علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 91
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 91
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 34 - 8
8 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از ابراهيم ( ع ) و ابراهيم ( ع ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين و سنّت پيامبر (صلی الله علیه و آله) همان دين و سنّت ابراهيم ( ع )
ذريّة بعضها من بعض
رسول اللّه (صلی الله علیه و آله): . .. لأنّى من ابراهيم و ابراهيم منّى، دينه دينى و سنّته سنّتى و انا افضل منه، و فضلى من فضله و فضله من فضلى و تصديق قولى قول ربى «ذرية بعضها من بعض».
محاسن برقى، ج 1، ص 152 ; ح 74 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 169، ح 33.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 60 - 7
7 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) در معرض ترديد *
فلا تكن من الممترين
پيامبر (صلی الله علیه و آله) به لحاظ بشر بودن در معرض اين حالتهاست; ولى خداوند با بيان حقايق، زمينه ترديد را در آن حضرت از بين مى برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 6،7
6 ـ سزاوارترين مردم به انتساب و پيوند دينى به حضرت ابراهيم ( ع ) ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنانند ; نه يهود و نصارا .
ما كان ابرهيم يهودياً و لا نصرانياً . .. انّ اولى الناس بابرهيم لَلّذين اتّبعوه
7 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به او ، همانند حضرت ابراهيم ، موحد و حنيف و تسليم محض خداوند
و لكن كان حنيفاً مسلماً . .. انّ اولى الناس ... و هذا النّبى و الّذين امنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 70 - 1
1 ـ كفر آگاهانه عالمان اهل كتاب به آيات خداوند ( قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) و توبيخ آنان از سوى خداوند
يا اهل الكتاب لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون
با توجّه به آيات قبل و بعد كه درباره محاجّه، كتمان و درآميختن حق به باطل است، استفاده مى شود كه مقصود از اهل كتاب، عالمان آنان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 73 - 9،10
9 ـ توصيه علماى يهود به يكديگر ، بر مخفى كردن ادلّه رسالت پيامبر اسلام *
و لا تؤمنوا . .. ان يؤتى احد مثل ما اوتيتم
احتمالا مراد از «ما اوتيتم»، دلايل رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است.
10 ـ علماى يهود ، منكر توان مسلمانان در احتجاج بر نبوّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
و لا تؤمنوا الاّ لمن تبع دينكم . .. او يجاجّوكم عند ربّكم
بنابراينكه «او يحاجّوكم»، كه عطف به «ان يؤتى» است، مفعول له براى «لا تؤمنوا» باشد; به تقدير «لا» يعنى: لان لا يحاجّوكم عند ربّكم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 82 - 2
2 ـ كسانى كه به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايمان نياورند و يا حضرتش را يارى نكنند ، فاسق هستند .
لتؤمننّ به و لتنصرنّه . .. فمن تولّى بعد ذلك فاولئك هم الفاسقون
در صورتى كه مراد از «رسول» در آيه قبل، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 1،5
1 ـ انحراف اهل كتاب از دين خدا ( ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و يارى آن حضرت )
افغير دين اللّه يبغون
با توجه به آيات قبل كه درباره اهل كتاب بوده است; اين آيه اشاره به آنان دارد.
5 ـ ايمان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و يارى كردن آن حضرت ، دين خداست .
ثم جاءكم رسول . .. افغير دين اللّه يبغون
بنابراينكه مراد از «رسول» در دو آيه قبل، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 93 - 7
7 ـ پيشنهاد پيامبر (صلی الله علیه و آله) به يهوديان براى ارائه شاهدى از تورات ، بر صدق ادعاى خويش در تحريم برخى خوردنيها
قل فاْتوا بالتورية فاتلوها ان كنتم صادقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 10
10 ـ آگاهى كامل عالمان اهل كتاب ، به حقانيّت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
قل يا اهل الكتاب لم تصدّون . .. و انتم شهداء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 1
1 ـ گمراهى و كفر ( ارتداد ) مؤمنان ، على رغم تلاوت آيات الهى بر آنان و حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميانشان ، مايه شگفتى است .
و كيف تكفرون و انتم تتلى عليكم ايات اللّه و فيكم رسوله
مراد از استفهام، تعجّب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 103 - 33
33 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نجات بخش مسلمين ، از پرتگاه آتش
و كنتم على شفا حفرة من النار فانقذكم منها
امام صادق (ع) درباره آيه فوق فرمود: فبرسول اللّه (صلی الله علیه و آله) و اللّه انقذوا.
تفسير عياشى، ج 1، ص 194، ح 126 ; تفسير برهان، ج 1، ص 307، ح 4.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 121 - 1،12
1 ـ خروج پيامبر (صلی الله علیه و آله) در صبحگاهان از ميان خانواده خويش ، براى برپا نمودن پايگاه هاى جنگى براى مؤمنان ، در مصاف با دشمنان
و اذ غدوت من اهلك تبوّىء المؤمنين مقاعد للقتال
12 ـ شركت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در جنگ احد ، به عنوان فرماندهى عمليات نظامى
و اذ غدوت من اهلك تبوّىء المؤمنين مقاعد للقتال
امام صادق (ع): سبب نزول هذه الآية ان قريشا خرجت من مكّة تريد حرب رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فخرج يبغى موضعاً للقتال.
تفسير قمى، ج 1، ص 110 ; نورالثقلين، ج 1، ص 384، ح 336.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 124 - 1،2
1 ـ وعده پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مؤمنان پيكارگر بدر و يا رزمندگان احد ، به امداد الهى با فرستادن سه هزار فرشته
اذ تقول للمؤمنين الن يكفيكم ان يمدّكم ربّكم بثلثة الاف من الملئكة منزلين
برخى مفسران «اذ تقول» را بدل از «اذ همّت» گرفته اند و عقيده دارند كه وعده امداد با ملائكه، درباره جنگ احد است. برخى ديگر «اذ تقول» را متعلق به «و لقد نصركم اللّه ببدر» گرفته اند و اين وعده را، در جنگ بدر دانسته اند.
2 ـ تقويت روحيه پيكارگران بدر و اُحد ، ز سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
اذ تقول للمؤمنين الن يكفيكم ان يمدّكم ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 132 - 1،2
1 ـ نيل به رحمت الهى ، در گرو اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
و اطيعوا اللّه و الرّسول لعلّكم ترحمون
2 ـ وجوب تبعيّت از فرامين رسول خدا ( رهبران الهى )
و اطيعوا اللّه و الرّسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 133 - 6،10،15،18
6 ـ نيل به آمرزش الهى و بهشت تقواپيشگان ، برانگيزنده اهل ايمان به اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
يا ايّها الّذين امنوا . .. و اطيعوا اللّه و الرّسول ... سارعوا الى مغفرة من ربّك
جمله «سارعوا الى . .. »، بعد از امر به اطاعت از خدا و رسول(صلی الله علیه و آله)، براى ايجاد انگيزه و نيز تشويق مؤمنان به پيروى از خدا و پيامبرش است.
10 ـ آمرزش گناهان و درآمدن به بهشت ، در گرو اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
و اطيعوا اللّه و الرّسول . .. سارعوا الى مغفرة من ربّكم و جنّة
آمرزش گناهان، فعل خدا و در اختيار اوست. بنابراين مراد از شتاب به سوى مغفرت، انجام اعمالى است كه موجبات آمرزش الهى را فراهم مى سازد، كه به قرينه عطف شدن «سارعوا» بر «اطيعوا اللّه و الرسول»، همان پيروى از خدا و پيامبرش است.
15 ـ اطاعت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، جلب رحمت الهى و آمرزش گناهان ، مراحلى در طول هم براى ورود به بهشت متّقين
و اطيعوا اللّه و الرّسول لعلّكم ترحمون. و سارعوا الى مغفرة من ربّكم و جنّة عرضها
18 ـ نيل به تقوا ، در گرو اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و فراهم آوردن زمينه آمرزش گناهان
و اطيعوا اللّه و الرّسول . .. و سارعوا الى مغفرة من ربّكم و جنّة ... اعدّت للمتّ
معناى اينكه به سوى بهشت متّقيان بشتابيد، اين است كه از زمره متّقيان شويد و مخاطبين اين دعوت كسانى هستند كه به اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و فراهم ساختن موجبات آمرزش، فراخوانده شدند. بنابراين از زمره اهل تقوا شدن به اين است كه از خدا و رسول او پيروى كرده و كارى كنند كه گناهشان آمرزيده شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 138 - 9
9 ـ بيان احكام الهى ( لزوم پرهيز از رباخوارى ، پيروى از خدا و رسول و . . . ) ، روشنگر مردم و پندى براى تقواپيشگان و هدايت كننده آنان
يا ايّها الّذين امنوا . .. هذا بيان للنّاس و هدىً و موعظة للمتّقين
برخى برآنند كه «هذا»، اشاره به كليه مسائل و معارفى است كه در آيات 130 تا 137 تبيين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 146 - 5
5 ـ تشويق مسلمانان از سوى خداوند براى همگامى با پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در جهاد و سرزنش آنان كه در برابر دشمنان دين ، ضعف و زبونى به خود راه دهند .
و كايّن من نبىّ قاتل معه ربيّون كثير فما وهنوا لما اصابهم فى سبيل اللّه
از اهداف يادآورىِ سلحشورى پيشينيان، تشويق مؤمنان به همگامى با پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است. و نيز سرزنش كسانى است كه در جنگ اُحُد، سستى كرده و از خود ضعف و زبونى نشان دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 7،10،16،21
7 ـ سستى ، اختلاف در كار جنگ و سرپيچى از فرمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از عوامل شكست مسلمانان در پيكار احد
حتّى اذا فشلتم و تنازعتم فى الامر و عصيتم
10 ـ سستى ، تفرقه و سرپيچى برخى پيكارگران احد از فرمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، پس از پيروزى ابتدايى بر دشمنان
حتّى اذا فشلتم . .. من بعد ما اريكم ما تحبّون
گر چه ظاهر خطاب در «فشلتم و تنازعتم . .. و عصيتم» به تمامى مسلمانان در جنگ احد است، ولى به قرينه تقسيم آنان در دنباله آيه به دو گروه دنياطلب و آخرت طلب، معلوم مى شود مراد از مخاطبين «فشلتم ... »، گروهى از مسلمانان بوده اند و نه همه آنان.
16 ـ دنياطلبى برخى از پيكارگران احد ، موجب سستى ، اختلاف و سرپيچى از فرمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و شكست در آن كارزار
حتّى اذا فشلتم و . .. منكم من يريد الدّنيا
به نظر مى رسد جمله «منكم من يريد الدّنيا»، دليل «اذا فشلتم و تنازعتم فى الامر و عصيتم» باشد.
21 ـ پايدارى در نبرد ، وحدت و پيروى از تعاليم پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نشانگر آخرت خواهى مؤمنان مجاهد
حتّى اذا فشلتم . .. منكم من يريد الاخرة
بنابر اينكه دنياطلبى (منكم من يريد الدّنيا)، دليل «اذا فشلتم . .. » باشد، صفات مقابل اينها ويژگى آخرت جويان خواهد بود; يعنى آخرت خواهان در نبرد نه سستى خواهند كرد و نه ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 153 -
9،11،12،16،17،18،21،22
9 ـ تلاش پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى جلوگيرى از گريز مسلمانان در نبرد احد ، و بى اعتنايى آنان در پذيرش دعوت او
و لا تلون على احد و الرّسول يدعوكم فى اخريكم
جمله «و الرّسول يدعوكم . .. »، حاليه است ; يعنى در حالى كه پيامبر (صلی الله علیه و آله) شما را فرامى خواند مى گريختيد و به هيچ كس (حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله)) توجهى نداشتيد.
