علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 67
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 67
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 16 - 3
3 ـ نگرانى دائمى متّقين ، از كردار خويش و عذاب الهى
للّذين اتقوا . .. يقولون ربّنا ... فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار
استمرار و دوام، از فعل مضارع «يقولون» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 108 - 5،8
5 ـ عذاب سيه رويان ( اهل كفر ) و استغراق سفيدرويان در رحمت الهى ، از آيات بحق خداوند
فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون . .. ففى رحمة اللّه ... تلك ايات اللّه
بنابراينكه مشاراليه «تلك»، مطالب مذكور در دو آيه قبل باشد.
8 ـ عذاب سيه رويان ( كافران ) ، ناشى از اعمال ناپسند ( تفرقه و پراكندگى و كفر ) خود آنان است و نه از ناحيه خداوند
فاما الذين اسودّت وجوههم . .. و ما اللّه يريد ظلماً للعالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 182 - 8،9
8 ـ عذاب دوزخيان ، هرگز ستمى از سوى خداوند بر آنها نيست .
ذوقوا عذاب الحريق . .. و انّ اللّه ليس بظلاّم للعبيد
بنابر اينكه «انّ اللّه . .. »، خبر براى مبتدايى محذوف باشد (الأمر و الشّأن انّ اللّه ليس ... )، بر اين مبنا، مراد از ستم نكردن خداوند ـ به قرينه «ذلك بما قدّمت ايديكم» ـ اين است كه خداوند در كيفر دادن ستم نمى كند.
9 ـ عذاب دوزخيان ، هرگز فزونتر از اقتضاى عملكرد آنان نخواهد بود .
ذوقوا عذاب الحريق. ذلك بما قدّمت ايديكم و انّ اللّه ليس بظلاّم للعبيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 9
9 ـ هيچكس دوزخيان را از عذاب الهى نجات نخواهد داد .
ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته و ما للظّالمين من انصار
مراد از «انصار» به قرينه «من تدخل النّار»، يارى در جهت رهاسازى از عذاب دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 64 - 5
5 - فرياد استغاثه پيروان كفرپيشه ، به هنگام مشاهده گرفتارى جلوداران خود به عذاب قهر الهى
حتّى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجئرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 191 - 35
35 ـ آتش ، وسيله اى براى عذاب دوزخيان
فقنا عذاب النّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 37 - 1
1 ـ آتش ، وسيله عذاب دردناك در قيامت
و لهم عذاب اليم. يريدون ان يخرجوا من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 16 - 5
5 - آتش ، وسيله اصلى عذاب و كيفر زيانكاران در قيامت
لهم من فوقهم ظلل من النار و من تحتهم ظلل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 3
3 - قيد و بند هاى گران و آتش افروخته ، از عذاب هاى الهى در قيامت
إنّ لدينا أنكالاً و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 14 - 3
3- توجه انسان به حقايق و پشيمانى از عملكرد خويش ، به هنگام گرفتارى مهلك و مشاهده عذاب الهى
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
برداشت ياد شده مبتنى براين است كه جمله «قالوا يا ويلنا. ..» استئنافيه و بيان براى جمله «فلمّا أحسّوا بأسنا...» باشد;
يعنى، وقتى عذاب ما را احساس كنند، به گناه خويش اذعان و بر حقيقت امر اعتراف مى كنند. بنابراين احساس عذاب و مشاهده گرفتارى مهلك، موجب توجه آدمى به حقايق و اعتراف به آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 15 - 1
1- آنان كه با مشاهده عذاب اظهار ايمان كنند ، با اندك فرجه اى به كفر و شرك خويش باز مى گردند .
إنّا كاشفوا العذاب قليلاً إنّكم عائدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 6
6 ـ تأخير افتادن عذاب كافران نه به سود آنان بلكه باعث تشديد عذاب اخروى آنان خواهد شد .
ثم اللّه شهيد على ما يفعلون
همان گونه كه تأخير عذاب باعث نگرانى پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) بود، براى كافران نيز ـ به قرينه آيه بعد (يقولون متى هذا الوعد) ـ دستاويز قرار گرفته بود تا به استهزاى مؤمنان بپردازند، از اين رو جمله «ثم اللّه شهيد على ما يفعلون» (خداوند پس از ستاندن جان تو، به دقت تمام اعمال آنان را زير نظر دارد)، چنان كه در برداشت فوق آمده، مى تواند بيانگر حكمت تأخير عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 10
10 - ترس از عذاب هاى اخروى و اميد به پاداش هاى جهان آخرت ، از انگيزه هاى آدمى براى عبادت خدا
ملك يوم الدين. اءيّاك نعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 95 - 6
6 - گريز باور داران به قيامت از مرگ و ناپسند شمردن آن ، به خاطر ارتكاب گناهان و ترس از عذاب اخروى است .
و لن يتمنوه أبداً بما قدمت أيديهم
«باء» در «بما قدمت» سببيه است. بنابراين جمله «لن يتمنوه ...» گوياى اين حقيقت است كه گناهان از عوامل ترس از مرگ است. گفتنى است كه چون جمله فوق درباره باورداران به خدا و قيامت است، علت ياد شده مخصوص آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 15
15- اميد به رحمت خدا و بيم از عذاب او ، برانگيزاننده مقربان الهى به يافتن وسيله و راهى براى تقرب بيشتر
يبتغون إلى ربّهم الوسيلة . .. و يرجون رحمته و يخافون عذابه
برداشت فوق، بر اين احتمال است كه «أُولـئك» مبتدا و «الذين يدعون» خبر آن و «يرجون رحمته و يخافون عذابه» حال براى «الذين» باشد; يعنى، آنان در حالى كه اميد به رحمت خدا و بيم از عذاب او دارند، خدا را مى خوانند و در جست و جوى وسيله تقرب به اويند و همين اميد و ترس، انگيزه وسيله خواهى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 4
4 - ايمان به روز قيامت و ترس از عذاب بزرگ آن روز ، بازدارنده آدمى از هرگونه گناه و قانون شكنى است .
إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 27 - 2
2 - هراس و نگرانى از عذاب الهى ، تعديل كننده غرايز و تأثيرگذار در خلق و خوى بشر ( حرص ، بخل ، ناشكيبايى و . . . )
إنّ الإنسـن خلق هلوعًا . .. إلاّ المصلّين ... و الذين هم من عذاب ربّهم مشفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 35 - 4
4 - انجام دادن دائم نماز ، اداى حق سائلان و محرومان جامعه ، تصديق روز جزا و هراس از عذاب الهى ، از موجبات ورود به بهشت
إلاّ المصلّين . .. و الذين فى أمولهم حقّ ... و الذين يصدّقون بيوم الدين ... أُول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 22
22 ـ ترس از عذاب قيامت ، بازدارنده آدمى از عصيان و سرپيچى از دستور هاى الهى
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 3
3 - هراس از جهنم و عذاب طاقت فرساى آن ، مايه تحكيم ايمان در قلب ساحران فرعون
إنّا ءامنّا بربّنا . .. إنّه من يأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم
جمله «إنّه من يأت. ..» تعليل براى محتواى آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 42 - 8
8 - انكار مستمر وجود كيفر و عذاب در قيامت ، عذاب آور است .
ذوقوا عذاب النار الّتى كنتم بها تكذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 10
10 - انكار قيامت و مؤاخذه انسان ها در آن روز ، از زمينه هاى ستم كارى و بدكردارى
الذين لايؤمنون بالأخرة . .. للذين ظلموا ... و بدا لهم سيّئات ما كسبوا و حاق بهم
برداشت ياد شده از آن جا است كه خداوند، منكران روز قيامت و كيفر آن را، ستمكار (ظلموا) و بدكردار (سيئات ماكسبوا) معرفى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 10 - 5
5 - كسانى كه عذاب كم فروشان را تكذيب كنند ، در قيامت به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
ويل للمطفّفين . .. ويل يومئذ للمكذّبين
مراد از «مكذّبين» ـ به قرينه آيه بعد ـ تكذيب گران روز قيامت و رخدادهاى آن اند و از مصاديق بارز رخدادهاى قيامت، عذابى است كه آيه «ويل للمطفّفين» بيان داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 3
3 - توجه دادن به عذاب آخرت ، بازدارنده تر از تهديد به عذاب دنيوى است .
نكال الأخرة و الأولى
عذاب آخرت، ممكن است از آن جهت نكال و مايه عبرت باشد كه توجه به آن در دنيا، ديگران را از فرجام كافران مى ترساند و از همسانى با گرفتاران به عذاب بر حذر مى دارد. در اين صورت تقديم «الأخرة» بر «الأولى»، بيانگر نقش برتر آن در عبرت آموزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 23 - 7
7- درخواست عذاب به جاى انديشيدن در محتواى پيام وحى ، نشانه جهالت قوم عاد
فأتنا بما تعدنا . .. و لـكنّى أريكم قومًا تجهلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 16 - 8
8 - يادآورى دوزخ و عذاب آتش آن ، بهترين و مؤثرترين وسيله اخطار دادن به بندگان و بازداشتن آنان از هرگونه عصيان و نافرمانى پروردگار
لهم من فوقهم ظلل من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 3
3 - توجه دادن به عذاب آخرت ، بازدارنده تر از تهديد به عذاب دنيوى است .
نكال الأخرة و الأولى
عذاب آخرت، ممكن است از آن جهت نكال و مايه عبرت باشد كه توجه به آن در دنيا، ديگران را از فرجام كافران مى ترساند و از همسانى با گرفتاران به عذاب بر حذر مى دارد. در اين صورت تقديم «الأخرة» بر «الأولى»، بيانگر نقش برتر آن در عبرت آموزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 5
5 - پيمان شكنى سريع فرعونيان ، پس از برطرف شدن عذاب و بلا از ايشان
فلمـّا كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون
«نكث» (مصدر «ينكثون» ) در اصل به معناى نقض و شكستن است كه به صورت استعاره در مورد پيمان شكنى، به كار رفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 28 - 1،4
1 ـ پديدار شدن عذابى كه مشركان آن را انكار مى كردند، موجب آرزوى بازگشت به دنيا، نه ايمان واقعى به خداوند و آيات
فقالوا يليتنا نرد . .. بل بدالهم ما كانوا يخفون من قبل
جمله «ياليتنا . .. و نكون من المؤمنين» در آيه قبل، بيان آرزوى مشركان براى بازگشت به دنيا و ايمان آوردن بود. حرف «بل» اضراب از آن مطالب است. يعنى نه اينكه آرزوى بازگشت براى ايمان باشد، بلكه به پندار رهايى از عذاب است.
4 ـ مشاهده عذاب قيامت زمينه آگاهى و وقوف مشركان بر شرك خويش
ما كنا مشركين . .. بل بدالهم ما كانوا يخفون من قبل
مراد از جمله «ما كانوا يخفون»، به قرينه آيت پيشين ( . .. و اللّه ربنا ما كنا مشركين) مى تواند شرك و اختفاى آن از سوى مشركان در برخى از مواقف قيامت باشد. «من قبل» اشاره به آن موقف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 40 - 3،7
3 ـ بيدارى و بروز فطرت خداجو و توحيدى انسان به هنگام رويارويى با عذاب الهى
قل أرءيتكم إن أتيكم عذاب اللّه
7 ـ آشكار شدن بطلان هر گونه شرك و گرايش به غير خدا به هنگام عذاب و مرگ و ديگر سختيها
قل أرءيتكم إن أتيكم عذاب اللّه أو أتيكم الساعة أغير اللّه تدعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 41 - 12
12 ـ فراموش شدن عقايد شرك آميز و معبودهاى دروغين به هنگام رويارويى با عذاب و مرگ
قل أرءيتكم إن أتيكم عذاب اللّه أو أتتكم الساعة . .. و تنسون ما تشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 14 - 3
3- توجه انسان به حقايق و پشيمانى از عملكرد خويش ، به هنگام گرفتارى مهلك و مشاهده عذاب الهى
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
برداشت ياد شده مبتنى براين است كه جمله «قالوا يا ويلنا. ..» استئنافيه و بيان براى جمله «فلمّا أحسّوا بأسنا...» باشد; يعنى، وقتى عذاب ما را احساس كنند، به گناه خويش اذعان و بر حقيقت امر اعتراف مى كنند. بنابراين احساس عذاب و مشاهده گرفتارى مهلك، موجب توجه آدمى به حقايق و اعتراف به آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 15 - 2
2- ايمان آوردن و اعتراف به ظلم و گناه ، پس از ديدن علايم و نشانه هاى عذاب الهى ، بى ثمر است .
إنّا كنّا ظـلمين . فمازالت تلك دعويهم حتّى جعلنـهم حصيدًا
اين كه خداوند فرمود: «گناه كاران از وقت مشاهده عذاب تا وقت هلاكت دائماً اعتراف به ظلم خويش مى كردند»، نشان مى دهد كه اعتراف به گناه در وقت مشاهده عذاب، مؤثر نيست و توبه بايد پيش از ديدن آن انجام گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 67 - 6
6 - كافران ، با مشاهده عذاب الهى ، در قيامت ، به درگاه خداوند ، اظهار تضرّع مى كنند .
و قالوا ربّنا
اقرار به ربوبيت خداوند با واژه «ربّنا» براى اظهار تضرّع است. لازم به ذكر است كه اين گفته، به قرينه ماضى آورده شدن «قالوا» در كنار «يقولون» احتمال دارد مربوط به زمانى باشد كه كافران، هنوز وارد آتش نشده اند و تنها، آن را مشاهده مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 10،12،14،16،17
10 - ستمگران با ديدن عذاب الهى در قيامت ، از انتخاب عقيده كفرآلود ، پشيمان شده و آن را مخفى خواهند كرد .
و لو ترى إذ الظـلمون موقوفون عند ربّهم . .. و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
12 - مستكبران گمراهگر در قيامت ، با ديدن عذاب الهى ، از كار خود پشيمان شده و آن را پنهان خواهند كرد .
و قال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الّيل و النهار إذ تأمروننا أن نكفر با
برداشت ياد شده بنابراين اساس است كه مرجع ضمير فاعلى «أسرّوا»، «استكبروا» باشد.
14 - مشركان ، با مشاهده عذاب الهى ، از بى آبرويى و فضاحت خود در قيامت نگران خواهند بود
و لو ترى إذ الظـلمون موقوفون عند ربّهم . .. إذ تأمروننا أن نكفر باللّه و نجعل له
16 - مستضعفان گمراه شده از سوى مستكبران ، با مشاهده عذاب در قيامت ، از كرده خود پشيمان خواهند شد .
و قال الذين استضعفوا . .. و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
بنابراين كه ضمير فاعلى «أسرّوا» به «استضعفوا»برگردد، نكته ياد شده قابل استفاده است.
17 - اظهار پشيمانى مستكبران و مستضعفان كافر در قيامت ، با مشاهده عذاب
و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
«أسرّ» از لغت هايى است كه معناى متضاد دارد (مفردات راغب) و به معناى آشكار كردن و پنهان كردن است كه آنان پشيمانى خود را اظهار خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 1،2،3
1 - مشركان ، به هنگام نزول عذاب بر آنان ، اظهار ايمان به خدا مى كنند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
2 - اظهار ايمان مشركان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با مشاهده نزول عذاب بر آنان
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه «ما بصاحبكم من جِنّة» در آيه 46، مى تواند پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
3 - مشركان ، در قيامت و يا با مشاهده نزول عذاب ، اظهار مى كنند كه به قرآن ايمان دارند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه آيات پيشين ـ كه درباره قرآن بود ـ مى تواند قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 58 - 3
3 - برخى از كافران لجوج و گنه كاران سرمست ، تنها به وقت مشاهده عذاب الهى و يقين به نزول آن ، بيدار گشته و در برابر سخن حق ( قرآن ) تسليم شده و از آن پيروى مى كنند .
أو تقول حين ترى العذاب لو أنّ لى كرّة فأكون من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 4
4 - عده اى از مردم آن چنان لجوج و حق ناپذيراند كه تنها با مشاهده عذاب الهى راه درست را مى پيمايند .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 44 - 7،8
7 - مشاهده عذاب ، خود نوعى عذاب براى ستمكاران است .
و ترى الظـلمين لمّا رأوا العذاب
8 - تنها مشاهده عذاب ، عامل اظهار پشيمانى ظالمان است .
و ترى الظـلمين لمّا رأوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 4
4 - پشيمانى ستمكاران در صحنه قيامت و پس از مشاهده عذاب ، بى تأثير به حال آنان
يقولون هل إلى مردّ من سبيل . و تريـهم يعرضون عليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 34 - 5،6
5- اعتراف كافران به حقانيت وعده هاى الهى ، پس از لمس و مشاهده آن
و يوم يعرض . .. أليس هـذا بالحقّ قالوا بلى و ربّنا
6- تمسّك و توجه كافران به ربوبيت الهى ، در شرايط اضطرار و مشاهده عذاب
و يوم يعرض الذين كفروا على النار . .. قالوا بلى و ربّنا
به ميان آوردن نام پروردگار و اضافه «ربّ» به «نا»، مى رساند كه كافران با اين كار در تلاشند تا در آن شرايط دشوار، رحمت الهى را به خود متوجه كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 27 - 1،2
1 - زشت و كريه شدن چهره هاى كافران و منكران معاد ، در لحظه مشاهده عذاب قيامت
فلمّا رأوه زلفة سيئت وجوه الذين كفروا
واژه «سوء» مرادف «قبيح» و «سيئه» مقابل «حسنه» است.
2 - ناراحتى و اضطراب شديد كافران و منكران معاد ، در لحظه ديدن عذاب قيامت
فلمّا رأوه زلفة سيئت وجوه الذين كفروا
زشت و كريه شدن كافران، به هنگام مشاهده قيامت، بيانگر ناراحتى و اضطراب شديد آنان در آن هنگام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 24 - 2
2 - كافران لجوج و حق ناپذير ، تنها به هنگام مشاهده نشانه هاى نزول عذاب الهى ، به ناتوانى و بى پناهى خود پى مى برند .
