنان به خدا و قيامت و دارندگان عمل صالح ، در قيامت هيچ ترس و اندوهى نخواهند داشت .
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
به قرينه «فلهم أجرهم عند ربهم» مى توان گفت: ظرف «لاخوف عليهم . ..» قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 5،6
5 - كسانى كه ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند، نه از آينده خويش بيمناك و نه بر گذشته خويش غمناك هستند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
غالباً «خوف» در مورد ترس از آينده و «حزن» در مورد اندوه بر گذشته به كار مى رود.
6 - مؤمنانى كه كار شايسته انجام دهند، نه ترس بر آنان مسلط گردد و نه اسير اندوه دايم شوند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
از معانى حرف «على» استيلا و غلبه است. در اين جمله استيلاى ترس بر مؤمنان نفى شده است، نه اينكه هيچگاه در معرض آن قرار نمى گيرند. همچنين «لا يحزنون»، بيانگر نفى استمرار حزن بر آنان است نه تلقى مطلق حزن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 6
6 - ضرورت هشيارى مؤمنان در برابر اهل كتاب به هنگام تظاهر آنان به اسلام
و إذا جاءوكم قالوا ءامنا . .. و اللّه اعلم بما كانوا يكتمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 38 - 1،6
1- دعوت الهى از مؤمنان ، به انفاق ، مواجه با بخلورزى برخى از آنان
هأنتم هؤلاء تدعون لتنفقوا . .. فمنكم من يبخل
6- بخل از انفاق در راه خدا ، دامنگير برخى از مؤمنان و مورد نكوهش الهى
هأنتم هؤلاء تدعون لتنفقوا فى سبيل اللّه فمنكم من يبخل
از لحن نكوهش آميز اين آيه، مطلب بالا برداشت مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 19
19- خداوند ، خواهان دور ماندن ساحت مؤمنان از هر لكه ننگ و بدنامى
و لولا رجال . .. أن تطوهم فتصيبكم منهم معرّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 17
17 - پايدارى مؤمنان بر اجرا و حفظ حدود الهى ، شرط خداوند در وفا نمودن به عهد خويش
و من أوفى بعهده من اللّه . .. التّئبون العبدون ... و بشّر المؤمنين
تأكيد بر اعمال فردى و اجتماعى و حفظ حدود الهى پس از بيان وفاى خداوند به عهد خويش، مى تواند مشعر به اين حقيقت باشد كه پاسدارى انسان از حدود الهى، شرط بهرهورى از وعده هاى خداوندى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 1
1 - مؤمنان راستين ، پيروزى با شهادت را - كه در جنگ نصيبشان شود - خير و نيك مى شمارند .
قل هل تربصون بنا إلا إحدى الحسنيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 4 - 6
6 - پيروزى روميان بر ايرانيان ، عاملِ سرور و شادمانى مؤمنان عصر بعثت شد .
و يومئذ يفرح المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 20 - 7
7 - در ميان مؤمنان نيز افرادى وجود دارند كه از ابليس پيروى مى كنند .
فاتّبعوه إلاّ فريقًا من المؤمنين
برداشت ياد شده مبتنى بر تبعيضى بودن «من» در «من المؤمنين» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 12
12 - مؤمنان نيز همچون ديگر مردمان ، در معرض پيروى از شيطان و گرفتار شدن به زشتى ها و ناپسندى ها ( فحشا و منكرات ) قرار دارند .
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشيطن . .. فإنّه يأمر بالفحشاء و المنكر
هشدار خداوند به مؤمنان از ارتكاب به فحشا و منكر و پيروى از شيطان، گوياى حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 13
13 - لزوم اهتمام مؤمنان به اصلاح جامعه و تأمين نياز هاى معيشتى آنان ، همپاى اهتمام به تكاليف عبادى و فردى
و المؤمنون . .. يأمرون بالمعروف ... و يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
امر به معروف و نهى از منكر، در راستاى اصلاح جامعه و پرداخت زكات در جهت تأمين نيازهاى مالى مؤمنان و اقامه نماز از عبادات فردى انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 4
4 - اهل ايمان ، نه متجاوزاند و نه تجاوز را از سوى ديگران مى پذيرند .
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
«إنتصار» به معناى يارى طلبيدن است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 8
8 - مؤمنان صادق و راستين ، براى تحمل سختى هاى جنگ و كاستن دشوارى ها از پيامبر (صلی الله علیه و آله) پيشقدم بودند .
و كونوا مع الصدقين . .. و لا يرغبوا بأنفسهم عن نفسه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 3
3- تنها اهل ايمان ، نيكويى منافع حلال و عادلانه و نادرست بودن منافع حرام و ظالمانه را باور خواهند كرد .
بقيّت الله خير لكم إن كنتم مؤمنين
چون خير بودن منافع حلال و عادلانه مشروط به ايمان نيست; يعنى، چه جامعه مؤمن باشد و چه نباشد، قسط و عدالت براى آنان خير است، گفته شده «إن كنتم مؤمنين» شرطِ باور كردن و فهميدن است; يعنى، اگر مؤمن شويد، مى فهميد كه منافع حلال خير است و گرنه باور نخواهيد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 11
11 - مؤمنان به خدا و قيامت و دارندگان عمل صالح ، در قيامت هيچ ترس و اندوهى نخواهند داشت .
من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون
به قرينه «فلهم أجرهم عند ربهم» مى توان گفت: ظرف «لاخوف عليهم . ..» قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 5،6
5 - كسانى كه ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند، نه از آينده خويش بيمناك و نه بر گذشته خويش غمناك هستند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
غالباً «خوف» در مورد ترس از آينده و «حزن» در مورد اندوه بر گذشته به كار مى رود.
6 - مؤمنانى كه كار شايسته انجام دهند، نه ترس بر آنان مسلط گردد و نه اسير اندوه دايم شوند.
فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون
از معانى حرف «على» استيلا و غلبه است. در اين جمله استيلاى ترس بر مؤمنان نفى شده است، نه اينكه هيچگاه در معرض آن قرار نمى گيرند. همچنين «لا يحزنون»، بيانگر نفى استمرار حزن بر آنان است نه تلقى مطلق حزن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 7
7 - مؤمنان بايد تسليم خدا و متكى به او بوده و از هيچ قدرتى نهراسند .
إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 13
13 - ساحت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، مبرّا از لجاجت ، خشم و تعصب جاهلى
إذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحميّة حميّة الجهليّة فأنزل اللّه سكينته
از مقابله رسول و مؤمنان با كافران متعصبِ جهالت پيشه، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 6
6 - مؤمنان راستين ، سيركنندگان در زمين براى شناخت نشانه هاى خدا و تعقل در آنها
السئحون
«سيح و سياحت» (مصدر السائحون) به معناى سير و سفر كردن است و توصيف مؤمنان به سائحون مى تواند ناظر به مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 8
8 - مؤمنان راستين ، در پى تقرب به خدا و جلب دعا و درود پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى خويشند .
و من الأعراب من يؤمن . .. و صلوت الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 5
5 - مؤمنان راستين ، شخصيت خويش را بر اساس تقوا و تحصيل رضايت خدا بنا مى كنند .
أفمن أسس بنينه على تقوى من اللّه و رضون خير
مراد از «بنيانه» مى تواند اعمال و دستاوردهاى فرد نباشد، بلكه منظور بنيان و هويت خود شخص باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 11
11 - قرار گرفتن مؤمن در ورطه تزلزل نسبت به انجام وظيفه ، نيازمند توبه است .
كاد يزيغ قلوب فريق منهم ثم تاب عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 97 - 12
12 - دستيابى اهل ايمان به جامعه اى با قوام در پرتو حراست از حرمت كعبه و انجام مناسك حج ، موجب آگاهى آنان به علم گسترده و همه جانبه خداوند .
جعل اللّه . .. ذلك لتعلموا إنّ اللّه يعلم ما فى السموت و ما فى الارض
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ذلك» اشاره به خود حقايق بيان شده باشد نه بيان آن حقايق، يعنى آنگاه كه انسانها در پرتو احترام به كعبه و ماههاى حرام و انجام مناسك آن به جامعه اى با قوام رسيدند، در مى يابند كه خداوند داراى علمى گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 65 - 3
3 - مؤمنان در مقابل جنجال تبليغاتى دشمنان ، نبايد اندوهى به خود راه دهند .
و لا يحزنك قولهم
اگر چه مخاطب جمله «لا يحزنك» وجود مبارك پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) است، ولى با توجه به ذكر «إن العزة للّه جميعاً» كه مى تواند در مقام تعليل باشد، مى تواند از مورد، الغاى خصوصيت كرد و آن را تعميم داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 143 - 9
9 - اشتياق مؤمنان به حضور در ميدان جهاد و شهادت ، پس از آگاهى از درجات شهداى بدر
و لقد كنتم تمنّون الموت من قبل
امام باقر (ع) درباره آيه فوق فرمود: فانّ المؤمنين لمّا اخبرهم اللّه بالّذى فعل بشهدائهم يوم بدر و منازلهم من الجنّة رغبوا فى ذلك فقالوا اللهمّ ارنا القتال نستشهد فيه.
تفسير قمى، ج 1، ص 119 ; تفسير برهان، ج 1، ص 319، ح 1.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 44 - 1
1 - مؤمنان به خدا و آخرت ، براى جهاد با مال و جان ، بهانه نياورده و از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواهان اجازه ترك جهاد نبودند .
لايستئذنك الذين يؤمنون باللّه و اليوم الأخر أن يجهدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 1،2
1- شأن مؤمنان به دور از ضعف و سستى در جهاد و سزاوار پذيرش فرمان جهاد و استقبال از آن
طاعة و قول معروف
«طاعة و قول معروف» مى تواند مبتدا براى خبر محذوف باشد; يعنى، «طاعة و. .. خير لهم». از ارتباط اين آيه با آيه قبل، استفاده مى شود كه ترس و گريز از جهاد، شايسته مقام بندگان مطيع خداوند نيست.
2- منفى بافى و يأس آفرينى در زمينه جهاد ، دور از ساحت مؤمنان واقعى
طاعة و قول معروف
بنابر اين كه «قول معروف» مبتدا براى خبر مقدّر باشد; از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود كه سست ايمان ها در پى هراس از شركت در جهاد، به منفى بافى و ايجاد يأس در ديگران مى پرداختند. خداوند در اين آيه فرموده است: اولاً اهل اطاعت باشيد و ثانياً درباره جنگ و جهاد به نيكى سخن گوييد. و يأس نيافرينيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 100 - 7
7 - اهل ايمان ، از عقل و خرد برخوردار و از نادانى و سفاهت مبرّا هستند .
و ما كان لنفس أن تؤمن . .. و يجعل الرجس على الذين لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 10 - 8
8 - حمد و ستايش خدا ، پايان بخش نيايش مؤمنان در بهشت
و ءاخر دعويهم أن الحمد للّه رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 7
7 - مؤمنان ، حتى پيشتازان ايمان ( مهاجران و انصار ) ، فاقد مصونيت از خطا و نيازمند غفران الهى
و الذين جاءو من بعدهم يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا بالإيمن
از تأييد خداوند نسبت به استغفار براى پيشتازان راه ايمان، به جا بودن اين دعا و نياز آنان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 4
4 - ضرورت اعتراض و برخورد با كسانى كه مانع راه خدا گشته و مؤمنان را ازآن بازمى دارند .
قل يا اهل الكتاب لم تصدّون عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 120 - 1،2
1 - ناخشنودى دشمنان دين ، حتى از اندك خير و خوشايندى براى مؤمنان
ان تمسسكم حسنة تسؤهم
2 - خشنودى دشمنان دين از گرفتارى اهل ايمان ، به حوادث بد و ناگوار
و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 1،2
1 - نبايد اهل ايمان در هنگامه هاى دشوار ( رويارويى با دشمنان ) ، سستى و اندوهى به خويش راه دهند .
يا ايّها الّذين امنوا . .. و لا تهنوا و لا تحزنوا
2 - ترغيب اهل ايمان به ثبات قدم و استوارى و اعتماد به نفس در رويارويى با دشمن
يا ايّها الّذين امنوا . .. و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 19
19 - جهاد در راه خدا و نهراسيدن از سرزنش دشمنان ملامتگر ، ويژگى مؤمنان واقعى
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 3
3 - كمبود نفرات و توانايى نظامى مؤمنان پيكارگر در جنگ بدر ، نسبت به قواى نظامى دشمن
و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة
كلمه «اذلّة»، چون جمع قلّه است، اشاره به كمبود و قلّت نيروى انسانى مؤمنان دارد. و ماده ذلّت (زبونى و ناتوانى) به مناسبت مورد، حاكى از كمبود توانايى نظامى از جهت تداركات و وسايل جنگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 8
8 - مؤمنان راستين ، در پى تقرب به خدا و جلب دعا و درود پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى خويشند .
و من الأعراب من يؤمن . .. و صلوت الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 53 - 13
13 - كسانى كه پديده هاى عالم را به عنوان آيه هاى خداوند باور دارند ، به پيام هاى آسمانى ، گوش فرا مى دهند .
إن تسمع إلاّ من يؤمن بأيتنا فهم مسلمون
مراد از «آيات» ممكن است آيات آفاقى و يا انفسى باشد و احتمال دارد آيات تشريعى باشد. برداشت، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان همراه او ، به دور از هرگونه خذلان و رسوايى و برخوردار از كرامت و عزّت در قيامت
يوم لايخزى اللّه النبىّ و الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان همراه او ، به دور از هرگونه خذلان و رسوايى و برخوردار از كرامت و عزّت در قيامت
يوم لايخزى اللّه النبىّ و الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 12
12 - هدف اصلى مؤمنان راستين ، جلب رضايت خدا و رسول خداست نه رضايت ديگران .
و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 8
8 - پرتوى از خشنودى و رضوان الهى ، برتر از همه لذت هاى ديگر براى مؤمنان در بهشت *
و رضون من اللّه أكبر
نكره آمدن «رضوان» مى تواند براى تقليل باشد ; يعنى، حتى شمه اى و نسيمى از رضوان الهى، برتر از ساير لذتهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 5
5 - مؤمنان راستين ، شخصيت خويش را بر اساس تقوا و تحصيل رضايت خدا بنا مى كنند .
أفمن أسس بنينه على تقوى من اللّه و رضون خير
مراد از «بنيانه» مى تواند اعمال و دستاوردهاى فرد نباشد، بلكه منظور بنيان و هويت خود شخص باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 12
12 - هدف اصلى مؤمنان راستين ، جلب رضايت خدا و رسول خداست نه رضايت ديگران .
و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 12
12 - هدف اصلى مؤمنان راستين ، جلب رضايت خدا و رسول خداست نه رضايت ديگران .
و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عصر - 103 - 3 - 1
1 - تنها مؤمنانى كه كار هاى شايسته انجام داده و يكديگر را به پذيرش حق و شكيبايى توصيه مى كنند ، گرفتار خسارت نخواهند شد .
إنّ الإنسن لفى خسر . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و تواصوا بالحقّ و تواصو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 23 - 6
6- مؤمنان داراى اعمال شايسته ، تنها انسانهايى كه سرمايه عمر خويش را تباه نساخته و از زيان كارى در دنيا و آخرت مصونند .
أُولئك الذين خسروا أنفسهم . .. إن الذين ءامنوا ... أُولئك أصحب الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 6
6 - مؤمنان راستين ، همه مقدرات الهى ، حتى سختى ها ، را در جهت منافع و مصالح خويش مى دانند .
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
به كارگيرى «لام» انتفاع (لنا) براى عموم رخدادها (خوشيها و ناخوشيها) بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 122 - 9
9 - حمايت خداوند از اهل ايمان در برخورد با مشكلات و حوادث
اذ همّت طائفتان منكم ان تفشلا و اللّه وليّهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 62 - 3
3- مؤمنان ، در دنيا از سخنان بيهوده مردم در آزارند .
لايسمعون فيها لغوًا
بيان تمام آنچه در بهشت انجام نمى گيرد نه ممكن است و نه مفيد; ولى طرح بعضى از آن امور، مژده اى است به مؤمنان كه آنچه در دنيا شما را آزار مى داد، آن جا وجود ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 60 - 3
3 - مؤمنان راستين ، دور از سرمستى ، و گريان و اندوهناك در برابر انذار هاى الهى
و تضحكون و لاتبكون
از توبيخ كافران به خاطر سرمستى و سرخوشى، استفاده مى شود كه مؤمنان - بر خلاف ايشان - از خوف انذارهاى الهى، گريان و از سرمستى ها به دوراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 100 - 7
7 - اهل ايمان ، از عقل و خرد برخوردار و از نادانى و سفاهت مبرّا هستند .
و ما كان لنفس أن تؤمن . .. و يجعل الرجس على الذين لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 120 - 11
11- تنها مؤمنان از مواعظ سوره هود سود مى برند و متذكر حقايق و معارف الهى مى شوند .
موعظة و ذكرى للمؤمنين
روشن است كه سوره هود و داستانهاى نقل شده در آن ، براى همگان موعظه وتذكار است. بنابراين لام در «للمؤمنين» لام انتفاع است و حكايت از آن دارد كه تنها اهل ايمان از حقايق بيان شده در اين سوره بهره مى برند و از تذكارهاى آن سود مى جويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 11
11- خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را از گرايش به شرك و انحراف از پرستش خدا برحذر داشت .
و لاتطغوا
«طغيان» (مصدر لاتطغوا) به معناى تجاوز كردن از حد است. مصداق مورد نظر براى طغيان - به قرينه آيات پيشين كه درباره شرك و توحيد بود - انحراف از توحيد و گرايش به شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 6 - 6
6 - برخى از مؤمنان مأيوس از پيروزى در جنگ بدر و مطمئن به شكستى مرگ آفرين در آن كارزار
يجدلونك . .. كأنما يساقون إلى الموت و هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 6
6 - مؤمنان راستين ، سيركنندگان در زمين براى شناخت نشانه هاى خدا و تعقل در آنها
السئحون
«سيح و سياحت» (مصدر السائحون) به معناى سير و سفر كردن است و توصيف مؤمنان به سائحون مى تواند ناظر به مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 1
1 - مؤمنان راستين ، پيروزى با شهادت را - كه در جنگ نصيبشان شود - خير و نيك مى شمارند .
قل هل تربصون بنا إلا إحدى الحسنيين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 76 - 13
13 - شياطين ، همواره در صدد مكر و توطئه عليه مؤمنان
انّ كيد الشّيطان كان ضعيفاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 122 - 4
4 - مؤمنان داراى اعمالِ صالح ، خارج از نفوذِ ولايت شيطان هستند .
و من يتخذ الشيطن ولياً . .. و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت
چون پذيرندگان ولايت شيطان، اهل دوزخ شمرده شدند و در مقابل، مؤمنان صالح به بهشت وعده داده شده اند، معلوم مى شود كه مؤمنان هرگز ولايت شيطان را نپذيرفته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 4
4 - روشنگرى هاى قرآن ، بى نياز كننده مؤمنان از طرح ها و ايده هاى جاهلانه و هواپرستانه ظالمان
و لاتتّبع أهواء الذين لايعلمون . .. هذا بصائر للناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 24 - 10
10 - انسان هاى مؤمن ، نيك كردار و پرهيز كننده از ظلم به ديگران ، بسيار اندك اند .
و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت و قليل ما
تنكير «قليل» و اضافه شدن «ما»ى مبهمه، بر مبالغه در قلت دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 7
7 - مؤمنان راستين در انديشه انجام وظيفه و تسليم بودن به مشيت خدا و پذيراى هر پيروزى و شكست در راه او
إن تصبك حسنة تسؤهم قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 5 - 6
6 - برخى از مؤمنان از اقدام به جنگ بدر ناخشنود بودند .
أخرجك ربك . .. و إن فريقا من المؤمنين لكرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 6 - 4
4 - وحشت شديد برخى از مؤمنان از حضور يافتن در جنگ بدر
كأنما يساقون إلى الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 13
13 - ساحت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، مبرّا از لجاجت ، خشم و تعصب جاهلى
إذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحميّة حميّة الجهليّة فأنزل اللّه سكينته
از مقابله رسول و مؤمنان با كافران متعصبِ جهالت پيشه، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 12
12 - مؤمنان نيز همچون ديگر مردمان ، در معرض پيروى از شيطان و گرفتار شدن به زشتى ها و ناپسندى ها ( فحشا و منكرات ) قرار دارند .