11 ـ بى اعتنايى به دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در پيكار احد ، موجب شكست مسلمانان در آن كارزار
ثمّ صرفكم . .. و الرّسول يدعوكم فى اخريكم
بنابر اينكه «اذ تصعدون» متعلق به «صرفكم» باشد، آيه مزبور در مقام بيان علتهاى شكست احد است. بنابراين جمله «و لا تلون على احد و الرّسول ... »، كه حاكى از دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بى اعتنايى به اوست، نيز بيانگر علتى براى شكست خواهد بود.
12 ـ گريز مسلمانان از كارزار احد و فاصله گرفتن آنان از رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
و الرّسول يدعوكم فى اخريكم
كلمه «فى اخريكم» بيان حالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به هنگام دعوت است. يعنى پيامبر (صلی الله علیه و آله) آنگاه كه شما را دعوت مى كرد، در آخر شما قرار داشت و اين حاكى از دور شدن مسلمانان از اطراف پيامبر (صلی الله علیه و آله) است.
16 ـ اندوه و پشيمانى مسلمانان به خاطر بى اعتنايى به دستورات پيامبر (صلی الله علیه و آله) در كارزار احد
فاثابكم غمّا بغمّ
با توجه به توضيح برداشت شماره 14.
17 ـ تبديل اندوه از دادن غنائم به اندوه تمرد از فرمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موهبتى الهى به رزمندگان احد
فاثابكم غمّا بغمّ
كلمه «اثابكم» دلالت بر اين معنا دارد كه اين تبديل و جايگزينى لطف و موهبتى از جانب خداوند بوده است.
18 ـ پشيمانى مسلمانان به جهت تخلف از دستورات پيامبر (صلی الله علیه و آله) در كارزار احد ، نتيجه عفو الهى از گناه آنان
و لقد عفا عنكم . .. فاثابكم غمّا بغمّ
عطف «اثابكم» بر «عفا عنكم» به وسيله «فاء»، دلالت بر ترتب و رابطه عليّت بين آن دو جمله دارد.
21 ـ هجوم پى در پى غم ها و حسرت ها به مسلمانان در كارزار احد ، نتيجه مخالفت آنان با پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله)
اذ تصعدون . .. فاثابكم غمّا بغمّ
برخى از مفسران برآنند كه «باء» در «بغمّ» الصاقيّه است و مراد، غمهاى فراوانى است كه يكى پس از ديگرى در آن نبرد به مسلمانان وارد مى شد و همه آنها پيامد فرار از جنگ و مخالفت با دستور پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود. در برداشت فوق «اثابكم» به معناى مجازات گرفته شده نه پاداش.
22 ـ هجوم اندوه هاى ناشى از نافرمانى رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و عدم موفقيّت در كارزار احد ، برخاسته از اراده الهى براى به فراموشى سپردن اندوه از دست دادن غنائم و جراحات وارده بر ايشان
فاثابكم غمّا بغمّ لكيلا تحزنوا على مافاتكم و لا ما اصابكم
بنابر اينكه «لكيلا» متعلق به «اثابكم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 154 - 21،22،23
21 ـ برخورد منافقانه خودمحوران و دنياطلبان مسلمان با رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
و طائفة قد اهمّتهم انفسهم . .. يخفون فى انفسهم ما لايبدون لك
22 ـ انكار حقانيّت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و نادرست پنداشتن وعده هاى الهى به پيروزى ، چيزى است كه خودگزينان شركت كننده در نبرد احد از رسول خدا پنهان مى داشتند .
و طائفة . .. يخفون فى انفسهم ما لايبدون لك
23 ـ ترس مسلمانان خودگزين و دنياطلبِ احد از افشاى موضع جاهلانه و شرك آميزشان در برابر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
و طائفة قد اهمّتهم انفسهم . .. يخفون فى انفسهم ما لايبدون لك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 159 - 14
14 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظّف به گذشت از حقوق خويش بر مردم و طلب آمرزش براى آنان نسبت به حقوق الهى
فاعف عنهم و استغفر لهم
از اينكه پيامبر (صلی الله علیه و آله) از يكسو مأمور به گذشت از مردم و از سوى ديگر مأمور به طلب مغفرت براى آنان از خدا مى شود، مى توان به دست آورد كه مراد از «فاعف»، گذشت از حقوق خود پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مراد از «فاستغفر»، طلب مغفرت در مورد حقوق خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 165 - 7
7 ـ مسلمانان ، به دليل نافرمانى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و فرار از صحنه نبرد ، عامل شكست و مصيبت هاى پيكار احد
اولمّا اصابتكم مصيبة . .. قل هو من عند انفسكم
با توجّه به آيات قبل، همانند آيه 152 (اذ تحسّونهم باذنه حتّى اذا فشلتم و تنازعتم فى الامر و عصيتم)، معلوم مى شود كه نافرمانى و . .. از جمله عوامل شكست آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 172 - 1،4،11،16،21
1 ـ پاداش بزرگ الهى براى آنان كه على رغم تحمّل جراحت هاى نبرد پيشين ، دعوت خدا و رسولش را براى نبردى ديگر اجابت كردند .
الّذين استجابوا لِلّه و الرسول من بعد ما اصابهم القرح . .. اجر عظيم
چون آيات پيشين و نيز آيات بعد درباره نبرد و جهاد است، معلوم مى شود كه فرمان اجابت شده (استجابوا)، فرمان جنگ و مبارزه بوده است.
4 ـ پاداش بزرگ الهى براى اجابت كنندگان دعوت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) به نبردى ديگر در عين تحمّل جراحات نبرد احد ، مشروط به احسان و تقواى آنان است .
الّذين استجابوا . .. للّذين احسنوا منهم و اتّقوا اجر عظيم
مفسران برآنند كه نبرد پيشين كه مسلمانان در آن جراحتها ديدند، همان نبرد احد است. به دليل وقوع اين آيه پس از بيان نبرد احد و اينكه سخن از قرح به ميان آورده است ; چنانچه درباره نبرد احد نيز فرموده بود: «ان يمسسكم قرح».
11 ـ ارزش والاى ثبات بر ايمان و پذيرش دعوت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، پس از تحمّل شدائد و مشكلات
انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين. الّذين استجابوا للّه و الرسول من بعد ما اصابهم ا
16 ـ اطاعت از دستورات خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، على رغم تحمّل سختى ها و شدائد ، از مصاديق احسان و تقوا
الّذين استجابوا للّه . .. للّذين احسنوا منهم و اتّقوا اجر عظيم
در برداشت فوق، «من» در «منهم»، بيانيّه گرفته شده، يعنى محسنان و تقواپيشگان همان اجابت كنندگان دعوت پيامبرند و براى آنان پاداشى بزرگ است.
21 ـ پاداش بزرگ اميرالمؤمنين ( ع ) به خاطر احسان و تقوا و اجابت خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از مجروح شدن در جنگ احد
الّذين استجابوا للّه و الرّسول . .. اجر عظيم
امام صادق (ع): انّ رسول اللّه بعث عليّاً فى عشرة «استجابوا للّه و الرّسول من بعد ما اصابهم القرح» الى «اجر عظيم». انّما نزلت فى اميرالمؤمنين (ع).
تفسير عياشى، ج 1، ص 206، ح 153 ; تفسير برهان، ج 1، ص 326، ح 4.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 1،13
1 ـ پاسخگويان به دعوت خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از نبرد احد براى جهاد ، كسانى بودند كه از شايعه حمله دشمن نترسيدند و ايمانشان افزون گرديد .
الّذين استجابوا للّه . .. الّذين قال لهم النّاس ... فزادهم ايمانا
13 ـ دستيابى به صفت توكّل و اعتماد كامل به كفايت خداوند ، در گرو اطاعت از خدا و رسول ، پيشه ساختن صبر و تقوا و نيكوكارى است .
الّذين استجابوا للّه . .. للّذين احسنوا منهم و اتّقوا ... و قالوا حسبنا اللّه و
به نظر مى رسد صفات ياد شده در آيه قبل، رهنمودى باشد براى رسيدن آدمى به مقامى كه خداوند را وكيل خود دانسته و به كفايت او مطمئن گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 174 - 10،14
10 ـ اجابت دعوت خداوند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى شركت در جنگ ، موجب جلب رضايت الهى
الّذين استجابوا للّه و الرّسول . .. و اتّبعوا رضوان اللّه
14 ـ ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اطاعت از آنان ، صبر و جهاد ، تقوا و احسان و توكّل ، موجب رضايت كامل الهى و برخوردارى از فضل بزرگ وى
المؤمنين. الّذين استجابوا ... و اتّبعوا رضوان اللّه و اللّه ذو فضل عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 176 - 8
8 ـ مقابله با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و جبهه حقّ ، به منزله مقابله با خداوند است .
انّهم لن يضرّوا اللّه شيئاً
مستند نمودن نفى ضرر به خداوند، با وجود اينكه مراد، نفى ضرر از دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان است، اشاره به اين معنا دارد كه مقابله با دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله)، به منزله مقابله با خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 26
26 ـ استحقاق اجر عظيم الهى ، در گرو ايمان به خدا و رسول و پرهيز از مخالفت با آنان
و ان تؤمنوا و تتّقوا فلكم اجر عظيم
چون كلمه «اجر»، ظهور در پاداش استحقاقى دارد، در برداشت فوق، كلمه استحقاق آورده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 183 -
2،5،16،21،22،23
2 ـ در آتش سوختن قربانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شرط يهود براى ايمان به آن حضرت
الّذين قالوا انّ اللّه . .. حتّى ياتينا بقربان تاكله النّار
«قربان» به معناى هر چيزى است كه انسان به وسيله آن به خداوند تقرب جويد و قربانِ امّتهاى گذشته، گاو، گوسفند و شترى بود كه براى تقرّب به خدا ذبح مى شد (تاج العروس).
5 ـ مبارزات يهود عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به نام دين و ديندارى
انّ اللّه عهد الينا الّا نؤمن لرسول حتّى ياتينا بقربان
چون يهود مدعى بودند با ايمان نياوردن به پيامبر (صلی الله علیه و آله)، به عهد الهى وفادار بوده و از دستورات خداوند پيروى كرده اند.
16 ـ برخورد منافقانه يهود ، با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
الّذين قالوا انّ اللّه عهد الينا الّا نؤمن لرسول . .. فلم قتلتموهم ان كنتم صادقي
جمله «فلم قتلتموهم ان كنتم صادقين»، بيانگر اين است كه يهود، على رغم ادعاى ايمان در صورت مشاهده معجزه قصد ايمان آوردن، نداشتند.
21 ـ بهانه جويى يهود براى گريز از ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
الّذين قالوا . .. فلم قتلتموهم ان كنتم صادقين
جمله «فلم قتلتموهم . .. »، مى رساند كه پيشنهاد آنان براى ايمان آوردن، بهانه اى بيش نبوده است.
22 ـ دروغ بودن ادعاى يهود در مورد ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در صورت مشاهده معجزه درخواستى خود ( سوختن قربانى در آتشى از غيب )
قل قد جاءكم . .. فلم قتلتموهم ان كنتم صادقين
23 ـ تكذيب عهد خداوند با يهود در مورد ايمان نياوردن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جز با ارائه قربانى كه آتشى از غيب آن را بسوزاند .