حتّى إذا رأوا ما يوعدون فسيعلمون من أضعف ناصرًا و أقلّ عددًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 100 - 4
4- شدت عذاب ها و طنين فرياد ، مانع شنيدن مشركان در جهنم خواهد شد .
لهم فيها زفير و هم فيها لايسمعون برداشت ياد شده بنابراين احتمال است كه «لهم فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 16
16 ـ دلْ مهرخوردگان ، تنها هنگامى كه با عذاب دردناك الهى روياروى شوند ، به خود آمده و ايمان خواهند آورد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 204 - 2
2 - تعجيل كنندگان در نزول عذاب ، آرزومند مهلت به هنگام مشاهده آن
فيقولوا هل نحن منظرون . أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 56 - 4
4 - جبران كوتاهى كردن در حق خدا ، پس از آمدن عذاب الهى ممكن نيست .
من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة . .. أن تقول نفس يـحسرتى على ما فرّطت فى جنب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 4
4 - آشكار شدن خسارت و زيان كارى مشركان و كافران قدرتمند و حق ناپذير ، به وقت نزول عذاب الهى بر ايشان در دنيا
لمّا رأوا بأسنا . .. و خسر هنالك الكـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 28 - 6
6- ظهور پوچى و بى اثرى معبود هاى مشركان ، به هنگام نزول عذاب الهى
بل ضلّوا عنهم
«ضلّوا عنهم» كنايه از وجود بى خاصيتى است كه معدوم به شمار مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 7
7 - عذاب استيصال ، برطرف كننده هرگونه شك و ريب از دل كفرپيشگان نسبت به آيات الهى
أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 15 - 2
2 - سران كفر و شرك ، آن چنان لجوج و حق ستيز بودند كه تنها نزول عذاب ناگهانى پايان بخش تكذيب آنان بود .
و ما ينظر هـؤلاء إلاّ صيحة وحدة
بيشتر مفسران بر اين عقيده اند كه مقصود از اين كه كافران تنها در انتظار نزول عذاب سهمگين هستند، بيان اين حقيقت است كه آنان از سر لجاجت، بر راه نادرست خود تا پايان عمر پاى مى فشرند و به حقيقت اسلام تن درنمى دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 25 - 5
5 - عذاب غافلگيرانه تكذيب كنندگان پيامبران در گذشته ، تهديدى عليه دشمنان دين است .
كذّب الذين من قبلهم فأتيـهم العذاب من حيث لايشعرون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، در مقام تهديد و هشدارو عبرت آموزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 190 - 6
6 - انتقام الهى از مردم « ايكه » ، هشدارى جدى به همه كفرپيشگان و حق ستيزان است .
و ما كان أكثرهم مؤمنين
با توجه به لحن تهديدآميز اين آيه و بيان اين كه علت انتقام گرفتن خداوند از مردم ايكه، اين بود كه بيشتر آنان از پذيرش حق سرباز زدند; برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 29 - 2
2 - مردم انطاكيه ، با صيحه و بانگ سهمناك به حال خموشى و سكون مرگ بار درآمدند .
فإذا هم خـمدون
«خمود» در اصل به معناى خاموش شدن زبانه آتش است و جمله «إذا هم خامدون» كنايه از مردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 7
7 - كافران و حق ستيزان ، تنها به هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى متنبه شده و به ارزش تعاليم پيامبران پى مى برند .
أن تصيبهم مصيبة . .. فيقولوا ربّنا لولا أرسلت إلينا رسولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 5
5 - تبديل شدن كافران حق ستيز به موجوداتى بى جان ـ همچون خس و خاشاك ـ در پى نزول عذاب
فجعلنـهم غثاءً
«جعل» (مصدر «جعلنا») در جمله بالا، به معناى گردانيدن و تغيير دادن از صورتى يا حالتى، به صورت يا حالت ديگر است. «غثاء» نيز به خس و خاشاك روى آب گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 7
7 ـ عذاب الهى ، داراى انواع گوناگون و آثار و پيامد هاى مختلف است .
و أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
توصيف عذاب به خوار كننده، بيانگر اين است كه عذاب الهى، يا داراى انواعى است و يا يك نوع، ولى داراى آثار متفاوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 1
1 ـ عذاب فرود آمده بر تكذيب كنندگان شعيب و كفرپيشگان مدين موجب نابودى آنان و تخريب آثار زندگانى در آن ديار شد .
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
ضمير در «فيها» به «دار» در آيه قبل برمى گردد و «غنى» مصدر «لم يغنوا» به معناى اقامت كردن و سكونت گزيدن است. بنابراين «كأن لم يغنوا» يعنى گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند. و اين كنايه از نابودى ديار آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 4
4ـ ناباوران به قيامت از درك دلالت عذاب هاى دنيوى ، بر قيامت و عذاب هاى اخروى ناتوانند .
إن فى ذلك لأية لمن خاف عذاب الأخرة
روشن است كه دلالت عذابهاى دنيوى بر حقانيت قيامت، اختصاص به گروهى خاص ندارد. بنابراين لام در «لمن خاف ...» لام انتفاع است و بيانگر اين نكته مى باشد كه: هر چند آيت بودن عذابها اختصاص به كسى ندارد; ولى ناباوران به قيامت از فهم آن محرومند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 85 - 7
7 - باز ايستادن ظالمان تكذيب گر از نطق و سخن ، با مشاهده نزول عذاب الهى بر آنان
و وقع القول عليهم . .. فهم لاينطقون
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه مراد از «وقع القول. ..» حلول عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 35 - 5
5 - نزول عذاب الهى بر جوامع فاسق و تبهكار ، صرفاً جنبه انتقام جويانه و كيفرى ندارد ، بلكه جنبه ارشاد و هدايت ديگران را نيز دارد .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا . .. و لقد تركنا منها ءاية بيّنة لقوم يعقل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 12،13
12 - فرعونيان پس از گرفتارى به عذاب الهى به موسى ( ع ) وعده دادند كه در صورت رفع عذاب ، ايمان خواهند آورد .
و قالوا يـأيّه السـحر ادع لنا ربّك بما عهد عندك إنّنا لمهتدون
13 - فرعونيان پس از گرفتارى به عذاب الهى ، اظهار ايمان كرده و خود را مردمى هدايت يافته قلمداد كردند . *
و قالوا . .. إنّنا لمهتدون
جمله «إنّنا لمهتدون» ممكن است خبر از تسليم شدن در برابر هدايت هاى الهى باشد. در اين صورت مفاد آيه اين است كه فرعونيان پس از نزول عذاب، ادعاى ايمان كرده و از موسى(ع) خواستند كه خداوند نيز به عهدش در رفع عذاب از آنان، وفا كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 1 - 5
5 - « عن على بن أبى طالب ( ع ) قال : نزلت « ألهيكم التّكاثر » فى عذاب القبر ;
از على(ع) روايت شده كه فرمود: [سوره] «ألهيكم التكاثر»، در مورد عذاب قبر نازل شده است». [;يعنى، تا زمان ديدار عذاب قبر به تفاخر سرگرم هستيد].
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 68 - 1
1ـ عذاب نازل شده بر قوم ثمود ، موجب نابودى آنان و تخريب آثار زندگانى در ديار ايشان شد .
كأن لم يغنوا فيها
«غِنىً» (مصدر لم يغنوا) به معناى اقامت كردن و سكنى گزيدن است. ضمير در «فيها» به «ديار» در آيه قبل برمى گردد و
جمله «كأن لم يغنوا فيها»; يعنى، گويا قوم ثمود در ديارشان اقامت نكرده بودند و اين كنايه از بين رفتن ديار آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 5
5- خانه هاى خالى از سكنه ، تنها آثار برجاى مانده از سرزمين قوم عاد پس از فرو نشستن عذاب
فأصبحوا لايرى إلاّ مسـكنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 7 - 2
2 - قوم عاد بر اثر باد ، مانند تنه هاى پوك و افتاده درختان خرما از پاى درآمدند .
فترى القوم فيها صرعى كأنّهم أعجاز نخل خاوية
«صريع» (مفرد «صرعى») به معناى چيز افكنده شده بر زمين و «أعجاز» به معناى ساقه هاى ريشه دار در زمين (تنه ها) است. «خاوية»; يعنى، شىء خالى و نيز به معناى شىء افتاده بر زمين آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 11
11 - حضرت لوط ( ع ) نگران گرفتار شدن در عذاب فراگيرى بود كه براى قوم اش مقدر شده بود .
و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا سىء بهم . .. و قالوا لاتخف و لاتحزن إنّا منجّوك
دلدارى ملائكه به لوط(ع) و اطمينان بخشى به وى براى نجات حتمى از عذاب، مى تواند قرينه باشد بر اين كه نگرانى لوط(ع) به خاطر نكته بالا بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 38 - 4
4 - برجاى ماندن آثار عذاب نازل شده بر قوم لوط ، پس از هلاكت آنان
و لقد صبّحهم بكرة عذاب مستقرّ
واژه «مستقرّ» مى تواند نظر به استمرار يافتن آثار عذاب نازل شده بر قوم لوط داشته باشد. برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 5
5 - تبديل شدن كافران حق ستيز به موجوداتى بى جان ـ همچون خس و خاشاك ـ در پى نزول عذاب
فجعلنـهم غثاءً
«جعل» (مصدر «جعلنا») در جمله بالا، به معناى گردانيدن و تغيير دادن از صورتى يا حالتى، به صورت يا حالت ديگر است. «غثاء» نيز به خس و خاشاك روى آب گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 64 - 4
4 - فرياد و ضجه رفاهمندان كافر ، به هنگام لمس عذاب الهى
حتّى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجئرون
ضمير «هم» در جمله «إذا هم يجئرون»، مى تواند به «مترفين» بازگردد. در اين صورت معناى «إذا هم يجئرون» چنين مى شود: «مترفان به هنگام لمس عذاب الهى، فرياد و ضجه سر مى دهند». هم چنين مى تواند به غفلت زدگان كافر بازگردد. در اين صورت معناى جمله فوق چنين مى شود: «كافران (پيروان مترفين) وقتى جلوداران خود را گرفتار عذاب ديدند، فرياد استغاثه سرمى دهند». برداشت فوق، بر پايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 7
7 - كافران و حق ستيزان ، تنها به هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى متنبه شده و به ارزش تعاليم پيامبران پى مى برند .
أن تصيبهم مصيبة . .. فيقولوا ربّنا لولا أرسلت إلينا رسولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 18
18- گمراهان ، هنگام نزول عذاب دنيوى و يا لحظه فرا رسيدن مرگ ، ضعف و ناتوانى ياران خود را خواهند ديد .
فسيعلمون من هو . .. أضعف جندًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 64 - 4
4 - فرياد و ضجه رفاهمندان كافر ، به هنگام لمس عذاب الهى
حتّى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجئرون
ضمير «هم» در جمله «إذا هم يجئرون»، مى تواند به «مترفين» بازگردد. در اين صورت معناى «إذا هم يجئرون» چنين مى شود: «مترفان به هنگام لمس عذاب الهى، فرياد و ضجه سر مى دهند». هم چنين مى تواند به غفلت زدگان كافر بازگردد. در اين صورت معناى جمله فوق چنين مى شود: «كافران (پيروان مترفين) وقتى جلوداران خود را گرفتار عذاب
ديدند، فرياد استغاثه سرمى دهند». برداشت فوق، بر پايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 85 - 7
7 - باز ايستادن ظالمان تكذيب گر از نطق و سخن ، با مشاهده نزول عذاب الهى بر آنان
و وقع القول عليهم . .. فهم لاينطقون
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه مراد از «وقع القول. ..» حلول عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 25 - 5
5 - عذاب غافلگيرانه تكذيب كنندگان پيامبران در گذشته ، تهديدى عليه دشمنان دين است .
كذّب الذين من قبلهم فأتيـهم العذاب من حيث لايشعرون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، در مقام تهديد و هشدارو عبرت آموزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 77 - 12
12 - « قال سيد بن طاوس ، اقول فى الحديث . إنّ أهل النار إذا دخلوها و رأوا أنكالها . . . فيومّلون . . . ليخفّ عنهم بعض العذاب . . . فإذا يئسوا من خزنة جهنم رجعوا إلى مالك مقدّم الخُزّان و أمّلوا أن يخلّصهم من ذلك الهوان كما قال جلّ جلاله « و نادوا يا مالك ليقض علينا ربّك » قال : فيحبس عنهم الجواب أربعين سنة ثمّ يجيبهم كما قال اللّه فى كتابه المكنون . « إنّكم ماكثون » . . . ;
سيدبن طاووس گويد: در حديث است كه دوزخيان زمانى كه داخل آتش شده و عذاب هاى آن جا را مى بينند . .. آرزو مى كنند ... تا مقدارى از عذاب از آنان برداشته شود و وقتى از مأموران جهنم مأيوس شدند، سراغ مالك دوزخ كه [رتبه] او بر همه مأموران مقدم است، رفته و آرزو مى كنند كه او آنها را از اين ذلت رهايى دهد; همان طور كه خداوند مى فرمايد: «و نادوا يا مالك ليقض علينا ربّك». جواب آنان چهل سال داده نمى شود; سپس همان گونه كه خدا در كتاب محفوظ خود فرموده چنين جواب مى دهد: إنّكم ماكثون»... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 77 - 3،9
3 - دوزخيان ، عاجزانه در تمناى مرگ و نابودى ، براى رهايى يافتن از عذاب
كانوا هم الظـلمين . و نادوا يـملك ليقض علينا ربّك
9 - تمناى دوزخيان براى رهايى از عذاب ، تمنايى بى جا و غير قابل پذيرش
و نادوا . .. إنّكم مـكثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 11 - 3
3 - مجرمان در روز محشر ، آرزومند نجات خويش از عذاب الهى با پرداخت فديه
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 15 - 1
1 - نجات مجرمان با پرداخت فديه از عذاب الهى در قيامت ـ هر چند بسيار و نامحدود ـ آرزويى واهى و ناممكن است .
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه . .. كلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 13 - 4
4 - خداوند ، عذاب كافران را در جهان آخرت ، آغاز كرده و آن را تكرار خواهد كرد . *
إنّه هو يبدىء و يعيد
به قرينه آيه قبل، مصداق مورد نظر در اين آيه، آغاز و تكرار عذاب كافران است; به اين بيان كه آنچه كافران به آن تهديد شده اند، گرچه از توان جسمى آنان فراتر است; ولى براى خداوند ـ نه در آغاز و نه در تكرار ـ مشكلى ايجاد نخواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 27 - 7
7 - تنورى كه فوران آب از آن نشانه در رسيدن عذاب بر قوم نوح بود از پيش تعيين شده بود .
فإذا جاء أمرنا و فار التّنّور
«ال» در «التّنّور» براى عهد ذهنى است. بنابراين «التّنّور»; يعنى، آن تنور.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 6
6 ـ منافقان ، در معرض نزول عذاب الهى و مبتلا شدن به سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين
وعد اللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ... و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 25 - 2
2 ـ برخى از گناهان و ستمكارى ها در جامعه ايمانى مايه گرفتار شدن همگان ( مرتكبان گناه و غير آنها ، يعنى ظالم و غير ظالم ) به عذاب هاى الهى است .
و اتقوا فتنة لاتصيبن الذين ظلموا منكم خاصة
«لا» در «لاتصيبن» نافيه و «خاصة» حال براى «الذين» است. جمله «لاتصيبن الذين ... » تبيين و توضيحى است براى «فتنة». و مراد از اتقاء فتنة، پرهيز از عامل آن مى باشد كه به قرينه «ظلموا»، ستمكارى است. بنابراين معناى آيه چنين مى شود: اى اهل ايمان از گناهانى كه موجب فتنه اى عظيم مى شود بپرهيزيد ; آن گونه فتنه اى كه نه تنها دامنگير گناهكار مى شود، بلكه همگان را در شعله هاى خود خواهد سوزانيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 189 - 3
3 - مجازات مردم « ايكه » ، در روزى ابرى و تيره
فأخذهم عذاب يوم الظلّة
«ظلّة» (مى تواند به معناى) پاره ابرى باشد كه همچون سايه بان سايه مى افكند. بنابراين «فأخذهم عذاب يوم الظلّة»; يعنى، عذابى سخت آنان را در روزى كه ابرى بر فراز سرشان سايه افكنده بود، فرو گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 3
3 ـ ابر ها ، از ابزار نزول عذاب الهى براى متمرّدان
ان يأتيهم اللّه فى ظلل من الغمام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 24 - 2،7
2- توده هاى ابرْگونه ، حامل عذاب الهى براى قوم عاد
عارضًا مستقبل أوديتهم
«عارض» به معناى توده ابر است.
7- توده هاى ابرْگونه مرگ بار ، پاسخ الهى به اصرار قوم عاد براى مشاهده عذاب
فلمّا رأوه عارضًا . .. بل هو ما استعجلتم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 76 - 7
7ـ جر و بحث ابراهيم ( ع ) با فرشتگان و شفاعت او درباره قوم لوط ، پيش از اطلاع او بر قطعى شدن عذاب آنان بوده است .
يجـدلنا فى قوم لوط . .. يـإبرهيم أعرض عن هـذا إنه قد جاء أمر ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 58 - 5
5- حضرت ابراهيم ( ع ) از عذاب قوم لوط پيش از نزول آن ، توسط فرشتگان آگاه شده بود .
قال فما خطبكم . .. قالوا إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 76 - 10
10ـ زمان نزول عذاب قوم لوط در سن پيرى و كهنسالى ابراهيم ( ع ) بوده است .