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشيطن . .. فإنّه يأمر بالفحشاء و المنكر
هشدار خداوند به مؤمنان از ارتكاب به فحشا و منكر و پيروى از شيطان، گوياى حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 203 - 13
13 - تنها اهل ايمان از هدايتگرى و رحمت آفرينى قرآن بهره مند مى شوند .
هذا . .. هدى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 57 - 6
6 - قرآن براى مؤمنان ، هدايت و رحمت است .
و هدًى و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 58 - 2،4
2 - تنها نعمتى كه برخوردارى از آن ، بايد مايه خوشحالى و شادمانى مؤمنان باشد ، قرآن است .
قد جاءتكم موعظة من ربكم . .. قل بفضل اللّه و برحمته فبذلك فليفرحوا
4 - قرآن ، نعمتى است كه مؤمنان با بهره مندى از آن ، نبايد از تنگدستى خود و دارايى و اندوخته هاى مادى ديگران ، اندوهناك باشند .
قد جاءتكم موعظة من ربكم . .. فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 3 - 8
8 - تنها حق جويان و اهل ايمان ، زمينه دار بهره مندى از روشنگرى هاى قرآن
تلك ءايت الكتب المبين . نتلوا عليك... لقوم يؤمنون
قيد «لقوم يؤمنون» مى رساند كه ديگران شايستگى بهرهورى از قرآن را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 17 - 9
9 - وجود هميشگى مؤمنانى كه با تدبر در قرآن ، از رهنمود هاى آن بهره مى گيرند .
قد بيّنا لكم الأيت لعلّكم تعقلون
به كارگيرى «لعلّ» - كه براى بيان اميد است - نشان مى دهد كه زمين هرگز از وجود مؤمنانى كه از قرآن استفاده كنند، خالى نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 133 - 2
2 - سرگذشت لوط پيامبر ، درس آموز و تسلى بخش پيامبراسلام و مؤمنان
و إنّ لوطًا لمن المرسلين
يادآورى سرگذشت لوط(ع) براى پيامبراسلام و مؤمنان در شرايط دشوار مكه، بيانگر مطلب يادشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 109 - 5
5 - ضرورت و لزوم ياد قيامت و صحنه هاى حسابرسى آن براى اهل ايمان
يوم يجمع اللّه الرسل فيقول ماذا اجبتم
بدان احتمال كه «يوم» مفعول به براى فعل محذوف همانند «اذكروا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 24،25،26
24 - مواجهه و درگيرى دائمى مؤمنان با كافران
فانصرنا على القوم الكافرين
آيه مورد بحث گوياى افكار و حالات دائمى مؤمنان در طول تاريخ است; در نتيجه آنان خود را هميشه به نحوى درگير با كافران مى بينند و از خداوند يارى مى طلبند.
25 - اظهار نيازمندى مؤمنان به نصرت الهى در نبرد با كافران ، از ويژگى هاى آنان
فانصرنا على القوم الكافرين
26 - نصرت و يارى مؤمنان در رويارويى با كافران ، از شؤون ولايت الهى بر مؤمنان
انت مولينا فانصرنا على القوم الكافرين
تفريع جمله «فانصرنا» بر «انت مولينا» بيانگر آن است كه ولايت الهى بر مؤمنان، مقتضى يارى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 12 - 4
4 - كافران در دنيا ، مغلوب مؤمنان و در آخرت ، مقهور خدا هستند . *
قل للّذين كفروا ستغلبون و تحشرون الى جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 15،16
15 - پيروزى نهايى مؤمنان بر كافران
و لن يجعل اللّه للكفرين على المؤمنين سبيلا
بنابر اينكه جمله «لن يجعل اللّه» اخبار باشد و نه انشاء. و چون اين جمله پس از فرض غلبه كافران است (و ان كان للكفرين نصيب)، اشاره به اين دارد كه پيروزى نهايى و دايمى از آن مسلمانان خواهد بود ; گرچه ممكن است در مقطعى غلبه با كافران باشد.
16 - مؤمنان در صورت رعايت لوازم ايمان ، هرگز تحت سلطه كفار قرار نخواهند گرفت .
و لن يجعل اللّه للكفرين على المؤمنين سبيلا
التفات از خطابِ «بينكم»، به غيبت با آوردن عنوان «المؤمنين» براى اشاره به اين معناست كه اگر مسلمانان لوازم ايمان را رعايت كنند و مؤمن واقعى باشند، هرگز كافران بر آنان سلطه نخواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 8
8 - مؤمنان با پذيرش ولايت كافران ، حجت روشن خداوند را عليه خويش فراهم مى كنند .
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا . .. أتريدون أن تجعلوا اللّه عليكم سلطناً مبيناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 53 - 13
13 - برقرارى پيوند هاى دوستى با كافران از سوى اهل ايمان ، تباه كننده اعمال نيك آنان
حبطت اعملهم فاصبحوا خسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 24
24 - مؤمنان واقعى هرگز به خاطر ملامت دشمنان ، از عشق به خدا دست بردار نيستند و از فروتنى در قبال مؤمنان و سرافرازى در برابر كافران ، باز نمى مانند .
يحبهم و يحبونه . .. و لايخافون لومة لائم
بنابر اينكه جمله «و لايخافون . ..» در ارتباط با تمامى صفاتى باشد كه در فرازهاى پيشين بر شمرده شده نه خصوص «يجهدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 3
3 - لزوم پايدارى هر مؤمن در ميدان نبرد با دو كافر ، نسخ كننده حكم پيشين ( لزوم پايدارى هر مؤمن در برابر ده كافر )
ان يكن منكم عشرون . .. الئن خفف اللّه عنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 12
12 - وجود درگيرى بين مؤمنان غير مهاجر با كافران ، به خاطر دين و ديندارى ، تنها موردى است كه مهاجران و انصار موظف به يارى غير مهاجران هستند .
و إن استنصروكم فى الدين فعليكم النصر
قيد «فى الدين» بيانگر اين است كه اگر كافران به انگيزه مبارزه با اسلام و ديندارى غير مهاجران به آنان هجوم بردند، بايد ساير مسلمانان از آنان حمايت كنند و اگر درگيرى بدين انگيزه نباشد، حمايت از آنان ضرورت ندارد. قابل ذكر است كه «ال» در «النصر» جانشين مضاف إليه است ; يعنى «فعليكم نصرهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 123 - 8
8 - مؤمنان پرهيزكار ، مورد حمايت و امداد الهى در جهاد با كافران
قتلوا الذين يلونكم من الكفار . .. أن اللّه مع المتقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 56 - 9
9 - كافران ، در قيامت ، از سوى مؤمنان عالِم ، سرزنش مى شوند .
و قال الذين أوتوا العلم . .. فهذا يوم البعث
«فاء» در «فهذا» فصيحه است و دلالت بر جمله اى مقدر مى كند كه مى تواند چنين باشد: «اگر شما، منكر قيامت بوديد، اين هم قيامت!». «هذا» در اين بيان - طبق گفته مفسران - براى توبيخ و سرزنش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 28 - 4،5
4 - مؤمنان ، پيروزى نهايى بر كافران را ، به آنان گفته بودند .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
5 - وعده وقوع حتمى قيامت ، از سوى مؤمنان به كافران داده شده بود .
و يقولون متى هذا الفتح إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 22 - 2
2 - مسلمانان ، قادر به دفع هجوم كافران ، در صورت عدم انعقاد صلح حديبيه و ناگزيرى از جنگ *
و لو قتلكم الذين كفروا لولّوا الأدبر
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «لوقاتلكم» نظر به گذشته داشته باشد; يعنى، خداوند گرچه فتح مبين (صلح حديبيه) را براى شما رقم زد و در پرتو آن ثمرات زيادى را براى شما به بار آورد; اما اگر اين صلح هم صورت نمى گرفت و كافران به نبرد با شما برمى خاستند، شما با قدرت ايمانى و رهبرى پيامبر(صلی الله علیه و آله) آنان را منهزم مى ساختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 33 - 3
3 - مؤمنان نبايد درباره ايمان و اعتقادات خود ، براى نقطه نظر هاى كافران ، ارزشى قائل شوند .
و ما أُرسلوا عليهم حفظين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 34 - 2
2 - مؤمنان در قيامت ، همسان برخوردى كه در دنيا از كافران ديده اند ، با آنان رفتار خواهند كرد .
إنّ الذين أجرموا كانوا من الذين ءامنوا يضحكون . .. فاليوم الذين ءامنوا من الكفّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 7
7- مؤمنان ، برخوردار از حمايت هاى غيبى الهى در دور ماندن از كفر و معصيت اند .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 11
11 - اهل ايمان بر رفتار و كردار نارواى گمراهان و عقايد ناصواب ايشان مؤاخذه نخواهند شد .
يايها الذين ءامنوا . .. لايضركم من ضل إذا اهتديتم إلى اللّه مرجعكم جميعاً
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «لايضركم . ..» در ارتباط با عذابهاى الهى مطرح باشد بر اين مبنا جمله «عليكم انفسكم لايضركم ...» يعنى مراقب ايمان خويش باشيد، شما بر بى ايمانى كافران و اعمالشان مؤاخذه نخواهيد شد و بدين سبب ضررى از ناحيه آنان متوجه شما نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 7
7- مؤمنان ، برخوردار از حمايت هاى غيبى الهى در دور ماندن از كفر و معصيت اند .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 13
13 - ساحت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، مبرّا از لجاجت ، خشم و تعصب جاهلى
إذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحميّة حميّة الجهليّة فأنزل اللّه سكينته
از مقابله رسول و مؤمنان با كافران متعصبِ جهالت پيشه، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 6
6- مؤمنان بدون عنايت خداوند در معرض لغزشند .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
از اينكه خداوند فرمود: مؤمنان را با سخن استوار ثابت قدم مى داريم و تثبيت را به خود نسبت داده است، استفاده مى شود كه مؤمنان نيازمند به تثبيت هستند و بى عنايت خداوند در معرض لغزش و تزلزل خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 3
3 - خداوند ، خواهان اعتماد نكردن رهبر و مؤمنان بر عذرتراشى هاى توانمندان متخلف از جهاد
قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 5
5 - انزوا و طرد اجتماعى منافقان و جهادگريزان صدر اسلام ، از سوى مؤمنان مجاهد كيفرى غير قابل تحمل براى آنان بود .
سيحلفون باللّه . .. لتعرضوا عنهم
اقدام منافقان متخلف در سوگند خوردن، براى چشم پوشى مؤمنان از تخلف آنها، نشانگر تنگ شدن عرصه بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 4
4 - متخلفان از جنگ تبوك ( منافقان ) در معرض انتقاد و حمله و تعرض مؤمنان بازگشته از جهاد قرار داشتند .
سيحلفون باللّه . .. لتعرضوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 3
3 - ناخشنودى مؤمنان مجاهد از متخلفان جنگ تبوك ( منافقان )
يحلفون لكم لترضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 26 - 7
7 - اهل ايمان حقانيت مثل هاى قرآن و آسمانى بودن آنها را در مى يابند و به خوبى مى فهمند .
فأما الذين ءامنوا فيعلمون أنه الحق من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 123 - 5
5 - درگيرى مؤمنان با مجرمان در طول تاريخ بوده است.
و إن الشيطين . .. ليجدلوكم ... و كذلك جعلنا فى كل قرية أكبر مجرميها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 16
16 - مؤمنان وظيفه دار محاسبه اعمال و برخوردهاى پيامبر با ديگران نيستند.
و ما من حسابك عليهم من شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 62 - 6
6 - خداوند ، گرايش دهنده مؤمنان به يارى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أيدك بنصره و بالمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 8
8 - مؤمنان صادق و راستين ، براى تحمل سختى هاى جنگ و كاستن دشوارى ها از پيامبر (صلی الله علیه و آله) پيشقدم بودند .
و كونوا مع الصدقين . .. و لا يرغبوا بأنفسهم عن نفسه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 95 - 6
6 - گريز باور داران به قيامت از مرگ و ناپسند شمردن آن ، به خاطر ارتكاب گناهان و ترس از عذاب اخروى است .
و لن يتمنوه أبداً بما قدمت أيديهم
«باء» در «بما قدمت» سببيه است. بنابراين جمله «لن يتمنوه ...» گوياى اين حقيقت است كه گناهان از عوامل ترس از مرگ است. گفتنى است كه چون جمله فوق درباره باورداران به خدا و قيامت است، علت ياد شده مخصوص آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 34 - 1،3،5،8
1 - كفرپيشگان مكه ، مؤمنان را از ورود به مسجدالحرام بازمى داشتند .
و ما لهم ألا يعذبهم اللّه و هم يصدون عن المسجدالحرام
در برداشت فوق مفعول «يصدون»، به مناسبت حكم و موضوع، المؤمنين گرفته شده است.
3 - كافران مكه به دليل بازداشتن اهل ايمان از ورود به مسجدالحرام ، مستوجب عذاب ( كشته شدن ، اسير گشتن و . . . ) بودند .
و ما لهم ألا يعذبهم اللّه و هم يصدون عن المسجدالحرام
با توجه به آيه قبل كه عذاب استيصال را براى مردم مكه با شرايط ذكر شده منتفى دانست، معلوم مى شود مراد از عذاب در اين آيه به دليل وقوع آن در بين آيات نبرد، شكست كافران و كشته و اسير شدن آنان است.
5 - سرپرستان مسجدالحرام در صورت بازداشتن اهل ايمان از ورود به آن ، گنهكارند و از حق ولايت و سرپرستى محروم خواهند شد .
يصدون . .. و ما كانوا أولياؤه إن أولياؤه إلا المتقون
8 - بازداشتن مؤمنان از ورود به مسجدالحرام ، حاكى از نداشتن تقواست .
يصدون عن المسجدالحرام . .. إن أولياؤه إلا المتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 35 - 4
4 - بازداشتن مؤمنان از مسجدالحرام و انجام كار هاى بيهوده به عنوان نيايش و پرستش ، جلوه هايى از كفرپيشگى
و هم يصدون عن المسجدالحرام . .. إلا مكاء و تصدية ... بما كنتم تكفرون
از مصاديق مورد نظر براى «كنتم تكفرون» رفتارهاى ناپسندى است كه در اين آيه و آيه قبل بيان شده است ; يعنى بازدارى از مسجدالحرام و كف زدن و سوك كشيدن به عنوان عبادت و نيايش.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 115 - 7
7 - نگرانى برخى از مؤمنان ، در رابطه با استغفار خويش براى بعضى از مشركان در گذشته ، پس از بيان حرمت آن از سوى خداوند
ما كان للنبى و الذين ءامنوا أن يستغفروا للمشركين . .. و ما كان اللّه ليضل قوماً
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات قبل و نيز شأن نزول آن، استفاده مى شود كه آيه شريفه در مورد رفع نگرانى كسانى است كه قبل از علم به حرمت، براى مشركان استغفار كرده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 53 - 5
5- مؤمنان از برخورد هاى ناروا و غير منطقى مشركان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بسيار خشمگين بودند .
و قل لعبادى يقولوا التى هى أحسن
در شأن نزول آيه آمده است: مؤمنان، وقتى مشاهده مى كردند كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) از جانب مشركان مورد آزار و اذيت قرار مى گيرد، از آن حضرت اجازه جهاد و برخورد مى خواستند كه اين آيه نازل شد (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 7
7 - در بينش مؤمنان جريان همه امور ، تحت اراده و مشيت الهى است .
نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 10
10 - راه يافتگان از مرحله ايمان به مقام تسليم ، بر توكل به خدا توانمندند .
إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 9
9 - دستيابى به مرتبه صادقين ، آرمانى ارزشمند براى مؤمنان
اتقوا اللّه و كونوا مع الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 51 - 6،7
6 - مؤمنان راستين ، همه مقدرات الهى ، حتى سختى ها ، را در جهت منافع و مصالح خويش مى دانند .
قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
به كارگيرى «لام» انتفاع (لنا) براى عموم رخدادها (خوشيها و ناخوشيها) بيانگر برداشت فوق است.
7 - مؤمنان راستين در انديشه انجام وظيفه و تسليم بودن به مشيت خدا و پذيراى هر پيروزى و شكست در راه او
إن تصبك حسنة تسؤهم قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لنا هو مولينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 6
6 - اهل ايمان ، بايد منافقان را همواره مفسده گر و تبهكار بدانند .
ألا إنهم هم المفسدون
بيان فسادگرى منافقان با جمله اسميه مقرون به حرف تنبيه (ألا = آگاه باشيد) و نيز حرف تأكيد (إنّ)، گوياى اين است كه منافقان با دروغ پردازيها مسلمانهايى را به اين پندار رسانده بودند كه ايشان مردمى اصلاح طلب هستند. بنابراين مى توان گفت از اهداف جمله «ألا» اين است كه: مسلمانان هرگز در مفسده گر بودنِ منافقان، ترديد نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 3
3 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار هلاكت منافقان به عذاب الهى يا به دست اهل ايمان بودند .
و نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1،11
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 4
4 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار دستور الهى ، براى جنگ با منافقان و از ميان برداشتن جريان نفاق
و نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 5
5 - انزوا و طرد اجتماعى منافقان و جهادگريزان صدر اسلام ، از سوى مؤمنان مجاهد كيفرى غير قابل تحمل براى آنان بود .
سيحلفون باللّه . .. لتعرضوا عنهم
اقدام منافقان متخلف در سوگند خوردن، براى چشم پوشى مؤمنان از تخلف آنها، نشانگر تنگ شدن عرصه بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1،11
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1،6
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
6 - اطلاع يافتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از وجود منافقان ، در پرتو وحى
و ممن حولكم . .. نحن نعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 10
10 - افزايش ايمان مؤمنان و بروز شادمانى در چهره آنان ، با نزول و شنيدن آيه هاى قرآن
فأما الذين ءامنوا فزادتهم إيمناً و هم يستبشرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 15
15 - مؤمنان ، در قبال نياز هاى اقتصادى جامعه ، تعهد دارند .
يدعون ربّهم . .. و ممّا رزقنهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 101 - 7
7 - از آيات و نشانه هاى الهى در آسمان ها و زمين و از هشدار هاى پيامبران ، تنها كسانى كه زمينه ايمان دارند ، بهره مند خواهند شد .
قل انظروا ماذا فى السموت و الأرض و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 14
14 - مؤمنان ، و همسران پيامبر (صلی الله علیه و آله) با وجود حكم مادرى داشتن آنها براى مؤمنان ، از هم ، ارث نمى برند .
و أزوجه أُمّهتهم وأُولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض
احتمال دارد ذكر «أُولوا الأرحام. ..» پس از بيان مادر بودن همسران پيامبر براى مؤمنان، به خاطر دفع اين شبهه باشد كه حكم مادرى، ممكن است موجب ارث هم بشود. آيه، جواب مى دهد كه خويشاوندى نَسبى، موجب ارث مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 8
8 - مؤمنان ، برخلاف كافران ، تنها در گرفتارى به ياد خدا نيستند ; بلكه در همه حال ( خوشى و ناخوشى ) رو به خدا مى آورند .
و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه . .. أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا ... و يرجوا
برداشت بالا از ارتباط ميان آيه شريفه با آيه پيش به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 35 - 4
4 - مؤمنان راستين ، شخصيت هايى صبور در برابر مصيبت ها و ناملايمات زندگى
و بشّر المخبتين . .. و الصبرين على ما أصابهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 8
8 - مؤمنان ، برخلاف كافران ، تنها در گرفتارى به ياد خدا نيستند ; بلكه در همه حال ( خوشى و ناخوشى ) رو به خدا مى آورند .