انّ اللّه عهد الينا الّا نؤمن . .. فلم قتلتموهم ان كنتم صادقين
اگر ادعاى يهود صحيح بود، بايد پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواسته آنان را عملى مى كرد، و نيز نبايد از عهد، به «الّذى قلتم» (آنچه را گفتيد) تعبير مى كرد ; بلكه مى فرمود: بالعهد الّذى عهد اللّه عليكم. چون اگر ادعاى آنان حقيقت داشت، عهدى بود الهى ; نه گفتار آنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 6
6 ـ وجود حقايقى درباره اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در كتب آسمانى گذشته *
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس و لا تكتمونه
از موارد مهمّى كه مى توانست سودى را براى عالمان اهل كتاب تضمين كند (و اشتروا به ثمناً . .. )، كتمان حقانيّت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام است، چرا كه هستى خويش را در كتمان آن مى ديدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شرح - 94 - 4 - 8
8 - شخصيت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، زيبنده نيك نامى و آبرومندى بود .
و رفعنا لك ذكرك
در برداشت ياد شده، «لام» در «لك» براى تعليل فرض شده و بيانگر آن است كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، خود علتى كافى براى آوازه بلند و شايسته رفعت ذكر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 3 - 1
1 ـ نرمش در گفتار و رعايت ادب در محضر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، نشانه توفيق يافتگان در آزمون تقوا
إنّ الذين يغضّون . .. أولـئك الذين امتحن اللّه قلوبهم للتقوى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 5 - 6
6 - رعايت حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، داراى خير و منفعت براى خود مؤمنان
و لو أنّهم صبروا . .. لكان خيرًا لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 3،4،6
3 - آزار دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، درپى دارنده محروميت از رحمت خداوند است .
إنّ الذين يؤذون اللّه و رسوله لعنهم اللّه فى الدنيا و الأخرة
«لعن» در لغت، به معناى «طرد و دور كردن از روى غضب و ناراحتى» است. لعن خدا در دنيا، به معناى بريده شدن از قبول رحمت الهى است (مفردات راغب).
4 - كسانى كه وارد منزل پيامبر (صلی الله علیه و آله) شوند و اقامت خود را در حدّ آزاردهندگى آن حضرت ادامه دهند ، مورد لعن خدايند .
و لامستئنسين لحديث إنّ ذلكم كان يؤذى النبىّ . .. إنّ الذين يؤذون ... و رسوله لعن
6 - مذاكره كنندگان بى پرده و رو در رو با همسران پيامبر ـ كه موجب آزار دادن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است ـ مشمول لعن خداوندند .
و إذا سألتموهنّ متـعًا فسئلوهنّ من وراء حجاب. .. و ما كان لكم أن تؤذوا رسول اللّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 5 - 19
19 - خداوند ، مسلمانانِ صدراسلام را به عواقب و پيامد هاى آزاررسانى به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) هشدار داد .
و إذ قال موسى لقومه . .. و اللّه لايهدى القوم الفـسقين
با توجه به اين كه خطاب در اين آيات، متوجه مسلمانان است; به نظر مى رسد يادآورى داستان موسى(ع) و اذيت هاى بنى اسرائيل نسبت به آن حضرت و پيامدهاى ناگوار آن، هشدارى به مسلمانان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 2
2 ـ تأثير استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مسلمانان
استغفر لهم أو لاتستغفر لهم
از اينكه خداوند در خصوص منافقان، از استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) نفى اثر كرده، برداشت مى شود كه در موارد ديگر تأثير داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 113 - 9
9 ـ استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان براى غير مشركان ، داراى تأثير است .
ما كان للنبى و الذين ءامنوا أن يستغفروا للمشركين
نهى الهى از استغفار براى مشركان، خود نشانه تأثير اصل استغفار است ; چه اينكه اگراستغفار تأثيرى نداشت، نهى بى مورد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 19
19 - دعا و استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مردم ، در جلب غفران و رحمت الهى براى آنان و مورد عفو و آمرزش قرار گرفتن ايشان
و استغفر لهم اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
از توصيه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه براى مردم طلب مغفرت كند به دست مى آيد كه دعا و استغفار آن حضرت در آمرزش آنان نقش ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 20
20 - تأثير استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى امت ، در برخوردارى آنان از غفران الهى
و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 6
6 - تأثير استغفار و شفاعت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در آمرزش گناهان مردم
تعالوا يستغفر لكم رسول اللّه
در اين آيه به منافقان پيشنهاد مى شود اگر توبه كنيد، پيامبر(صلی الله علیه و آله) برايتان استغفار خواهد كرد. از اين مطلب معلوم مى شود، استغفار آن حضرت براى ديگران تأثير داشته است و گرنه پيشنهاد ياد شده بى معنا خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 6 - 1
1 - استغفار براى منافقان ; حتى اگر استغفاركننده براى آنان پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) باشد اثربخش نيست .
سواء عليهم أستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 17 - 2
2- دلدادگان به وحى و سخنان رسول (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از عنايت ويژه خداوند در ره يابى به حق
و منهم من يستمع إليك . .. و الذين اهتدوا زادهم هدًى
«والذين اهتدوا» معرف چهره هايى است كه برخلاف هواپرستان و قلب هاى مهر شده، با استماع سخنان پيامبر(صلی الله علیه و آله) و پيام قرآن، بر هدايتشان افزوده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 12
12 - اهانت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزاى او موجب كفر است .
لاتقولوا رعنا . .. و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 16 - 8
8 ـ رفع كينه و دشمنى اهل كتاب با يكديگر در گرو پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و جلب رضوان الهى
فاغرينا بينهم العداوة و البغضاء . .. يهدى به اللّه من اتبع رضونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 92 - 6
6 ـ دورى جستن از پليدى ها ( شراب ، قمار ، مظاهر شرك ) نشانگر اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
انما الخمر و الميسر و الانصاب و الازلم . .. و اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 6،7
6 ـ منحرفان ، ناتوان از گمراه سازى مسلمانانى كه به تعاليم قرآن پايبند بوده و از دستورات پيامبر (صلی الله علیه و آله) پيروى كنند .
لايضركم من ضل إذا اهتديتم
برداشت فوق بر اين اساس است كه حرف «لا» در «لايضركم» نافيه باشد.
7 ـ پايبندى به تعاليم قرآن و پيروى از دستورات پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مايه هدايت آدمى است .
عليكم انفسكم . .. إذا اهتديتم
مراد از هدايت يافتن در جمله «اذا اهتديتم» به قرينه آيه قبل، پذيرش تعاليم قرآن و دستورات پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 21،22
21 ـ نيل به هدايت در گرو ايمان به خدا ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از آن حضرت است .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
22 ـ شناخت راه رستگارى و دستيابى به آن ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از اوست .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
متعلق «تهتدون»، به قرينه «أولئك هم المفلحون» در آيه قبل، رستگارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 64 - 3،4
3 ـ پشتيبانى خداوند از اهل ايمان مشروط به پيروى آنان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دستورات اوست .
حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
توصيف «من» موصوله با جمله «اتبعك» اشاره به شرط پشتيبانى خدا از مدعيان ايمان دارد.
4 ـ مؤمنان پيرو پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى نقشى مؤثرو بسزا براى پيشبرد رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
برداشت فوق بر اين اساس است كه «من اتبعك» عطف بر «اللّه» باشد ; يعنى خدا و مؤمنان فرمانبر براى تو كافى هستند. بر اين مبنا نقش مؤثر مؤمنان براى پيشبرد اسلام به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 143 - 15
15 - تبعيت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) دليل برخوردار شدن از هدايت الهى است .
إلا لنعلم من يتبع الرسول . .. و إن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 21
21 ـ امر به معروف ، نهى از منكر ، اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از خدا و رسولش ، عامل جلب رحمت ويژه الهى
يأمرون بالمعروف . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 120 - 18
18 ـ پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و حركت در راه خدا ، به دنبال دارنده سختى ها و مرارتها
ما كان . .. أن يتخلفوا عن رسول اللّه ... ذلك بأنهم لا يصيبهم ظمأ و لا نصب و لا م
شمرده شدن سختيها و رنجها در آيه و ترغيب مؤمنان به تحمل آنها، بيانگر اين حقيقت است كه حركت در راه دين دربردارنده رنج و زحمت مى باشد و ايمان واقعى، مستلزم تحمل آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 11
11 - اطاعت از خدا و رسول او و پذيرش داورىِ متكى بر احكام الهى ، موجب رستگارى و پيروزى است .
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و أطعنا و أُولـ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 2،4
2 - فرمان برى از خدا و رسول او و خدا ترسى و تقواپيشگى ، از عوامل ظفرمندى و كاميابى است .
و من يطع اللّه و رسوله و يخش اللّه و يتقه فأُولـئك هم الفائزون
4 - اطاعت از خدا و رسول او ، خدا ترسى و تقواپيشگى ، از نشانه هاى ايمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستين
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. أن يقولوا سمعنا و أطعنا ... و من يطع اللّه
برداشت فوق، از ارتباط ميان اين آيه و آيه پيشين ـ كه درصدد بيان اوصاف مؤمنان راستين است ـ به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 10
10 - سوگند مؤكد به خدا ، نشانگر ايمان نيست ; بلكه فرمان برى نيكو از خدا و رسول او ، علامت ايمان است .
و أقسموا باللّه جهد أيمـنهم . .. قل لاتقسموا طاعة معروفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 54 - 7
7 - اطاعت و فرمان برى از پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، موجب هدايت و نيل به سعادت و كمال مطلوب است .
أطيعوا الرسول . .. فإن تولّوا فإنّما عليه ما حمّل
مقصود از هدايت در آيه شريفه، راه يابى و هدايت عمومى نيست; زيرا چنين هدايتى بدون اطاعت انسان ها نيز توسط پيامبران حاصل بود; بلكه مقصود، ايصال به مطلوب و دست يافتن به كمال و سعادت است كه بدون عمل به مقتضيات دين حاصل نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6،7،8
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
7 - برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، مايه جلب رحمت خدا است .
و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة و أطيعوا الرسول لعلّكم ترحمون
8 - اميد به برخوردارى از رحمت خدا در پرتو اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اميدى به جا و شايسته
و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة و أطيعوا الرسول لعلّكم ترحمون
از اين كه خداوند پس از توصيه مؤمنان به اقامه نماز، پرداخت زكات و فرمان برى از پيامبر(صلی الله علیه و آله)، آنان را به رحمت خويش اميدوار ساخته است به دست مى آيد كه اميد داشتن به رحمت خدا، پس از عمل به توصيه هاى الهى، اميدى به جا و شايسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 88 - 14
14 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « كلّ شىء هالك إلاّ وجهه » قال من أتى اللّه بما أمر به من طاعة محمد (صلی الله علیه و آله) و الأئمة من بعده ـ صلوات عليهم ـ فهو الوجه الذى لايهلك . . . ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ كه فرموده: «كلّ شىء هالك إلاّ وجهه» روايت شده كه فرمود: كسى كه به پيشگاه خدا بياورد آنچه را كه به آن امر شده است; از اطاعت محمد(صلی الله علیه و آله) و ائمه بعد از وى ـ درود خدا بر آنان باد ـ پس اين وجهى است [كه دارنده آن] هلاك نمى شود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 31 - 1،2،5
1 - خداوند ، به همسران پيامبر ، در صورت اطاعت خاضعانه آنان از خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انجام عمل صالح ، وعده پاداش دوچندان داده است .
و من يقنت منكنّ للّه و رسوله و تعمل صـلحًا نؤتها أجرها مرّتين
«قنوت» (مصدر «يقنت») به معناى «اطاعت خاضعانه» است (مفردات راغب).
2 - مهيّا شدن روزى كريمانه از جانب خداوند براى همسران پيامبر در صورت اطاعت خاضعانه آنان از خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انجام دادن عمل صالح است .