و هـذا بعلى شيخًا . .. يـإبرهيم أعرض عن هـذا إنه قد جاء أمر ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 3
3 ـ ابر ها ، از ابزار نزول عذاب الهى براى متمرّدان
ان يأتيهم اللّه فى ظلل من الغمام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 7
7 ـ شكنجه دوزخيان با طلا و نقره گداخته ، از عذاب هاى دردناك جهنم است .
و الذين يكنزون الذهب . .. فبشرهم بعذاب أليم. يوم يحمى عليها فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 1
1ـ كفرپيشگان قوم ثمود ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 28
28ـ « عن أبى بصير و غيره عن أحدهما عليهما السلام : . . . لما قال جبرئيل : « إنا رسل ربك » قال له لوط : يا جبرئيل عجّل ، قال : نعم ، قال : يا جبرئيل عجّل ، قال : « إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب » . . . فأدخل جناحه تحتها حتّى إذا استعلت قلّبها عليهم و رمى جدران المدينة بحجار من سجّيل و سمعت إمرأة لوط الهَدّة فهلكت منها ;
ابوبصير و غير او از امام باقر يا امام صادق ـعليهما السلامـ روايت كرده اند كه فرمود: هنگامى كه جبرئيل به لوط گفت: ما فرشتگان، فرستادگان پروردگار تو هستيم، لوط به او گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: باشد. لوط گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: «موعد هلاكت آنها صبح است، آيا صبح نزديك نيست؟»... پس بال خود را به زير زمين آن ديار فرو برد، آن گاه كه آن آبادى بالا رفت آن را به روى آنان واژگون كرد و ديوارهاى شهر را با سجيل (سنگ گِل) سنگباران كرد. همسر لوط صداى شديد فرو ريختن ديوارها را شنيد و از آن صدا به هلاكت رسيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 2،8
2ـ خداوند ، علاوه بر زير و رو كردن ديار قوم لوط ، با فرو فرستادن سجّيل ( سنگ گل ) آنان را به هلاكت رساند .
فلما جاء أمرنا . .. أمطرنا عليها حجارة من سجيل
«سجيل» كلمه اى است كه در اصل فارسى بوده (سنگ گل) و آن گاه كه در زمان عربى استعمال شده و به اصطلاح معرّب گشته ، به صورت «سجّيل» تلفّظ شده است (لسان العرب).
8ـ سنگ هاى فرو ريخته بر قوم تبه كار لوط ، سنگ گِلهايى لايه لايه و متراكم
و أمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود
«منضود» به معناى روى هم قرار گرفته است و از آن جا كه اين كلمه صفت براى «سجيل» مى باشد ، چنين برمى آيد كه سنگهاى فرو ريخته بر قوم لوط ، داراى لايه هاى متعدد به هم چسبيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 7
7ـ كفرپيشگان قوم شعيب ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 1
1ـ جوشش آب هاى سيل آسا ، بارش باران هاى طوفان زا ، زير و زبر شدن آباديها ، فرو ريختن سنگ هاى عذاب و ايجاد صيحه و غرش هاى تخريب گر ، نمونه هايى است از عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال .
و كذلك أخذ ربك
«ذلك» اشاره به عذابهايى است كه در اين سوره بيان شده است; از قبيل طوفان نوح ، زير و زبر شدن آباديهاى قوم لوط و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 11
11ـ منكران معاد و ربوبيت خدا در روز قيامت به غل ها و زنجيرهايى كه بر گردنشان آويخته مى شود ، گرفتار خواهند شد .
أُولـئك الأغلـل فى أعناقهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 73 - 3
3- صداى وحشتناك و غرش سهمگين ، از اسباب و عوامل عذاب الهى
فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 2
2- صداى وحشتناك و غرش سهمگين ، از اسباب و عوامل عذاب هاى الهى
فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 6
6- زمين ، از جمله ابزار هاى عذاب الهى است .
أن يخسف الله بهم الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 68 - 4
4- كفران كنندگان نعمت هاى الهى و حق ناسپاسان ، در معرض عذاب هاى دنيوى چون بلعيده شدن به وسيله زمين و گرفتار شدن به طوفان شن
و كان الإنسـن كفورًا. أفأمنتم أن يخسف بكم ... أو يرسل عليكم حاصبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 131 - 17
17 - ثروت انبوه براى كافران ، عذاب آور و سختى آفرين است .
لنفتنهم فيه
از معانى «فتنة» عذاب و مشقت است (قاموس). لام در «لنفتنهم» لام عاقبة و بيانگر بازتاب پيش بينى نشده ثروت مندى
است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 131 - 17
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 21 - 3
3 - وجود آهن در دوزخ و كاربرد آن در عذاب دوزخيان
و لهم مقـمع من حديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 40 - 3،10
3 ـ شهر قوم لوط ، به وسيله بارانى از سنگ گل ، به ويرانه اى تبديل شد .
و لقد أتوا على القرية التى أُمطرت مطر السوء
آنچه به صورت باران بر قوم لوط باريد ـ به قرينه آيات ديگر از جمله آيه 82 سوره «هود» (و أمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود) ـ سنگ گل و كلوخ بود.
10 ـ « عن أبى جعفر ( ع ) قال : و أمّا القرية « التى أمطرت مطر السوء » فهى سدوم قرية قوم لوط أمطراللّه عليهم حجارة من سجيل . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود: و اما قريه اى كه خداوند، باران «سوء» را بر آنان باراند، «سدوم»; يعنى، قريه قوم لوط بود كه خدا بارانى از سنگ «سجيل» بر آنان باريد (سجيل معرّب سنگ گل است)».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 6
6 - امكان دارد كه زلزله ـ و يا ديگر بلا هاى طبيعى ـ عذاب و كيفر الهى باشد .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جـثمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 6،7
6 - عذاب برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم عاد ) با طوفان شن بود .
فمنهم من أرسلنا عليه حاصبًا
«حاصب» به «باد شديدى كه حامل شن و ماسه است» گفته مى شود. گفتنى است كه عذاب هاى ياد شده در آيه، براساس لفّ و نشر مرتب، مطابق با اقوام و اشخاص ياد شده در آيات پيش است.
7 - برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم ثمود ) با صيحه و صدايى مهيب و وحشت ناك ، عذاب و نابود شدند .
و عادًا و ثمودًا . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أخذته الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 29 - 1،2
1 - عذاب و هلاكت مردم انطاكيه ، تنها با يك صيحه و بانگ سهمناك بود .
إن كانت إلاّ صيحة وحدة
اسم «كانت» به قرينه مقام ـ كه درصدد بيان مجازات و عذاب مردم انطاكيه است ـ عقوبت و نابودى مى باشد.
2 - مردم انطاكيه ، با صيحه و بانگ سهمناك به حال خموشى و سكون مرگ بار درآمدند .
فإذا هم خـمدون
«خمود» در اصل به معناى خاموش شدن زبانه آتش است و جمله «إذا هم خامدون» كنايه از مردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 15 - 3
3 - صيحه ( بانگ سهمگين ) ، از عذاب هاى الهى در دنيا
و ما ينظر هـؤلاء إلاّ صيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 8 - 22
22 - آتش ، از وسايل عذاب دوزخيان
إنّك من أصحـب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 4
4 - ستيزه جويى و تكذيب لجوجانه كتاب هاى آسمانى و فرستادگان الهى ، موجب انواع گوناگون عذاب ( در غل و زنجير شدن ، سوخته شدن به آب داغ و آتش دوزخ )
الذين يجـدلون . .. الذين كذّبوا بالكتـب ... إذ الأغلـل فى أعنـقهم ... ثمّ فى الن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 2
2 - قوم عاد ، با تندبادى بسيار سرد و توفنده به هلاكت رسيدند .
فأرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» به معناى بسيار سرد و سوزان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 11 - 5
5 - عذاب سخت منكران آيات الهى ، در قيامت به وسيله موادى آلوده و نفرت انگيز *
لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» مى تواند به معناى «رجس» و آلودگى باشد در اين صورت اگر «من» نشويه باشد، براشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 1
1- عذاب قوم عاد ، تندبادى ويرانگر و نابود كننده همه مظاهر حيات
ريح . .. تدمّر كلّ شىء
تعبير «كلّ شىء» گر چه عام است و شامل همه مظاهر طبيعت مى شود; اما «لايرى إلاّ مساكنهم» نشان مى دهد كه اين ويرانگرى، بيشتر متوجه جانداران و موجودات زنده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 33 - 2
2 - عذاب قوم لوط ، به وسيله سنگ هايى از گِل
حجارة من طين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 13 - 4
4 - آتش ، وسيله عذاب در دوزخ
يوم يدعّون إلى نار جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 12 - 1،2
1 - انفجار و جوشش چشمه هاى زمين به اراده الهى ، براى انتقام گرفتن از قوم نوح
و فجّرنا الأرض عيونًا
2 - پيوستن آب هاى آسمان و زمين به يكديگر ، براى محقق ساختن اراده الهى عليه قوم نوح
ففتحنا أبوب السّماء . .. و فجّرنا الأرض عيونًا فالتقى الماء على أمر قد قدر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 1،5
1 - عذاب قوم عاد ، به وسيله وزش بادى بسيار شديد و سرد
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» در وصف باد آورده مى شود و آن بادى است كه سخت زوزه بكشد يا بسيار سرد باشد (قاموس المحيط).
5 - « عن أبى جعفر ( ع ) . . . ان للّه عزّوجلّ جنوداً من رياح يعذّب بها من يشاء ممّن عصاه . . . و لكلّ ريح منهنّ اسم أما تسمع قوله تعالى « . . .إنّا أرسلنا عليهم ريحاً صرصراً . . . » ;
از امام باقر(ع) روايت شده: . ..براى خداوند لشگريانى از بادها هستند كه با آنها هر كه را بخواهد ـ از كسانى كه او را عصيان كرده ـ عذاب مى كند و براى هر بادى از آنها نامى است آيا نشنيده اى سخن خداوند را كه فرموده «...إنّا أرسلنا عليهم ريحاً صرصراً...».»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 2،3
2 - صيحه ( صداى سهمگين ) آسمانى ، وسيله نابودى قوم ثمود
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة
3 - عذاب قوم ثمود ، همراه با صاعقه اى عظيم و كشنده *
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة فكانوا كهشيم المحتظر
با توجه به اين كه خشك شدن بدن قوم ثمود، بيش از آن كه متأثر از صداى مهيب باشد، معلول صاعقه است; احتمال مى رود صيحه در اين آيه، بدان جهت آمده باشد كه همواره پس از صاعقه صدايى شنيده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 34 - 1
1 - مجازات قوم حق ستيز لوط ، به وسيله طوفانى از شن و سنگريزه
إنّا أرسلنا عليهم حاصبًا
«حاصب» به باد شديدى كه با خود سنگريزه حمل كند، گفته مى شود (مختار الصحاح).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 38 - 2
2 - وزش طوفان شن بر قوم لوط ، در نخستين ساعات روز
إنّا أرسلنا عليهم حاصبًا . .. و لقد صبّحهم بكرة عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 15 - 4
4 - آتش ، ابزار عذاب الهى در دوزخ
مأويكم النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 10 - 3
3 - آتش ، وسيله عذاب الهى در دوزخ
أُولـئك أصحـب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 16 - 2
2 - امكان نزول عذاب الهى ، با لرزش زمين و فرو رفتن كافران در درون آن
أن يخسف بكم الأرض فإذا هى تمور
«مور» (مصدر «تمور») به معناى تحرك سريع است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 17 - 2
2 - امكان نزول عذاب الهى ، با تندبادى ريگْ افشان بر سر انسان ها
أن يرسل عليكم حاصبًا
«حاصب»، به معناى بادى است كه سنگ ريزه به همراه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 1
1 - مهيا بودن زنجير ها ، غلّ ها و آتش برافروخته براى كافران و ناسپاسان نعمت هدايت از جانب خداوند
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ وأغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 37 - 1
1 ـ آتش ، وسيله عذاب دردناك در قيامت
و لهم عذاب اليم. يريدون ان يخرجوا من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 16 - 5
5 - آتش ، وسيله اصلى عذاب و كيفر زيانكاران در قيامت
لهم من فوقهم ظلل من النار و من تحتهم ظلل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 7
7 - آتش ، از وسايل عقوبت و عذاب الهى در قيامت
أنّهم أصحـب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 1،2،3،4،5
1 ـ دفينه هاى زراندوزان در قيامت وبال گردن و ابزارى براى شكنجه و عذاب آنان ، خواهد گشت .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة . .. يوم يحمى عليها فى نار جهنم فتكوى بها جباههم
2 ـ گنجينه هاى ثروت اندوزان را ، جهت نقره داغ كردن آنان ، با آتش دوزخ خواهند گداخت .
يوم يحمى عليها فى نار جهنم فتكوى بها جباههم
«احماء» مصدر «يحمى» يعنى چيزى را به شدت حرارت دادن و ضمير مؤنث «عليها» به «الذهب» و «الفضة» برمى گردد البته به اعتبار دنانير و دراهم و «يكوى» از ماده «كىّ» و كىّ به معناى چسباندن چيزى داغ به عضو بدن است.
3 ـ پيشانى ، پهلو و پشت كنزاندوزان را در دوزخ با طلا ها و نقره هاى گداخته ، داغ خواهند كرد .
فى نار جهنم فتكوى بها جباههم و جنوبهم و ظهورهم
4 ـ سرزنش خداوند از زراندوزان در دوزخ ، همراه با شكنجه كردن آنان به وسيله اندوخته هايشان
هذا ما كنزتم لأنفسكم فذوقوا ما كنتم تكنزون
5 ـ طلا ها و نقره هاى گداخته شده در آتش دوزخ ، تجسمى از گنجينه شدن آنها در دنيا توسط كنزاندوزان
الذين يكنزون الذهب و الفضة . .. يوم يحمى عليها ... هذا ما كنزتم لأنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 21 - 1
1 - گرز هاى آهنين ، يكى ديگر از ابزار شكنجه اهل دوزخ
و لهم مقـمع من حديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 21 - 2
2 - شرك پيشگان منكر ربوبيت خدا ، سزاوار گرز هاى آهنين در دوزخ
و لهم مقـمع من حديد
«مقمعة» (مفرد «مقامع») به معناى گرز است. پس «مقامع من حديد»; يعنى، گرزهاى آهنين.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فيل - 105 - 4 - 3
3 - خداوند ، به كارگيرنده عوامل طبيعى در عذاب مخالفان
ترميهم بحجارة من سجّيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 10
10 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى ، از طريق اعطاى نعمت هاى ظاهرى و اسباب طبيعى
إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 8،9،15
8 ـ اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خدا ، تنها مايه عذاب و گرفتارى آنان در دنياست .
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها فى الدنيا
9 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
15 ـ كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 24 - 2،4،7
2- توده هاى ابرْگونه ، حامل عذاب الهى براى قوم عاد
عارضًا مستقبل أوديتهم
«عارض» به معناى توده ابر است.
4- طوفان بلا گسترده از كران تا كران افق ، براى قوم عاد
فلمّا رأوه عارضًا مستقبل أوديتهم . .. ريح فيها عذاب أليم
واژه «عارض» به معناى توده ابرى است كه در پهنه افق گسترده و عرض فضا را پر كرده باشد.
7- توده هاى ابرْگونه مرگ بار ، پاسخ الهى به اصرار قوم عاد براى مشاهده عذاب
فلمّا رأوه عارضًا . .. بل هو ما استعجلتم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 6 - 1
1 - قوم عاد ، به وسيله بادى سركش ، بسيار سرد و توفنده به هلاكت رسيدند .
و أمّا عاد فأُهلكوا بريح صرصر عاتية
«صرصر»; يعنى، صداى شديد و يا [هواى] سرد شديد; به گونه اى كه بسوزاند. «عُتُوّ» (مصدر «عاتية») به معناى استكبار و تجاوز از حد است. (قاموس المحيط)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 7 - 1
1 - خداوند ، بادى سرد و توفنده را هفت شب و هشت روز پى درپى ، بر قوم عاد مسلّط كرد .
بريح صرصر عاتية . سخّرها عليهم سبع ليال و ثمـنية أيّام حسومًا
«حسوم» به معناى شوم و يا تداوم در عمل است (قاموس المحيط). در اين آيه هر دو معنا، مى تواند مراد باشد; زيرا در سوره هاى ديگر (فصلت و قمر) به اين دو معنا اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 3
3 - قوم نوح با آتشى بزرگ و وصف ناپذير پس از مرگ عذاب شدند .
فأُدخلوا نارًا
تنكير «ناراً» يا براى افاده تعظيم است و يا براى بيان نوع خاصى از آتش كه وصف ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 11
11 ـ كثرت مال و اولاد ، مايه رنج و گرفتارى براى بى ايمانان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم . .. ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 3
3 - باد هاى سرد و توفنده ، از ابزار عذاب الهى در هلاكت جوامع مستكبر
فأرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 1
1- قطعى شدن نزول عذاب الهى ( استيصال ) و فرا رسيدن موعد آن بر قوم لوط ، توسط فرشتگان به حضرت لوط ( ع ) ابلاغ گرديد .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 7
7- نزول عذاب الهى ( استيصال ) بر امت ها ، پس از اتمام حجت با آنان خواهد بود .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 177 - 3
3 - كافران و مشركان تهديد شده به عذاب الهى ، از پيش انذار و اخطار شده و اتمام حجت شده بودند .
فساء صباح المنذرين
منظور از «منذرين» (اخطار شدگان) كافران و مشركان اند. اين تعبير مى رساند كه آنان از سوى پيامبراسلام و قرآن، انذار و اخطار شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 59 - 1
1 - خداوند ، پيش از عذاب كردن مردم ، آنان را از راه نشان دادن آيات و نشانه هاى خود هدايت كرده و با آنها اتمام حجت مى كند .