و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه . .. أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا ... و يرجوا
برداشت بالا از ارتباط ميان آيه شريفه با آيه پيش به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 17
17- « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : إن المؤمن إذا أُخرج من بيته شيّعته الملائكة إلى قبره . . . و إن كان كافراً خرجت الملائكة تشيّعه إلى قبره تلعنونه . . . ثمّ يدخل عليه ملكا القبر . . . فيقولان له : من ربّك ؟ فيتلجلج و يقول : قد سمعت الناس يقولون فيقولان له : لادريت و يقولان له : ما دينك ؟ فيتلجلج فيقولان له : لادريت و يقولان له : من نبّيك ؟ فيقول : قد سمعت الناس يقولون فيقولان له لادريت و يسأل عن إمام زمانه . . . و هو قول الله عزّوجلّ : « . . . و يضلّ الله الظالمين و يفعل الله ما يشاء » ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: آن گاه كه [جنازه] مؤمن را از منزلش بيرون مى برند، ملائكه او را تا قبرش تشييع مى كنند . .. و اگر كافر باشد فرشتگان او را تا قبرش تشييع و لعنت مى كنند ... سپس دو فرشته قبر، بر او وارد مى شوند ... پس به او مى گويند: پروردگارت كيست؟ پس او [در پاسخ] مردد مى شود و مى گويد: شنيده ام مردم [اين گونه] مى گويند. پس به او مى گويند: [آيا] ندانستى؟ به او مى گويند دينت چيست؟ باز مردد مى شود و آنان به او مى گويند: [آيا] ندانستى؟ پس به او مى گويند: پيامبر تو كيست؟ پس پاسخ مى دهد: شنيده ام كه [اين گونه] مردم مى گويند. پس به او مى گويند [آيا ]ندانستى؟ و از او درباره امام زمانش سؤال مى كنند: ... و اين سخن خداوند عزّوحلّ است: ... يضلّ الله الظالمين و يفعل الله ما يشاء».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 46 - 27
27 - گروهى اندك از يهود كافر نشدند و مورد لعنت الهى قرار نگرفتند .
و لكن لعنهم اللّه بكفرهم . .. الّا قليلا
بنابر اينكه «قليل» استثناء از مفعول در «لعنهم اللّه» باشد. نصب «قليلا» اين احتمال را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 55 - 1،2
1 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
فمنهم من امن به و منهم
بدان احتمال كه مراد از «النّاس» در آيه قبل پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد و ضمير «به» به آن ارجاع شود.
2 - ايمان برخى از اهل كتاب ( يهود ) به پيامبران خاندان ابراهيم
فقد اتينا ال ابرهيم . .. فمنهم من امن به
بنابر اينكه ضمير در «به» به مجموعه كتاب، حكمت و ملك عظيم برگردانده شود. يعنى: «فمهنم من آمن بما اتينا ال ابراهيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 12،13
12 - تحريم طيبات بر تمامى يهود - كافر و مؤمن - و عذاب قيامت تنها از آن كافران ايشان
حرّمنا عليهم الطيبت . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
با توجه به جمله «اعتدنا للكفرين منهم» و جمله «حرمنا عليهم الطيبت» كه در يكى كلمه «منهم» آمده و در ديگرى نيامده، معلوم مى شود براى همه يهوديان - چه كافر و چه مؤمن - طيبات تحريم شده ولى عذاب قيامت، تنها از آن كافران ايشان است.
13 - گروهى از يهود حافظ حريم ايمان و پايبند به احكام الهى
و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
كلمه «من» در «منهم» براى تبعيض است و مى رساند كه گروهى از يهوديان كافر نشدند ; قابل ذكر است كه مراد از كافر در اينجا مى تواند كفر عملى يعنى پايبند نبودن به احكام الهى، باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 1،2،10،11
1 - وجود دانشمندان ژرفنگر و مؤمنانى واقعى در ميان يهوديان
لكن الرسخون فى العلم منهم و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك
ظاهراً مراد از «المؤمنون»، يهوديان با ايمان مى باشد، يعنى «المؤمنون منهم» و كلمه «منهم» به قرينه فراز قبل حذف شده است.
2 - عالمان ژرفنگر يهود و مؤمنان واقعى آنها ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
لكن الرسخون فى العلم منهم و المؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك و ما أنزل من قبلك
10 - يهوديان بپادارنده نماز و پرداخت كننده زكات ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون . .. و المقيمين الصلوة و المؤتون الزكوة
گفتنى است كه «المقيمين» به وسيله فعلى همانند «امدح» و يا «اخص» منصوب شده و در اصل چنين بوده «و المقيمون الصلوة اخصهم و امدحهم» كه بنابر قواعد ادبى المقيمون و فعل اخص و امدح حذف شده است و ضمير در «امدحهم» به صورت اسم ظاهر در آمده است.
11 - يهوديان مؤمن به خدا و قيامت ، به قرآن و ديگر كتب آسمانى ايمان مى آورند .
و لكن الرسخون فى العلم منهم . .. و المؤمنون باللّه و اليوم الاخر
بنابر اينكه «المؤمنون باللّه . ..» عطف باشد بر «الرسخون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 8
8 - مهاجران و انصار نبايد از مؤمنان غير مهاجر يارى طلبند و از آنان انتظار حمايت داشته باشند . *
ما لكم من وليتهم من شىء
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه ضمير در «وليتهم» فاعل باشد. بنابراين جمله «ما لكم ... » به اين معناست كه براى شما نيست كه از پشتيبانى آنان برخوردار شويد. يعنى نبايد آنان را به نصرت خويش بخوانيد و حمايت آنان را طلب كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 215 - 1،7
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظّف به فروتنى و گسترانيدن بال هاى لطف و محبت براى پيروان مؤمن خويش
و اخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين
7 - توصيه الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مبنى بر گسترانيدن بال هاى مهر و عطوفت براى كسان و خويشاوندان مؤمن خويش
و أنذر عشيرتك الأقربين . و اخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين
تقدير «من المؤمنين» به قرينه آيه پيش، مى تواند «من المؤمنين من عشيرتك» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 2،9،10،12،20،47
2- انعطاف ناپذيرى در برابر جبهه كفر و مهربانى با مؤمنان ، ويژگى مهم همگامان و اصحاب پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
و الذين معه أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
9- شدّت با دشمنان دين و عطوفت با خداجويان ، از برجسته ترين مبانى رسالت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
محمّد رسول اللّه و الذين معه أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
پيامبر(صلی الله علیه و آله) در آيه با وصف رسالت معرفى گرديده و در واقع روى وصف رسالت، تكيه شده است و بر اين وصف دو خصلت مهم «أشدّاء على الكفّار» و «رحماء بينهم» مترتب گشته است.
10- مؤمنان راستين ، داراى مهر به يكديگر ، در عين انعطاف ناپذيرى در برابر كافران
و الذين معه أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
12- حفظ صلابت و استحكام در برابر كافران ، نيازمند حاكميت روح رحمت و مودّت ميان مؤمنان
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
ميان «أشدّاء على الكفّار» و «رحماء بينهم»، نوعى تعامل و تأثير متقابل وجود دارد; يعنى، سستى در هر زمينه، موجب خدشه دار شدن موقعيت مؤمنان در زمينه ديگر مى شود.
20- صلابت در برابر كافران ، مهرورزى با مؤمنان و استمرار بر عبادت ، زمينه برخوردارى جامعه اسلامى از فضل و رضاى الهى
أشدّاء . .. رحماء ... ركّعًا سجّدًا يبتغون
مى توان گفت: «يبتغون. ..» نتيجه و حاصل سه برنامه مؤمنان (1- أشدّاء، 2- رحماء، 3- ركعّاً سجّداً) است.
47- قاطعيت با كافران و رأفت با مؤمنان و ركوع و سجود در برابر خداوند ، نمود هاى آشكار عمل صالح
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم تريهم ركّعًا سجّدًا . .. وعد اللّه الذين ءامنوا و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 10
10- مؤمنان راستين ، داراى مهر به يكديگر ، در عين انعطاف ناپذيرى در برابر كافران
و الذين معه أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 8،10
8 - مهلت خواهى منافقان از مؤمنان در قيامت ، براى برگرفتن مقدارى از نور ايشان
يوم يقول المنفقون . .. انظرونا نقتبس من نوركم
ماده «نظر» هرگاه بدون واسطه متعدى شود، به معناى انتظار كشيدن و مهلت دادن خواهد بود. بنابراين «انظرونا»; يعنى، انتظار ما را بكشيد و ما را مهلت دهيد. «قبس» (مبدأ اشتقاق «نقتبس») به شعله اى از يك آتش گفته مى شود. بنابراين «نقتبس من نوركم»; يعنى، تا شعله اى از نور شما برگيريم.
10 - پاسخ استهزاآميز فرشتگان به منافقان در قيامت ، در قبال مهلت خواهى آنان از مؤمنان براى كسب نور
يوم يقول المنفقون . .. نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورًا
امر در «ارجعوا ورائكم» امر تهكمى و استهزايى است; زيرا در پشت سر منافقان نورى وجود ندارد تا آنان برگردند و از آن برگيرند. گفتنى است كه در اين كه گوينده «ارجعوا ورائكم» كيست، چند ديدگاه وجود دارد. آنچه در برداشت بالا آمده، منطبق با يكى از آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 20 - 2
2 - اطمينان و اعتقاد به حساب رسى اعمال در قيامت ، مهم ترين ركن اعتقادى مؤمنان
إنّى ظننت أنّى ملق حسابيه
برداشت ياد شده، از آن جا است كه مسأله حساب رسى اعمال - در اين آيات - در رديف نخستين اصل اعتقادى مؤمنان برشمرده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 4
4 - مؤمنان راهى بهشت با فرمان اصحاب اعراف به آن جايگاه رفيع وارد خواهند شد .
ادخلوا الجنة
ظاهر اين است كه جمله «اهؤلاء الذين . .. » دنباله سخنان اصحاب اعراف با كافران مستكبر باشد. يعنى: قالوا ... اهؤلاء الذين ... بر اين تقدير جمله «ادخلوا ... » نيز سخن اعرافيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 17
17 - زندگى مؤمنان نيكوكار صدراسلام در بيشترين دوران بعثت ، همراه با ترس و ناامنى از سوى دشمنان بود .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
مقصود از خوف و ناامنى در آيه شريفه - به قرينه وعده جايگزين شدن آنان به جاى كافران حاكم - ناامنى و ترسى است كه از ناحيه كافران و دشمنان به وجود آمده بود و چون اين آيات، در سال هاى پايانى دوران بعثت نازل گرديده بود، مى رساند كه مؤمنان، بيشترين دوران بعثت را به حالت ترس و اضطراب گذرانده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 30 - 2
2 - عيب جويى از مؤمنان و اشاره هاى تمسخرآميز به آنان و نشان دادن عيوب ايشان به ديگران ، خوى ناپسند و برخاسته از گنه پيشگى است .
إنّ الذين أجرموا . .. و إذا مرّوا بهم يتغامزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 30 - 2
2 - عيب جويى از مؤمنان و اشاره هاى تمسخرآميز به آنان و نشان دادن عيوب ايشان به ديگران ، خوى ناپسند و برخاسته از گنه پيشگى است .
إنّ الذين أجرموا . .. و إذا مرّوا بهم يتغامزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 2
2 - وجود نارضايتى و خشم در ميان مؤمنان نسبت به منافقان
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 6 - 1
1 - اصحاب اخدود ، اطراف حفره آتش گرد آمده ، به تماشاى سوختن مؤمنان نشستند .
إذ هم عليها قعود
ضمير «عليها»، به آتش برمى گردد و مراد مشرف بودن بر آتش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 1
1 - اصحاب اخدود ، هنگام سوزانده شدن مؤمنان ، حاضر و ناظر بوده و آن را مشاهده مى كردند .
و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود
«شهادة»، در اصل به معناى خبر دادن از چيزى است كه شخص آن را مشاهده كرده و نزد آن حاضر بوده است (نهايه ابن اثير); و چون جمله «و هم على. ..» حاليه و مربوط به زمان حضور كنار خندق آتش است; مراد تحمل شهادت و دريافت خبر است، نه اداى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 7 - 6
6 - نظاره گران شكنجه مؤمنان ، در صورت رضايت به آن خود نيز شكنجه گر آنان قلمداد مى شوند .
و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود
استناد «يفعلون» به شاهدان صحنه، گوياى آن است كه ناظران - هر چند دستور دهنده نباشند - شريك جرم شمرده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 71 - 22
22- « عن أبى جعفر ( ع ) : . . . أما المؤمن فيعطى كتابه بيمينه قال الله عزّوجلّ : . . . « من أُوتى كتابه بيمينه فأُولئك يقرؤن كتابهم . . . » . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است: . .. اما مؤمن كتاب او به دست راستش داده مى شود. خداوند عزّوجلّ مى فرمايد:... «من أوتى كتابه بيمينه فأُولئك يقرؤن كتابهم...»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 19 - 2،4
2 - نامه اعمال مؤمنان بهشتى در قيامت ، در دست راست آنان قرار دارد .
فأمّا من أُوتى كتبه بيمينه
از اوصاف بيان شده براى اين گروه در آيات بعدى به دست مى آيد كه آنان مؤمنانى بهشتى و از همان گروهى اند كه در آيه 38 سوره «واقعه»، از آنان به «اصحاب اليمين» نام برده شده است.
4 - مؤمنان بهشتى ، خواستار مشاهده و قرائت شدن نامه اعمالشان در عرصه قيامت
فيقول هآؤُم اقرءوا كتبيه
«هآؤُم» اسم فعل امر و به معناى «خذوا» (بياييد بگيريد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 20 - 1
1 - نامه اعمال معتقدان به قيامت و حساب رسى ، به دست راست آنان داده خواهد شد .
فأمّا من أُوتى كتبه بيمينه . .. إنّى ظننت أنّى ملق حسابيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 8 - 6
6 - « قاسم بن محمد عن على قال : سمعت أباعبداللّه ( ع ) يقول : إنّ اللّه تبارك و تعالى إذا أراد أن يحاسب المؤمن أعطاه كتابه بيمينه و حاسبه فيما بينه و بينه فيقول : عبدى ! فعلت كذا . . . قد غفرتها لك و ابدلتها حسنات . . . و هو قول اللّه عزّوجلّ « فأمّا من اُوتى كتابه بيمينه فسوف يحاسب حساباً يسيراً » ;
قاسم بن محمد از على [بن أبى حمزه] روايت نموده كه گفت: از امام صادق(ع) شنيدم كه مى فرمود: خداى - تبارك و تعالى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 18 - 4
4 - مؤمنان در آخرت ، نامه عمل خويش را با دست راست ، دريافت خواهند كرد .
أُولئك أصحب الميمنة
اين احتمال وجود دارد كه اصحاب الميمنه بودن كنايه از گرفتن نامه اعمال با دست راست (يمين) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 5
5- خداوند ، مؤمنان نيك كردار را در صحنه قيامت از رنج تنهايى نجات خواهد داد .
و كلّهم ءاتيه يوم القيمة فردًا . إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سيجعل
چنان كه برخى از مفسران گفته اند، اين آيه مى تواند در ارتباط با مضمون آيه قبل و مربوط به صحنه قيامت باشد; زيرا همگان در صحنه قيامت تنها و بى ياورند (و كلّهم ءاتيه يوم القيامة فرداً). اين آيه بشارتى است براى مؤمنان كه خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودى آنان را از انس و محبت ديگران برخوردار خواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 5
5- خداوند ، مؤمنان نيك كردار را در صحنه قيامت از رنج تنهايى نجات خواهد داد .
و كلّهم ءاتيه يوم القيمة فردًا . إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصلحت سيجعل
چنان كه برخى از مفسران گفته اند، اين آيه مى تواند در ارتباط با مضمون آيه قبل و مربوط به صحنه قيامت باشد; زيرا همگان در صحنه قيامت تنها و بى ياورند (و كلّهم ءاتيه يوم القيامة فرداً). اين آيه بشارتى است براى مؤمنان كه خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودى آنان را از انس و محبت ديگران برخوردار خواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 1،2،4
1 - خداوند ، به هنگام نزول عذاب استيصال بر كافران ، رسولان خود و مؤمنان را از مهلكه دور كرده و از آسيب پذيرى نجات
مى داد .
فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من قبلهم . .. ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا
2 - نجات مؤمنان و آسيب نديدن از عذاب استيصال ، سنتى است الهى و تخلف ناپذير .
ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
4 - از حقوق مؤمنان بر خداوند ، نجات آنان از عذاب هاى دنيوى است .
كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 8
8- خداوند ، پيش از نازل كردن عذاب استيصال ، مؤمنان و صالحان را از مهلكه خارج مى سازد تا عذاب دامنگير آنان نشود . *
و لما جاءنا أمرنا نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 88 - 8
8- رهايى يونس ( ع ) از غم و اندوه ، جلوه اى از سنت الهى در نجات مؤمنان
و نجّينه من الغمّ و كذلك ننجى المؤمنين
اسم اشاره «كذلك»، اشاره به نجات يونس(ع) از غم و اندوه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 28 - 6
6 - حضور مؤمنان در بين كافران و ظالمان ، بلايى سخت و رهايى از آن لطفى بزرگ و الهى
فقل الحمد للّه الذى نجّ-نا من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 4
4 - نجات مؤمنان تقواپيشه از عذاب استيصال ، سنت الهى است .
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
بنابر اين كه آيه مربوط به هر دو گروه (عاد و ثمود) باشد، مى توان به نوعى سنت بودن نجات مؤمنان را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 35 - 3
3 - جدا شدن مؤمنان از صف مجرمان و مسرفان پيش از نزول عذاب ، نمودى از قانون مندى نظام كيفرى حق
مسوّمة عند ربّك . .. فأخرجنا ... من المؤمنين
ممكن است «أخرجنا. ..»، نمودى از «مسوّمة» و مصداقى براى آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 3
3 - خطر نزول عذاب الهى بر جامعه كفرپيشه ، پس از تهى شدن آن از مؤمنان
فأخرجنا . .. من المؤمنين ... و تركنا فيها ءاية للذين يخافون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 1
1 - استجابت دعاى نوح ( ع ) از سوى خداوند ، درباره عذاب قوم كافر او و نجات همراهان مؤمنش
و نجّنى و من معى . .. فأنجينه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 121 - 1
1 - نجات نوح ( ع ) و پيروانش و هلاكت كفرپيشگان قوم وى ، آيتى بزرگ و عبرت آموز براى ديگران
إنّ فى ذلك لأية و ما كان أكثرهم مؤمنين
«ذلك» به جريان نجات نوح(ع) و پيروان وى و نيز هلاكت قوم كفرپيشه وى اشاره دارد. «آية» در اين جا مرادف «عبرة» مى باشد و نكره آمدن آن بيانگر عظمت آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 3،4
3 - خداوند ، هود و مؤمنان به وى را از عذاب نازل شده بر قوم عاد ، نجات بخشيد .
فأنجينه و الذين معه برحمة منا
4 - نجات هود و همراهانش ، جلوه اى از رحمت خاص خداوند
فأنجينه و الذين معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 135 - 7
7 - نجات لوط ( ع ) و مؤمنان ، از عذاب الهى ، با خروج از شهر انجام پذيرفت .
إلاّ عجوزًا فى الغبرين
از آمدن تعبير «غابرين» (بازماندگان) درباره همسر كافر و هلاك شده همسر لوط، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 35 - 1
1 - خارج گشتن مؤمنان به فرمان الهى از ميان قوم لوط ، قبل از نزول عذاب
فأخرجنا من كان فيها من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 36 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) إنّ رسول اللّه سأل جبرئيل كيف كان مهلك قوم لوط ؟ فقال إنّ قوم لوط . . . فلمّا عتوا عن أمره بعث إليهم ملائكة ليخرجوا من كان فى قريتهم من المؤمنين فما وجدوا فيها غير بيت من المسلمين . . . فلمّا انتصف الليل سار لوط ببناته . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از جبرئيل درباره نحوه هلاكت قوم لوط سؤال نمود، حضرت فرمود: قوم لوط. .. چون از امر پروردگار سرپيچى نمودند، خداوند فرشتگانى را به سوى آنان فرستاد تا هر كس را كه در قريه آنان از مؤمنان است خارج كنند. فرشتگان در آن قريه غير از يك خانواده را - كه اهل ايمان و تسليم بودند - نيافتند... چون شب به نيمه رسيد، لوط دختران خود را برداشت و از شهر خارج گشت...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 2
2 - فروريختن سنگ هاى عذاب بر قوم لوط و هلاكت تمامى آنان ، پس از خروج مؤمنان از ميان ايشان
لنرسل عليهم حجارة من طين . .. و تركنا فيها ءاية للذين يخافون العذاب الأليم
در آيه شريفه اصل نزول سنگ ها بر قوم لوط و نابودى آنان، مفروغ عنه گرفته شده و تعبير «تركنا فيها آية» اشاره به سپرى شدن آن مرحله دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 3
3 - خداوند ، نوح ( ع ) و همراهانش را به وسيله كشتى از غرق شدن رهايى بخشيد .
فكذبوه فانجينه و الذين معه فى الفلك و أغرقنا الذين كذبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 40 - 17
17- نوح ( ع ) موظف به سواركردن مؤمنان بر كشتى و نجات دادن آنان از طوفان
قلنا احمل فيها . .. من ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 11 - 2،3
2 - نجات يافتن عده اى از قوم نوح بهوسيله كشتى از هلاكت و غرق شدن
حملنكم فى الجارية
3 - ساختن كشتى و نجات يافتن عده اى از قوم نوح به وسيله آن ، با هدايت و تدبير الهى بود .