و من يقنت منكنّ للّه و رسوله و تعمل صـلحًا . .. و أعتدنا لها رزقًا كريمًا
5 - امتياز همسران پيامبر ، به اطاعت خاضعانه از خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انجام دادن عمل صالح است .
و من يقنت منكنّ للّه و رسوله و تعمل صـلحًا نؤتها أجرها مرّتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 66 - 7
7 - اطاعت از خداوند و رسول او ، نجات بخش آدمى از آتش جهنم است .
يوم تقلّب وجوههم فى النار يقولون يـليتنا أطعنا اللّه و أطعنا الرسولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 71 - 6
6 - هر كس از خدا و پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله) ، اطاعت كند ، به رستگارى عظيمى نايل خواهد شد .
و من يطع اللّه و رسوله فقد فاز فوزًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 52 - 13
13 - پيروى از دستورات وحى و رهنمود هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچگاه به خسران و گمراهى انسان نخواهد انجاميد .
و إنّك لتهدى إلى صرط مستقيم
از تأكيد خداوند بر نقش هدايت گرى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، اين نكته استفاده مى شود كه تعاليم وحى هيچ گاه به خسران و گمراهى انسان منتهى نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 17 - 5،7،10
5 - اطاعت از رسول خدا ، عين اطاعت از خدا است .
و من يطع اللّه و رسوله يدخله جنّـت
از عطف رسول به «اللّه» ـ بدون تكرار فعل «يطع» ـ مطلب بالا قابل برداشت است.
7 - روح تسليم و اطاعت از خدا و رسول او ، ملاك اصلى ورود به بهشت
و من يطع اللّه و رسوله يدخله جنّـت تجرى من تحتها الأنهـر
موضوع قرار گرفتن اطاعت به جاى هر عنوان ديگرى، مى تواند اشاره به مطلب بالا باشد.
10 - افراد ناتوان از جهاد ، همانند مجاهدان ، برخوردار از بهشت در صورت داشتن روح اطاعت در برابر خدا و رسول او
ليس على الأعمى حرج . .. و من يطع اللّه و رسوله جنّـت
برداشت بالا بنا بر اين نكته است كه «من يطع. ..» جواب سؤال مقدر باشد، زيرا پس از رفع حكم جهاد از افراد ناتوان، ممكن است سؤال شود كه: چرا اين گروه از فيض جهاد محروم اند؟ خداوند در جواب مى فرمايد: آنان نيز اگر مطيع باشند، همانند مجاهدان، از پاداش الهى برخوردار خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 8،23
8 - صلاح و سعادت مؤمنان ، در پرتو پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( رهبرى الهى )
لو يطيعكم فى كثير من الأمر لعنتّم
مفهوم آيه شريفه ايمن ماندن جامعه از مشقت ها و صدمات در صورت عدم تحميل آراى شخصى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و امنيت جامعه مايه صلاح و سعادت آن است.
23 - اطاعت محض از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، نمود ايمان و موضع گيرى در برابر آن حضرت نمود كفر است . *
لو يطيعكم . .. لعنتّم و لـكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمـن ... و كرّه إليكم الكفر
صدر آيه; درباره اطاعت از رسول خدا و تحميل نكردن رأى بر آن حضرت است; ولى ادامه آن درباره ايمان و كفر است; از اين بيان انطباق ايمان بر اطاعت و تطبيق كفر بر تحميل رأى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 11،12،18
11 - تضمين قطعى پاداش اعمال ، در صورت سر نهادن به اطاعت خدا و رسول
و إن تطيعوا اللّه و رسوله لايلتكم من أعمـلكم شيئًا
12 - ضايع نشدن كمترين تلاش انسان مؤمن ، در پرتو اطاعت از خدا و رسول
و إن تطيعوا اللّه و رسوله لايلتكم من أعمـلكم شيئًا
18 - اطاعت از خدا و رسول او و قرار گرفتن انسان در مسير اصلى حق ، زمينه بخشش لغزش هاى وى
و إن تطيعوا اللّه و رسوله . .. إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 6
6 - دستيابى به دو بهره كافى از رحمت الهى ، وعده خدا به مؤمنانى است كه تقواپيشه كنند و از پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) پيروى كامل نمايند .
يـأيّها الذين ءامنوا اتّقوا . .. يؤتكم كفلين من رحمته
«كفل» (مفرد «كفلين») به معناى حظ و بهره اى است كه كفايت مى كند (مفردات راغب). گفتنى است كه «يؤتكم...» جواب براى شرط مقدر مى باشد و تقدير آن چنين است: «إن تتّقوا و تؤمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته» (اگر تقوا پيشه كنيد و از رسول او تبعيت كامل نماييد، از رحمت خود به شما دو بهره كافى خواهد داد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 5 - 7
7 - پيروى و تبعيت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( رهبرى الهى ) ، پيروى از خداوند است . *
ما قطعتم من لينة . .. فبإذن اللّه
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه مسلمانان در هر قدم، برنامه خويش را از آيات قرآن و وحى به صورت مستقيم دريافت نمى كرده و صرفاً مطيع پيامبر(صلی الله علیه و آله) بوده اند و خداوند، اذن پيامبر را اذن خود معرفى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 7 - 15
15 - اطاعت بى چون و چرا از برنامه هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نمودى از تقواى الهى
و ما ءاتيكم الرسول فخذوه . .. و اتّقوا اللّه
از ارتباط «اتقوا اللّه» با «ما آتاكم. ..» مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 12
12 - ترك دستورات قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب تباهى و خسران است .
و من يكفر به فأولئك هم الخسرون
چنانچه مراد از تلاوت در جمله «يتلونه» پيروى كردن باشد، مى توان گفت: مراد از كفر در «و من يكفر»، به قرينه مقابله، ترك دستورات قرآن - كه از آن به «كفر عملى» تعبير مى كنيم - باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 27 - 3،4
3 ـ ستم گران ، در روز رستاخيز ، از نپيمودن راه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دورى از روش او ، به شدت پشيمان و متأسف خواهند بود .
الظالم . .. يقول يـليتنى اتّخذت مع الرسول سبيلاً
4 ـ نپيمودن راه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دورى از روش او ، مايه تأسف و ندامت در قيامت
يقول يـليتنى اتّخذت مع الرسول سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 14 - 1
1- توبيخ مشركان مكه از سوى خداوند ، به خاطر روى گردانى از پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، به رغم دلايل آشكار آن حضرت
و قد جاءهم رسول مبين . ثمّ تولّوا عنه و قالوا معلّم مجنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 33
33 ـ تعلق اراده الهى به عذاب و ضلالت آدمى ، پيامد كفرورزى ، تحريفگرى ، دروغپردازى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از تحريفگران دين
الذين يسرعون فى الكفر . .. و من يرد اللّه فتنته فلن تملك له من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 15 - 5
5 - هتك حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و افترا به حريم آن حضرت ، گناهى بزرگ در پيشگاه خداوند و در پى دارنده فرجامى ناگوار
إذ تلقّونه بألسنتكم . .. و تحسبونه هيّنًا و هو عند اللّه عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 30 - 5
5 - انتساب به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نه تنها موجب تخفيف كيفر گناهكار نمى شود ، بلكه باعث تشديد آن هم مى گردد .
من يأت منكنّ بفـحشة مبيّنة يضـعف لها العذاب ضعفين و كان ذلك على اللّه يسيرًا
احتمال دارد ذكر «و كان ذلك على اللّه يسيراً» براى دفع يك توهّم باشد. آن توهّم اين است: «موقعيت همسران پيامبر، به دليل انتساب شان به آن حضرت، مانع از چنين عذابى مى شود». خداوند براى دفع اين توهم پاسخ داده است كه «چنين نيست و آن عذاب براى خداوند سهل و آسان است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 46 - 15
15 - هشدار پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مردم از عذاب الهى ، در راستاى نفع رسانى به آنان است .
إن هو إلاّ نذير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 18 - 7
7 - انذار ها و اخطار هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها در خداترسان و بر پادارندگان نماز مؤثر بوده است .
إنّما تنذر الذين يخشون ربّهم بالغيب و أقاموا الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 11 - 1
1 - انذار ها و اخطار هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها در افرادى كه آماده پذيرش بودند و مى خواستند از پيروان قرآن و اهل خشيت باشند ، مؤثر بود .
إنّما تنذر من اتّبع الذكر و خشى الرحمـن
در آيات گذشته، سخن از گروهى بود كه هرگز آمادگى پذيرش ايمان و سخن حق را نداشتند; ولى در اين آيه شريفه از گروه ديگرى ياد مى كند كه در نقطه مقابل گروه اول قرار دارند كه آماده پذيرش كلام حق (قرآن) بوده و از خداى رحمان مى ترسند. گفتنى است مقصود از «ذكر» ـ طبق نظر بيش تر مفسران ـ قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 70 - 4
4 - تأثير انذار ها و اخطار هاى قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) تنها در دل هاى مستعد ، زنده و هوشمند
لينذر من كان حيًّا
از اين كه خداوند فرمود: قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) انسان هاى زنده را انذار خواهد كرد، مى توان استفاده كرد كه قرآن و كلام پيامبر(صلی الله علیه و آله) تنها در انسان هاى آماده و مستعد براى فهم و دريافت حقايق، مؤثر خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 7 - 3
3 - دعوت پيامبراسلام و هشدار به مردم ، مشكلات و سختى هاى فراوانى براى آن حضرت در پى داشت .
قم فأنذر . .. و لربّك فاصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 60 - 10
10 ـ فرمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به سجده كردن مشركان صدراسلام براى خداى رحمان ، موجب نفرت فزون تر آنان از سجده و دورى آنها از راه حق و حقيقت گرديد .
اسجدوا للرحمـن قالوا و ما الرحمـن أنسجد لما تأمرنا و زادهم نفورًا
در برداشت فوق، فاعل «زاد» امر به سجده دانسته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 12
12 - اهانت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزاى او موجب كفر است .
لاتقولوا رعنا . .. و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 7
7 - رهايى از آتش دوزخ ، در گرو ايمان به قرآن و تصديق رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
برداشت فوق با توجه به توضيح برداشت قبل، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 11
11 - منفعت و سود واقعى انسان ها ، در گرو ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
و من يكفر به فأولئك هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 3
3 - ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفر ورزى به آنها ، وسيله محافظت در برابر مخاطرات و عذاب هاى روز قيامت است .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً
فرمان به گرفتن وقايه (وسيله محافظت)، پس از ترغيب به ايمان (أولئك يؤمنون به) و هشدار از كفرورزى (و من يكفر . ..) مى رساند كه: وقايه انسان در روز قيامت، ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفرورزى به آن دو است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 153 - 2
2 - ايمان به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در پى دارنده مشكلات و ناملايماتى براى ايمان آورندگان
يأيها الذين ءامنوا استعينوا بالصبر و الصلوة
توصيه به صبر و نماز و استعانت از آنها، پس از بيان رسالت پيامبر و مخاطب قرار دادن مؤمنان، اين نكته را به مخاطبان القا مى كند كه ايمان به سالت پيامبر، مستلزم مشكلات و ناملايماتى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 24
24 ـ رستگارى همگان ، حتى يهود و نصارا ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، دفاع از او در مقابل دشمنان و تقويت وى در پيشبرد رسالت است .