لو أنّ اللّه هدينى لكنت من المتّقين . .. بلى قد جاءتك ءايـتى فكذّبت بها
«بلى » حرف جواب است و در اين آيه براى اثبات چيزى مى باشد كه مورد انكار قرار گرفته است; زيرا كافران هدايت كردن خدا را منكر شده و مى گفتند: اگر خدا ما را هدايت مى كرد، ما از تقواپيشگان بوديم. خداوند اين سخن را رد مى كند و مى فرمايد: آرى آيات ما براى هدايتتان آمد; ولى شما آنها را تكذيب كرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 84 - 2
2- خداوند ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به شتاب نداشتن براى عذاب كافران لجوج ، توصيه كرده است .
فلاتعجل عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 1
1- مهلت دهى خداوند ، به ماندگان در وادى گمراهى و عدم تعجيل در عذاب آنها
قل من كان فى الضلـلة فليمدد له الرحمن مدًّا
«ليمدد» فعل امر از «مدّ» است و «مدّ له»; يعنى، او را رها ساخت و به وى مهلت داد (لسان العرب). گفتنى است كه اين
معنا، مصداق معناى اصلى «مدّ» است كه كشاندن چيزى در ناحيه طول آن مى باشد. در آيه مورد بحث مقصود، مهلت خداوند به كافران و پايان ندادن كار آنها با عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 84 - 3
3- تأثير فزون تر وسوسه هاى شيطانى در مشركان و افزايش گمراهى آنان بر اثر مهلت هاى الهى ، دليل شتاب نورزيدن خداوند در عذاب آنان
فلاتعجل عليهم
«لاتعجل» به وسيله «فاء» بر آيات پيشين (نظير «فليمدد له الرحمن مدّاً» و «تؤزّهم أزّاً») تفريع شده است; يعنى، حال كه تأخير عذاب مايه افزايش گمراهى مشركان و فزونى فريب هاى شيطانى است، چه ضرورتى در تعجيل عذاب است؟ جمله «إنّما . ..» نيز كه تعليل براى «فلاتعجل عليهم» است، همين نكته را تأكيد مى كند; زيرا بر انبوه تر شدن مدارك عذاب مشركان دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 11
11 ـ مردم وظيفه دار باور به انذار هاى پيامبران و پرهيز از گرفتار آمدن به عذاب هاى الهى
لينذركم و لتتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 16
16- تأخير يافتن زمان عذاب برخى از گمراهان تا آخرت و ترك عذاب آنان در دنيا ، مهلت خداوند به آنان است .
فليمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 50 - 3
3- عذاب الهى در قيامت سراسر وجود مجرمان و تبهكاران را فرا مى گيرد .
و ترى المجرمين . .. سرابيلهم من قطران و تغشى وجوههم النار
تعبير «وجوه» (چهره ها) مى تواند كنايه از سراسر وجود باشد; چون چهره آينه تمام نماى وجود انسان است. گفتنى است پيراهن آتشين و به غل و زنجير بسته شدن مجرمان مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 8
8 - عذاب قيامت ، تمامى وجود ستمگران را فرا خواهد گرفت .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 34 - 7
7- عذاب موعودِ مورد استهزا قرار گرفته ، كافران استهزا كننده را در احاطه خود گرفت .
كذلك فعل الذين من قبلهم . .. و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
«حاق» در لغت به معناى «أحاط» است و مراد از «ما» در «ما كانوا به» عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) كافران و مشركان معاند را به عذاب فراگير و دائمى دوزخ تهديد كرد .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
«على» براى استيلا و تمكن است و مى رساند كه عذاب الهى دشمنان رسول خدا، فراگير و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 4
4- بدكاران ، هيچ گاه نبايد از عذاب هاى الهى احساس امنيت بكنند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 6
6- توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچ گاه نبايد خود را از عذاب استيصال الهى در امان بدانند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 138 - 1،3
1 - خطر نزول عذاب ، غيرقابل باور براى عاديان
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم . .. قالوا ... و ما نحن بمعذّبين
3 - احساس امنيت قوم عاد ، از عذاب الهى
و ما نحن بمعذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 35 - 4،5
4 - برخورداران از امكانات رفاهى ، خود را مأمون از عذاب مى دانند .
قال مترفوها . .. نحن أكثر أمولاً و أولـدًا و ما نحن بمعذّبين
5 - مشركان ، خود را مصون از عذاب الهى مى دانند .
و قال الذين كفروا . .. و ما نحن بمعذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 31 - 3
3 - اقوام عذاب شده و به هلاكت رسيده ، هرگز زنده نشده و به دنيا باز نخواهند گشت .
أنّهم إليهم لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 6
6ـ استحقاق عذاب الهى به خاطر طرد مؤمنان ، حقيقتى كه همگان به دريافت و فهم آن توانايند .
من ينصرنى من الله إن طردتهم أفلاتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 15 - 1،2،3،10
1 ـ ترس پيامبر(صلی الله علیه و آله) از عذاب خداوند
قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
2 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مأمور به اظهار ترس خويش از عذاب در صورت نافرمانى از پروردگار
قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
3 ـ نقش سازنده بيان ترس پيشوايان دين از عذاب الهى، در هدايت مردم و بازداشتن آنها از گناه
قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
10 ـ عذاب قيامت دهشتزا و سزاوار ترس بسيار
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
توصيف روز قيامت به «عظيم»، بيان عظمت رخدادهاى آن (عذاب و . .. ) نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 8 - 7
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 3،5
3 - افزايش مداوم عذاب ، هشدار خداوند به جهنميان
فلن نزيدكم إلاّ عذابًا
5 - عذاب دوزخ جاودانه است و جهنميان ، آينده جز افزايش عذاب ندارند . *
فلن نزيدكم إلاّ عذابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 19
19 - گناه كافران ، بر عذاب آنان مى افزايد .
إنّ الذين فتنوا . .. فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
مصداق «الذين فتنوا» ـ به قرينه مقابله با آيه بعد ـ كافران اند. حرف «فاء» در «فلهم» دلالت مى كند كه اين عقوبت، كيفر شكنجه گرى آنان است. بنابراين كافران، علاوه بر اين كه بر كفر خويش مؤاخذه مى شوند، بر كردار خويش نيز كيفر خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 2 - 3
3 - در برابر عذاب الهى ، هيچ فردى و هيچ نيروى بازدارنده اى وجود ندارد .
ليس له دافع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 204 - 2
2 - تعجيل كنندگان در نزول عذاب ، آرزومند مهلت به هنگام مشاهده آن
فيقولوا هل نحن منظرون . أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 2،11
2ـ منكران ربوبيت خدا و كافران به قيامت از سر استهزا و ناباورى ، خواهان تعجيل در فرا رسيدن عذاب هاى موعود
يستعجلونك بالسيئة
«استعجال» (مصدر يستعجلون) به معناى درخواست عجله است. حرف «باء» در «بالسيئة» براى تعديه و «ال» در آن عهد ذهنى است ; يعنى، آن بدى و مراد از آن به قرينه «قد خلت من قبلهم المثلات» عذاب است. بنابراين «يستعجلونك بالسيئة» ; يعنى، از تو مى خواهند در آوردن آن عذاب وعده داده شده تعجيل كنى.
11ـ انكار معاد ، انكار ربوبيت خدا و استهزاى عذاب هاى موعود الهى ، از مصاديق ظلم است .
و إن ربك لذو مغفرة للناس على ظلمهم
از مصداقهاى مورد نظر براى «ظلمهم» به قرينه «يستعجلونك» ـ كه گوياى استهزاست ـ و به قرينه آيه قبل ـ كه درباره انكار معاد و ربوبيت خدا بود ـ مواردى است كه در برداشت ذكر شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 7
7 - تمسخر موسى از سوى فرعون ، در خصوص امداد الهى به وى و نزول عذاب بر دشمنان كافر
و ليدع ربّه
مقصود از جمله «وليدع ربّه» (او پروردگارش را بخواند)، خواندن خداوند براى نجات موسى(ع) و يا فرود عذاب بر فرعونيان در جهت حمايت از آن حضرت مى باشد. گفتنى است كه فرعون اين جمله را از سر استهزا و تمسخر گفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 7
7 - عذاب قيامت ، همواره مورد انكار و استهزاى مشركان و ستمگران است .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
طبق نظر مفسران آنچه مورد استهزا قرار مى گرفت، قيامت و عذاب آن روز بود. گفتنى است آمدن فعل «كانوا» و كاربرد «يستهزءون» به صورت فعل مضارع، دلالت بر استمرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 48 - 4
4 ـ مشركان ، با تمسخر و استهزا ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان خواستار تعيين زمان وقوع عذاب استيصال و تسريع در آن بودند .
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 83 - 6
6 - بسيارى از اقوام صاحب قدرت و مكنت و دل خوش كرده به دانش بشرى خويش ، عذاب الهى ( عذاب استيصال ) را به تمسخر گرفته بودند .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
گفتنى است كه آنچه مورد استهزاى كافران قرار مى گرفت، عذاب استيصال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 4
4- كافران دين ستيز مكه ، وعده ها و تهديد هاى الهى ( عذاب ، كيفراخروى و . . . ) را مورد استهزا و تمسخر قرار مى دادند .
و يقولون متى هـذا الوعد
جمله استفهاميه «و يقولون متى هـذا الوعد» براى تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 29 - 10
10 - قوم لوط ، از سرزنش حضرت لوط ( ع ) و وعده وى به عذاب ، پندنگرفتند و او را استهزا كردند .
فما كان جواب قومه إلاّ أن قالوا ائتنا بعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 1،3،4
1 ـ ستم پيشگان، به هنگام مواجه شدن با عذابهاى دنيوى (عذاب استيصال)، معترف به ظلمهاى گذشته خويش شدند
فما كان دعويهم . .. إنا كنا ظلمين
3 ـ ستمگرى امتهاى پيشين، عامل نابودى آنان با كيفرهاى دنيوى (عذاب استيصال) شد.
كم من قرية أهلكنها . .. قالوا إنا كنا ظلمين
4 ـ روى آوردن نشانه هاى مرگ با عذاب استيصال، موجب پى بردن آدميان به حقيقت اعمال خويش است.
فما كان دعويهم . .. إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 189 - 2
2 - نزول عذاب الهى بر مردم ايكه ، در روزى بسيار گرم و نفس گير بود كه آنان از شدت گرما به داخل سايه بان ها خزيده بودند .
فأخذهم عذاب يوم الظلّة
ضمير «هم»در «أخذهم» به «اصحاب الأيكه» باز مى گردد. «أَخْذ» (مصدر «أخذ») به معناى فرو گرفتن و «ظلّة» به معناى سايه بان است. اضافه «عذاب» به «يوم» به تقدير «فى» مى باشد; يعنى، «فأخذهم عذاب يوم الظلّة; عذابى سخت آنان را در روز سايه بان فروگرفت». ناميده شدن آن روز به «روز سايه بان» بدان جهت است كه مردم ايكه از شدت گرما، به زير سايه بان ها پناه برده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 4
4ـ خداوند ، پيش از عذاب كردن اقوام كفرپيشه ، جريان امر را به اطلاع پيامبر آن قوم مى رساند .
إنا أُرسلنا إلى قوم لوط . .. و لما جاءت رسلنا لوطًا ... قالوا يـلوط إنا رسل ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 134 - 10
10 - گرفتاران عذاب ، ربوبيت خداوند را دريافته و به آن اعتراف خواهند كرد .
و لو أنّا أهلكنـهم . .. لقالوا ربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 7
7 ـ اعتراف ظالمان به ظلم خويش پس از آمدن عذاب الهى بى ثمر است.
كم من قرية أهلكنها . .. قالوا إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 10
10 ـ عذاب هاى الهى گوناگون و داراى چهره هايى مختلف
و لهم عذاب عظيم . .. و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 37 - 15
15 ـ عذاب هاى الهى ، داراى انواع گوناگون *
و اعتدنا للكافرين عذاباً مهيناً
توصيف عذاب به «مهين» يا بدان جهت است كه عذاب، على رغم وجود واحد، داراى چهره هاى مختلف است و يا بدان جهت است كه انواع مختلفى دارد: برخى «مهين»، برخى «اليم» و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 7
7 ـ عذاب الهى ، داراى انواع گوناگون و آثار و پيامد هاى مختلف است .
و أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
توصيف عذاب به خوار كننده، بيانگر اين است كه عذاب الهى، يا داراى انواعى است و يا يك نوع، ولى داراى آثار متفاوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 115 - 6
6 ـ عذاب هاى خداوند ، داراى انواع و مراتب گوناگون
فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 1،2،3،4،8
1 ـ فقط خداوند توانا بر فرستادن و مسلط كردن عذابهاى گوناگون بر مشركان است.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا
2 ـ يادآور شدن قدرت اختصاصى خداوند بر فرستادن انواع عذاب بر مشركان و كافران، از وظايف تبليغى پيامبر(صلی الله علیه و آله)
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا
3 ـ خداوند توانمند بر فرستادن عذاب از بالا (آسمان) و از زير پاها (زمين) بر مشركان است.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم
4 ـ تقسيم شدن مردم به فرقه هاى مختلف و درگيرى و جنگ بين آنان، از انواع عذاب الهى بر مردم است.
أو يلبسكم شيعا و يذيق بعضكم بأس بعض
«شيع»، جمع «شيعه»، به معنى گروهها و فرقه هاست و «بأس» نيز به معنى جنگ و يا شدت جنگ است. (لسان العرب). جمله «و يذيق ...» عطف تفسير و يا عطف سبب بر مسبب است، يعنى نتيجه گروه گروه شدن جنگ و درگيرى است.
8 ـ شرك زمينه ساز نزول عذابهاى گوناگون و پيدايش جنگ و اختلاف در جامعه
ثم أنتم تشركون. قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 146 - 6
6 ـ جعل احكام سخت و محدود كردن بهره بردارى از مواهب، از انواع مجازاتهاى خداوند براى برخى اقوام بوده است.
و على الذين هادوا حرمنا كل ذى ظفر . .. ذلك جزينهم ببغيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 72 - 2
2 - عذاب دنيوى ، تنها بخشى از مجازات هاى الهى براى كافران است ، نه همه آن .
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
قيد «بعض» مى رساند كه همه وعيدهاى الهى در حق كافران، در اين دنيا اعمال نمى شود; بلكه آنچه در اين جا اعمال مى شود، تنها جزئى از مجازات ها است و بقيه براى جهان آخرت مى ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 4
4 - ستيزه جويى و تكذيب لجوجانه كتاب هاى آسمانى و فرستادگان الهى ، موجب انواع گوناگون عذاب ( در غل و زنجير شدن ، سوخته شدن به آب داغ و آتش دوزخ )
الذين يجـدلون . .. الذين كذّبوا بالكتـب ... إذ الأغلـل فى أعنـقهم ... ثمّ فى الن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 3
3 - ذلت و سرافكندگى در زندگى دنيايى ، از انواع عذاب هاى الهى در دنيا
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 12
12 - اكثريت هلاك شدگان به عذاب الهى ، مشرك و چندگانه پرست بودند .
كان أكثرهم مشركين
دعوت به ژرف نگرى در فرجام پيشينيان مشرك، گوياى اين نكته است كه افراد ياد شده، سرانجام خوبى نداشته و گرفتار عذاب الهى شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 7
7ـ هيچ كس ( معبودان اهل شرك ) توان يارى كردن گرفتاران به عذاب الهى را نخواهد داشت .
و ما كان لهم من دون الله من أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 4
4ـ همگان ، ناتوان از دفع كيفر هاى خداوند و عاجز از يارى كردن گرفتاران به عذاب الهى اند .
من ينصرنى من الله
استفهام در جمله «من ينصرنى . ..» استفهام انكارى است. «نصر» به معناى يارى كردن است و چون در آيه با حرف «من» متعدى شده، معناى نجات و خلاص در آن تضمين شده است. بنابراين معناى «من ينصرنى ...» چنين مى شود: هيچ كس نمى تواند مرا از عقاب الهى نجات دهد اگر آنان را طرد كنم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 12
12ـ همگان از دفع كيفر هاى خداوند و يارى گرفتاران به عذاب هاى او ناتوانند .
فمن ينصرنى من الله إن عصيته
فعل «ينصر» به دليل آنكه با «من» متعدى شده ، متضمن معناى «ينجى» (نجات مى دهد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 5
5 ـ نزول عذاب استيصال ، پس از رحلت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) براى جوامعى كه استحقاق آن را دارند ، همواره ممكن است .
أو نتوفينك فإلينا مرجعهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 3
3- امكان بازگشت دوباره نجات يافتگان از خطر دريا به آن و گرفتار شدن به طوفان دريايى و غرق شدن
أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 19
19- پوچى و بى اثرى امكانات دنيايى ، موقعيت هاى اجتماعى و گروه بندى ها ، در هنگام نزول عذاب و يا فرارسيدن مرگ و قيامت
فسيعلمون من هو شرّ مكانًا و أضعف جندًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 49 - 2
2 - اميد و انتظار دوزخيان ، به شفاعت نگهبانان جهنم به درگاه خداوند براى تخفيف اندكى از عذاب آنان
و قال الذين فى النار لخزنة جهنّم ادعوا ربّكم يخفّف عنّا يومًا من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 4
4ـ خداوند ، پيش از عذاب كردن اقوام كفرپيشه ، جريان امر را به اطلاع پيامبر آن قوم مى رساند .