حملنكم فى الجارية
نسبت داده شدن فعل «حملناكم» به خداوند، گوياى مطلب ياد شده است. تصريح به اين مطلب در آيات ديگر مؤيد آن است (فأوحينا إليه أن اصنع الفلك بأعيننا و وحينا...). (مؤمنون (23) آيه 27).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 12 - 1
1 - غرق شدن قوم نوح و نجات مؤمنان ، ماجرايى درس آموز و پنددهنده
لنجعلها لكم تذكرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 6
6 - هلاكت كافران قوم شعيب و نجات مؤمنان آن قوم ، داورى به حق خداوند در ميان آنان
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 85 - 12
12 - نجاشى و ياران او در زمره محسنان و مؤمنان به خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن بودند .
قالوا إنّا نصرى ذلك بان منهم قسيسين و رهباناً . .. ذلك جزاء المحسنين
اين بخش از آيات (85 - 82) بنابرآنچه بسيارى از مفسران گفته اند، درباره نجاشى پادشاه حبشه و ياران او نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 9 - 5
5 - نجواى مؤمنان ، بايد آراسته به سفارش به نيكى و توصيه به تقواى الهى باشد .
و تنجوا بالبرّ و التقوى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 1
1 - نزول آرامش روحى از جانب خداوند بر رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در جنگ حنين ، پس از فرار مسلمانان
ثم وليتم مدبرين. ثم أنزل اللّه سكينته على رسوله و على المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 30 - 7
7 - نزول فرشتگان الهى ، بر غير پيامبران ( اهل ايمان و پايدارى )
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه . .. تتنزّل عليهم الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 11 - 4
4 - مردم جزيرة العرب ، از نسل مؤمنان عصر نوح بودند .
حملنكم فى الجارية
در اين آيه، «حمل شدن» به مخاطبان عصر نزول قرآن نسبت داده شده است و مقصود حمل اجداد آنان است و چون نجات آنان به سبب مؤمن بودن ايشان بوده است; مى توان نتيجه گرفت مردم جزيرة العرب (مخاطبان اين آيه)، از نسل همين مؤمنان نجات يافته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 55 - 4
4 - سكوت در برابر ياوه گويان ، نمودى از بردبارى ايمان آوردگان از اهل كتاب
أُولئك يؤتون أجرهم مرّتين بما صبروا . .. و إذا سمعوا اللّغو أعرضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 16
16 - گذشت از قصاص ، مظهر عواطف ايمانى و اخوت اسلامى است .
فمن عفى له من أخيه شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 24 - 8
8 - ترجيح محبت خدا و رسول و جهاد بر علايق خويشاوندى و تعلقات مادى ، نشانه مؤمنان راستين
يأيها الذين ءامنوا . .. قل إن كان ءاباؤكم ... و جهاد فى سبيله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 10
10 - اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از خدا و رسول ، از نشانه هاى بارز مؤمنان
و المؤمنون و المؤمنت . .. و يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 5
5- اقامه نماز و انفاق در پنهان و آشكار ، از ويژگى ها و نشانه هاى بندگان راستين خداوند است .
قل لعبادى الذين ءامنوا يقيموا الصلوة و ينفقوا سرًّا و علانية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 61 - 2
2 - شتاب ورزى در انجام كار هاى نيك نشانه مؤمنان راستين
أُولئك يسرعون فى الخيرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 1
1 - اقامه نماز ، پرداخت زكات و يقين به آخرت از نشانه هاى مؤمنان راستين
هدًى و بشرى للمؤمنين . الذين يقيمون الصلوة... و هم بالأخرة هم يوقنون
«الذين» در برداشت ياد شده، وصف احترازى است; يعنى، آيات قرآن براى آن دسته از مؤمنان، هدايتگر و بشارت بخش است كه پايبند به اقامه نماز و پرداخت زكات باشند و به جهان آخرت نيز باور قطعى داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 2
2 - تقواپيشگى و پرواداشتن از خداوند ، از مقتضيات ايمان و از نشانه هاى مؤمنان راستين است .
يعباد الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم
مخاطب قرار گرفتن مؤمنان و توصيه به آنان مبنى بر رعايت تقواى الهى، مى تواند گوياى حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 4
4 - ايثار مال و جان در راه حق ، همگام با ايمان ثابت و استوار ، نشانه مؤمنان واقعى است .
إنّما المؤمنون الذين . .. و جهدوا بأمولهم و أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 1
1 - بركندن تَن از بستر آسايش در دل شب ، براى نيايش خدا ، نشان مؤمنان راستين است .
إنّما يؤمن بأيتنا الذين . .. تتجافى جنوبهم عن المضاجع
«تتجافى» از ريشه «جفى» به معناى «ملازم نبودن با مكان و جا» است (المنجد) لازم به ذكر است كه «تتجافى» حال براى «الذين» در آيه پيش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 51 - 3
3 - نصرت و يارى خداوند به پيامبران و مؤمنان ، هم در زندگى دنيا است و هم درآخرت .
إنّا لننصر . .. فى الحيوة الدنيا و يوم يقوم الأشهد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 51 - 3
3 - نصرت و يارى خداوند به پيامبران و مؤمنان ، هم در زندگى دنيا است و هم درآخرت .
إنّا لننصر . .. فى الحيوة الدنيا و يوم يقوم الأشهد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 39 - 7
7 - خدا ، توانا بر نصرت و يارى رساندن به مؤمنان مورد تهاجم و مظلوم
و إنّ اللّه على نصرهم لقدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 30 - 4
4 - سرگذشت قوم نوح ، داراى نشانه هايى روشن بر قدرت الهى در كيفر كافران و نصرت مؤمنان
قال ربّ انصرنى . .. إنّ فى ذلك لأيت
با توجه به ظهور قدرت خدا در طوفان نوح و غرق شدن كافران و مشركان و نيز ظهور نصرت الهى نسبت به حضرت نوح(ع) و همراهان او، عبارت «إنّ فى ذلك لآيات»، مى تواند بيانگر برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 4
4 - دلدارى و وعده خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، مبنى بر نصرت و راهبرى آنان در برابر دشمنانشان
و كذلك جعلنا لكلّ نبىّ عدوًّا من المجرمين و كفى بربّك هاديًا و نصيرًا
آيه شريفه، با بيان وضعيت پيامبران در انجام رسالتشان - كه همواره بادشمنان تبه كار مواجه بودند - مى تواند درصدد تعقيب دو هدف باشد: 1- دلجويى از پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر كارشكنى هاى دشمنان آنان. 2- تشويق و تحريك پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به صبر و پايدارى در راه خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 51 - 2،4
2 - مؤمنان و پيروان پيامبران ، برخوردار از نصرت و يارى خداوند
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا
4 - نصرت و يارى خداوند به پيامبران و مؤمنان ، امرى قطعى و وعده اى تخلف ناپذير است .
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا . .. و يوم يقوم الأشهد
از آمدن جمله «إن-ّا لننصر رسلنا . ..» با حرف تأكيد (إنّ) و مسند در قالب فعل (لننصر)، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 52 - 10
10 - پذيرفته نشدن عذر ستمگران ، دورى آنان از رحمت خداوند و جاى گرفتن در سرايى بد ، مظهر نصرت الهى به پيامبران و مؤمنان در قيامت
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا . .. يوم يقوم الأشهد . يوم لاينفع الظلمين معذر
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، بيانگر چگونگى نصرت الهى در قيامت از رسولان و مؤمنان است كه در آيه پيش (يوم يقوم الأشهد) به آن اشاره شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 55 - 4
4 - وعده خداوند به يارى پيامبران و مؤمنان ، مقتضى صبر و شكيبايى همه رهبران و مبلغان دينى ، در برابر آزار ها و
كارشكنى هاى دشمنان است .
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا . .. فاصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 53 - 2
2 - غلبه و نصرت قريب الوقوع پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان بر كافران ، از نشانه هاى برجسته حقانيت و اعجاز قرآن
سنريهم ءايتنا . .. حتّى يتبيّن لهم أنّه الحقّ
بنابراين كه مراد از آيات آفاقى، پيروزى مسلمانان باشد و ضمير «أنّه» به قرآن بازگردد، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 21
21- اراده الهى ، حاكم بر تحولات تاريخ و نصرت دهنده مؤمنان در برابر هجوم كفر
الذين كفروا . .. أضلّ أعملهم . و الذين ءامنوا ... و أصلح بالهم
با توجه به شأن نزول آيه - كه در كوران مشكلات مسلمانان نازل شده و بدانان نويد پيروزى داده است - مطلب بالا استفاده مى شود. در اين صورت «بال» به معناى شؤون مادى و معنوى زندگى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 3 - 4
4 - نصرت الهى در حق مؤمنان ، نصرتى حتمى و بدون شكست *
و ينصرك اللّه نصرًا عزيزًا
«نصراً عزيزاً» مى تواند قيد توضيحى باشد; يعنى، اصولاً نصرت خداوند نصرتى بدون شكست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 35 - 1
1 - مؤمنان ، در حالى كافران حاضر در صحنه قيامت را مسخره مى كنند كه خود بر تخت هاى تزيين يافته ، لميده و ناظر كيفر كافران اند .
على الأرائك ينظرون
«أريكة» (مفرد «أرائك») به تخت تزيين يافته اى گفته مى شود كه در خيمه يا خانه اى نهاده شده باشد. هم چنين به جايگاه آرميدن و لميدن - اعم از تخت، يا تخت عروس و يا تخت خواب - اطلاق مى شود (قاموس). متعلق «ينظرون» - به قرينه آيات قبل و بعد - وضعيت كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 36 - 6
6 - مؤمنان ، با آرميدن بر تخت هاى بهشتى ، مراحل كيفر دادن كافران را نظاره مى كنند .
ينظرون . هل ثوّب الكفّار ما كانوا يفعلون
در برداشت ياد شده، آيه مورد بحث مفعول براى «ينظرون» (در آيه قبل) گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 7
7 - در بهشت ، غرفه هاى گوناگون و متعددى براى يك مؤمن داراى عمل صالح هست .
و هم فى الغرفت ءامنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 40 - 7
7 - امن و سلامت در عرصه محشر ، از نعمت هاى الهى براى مؤمنان يكتاپرست
أم من يأتى ءامنًا يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 36 - 8
8 - اهل ايمان و توكل كنندگان به خداوند ، برخوردار از نعمت هاى برتر و جاودان اخروى
خير و أبقى للذين ءامنوا و على ربّهم يتوكّلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 17 - 8
8 - پيروزى مجاهدان در جنگ بدر ، نعمتى نيكو از جانب خداوند براى اهل ايمان
ليبلى المؤمنين منه بلاء حسنا
«ابلاء» در برداشت فوق به معناى اعطاى نعمت گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 63 - 1
1 - مؤمنان عصر بعثت برخوردار از نعمت الفت و دوستى نسبت به يكديگر
و ألف بين قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 5
5- برخوردارى جامعه هاى مؤمن و موحد از سلامتى و نعمت هاى فراوان ، بشارت خداوند به حضرت نوح ( ع )
اهبط بسلم منا و بركت عليك و على أمم ممن معك
«على أمم» عطف بر «عليك» است; يعنى: سلام و بركات منا على أمم. مراد از «أمم ممن معك» به قرينه مقابله آن با «أمم سنمتعهم» امتها و جامعه هاى موحد و مؤمن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 54 - 3
3 - مؤمنان ، برخوردار از نعمت دانش و معرفت
و ليعلم الذين أُوتوا العلم أنّه الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 78 - 4
4 - اسلام ، نعمتى خدادادى و منّتى الهى بر مؤمنان
يأيّها الذين ءامنوا . .. هو اجتبيكم
تقدير «هو اجتباكم» به قرينه جمله «و ما جعل عليكم فى الدين من حرج» مى تواند «هو اجتباكم للدين» باشد; يعنى، خدا است كه شما را براى دين خود برگزيد و توفيق ايمان را به شما عطا كرد; وگرنه شما نيز مانند ديگران كافر و مشرك بوديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 12 - 3
3- پيوستگى ايمان و عمل صالح در زندگى مؤمنان ، شرط بهره مندى آنان از نعمت بهشت
يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 4
4 - درگير نشدن مؤمنان و مكيان با يكديگر در « عمرة القضا » ، نعمتى مهم براى اهل ايمان *
و هو الذى كفّ أيديهم عنكم و أيديكم عنهم ببطن مكّة
برداشت بالا بدان احتمال است كه تعبير «ببطن مكّة» اشاره به «عمرة القضا» داشته باشد كه مسلمانان پس از پيروزى حديبيه براساس قرارداد، سال بعد به شهر مكه وارد شدند و با آرامش كامل، مناسك عمره را به جا آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 18
18 - نفرت درونى مؤمنان ، از كفر ، فسق و عصيان
و كرّه إليكم الكفر و الفسوق و العصيان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 172 - 2
2 - تهى گشتن جامعه از تمامى افراد مؤمن و صالح ، زمينه ساز ابتلاى آن به عذاب الهى
فنجّينه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغبرين . ثمّ دمّرنا الأخرين
از آن جا كه پس از خروج لوط(ع) و خاندان مؤمن وى، عذاب بر قوم او نازل گرديد، مطلب ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 3
3 - جان و مال مؤمنان ، ابزارى براى آنان در دستيابى به ارزش هاى جاودان
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم بأن لهم الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 3
3 - جان و مال مؤمنان ، ابزارى براى آنان در دستيابى به ارزش هاى جاودان
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم بأن لهم الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 2 - 6
6 - سپاه جبهه ايمان ، سدّى در برابر نفوذ دشمنان
فالزّجرت زجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 4
4 - وجود انسان هاى مؤمن هر چند اندك در ميان جامعه كافر ، مانع نزول عذاب الهى بر آنان است .
فأخرجنا . .. من المؤمنين ... و تركنا فيها ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 3 - 4
4 - مؤمنان راستين همواره احياگر ارزش هاى معنوى و برطرف كننده نياز هاى مادى جامعه
الذين يقيمون الصلوة و مما رزقنهم ينفقون
اقامه نماز مى تواند به عنوان نمونه اى بارز از احياى امور معنوى ياد شده باشد. فعل مضارع «يقيمون» و «ينفقون» حاكى از استمرار اقامه نماز و انفاق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 3
3 - مؤمنان راستين ، همواره نگران اعمال خويش و در حال استغفار
التّئبون العبدون الحمدون السئحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 60 - 3
3 - مؤمنان راستين ، در عين انجام تكاليف الهى ، از فرجام كار خويش نگران اند .
و قلوبهم وجلة أنّهم إلى ربّهم رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 8،10
8 - اقدام مؤمنان ، به بيعت رضوان ، على رغم همه نگرانى ها و احساس خطر ها *
يبايعونك تحت الشجرة فعلم ما فى قلوبهم
مى توان گفت: مراد از «ما فى قلوبهم» - به قرينه «فأنزل السكينة» - نوعى اضطراب و نگرانى و احساس خطر نسبت به رخدادهاى آينده آن سفر باشد.
10 - منافات نداشتن كمال و ارزش عمل مؤمنان ، با داشتن نگرانى از مشكلات آن
رضى اللّه عن المؤمنين . .. فأنزل السكينة عليهم
رضايت الهى، نشانگر ارزش بيعت مؤمنان است. «أنزل السكينة» نيز بيانگر وجود نوعى اضطراب و نگرانى در دل آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 27 - 1
1 - ترس و نگرانى از عذاب پروردگار ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم من عذاب ربّهم مشفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 8 - 16
16 - مؤمنان داراى عمل صالح ، هراسان از فرجام خويش و نگران از كوتاهى در برابر عظمت خداوند
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. ذلك لمن خشى ربّه
ترس از خداوند، به معناى نگرانى و هراس از فرجام خويش هنگام روبه رو شدن با او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 12
12 - مؤمنان راستين نگران حسن عاقبت خويش و باقى ماندن بر طريق ايمان تا آخرين لحظات
و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 115 - 7
7 - نگرانى برخى از مؤمنان ، در رابطه با استغفار خويش براى بعضى از مشركان در گذشته ، پس از بيان حرمت آن از سوى خداوند
ما كان للنبى و الذين ءامنوا أن يستغفروا للمشركين . .. و ما كان اللّه ليضل قوماً
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات قبل و نيز شأن نزول آن، استفاده مى شود كه آيه شريفه در مورد رفع نگرانى كسانى است كه قبل از علم به حرمت، براى مشركان استغفار كرده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 50
50- « سأله [ الصادق ( ع ) ] عبداللّه بن سُنان ، عن قول اللّه عزّوجلّ « سيماهم فى وجوههم من أثر السجود » قال : هو السَّهَر فى الصلاة ;
عبداللّه بن سنان از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «سيماهم فى وجوههم من أثر السجود» پرسيد، آن حضرت فرمود: منظور [اثر ]شب زنده دارى با نماز است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 35 - 5
5 - مداومت در اقامه نماز و مواظبت بر انجام درست و كامل آن ، يكى ديگر از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
و المقيمى الصلوة
«إقامة» (مصدر «مقيمين») به معناى انجام دادن درست و كامل است. به كارگيرى وصف (مقيمين) بيانگر اين نكته است كه خواندن نماز، خصلتى است كه از مؤمنان جدا نمى شود. بنابراين معناى «المقيمى الصلوة» چنين مى شود: آنان كه همواره نماز را درست و كامل به جا مى آورند; نه آن را ترك مى كنند و نه در انجام درست و كامل آن، كوتاهى مىورزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 48 - 4
4 - نماز ، نشانه ايمان و از اوصاف مؤمنان است .
و إذا قيل لهم اركعوا لايركعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 9
9- مخالفت شديد و قاطعانه نوح ( ع ) با درخواست نابه جاى سران و اشراف ( طرد مؤمنان تهى دست )
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
آوردن جمله اسميه و «با» ى زايده ، حكايت از تأكيد فراوان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 114 - 1،2
1 - پاسخ منفى نوح ( ع ) به درخواست اشراف مبنى بر طرد محرومان از پيرامون خويش
أنؤمن لك و اتبعك الأرذلون . .. و ما أنا بطارد المؤمنين
2 - اعلام قطعى نوح ( ع ) به طرد نكردن مؤمنان از اطراف خويش در هيچ شرايطى
و ما أنا بطارد المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 2،3
2 - حضور مردان و زنان مؤمن ، با چهره هايى تابان در عرصه قيامت
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم
3 - فروغ چهره مؤمنان ، روشنگر راه آنان در قيامت به سوى بهشت
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم
«سعى» به معناى دويدن است. دويدن نور مؤمنان در پيش روى آنان، بيانگر آن است كه آنان دوان دوان به سويى در حركت اند. برخى از مفسران برآنند كه در اين حال، آنان به سوى بهشت مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 3،8
3 - مؤمنان ، برخوردار از نور و روشنايى در صحنه تاريك قيامت
يوم يقول المنفقون . .. انظرونا نقتبس من نوركم
8 - مهلت خواهى منافقان از مؤمنان در قيامت ، براى برگرفتن مقدارى از نور ايشان
يوم يقول المنفقون . .. انظرونا نقتبس من نوركم
ماده «نظر» هرگاه بدون واسطه متعدى شود، به معناى انتظار كشيدن و مهلت دادن خواهد بود. بنابراين «انظرونا»; يعنى، انتظار ما را بكشيد و ما را مهلت دهيد. «قبس» (مبدأ اشتقاق «نقتبس») به شعله اى از يك آتش گفته مى شود. بنابراين «نقتبس من نوركم»; يعنى، تا شعله اى از نور شما برگيريم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 12
12 - حضور مؤمنان در عرصه قيامت ، با درخشش نور از وجود آنان
نورهم يسعى بين أيديهم و بأيمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 125 - 5،16،18
5 - شرح صدر نور الهى در قلب مؤمنان است. *
و جعلنا له نورا يمشى . .. فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره
«فاء» در «فمن يرد . .. » عطف و تفريع بر آيات قبل است. در آيه 122 (أو من كان ميتا ... ) مردم به دو دسته تقسيم شدند: حيات يافتگان داراى نور و فروماندگان در ظلمت. در اين آيه با نتيجه گيرى از مجموع آيات، هدايت يافتگان داراى شرح صدر و گمراهان مبتلا به تنگى صدر شمرده شده اند. محتمل است شرح صدر همان نورى باشد كه در آيه 122 مطرح شده است.