فالذين ءامنوا و عزّروه و نصروه . .. أولئك هم المفلحون
«تعزير» به معناى يارى كردن با شمشير است. بنابراين «الذين ... عزّروه» كسانى هستند كه از پيامبر در مقابل هجوم دشمنان دفاع مى كنند. «نصر» به معناى مطلق يارى كردن است، ولى چون «نصروه» در مقابل «عزّروه» قرار گرفته، مراد از آن يارى دادن در غير مسائل دفاعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 4
4 ـ ارزش اعمال در پيشگاه خدا ، مشروط به ايمان به او و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 3 - 5،7،12
5ـ پرستش خدا ، بيزارى از شرك ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استغفار از گناهان ، مقدمه هايى لازم براى حركت به سوى خدا و تقرب به درگاه او
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. و أن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه
ظاهر اين است كه «توبوا إليه» عطف به همه جمله هاى سابق «ألاّ تعبدوا. ..»، «إننى لكم منه ...» و «أن استغفروا ...» است.
7ـ يكتاپرستى ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، استغفار از شرك و گناه و حركت به سوى خدا ، موجب جلب عنايت خدا و دستيابى به معيشتى نيكو در دنياست .
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. و أن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يمتعكم متـعًا حسنًا
12ـ برخوردار شدن از پاداش هاى الهى در آخرت ، منوط به يكتاپرستى ، پرهيز از شرك ، پذيرش رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استغفار از گناهان است .
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. يؤت كل ذى فضل فضله
استفاده برداشت فوق از آيه ، بر اساس اين احتمال است كه: جمله «يؤت . ..» بيانگر پاداش اخروى باشد. وجود «إلى أجل» در جمله قبل و نبود آن در اين جمله ، مى تواند مؤيد اين احتمال باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 5
5- ايمان به پيامبر اسلام و قرآن ، شرط ثمربخشى عقيده به خداوند و عمل صالح
و الذين ءامنوا . .. و ءامنوا بما نزّل على محمّد
از تكرار «آمنوا. ..» استفاده مى شود كه «آمنوا» ـ در «الذين آمنوا» ـ به معناى اعتقاد به خداى يگانه است; چه اين كه در «آمنوا بما...» به معناى ايمان به قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) است. از قرين آمدن ايمان و عمل صالح، اعتقاد به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 7 - 3،14
3 - كارساز بودن ايمان به خدا ، در گرو ايمان آوردن به رسول او ( حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ) است .
ءامنوا باللّه و رسوله
14 - انفاق ، در صورتى پيش خداوند ارزش دارد كه از شخص مؤمنِ به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) انجام بگيرد .
فالذين ءامنوا منكم و أنفقوا لهم أجر كبير
قيد «منكم» بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 7
7 - رعايت تقواى الهى و ايمان راستين به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ( تبعيت كامل از آن حضرت ) ، موجب دسيابى انسان به رحمت گسترده الهى ; هم در دنيا و هم در آخرت
اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مقصود از دو بهره (كفلين) يكى بهره دنيوى و ديگرى بهره اخروى باشد. ذكر اين نكته ضرورى است كه اضافه در «رحمته» تشريفيّه و بيانگر آن است كه رحمتى كه مؤمنان راستين در دنيا و آخرت از آن بهره مند مى شوند، رحمتى ويژه و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 7
7 - ايمان استوار به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا ، رهايى بخش انسان از عذاب دردناك الهى
تنجيكم من عذاب أليم . تؤمنون باللّه و رسوله و تجـهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 115 - 7
7 ـ اتمام دين، با بعثت پيامبر(صلی الله علیه و آله) جلوه اى از ربوبيت خداوند است.
و تمت كلمت ربك صدقا و عدلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 17 - 6
6- « عن موسى بن جعفر ( ع ) : . . . ان الجنّ كانوا يسترقون السمع قبل مبعثه فمنعت فى أوان رسالته بالرجوم . . . ;
از امام موسى بن جعفر روايت شده است: جنيان قبل از بعثت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) استراق سمع مى كردند (اخبار آسمانها را گوش مى دادند) و در اوايل رسالت آن حضرت، به وسيله پرتاب سنگهاى ستارگان، از آن ممنوع شدند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 29 - 1
1 - بعثت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) و ظهور امت جديد و بالنده اسلام ، خط بطلانى بر پندار باطل اهل كتاب بود .
يأيها الذين ءامنوا . .. ءامنوا برسوله ... لئلاّيعلم أهل الكتـب ألاّيقدرون على شى
كلمه «لا» در «لئلاّيعلم» زايد است; يعنى، تا اهل كتاب بدانند كه هيچ بخشى از فضل خداوند در حوزه اختيار آنان قرار ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 2 - 7،8،11
7 ـ امكان حبط اعمال مؤمنان ، با عدم رعايت حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لاترفعوا . .. و لاتجهروا له بالقول ... أن تحبط أعمـلكم
8 ـ بى حرمتى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، باعث حبط اعمال انسان ، بدون توجه و آگاهى وى
لاترفعوا أصوتكم . .. و لاتجهروا له بالقول ... أن تحبط أعمـلكم
11 ـ بى احترامى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبرى الهى ، داراى آثار ويرانگر و فراتر از درك و تحليل خود انسان *
لاترفعوا أصوتكم . .. و لاتجهروا له بالقول ... أن تحبط أعمـلكم و أنتم لاتشعرون
برداشت بالا بدان احتمال است كه «و أنتم لاتشعرون» نظر به اصل تأثير داشته باشد; يعنى، شما درك نمى كنيد كه بى احترامى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) تا چه ميزان تأثير منفى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 18 - 14
14 - آرامش درونى ، و پيروزى صلح حديبيه و فتح خيبر ، نتيجه بيعت مهم مؤمنان با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إذ يبايعونك تحت الشجرة . .. فأنزل السكينة عليهم و أثـبهم فتحًا قريبًا
عبارت «فتحاً قريباً» ممكن است اشاره به «فتحاً مبيناً» (صلح حديبيه) و يا فتح خيبر داشته باشد; چه اين كه هر دو فتح با فاصله اى نه چندان دور، صورت گرفته و اطلاق فتح قريب بر هر دو ممكن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 2
2 - پيوستن به صف مؤمنان در صدراسلام ، مستلزم بيعت با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يـأيّها النبىّ إذا جاءك المؤمنـت يبايعنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 18
18 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در دعا براى زنان بيعت كننده با آن حضرت و آمرزش خواهى براى آنان
و استغفر لهنّ اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 222 - 4
4 - پاكى حريم پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) از هر انحرافى ، گواه تأثيرناپذيرى او از شياطين
و ما تنزّلت به الشيـطين . .. تنزّل على كلّ أفّاك أثيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 1
1 ـ پيروزى و موفقيت هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام ، براى متخلفان از جنگ ( منافقان ) اندوه بار بود .
إن تصبك حسنة تسؤهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 19
19- « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : من تولّى آل محمّد . . . فهو من آل محمّد . . . لا انه من القوم بأعيانهم و إنما هو منهم بتولّيه إليهم و اتباعه إيّاهم و كذلك . . . قول إبراهيم : « فمن تبعنى فإنه منّى . . . » ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: كسى كه آل محمد را ولّى خود قرار دهد . .. پس او از آل محمد است ... نه آنكه در حقيقت از قوم آل محمد شود; بلكه او از آل محمد است، به خاطر آنكه آنان را ولّى خود برگزيده است و از آنان تبعيت مى كند و چنين است ... سخن ابراهيم(ع): «فمن تبعنى فإنه منّى ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 57 - 22
22 - « عن زين العابدين ( ع ) إنّه اجتمعت قريش إلى أبى طالب و رسول اللّه عنده . . . و قالت و اللّه لو سمعت بهـذا فارس و الروم لأختطفتنا من أرضنا و لقلعت الكعبة حجراً حجراً ، فنزل « و قالوا إن نتّبع الهدى معك » . . . ;
از امام سجاد(ع) روايت شده: همانا قريش نزد ابى طالب جمع شدند، در حالى كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نزد وى بود. .. و گفتند به خدا سوگند اگر اين پيروى از محمد(صلی الله علیه و آله) را اهل فارس و روم بشنوند، ما را از سرزمينمان مى ربايند و كعبه را سنگ به سنگ از جا خواهند كند پس اين آيه نازل شد: «و قالوا إن نتّبع الهدى معك نتخطّف من أرضنا»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 14 - 10
10- مشركان مكه ، سرخوش از بيرون راندن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سرزمين خويش
قريتك الّتى أخرجتك . .. زيّن له سوء عمله
مورد «سوء عمله» در آيه شريفه، همان اخراج پيامبر(صلی الله علیه و آله) از سرزمين مكه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 65 - 1
1 ـ تبليغات سوء و سخنان نارواى مشركان عليه رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به درجه اى بود كه باعث اندوه و رنجش خاطر مبارك آن
حضرت مى شد .
و لا يحزنك قولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 42 - 1
1 ـ اعتراف مشركان ، به تأثير تلاش هدايت گرانه پيامبر (صلی الله علیه و آله) تا مرز متزلزل شدن پايه هاى عقايد شرك آلودشان
إن كاد ليضلّنا عن ءالهتنا لولا أن صبرنا عليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 22 - 8
8 - كارساز نبودن تبليغ و هدايت گرى هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در برخى از كافران و مشركان صدراسلام
و ما أنت بمسمع من فى القبور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 6 - 3
3 - احساس خطر سران كفر و شرك ، از دعوت پيامبراسلام به توحيد و نفى شرك و نفوذ آن حضرت در ميان توده ها
و اصبروا على ءالهتكم
فراخواندن مردم به پراكنده شدن از اطراف رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و پايدارى بر آيين شرك، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 7
7 - تحميل آرا و تمايلات سطحى مردم ، به رهبرى الهى ( پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) ، مايه مشقت و زيان حتمى خود آنان
لو يطيعكم فى كثير من الأمر لعنتّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 26
26 ـ ترس پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از عذاب قيامت ، عامل بازدارنده او از هر نافرمانى و گناه
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 3
3 - خوف و هراس پيامبر (صلی الله علیه و آله) از عذاب بزرگ الهى ، بازدارنده آن حضرت از هرگونه عصيان و نافرمانى بود .
إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 3
3 - تسليم حكم پيامبر بودن و پذيرش داورى بر مبناى تعاليم دين ، نشانه خدا ترسى ، تقواپيشگى و مطيع خدا و رسول بودن است .
إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و أطعنا . .. و من يطع الل
برداشت ياد شده، از ارتباط ميان دو آيه فوق استفاده گرديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 70 - 6
6 - تعاليم قرآن و رهنمود هاى پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مايه حيات واقعى انسان ها است .
لينذر من كان حيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 125 - 2
2- رشد و كمال پيامبر (صلی الله علیه و آله) در پرتو ربوبيت الهى ، مقتضى دعوت ديگران به راه خداست .
ادع إلى سبيل ربّك
واژه «ربّ» ـ كه در لغت به معناى تربيت است (مفردات راغب) ـ مى تواند اشاره به اين جهت داشته باشد كه: بهرهورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) از ربوبيت خدا، مقتضى آن است كه آن حضرت ديگران را نيز از ربوبيت خدا بهره مند سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 81 - 7
7 - يهوديان ، در صورت انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى هميشه به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. من كسب سيئة ... هم فيها خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 42 - 5
5 ـ انكار رسالت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، موجب سرافكندگى و شرمسارى در قيامت
يومئذ يودّ الذين كفروا و عصوا الرسول لو تسوّى بهم الارض
«الرسول» مى تواند از باب تنازع، مفعول «كفروا» نيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 1
1 ـ كفر منافقان به خدا و انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، عامل بى ارزش گشتن انفاق هاى آنان و پذيرفته نشدن آن در پيشگاه خداوند
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 5
5 ـ پافشارى بر شرك ، تكذيب پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انكار قرآن ، ظلم بوده و در پى دارنده عذاب است .