إنا أُرسلنا إلى قوم لوط . .. و لما جاءت رسلنا لوطًا ... قالوا يـلوط إنا رسل ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 175 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به صبر و انتظار در خصوص شكست كافران معاند و عذاب شدن آنان
فتولّ عنهم . .. و أبصرهم
توصيه به نظاره كردن بر احوال كافران معاند ـ پس از توصيه به بى اعتنايى به آنان (فتولّ عنهم . ..) ـ در حقيقت سفارش به صبر و انتظار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) با اضطراب و نگرانى چشم به راه نزول عذاب از جانب خداوند بر مشركان و كافران بود .
فإمّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفّينّك فإلينا يرجعون
آيه شريفه، در مقام دلدارى به پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) است و اين، از وجود نوعى نگرانى و ناراحتى در آن حضرت حكايت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 179 - 3
3 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به صبر و انتظار در خصوص شكست كافران معاند و عذاب شدن آنان
و تولّ عنهم . .. و أبصر
توصيه به نظاره كردن بر احوال كافران معاند، پس از سفارش به بى اعتنايى به آنان (و تولّ عنهم) در حقيقت، توصيه به صبر و انتظار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) با اضطراب و نگرانى چشم به راه نزول عذاب از جانب خداوند بر مشركان و كافران بود .
فإمّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفّينّك فإلينا يرجعون
آيه شريفه، در مقام دلدارى به پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) است و اين، از وجود نوعى نگرانى و ناراحتى در آن حضرت حكايت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 122 - 1
1ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) به كافران لجوج هشدار داد كه آينده اى ناخوشايند ( هلاكت در دنيا و عذاب در آخرت ) در پيش خواهند داشت .
وانتظروا
با توجه به آيات گذشته كه سخن از عذاب دنيوى و اخروى اقوام كفرپيشه داشت ، مى توان گفت: مراد از «انتظروا» هشدار كافران به عذابهاى دنيوى و اخروى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 7 - 6
6ـ وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) هشدار دادن مردم به عذاب هاى الهى و راهنمايى آنان به طريق درست است .
إنما أنت منذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 10
10- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مشركان و كافران حق ناپذير را به عذاب الهى تهديد كرد .
إن أدرى أقريب أم بعيد ما توعدون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه مقصود از «ماتوعدون»، عذاب الهى در دنيا و يا آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 1،13
1 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور توجه دادن تكذيب كنندگان وحى به رحمت واسعه خداوند و بيم دادن آنان از عذاب حتمى اوست.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
13 ـ ابلاغ رحمت خداوند به تكذيب كنندگان وحى و بيم دادن آنان از عذاب خداوند، روشهاى كلى مقابله با آنان است.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 9
9 ـ ترساندن مردم از عذاب هاى الهى به واسطه پيامبران ، از اهداف نزول دين و معارف الهى است .
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم
«لينذركم» متعلق به «جاء» است و ضمير «لينذر» به «رجل» برمى گردد. يعنى هدف از اينكه معارف دين بر پيامبرى نازل مى شود، اين است كه وى مردم را از عذابهاى الهى بترساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 8،9
8 ـ بيم دادن از عذاب الهى ، از اهداف مهم رسالت هود
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم
9 ـ ترساندم مردم از عذاب هاى الهى به واسطه پيامبران ، از اهداف نزول دين و معارف الهى است .
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 12
12- تهديد شدن مشركان توطئه كننده عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) به عذابى غير مترقبه و غير قابل پيش بينى
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأتيهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 1،3
1- توطئه كنندگان بر ضد پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به گرفتار شدن در عذاب هلاكت بار به هنگام تلاش هاى روزانه ، تهديد شدند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم
«أخذ» (گرفتن) كنايه از هلاكت است و «تقلّب» (تصرف) مى تواند كنايه از هرگونه تلاش، رفت و آمد و فعاليت باشد.
3- هشدار خداوند به توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به اينكه در هنگام توطئه ، عذابى هلاكت بار آنان را خواهد گرفت .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم
برداشت فوق بر اين احتمال است كه مراد از «تقلّبهم» تلاش مشركان و توطئه گران براى اجراى مقاصد خويش عليه پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 1،2،3
1- توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به هلاكت در حال وحشت و هراس تهديد شدند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم على تخوّف
«أخذ» (گرفتن) كنايه از هلاكت و «على تخوّف» حال براى مفعول «يأخذ» است. «تخوّف» ممكن است از ريشه «خوف» به معناى ترس باشد.
2- بدكاران ، به هلاكت در حال وحشت و هراس تهديد شدند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم على تخوّف
3- توطئه كنندگان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) به هلاكت تدريجى تهديد شدند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم على تخوّف
«تخوّف» در لغت به معناى «تنقص» كه نقصان در اموال و تعداد نفوس انسانها بر اثر مرگ و مير باشد، آمده است. بنابراين مراد از «تخوّف» اين است كه: تعدادى به هلاكت مى رسند و سپس نوبت به گروه بعدى مى رسد و اين حكايت از تدريجى بودن هلاكت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 68 - 1،4
1- هشدار خداوند به حق ناسپاسان رهيده از خطرات و مشكلات ، به دچار شدن به خطرات و مهلكه هاى ديگر
فلمّا نجـّكم إلى البرّ أعرضتم . .. أفأمنتم أن يخسف بكم
4- كفران كنندگان نعمت هاى الهى و حق ناسپاسان ، در معرض عذاب هاى دنيوى چون بلعيده شدن به وسيله زمين و گرفتار شدن به طوفان شن
و كان الإنسـن كفورًا. أفأمنتم أن يخسف بكم ... أو يرسل عليكم حاصبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 2
2- انسان هاى ناسپاس و روى گردان از حق ، هيچ گاه و در هيچ شرايطى ، از عذاب و كيفر دنيوى خداوند ، در دريا و خشكى در امان نيستند .
فلمّا نجـّكم إلى البرّ أعرضتم . .. أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 92 - 3
3- تهديد پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مشركان مكه ، در امكان نزول عذاب با سقوط قطعاتى از آسمان بر سر آنان
أو تسقط السّماء كما زعمت علينا كسفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 4
4- بيم دادن آدميان از عذاب شديد خداوندى ، از رسالت هاى قرآن است .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
مرجع ضمير در «ينذر» و «يبشّر» ممكن است «الكتاب» و يا «عبده» باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 59 - 6
6- گرفتارى به عذاب هلاكت بار ، هشدار خداوند به گنه كاران و كافران و ستم پيشگان عصر بعثت بود .
و تلك القرى أهلكنـهم لمّا ظلموا و جعلنا لمهلكهم موعدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 1،7
1- ابراهيم ( ع ) در اندرز خود به آزر ، عذاب سخت الهى را در كمين پرستشگران بت ها خواند و وى را به آن هشدار داد .
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن
نكره آوردن «عذاب» بر عظمت آن دلالت دارد. و «مسّ» (مصدر «يمسك») ـ چنانچه در مفردات راغب آمده است ـ در باره هرگونه آزارى كه به انسان برسد، استعمال مى شود.
7- لزوم توجه دادن مردم به رحمانيت خداوند در عين برحذرداشتن آنان از عذاب او
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن
حضرت ابراهيم(ع) در مقام تبليغ، در عين هشدار به آزر در مورد عذاب، يادآور رحمانيت خداوند نيز مى شود تا وى را اميدوار سازد و به سوى خداوند بازگرداند. از اين برخورد مى توان نتيجه كلى در امر تبليغ و ارشاد گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 48 - 3
3 - انذار فرعون از عذاب ، با لحنى ملايم و پس از تبشير وى ، از وظايف موسى و هارون بود .
والسلـم على من . .. العذاب على من كذّب
ظاهر كلام آن است كه انذار فرعون پس از تبشير او صورت گرفته باشد. به كار گرفتن صيغه هاى غايب در انذار، و نيز تصريح به وحى بودن آن همراه با تأكيد، جملگى گواه نرمى گفتار موسى و هارون در سخن گفتن با فرعون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 61 - 4
4 - ترساندن فرعونيان از عذاب ـ به خاطر افتراى بر خداوند ـ سرلوحه سخنان موسى ( ع ) در صحنه مقابله با ساحران فرعون
قال لهم موسى ويلكم لاتفتروا على اللّه كذبًا فيسحتكم بعذاب
«ويل»; يعنى، «اندوه» و «هلاكت» و «هر سختى كه از ناحيه عذاب پديد آيد» (لسان العرب). «ويلكم» نفرين است; يعنى، عذاب باد بر شما. برخى آن را مفعول براى فعل محذوف دانسته اند; يعنى، ألزموا ويلكم (با هلاكت و عذابتان همدم باشيد). جمله «فيسحتكم بعذاب» روشنگر مفاد «ويلكم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 135 - 2
2- بيم دادن كافران از خطر هلاكت با عذابى از جانب خداوند ، از وظايف پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لو أنّا أهلكنـهم بعذاب . .. قل كلّ متربّص فتربّصوا فستعلمون
«تربص» به معناى «انتظار» است (مصباح). فرمان «قل» به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، بيانگر وظيفه داشتن آن حضرت در ابلاغ اين نكته به كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 39 - 5
5 - هشدار قبلى مردم به عذاب استيصال ، از سوى پيامبرِ پس از نوح
قال ربّ انصرنى بما كذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 54 - 6
6 - تهديد مشركان حق ناپذير صدراسلام ، به عذاب الهى
فذرهم فى غمرتهم حتّى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 93 - 3
3 - تهديد مشركان عصر بعثت به عذاب دنيوى از سوى خداوند
قل ربّ إمّا ترينّى ما يوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 77 - 10
10 ـ تهديد شدن تكذيب كنندگان دعوت خدا و رسول او ، به عذاب و كيفر از سوى خداوند
قل مايعبؤا بكم ربّى . .. فقد كذّبتم فسوف يكون لزامًا
برداشت فوق، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه در مقام تهديد كافران و مشركان است; همان طور كه آيات گذشته در تشويق مؤمنان و بندگان خالص خدا بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 115 - 6
6 - هشدار روشن و بى ابهام نوح ( ع ) به قومش ، نسبت به خطر « عذاب استيصال » در صورت پافشارى آنان بر شرك و مبارزه با توحيد
إن أنا إلاّ نذير مبين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه نوح(ع) در راستاى اتمام حجت با قومش، از پيش آنان را به نزول عذاب استيصال هشدار داده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 135 - 2
2 - اقدام هود ( ع ) به انذار دادن قوم عاد به عذاب قيامت
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 46 - 14،15،16
14 - هشدار دادن به مردم از عذاب شديد الهى ، محور اساسى رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إن هو إلاّ نذير لكم بين يدى عذاب شديد
قصر در «إن هو إلاّ نذير» از نوع قصر اضافى و در رابطه با مسأله اتهام جنون به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است; يعنى، پيامبر(صلی الله علیه و آله) آن گونه نيست كه شما معرفى مى كنيد; بلكه او تنها يك انذارگر است و هدفى جز اين ندارد.
15 - هشدار پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مردم از عذاب الهى ، در راستاى نفع رسانى به آنان است .
إن هو إلاّ نذير لكم
16 - هشدار دادن به مردم از عذابى كه در پيش رو دارند ، در نگاه مردم مكه سخن جنون آميز تلقى مى شد .
ثمّ تتفكّروا ما بصاحبكم من جِنّة إن هو إلاّ نذير لكم بين يدى عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 50 - 7
7 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، انذار خلق از عذاب الهى با بيانى روشن و بى ابهام
إنّى لكم منه نذير مبين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مراد از «منه»، اين باشد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مردم را از عذاب الهى (من عذابه) بيم دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 39 - 3
3 - قوم لوط ، مورد هشدار هاى مكرر نسبت به عذاب الهى
فذوقوا عذابى و نذر
«نذير» (مفرد «نذر») مصدر و به معناى انذار است. بنابراين به كارگيرى «نذر» به صورت جمع، بيانگر آن است كه قوم لوط از پيش به صورت مكرر، نسبت به خطر نزول عذاب بر آنان، هشدار داده شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 2
2 - اخطار هاى الهى درباره عذاب ، از ميان برنده هرگونه عذر در ترك راه خدا
إنّا أنذرنـكم عذابًا قريبًا
جملاتى نظير «إنّا أنذرناكم» ـ كه پس از هشدار به عذاب گفته شود ـ خبر از تحقق انذار نيست; زيرا مخاطب به آن آگاه است; بلكه در مقام اظهار برائت و قطع عذر مخاطب است. ذكر اين جمله پس از «من شاء اتّخذ...» ـ در آيه قبل - گوياى معذور نبودن كسى است كه سير زندگانى خود را، به سوى خدا قرار نمى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 1 - 3
3 - انذار و هشدار به عذاب ، روشى قرآنى در اصلاح روابط اقتصادى مردم
ويل للمطفّفين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 9
9ـ نوح ( ع ) ، كافران قومش را به كيفر هاى دردناك اخروى هشدار داد .
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 1
1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خويش ، از دچار شدن به عذاب الهى در روز قيامت در صورت اقدام به قتل موسى ( ع )
و يـقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 4
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از دچار شدن آنان به عذاب گريزناپذير الهى در قيامت در صورت كشتن موسى ( ع )
يـقوم إنّى أخاف عليكم . .. يوم تولّون مدبرين ما لكم من اللّه من عاصم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 1
1 - خداوند ، انسان ها را از عذاب سخت قيامت آگاه ساخته و آنان را از گرفتارى به آن برحذر داشته است .
إنّا أنذرنـكم عذابًا قريبًا
نكره بودن «عذاباً»، بر عظمت و بزرگى آن دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور انذار و ترساندن مردم از عذاب استيصال
و أنذر الناس يوم يأتيهم العذاب . .. ربّنا أخّرنا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مقصود از «العذاب»، عذاب دنيوى (استيصال) باشد. درخواست مهلت براى اجابت دعوت رسولان (أخّرنا ... و نتّبع الرسل) مؤيد آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 2
2- بدكاران ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب استيصال تهديد شدند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 74 - 3
3- خداوند ، كافران صدراسلام را به عذاب استيصال تهديد كرد .
و إذا تتلى . .. قال الذين كفروا ... و كم أهلكنا قبلهم من قرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 98 - 5
5- خداوند ، كافران و مشركان متعصب و سرسخت عصر بعثت را به نابودى و عذاب استيصال ، تهديد كرد .
و تنذر به قومًا لدًّا . و كم أهلكنا قبلهم من قرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 47 - 1
1 - تهديد شدن كافران و تكذيب گران عصر بعثت ، به عذاب استيصال
و إن يكذّبوك . .. و يستعجلونك بالعذاب
«ال» در «العذاب» براى عهد و اشاره به عذابى است كه به مشركان تكذيب گر وعده داده شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 5
5 - تهديد كفرپيشگان صدراسلام به عذاب استيصال
أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
مراد از «عذاب» در جمله فوق عذاب استيصال است. اضافه «عذاب» به «يوم»، اضافه ظرفيه و به تقدير «عذاب فى يوم عقيم» مى باشد. «عقيم» نيز صفت «يوم» و به معناى نازا است. توصيف «يوم» به «عقيم»، بدان جهت است كه روزى كه عذاب استيصال نازل شود، آن روز، آخرين روز زندگى كافران خواهد بود و براى آنان روز ديگرى در پى نخواهد آمد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 26 - 5
5 - هشدار قبلى مردم به عذاب استيصال ، از سوى نوح ( ع )
قال ربّ انصرنى بما كذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 1
1ـ كافران به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قيامت ، مستحق عذاب دنيوى اندو به آن تهديد شده اند .
و لـئن أخّرنا عنهم العذاب
جمله «ما يحبسه» (چه چيز مانع نزول آن عذاب است؟) مى رساند كه مراد از «العذاب» عذاب دنيوى است و نيز حكايت از اين دارد كه كفرپيشگان ، به آن عذاب تهديد شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 10
10ـ نوح ( ع ) ، كافران قومش را به عذابى دردناك در دنيا هشدار داد .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 5
5ـ خداوند ، مشركان و كفرپيشگان عصر بعثت را به عذاب هاى شديد دنيوى تهديد كرد .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة إن أخذه أليم شديد
برداشت فوق، از مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) در «كذلك أخذ ربك» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 1
1ـ خداوند منكران رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را همواره به عذاب هاى دنيوى تهديد مى كرد .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم
تحقق بخشيدن برخى از عذابهاى موعود در حيات پيامبر(صلی الله علیه و آله) ـ كه مفاد «نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفينّك» است ـ حاكى از آن است كه مراد از وعيدها (نعدهم) عذابهاى دنيوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 84 - 5
5- خداوند ، كافران لجوج عصر بعثت را به عذاب دنيوى در زمانى مناسب هشدار داد .
فلاتعجل عليهم إنّما نعدّ لهم عدًّا
عبارت «إنّما نعدّ لهم عدّاً» حاوى مفهوم تعليل است; يعنى، هدف بالا رفتن ارقام است و روزى، شمارش به نقطه مورد نظر خواهد رسيد و پس از آن، عذاب حتمى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 135 - 5
5 - هشدار هود ( ع ) به امكان نزول عذاب سخت دنيوى بر قوم كفرپيشه عاد
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «يوم عظيم» مى تواند روز قيامت باشد(برداشت هاى پيش بر اين احتمال است). همچنين مى تواند روز استيصال در دنيا باشد. برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 32 - 3
3ـ نوح ( ع ) ، همواره كفرپيشگان را به نزول عذاب الهى هشدار مى داد .
فأتنا بما تعدنا
آوردن فعل مضارع (تعد) به جاى فعل ماضى (وعدت) اشاره به تكرار وعيدها و هشدارهاى حضرت نوح(ع) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 5
5ـ برخى از اقوام گذشته در پى نزول عذاب بر آنان ، منقرض شدند و نسلى از آنان برجاى نماند .
منها . .. حصيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 3
3- هركس به اندازه استحقاق و اولويت خود ، طعم عذاب دوزخ را خواهد چشيد .