16 - لما نزلت هذه الآية سئل رسول الله(صلی الله علیه و آله) عن شرح الصدر ما هو؟ فقال: نور يقذفه الله فى قلب المؤمن فينشرح له صدره و
ينفسح . .. .
آنگاه كه آيه «فمن يرد الله . .. » نازل شد از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سؤال كردند، شرح صدر چيست؟ فرمود: نورى است كه خداوند در قلب مؤمن مى افكند و با آن سينه اش را بازم--ى گرداند ... .
18 - عن أبى عبدالله(ع) قال: إن الله عز و جل إذا أراد بعبد خيرا نكت فى قلبه نكتة من نور و فتح مسامع قلبه و كل به ملكا يسدده و إذا أراد بعبد سوءا نكت فى قلبه نكتة سوداء و سد مسامع قلبه و وكل به شيطانا يضله ثم تلا هذه الآية: «فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره للاسلام و من يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا».
امام صادق(ع) فرمود: هر گاه خداوند عز و جل براى بنده اى خيرى بخواهد، در دلش نقطه اى از نور ايجاد مى كند و گوشهاى دلش را بازمى گرداند و فرشته اى بر او مى گمارد كه وى را در كارهايش استوار نمايد. و آنگاه كه خدا براى بنده اى بدى بخواهد، در دلش نقطه اى سياه ايجاد كرده و گوشهاى دلش را مى بندد و شيطانى را بر او مى گمارد تا گمراهش كند، سپس امام صادق(ع) آيه «فمن يرد الله ... » را تلاوت فرمود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 5،7
5 - مؤمن با نور الهى مسير صحيح حركت را در جامعه و بين مردم درمى يابد.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
7 - توجه دادن مؤمنان به حيات معنوى خود و برخوردارى از نور الهى، بازدارنده آنان از اطاعت مشركان و گمراهان
و إن أطعتموهم إنكم لمشركون. أو من كان ميتا فأحيينه و جعلنا له نورا يمشى به فى ال
تمثيل مذكور براى بر حذر داشتن مسلمانان از اطاعت مشركان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 19 - 15
15 - « فى المجمع بعد ذكر هذه الأية « لهم أجرهم و نورهم » أى لهم ثواب طاعاتهم و نور إيمانهم الذى يهتدون به إلى طريق الجنّة . . . رواه البراء بن عازب عن النبى (صلی الله علیه و آله) ;
در مجمع البيان بعد از ذكر آيه «لهم أجرهم و نورهم» آمده است: مقصود اين است كه براى آنان است پاداش طاعت و نور ايمانشان كه به وسيله آن به راه بهشت هدايت مى شوند و اين معنا را براءبن عازب از نبى اكرم(صلی الله علیه و آله) روايت نموده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 16
16- خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را از ترك همنشينى با خداجويان تهيدست و عطف توجه از آنان به طبقه اشراف ، برحذر داشت .
و اصبر نفسك . .. و لاتعد عيناك عنهم
نهى در «لاتعد عيناك» گرچه متوجه چشمان است (چشمان ات از آن گروه نگذرد) ولى مراد، نهى پيامبر(صلی الله علیه و آله) از برگرداندن نظر و توجه خود از تهيدستان به ثروت مندان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 8
8 - پايدارى بر ركوع و سجده و امر به معروف و نهى از منكر ، از ويژگى هاى مؤمنان راستين
الركعون السجدون الأمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 1
1 - خداوند ، مؤمنان را از پيروى شيطان و گام نهادن در راه او ، بر حذر مى دارد .
يأيّها الذين ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشيطن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 19 - 1
1 - نهى الهى ، از قرار گرفتن مؤمنان ، در شمار فراموش كنندگان خدا
يأيّها الذين ءامنوا . .. و لاتكونوا كالذين نسوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 10
10 - همه انسان ها ، حتى مؤمنان حقيقى ، از خطا و گناه مصون نيستند و نيازمند مغفرت الهى هستند .
أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 9
9- راه يابى برخى بيمارى هاى فكرى ، روحى و اخلاقى در مؤمنان و نياز آنان به درمان خويش با قرآن
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 112 - 8
8- مؤمنان ، حتى پيامبران ، نيازمند امداد خدا در تنگناها
قل ربّ احكم بالحقّ و ربّنا الرحمن المستعان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 31
31 - همه مؤمنان ، داراى نوعى لغزش و خطا و نيازمند به توبه اند .
و توبوا إلى اللّه جميعًا أيّه المؤمنون
برداشت ياد شده، از خطاب عمومى «توبوا» و «أيّه المؤمنون» همراه با واژه مخصوص تأكيد (جميعاً) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 6
6 - انسان هاى مؤمن نيز در معرض لغزش و نيازمند آمرزش اند . *
الذين ءامنوا . .. أُولئك لهم مغفرة
اين كه خداوند فرموده است: براى مؤمنان قطعاً مغفرتى وجود دارد، به ملازمه دلالت بر وجود لغزش مى كند و اگر نه آمرزيدن معنا نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 27 - 2
2 - مؤمنان هرچند از ايمان بالايى برخوردار باشند ، باز به غفران و بخشش خدا نياز دارند .
قيل ادخل الجنّة قال . .. بما غفر لى ربّى
برداشت ياد شده از آن جا است كه مؤمن انطاكيه - كه از ايمان بالايى برخوردار بود - باز مورد غفران و بخشش الهى قرار گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 8
8- مؤمنان ، محتاج امداد هاى الهى ، در پيشبرد دين و مبارزه با دشمنان
إن تنصروا اللّه ينصركم
از اين كه خداوند، نويد نصرت و امداد به مؤمنان را در زمينه جهاد مطرح كرده است; نياز آنان به امدادهاى خداوند استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 11
11- مؤمنان ، در معرض لغزش و نيازمند تذكّر و هشدار مكرّر
يأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول و لا تبطلوا أعملكم
از تكرار «أطيعوا» و نهى «لاتبطلوا» در مورد مؤمنان، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 4 - 2
2 - مؤمنان ، نيازمند امداد الهى در بحران ها و سختى ها ، براى پايدارى و استقامت
هو الذى أنزل السكينة فى قلوب المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 55 - 5
5 - مؤمنان ، همواره نيازمند تذكر و بيدار باش ، براى استوارى بر طريق حق
و ذكّر فإنّ الذّكرى تنفع المؤمنين
فعل مضارع «تنفع»، استمرار بهرهورى مؤمنان از تذكرهاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مى رساند و فرمان الهى به ادامه تذكر، نياز مؤمنان را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 5،7
5 - احساس نياز هميشگى مؤمنان به درخواست غفران ، از پروردگار خويش
من بعدهم يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا
فعل مضارع «يقولون» مفيد استمرار و بيانگر مطلب ياد شده است.
7 - مؤمنان ، حتى پيشتازان ايمان ( مهاجران و انصار ) ، فاقد مصونيت از خطا و نيازمند غفران الهى
و الذين جاءو من بعدهم يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذين سبقونا بالإيمن
از تأييد خداوند نسبت به استغفار براى پيشتازان راه ايمان، به جا بودن اين دعا و نياز آنان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 19 - 2
2 - مؤمنان ، در معرض از ياد بردن خدا و نيازمند هشدار الهى براى پايبندى به تقوا
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا اللّه . .. و لاتكونوا كالذين نسوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 17
17 - مؤمنان ، نيازمند امداد هاى مادى و معنوى خداوند ، براى حركت مداوم در طريق دين و ارزش ها
لتكون ءاية للمؤمنين و يهديكم صرطًا مستقيمًا
تعبير «لتكون. ..» اخبارى است كه حكايت از واقعيت نياز انسان به آيات و رهنمودهاى خداوند دارد. تداوم اين نياز از «يهديكم» - كه به صورت فعل مضارع آمده - استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 21
21- ايجاد روح آرامش و تقوا در پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به هنگام نياز آنان ، متكى به علم فراگير خداوند بر هستى
فأنزل اللّه . .. و ألزمهم كلمة التقوى ... و كان اللّه بكلّ شىء عليمًا
از ارتباط «و كان اللّه. ..» با عبارت قبل آيه (فأنزل اللّه...)، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 8 - 2
2 - مؤمنان ، هرگز از خطا و گناه مصون نبوده و نيازمند به توبه خالصانه به درگاه الهى اند .
يأيّها الذين ءامنوا توبوا إلى اللّه توبة نصوحًا عسى ربّكم أن يكفّر عنكم سيّئاتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 10 - 1
1 - مؤمنان راستين ، تنها وارثان بهشت
قد أفلح المؤمنون . .. أُولئك هم الورثون
«أُولئك» مبتدا و اشاره به مؤمنانى است كه داراى صفات ياد شده در آيات پيشين (آيات 2 تا 9) هستند. «الوارثون» خبر مبتدا و «ال» در آن براى تعريف عهد ذهنى يا اسم موصول و به تقدير «الذين يرثون» مى باشد. به هر حال «الوارثون» بيانگر اين معنا است كه كسانى كه به عنوان ميراث بر بهشت خوانده مى شوند، اين دسته از مؤمنان اند. گفتنى است كه ضمير «هم» مى تواند ضمير فصل و مفيد حصر باشد (رساننده اين معنا كه مسند (الوارثون)، تنها براى مسنداليه ثابت است) و نيز مى تواند مبتدا و «الوارثون» خبر آن و جمله «هم الوارثون» خبر «أُولئك» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 11 - 1
1 - مؤمنان راستين ، وارثان بهشت اند .
الذين يرثون الفردوس
«الذين» در محل رفع و صفت توضيحى (عطف بيان) است و يا بدل براى «الوارثون» مى باشد. «فردوس» واژه اى معرّب و به معناى بوستان است كه در اين جا به جاى «الجنة» به كار رفته است; چون با اين كه مذكّر مى باشد، به آن ضمير مؤنث (فيها) ارجاع شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 13
13 - آمرزش مؤمنان تائب و پيرو دين و وارد شدن آنان به بهشت از سوى خداوند ، حكيمانه و از موضع اقتدار است .
فاغفر للذين تابوا . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
ياد شدن دو صفت عزت و حكمت در پايان آيه شريفه، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 3
3 - فروغ چهره مؤمنان ، روشنگر راه آنان در قيامت به سوى بهشت
يوم ترى المؤمنين و المؤمنت يسعى نورهم
«سعى» به معناى دويدن است. دويدن نور مؤمنان در پيش روى آنان، بيانگر آن است كه آنان دوان دوان به سويى در حركت اند. برخى از مفسران برآنند كه در اين حال، آنان به سوى بهشت مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 24 - 5
5 - ورود مسلمانان به سرزمين مكه و آسيب نديدن از ناحيه دشمن ، ظفرى الهى براى ايشان
و هو الذى كفّ . .. من بعد أن أظفركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 6
6 - دعا و تحيت ملائكه بر مؤمنان ، زمينه ساز بيرون بردن آنان از ظلمت ها به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم و ملئكته ليخرجكم من الظلمت إلى النور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 9
9 - پيوستن مؤمنان ، به درجه عالى پدران بهشتى خود ، تفضل الهى و نه مايه كم شدن از مقام پدر آنان و كاسته شدن از عمل آنان
ألحقنا بهم ذرّيّتهم و ما ألتنهم من عملهم من شىء
جمله «ما ألتناهم. ..» معادل «ما نقصناهم» است و ضميرهاى «هم» به «الذين آمنوا» بازمى گردد. مقصود اين است كه خداوند، در ملحق كردن ذريه بهشتيان به آنان، از منزلت و درجه پدران چيزى نمى كاهد; بلكه بر درجه ذريه مى افزايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 36 - 4
4 - تلاش شيطان ، در واداشتن مؤمنان و پيامبر (صلی الله علیه و آله) به انتقام جويى
ادفع بالتى هى أحسن . .. و إمّا ينزغنّك من الشيطن نزغ
تأكيد در فعل «ينزغنّك» اشعار به تلاش شيطان دارد و از آن جا كه اين آيه در پى توصيه به شيوه برخورد نيكو و به دور از انتقام جويى در برابر بدرفتارى ديگران آمده است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 29 - 11
11 - برابر نبودن زندگى و سرنوشت مشركان با مؤمنان ، امرى روشن در عقل و فطرت آدمى
ضرب اللّه مثلاً رجلاً . .. و رجلاً سلمًا لرجل هل يستويان مثلاً
از آمدن «هل» استفهاميه - كه براى طلب تصديق وضع شده و بيشتر در مواردى به كار مى رود كه مورد تصديق مخاطب قرار دارد - برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 2
2 - بوستان هاى ماندنى بهشت ، وعده خداوند به مؤمنان تائب و پيرو دين الهى
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 2
2 - بوستان هاى ماندنى بهشت ، وعده خداوند به مؤمنان تائب و پيرو دين الهى
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 7 - 4
4 - پيروزى بر سپاه مشركان قريش و يا تسلط بر كاروان تجارى آنان ، وعده خداوند به اهل ايمان
و إذ يعدكم اللّه إحدى الطائفتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 13
13 - جبران خسارت هاى وارده بر مؤمنان ، در نتيجه مبارزه با دشمنان اسلام ، وعده الهى به ايشان
إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجدالحرام . .. و إن خفتم عيلة فسوف يغنيكم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 25
25 - وعده الهى به شمول رحمتش بر مؤمنان ، نشأت يافته از حكمت اوست نه عجز از افاضه رحمت فعلى .
أولئك سيرحمهم اللّه إن اللّه عزيز حكيم
جمله «إن اللّه . .. » مى تواند تعليلى براى پرسش مقدر باشد، كه چرا خداوند نزول رحمت به مؤمنان را موكول به آينده كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 1
1 - حيات جاودان در باغ هاى بهشت با نهر هاى روان ، وعده الهى به زنان و مردان مؤمن
وعد اللّه المؤمنين . .. تحتها الأنهر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 16
16 - وعده خداوند به غوطه ور ساختن مؤمنان انفاقگر ، در درياى رحمت خويش
سيدخلهم اللّه فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 18
18- « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « و لايزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة » و هى النقمة « أوتحلّ قريباً من دارهم » فتحلّ بقوم غيرهم فيرون ذلك و يسمعون به و الذين حلّت بهم عصاة كفار مثلهم و لايتعظ بعضهم ببعض و لن يزالوا كذلك « حتى يأتى وعد الله » الذى وعد المؤمنين من النصر و يخزى الله الكافرين ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «و لايزال . ..» روايت شده است كه: آن [قارعة] عقوبت است و [درباره] «أو تحلّ قريباً
من دارهم» [يعنى] عقوبت بر قومى ديگر فرود مى آيد و آنان مى بينند و مى شنوند و آنهايى كه عقوبت بر آنان وارد شده، مانند ايشان گناهكار و كافرند و [ليكن] برخى از برخى ديگر پند نمى گيرند و همواره چنين هستند تا وعده خدا فرا رسد و، حتى يأتى وعد الله، همان وعده اى كه به مؤمنان داده است كه آنان را پيروز كند و خداوند كافران را خوار مى سازد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 1
1- ذوالقرنين ، به اعطاى پاداش نيك ، به مؤمنان نيك كردار ، وعده داد .
و أمّا من ءامن و عمل صلحًا فله جزاءً الحسنى
«جزاء» حال است و بيانِ اين كه رفتار نيكو (الحسنى) پاداش ايمان و عمل صالح شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 14
14- بهشت ، وعده تخلف ناپذير خداوند به مؤمنان
يدخلون الجنّة . .. وعد الرحمن ... إنّه كان وعده مأتيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 9 - 2
2- نابودى دشمنان ، وعده خداوند به پيامبران و مؤمنان
ثمّ صدقنهم الوعد. .. و أهلكنا المسرفين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 88 - 7
7- وعده خداوند به نجات مؤمنان از غم و گرفتارى ، در صورت دعاى خالصانه آنان
فنادى . .. و كذلك ننجى المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 101 - 1
1- خداوند ، به كسانى كه منزلت نيكو و خصلت پسنديده دارند ( مؤمنان راستين ) ، وعده دورى و نجات از آتش دوزخ داده است .
إنّ الذين سبقت لهم منّا الحسنى أولئك عنها مبعدون
«الحسنى» مؤنث «أحسن» و صفت براى موصوف محذوفى چون «المنزلة» و «الخصلة» است و به قرينه مقابله با آيه قبل - كه در باره كافران و مشركان بود - آيه شريفه در باره مؤمنان راستين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 103 - 6
6- قيامت ( بهشت ) ، وعده پيشين خداوند به مؤمنان راستين
هذا يومكم الذى كنتم توعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 3،9،10،14،16،19،20
3 - خداوند ، شكست و هلاكت كافران و مشركان حاكم و جايگزين آنان شدن را ، به مؤمنان نيكوكار صدراسلام ، وعده كرده است .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض
9 - خداوند ، استقرار و تثبيت دين مورد پسند خويش را به مؤمنان نيكوكار صدراسلام ، وعده كرده است .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
10 - وعده أكيد خداوند به استقرار و تثبيت دين مورد پسند خويش به سود مؤمنان نيكوكار
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
14 - تبديل و جايگزين كردن ترس و اضطراب به امنيت و آرامش ، وعده خداوند به مؤمنان داراى عمل صالح
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
16 - وعده خداوند به مؤمنان نيكوكار صدراسلام ، به تبديل و دگرگون كردن ترس و اضطراب آنان به امنيت و آرامش
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
19 - خداوند ، به مؤمنان نيكوكار وعده داده است كه در كمال امنيت و آرامش و بى هيچ ترسى از دشمنان ديانت ، تنها خدا را عبادت كنند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين است كه جمله «يعبدوننى. ..» استينافيه و بيانگر نتيجه و بازتاب تبديل ترس و اضطراب به امنيت و آرامش باشد; يعنى، مؤمنان آن چنان در امنيت و آرامش قرار مى گيرند كه بى هيچ ترس و اضطرابى از ناحيه دشمنان ديانت، به عبادت خداى واحد مى پردازند.
20 - عبادت خداى واحد و دورى از شرك ، دليل و سبب وعده كردن خداوند به مؤمنان صدراسلام براى اعطاى خلافت ، پيروزى و امنيت به آنان
وعد اللّه الذين ءامنوا . .. يعبدوننى لايشركون بى شيئًا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «يعبدوننى. ..» حال براى ضماير غايب گذشته و يا جمله اى استينافيه بيانيه باشد; كه در هر صورت بيانگر علت و دليل اعطاى خلافت پيروزى و امنيت به مؤمنان از سوى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 4
4 - دلدارى و وعده خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، مبنى بر نصرت و راهبرى آنان در برابر دشمنانشان
و كذلك جعلنا لكلّ نبىّ عدوًّا من المجرمين و كفى بربّك هاديًا و نصيرًا
آيه شريفه، با بيان وضعيت پيامبران در انجام رسالتشان - كه همواره بادشمنان تبه كار مواجه بودند - مى تواند درصدد تعقيب دو هدف باشد: 1- دلجويى از پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر كارشكنى هاى دشمنان آنان. 2- تشويق و تحريك پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به صبر و پايدارى در راه خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 2،3
2 - بوستان هاى ماندنى بهشت ، وعده خداوند به مؤمنان تائب و پيرو دين الهى
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم
3 - بوستان هاى ماندنى بهشت ، وعده خداوند به مؤمنان تائب و پيرو دين و نيز به پدران ، همسران و فرزندان ايشان
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «مَن» در «و من صلح . ..» عطف بر ضمير «هم» در «وعدتهم...» باشد; يعنى، همان گونه كه به مؤمنان وعده بهشت داده شده، اين وعده به پدران، همسران و فرزندان صالح نيز داده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 55 - 4
4 - وعده خداوند به يارى پيامبران و مؤمنان ، مقتضى صبر و شكيبايى همه رهبران و مبلغان دينى ، در برابر آزار ها و كارشكنى هاى دشمنان است .