و إن كذبوك . .. أثم إذا ما وقع ءامنتم به ... و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 109 - 16
16ـ تكذيب پيامبر (صلی الله علیه و آله) به خاطر بشر بودنش ، نشانه بى خردى و دليل بى اطلاعى از تاريخ بشر ، پيامبران پيشين و سنّت الهى است .
و ما أرسلنا من قبلك إلاّ رجالاً نوحى إليهم من أهل القرى . .. أفلاتعقلون
لحن جمله «و ما أرسلنا . ..» گوياى اين است كه آن جمله در پاسخ اين توهّم ايراد شده كه: فرستاده خدا نمى تواند فردى از افراد بشر باشد ; بلكه بايد از فرشتگان و مانند آنها باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 10
10- مبتلا شدن مكيان به عذاب ، پس از تكذيب پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
قرية كانت ءامنة . .. و لقد جاءهم رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
برداشت فوق، بنابراين نكته است كه مراد از قريه ياد شده در آيه قبل، «مكه» باشد و ضماير «جائهم» و «فأخذهم» به مكيان
برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 4 - 5
5 ـ ستمگرى ، باطل گرايى و دروغ پردازى ، از نتايج و اثرات كفر به خدا و انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قال الذين كفروا إن هـذا إلاّ إفك . .. فقد جاءو ظلمًا و زورًا
«زور» به معناى سخن باطل و دروغ است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 25 - 3
3 - اندوه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به خاطر تكذيب شدنش از سوى كافران و مشركان لجوج صدراسلام
و إن يكذّبوك فقد كذّب الذين من قبلهم جاءتهم رسلهم
از آهنگ آيه شريفه، به دست مى آيد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به خاطر تكذيب شدنش اندهگين بود. از اين رو برخى از مفسران جواب شرط (إن يكذّبوك) را محذوف دانسته اند; يعنى، «إن يكذّبوك فلاتحزن و اصبر إذ قد كذّب الذين من قبلهم»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 36 - 4
4 - انكار رسالت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، موجب عذاب دوزخ
فإنّهم يومئذ فى العذاب . .. و يقولون ... لشاعر مجنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 2 - 7
7- ترديد در حقانيت انذار ها و هشدار هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نشأت يافته از ناباورى ، به اساس رسالت
بل عجبوا أن جاءهم منذر منهم فقال الكـفرون هـذا شىء عجيب
در صورتى كه «هـذا» به مسأله معاد و محتواى انذارهاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) اشاره باشد، تفريع «قال الكافرون» بر «عجبوا. ..»، مى رساند كه تشكيك در پيام، فرع بر تشكيك در اصل رسالت است و در آن جا كه اصل رسالت محرز باشد، مجالى براى ترديد در پيام نخواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 51 - 2
2 - تلاوت آيات قرآن از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، خشم و كينه كافران را به شدت برمى انگيخت .
و إن يكاد الذين كفروا ليزلقونك بأبصـرهم لمّا سمعوا الذكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 4
4 - مكر و توطئه كافران عليه دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شكست پذير و گريبانگير خود آنان
فالذين كفروا هم المكيدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 18 - 3
3 - انديشه و طراحى عليه قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از موجبات عذاب سخت و طاقت فرسا
سأُرهقه صعودًا . إنّه فكّر و قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 39 - 9
9 - توكل و اتكال پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) بر خداوند ، سبب اعتماد به نفس و پشت گرمى آن حضرت در مبارزه با دشمنان و نيل به اهداف رسالت
قل حسبى اللّه عليه يتوكّل المتوكّلون . قل يـقوم اعملوا على مكانتكم إنّى عـمل فسو
يادآورى توكل و اتكال بر خداوند (در آيه قبل) پيش از اعلام موضع قاطع خود به دشمنان، مى تواند گوياى برداشت بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 48 - 3
3- مخالفت و عنادورزى كافران با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با تمثيل و توصيف هاى ناروا ، در پى دارنده گمراهى علاج ناپذير براى آنان
كيف ضربوا لك الأمثال فضلّوا فلايستطيعون سبيلاً
برداشت فوق بنابراين است كه مراد از «سبيلاً» راه هدايت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 74 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ترفند هاى لغزش آفرين مشركان و كمترين تمايل به آنان ، در پرتو ثبات قدم اعطا شده به او از جانب خداوند ، در امان بود .
و لولا أن ثبّتنك لقد كدتّ تركن إليهم شيئًا قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 75 - 6
6- حمايت خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، منوط به پايدارى او در طريق وحى
و لولا أن ثبّتنك لقد كدتّ تركن إليهم شيئًا قليلاً. إذًا لأذقنـك ضعف الحيوة و ضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 9
9 ـ شركت در جنگ بدر عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان ، مانع پذيرش ايمان شركت كنندگان نبود .
إن يعلم اللّه فى قلوبكم خيرا يؤتكم خيرا مما أخذ منكم و يغفر لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 46 - 3
3 - زنده ماندن پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از ادعاى نبوت ، دليل صدق رسالت و درستى ادعاى آن حضرت است .
و لو تقوّل علينا . .. لقطعنا منه بالوتين
خداوند، مجازات مرگ را براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در صورت دروغ بستن بر خدا مقرر فرمود. اين مطلب مى تواند گوياى اين حقيقت باشد كه زندگانى آن حضرت پس از ادعاى نبوت، گواه صدق ادعاى ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 53 - 20
20 - حياى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، او را از اخراج ميهمانان اش باز مى داشت .
فإذا طعمتم فانتشروا و لامستئنسين لحديث إنّ ذلكم كان يؤذى النبىّ فيستحيى منكم
جمله «فيستحيى منكم» تعليل براى محذوفى است كه سياق بر آن دلالت مى كند و آن محذوف، چيزى مانند «اخراج» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 113 - 12
12 ـ خويشاوندى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) مانع از عذاب و دوزخى شدن فرد مشرك نيست .
ما كان للنبى . .. أن يستغفروا للمشركين و لو كانوا أولى قربى ... أنهم أصحب الجحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 27 - 7
7 ـ پيامد هاى شوم خيانت به خدا و رسول و زشتى خيانت آدمى به امانت هاى جامعه ، امرى روشن و بى نياز از برهان
لاتخونوا اللّه . .. و أنتم تعلمون
در اينكه مفعول «تعلمون» چيست، نظرهاى مختلفى ايراد شده كه از جمله آنهاست، زشتى خيانت، پيامدهاى شوم آن و حرمت آن از ديدگاه عقل و شرع.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 13 - 6
6 ـ ستيزه جويان با خدا و رسول در معرض گرفتار شدن به عقوبت هاى شديد دنيوى
ذلك . .. و من يشاقق اللّه و رسوله فإن اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 12،14
12ـ كفرورزى مردم عصر بعثت و مخالفتشان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، عامل روى آوردن مصيبت هاى سخت و كوبنده بر آنان
و لايزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة أو تحلّ قريبًا من دارهم
برداشت فوق با توجه به حرف «باء» در «بما صنعوا» ـ كه به معناى سببيت است ـ استفاده مى شود. مراد از «ما صنعوا» به قرينه آيات گذشته ، انكار قرآن، مخالفت با رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مانند آن مى باشد.
14ـ آنان كه با قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مبارزه مى پردازند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 9 - 4
4 ـ گمراهىِ گريز ناپذير سران كفر و شرك ، پيامد برخورد هاى عناد آلود و بهانه جويانه آنان با قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إن هـذا إلاّ إفك. .. و قالوا مالِ هـذا الرسول ... إن تتّبعون إلاّ رجلاً مسحورًا
«فاء» در «فضلّوا» براى سببيت و در «فلايستطيعون» تفسيريه است; يعنى، برخوردهاى عناد آلود كافران با پيامبر(صلی الله علیه و آله) سبب گمراهى آنان بود و اين گمراهى، موجب نيافتن راهى براى گريز از آن گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 1
1- كافران ، با كفر و حق ستيزى و مخالفتشان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ناتوان از رسانيدن كمترين زيان به خداوند
إنّ الذين كفروا و . .. لن يضرّوا اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 1
1 - دشمنى ورزيدن با خدا و پيامبر او و مخالفت و نافرمانى با آنان ، نشانه حقارت و پستى است .
إنّ الذين يحادّون . .. أُولـئك فى الأذلّين
«محاده» (مصدر «يحادّون» در معانى دشمنى و مخالفت (نافرمانى) به كار مى رود. «ذلت» (مبدأ اشتقاق «أذلّين»)، در مقابل عزت و به معناى حقارت و پستى است. گفتنى است جلمه «اُولـئك فى الأذلّين»، مى تواند در بيان ماهيت و شخصيت دشمنان خدا و رسول او باشد و نيز مى تواند ناظر به فرجام و عاقبت مخالفت با خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) ـ كه شكست و ذلت است ـ باشد. برداشت بالا بر پايه احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 4 - 1،2
1 - مخالفت و عنادورزى يهود بنى نضير با خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، عامل تبعيد آنان
هو الذى أخرج الذين كفروا . .. ذلك بأنـّهم شاقـّوا اللّه و رسوله
2 - مجازات اخروى بنى نضير ، معلول ستيزه جويى آنان با خدا و رسول او
و لهم فى الأخرة عذاب النار . ذلك بأنّهم شاقّوا اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 5 - 9
9 - جبهه گيرى در برابر خدا و پيامبر و حاكميت دين ، از نمود هاى بارز فسق
ذلك بأنّهم شاقّوا اللّه و رسوله . .. و ليخزى الفـسقين
از تطبيق عنوان «فاسق» بر كسانى كه در برابر خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) جبهه گيرى كردند (شاقّوا اللّه و رسوله)، مطلب بالا برداشت مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 63 - 1
1 ـ جبهه گيرى در برابر خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و خصومت با آنان ، مستلزم خلود در آتش دوزخ است .
من يحادد اللّه و رسوله فان له نار جهنم خلداً فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 9،12
9 ـ دعا و درود پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى تأثير و ارزشى والا در بينش الهى
و يتخذ ما ينفق قربت عند اللّه و صلوت الرسول
از اينكه خداوند اين قصد و نيت مؤمنان را به عنوان كارى ارزشمند ياد كرده است، مى توان مطلب فوق را به دست آورد.
12 ـ دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) مايه تقرب انسان به خدا و زمينه ساز جلب رحمت و غفران الهى
و صلوت الرسول ألا إنها قربة . .. غفور رحيم
با توجه به اينكه ضمير «إنها» مى تواند به «صلوات» بازگردد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 103 - 14
14 ـ دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و حاكم اسلامى براى زكات دهندگان ، مايه آرامش روحى آنان است .
و صل عليهم إن صلوتك سكن لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 19
19 - دعا و استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مردم ، در جلب غفران و رحمت الهى براى آنان و مورد عفو و آمرزش قرار گرفتن ايشان
و استغفر لهم اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
از توصيه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه براى مردم طلب مغفرت كند به دست مى آيد كه دعا و استغفار آن حضرت در آمرزش آنان نقش ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 21
21 - دعاى شخص پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مؤمنان ، داراى ارزش و تأثيرى ويژه نزد خداوند
و استغفر لهنّ اللّه
از اين كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، موظف به استغفار براى امت شده است ـ نه خود آنان ـ استفاده مى شود كه دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، در پيشگاه الهى ارج و تأثير ويژه اى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 7 - 3
3 - دعوت پيامبراسلام و هشدار به مردم ، مشكلات و سختى هاى فراوانى براى آن حضرت در پى داشت .