ثمّ لنحن أعلم بالذين هم أولى بها صليًّا
درجه بندى مستحقان آتش دوزخ و تعيين اولويت هاى آنان، نشان از آن دارد كه همه يكسان عذاب نخواهند ديده; بلكه برخوردى متفاوت و متناسب با هر يك صورت خواهد گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 64 - 2
2 - مرفهان خوشگذران و جلوداران كفر ، نخستين چشندگان شعله هاى عذاب الهى
حتّى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجئرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 7 - 7
7 - كفر پيشگان به عذابى گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 6،8
6 ـ منافقان ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب اليم
8 ـ كيفر دمسازان با دروغ ، عذابى است دردناك
و لهم عذاب اليم بما كانوا يكذبون
«باء» در «بما كانوا» سببيه است و «ما» مصدريه مى باشد; يعنى: و لهم عذاب اليم بسبب كذبهم المستمر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 9
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 8،11
8 - آتش دوزخ ، مهيّا شده براى كفرپيشگان
أعدّت للكفرين
اعداد (مصدر اعدت) به معناى حاضر كردن و مهيّا ساختن است.
11 - كفرپيشگان در قيامت با آتشى كه خود برافروخته اند ، عذاب خواهند شد .
فاتقوا النار وقودها الناس و الحجارة أعدّت للكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 39 - 1،2
1 - آتش دوزخ ، كيفر و سزاى انكار كنندگان و تكذيب كنندگان آيات الهى است .
و الذين كفروا و كذبوا بأيتنا أولئك أصحب النار
«تكذيب» (مصدر كذبوا) به معناى: نسبت دروغ دادن است. «آياتنا» علاوه بر تعلقش به «كذبوا» متعلق به «كفروا» نيز مى باشد. جمله «الذين كفروا ...» عطف بر جمله «من تبع ...» است و بيانگر گروهى است كه هدايتها و رهنمودهاى الهى را پذيرا نيستند.
2 - كفر پيشگان و تكذيب كنندگان آيات الهى ، براى هميشه در دوزخ خواهند بود .
أولئك أصحب النار هم فيها خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 9
9 - عالمان بدعتگذار و دين ساز يهود ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
فويل للذين يكتبون الكتب . .. فويل لهم مما كتبت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 81 - 1،4
1 - گنهكاران يهود همانند ديگر گنهكاران ، به اندازه استحقاقشان ، در آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
لن تمسنا النار إلاّ أياماً معدودة . .. بلى
«بلى» (چنين نيست) حرف جواب است و براى رد سخن و ادعاى مطرح شده به كار مى رود. اين كلمه در آيه شريفه رد ادعاى يهود (لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة) است.
4 - گنهكارانى كه گناهانشان سراسر وجود آنان را فرا گيرد ، در آتش دوزخ براى هميشه گرفتار خواهند شد .
من كسب سيئة و أحطت به خطيئته فأولئك أصحب النار هم فيها خلدون
«سيئة» و «خطيئة» هر دو به معناى بدى و گناه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 19،20
19 - منكران حقانيت قرآن و كافران به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
20 - يهوديان منكر رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از زمره كافرانند و به عذابى خفت آور گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 96 - 12
12 - يهوديان گنهكار به عذاب دوزخ گرفتار خواهند شد .
بما قدمت أيديهم . .. و ما هو بمزحزحه من العذاب
«زحزحة» (مصدر مزحزح) به معناى دور ساختن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 11،14
11 - كفر پيشگان به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب أليم
14 - يهوديانِ كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزا كننده او ، مستحق عذابى دردناك هستند .
و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 120 - 19
19 - هيچ پشتيبان و ياورى نيست كه بتواند مستحقان عذاب الهى را از گرفتار شدن به عقوبت رهايى بخشد .
مالك من اللّه من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 8
8 - در قيامت ، هيچ راه نجاتى براى كافرانِ به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) وجود نخواهد داشت .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
هدف از توصيف قيامت، به اينكه فديه اى گرفته نمى شود و . ..; مأيوس كردن مستحقان عذاب است از اينكه راه نجاتى - جز ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) - براى خويش توهم كرده و به اعتبار آن دل خوش كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 126 - 18
18 - آنان كه به خدا و روز قيامت كافر شوند ، راهى جز ورود به آتش دوزخ نخواهند داشت .
و من كفر . .. ثم أضطره إلى عذاب النار
اضطرار; يعنى، مجبور ساختن كسى به انجام كارى. پس «ثم اضطره ...» چنين معنا مى شود: آن گاه كه كافران حيات دنيا را سپرى كردند، آنان را براى ورود به آتش دوزخ مجبور مى كنم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 167 - 13
13 - مشركان ( سران آنان و پيروانشان ) در قيامت به آتش دوزخ گرفتار شده و در آن ماندگار خواهند بود .
و ما هم بخرجين من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2،15
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
15 - گنهكاران در قيامت ، علاوه بر آتش دوزخ به عذاب هاى روحى نيز گرفتار خواهند شد .
و لايكلمهم اللّه يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 5،6،9
5 - عالمان اهل كتاب با كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى ، گمراه شدند و عذاب الهى را براى خويش كسب كردند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
6 - عالمان بى تعهد و وظيفه نشناس ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة فما أصبر هم على النار
9 - ضلالت پيشگان و گنهكاران به عذاب طاقت فرساى قيامت گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى . .. فما أصبر هم على النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 176 - 6
6 - حق ستيزى موجب گمراهى ، محروميت از لطف و مغفرت خدا و گرفتار شدن به آتش دوزخ مى باشد .
لايكلمهم اللّه يوم القيمة . .. ذلك بأن اللّه نزل الكتب بالحق
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ذلك» اشاره به عقوبتهاى مطرح شده در آيات قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 12
12 ـ جهنّم ، كيفر حاكمان مفسد ، سرسخت و حق ناپذير
و اذا تولى سعى . .. فحسبه جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 211 - 6،10،14
6 ـ بنى اسرائيل ، مصداق بارز تفرقه افكنان و تحريفگران دين خداوند و مشمول عذاب شديد الهى
ادخلوا فى السِلم كافة . .. فان زللتم من بعد ما ... سَلْ بنى اسرائيل كم اتيناهم م
پس از امر به دخول در «سلم» (تسليم در برابر خداوند و اتّحاد جامعه ايمانى)، و عدم تبعيّت از شيطان، بنى اسرائيل را به عنوان نمونه ذكر مى كند.
10 ـ تحريفگران و تبديل كنندگان دين و آيات روشن الهى ، مستحق عذابى شديد
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
از مصاديق روشن و مورد نظر نعمتهاى الهى، دين و آيات خداوندى است. و مراد از تبديل، تحريف است.
14 ـ از سنّت هاى الهى ، عذاب شديد تحريفگران و تبديل كنندگان دين است .
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
«و من يبدّل نعمة اللّه» عام است و دربرگيرنده كليّه كسانى است كه آيات الهى را تحريف مى كنند; خصوصاً با توجّه به ضرورت پندگيرى ديگران از بنى اسرائيل تحريفگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 32
32 ـ كسى كه مُرتدّ بميرد ، هميشه در عذاب دوزخ است .
و من يرتدد منكم عن دينه فيمت . .. و اولئك اصحاب النار هم فيها خالدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 257 - 15
15 ـ كافران ، اهل آتش و ماندگار در آن براى هميشه
اولئك اصحاب النّار هم فيها خالدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 258 - 8
8 ـ نمرود ، نمونه اى از منحرفان راه رشد ، محرومان از ولايت الهى ، روندگان از نور به ظلمت و جاودان در آتش
قد تبيّن الرّشد . .. اللّه ولىّ الّذين ... الم تر الى الّذى حاجّ ابرهيم
خداوند پس از بيان ايمان و كفر (ولايت «اللّه» و «طاغوت» در آيات پيشين) براى نشان دادن نمونه خارجى، داستان ابراهيم (ع) و نمرود را بيان كرده كه ابراهيم (ع) نمونه اى از ايمان و نمرود، نمونه اى از كفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 4 - 9،10،16
9 ـ كفر به آيات خدا ، موجب عذاب سخت الهى بر كافران
انّ الّذين كفروا بايات اللّه لهم عذاب شديد
10 ـ عذاب شديد كافران پس از اتمام حجت بر آنان از طريق كتب آسمانى
نزّل عليك الكتاب . .. انّ الّذين كفروا بايات اللّه لهم عذاب شديد
16 ـ ابتلاى كافران به عذاب شديد ، انتقام الهى از آنان و نمايانگر شكست ناپذيرى خداوند است .
انّ الّذين كفروا . .. لهم عذاب شديد و اللّه عزيز ذوانتقام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 9،10،11
9 ـ هشدار الهى به كافران در مورد عاقبت بد آنان
انّ الذين كفروا . .. و اولئك هم وقود النار
10 ـ آتش دوزخ ، از درون كافران زبانه مى كشد .
اولئك هم وقود النار
با توجه به معناى لغوى «وقود»: هو الحطب المجعول للوُقود. يعنى وقود، هيزمى است براى روشن كردنِ آتش.
11 ـ مال و اولاد كافران ، آنان را هرگز از آتش دوزخ و عذاب الهى دور نخواهد ساخت .
لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
«من اللّه»، يعنى از عذاب الهى، به قرينه «اولئك هم وقود النار».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 3،8،11
3 ـ فرعونيان و پيشينيانشان كه تكذيب كننده آيات خدا بودند ، آتشگيره هاى دوزخند .
اولئك هم وقود النار. كدأب ال فرعون و الذين من قبلهم كذبوا باياتنا
«كدأب ال»، يا تشبيه كافران عصر بعثت است به فرعونيان و پيشينيانشان و يا نمونه و مثالى است براى كافرانى كه خود را بى نياز از خدا پنداشتند و آتشگيره دوزخ شدند.
8 ـ فرعونيان و پيشينيانشان كه تكذيب كنندگان آيات الهى بودند ، گرفتار عقوبت شديد خدا شدند .
كذّبوا باياتنا فاخذهم اللّه بذنوبهم و اللّه شديد العقاب
11 ـ گناهان ، خود ، مايه و وسيله عذاب و كافران است .
فاخذهم اللّه بذنوبهم
بنابراينكه «باء» در «بذنوبهم» براى استعانت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 12 - 3
3 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام كردن شكست نهايى كفار به آنها و حشرشان به سوى جهنّم
قل للّذين كفروا ستغلبون و تحشرون الى جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 2،21
2 ـ كافران به آيات الهى ، مستحق عذابى دردناك
انّ الذين يكفرون بايات اللّه . .. فبشّرهم بعذاب اليم
21 ـ قاتلان پيامبران و قاتلان امر كنندگان به معروف ، گرفتار سخت ترين عذاب هاى الهى
و يقتلون النّبيّن بغير حق و يقتلون الذين يأمرون بالقسط.
از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) سؤال شد: اىّ الناس اشد عذاباً يوم القيامة؟ آن حضرت فرمود: رجل قتل نبيّاً او رجلاً امر بمعروف او نهى عن منكر، سپس آن حضرت، اين آيه را تلاوت كرد: «انّ الّذين يكفرون . .. ».
تفسير طبرى، ج 3، ص 144 ; مجمع البيان، ج 2، ص 720 ; تفسير تبيان، ج 2، ص 422.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 22 - 9
9 ـ كافران و قاتلان انبيا و عدالتخواهان ، راه نجاتى ندارند .
انّ الذين يكفرون . .. و ما لهم من ناصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 56 - 1،4
1 ـ كافران ( يهوديان ) ، مشمول عذاب سخت خداوند در دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة
4 ـ برترى پيروان عيسى ( ع ) بر يهوديان ، موجب عذاب سخن دنيوى يهوديان
و جاعل الذين اتبعوك . .. فاما الذين كفروا
بنابراينكه جمله «فاما الذين . .. »، به قرينه ذكر عذاب دنيوى، نتيجه جمله «جاعل الّذين ... » باشد; يعنى عذاب دنيوى يهود نتيجه تفوّق نصارا بر ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 17،18
17 ـ سوداگران عهد الهى و پيمان شكنان ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
انّ الّذين يشترون . .. و لهم عذاب اليم
18 ـ علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 88 - 1،3
1 ـ لعنت دائمى و عذاب تخفيف ناپذير ، كيفر مرتدّان
قوماً كفروا بعد ايمانهم . .. خالدين فيها لا يخفّف عنهم العذاب
3 ـ خداوند بدون مهلت و تأخير ، مرتدّان و كافران يهود و نصارا را عذاب مى كند .
لا يخفّف عنهم العذاب و لا هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 91 - 4
4 ـ كسانى كه در حال كفر بميرند ، مستحقّ عذابى دردناك هستند .
اولئك لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 116 - 1
1 ـ اموال و فرزندان اهل كفر ، نمى تواند آنها را از كيفر خداوند برهاند .
انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
«اغنى» هنگامى كه با «عن» متعدى شود، به معناى «دفع» مى آيد. لذا «لن تُغنى»، يعنى نمى رهاند. (روح المعانى).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 128 - 7،11،14
7 ـ توبه مشركان و پذيرش آن از سوى خداوند و يا عذاب و مجازات آنان ، هدفى براى نصرت الهى به رزمندگان بدر
ولقد نصركم اللّه ببدر . .. ليقطع طرفاً ... او يتوب عليهم
جمله «يتوب عليهم» و نيز «يعذّبهم»، عطف است بر «يقطع طرفاً»; و اين جمله متعلق به «نصركم اللّه ببدر» است. و لذا عذاب مشركان و پذيرش توبه آنان نيز از اهداف پيروزى جنگ بدر خواهد بود.
11 ـ عذاب خداوند سرنوشت كافران محارب ، در صورت عدم بازگشت و توبه
ليقطع طرفاً . .. فينقلبوا خائبين ... او يعذّبهم
14 ـ دشمنان محارب با اهل ايمان ، مستحقّ عذاب الهى
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 131 - 3
3 ـ آتش دوزخ ، در انتظار كافران و رباخواران ، و آماده براى آنان
لا تاكلوا الرّبوآ . .. و اتّقوا النّار الّتى اعدّت للكافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 151 - 19،20
19 ـ آتشِ دوزخ ، جايگاه و فرجام شوم كفرپيشگان مشرك
سنلقى فى قلوب الّذين كفروا الرعب . .. و ماويهم النّار و بئس مثوى الظّالمين
20 ـ آتش دوزخ ، جايگاه و فرجام شوم ستم پيشگان
و ماويهم النّار و بئس مثوى الظّالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 162 - 11
11 ـ دوزخ ، جايگاه و فرجام شوم آنانكه خشم و غضب الهى را بر خويش هموار ساخته اند .
كمن بآء بسخط من اللّه و مأويه جهنّم و بئس المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 189 - 5
5 ـ مالكيّت انحصارى و قدرت مطلق خداوند ، دليل نبود گريزگاه براى مستحقان عذاب
فلا تحسبنّهم بمفازة من العذاب . .. و للّه ملك السّموات و الارض و اللّه على كلّ ش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 8
8 ـ ستمكارى ، موجب ورود آدمى به آتش دوزخ و بى ياورى وى در قيامت
ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته و ما للظّالمين من انصار
مراد از كلمه «للظّالمين» همان دوزخيان هستند. بنابراين به كارگيرى اسم ظاهر به جاى ضميرِ «ما لهم» براى رساندن اين معناست كه ستمكارى علّت شده كه خداوند آنان را به آتش كشاند و از يارى ياوران محروم باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 3
3 ـ منافقان به خاطر ناسپاسى و كفرشان به خدا ، مستحق عذاب دوزخند .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل . .. ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
بنابر اينكه خطاب، متوجه منافقان باشد، آيه شريفه اشاره به ناسپاسى و بى ايمانى آنان دارد و آن را از موجبات گرفتارى دوزخ مى شمرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 118 - 4
4 ـ مشركان ، مستحق عذاب الهى
ان تعذبهم فانهم عبادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 49 - 1
1 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى به عذاب گرفتار خواهند شد.
و الذين كذبوا بأيتنا يمسهم الهذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 93 - 17،25
17 ـ ظالمان نمى توانند خود را از مهلكه مردن و عذاب خواركننده پس از آن رهايى بخشند.
و الملئكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون
جمله «أخرجوا انفسكم» خطاب ملائكه به ظالمان است، كه اگر مى توانيد خود را از اين مهلكه نجات بخشيد. اين سخن ملائكه از سر استهزا و بيان عجز ظالمان است.
25 ـ ظالمان و مستكبران در برزخ به عذاب گرفتار خواهند بود.
و لو ترى إذ الظلمون . .. اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم ... عن ءايته تستكبرون
ظاهراً مراد از «اليوم» زمان پس از مرگ و قبل از قيامت است كه برزخ نام دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 8،9
8 ـ ذلت در پيشگاه خداوند و عذابى شديد در انتظار سردمداران مجرم است.
سيصيب الذين أجرموا صغار عندالله و عذاب شديد
9 ـ فريبكارى و توطئه مداوم عليه دين، عامل گرفتارى توطئه گران به ذلت و عذاب شديد است.
سيصيب الذين . .. بما كانوا يمكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 128 - 20
20 ـ جايگاه ابدى جنيان اغواگر (شيطانها) و انسانهاى پيرو ايشان آتش دوزخ است.
قال النار مثويكم خلدين فيها
«مثوى» اسم مكان و به معنى جايگاه و محل استقرار است. (راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 12
12 ـ جامعه مجرم خود را از شمول رحمت خداوند محروم و سزاوار عذاب او مى گرداند.
و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
«بأس» در لغت به معناى شدت است و در اين آيه كنايه از عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 11
11 ـ خداوند گروههاى تشكيل شده بر اساس پذيرش بخشى از دين را به عذاب گرفتار خواهد ساخت.