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا . .. فاصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 4
4 - غنايم خيبر ، نزديك ترين بخش از غنايم موعود الهى به مؤمنان ، پس از حديبيه
وعدكم اللّه . .. فعجّل لكم هذه
آيه شريفه پس از صلح حديبيه نازل شده و «هذه» اشاره به غنايم خيبر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 21 - 1
1 - وعده خداوند به مؤمنان ، در دستيابى آنان به غنايمى ، علاوه بر غنايم خيبر
و أخرى لم تقدروا عليها
با توجه به اين كه آيه قبل در زمينه غنايم خيبر بوده; واژه «أخرى» در مقايسه با غنايم خيبر به كار رفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 43
43- وعده الهى به بهره مندى مؤمنانِ نيك كردار ، از مغفرت و پاداشى عظيم
وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت منهم مغفرة و أجرًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 7
7 - خداوند ، تحقق بخش وعده هاى خود به مردان و زنان مؤمن در قيامت ، در مشهد و منظر پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
فيضعفه له و له أجر كريم . يوم ترى المؤمنين و المؤمنت
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه واژه «ترى»، خطاب به خصوص پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 6
6 - دستيابى به دو بهره كافى از رحمت الهى ، وعده خدا به مؤمنانى است كه تقواپيشه كنند و از پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) پيروى كامل نمايند .
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا . .. يؤتكم كفلين من رحمته
«كفل» (مفرد «كفلين») به معناى حظ و بهره اى است كه كفايت مى كند (مفردات راغب). گفتنى است كه «يؤتكم...» جواب براى شرط مقدر مى باشد و تقدير آن چنين است: «إن تتّقوا و تؤمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته» (اگر تقوا پيشه كنيد و از رسول او تبعيت كامل نماييد، از رحمت خود به شما دو بهره كافى خواهد داد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 17
17 - وعده بهشت از سوى خداوند به مؤمنان راستين
أُولئك . .. يدخلهم جنّ-ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 13 - 4
4 - امداد هاى الهى و پيروزى بر دشمن ، وعده قطعى خداوند به جبهه ايمان و مجاهدان راه او
يغفر لكم . .. و أُخرى تحبّونها نصر من اللّه و فتح قريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 12
12 - وعده خداوند به جبران خسارت هاى مادّى مؤمنان صدر اسلام ، كه در نتيجه قطع رابطه با مشركان متوجه آنان مى شد .
إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجدالحرام . .. و إن خفتم عيلة فسوف يغنيكم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 15
15- شكستو نابودى كفرپيشگان و پيروزى اهل ايمان ، از تهديد هاى خداوند به كافران و از وعده هاى او به مؤمنان عصر بعثت
حتى يأتى وعد الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 2
2 - بوستان هاى ماندنى بهشت ، وعده خداوند به مؤمنان تائب و پيرو دين الهى
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 9 - 1
1- نجات پيامبران و مؤمنان از دست دشمنان و پيروزى بر آنان ، وعده خداوند به ايشان است .
و ما أرسلنا قبلك رجالاً. .. ثمّ صدقنهم الوعد فأنجينهم و من نشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 1
1- هلاكت و شكست كافران مكه و پيروزى مؤمنان ، وعده الهى
سأُوريكم ءايتى . .. و يقولون متى هذا الوعد
برداشت يادشده مبتنى براين است كه مقصود از «وعد» دراين آيه، غلبه مؤمنان و شكست كافران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 4
4 - شكست كافران و پايان داده شدن به سلطه آنان و پيروزى مؤمنان داراى عمل صالح ، با در دست گرفتن اداره سرنوشت بشر در زمين ، وعده أكيد خداوند
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 45 - 1
1 - وعده الهى ، به فروپاشى جماعت مشركان و ناپايدارى آنان در برابر جبهه ايمان
سيهزم الجمع و يولّون الدّبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 2،4
2 - خلافت و سلطه در زمين و اداره آن ، وعده أكيد خداوند به مؤمنان داراى عمل صالح
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض
4 - شكست كافران و پايان داده شدن به سلطه آنان و پيروزى مؤمنان داراى عمل صالح ، با در دست گرفتن اداره سرنوشت بشر در زمين ، وعده أكيد خداوند
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 1،2
1 - خلافت و جانشين خود قرار دادن در زمين ، وعده أكيد خداوند به مؤمنان نيكوكار
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض
«خلافت»، به معناى نيابت از غير است (مفردات راغب). در اين كه خلافت و نيابت در آيه شريفه، از طرف چه كسى و يا چه كسانى است، ميان مفسران چند نظريه وجود دارد: 1- برخى آن را خلافت و جانشينى از خدا در زمين مى دانند. 2- عده اى ديگر آن را نيابت و جانشينى اقوام هلاكت شده و يا شكست خورده مى شمرند كه با هلاكت و يا شكست آنان مؤمنان نيكوكار جانشين آنها در اداره سرزمين هايشان مى شوند. برداشت ياد شده، مبتنى بر نظريه نخست است.
2 - خلافت و سلطه در زمين و اداره آن ، وعده أكيد خداوند به مؤمنان داراى عمل صالح
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت ليستخلفنّهم فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 9 - 1،3
1- نجات پيامبران و مؤمنان از دست دشمنان و پيروزى بر آنان ، وعده خداوند به ايشان است .
و ما أرسلنا قبلك رجالاً. .. ثمّ صدقنهم الوعد فأنجينهم و من نشاء
3- خداوند ، به وعده خويش مبنى بر نجات پيامبران و مؤمنان و هلاكت دشمنان ، عمل كرد .
ثمّ صدقنهم الوعد فأنجينهم و من نشاء و أهلكنا المسرفين
«صدق» (مصدر «صدقنا») در دو چيز استعمال مى شود: 1- در اعتقاد است، كه دراين صورت به معناى اعتقاد مطابق با واقع خواهد بود. 2- در جوارح و افعال انسان، كه در اين صورت به معناى انجام دادن كار به طور شايسته و بايسته خواهد بود. (مفردات راغب). در آيه بالا معناى دوم منظور است. گفتنى است ماده «صدق» در مواردى به دو مفعول متعدى مى شود كه اين آيه يكى از آن موارد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 8 - 2
2 - مؤمنان راستين ، انسان هايى امانت دار و پايبند به عهد و پيمان
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 23 - 4،7
4 - برخى از مؤمنان ، به عهد خويش با خداى خود ، وفادار مانده و بر آن پا مى فشارند .
من المؤمنين رجال صدقوا ما عهدوا اللّه عليه
7 - بعضى از مؤمنان ، براى وفا كردن به عهد خود ، تا پاى جان مى ايستند .
فمنهم من قضى نحبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 19 - 3،7
3 - پاداش هاى مادى و معنوى خداوند ، به مؤمنان وفادار و مورد رضايت خويش
لقد رضى اللّه . .. فأنزل السكينة عليهم ... و مغانم كثيرة يأخذونها
«أنزل السكينة» اشاره به پاداش معنوى و «مغانم. ..» نظر به پاداش هاى مادى دارد.
7 - صلح حديبيه و فتح خيبر ، در پى وفادارى مؤمنان ، نمودى از عزت و حكمت خداوند
و أثبهم فتحًا قريبًا . و مغانم كثيرة ... و كان اللّه عزيزًا حكيمًا
از ارتباط «كان اللّه. ..» با آيه قبل، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 32 - 1
1 - رعايت امانت و پايبندى به عهد و پيمان خويش ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 4
4 - زنان و مردان مؤمن نيك كردار ، برخوردار از روزى ها و نعمت هاى بى اندازه و بسيار در بهشت
و من عمل صلحًا . .. فأُولئك يدخلون الجنّة يرزقون فيها بغير حساب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 18
18 - برخوردارى مؤمنان ، از نعمت هاى فراوان و نامحدود بهشت ، رهين فضل الهى و فراتر از استحقاق ايشان است .
لهم ما يشاءون عند ربّهم ذلك هو الفضل الكبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 2
2 - اعطاى پاداش به مؤمنان و نيك كرداران در قيامت ، قبل از حسابرسى بدكرداران *
فأمّاالذين ءامنوا . .. و أمّا الذين كفروا
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه تقدم در بيان، بيانگر تقدم خارجى نيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 2
2 - كافران ، فاقد صلاحيت سرپرستى و حق ولايت بر مؤمنان
يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 55 - 1،3،5،7،8،9
1 - تنها خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان فروتن ، برپا دارنده نماز و پرداخت كننده زكات ، داراى حق ولايت و حكومت بر مؤمنان
انما وليكم اللّه و رسوله و الذين ءامنوا الذين . .. و يؤتون الزكوة و هم ركعون
در برداشت فوق، ركوع به معناى لغوى آن (خضوع) گرفته شده است.
3 - پرداخت زكات در حال ركوع نماز ، نشانه فرد تعيين شده در بين مسلمانان صدر اسلام براى حكومت و ولايت بر آنان
و يؤتون الزكوة و هم ركعون
5 - ولايت و سرپرستى بر مؤمنان صدر اسلام ، از آن خدا ، رسول او و اميرالمؤمنين على ابن ابى طالب ( ع )
انما وليكم اللّه و رسوله و الذين ءامنوا . .. و يؤتون الزكوة و هم ركعون
7 - بپاداشتن همواره نماز با تمامى شرايط آن و كوتاهى نورزيدن در پرداخت زكات ، شرط شايستگى براى ولايت و حكومت بر مؤمنان
انما وليكم اللّه . .. الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم ركعون
اقامه نماز به معناى برپا داشتن آن با تمامى شرايط است و فعل مضارع «يقيمون» و «يؤتون»، حاكى از استمرار و تداوم اقامه نماز و پرداخت زكات است.
8 - حالت خضوع و فروتنى در پرداخت صدقه و زكات ، از شرايط لازم براى تصدى حكومت و ولايت بر اهل ايمان
انما وليكم اللّه . .. الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم ركعون
در برداشت فوق، ركوع به معناى لغوى آن (خضوع) گرفته شده است.
9 - هرگونه حكومت و ولايت بر اهل ايمان ، به جز ولايت خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان واجد شرايط ، حكومت و ولايتى نامشروع و غير قانونى
انما وليكم اللّه و رسوله و الذين ءامنوا
برداشت فوق با توجه به كلمه «انما» كه براى حصر است، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 19
19 - ولايت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر مؤمنان ، نشأت يافته از مقام رسالت آن حضرت
و يطيعون اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 1،2،27
1 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، داراى ولايتى تام بر مؤمنان است .
النبىّ أولى بالمؤمنين من أنفسهم
2 - ولايت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر مؤمنان ، از ولايت خود آنان بر امورشان ، برتر است .
النبىّ أولى بالمؤمنين من أنفسهم
27 - « عن النبىّ (صلی الله علیه و آله) قال : ما من مؤمن إلاّ و أنا أولى الناس به فى الدنيا و الأخرة اقرأوا إن شئتم : « النبىّ أولى بالمؤمنين من أنفسهم » فأيّما مؤمن ترك مالاً فليرثه عصبته من كانوا . فإنْ ترك ديناً أو ضياعاً فليأتنى فأنا مولاه ;
از نبى اكرم(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: هيچ مؤمنى نيست مگر اين كه من به ولايت بر او از مردم ديگر در دنيا و آخرت سزاوارترم. اگر خواستيد، بخوانيد: «النبىّ أولى بالمؤمنين من أنفسهم» پس هر مؤمنى كه مالى را بعد از خود بگذارد، خويشان اش هر كه باشند، آن رابه ارث مى برند. اگر بدهى برجا گذاشته باشد و يا نان خوران فقيرى از او باقى مانده اند، بايد به من رجوع كند; زيرا من ولىّ او هستم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 11 - 1
1- سعادت و نيك فرجامى مؤمنان ، معلول ولايت و سرپرستى خداوند بر ايشان
ينصركم و يثبّت أقدامكم . .. ذلك بأنّ اللّه مولى الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 1،7،11
1 - خداوند هر يك از مؤمنان مهاجر و انصار را ولىّ ديگرى قرار داد و به پشتيبانى همه جانبه از يكديگر فراخواند .
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. أولياء بعض
جمله «أولئك بعضهم أولياء بعض» جمله اى خبرى است و مراد از آن انشاء و جعل ولايت است.
7 - خداوند بين مهاجران و انصار با مؤمنان غير مهاجر ، ولايتى مقرر نداشته و پشتيبانى از ايشان را بر مهاجران و انصار واجب نكرد .
و الذين ءامنوا و لم يهاجروا ما لكم من وليتهم من شىء
«ولايت» به معناى حمايت كردن و يارى رساندن است. كلمه «شىء» مبتدا و «من» در آن زايده مى باشد. «من» در «من ولايتهم» بيانيه و بيانگر معناى شىء است. كلمه لكم خبر براى «من شىء» مى باشد. گفتنى است در برداشت فوق ضمير در «ولايتهم» مفعول گرفته شده و فاعل آن ضميرى است خطاب به مهاجران انصار. بنابراين معناى جمله چنين مى شود: هيچ حق ولايتى براى شما نسبت به ايشان جعل نشده است. يعنى نبايد ايشان را يارى كنيد.
11 - مؤمنان غير مهاجر در صورت هجرت ، همسان با ديگر مهاجران در برخوردارى از حقوق ولايت و حمايت مقرر شده در ميان مؤمنان
ما لكم من وليتهم من شىء حتى يهاجروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 75 - 1،7
1 - خداوند از انصار و مهاجران نخستين خواست تا كسانى را كه در آينده ايمان مى آورند و هجرت مى كنند و به جهاد مى پردازند ، از خود بدانند و حقوق ولايت را درباره آنان رعايت كنند .
و الذين ءامنوا من بعد و هاجروا و جهدوا معكم فأولئك منكم
مخاطبان آيه، انصار و مهاجران نخستين هستند. مضاف إليه كلمه «بعد»، كلمه «ايمانكم» و يا «الهجرة الاولى» است. جمله «فأولئك منكم» اشاره به اين دارد كه تمام قوانين و حقايقى كه درباره انصار و مهاجران نخستين بيان شده درباره آنان نيز عيناً وجود دارد.
7 - خويشاوندان در برخوردار شدن از حقوق ولايت مقرر شده در ميان مؤمنان ، بر غير خويشان اولويت دارند .
و أولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض فى كتب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 182 - 12
12 - ولايت مؤمنان بر يكديگر در اصلاح اعمال خلاف *
فمن خاف من موص جنفاً أو إثماً فاصلح بينهم فلا إثم عليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 7
7 - اعتقاد به ولايت تكوينى خداوند ، مستلزم پذيرش ولايت مؤمنان در نظام اجتماعى اسلام
قل اللّهم مالك الملك . .. لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء
گويا آيه مورد بحث، نتيجه مترتب بر اعتقاد به مضمون آيه «قل اللّهم . .. » است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 7
7 - نصرت و يارى الهى به مؤمنان ، نشانه اى از ولايت او بر ايشان
و اللّه وليّهما . .. و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة
جمله «و لقد نصركم اللّه»، مى تواند استدلالى باشد براى جمله «و اللّه وليّهما». يعنى خداوند، ولى و حامى مؤمنان است; به دليل اينكه شما را در بدر، در عين ضعف و ناتوانى، يارى كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 150 - 1
1 - تنها خداوند مولى و سرپرست اهل ايمان و بهترين ياور آنان است .
بل اللّه موليكم و هو خير النّاصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 2
2 - مدعيان ايمان در صورت قطع رابطه دوستى با اهل ايمان و نپذيرفتن ولايت آنان ، در شمار منافقانند .
بشّر المنفقين . .. الذين يتّخذون الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 55 - 1،2،6،9
1 - تنها خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان فروتن ، برپا دارنده نماز و پرداخت كننده زكات ، داراى حق ولايت و حكومت بر مؤمنان
انما وليكم اللّه و رسوله و الذين ءامنوا الذين . .. و يؤتون الزكوة و هم ركعون
در برداشت فوق، ركوع به معناى لغوى آن (خضوع) گرفته شده است.
2 - خداوند ، معرف فردى از مؤمنان برپا دارنده نماز و ادا كننده زكات براى سرپرستى ديگران ، با ذكر نشانى معين و مشخص
انما وليكم اللّه . .. الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم ركعون
با توجه به اينكه جمله «و هم راكعون» جمله اى است حاليه و عامل آن فعل «يؤتون» است و نيز با توجه به ظهور «ركوع» در معناى مصطلح آن يعنى ركوع نماز، معلوم مى شود صفات شمرده شده، مخصوصاً آخرين صفت، عنوان مشير دارد ; يعنى براى معرفى شخصى معين است.
6 - ولايت و رهبرى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان واجد شرايط ، در طول ولايت خدا و پرتويى از حاكميت اوست .
انما وليكم اللّه و رسوله و الذين ءامنوا
مفرد آوردن كلمه «ولىّ» - على رغم جمع بودن خبر آن -، رساى به اين حقيقت است كه ولايت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و ديگر واجدان شرايط، در طول ولايت خدا و پرتويى از ولايت اوست.
9 - هرگونه حكومت و ولايت بر اهل ايمان ، به جز ولايت خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان واجد شرايط ، حكومت و ولايتى نامشروع و غير قانونى
انما وليكم اللّه و رسوله و الذين ءامنوا
برداشت فوق با توجه به كلمه «انما» كه براى حصر است، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 56 - 1،3
1 - پذيرندگان ولايت و سرپرستى خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان واجد شرايط ، از زمره حزب اللّه ( ياران و پيروان خدا )
و من يتول اللّه و رسوله و الذين ءامنوا فان حزب اللّه هم الغلبون
«الذين ءامنوا» اشاره به مؤمنانى است كه در آيه قبل توصيف شدند.
3 - پذيرش ولايت خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شايسته ولايت ، انفكاك ناپذير و وابسته به يكديگر
و من يتول اللّه و رسوله و الذين ءامنوا
عطف «رسوله» و «الذين ءامنوا» بر «اللّه» بدون تكرار فعل (يتول)، مى رساند كه ولايت آنها بهم پيوسته بوده و رويگردانى از ولايت هر يك به منزله اعراض از ولايت تمامى آنها مى باشد. مفرد آوردن كلمه «ولىّ» در آيه قبل اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 1،2،4،5،26،27
1 - روح ولايت و دوستى ، حاكم بر جامعه مؤمنان
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض
2 - عموم مؤمنان ( زنان و مردان مؤمن ) داراى نوعى ولايت و سرپرستى بر يكديگر از جانب خداوند هستند .
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ولىّ» به قرينه «يأمرون . .. و ينهون» به معناى سرپرست باشد.
4 - امر به معروف و نهى از منكر ، حقى است برخاسته از شأن ولايت و سرپرستى عموم مؤمنان به يكديگر .
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر
5 - امر به معروف و نهى از منكر ، تبلور ولايت و محبت جامعه ايمانى نسبت به يكديگر
و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر
26 - صفوان جمال مى گويد : قلت لأبى عبداللّه ( ع ) . . . : تأتينى المرأة المسلمة قد عرفتنى بعملى . . . و ليس ل ها محرم قال : فإذا جائتك المرئة المسلمة فاحمل ها فإن المؤمن محرم المؤمنة و تلا هذه الآية « المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض » ;
به امام صادق (ع) عرض كردم: زن مسلمانى نزد من مى آيد و مرا به شغلم [كه مسافربرى است ]مى شناسد . .. و محرمى همراه ندارد؟ فرمود هر گاه زن مسلمانى نزد تو آمد، او را به مسافرت ببر ; زيرا مرد مؤمن محرم (معتمد) زن مؤمنه است. سپس امام (ع) اين آيه را تلاوت فرمود: المؤمنون و المؤمنان بعضهم اولياء بعض».
27 - از امام حسين ( ع ) روايت شده . . . و به اميرالمؤمنين ( ع ) نيز نسبت داده شده كه فرمودند : . . . خدا مى فرمايد : . . . « المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر » فبدءاللّه بالامر بالمعروف و النهى عن المنكر فريضة منه لعلمه بأن ها إذا اديت و اقيمت استقامت الفرائض كل ها هيّن ها و صعب ها . . . ;
. .. «مردان و زنان با ايمان ولى (و يار و ياور) يكديگرند و امر به معروف و نهى از منكر مى كنند». خداوند [قبل از نماز و زكات] از امر به معروف و نهى از منكر آغاز كرد ; زيرا مى دانست اگر اين دو فريضه عملى گردد همه فرايض - آسان و مشكل آن - پابرجا مى شود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 6 - 2،3
2 - ولايت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر مؤمنان ، از ولايت خود آنان بر امورشان ، برتر است .
النبىّ أولى بالمؤمنين من أنفسهم
3 - مؤمنان ، داراى ولايت و حق تصميم گيرى درباره امور مختلف خودند .