قم فأنذر . .. و لربّك فاصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 24 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به خاطر دعوت مؤمنان به مودت اهل بيت ، در معرض اتهام كذب از سوى عناصر سست ايمان *
أم يقولون افترى على اللّه كذبًا
چنانچه مخاطب در «لا أسئلكم» مسلمانان باشند، از ارتباط «أم يقولون» با آيه شريفه، مى توان استفاده كرد كه فاعل «يقولون» عناصر سست ايمان هستند و نه مشركان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 33 - 5
5 ـ آمدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همراه با هدايت ( قرآن ) و دين حق ( اسلام ) در راستاى تكميل نور الهى و تحقق اراده خداست .
و يأبى اللّه إلا أن يتم نوره . .. هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 4
4 ـ رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از جانب خداوند ، مستلزم اطاعت بى چون و چرا از آن حضرت
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
از به كارگيرى عنوان «رسول اللّه» استفاده مى شود كه اين حيثيت (رسالت خدا) مستلزم اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) است به نحوى كه تخلف از آن، آتش دوزخ را در پى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 5
5- تحقق حكومت جهانى صالحان ، در پرتو دين اسلام و رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
و لقد كتبنا فى الزبور . .. و ما أرسلنـك إلاّ رحمة للعـلمين
با توجه به ارتباط دو آيه ـ كه در آيه اوّلى حكومت جهانى و در اين آيه رسالت جهانى پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مطرح مى كند ـ برداشت ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 43 - 8،10
8 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) در صورتى كه كافران بدر را در رؤياى خويش لشكرى بزرگ مى ديد ، مسلمانان در تصميم بر نبرد سست شده و بر سر آن اختلاف مى كردند .
و لو أريكهم كثيرا لفشلتم و لتنزعتم فى الأمر
«فى الأمر» متعلق به «لتنزعتم» و نيز «فشلتم» است و «ال» در آن عهديه و اشاره به جنگ بدر است.
10 ـ رؤياى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( اندك ديدن نفرات سپاه كفر ) عامل وحدت كلمه مسلمانان در ضرورت پيكار با سپاه كفر و حضور رشيدانه آنان در جنگ بدر
إذ يريكهم اللّه فى منامك قليلا و لو أريكهم كثيرا لفشلتم و لتنزعتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 27 - 3
3- نقش مهم رؤياى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در حركت آن حضرت به سوى مكه و حديبيه
الرءيا بالحقّ لتدخلنّ المسجد الحرام
با توجه به اين كه آيات پيشين در مورد مسائل حديبيه بود; از اين آيه شريفه استفاده مى شود كه حركت پيامبر(صلی الله علیه و آله) در سفر منتهى به حديبيه، مسبوق به رؤيايى بود كه خداوند به آن حضرت نمايانده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 9 - 2
2 - اعلام آمادگى كافران تكذيب گر ، به سازش كردن و نرمش نشان دادن با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در صورت سازش و نرمش نمودن آن حضرت با آنان
ودّوا لوتدهن فيدهنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 73 - 11
11- كافران ، در صورت عقب نشينى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از مواضع اصولى خويش ( تعاليم وحى شده بر آن حضرت ) قطعاً با او طرح دوستى صميمانه اى مى ريختند .
و إن كادوا ليفتنونك . .. و إذًا لاَتّخذوك خليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 17 - 4
4- تأثير دوگانه قرآن و سخنان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بر هدايت پذيران و هواپرستان
يستمع إليك . .. طبع اللّه على قلوبهم واتّبعوا أهواءهم . و الذين اهتدوا زادهم هدً
با توجه به پيوستگى اين آيه با آيه قبل چنين استفاده مى شود كه سخنان پيامبر(صلی الله علیه و آله) و پيام وحى در درون هواپرستان مرده دل جاى نمى گيرد و مى گويند: «ماذا قال. ..» ولى در دل حق پذيران تأثير كرده و بر هدايت و تقواى آنان مى افزايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 22 - 6
6 - سلامت عقلانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ضامن دريافت صحيح قرآن از فرشته وحى و مصونيت مرحله دريافت از خطا و تحريف
و ما صاحبكم بمجنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 23 - 3
3 - عقل سالم پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مشهود بودن جبرئيل براى آن حضرت در فضايى روشن ، تضمين كننده دريافت صحيح قرآن از فرشته وحى
و ما صاحبكم بمجنون . و لقد رءاه بالأُفق المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 13
13 ـ سعه صدر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در گوش دادن به سخنان مردم ، مايه رحمت براى مؤمنان
و يقولون هو أذن قل أذن خير لكم . .. و رحمة للذين ءامنوا منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شرح - 94 - 2 - 3
3 - شرح صدر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، فراهم سازنده زمينه لازم براى اجراى برنامه هاى سنگين رسالت و انجام دادن تكاليف دشوار
ألم نشرح . .. و وضعنا عنك وزرك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 6
6 - تأثير استغفار و شفاعت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در آمرزش گناهان مردم
تعالوا يستغفر لكم رسول اللّه
در اين آيه به منافقان پيشنهاد مى شود اگر توبه كنيد، پيامبر(صلی الله علیه و آله) برايتان استغفار خواهد كرد. از اين مطلب معلوم مى شود، استغفار آن حضرت براى ديگران تأثير داشته است و گرنه پيشنهاد ياد شده بى معنا خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 4
4 - شك و ترديد نسبت به حقانيت اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در عين آگاهى از آن ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أم ارتابوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 130 - 22
22 - نيل پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مقام رضا ، درگرو صبر ، تسبيح و حمد مداوم پروردگار
فاصبر . .. و سبّح ... لعلّك ترضى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 1 - 7
7- نقش عبادت و عبوديت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در نايل شدن آن حضرت به مقام رسالت و نزول قرآن برايشان
أنزل على عبده الكتـب
وصف و ياد كردن از پيامبر(صلی الله علیه و آله) به عنوان «بندى خداوند» در بيان نازل كردن قرآن بر او، مى تواند اين معنا را برساند كه: «بنده خدا» بودن و او را بندگى و عبادت كردن، از زمينه هاى مهم براى تحمّل رسالت و دريافت وحى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 1 - 18
18- عبوديت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، رمز شايستگى آن حضرت براى مشاهده آيات مهم الهى
أسرى بعبده . .. لنريه من ءايـتنا
توصيف پيامبر(صلی الله علیه و آله) به «عبده» از ميان ساير اوصاف، مى تواند بيانگر نقش اين صفت در انتخاب آن حضرت براى معراج باشد; يعنى، چون پيامبر(صلی الله علیه و آله) عبد خاص خدا بود، اين شايستگى را پيدا كرد كه براى ديدن آيات خاص خداوند، به معراج برود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 1 - 7
7- نقش عبادت و عبوديت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در نايل شدن آن حضرت به مقام رسالت و نزول قرآن برايشان
أنزل على عبده الكتـب
وصف و ياد كردن از پيامبر(صلی الله علیه و آله) به عنوان «بندى خداوند» در بيان نازل كردن قرآن بر او، مى تواند اين معنا را برساند كه: «بنده خدا» بودن و او را بندگى و عبادت كردن، از زمينه هاى مهم براى تحمّل رسالت و دريافت وحى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 9 - 4
4 - نقش عبوديت حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ، در دستيابى آن حضرت به مقام نبوت و دريافت پيام وحى از جانب خداوند
هو الذى ينزّل على عبده
تعبير «عبده» درباره پيامبر(صلی الله علیه و آله) ـ به جاى هر تعبير ديگر ـ مى تواند حاكى از مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 92 - 3،10
3 ـ پيامد هاى شوم نافرمانى خدا و رسول ، سزاوار بيم و هراس
و اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول و احذروا
متعلق «واحذروا» به قرينه صدر آيه مى تواند مخالفت با خدا و رسول باشد.
10 ـ نافرمانى خدا و رسول داراى پيامدهايى شوم و شيطانى ( دشمنى و كينه توزى و بازماندن از نماز و ياد خدا )
انما يريد الشيطن . .. فان توليتم فاعلموا انما على رسولنا البلغ المبين
مراد از رويگردانى در جمله «فان توليتم» ـ به قرينه آيه پيشين ـ ناديده گرفتن حرمت خمر و قمار است يعنى اگر نهى خداوند از ميگسارى و قمار را ناديده گرفتيد و شيطان شما را به كينه و عداوت با يكديگر كشانيد جز خود كسى را ملامت نكنيد زيرا آن عواقب شوم بازتاب نافرمانيهاى شماست و پيامبر(صلی الله علیه و آله) در وظيفه خود كوتاهى نكرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 12
12 ـ نفاق و تخلف از فرمان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، كفر به خدا و رسول خداست .
فرح المخلفون . .. إنهم كفروا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 8
8 - كسانى كه از خدا و رسول او ، روى برتابند و از فرمان هايشان سرپيچى كنند ، مؤمن نيستند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك و ما أُولـئك بالمؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 63 - 10،16
10 - مبتلا شدن به فتنه و بلا و يا عذاب دردناك الهى ، پيامد سرپيچى از فرمان هاى رسول خدا است .
فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم
16 - « عن عبدالأعلى قال : سألت أباعبداللّه عن قول اللّه عزّوجلّ « فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم » قال : فتنة فى دينه أو جراحة لايأجره اللّه عليها ;
عبدالاعلى مى گويد: از امام صادق(ع) از معناى قول خداى ـ عزّوجل ـ «. ..أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم» پرسيدم؟ حضرت فرمود: مراد فتنه در دين است يا جراحتى [در بدن] كه خدا در برابر آن اجرى به او نمى دهد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 10
10- تخلف از فرمان خدا و رسول او ، داراى تأثير در حبط اعمال گذشته انسان
أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول و لا تبطلوا أعمـلكم
از ارتباط «أطيعوا اللّه . ..» با «لاتبطلوا أعمالكم»، استفاده مى شود كه عدم اطاعت موجب بطلان و حبط اعمال گذشته انسان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 5
5- اطاعت نداشتن از خدا و رسول او ، منتهى به عنادورزى با دين و محروميت ابدى از غفران الهى *
يـأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و . .. إنّ الذين كفروا و ... فلن يغفر اللّه له
از ارتباط «أطيعوا اللّه و. ..» با «إنّ الذين كفروا و...»، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 13 - 2
2 - تخلف از دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به بهانه هاى واهى ، در حكم كفر به خداو رسول او *
سيقول لك المخلّفون . .. و من لم يؤمن ... فإنّا أعتدنا للكـفرين سعيرًا
روى سخن آيه شريفه، مى تواند متوجه به باديه نشينانى باشد كه از دعوت پيامبر(صلی الله علیه و آله) تخلّف كردند و اشتغال به اموال و خانواده را بهانه قرار دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 23
23 - اطاعت محض از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، نمود ايمان و موضع گيرى در برابر آن حضرت نمود كفر است . *
لو يطيعكم . .. لعنتّم و لـكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمـن ... و كرّه إليكم الكفر
صدر آيه; درباره اطاعت از رسول خدا و تحميل نكردن رأى بر آن حضرت است; ولى ادامه آن درباره ايمان و كفر است; از اين بيان انطباق ايمان بر اطاعت و تطبيق كفر بر تحميل رأى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 5 - 3
3 - مخالفت با خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در پى دارنده ذلت و خوارى است .
إنّ الذين يحادّون اللّه و رسوله كبتوا
«محادة» (مصدر «يحادّون») به معناى مخالفت كردن و دشمنى ورزيدن است (مصباح المنير). «كبت» (مصدر «كبتوا») نيز به معناى ذليل و خوار گردانيده شدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 1
1 - دشمنى ورزيدن با خدا و پيامبر او و مخالفت و نافرمانى با آنان ، نشانه حقارت و پستى است .