إن الذين فرقوا دينهم . .. إنما أمرهم إلى الله ثم ينبئهم بما كانوا يفعلون
«آگاه سازى از اعمال ناپسند»، كنايه از گرفتار ساختن به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 2
2 ـ عذاب سهمگين خداوند در انتظار جوامع مختلف از قوانين دين و پذيرنده ولايتهاى غير خداوند
و لاتتبعوا من دونه . .. و كم من قرية أهلكنها
بيان هلاكت جوامع پيشين پس از فرمان به رعايت قوانين دين و سرپيچى از ولايت غير خدا «اتبعوا ما أنزل اليكم . ..»، بيانگر آن است كه عذاب امتهاى پيشين به سبب تخلف آنان از اين فرمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 6
6 ـ وجود فاصله زمانى بين نزول عذاب استيصال و هلاكت گرفتاران به آن
فما كان دعويهم إذ جاء بأسنا إلا ان قالوا إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 183 - 2،5
2 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى سزاوار عذاب از جانب خداوند هستند .
و أملى لهم
آنگاه مهلت دادن و تأخير انداختن عذاب موضوع پيدا مى كند كه استحقاق عذاب بالفعل وجود داشته باشد.
5 ـ امهال خداوند به كفرپيشگان تكذيب كننده ، زمينه ساز افزايش عذاب آنان است .
و أملى لهم إن كيدى متين
چون امهال به عنوان «كيد» مطرح شده است، معلوم مى شود مهلت دادن در اينجا براى افزون شدن عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 14 - 3
3 ـ مشركان حاضر در كارزار بدر ، مردمى كفرپيشه و مستحق عذاب با آتش دوزخ
و أن للكفرين عذاب النار
از مصاديق مورد نظر براى «للكفرين» مشركان حاضر در كارزار بدر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 16 - 2
2 ـ روى گردانان از جبهه نبرد ـ جز براى اتخاذ تاكتيك هاى جديد ـ مورد غضب الهى و مستحق جهنم
و من يولهم . .. فقد باء بغضب من اللّه و مأويه جهنم و بئس المصير
كلمه «بوء» چنانچه با حرف «باء» متعدى شود مى تواند به معناى متحمل شدن باشد. بنابراين «باء بغضب من اللّه» يعنى خشم خداوند را بر خود هموار ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 10
10 ـ آنان كه طلا و نقره مى اندوزند و از انفاق آن در راه خدا ، امتناع مىورزند ، مستحق عذابى دردناكند .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 15
15 ـ آزاردهندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذابى دردناك
و الذين يؤذون رسول اللّه لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 11 - 6،7
6 ـ كفرمداران و شرك پيشگان ، مستحق عذاب و كيفر الهى در دنيا
و لو يعجل اللّه للناس الشر
7 ـ منكران قيامت ، مستحق كيفر و عذاب الهى در دنيا هستند .
و لو يعجل اللّه . .. لقضى إليهم أجلهم فنذر الذين لايرجون لقاءنا
از آيه شريفه استفاده مى شود كه: اگر مجازات منكران قيامت منجر به مرگ آنان نمى شد، خدا بدون مهلت آنان را سركوب مى كرد; يعنى، آنان استحقاق كيفر را دارند لكن مانع وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 27 - 6
6 ـ مردمان زشت كردار در سراى آخرت ، گرفتار خشم و عذاب الهى خواهند بود .
و الذين كسبوا السيئات . .. ما لهم من اللّه من عاصم
مراد از جمله «ما لهم من اللّه من عاصم»، «ما لهم من عذاب اللّه من عاصم» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 3
3 ـ تكذيب كنندگان قرآن و رسالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، همواره در معرض عذاب ناگهانى استيصال ، قرار دارند .
قل أرءيتم إن أتيكم عذابه بيتاً أو نهاراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 7
7 ـ ظالمان و ستم پيشگان ، سزاوار عذابند .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
جمله «ظلمت» در «لكل نفس ظلمت» مشعر به عليت ظلم و بيانگر استحقاق ظالمان نسبت به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 5
5 ـ كافران و مشركان ، در جهان آخرت عذاب شديدى را خواهند چشيد .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 73 - 6
6 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى ، مستحق عذاب استيصال و در معرض آن هستند .
و أغرقنا الذين كذبوا بأيتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 20
20 ـ عذاب دردناك جهنم ، كيفر كافران است .
فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
ممكن است الف و لام «العذاب» ـ كه براى عهد ذهنى است ـ اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد و ممكن است اشاره به عذاب برزخى و يا عذاب اخروى باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 1
1 ـ تكذيب آيات و نشانه هاى الهى ، زمينه ساز گرفتارى مكذبان به عذاب استيصال است .
و لاتكونن من الذين كذبوا بأيت اللّه . .. إن الذين حقت عليهم كلمت ربك
از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود كه: مراد از «الذين حقت عليهم» تكذيب كنندگان آيات الهى اند و از ذيل آيه بعد، جمله «حتى يروا العذاب الإليم» و ذيل آيه بعد از اين; يعنى، جمله «لما آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحياة
الدنيا» استفاده مى شود كه مراد از «كلمت ربك» عذاب دنيوى استيصال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 1
1 ـ كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، اگر تمام معجزات و نشانه هاى الهى بر آنان عرضه شود ، هرگز تسليم نشده و ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون. و لو جاءتهم كل ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 7
7 ـ قوم يونس بر اثر تكذيب پيامبر خود و سرباز زدن از ايمان به دعوت هاى او ، در معرض عذاب استيصال قرار گرفتند .
إلا قوم يونس لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 1،2،3،4،6،7
1 ـ مردمى كه زمينه ايمان را از دست بدهند و از آيات الهى و هشدار پيامبران تأثير نپذيرند ، مستحق عذاب استيصال هستند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
2 ـ مشركان مكه ، به دليل از دست دادن زمينه ايمان به آيات الهى و هشدار هاى پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذاب استيصال بودند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
با توجه به اينكه يكى از مصاديق «قوم لايؤمنون» در آيه قبل، مشركان مكه مى باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
3 ـ عذاب استيصال ، سنتى است الهى كه انتظار وقوع آن در هر زمان و مكانى ، بر مردمى كه زمينه ايمان را از دست داده اند ، مى رود .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
4 ـ بسيارى از اقوام پيشين به دليل فقدان زمينه ايمان و تكذيب آيات الهى و نپذيرفتن هشدار هاى پيامبرانشان ، با عذاب استيصال نابود شدند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
6 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند دستور يافت تا مشركان را به « عذاب استيصال » هشدار دهد و اعلان نمايد كه در انتظار وقوع آن باشند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
7 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند دستور يافت يأس و نوميدى خود را نسبت به هدايت يافتن مشركان ابلاغ كرده و اعلان كند كه در انتظار نزول عذاب بر آنان به سر مى برد .
فهل ينتظرون . .. قل فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 1
1ـ كافران به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قيامت ، مستحق عذاب دنيوى اندو به آن تهديد شده اند .
و لـئن أخّرنا عنهم العذاب
جمله «ما يحبسه» (چه چيز مانع نزول آن عذاب است؟) مى رساند كه مراد از «العذاب» عذاب دنيوى است و نيز حكايت از اين دارد كه كفرپيشگان ، به آن عذاب تهديد شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 4،5،10
4ـ كافران به قيامت و آنان كه براى منحرف نشان دادن راه خدا تلاش مى كنند ، در خطر گرفتارشدن به عذاب هاى دنيوى اند .
الذين . .. يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأ
5ـ مانعان راه خدا و آنان كه به خدا دروغ مى بندند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و من أظلم ممن افترى على الله كذبًا . .. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأرض
جمله «أُولـئك لم يكونوا . ..» كنايه از تهديد به عذاب است و «فى الأرض» مى تواند دليل بر دنيوى بودن آن عذاب باشد.
10ـ كفرپيشگانى كه مردم را از پيوستن به راه خدا باز مى دارند ، به عذابى دو چندان گرفتار خواهند شد .
الذين يصدون . .. يضـعف لهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 11
11ـ كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذابهايى دردناك در دنيا
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 37 - 14
14ـ كفرپيشگان و ستمگران ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لاتخـطبنى فى الذين ظلموا إنهم مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 9
9ـ عذاب دردناك ، فرجام و عاقبت كفرپيشگان است .
ثم يمسّهم منا عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 11
11ـ نزول عذاب الهى بر كفرپيشگان ، برخاسته از استحقاق آنان است نه آنكه وجودشان موجب ضرر و زيان بر خدا باشد .
و يستخلف ربى قومًا غيركم و لاتضرونه شيئًا
برداشت فوق مبتنى براين است كه جمله «لاتضرونه» حال باشد. براين اساس جمله «يستخلف ... و لاتضرونه» چنين معنا مى شود. در حالى كه ضرر و زيانى را متوجه خدا نمى كنيد شما را عذاب مى كند و اين معنا مى رساند كه موجب عذاب، استحقاق كفرپيشگان است نه اين كه وجودشان مايه ضررى بر خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 9
9ـ كفر پيشگان قوم عاد ، علاوه بر عذاب دنيوى به عذاب آخرت نيز گرفتار خواهند شد .
و نجّينـهم من عذاب غليظ
برداشت فوق ، براساس اين احتمال است كه مراد از «عذاب» در جمله «و نجّيناهم من عذاب»، عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16ـ انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيـت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 60 - 6
6ـ از قوم عاد ، تنها معاصران هود از رحمت الهى محروم شده و به عذاب گرفتار شدند . *
ألا بُعدًا لعاد قوم هود
«قوم هود» عطف بيان براى «عاد» است. با توجه به اينكه قوم عاد پيش از حضرت هود بوده اند و پس از او نيز وجود داشتند ، مى توان گفت: هدف از تبيين و توضيح «عاد» به «قوم هود» بيان معنايى است كه در برداشت فوق آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 18
18ـ همسر لوط ، بايد به عذابى كه براى قوم لوط مقدر شده بود ، گرفتار مى شد .
إنه مصيبها ما أصابهم
ضمير در «إنه» به اصطلاح ضمير شأن است و حاكى از تأكيد مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 2
2ـ امت هاى ستم پيشه ( جوامع كفرپيشه و مشرك ) در خطر گرفتار شدن به عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال هستند .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1،2
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
2ـ مشركان ، در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى الهى در دنيا و آخرتند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد ضمير در «أفأمنوا» مشركانى باشند كه در آيه قبل از آنان سخن گفته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 109 - 8،10
8ـ تكذيب كنندگان پيامبران پيشين به عذاب هاى دنيوى گرفتار شدند .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم
مراد از ضمير در «أفلم يسيروا» مشركان و مخالفان پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) است و مقصود از «الذين من قبلهم» امتهاى پيش از ايشان مى باشد.
10ـ مطالعه آثار باقيمانده از تكذيب كنندگان انبيا ، گوياى عاقبت شوم آنان و گرفتار آمدنشان به عذاب هاى الهى است .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 17
17ـ گنهكاران و تكذيب كنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 5،15
5ـ كفرپيشگان امت هاى گذشته به عذاب هاى دنيوى گرفتار شدند .
و قد خلت من قبلهم المثلـت
«مثلات» (جمع مَثُلة) به معناى عقوبتها و عذابهاست. عذابها و عقوبتها بدان اعتبار «مثلات» ـ كه از ماده مِثل (مانند) است ـ گفته مى شود كه آن را مثال قرار مى دهند براى اينكه ديگران از آن عبرت گرفته و از عوامل آن بپرهيزند. از معانى «خلوّ» (مصدر خلت) گذشتن و سپرى شدن است.
15ـ گنه كاران و ستم پيشگان كه مشمول مغفرت الهى نشوند ، به عذاب هاى سهمگين الهى گرفتار خواهند شد .
إن ربك لذو مغفرة . .. و إن ربك لشديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 2 - 5،7
5- بى ترديد كافران ، داراى فرجامى ناگوارند و به عذابى شديد و طاقت فرسا ، گرفتار خواهند شد .
و ويل للكـفرين من عذاب شديد
7- كافرانِ به قرآن و كافرانى كه تصميم به ماندن در ظلمت ها گرفته اند ، فرجامى بس ناگوار دارند و در عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
و ويل للكـفرين من عذاب شديد
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه مراد از كافران در اين آيه، به قرينهء آيه قبل، كسانى هستند كه كتاب خدا را نپذيرفتند و از ظلمتها خارج نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 7 - 21
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 4،12
4- كافرانِ پيرو به هنگام حضور در پيشگاه خداوند در قيامت پيشاپيش درمى يابند كه گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
و برزوا لله جميعًا فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغن
ذكر «فقال الضعفـؤا للذين استكبروا» براى درخواست كمك ضعفا ـ پس از آنكه حضور همه مردم را در قيامت اعلام كرد و هنوز سخنى از عذاب گفته نشده است ـ حكايت از اين مى كند كه آنان گرفتار شدن خود را به عذاب از قبل خواهند فهميد.
12- عذاب كافرانِ پيرو در قيامت به قدرى شديد است كه آنان را به دريوزگى مى كشاند .
فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 16،21
16- شيطان و پيروانش در آخرت گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
ما أنا بمصرخكم و ما أنتم بمصرخى
21- ستمگران قطعاً در عذابى سخت و بس دردناك گرفتار خواهند شد .
إن الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 42 - 8
8- كيفر ستمگران در قيامت بسيار شديد و هولناك است .
و لاتحسبنّ الله غـفلاً عمّا يعمل الظـلمون إنما يؤخّرهم ليوم تشخص فيه الأبصـر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 46 - 1
1- هلاكت و عذاب دنيوى ستم پيشگان تاريخ از سوى خداوند ، على رغم مكر و چاره انديشى هاى فراوان و قدرتمندانه آنان
و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا . .. و قد مكروا مكرهم ... و إن كان مكرهم لتزول منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 1،2
1- همسر لوط ( ع ) در زمره مجرمان قوم لوط و عذاب شدگان الهى بود .
إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم . .. إلاّ امرأته
2- باقى ماندن همسر لوط ( ع ) در ميان عذاب شدگان قوم لوط ، به تقدير و دستور خدا بود .
إلاّ امرأته قدّرنا إنها لمن الغـبرين
ترديدى نيست كه همه مقدرات به دست خداوند است و انتساب تقدير (قدّرنا) به فرشتگان، مى تواند به خاطر اين باشد كه آنان مجرى اين تقدير بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 1
1- التقاطيون و تجزيه كنندگان قرآن در صدر اسلام ، دچار عذاب الهى شدند .
كما أنزلنا على المقتسمين
برداشت فوق مبتنى بر اين نكته است كه لفظ عذاب در جمله «أنا النذير. ..» در آيه قبل، در تقدير باشد و مفعول فعل «أنزلنا» ضمير محذوفى باشد كه به عذاب بر مى گردد. بنابراين معناى آيه چنين مى شود: همان گونه كه عذاب را بر «مقتسمين» نازل كرديم. گفتنى است «المقتسم» به معناى كسى است كه چيزى را به چند جزء تقسيم كند و مراد از آن ـ به قرينه آيه بعد (الذين جعلوا القرءان عضين) ـ تجزيه كنندگان قرآن هستند كه برخى از معارف آن را پذيرفته و برخى را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 34 - 3
3- منكران حقانيت كتاب هاى آسمانى ، گرفتار عذاب شدند .
كذلك فعل الذين من قبلهم و ما ظلمهم الله و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون . فأصابهم سيئ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 36 - 10
10- گروه ها و اقوامى كه در طول تاريخ ، انبياى الهى را تكذيب كردند ، گرفتار عذاب شدند .
فسيروا فى الأرض فانظروا كيف كان عـقبة المكذّبين
دعوت از مردم براى جهانگردى جهت مطالعه در عاقبت تكذيب كنندگان انبيا، دلالت بر اين دارد كه آنان دچار عذاب شده اند و مطالعه آن عبرت آموز است و اگر چنان چه به مرگ طبيعى مرده بودند، با انسانهاى ديگر تفاوتى نداشتند و در نتيجه مزيتى براى مطالعه نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 104 - 4
4- عذاب دردناك ، فرجام و كيفر كافرانى است كه از سر لجاج و عناد به آيات الهى ايمان نمى آورند .
إن الذين لايؤمنون بأيـت الله . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 14
14- مرتد ، داراى عذابى بزرگ است .
من كفر بالله من بعد إيمـنه . .. لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 4
4- ابتلاى بدعت گذاران به عذاب دردناك ، پس از بهرهورى اندك از دنيا ، گواه عدم رستگارى آنان است .
إن الذين يفترون على الله الكذب لايفلحون . متـع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 11
11- ذلّت و شكست ، مجازات دنيوى فسادانگيزان و عذاب حهنّم ، كيفر اخروى آنان است .
لتفسدنّ فى الأرض . .. و إن عدتم عدنا و جعلنا جهنّم للكـفرين حصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 18 - 8
8- دنياطلبان علاوه بر عذاب جسمانى ، در آخرت نيز گرفتار عذاب روحى مى شوند .
ثمّ جعلنا له جهنّم يصلـها مذمومًا مدحورًا
«يصلاها» (در آتش سوزان حهنّم مى سوزد) اشاره به عذاب جسمى و «مذموماً مدحوراً» (نكوهش شده و مطرود) اشاره به
رنج روحى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 3
3- كفرپيشگان ، و گنه كاران ، به عذاب شديد الهى گرفتار خواهند شد .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
«بأس»، به معناى عذاب و سختى است و به قرينه «يبشّر المؤمنين. ..» ـ در فراز بعد ـ مراد، عذابى است كه كافران و گنه كاران به آن تهديد شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 9
9- آتش سهم گين و فراگير ، عذاب حاضر و آماده براى كافران ، از جانب خداوند است .