النبىّ أولى بالمؤمنين من أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 25
25 - اظهار نيازمندى مؤمنان به نصرت الهى در نبرد با كافران ، از ويژگى هاى آنان
فانصرنا على القوم الكافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 19،21،23،24
19 - جهاد در راه خدا و نهراسيدن از سرزنش دشمنان ملامتگر ، ويژگى مؤمنان واقعى
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
21 - راه خدا ، جهت و محور تلاش پيگير مؤمنان
يجهدون فى سبيل اللّه
در برداشت فوق جهاد به معناى لغوى آن (تلاش و كوشش) گرفته شده است. نه خصوص نبرد. فعل مضارع (يجهدون) حكايت از تلاش مستمر و پيگير دارد.
23 - مؤمنان واقعى هرگز به خاطر سرزنش ملامتگران دست از جهاد و مبارزه بر نمى دارند .
يجهدون فى سبيل اللّه و لايخافون لومة لائم
24 - مؤمنان واقعى هرگز به خاطر ملامت دشمنان ، از عشق به خدا دست بردار نيستند و از فروتنى در قبال مؤمنان و سرافرازى در برابر كافران ، باز نمى مانند .
يحبهم و يحبونه . .. و لايخافون لومة لائم
بنابر اينكه جمله «و لايخافون . ..» در ارتباط با تمامى صفاتى باشد كه در فرازهاى پيشين بر شمرده شده نه خصوص «يجهدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 92 - 15
15 - مراقبت بر نماز از ويژگيهاى مؤمنان به قرآن است.
و الذين يؤمنون بالأخرة يؤمنون به و هم على صلاتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 5،6،8
5 - مؤمن با نور الهى مسير صحيح حركت را در جامعه و بين مردم درمى يابد.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
6 - نور ايمان، روشنگر خطوط و افكار مختلف جامعه براى مؤمنان است.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
8 - مؤمن در جامعه، عنصرى پوياست، نه بى تحرك و منزوى و فاقد تشخيص.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
بديهى است كه منظور از «مشى در ميان مردم» راه رفتن در كوچه و بازار نيست، بلكه مراد حضور فعال در جامعه و تشخيص جريانهاى حق و باطل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 11
11 - تنها مؤمنان به قرآن بهره مند از هدايت ها و رحمت هاى بيكران آن هستند .
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
با توجه به اينكه هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى همگان به رحمت ويژه الهى است، به نظر مى رسد «لقوم يؤمنون» اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه تنها مؤمنان از هدايتها و رحمتهاى ويژه بهره مند خواهند شد. گفتنى است مراد از «لقوم يؤمنون» به دليل فراز قبل، مؤمنان به قرآن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 2 - 6،9
6 - مؤمنان واقعى ، تنها بر خداوند توكل مى كنند .
و على ربهم يتوكلون
9 - اختلاف و نزاع در جامعه ايمانى بر سر دنيا و غنايم آن ، به دور از شأن مؤمنان واقعى
يسئلونك عن الأنفال . .. إنما المؤمنون ... وجلت قلوبهم ... و على ربهم
بيان ويژگيهاى ياد شده پس از اشاره به اختلاف و نزاع مسلمانان بر سر غنايم جنگى، اشاره به اين دارد كه رسيدن به مقام بلند ايمان، آدمى را از شيفتگى به مال دنيا و متأثر شدن از آن و در نتيجه نزاع كردن بر سر آن، باز خواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 14
14 - دعا به درگاه خداوند و درخواست يارى از وى به هنگام مواجه شدن با مشكلات راه ايمان ، از خصلت هاى مؤمنان راستين است .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 8
8 - اطاعت و فرمان برى مؤمنان از خدا و رسول او ، آگاهانه و هوشمندانه است .
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
برداشت فوق از تقدم «سمعنا» بر «أطعنا» قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 5
5- ايمان و عقيده مؤمنان برپايه سخن پايدار و اصول خلل ناپذير و جاودانه استوار است .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «باء» در «بالقول» متعلق به «آمنوا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 6 - 7،8
7 - پاداش مؤمنان نيك كردار ، هرگز كاهش نيافته و پايان نمى پزيرد .
فلهم أجر غير ممنون
«مَنّ» (مصدر «ممنون»)، به معناى «قطع كردن» است و معناى «كاهش دادن» نيز براى آن گفته شده است. (صحاح اللغة)
8 - پاداش مؤمنانِ داراى عمل صالح ، پاداشى بى منت و به دور از محاسبه و محدوديت
فلهم أجر غير ممنون
در «قاموس» آمده است كه «غير ممنون»; يعنى، بدون محاسبه و صاحب «مصباح» مى گويد: «مننتَ عليه منّاً»; يعنى، آنچه از نيكى ها براى كسى انجام داده اى، بر او شماره كردى. «راغب» در «مفردات»، اين كار را منّت زبانى و امرى نكوهيده خوانده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 4 - 8
8 - روزى مؤمنان داراى عمل صالح در قيامت ، از هرگونه رنج و منّتى به دور است .
الذين ءامنوا . .. أُولئك لهم ... رزق كريم
مقصود از رزق كريم - چنان كه در روح المعانى آمده است - روزى بى رنج و بى منّت است; زيرا روزى ها يا با تلاش خود انسان ها به دست مى آيد كه همراه با زحمت است و يا از سوى ديگران مى رسد كه نوعاً توأم با نوعى منّت مى باشد; ولى روزى خدا چنين نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 27 - 5
5- ايمان و عقيده مؤمنان برپايه سخن پايدار و اصول خلل ناپذير و جاودانه استوار است .
يثبّت الله الذين ءامنوا بالقول الثابت فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «باء» در «بالقول» متعلق به «آمنوا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 46 - 4
4 - اقامه نماز براى باورداران به لقاى خدا و بازگشت به او ، امرى سهل و آسان است .
و إنها لكبيرة إلا على الخشعين. الذين يظنون أنهم ملقوا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 12،17
12 - مداومت بر اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از خدا و رسول از ويژگى هاى مؤمنان راستين
و يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و يطيعون اللّه و رسوله
به كارگيرى فعل مضارع (يقيمون، يؤتون و يطيعون) بيانگر تداوم و استمرار است.
17 - مؤمنان راستين ، فرمانبران خدا و رسول از روى ميل و رغبت و نه از روى اكراه و بى ميلى
و يطيعون اللّه و رسوله
واژه «اطاعة» (مصدر يطيعون) به معناى فرمانبردارى از روى رغبت و ميل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 90 - 4
4 - مؤمنان واقعى ، حافظان حرمت احكام دينى و اجتماعى صادر شده از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى
و جاء المعذّرون . .. ليؤذن لهم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «معذّرون» به معناى كسانى باشد كه داراى عذر موجه بوده و با اين وصف سر خود ترك جهاد نكرده اند ; بلكه نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله) آمدند و عذر خويش را عرضه كردند تا رسماً اجازه دريافت كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 8،14،15،16
8 - پايدارى بر ركوع و سجده و امر به معروف و نهى از منكر ، از ويژگى هاى مؤمنان راستين
الركعون السجدون الأمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر
14 - مؤمنان و رستگاران واقعى ، علاوه بر ميدان هاى نبرد ، در همه صحنه هاى عبادى ، فردى و اجتماعى حاضرند .
اشترى من المؤمنين . .. ذلك هو الفوز العظيم. التّئبون العبدون ... الأمرون بالمعرو
برداشت فوق با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل مى باشد.
15 - مؤمنان راستين ، پاسداران هميشگى قوانين ، حدود و ارزش هاى الهى
و الحفظون لحدود اللّه
16 - مؤمنان راستين ، پايبند به همه احكام فردى و اجتماعى اسلام
التّئبون . .. و الحفظون لحدود اللّه و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 84 - 5
5 - مؤمن راستين كسى است كه در مقام عمل ، كليه دستور هاى خداوند را بى چون و چرا انجام داده و امور حال و آينده خود را تنها به او سپرده و غير او را تكيه گاه خود قرار ندهد .
و قال موسى يقوم إن كنتم ءامنتم باللّه فعليه توكلوا إن كنتم مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 111 - 15
15- تنها مؤمنان به قرآن ، از هدايت ها و رحمت آفرينى هاى آن بهره مند مى شوند .
و لكن . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
دليل اين برداشت نظير سخنى است كه در توضيح برداشت شماره 2 از همين آيه آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 12
12- مؤمنانِ راستين ، بر انجام اَعمال صالح مداومت دارند .
المؤمنين الذين يعملون الصلحت
فعل مضارع «يعملون» و نيز جمع بودن «الصالحات» مى تواند به مطلب بالا اشاره داشته باشد. لازم به ذكر است در برداشت ياد شده، «الذين» صفت توضيحى براى «المؤمنين» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 3
3 - مؤمنان واقعى ، پايبند به تكاليف فردى و اجتماعى و داراى بينشى ژرف در عقايد دينى
الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم يوقنون
«نماز» برقرار ساختن پيوند عبوديت و بندگى با خدا و «زكات» ايجاد ارتباط با مردم پيرامون خود و دستگيرى از نيازمندان جامعه است. بنابراين آوردن «پرداخت زكات» پس از «اقامه صلاة» بيانگر اين حقيقت است كه مؤمنان واقعى تنها به فكر خود نيستند; بلكه با مردم جامعه خود نيز ارتباطى مسؤولانه دارند. گفتنى است كه «يقين به آخرت» - كه عبارت از اعتقاد قطعى است - بيانگر آن است كه مؤمنان واقعى در مسائل اعتقادى داراى بينشى عميق و ترديدناپذيراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 18 - 10
10 - انتخاب بهترين عقيده و برترين سخن در باب تعاليم دينى ، از ويژگى هاى مؤمنان و خردمندان است .
الذين يستمعون القول فيتّبعون أحسنه
برداشت ياد شده از آن جا است كه آيه شريفه در توصيف مؤمنان و خردمندان مى باشد (كه در ذيل آيه از آن ياد شده است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 4،7
4 - احياى فرهنگ نماز و انجام آن با تمامى شرايط و اركان ، از ويژگى هاى بارز اهل ايمان
و ما عند اللّه . .. للذين ءامنوا ... و أقاموا الصلوة
با توجه به واژه «إقامه» كه صرفاً به معناى انجام نماز نيست; بلكه به معناى برپاداشتن نماز است، احياى فرهنگ نماز به دست مى آيد.
7 - مشورت در مسائل زندگى و اهتمام به آن ، از ويژگى هاى اهل ايمان
للذين ءامنوا . .. و أمرهم شورى بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 10
10- مؤمنان راستين ، داراى مهر به يكديگر ، در عين انعطاف ناپذيرى در برابر كافران
و الذين معه أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 1
1 - مؤمنان واقعى ، داراى ايمان به خدا و رسول او و بدور از هرگونه شك و ترديد
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله ثمّ لم يرتابوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 4
4 - مؤمنان راستين ، هرگز با دشمنان خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) - هر چند پدر ، برادر ، فرزند يا عشيره باشند - دوستى نمىورزند .
لاتجد قومًا . .. يوادّون من حادّ اللّه و رسوله ... أو عشيرتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 6
6 - مؤمن ، درصدد جبران لغزش هاى خويش ، قبل از توجه به كاستى هاى ديگران *
يقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا
تقدم «لنا» بر «لإخواننا» مى تواند از آن جهت باشد كه انسان، قبل از طلب بخشش براى خطاهاى ديگران، بايد خطاهاى خويش را به ياد آورده و طلب استغفار كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 156 - 6
6 - استرجاع ، شعار مؤمنان صبور به هنگام مواجه شدن با مصيبت ها و سختيهاست .
و بشر الصبرين. الذين إذا أصبتهم مصيبة قالوا إنا للّه و إنا إليه رجعون
«استرجاع» گفتنِ « إنا للّه و إنا إليه رجعون» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 5،8
5 - تنها مؤمنان صابر ، به موفقيت دست يافته و به هدف هاى خويش ( سعادت دنيا و آخرت ) خواهند رسيد . *
و أولئك هم المهتدون
8 - مؤمنانى كه در مصيبت ها و سختى ها صابر و تسليم قضاى الهى باشند ، تنها كسانى هستند كه به هدايت دست يافته اند .
و بشر الصبرين. الذين ... و أولئك هم المهتدون
ضمير فصل (هم) و معرفه بودن خبر (المهتدون) حاكى از حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 9
9 - ورود مؤمنان به بهشت جاودان ، همراه با تكريم و اجلال از سوى خداوند *
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت
فعل متعدّى «يدخل» و اسناد آن به خداوند، مى تواند دربردارنده احتمال بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 10
10 - اشاعه فحشا و بازى با حيثيت مؤمنان و بدنام كردن آنان ، فرمان بردارى از شيطان و گام نهادن در راه او است .
و من يتّبع خطوت الشيطن فإنّه يأمر بالفحشاء و المنكر
نهى از پيروى شيطان - پس از محكوميت ماجراى «افك» و ممنوعيت اشاعه فحشا - مى تواند هشدارى باشد به رواج دهندگان فحشا كه رفتارشان، رفتارى است شيطانى و در حقيقت گام نهادن در راه شيطان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 16
16 - ريختن آبروى برادر مؤمن با غيبت ، به منزله خوردن گوشت بدن بى جان او است .
أيحبّ أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 1
1 - مؤمنانى كه به مدينه هجرت نموده و در راه خدا جهاد كردند ، مؤمنانى حقيقى و راستين هستند .
و الذين ءامنوا و هاجروا . .. أولئك هم المؤمنون حقا
حق، به معناى ثابت بودن و حقيقت داشتن است و «حقا» هم مى تواند صفت براى مفعول مطلق محذوف باشد، يعنى (هم المؤمنون إيمانا حقا) و هم مى تواند مفعول مطلق براى فعل مقدر (احقه) باشد. به هر تقدير بيانگر اين است كه دارندگان صفات ياد شده از ايمان حقيقى و راستين برخوردار هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 99 - 6
6 - ابراهيم ( ع ) ، افراد مؤمن و موحد را ، به هجرت از سرزمين شرك تشويق مى كرد .
و قال إنّى ذاهب إلى ربّى
اعلام ابراهيم(ع) به هجرت خود از سرزمين شرك، ممكن است به اين جهت باشد كه افراد اندكى كه ايمان آورده و موحد شده اند، همانند او هجرت كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 135 - 7
7 - نجات لوط ( ع ) و مؤمنان ، از عذاب الهى ، با خروج از شهر انجام پذيرفت .
إلاّ عجوزًا فى الغبرين
از آمدن تعبير «غابرين» (بازماندگان) درباره همسر كافر و هلاك شده همسر لوط، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 11
11 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است : « . . . ان اللّه تبارك و تعالى . . . يوم القيامة . . . يهدى اهل الإيمان و العمل الصالح إلى جنته . . . قال عزّ و جل : « إن الذين آمنوا و عملوا الصالحات يهديهم ربهم بإيمانهم تجرى من تحتهم الأنهار فى
جنات النعيم » . . . ;
. .. خداى تبارك و تعالى ... روز قيامت ... اهل ايمان و عمل صالح را به سوى بهشت خود راهنمايى مى كند ... خداى عزوجل فرمود: به تحقيق كسانى كه ايمان آورده اند و داراى اعمال صالح هستند، پروردگارشان آنان را در پرتو ايمانشان هدايت مى كند. از زير [قصرهاى] آنان در باغهاى پر نعمت، نهرها جارى است ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 111 - 15
15- تنها مؤمنان به قرآن ، از هدايت ها و رحمت آفرينى هاى آن بهره مند مى شوند .
و لكن . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
دليل اين برداشت نظير سخنى است كه در توضيح برداشت شماره 2 از همين آيه آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 17 - 1
1- هدايت بيش از پيش و روحيه تقوا ، موهبت الهى به مؤمنان هدايت پذير
و الذين اهتدوا زادهم هدًى و ءاتيهم تقويهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 3
3 - مؤمنان به غيب ( خدا و . . . ) و معتقدان به رسالت و باورداران به آخرت ، هدايت يافتگانند .
الذين يؤمنون . ... أولئك على هدًى من ربهم
مشاراليه «أولئك» (اهل تقوا) ممكن است به صورت اجمالى ملاحظه شود. در اين صورت كلمه «المتقين» مشاراليه خواهد بود. و ممكن است جنبه تفصيلى آن در نظر گرفته شود; در اين لحاظ، صفات بيان شده براى «متقين» مشاراليه «أولئك» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 97 - 9
9 - قرآن ، هدايتگر اهل ايمان است .
هدىً و بشرى للمؤمنين
«هدىً» مصدر است و در اينجا به معناى اسم فاعل (هادى) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 213 - 35،36،44
35 - هدايتِ مؤمنان توسّط خداوند ، در عرصه اختلافات دينى
فهدى اللّه الذين امنوا
36 - هدايت مؤمنان به درك صحيح دين و شناخت حق ، از سوى خداوند
فهدى اللّه الذين امنوا لما اختلفوا فيه من الحق
«من الحق»، بيان «ما» در «لما اختلفوا» است ; يعنى خداوند، مؤمنان را به «حق» - كه مورد اختلاف واقع شده بود - هدايت كرد.
44 - هدايت خاص الهى نسبت به مؤمنان ، به هنگام بروز اختلافات دينى
و ما اختلف فيه الا الذين . .. و اللّه يهدى من يشاء الى صراط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 259 - 1
1 - خداوند ، هدايت كننده مؤمنان ، از ظلمت شبهاتِ معاد به نورِ علم و يقين
اللّه ولىّ الّذين امنوا يخرجهم من الظّلمات الى النّور . .. او كالذى مرّ ... فلمّ
داستان مورد بحث در آيه، مثال و ارائه نمونه اى براى ولايت الهى و نتيجه آن است ; يعنى هدايت مؤمنان به نور پس از خارج ساختن آنان از ظلمت و تاريكى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 1،6
1 - خداوند ، مؤمنان متمسك به وى را از رحمت ويژه و فضل و هدايت خاص خويش ، بهره مند خواهد كرد .
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
هدايت، فضل و رحمت خداوند، شامل همه بندگان مى شود. بنابراين ذكر آنها به عنوان پاداش بيانگر رحمت، فضل و هدايت خاص است ; گفتنى است در برداشت فوق ضمير «به» به «اللّه» برگردانده شده است.
6 - خداوند ، مؤمنان متمسك به او را ، به راه مستقيم هدايت مى كند .
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 122 - 5
5 - مؤمن با نور الهى مسير صحيح حركت را در جامعه و بين مردم درمى يابد.
و جعلنا له نورا يمشى به فى الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 11
11 - تنها مؤمنان به قرآن بهره مند از هدايت ها و رحمت هاى بيكران آن هستند .
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
با توجه به اينكه هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى همگان به رحمت ويژه الهى است، به نظر مى رسد «لقوم يؤمنون» اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه تنها مؤمنان از هدايتها و رحمتهاى ويژه بهره مند خواهند شد. گفتنى است مراد از «لقوم يؤمنون» به دليل فراز قبل، مؤمنان به قرآن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 9 - 4
4 - مؤمنان نيك كردار ، در كنف حمايت و هدايت مستمر و دايم الهى
إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت يهديهم ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 28 - 1
1- آنان كه ايمان آورده و دلهايشان به ياد خدا آرامش مى يابد ، از كسانى اند كه خداوند آنها را به سوى خويش هدايت كرده است .
و يهدى إليه من أناب. الذين ءامنوا و تطمئن قلوبهم بذكر الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 64 - 9
9- قرآن ، كتاب هدايت و رحمت براى مؤمنان است .
و ما أنزلنا عليك الكتب . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 24 - 1،7
1 - خدا ، هادى و راهنماى اهل ايمان
و هدوا إلى الطّيّب من القول و هدوا إلى صرط الحميد
7 - طرد شرك از سوى مؤمنان و گرايش آنان به پرستش خداى يگانه ، مرهون هدايت و راهنمايى خداوند
و هدوا إلى صرط الحميد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 37 - 7
7 - خدا ، هادى و راهنماى اهل ايمان
كذلك سخّر لكم . .. على ما هديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 54 - 10
10 - خدا ، راهنماى اهل ايمان
و إنّ اللّه لهاد الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 4
4 - دلدارى و وعده خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، مبنى بر نصرت و راهبرى آنان در برابر دشمنانشان
و كذلك جعلنا لكلّ نبىّ عدوًّا من المجرمين و كفى بربّك هاديًا و نصيرًا
آيه شريفه، با بيان وضعيت پيامبران در انجام رسالتشان - كه همواره بادشمنان تبه كار مواجه بودند - مى تواند درصدد تعقيب دو هدف باشد: 1- دلجويى از پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در برابر كارشكنى هاى دشمنان آنان. 2- تشويق و تحريك پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به صبر و پايدارى در راه خدا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 4
4 - تنها مؤمنان و حق جويان ، زمينه دار بهره مندى از هدايتگرى ها و رحمت آفرينى هاى قرآن
و إنّه لهدًى و رحمة للمؤمنين
قيد «للمؤمنين» مى رساند كه ديگران شايستگى بهرهورى از قرآن را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 24 - 11
11 - مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) همچون خود آن حضرت ، در مسير هدايت اند .