إنّ الذين يحادّون . .. أُولـئك فى الأذلّين
«محاده» (مصدر «يحادّون» در معانى دشمنى و مخالفت (نافرمانى) به كار مى رود. «ذلت» (مبدأ اشتقاق «أذلّين»)، در مقابل عزت و به معناى حقارت و پستى است. گفتنى است جلمه «اُولـئك فى الأذلّين»، مى تواند در بيان ماهيت و شخصيت دشمنان خدا و رسول او باشد و نيز مى تواند ناظر به فرجام و عاقبت مخالفت با خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) ـ كه شكست و ذلت است ـ باشد. برداشت بالا بر پايه احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 23 - 6
6 - نافرمانى از خدا و رسول او ، موجب ابتلا به آتش دوزخ
و من يعص اللّه و رسوله فإنّ له نار جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 24 - 6
6 ـ محبت عميق به خدا و رسول ، برانگيزنده انسان به اطاعت از آنان
قل إن كان ءاباؤكم . .. أحب إليكم من اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 10 - 8
8 - نتايج ناگوار پيمان شكنى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبرى الهى ، تنها متوجه خود انسان است .
فمن نكث فإنّما ينكث على نفسه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 6
6 - پذيرش داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، نشانه ايمان راستين به خدا و رسول او و فرمان برى از ايشان و التزام عملى به دين است .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا ثمّ يتولّى . .. و ما أُولـئك بالمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 3
3 - تسليم حكم پيامبر بودن و پذيرش داورى بر مبناى تعاليم دين ، نشانه خدا ترسى ، تقواپيشگى و مطيع خدا و رسول بودن است .
إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و أطعنا . .. و من يطع الل
برداشت ياد شده، از ارتباط ميان دو آيه فوق استفاده گرديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 89 - 12،14
12 - خداوند ، يهوديان كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن را از رحمت خويش به دور و آنان را مورد لعنت قرار داده است .
فلعنة اللّه على الكفرين
14 - جواز لعنت و نفرين بر آنانى كه از سر عناد و لجاجت ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن كافر مى شوند .
فلعنة اللّه على الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 16
16 - يهوديان ، بر اثر انكار رسالت پيامبر و كفر به قرآن ، خشم خداوند را بر خويش هموار ساختند .
أن يكفروا بما أنزل اللّه بغياً أن ينزل اللّه . .. فباء و بغضب على غضب
«باءوا» به معناى «بازگشتند» است. حرف «باء» در «بغضب» باى مصاحبت يا ملابست مى باشد; يعنى، يهوديان از آن مبادله (فروختن خويش به كفر) باز آمدند، در حالى كه غضب الهى را به همراه داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 10
10 - كافران به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) خسارت ديدگان واقعى و تباه كنندگان خويش هستند .
و من يكفر به فأولئك هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 5،7،8
5 ـ كافران به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، محروم از آمرزش الهى .
فلن يغفر اللّه لهم ذلك بأنهم كفروا باللّه و رسوله
7 ـ كفر منافقان به خدا و رسول او ، مانع آمرزش آنان
فلن يغفر اللّه لهم ذلك بأنهم كفروا باللّه و رسوله
8 ـ كفر به خدا و رسول او ، فسق و كافران ، مردمانى فاسقند .
ذلك بأنهم كفروا باللّه و رسوله و اللّه لايهدى القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 22 - 4
4 - مشاهده كمال عقلانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى معاشران آن حضرت ، دليلى كافى بر مردود بودن ادعاى جنون درباره او است .
و ما صاحبكم بمجنون
عنوان «صاحبكم» گوياى مردود بودن اتهام جنون است; زيرا مصاحبت روز مرّه كسانى كه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) تهمت جنون مى زدند، با آن حضرت، مايه شناخت وضعيت فكرى آن بزرگوار بوده و دستاويزى براى نسبت جنون باقى نمى گذارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 48 - 4
4- گمراهى مشركان مخالف پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مكه ، به حدى بود كه آنان زمينه هدايت را از دست داده بودند .
فضلّوا فلايستطيعون سبيلاً
«فلايستطيعون» تفريع بر «ضلّوا» است و مراد از آن، بسته شدن تمامى راههاى هدايت براى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 45 - 10
10 - مصون ماندن امت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از نابودى و كيفر دنيوى ، در پرتو عنايت ربوبى خداوند به آن حضرت است . *
و لولا كلمة سبقت من ربّك لقضى بينهم
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه ضمير «هم» در «بينهم»، مربوط به كفار عصر بعثت باشد و نه قوم موسى. و از آن جا كه خداوند در موارد امهال، تعبير به «ربّك» نموده است ـ كه نشانه عنايت ويژه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى باشد ـ مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 8
8- كفر و ستيزه جويى با دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از عوامل حبط عمل و نابودى اعمال نيك انسان
إنّ الذين كفروا و . .. و سيحبط أعمـلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 12
12 ـ ر ها شدن در ورطه ولايت و حكومت گمراهان ، پيامد مخالفت با رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
و من يشاقق الرسول . .. و يتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 13 - 8
8 - مخالفت با دعوت توحيدى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب استحقاق كيفر دنيوى
فإن أعرضوا فقل أنذرتكم صـعقة مثل صـعقة عاد و ثمود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 4 - 4
4 - مخالفت با برنامه هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و حاكميت اسلام ، مخالفت با خداوند است .
شاقّوا اللّه و رسوله و من يشاقّ اللّه
با توجه به اين كه در جمله دوم آيه شريفه فقط مخالفت با خدا مطرح شده، استفاده مى شود كه مخالفت با رسول نيز، مخالفت با خدا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 41 - 3
3 - پندار مشركان عصر بعثت ، خاموش شدن فروغ دين و آيين نبوى ، با رحلت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فإمّا نذهبنّ بك فإنّا منهم منتقمون
آيه شريفه، گويا در پاسخ توهم مشركان است كه مى پنداشتند با رحلت پيامبر(صلی الله علیه و آله)، تمامى مسائل خاتمه خواهد يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 22 - 4
4 - مشاهده كمال عقلانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى معاشران آن حضرت ، دليلى كافى بر مردود بودن ادعاى جنون درباره او است .
و ما صاحبكم بمجنون
عنوان «صاحبكم» گوياى مردود بودن اتهام جنون است; زيرا مصاحبت روز مرّه كسانى كه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) تهمت جنون مى زدند، با آن حضرت، مايه شناخت وضعيت فكرى آن بزرگوار بوده و دستاويزى براى نسبت جنون باقى نمى گذارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 4
4 - مكر و توطئه كافران عليه دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شكست پذير و گريبانگير خود آنان
فالذين كفروا هم المكيدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 17 - 6
6 - منت نهادن بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به منزله منت نهادن بر خداوند است .
يمنّون عليك . .. بل اللّه يمنّ عليكم
اعراب، بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) منت مى نهادند; ولى خداوند پاسخ آنان را به گونه اى داده است كه گويى آنان بر او منت نهاده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 217 - 2
2 - موضع گيرى پيامبر (صلی الله علیه و آله) در قبال كفرورزى و عصيان خويشاوندان ، داراى پى آمد هاى دشوار و نگران كننده
و أنذر عشيرتك . .. فإن عصوك فقل إنّى برىءٌ ... و توكّل على العزيزالرحيم
دستور «توكّل على اللّه» پس از «فقل إنّى برىءٌ ممّا تعملون» بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 129 - 5
5 ـ اشتياق شديد پيامبر (صلی الله علیه و آله) به هدايت مردم ، نشأت يافته از رحمت و رأفت آن حضرت بود ، نه معلول نياز او به آنان .
حريص عليكم . .. فإن تولوا فقل حسبى اللّه ... عليه توكلت
در آيه قبل سخن از اشتياق شديد پيامبر(صلی الله علیه و آله) به ميان آمد و خداوند براى نفى پندار غلط گمراهان ـ كه ممكن بود تلاش پيامبر (صلی الله علیه و آله) را ناشى از احتياج به مردم تلقى كنند ـ در اين آيه مى فرمايد: روى گردانى گمراهان، زيانى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) نمى رساند، چه اينكه او متكى به خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 43 - 2
2 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مشركان ـ به رغم سوگند مؤكد آنان بر ايمان و پذيرش ـ موجب گردنكشى بيشتر و حيله گرى عليه اسلام گرديد .
فلمّا جاءهم نذير ما زادهم إلاّ نفورًا. .. و مكر السّيّىِ
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه «استكباراً» بدل براى «نفوراً» باشد; يعنى، «ما زادهم إلاّ استكباراً».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 4،5
4 - نويد خداوند به امت اسلامى در برخوردارى از حكومت ، اقتصاد شكوفا و شرافت ، در پرتو تعاليم قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) *
و لقد ءاتينا بنى إسرءيل . .. ثمّ جعلنـك على شريعة من الأمر
واژه «الأمر» در اين آيه همانند واژه «الأمر» در آيه قبل مى تواند نظر به كتاب، حكومت، نبوت، رزق پاكيزه و فضيلت اجتماعى داشته باشد. در اين صورت تعبير «جعلناك على شريعة من الأمر»، نويد به بهره مندى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و امتش از آن مواهب خواهد بود.
5 - بعثت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، در ادامه تبيين حقايق و زدايش اختلافات ديرين دينى *
فما اختلفوا إلاّ من بعد . .. ثمّ جعلنـك على شريعة من الأمر
طرح رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) (جعلناك على شريعة) در پى يادكرد اختلاف بنى اسرائيل، مى تواند پيامدار اين معنا باشد كه: پيدايش و گسترش آن اختلاف ها، مقتضى آمدن رسول جديد و به منظور تبيين حقايق و پايان بخشيدن به تفرقه ها بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 18 - 7،8
7- بعثت پيامبر خاتم (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن ، از نشانه هاى تحقق حتمى قيامت *
فقد جاء أشراطها
به قرينه آيات پيشين و به ميان آمدن نام پيامبر(صلی الله علیه و آله) و استماع كلمات وحى از آن حضرت (من يستمع إليك. ..)، احتمال دارد مراد از شرايط قيامت، آمدن پيامبرخاتم(صلی الله علیه و آله) و قرآن باشد.
8- برپايى قيامت و نظام كيفر و پاداش منوط به آمدن پيامبر و قوانين روشنگر *
فقد جاء أشراطها
اگر اين احتمال را بپذيريم كه مراد از «أشراط»، بعثت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن است و در صورتى كه «أشراط» را شرط بدانيم ـ و نه صرفاً نشانه ـ از آيه شريفه استفاده مى شود كه آمدن پيامبر و قرآن، شرط كيفر و پاداش است; زيرا تا اتمام حجت نشود، مجازات معنا ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 5
5- ولايت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر مردم ، نشأت يافته از منصب رسالت الهى آن حضرت
أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول
وصف «الرسول»، مى تواند مشعر به عليت باشد; يعنى، رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله)، ولايت بر خلق را براى او به ارمغان آورده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 3 - 6
6 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) همراه با قرآن ، تحقّق بخش پيش شرط اهل كتاب و مشركان براى ترك آيين خويش
لم يكن . .. منفكّين حتّى تأتيهم البيّنة . رسول ... فيها كتب قيّمة
برداشت ياد شده، براساس يكى از احتمالاتى است كه درباره نخستين آيه بيان شد. در آن احتمال، آيه شريفه، بيانگر ادّعاى كافران