و إنّا أو إيّاكم لعلى هدًى أو فى ضلل مبين
آوردن ضمير جمع «نا» به جاى «أنا» - كه با كلمه «قل» داراى سياق واحدى است - مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) در صدد همسو جلوه دادن مؤمنان با خودش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 6
6 - مؤمنان ، برخوردار از معرفت و نور هدايت الهى
فهو على نور من ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 44 - 7
7 - قرآن ، راهنما و هدايتگر اهل ايمان
قل هو للذين ءامنوا هدًى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، راهنما و راهبر مؤمنان در حوزه انديشه و رفتار
تلك ءايت اللّه نتلوها عليك . .. قل للذين ءامنوا يغفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 16
16 - تحقق پيشگويى اعجازآميز خداوند ، از پيروزى هاى آينده مؤمنان ، زمينه ساز هدايت ايشان به صراط مستقيم
وعدكم . .. و لتكون ءاية للمؤمنين و يهديكم صرطًا مستقيمًا
«آية» به معناى معجزه است; زيرا در پيشگويى قطعى از آينده، اعجاز نهفته است. مقدمه قرار گرفتن اين معجزه براى هدايت مؤمنان را، مى توان از تقدم «آية» بر «يهديكم» استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 2 - 1
1 - قرآن ، در ديدگاه گروهى از جن ، راهنماى مؤمنان به راه حق و درستى است .
يهدى إلى الرشد
«رشد» (ضد «غى») به معناى دستيابى به راه حق و درستى است. (مصباح المنير و قاموس المحيط)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 76 - 3
3- ارزشمندى و مخصوص بودن هدايت اعطايى از جانب خداوند به مؤمنان و باورداران آيات الهى .
و يزيد اللّه الذين اهتدوا هدًى
نكره بودن «هدىً» بر ويژگى آن دلالت دارد; يعنى، هدايتى كه قابل تعريف نيست اين آيه به دنبال آيه پيش، پاسخى به گفته كافران است كه هنگام شنيدن آيات الهى به مؤمنان، مى گفتند: «أىّ الفريقين خير . ..». بنابراين «الذين اهتدوا» همان «الذين آمنوا» هستند كه در آيا پيش از آنان ياد شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 14 - 6
6 - مؤمنان به قرآن ، به راه حق و درستى دست يافته اند .
فمن أسلم فأُولئك تحرّوا رشدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 4
4 - مؤمنانى كه در مصيبت هاى راه ايمان صابرند ، به هدايت واقعى نايل خواهند شد .
قالوا إنا للّه و إنا إليه راجعون . .. و أولئك هم المهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 19 - 6
6- حيات اخروى ، حياتى برتر از دنياست و دستيابى به آن ، بايد هدف همه مؤمنان باشد .
من كان يريد العاجلة . .. و من أراد الأخرة ... كان سعيهم مشكورًا
تشكر و قدردانى خداوند از تلاش و كوشش آخرت خواهان در مقابل دنياطلبان، مى تواند گوياى حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 2
2 - خداوند ، اهل ايمان را از به كارگيرى كلمه « راعنا » در خطاب به پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر حذر داشت .
يأيها الذين ءامنوا لاتقولوا رعنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 28 - 15
15 - تحذير و هشدار مؤكد خداوند ، نسبت به مؤمنانى كه پذيراى ولايت و سرپرستى كافران شده اند .
لا يتّخذ المؤمنون الكافرين اولياء . .. و يحذّركم اللّه نفسه و الى اللّه المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 72 - 9
9 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به تلاش منافقانه اهل كتاب و دشمنان اسلام
و قالت طائفة . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 11
11 - هشدار خداوند به مؤمنان در برابر خطر شايعات دشمنان دين ، جاسوسان آنان و منافقان
انّ النّاس قد جمعوا لكم . .. انّما ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 12 - 19
19 - هشدار خداوند به مؤمنان در مورد مقررات ارث ، وصيّت و دَين ميّت
و لكم نصف ما ترك من بعد وصيّة . .. و اللّه عليم حليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 14 - 5
5 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به عدم اجراى احكام ارث و قوانين الهى
تلك حدود اللّه . .. و من يعص اللّه و رسوله و يتعدّ حدوده يدخله ناراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 27 - 6
6 - هشدار خداوند به مؤمنان در مورد نفوذ آراء و انديشه هاى انحرافى هواپرستان
و يريد الّذين يتّبعون الشّهوات ان تميلوا ميلاً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 51 - 6
6 - هشدار خداوند به مؤمنان در مورد خطر گرايش آنان به كفر و شرك
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يؤمنون بالجبت و الطّاغوت
مخاطب قرار دادن مؤمنان و سپس بيان سرنوشت شرك آلود اهل كتاب، تعريضى به مخاطبان است كه چنين خطرى شما را نيز تهديد مى كند و هشيار باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 11
11 - هشدار خداوند به مؤمنان از غرور و خودبينى ، با مشاهده ضعف و ناتوانى دشمنان
و لو شاء اللّه لسلّطهم عليكم فلقاتلوكم
هدف از بيان اين حقيقت كه تنها مشيت الهى كارساز است، مى تواند اين باشد كه مسلمانان نبايد ضعف دشمن را برخاسته از توانمندى خويش بدانند و اين، مايه غرور و خودبينى آنان گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 5 - 34
34 - هشدار خداوند به مؤمنان مبنى بر اينكه مبادله با اهل كتاب و ازدواج با آنان نبايد موجب سستى ايمان شما گردد . *
طعامكم حل لهم و المحصنت . .. و من يكفر بالايمن
جمله «و من يكفر . ..» پس از تجويز معاشرت با اهل كتاب، اشاره به هشدار خداوند دارد كه نكند معاشرت با آنان موجب تزلزل اعتقادى شما شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 8 - 22
22 - هشدار الهى به مؤمنان نسبت به عدم اجراى عدالت ، حتى در مورد دشمنان
اعدلوا . .. و اتقوا اللّه إنّ اللّه خبير بما تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 3،4
3 - منحرفان در كمين براى گمراه سازى اهل ايمان
لايضركم من ضل إذا اهتديتم
4 - مسلمانان در صورت بى توجهى به احكام الهى در خطر گمراهى و گرايش هاى كفرآميز
عليكم انفسكم لايضركم من ضل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 106 - 5
5 - بهانه جويى و اتهام كافران نبايد سبب نگرانى و تزلزل مؤمنان گردد.
و ليقولوا درست . .. اتبع ما أوحى اليك
فرمان به اتباع از وحى، پس از اشاره به شبهات كافران، تأكيدى بر لزوم استقامت مؤمنان در برابر شبهات كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 116 - 5
5 - كمى رهپويان راه خدا نبايد موجب تزلزل رهپويان در برابر اكثريت مردم گمراه گردد.
و إن تطع أكثر من فى الأرض يضلوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 150 - 9
9 - خطر پيروى از تمايلات منحرفان و بدعتگذاران در كمين مؤمنان است.
و لا تتبع أهواء الذين كذبوا بأيتنا
گر چه «لا تتبع . .. » خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، ولى روى سخن در حقيقت با همه مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 20 - 3
3 - مؤمنان در معرض تخلف از دستورات خدا و رسول و نيازمند هشدار
يأيها الذين ءامنوا . .. و لا تولوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 1
1 - هشدار خداوند به مؤمنان مبنى بر آزمايش آنان از طريق مال و فرزند
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 20
20 - هشدار خداوند به مؤمنان نسبت به چگونگى اعمالشان در قبال فرمان هاى خداوند
و اللّه بما تعملون بصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 10
10 - همه انسان ها ، حتى مؤمنان حقيقى ، از خطا و گناه مصون نيستند و نيازمند مغفرت الهى هستند .
أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 1
1 - خداوند ، از فساد مالى و انحراف بسيارى از احبار و راهبان ( پيشوايان دينى يهود و نصارا ) پرده برداشته و مؤمنان را نسبت به خطر آنان هشدار داد .
يأيها الذين ءامنوا إن كثيراً من الأحبار و الرهبان ليأكلون أمول الناس بالبطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 4
4 - هشدار خداوند به مؤمنان در مورد سوگند هاى دروغ منافقان
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 2
2 - خداوند ، مؤمنان را از تأثيرپذيرى در برابر رياكارى و سوگند هاى دروغين منافقان هشدار داد .
فإن ترضوا عنهم فإن اللّه لا يرضى عن القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 2 - 10
10 - خداوند ، به مؤمنان براى رعايت فرمان به تبعيت از تعاليم وحيانى اش ، هشدار داده است .
و اتّبع ما يوحى . .. إنّ اللّه كان بما تعملون خبيرًا
جمله «إنّ اللّه. ..» پس از امرِ «اتّبع»، مى تواند هشدارى باشد به مخاطبان اين فرمان، تا مراقب عمل به آن فرمان باشند، چون خداوند آگاه است و خبر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 7
7- هشدار خداوند به مؤمنان ، در پرهيز از فراهم آوردن زمينه هاى بطلان اعمال خويش
يأيّها الذين ءامنوا . .. و لا تبطلوا أعملكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 11 - 5
5 - هشدار الهى به مؤمنان ، نسبت به رعايت تقوا ، در زمينه ادعا هاى مالى خويش و پرداخت حقوق ديگران
فاتوا الذين ذهبت أزوجهم . .. و اتّقوا اللّه
امر «اتّقوا اللّه. ..» احتمالاًنظر به دو زمينه دارد: 1- مؤمنى كه مى بايست مهريه صرف كرده براى همسر كافرش را از غنايم بردارد. در اين صورت او نبايد بيش از آنچه خرج كرده ادعا كند. 2- مجموعه مؤمنان اند كه در پرداخت حق مؤمن از غنايم، كوتاهى نورزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 3
3 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به لغزش و نافرمانى كردن به خاطر دلبستگى و وابستگى به مال و فرزند
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 97 - 14
14 - تذكر خداوند به لزوم غافل نشدن مؤمنان از خطر اعراب كفرپيشه همجوار خويش ، پس از پايان يافتن پيروزمندانه جنگ با دشمنان خارجى ( روميان در جنگ تبوك ) *
الأعراب أشد كفراً و نفاقاً
با توجه به اينكه آيات قبل در مورد بازگشت پيروزمندانه مؤمنان از جنگ تبوك است، احتمال دارد كه اين آيه هشدارى به مؤمنان مجاهد باشد كه پس از آن پيروزى، احساس امنيت نكنند و توجه كنند كه در اطرافشان، باديه نشينان جاهل و متعصب در كفر نيز، خطرى جدى به شمار مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 18
18 - خداوند ، به مؤمنان عافيت طلب و دارندگان ايمان سطحى ، هشدار داده است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 9 - 2،3
2- نابودى دشمنان ، وعده خداوند به پيامبران و مؤمنان
ثمّ صدقنهم الوعد. .. و أهلكنا المسرفين
3- خداوند ، به وعده خويش مبنى بر نجات پيامبران و مؤمنان و هلاكت دشمنان ، عمل كرد .
ثمّ صدقنهم الوعد فأنجينهم و من نشاء و أهلكنا المسرفين
«صدق» (مصدر «صدقنا») در دو چيز استعمال مى شود: 1- در اعتقاد است، كه دراين صورت به معناى اعتقاد مطابق با واقع خواهد بود. 2- در جوارح و افعال انسان، كه در اين صورت به معناى انجام دادن كار به طور شايسته و بايسته خواهد بود. (مفردات راغب). در آيه بالا معناى دوم منظور است. گفتنى است ماده «صدق» در مواردى به دو مفعول متعدى مى شود كه اين آيه يكى از آن موارد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 121 - 5
5- سخن اصحاب پيامبر و طريقه آنان ، همان سخن و طريقه پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
و قل . .. إنا عملون
سخن گفتن پيامبر(صلی الله علیه و آله) از جانب مؤمنان (إنا) نشانه وثوق و اطمينان آن حضرت به هم سويى آنان با اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 25 - 6
6 - همراهى مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در تبليغ دين و انذار كافران
إن كنتم صدقين
از اين كه در درخواست كافران، مؤمنان مورد خطاب قرار گرفته اند، استفاده مى شود كه پيروان پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) نيز در تبليغ دين و دفاع از آن، شركت گسترده اى داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 4،8،14
4 - بهره مندى پدران ، همسران و فرزندان صالح از بوستان هاى ماندنى بهشت ، در سايه لطف الهى به مؤمنان تائب و پيرو دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند تنها به مؤمنان تائب و اهل عمل، وعده بهشت داده; ولى در عين حال فرموده است: پدران، همسران و فرزندان ايشان نيز - در صورت صالح بودنشان - وارد بهشت خواهند شد. يادآورى اينان در
رديف مؤمنان تائب - كه وعده بهشت تنها به آنان اختصاص دارد - مى تواند نوعى پاداش به ايشان و لطف الهى در حق آنان باشد.
8 - بودن پدران ، همسران و فرزندان در بهشت ، از الطاف الهى در حق مؤمنان تائب و پيروان دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
ياد كردن مسأله بودن پدران و. .. در بهشت در كنار مؤمنان تائب، در عين آن كه آنان از نظر مقام و كمال در حدى نيستند كه مانند مؤمنان باشند (هرچند صلاحيت عمومى ورود به آن جا را دارند)، مى تواند بيانگر اظهار لطف الهى به مؤمنان تائب باشد; زيرا وجود اين افراد در كنار انسان، خود نعمتى بزرگ است.
14 - عزت و حكمت بى مانند خداوند ، مقتضى دل بستن و اميد داشتن به ورود مؤمنان تائب و پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بهشت جاويدان
ربّنا و أدخلهم جن-ّت . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّك أنت العزيز الحكيم» تعليل براى جمله هاى پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 1
1 - منافقان ، بدان پندار كه در دنيا با مؤمنان بوده اند و در انجام اعمال و تكاليف دينى ( نماز ، روزه و . . . ) با آنان همراهى داشته اند ، خود را همچون مؤمنان سزاوار رحمت الهى مى دانند .
فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة . .. ينادونهم ألم نكن معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 4
4 - تواضع در برابر مؤمنان و همنشينى با آنان، از صفات لازم براى رهبران دينى جامعه است.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
گر چه خطاب آيه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، ولى چون آن حضرت نمونه اى براى همه است، اين ويژگى براى همه رهبران دينى ضرورى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 28 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) با تهيدستان مؤمن ، معاشرت داشت .
و اصبر نفسك مع الذين يدعون ربّهم
واژه «اصبر» چنان چه داراى مفعول باشد، امر به حبس كردن و تثبيت است. اين تعبير و نيز جمله «لاتعد عيناك عنهم» اين نكته را مى رساند كه شيوه پيامبر(صلی الله علیه و آله) در برخورد با تهيدستان، شيوه اى مطلوب بوده و خداوند، او را به پايدارى بر آن و ترك انصراف از ديدار آنان ترغيب مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 6
6 - ضرورت هشيارى در برابر دشمنان ديانت و لزوم دورى از آنان
عدوًّا لكم فاحذروهم
هر چند آيه شريفه، درباره همسران و فرزندانى است كه با ديندارى پدر، مادر و همسرانشان به مخالفت برمى خيزند; ولى به مقتضاى تعبير «عدوًّا لكم» شامل تمامى دشمنان ديانت نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 7
7 - لزوم هوشيارى مؤمنان در برابر فسادگرى ها و تبهكارى هاى منافقان
ألا إنهم هم المفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 77 - 3
3- هوشيارى ، فراست و ژرف انديشى ، از اوصاف مؤمنان راستين
إن فى ذلك لأيت للمتوسّمين . .. إن فى ذلك لأية للمؤمنين
از اينكه خداوند در آيه قبل داستان قوم لوط را آيه براى ژرف انديشان هوشيار قرار داد و در اين آيه همين داستان را آيه براى مؤمنان دانسته است، مى توان استفاده كرد كه ژرف انديشان همان مؤمنان راستينند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 37 - 5
5 - خداوند ، مشركان و كافران صدر اسلام را از گمراه كردن مؤمنان هدايت يافته ، مأيوس ساخت .
و من يهد اللّه فما له من مضلّ
يادآورى گمراه نشدن هدايت يافتگان (مؤمنان)، مى تواند به منظور مأيوس ساختن كافران و مشركان در تبليغات و تلاش هايشان عليه اسلام و مسلمين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 6 - 6
6 - برخى از مؤمنان مأيوس از پيروزى در جنگ بدر و مطمئن به شكستى مرگ آفرين در آن كارزار
يجدلونك . .. كأنما يساقون إلى الموت و هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 1
1 - اقامه نماز ، پرداخت زكات و يقين به آخرت از نشانه هاى مؤمنان راستين
هدًى و بشرى للمؤمنين . الذين يقيمون الصلوة... و هم بالأخرة هم يوقنون
«الذين» در برداشت ياد شده، وصف احترازى است; يعنى، آيات قرآن براى آن دسته از مؤمنان، هدايتگر و بشارت بخش است كه پايبند به اقامه نماز و پرداخت زكات باشند و به جهان آخرت نيز باور قطعى داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 18 - 6
6 - اهل ايمان ، آگاه به حقانيت رستاخيز و وقوع حتمى آن
و يعلمون أنّها الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 1
1 - مؤمنان واقعى ، داراى ايمان به خدا و رسول او و بدور از هرگونه شك و ترديد
إنّما المؤمنون الذين ءامنوا باللّه و رسوله ثمّ لم يرتابوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 10
10 - يهود و نصارا در صدد گرايش دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به پيروى از احكام و قوانين دينى خويش
و لئن اتبعت اهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 31
31 - خداوند ، حامى مؤمنان ، در برابر توطئه هاى يهوديان و دشمنان دين
كلما اوقدوا ناراً للحرب اطفأها اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 82 - 4
4 - ايجاد پيوند دوستانه يهود با كافران براى تشكيل جبهه اى متحد و نيرومند عليه مسلمانان
ترى كثيراً منهم يتولون الذين كفروا . .. لتجدن اشد الناس عدوة للذين ءامنوا
بيان عداوت يهوديان و مشركان با اهل ايمان پس از بيان برقرارى دوستى يهود و اهل شرك مى رساند كه اين رابطه دوستى در جهت دشمنى با مسلمانان است.
مؤمنان مدينه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 1
1 - اميدبخشى خداوند به مؤمنان مدينه ، درباره اصلاح روابط آنان و اهل مكه
عسى اللّه أن يجعل بينكم و بين الذين عاديتم منهم مودّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 3
3 - رفع نگرانى از مؤمنان مدينه از سوى خداوند ، نسبت به آينده بازماندگان ايشان در مكه
عسى اللّه . .. مودّة
با توجه به اين كه شأن نزول آيات پيشين، حركتى بود كه از حاطب بن أبى بلتعه - به انگيزه مصونيت دادن خانوده اش در مكه - صورت گرفته بود; خداوند پس از نفى شيوه وى، با اين نويد به او و امثالش، نوعى اطمينان بخشيده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 72 - 5
5 - مؤمنان عصر بعثت متشكل از سه گروه : مهاجران ( مؤمنانى كه از مكه و يا اطراف آن به مدينه هجرت كردند ) ، انصار ( مؤمنانى كه مهاجران را پناه دادند ) و مؤمنان غير مهاجر
إن الذين ءامنوا و هاجروا . .. و الذين ءاووا و نصروا ... و الذين ءامنوا
«ايواء» (مصدر آووا) به معناى منزل دادن و پناه دادن است و مفعول آن ضميرى است محذوف كه به «الذين ءامنوا . .. » برمى گردد.
مؤمنان مكه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 15
15 - مردم مكه در واكنش به دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) دو دسته بودند : مؤمن و كافر .
أن أنذر الناس و بشّر الذين ءامنوا . .. قال الكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 21
21 - از امام صادق ( ع ) درباره سخن ابراهيم : « و ارزق أهله من الثمرات . . . » روايت شده كه فرمود : « من الثمرات القلوب اى حببهم إلى الناس لينتابوا إليهم و يعودوا إليهم ;
مراد ثمرات دلهاست بدين گونه كه محبت مؤمنان از اهل مكه را در دل مردم بينداز تا مشتاق مؤمنان مكه گشته، به سوى آنان بازگردند».