إنّا أعتدنا للظـلمين نارًا
نكره آوردن «ناراً» براى دلالت بر شدّت و عظمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 42 - 1
1- امكانات ثروت مند مغرور ، با نزول عذاب فراگير الهى ، نابود شد و تمامى منافع باغ و كشت زار او از بين رفت .
و أُحيط بثمره
«أُحيط بثمره» عطف بر محذوف است، يعنى، «وقع العذاب و. ..». احاطه شدن، كنايه از نابود شدن است. مراد از «ثمر»، تمامى دستاوردهاى مرد ثروت مند در باغ و كشت زار خود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 5
5- ستم كاران ، در قيامت ، به عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
فيعذّبه عذابًا نكرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 6،12،16
6- گرفتارى به عذاب الهى با توجه به رحمانيت خداوند ، نشانه كمال بى لياقتى و محروميت از تمام زمينه هاى رحمت الهى است .
أن يمسّك عذاب من الرحمن
12- گرفتاران به عذاب الهى ، همراه و قرين شيطان خواهند بود .
يمسّك عذاب من الرحمن فتكون للشيطـن وليًّا
16- شيطان ، مطرودترين گنه كاران از رحمت خداوند و گرفتارترين آنان به عذاب الهى است .
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن فتكون للشيطـن وليًّا
تهديد بت پرستان به اين كه ممكن است خداى رحمان بر شما خشم گيرد و با شيطان هم دم شويد، نشانه عمق مطرود بودن
شيطان و گرفتارى او به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 9
9- خداوند ، برخى از گمراهان را به عذاب دنيوى مبتلا مى سازد و عده اى را به عذاب اخروى گرفتار خواهد ساخت .
حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
مراد از «العذاب» به قرينه «الساعة» عذاب دنيوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 79 - 5
5- خداوند كسانى را كه براى ازدياد مال و فرزند به كفر روآورده اند ، به عذابى مداوم و بىوقفه گرفتار خواهد ساخت .
و نمدّ له من العذاب مدًّا
معناى اصلى «مدّ» كشاندن چيزى در ناحيه طول آن و متصل ساختن اشيا به يكديگر براى طولانى ساختن آن است (تاج العروس). مصداق اين معنا در آيه، استمرار عذاب است و مفاد آن چنين است: «بدون انقطاع، از عذاب براى او پيش مى آوريم تا همواره در عذاب بماند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 129 - 4
4 - كفرورزان به آيات و هدايت هاى الهى ، سزاوار كيفر و عذاب در دنيا هستند .
و لولا كلمة سبقت من ربّك لكان لزامًا
كلمه «لزاماً» مصدر باب مفاعله است و خبر قرار گرفتن مصدر، حاكى از مبالغه است. بنابراين مفاد جمله «لكان لزاماً» چنين مى شود: [اگر سنت مهلت نبود ]عذاب، ملازم مخالفان بود و [حتى اندك زمانى] از آنان فاصله نمى گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 135 - 1
1- كافران مكه با انكار آيات الهى ـ پس از اتمام حجت بر ايشان ـ مستحق نابودى و عذاب بودند .
و لو أنّا أهلكنـهم . .. فستعلمون من أصحـب الصرط السوىّ و من اهتدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 41 - 8
8- استهزاكنندگان پيامبران ، به عذابى مبتلا شدند كه آن را به مسخره مى گرفتند .
فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
مقصود از «ما كانوا به يستهزءون» عذاب استيصال است; زيرا آن چه مورد تمسخر كافران در طول تاريخ بود ـ و همان بر سرشان آمد ـ عذاب استيصال بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 43 - 5
5- بى پناهى همه جانبه كافران دربرابر عذاب الهى و حتمى بودن هلاكت آنان
أم لهم ءالهة تمنعهم من دوننا . .. و لا هم منّا يصحبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 8،15
8 - شرك ، گناهى است نابخشودنى كه اهل آن مستحق عذاب الهى اند .
و كثير حقّ عليه العذاب
15 - شرك پيشگان ، در قيامت گرفتار عذاب خوار كننده الهى و محروم از هر كرامت بخش و گرامى دارنده اى خواهند بود .
و الذين أشركوا ان اللّه يفصل بينهم يوم القيـمة. .. و كثير حقّ عليه العذاب و من ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 5،10
5 - خداوند ، اقوام تكذيب گر و كفر پيشه تاريخ را پس از اين كه از فرصت داده شده استفاده نكردند و هم چنان بر كفر و انكار خود پاى فشردند ، با عذاب استيصال نابود كرد .
فأمليت للكـفرين ثمّ أخذتهم
«نكير» به معناى انكار (تغيير) است. و مقصود از آن به قرينه آيه بعد، تغيير نعمت به محنت، حيات به مرگ و نابودى و آبادانى به ويرانى است. گفتنى است كه استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجيبى و بيانگر شدت كيفر است.
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 45 - 1،2
1 - هلاكت و نابودى بسيارى از جوامع ستم پيشه در طول تاريخ با عذاب خداوند
فكأيّن من قرية أهلكنـها و هى ظالمة
جمله «أهلكناها» به تقدير «أهلكنا أهلها» مى باشد. «خَواء» (مصدر «خاوية») به معناى سقوط كردن و فرو ريختن و «عرش» مفرد («عروش») به معناى سقف است. «شَيد» (مصدر «مشيد») نيز براى دو معنا به كار مى رود: ساختمان سفيد را گچ كارى كردن و بنايى را بلند و برافراشته ساختن. بنابراين «قصرمشيد» مى تواند به معناى كوشك برافراشته و بلند و يا به معناى كاخ سفيد و گچ كارى شده باشد; يعنى، كم نيستند شهرها و سرزمين هايى كه مردمشان را به خاطر ظلم و بى دادگرى، نابود كرديم و اكنون ديوارهاى خانه هايشان روى سقف فرو ريخته و چاه هاى متروك و كاخ هاى سفيد برافراشته، كه بى صاحب مانده است. گفتنى است كه آيه ياد شده متضمن توصيه به مشركان صدراسلام است كه در فرجام كار جوامع پيشين بنگرند و ببيند كه قهر الهى بر سر آنها و شهرهايشان چه آورده است و از آن عبرت بگيرند و دست از مخالفت با پيامبر(صلی الله علیه و آله) بردارند.
2 - ظلم و بى دادگرى جوامع پيشين ، سبب گرفتار شدن آنان به خشم خداوند و هلاكت و نابوديشان با عذاب او
و إن يكذّبوك فقد كذّبت قبلهم. .. فكأيّن من قرية أهلكنـها و هى ظالمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 48 - 1
1 - هلاكت و نابودى بسيارى از جوامع پيشين با عذاب استيصال
و كأيّن من قرية أمليت لها و هى ظالمة
«إملاء» (مصدر «أمليت») از «ملو» و به معناى فرصت دادن است «لها» به تقدير «لأهلها» و «هى ظالمة» به تقدير «و أهلها ظالمة» مى باشد. «أخذ» (مصدر «أخذت») به معناى گرفتن و در اين جا كنايه از هلاك ساختن و از ميان برداشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 57 - 2
2 - عذاب دوزخ ، عقوبت كفر به خدا و تكذيب آيات او ( قرآن )
و الذين كفروا و كذّبوا بـَايـتنا فأولئك لهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 3،4
3 - تگذيب گران حق ستيز ، سزاوار عذاب مرگ بار استيصال
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
كلمه «بالحقّ» را به دو صورت مى توان تفسير كرد: الف) جامعه پس از نوح، به خاطر كفر و تكذيب گرى شان، مستحق عذاب بودند. ب) نزول عذاب صيحه بر آن قوم، حكمى بر پايه حق و عدل بود. برداشت فوق، براساس تفسير اول مى باشد.
4 - عذاب استيصال ، كيفرى بر اساس حق و به دور از كمترين بى عدالتى نسبت به كافران و تكذيب گران
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 44 - 6
6 - جوامع گذشته تاريخ ، يكى پس از ديگرى ، با عذاب قهر الهى و در پى تكذيب انبيا و مبارزه با آنان ، مضمحل شدند .
فأتبعنا بعضهم بعضًا
«إتباع» (مصدر «أتبعنا») به معناى يكى را در پى ديگرى روانه كردن است; يعنى، «پس ما امت هاى تكذيب گر را پى در پى هلاك كرديم و هر يكى را به دنبال ديگرى، به ديار نيستى روانه ساختيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 94 - 4
4 - عذاب الهى ، دامنگير ظالمان و ستمگران
قل ربّ إمّا ترينّى ما يوعدون . ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 6
6 - ترويج كنندگان شايعات و تهمت پردازى هاى ناروا ـ جدا از فضل و رحمت خداوند ـ مستحق عذاب الهى اند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 19 - 3،4
3 ـ مشركان در قيامت ، ناتوان از دفاع از خويش در برابر عذاب الهى و يافتن هرگونه يار و ناصرى براى خود
فما تستطيعون صرفًا و لانصرًا
4 ـ چشيدن عذاب بزرگ الهى ، كيفر حتمى ستم كاران
و من يظلم منكم نذقه عذابًا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 38 - 2
2 ـ قوم عاد ، ثمود و اصحاب رسّ ، مردمانى ظالم و ستمگر و گرفتار عذاب دردناك الهى در قيامت
و أعتدنا للظـلمين عذابًا أليمًا . و عادًا و ثمودا و أصحـب الرّسّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 6
6 ـ كسانى كه رو به سوى شرك آرند و دست به آدم كشى و زنا بيالايند ، در حال خوارى و براى هميشه در عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
و يخلد فيه مهانًا
فوق مبتنى بر همين نظريه است. و چنان چه «ذلك» اشاره به يكايك گناهان ياد شده به صورت مستقل باشد، در اين صورت چون اتفاق همه علما و مفسران بر آن است كه زناكار به عذاب ابدى در قيامت گرفتار نمى شود، از اين رو مقصود از «يخلد» طولانى بودن عذاب است نه جاودانگى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 171 - 2
2 - همسر لوط ، مخالف راه او و در زمره محكومان به عذاب
إلاّ عجوزًا فى الغـبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 51 - 3
3 - گرفتار شدن ثموديان به عذاب ويرانگر و كيفر نابودكننده الهى ، پيش از تحقق توطئه آنان عليه صالح ( ع ) و خانواده اش
فانظر كيف كان عـقبة مكرهم أنّا دمّرنـهم
«تدمير» (مصدر «دمّرنا») مرادف «إهلاك» است. حال اگر گروه هاى توطئه گر در برنامه ترور صالح(ع) موفق مى شدند، دعوت خداوند از انسان ها براى عبرت گيرى از سرنوشت آنان معنا نداشت. بنابراين عبارت «أنّا دمّرناهم»; يعنى، «أهلكناهم قبل أن يحققوا مكرهم; ما آنان را پيش از آن كه بتوانند طرحشان را پياده كنند، نابود ساختيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 1
1 - نجات لوط ( ع ) و خانواده اش ـ به جز همسر وى ـ از عذاب نازل شده بر قوم لوط
فأنجينـه و أهله إلاّ امرأته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 1
1 - قارون و فرعون و هامان ، سه شخصيت هلاك شده با عذاب الهى اند .
و قـرون و فرعون و هـمـن
«قارون» عطف بر «عاداً» است. «عاداً» مفعول فعل مقدر (أهلكنا) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 14 - 2،10
2 - كيفر حتمى فراموش كاران روز قيامت ، چشيدن عذاب است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هـذا
10 - عذاب فراموش كاران قيامت ، عذابى بس سخت و شديد است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هـذا . .. و ذوقوا عذاب الخلد
تكرار «ذوقوا» و مبهم گذاشتن آن و چيزى كه شخص گناهكار، امر به چشيدن آن شده است ـ در «ذوقوا» ى نخست ـ حكايت از سختى و شدت آن مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 65 - 1
1 - كفرپيشگان ، همواره در آتش جهنم باقى خواهند ماند .
الكـفرين و أعدّ لهم سعيرًا . خـلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 8 - 8
8 - كسانى كه به آخرت ايمان نمى آورند ، گرفتار عذاب خواهند شد .
الذين لايؤمنون بالأخرة فى العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 3 - 6
6 - فرار و نجات از عذاب الهى ، براى كافران ممكن نيست .
فنادوا و لات حين مناص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 8 - 10
10 - سران كفر و شرك ، مستحق چشيدن عذاب الهى استيصال اند .
بل لمّا يذوقوا عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 51 - 1
1 - گرفتار شدن قشر مرفه و ناسپاس ملت هاى گذشته به عذاب و پيامد هاى ناگوار رفتار بد خود
إذا خوّلنـه نعمة منّا . .. فأصابهم سيّئات ماكسبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 4،5
4 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، بر اثر مخالفت با پيامبران خود ، به عذاب الهى دچار شدند .
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
5 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، مهم ترين اقوام هلاك شده تاريخ *
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 5
5 - خاندان فرعون ، به عذاب سخت و فراگير دنيوى گرفتار شدند .
و حاق بـَال فرعون سوء العذاب
«حاقَ» (مرادف «أحاطَ»); يعنى، احاطه يافت و فراگير شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 1
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در قيامت به آب داغ و پر حرارت افكنده خواهند شد .
يسحبون . فى الحميم
يكى از معانى «حميم»، آب داغ و پر حرارت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 83 - 7
7 - بسيارى از اقوام صاحب قدرت و مكنت و داراى تمدن و آثار ملى ، به عذاب الهى ( استيصال ) گرفتار شدند .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 12
12 - مشركان و مجادله گران حق ستيز گرفتار غضب و عذاب سخت الهى
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 21 - 9
9 - ظالمان و سيه كاران ، مستحق عذاب دردناك آخرت اند .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 35 - 3
3 - كافران متعصب و لجاجت پيشه ، هيچ گونه راه فرار و گريزى از عذاب الهى ندارند .
و يعلم الذين يجـدلون فى ءايـتنا ما لهم من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 42 - 5
5 - ستم پيشگان و متجاوزان ، مستحق عذابى سخت و دردناك اند .
الذين يظلمون الناس . .. أولـئك لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 20
20 - ستم پيشگان ، در عذاب جاودان جهنم ، خواهند ماند .
ألا إنّ الظـلمين فى عذاب مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 55 - 4
4 - پيروان ستمگران ، همانند آنان مستحق عذاب الهى اند .
فلمّا ءاسفونا انتقمنا منهم فأغرقنـهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 8
8 - تفرقه گرايان در دين و راه انبيا ، انسان هايى ستمگر و مستحق عذاب اخروى
إنّ اللّه هو ربّى و ربّكم . .. فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين ظلموا من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 33 - 4،6
4 - گرفتار آمدن منكران معاد ، در قيامت به عذابى كه آن را به استهزا مى گرفتند و انكار مى كردند .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
6 - نبودن كمترين گريزگاه در قيامت براى منكران معاد
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
مفاد «حاق بهم» (نزول و احاطه بر كافران) مى تواند كنايه از اين باشد كه آنچه در قيامت بر كافران اتفاق مى افتد گريزناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 3
3- گروه هاى بسيارى از كافران جن و انس ، محكوم به عذاب حتمى الهى در گذشته تاريخ
حقّ عليهم القول فى أُمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 32 - 4
4- عصيانگران مستحق عذاب ، فاقد كمترين ياور در برابر خداوند
و من لايجب داعى اللّه . .. و ليس له من دونه أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 34 - 8
8- كافران ، چشنده عذاب الهى در قيامت ، پس از اقرارشان به مجرميت خويش
أليس هـذا بالحقّ قالوا بلى و ربّنا قال فذوقوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 4
4- كافرانى كه تا آخرين لحظه زندگى در حال عناد و ستيز با دين باشند ، محكوم به عذاب ابدى خواهند بود .
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
لازمه قطعى «لن يغفر اللّه» باقى ماندن هميشگى در عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» ـ با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) ـ مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 26
26- كافران ، مستحق عذاب حتمى الهى
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 18 - 4
4 - قوم عاد ، گرفتار عذاب الهى ، در پى درس نگرفتن از انذار هاى مكرر پيامبر خويش
كذّبت عاد فكيف كان عذابى و نذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 6
6 - فراهم آورندگان زمينه گناه ، همانند مرتكبان گناه مستحق عذاب اند .
فعقر . .. إنّا أرسلنا عليهم
در صورتى كه قوم ثمود در ابتلا به عذاب خصوصيتى نداشته باشند; از آيه شريفه استفاده مى شود كه همه توطئه گران عليه حق، در معرض عذاب اند; چه مباشران و چه فراهم آورندگان زمينه جرم و خطا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 43 - 1،2
1 - كافران هر عصر ، در معرض عذاب الهى بدون هيچ امتياز بر پيشينيان خود
أكفّاركم خير من أُولـئكم
2 - مشركان عصر پيامبر ، در پليدى و استحقاق عذاب ، همچون كافران هلاك شده پيشين ( قوم هاى عاد ، ثمود ، لوط و فرعونيان )
أكفّاركم خير من أُولـئكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 18
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنـفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظـهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 20 - 16
16 - كسانى كه در دنيا عمر خود را به بطالت ( بازى ، سرگرمى ، آرايش ، تفاخر ، فزون خواهى و . . . ) مى گذرانند ، در آخرت محكوم به عذاب الهى اند .
أنّما الحيوة الدنيا لعب و لهو . .. و فى الأخرة عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 11،12
11 - عذاب دردناك الهى ، كيفر كافران است .
و للكـفرين عذاب أليم
12 - عذاب دردناك الهى ، گريبانگير كسانى خواهد شد كه حدود الهى را رعايت نكرده و به آن تعدى مى كنند .
و تلك حدود اللّه و للكـفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 2،5
2 - عذابى سخت و جانكاه ، در انتظار منافقان است .
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
5 - برقرارى رابطه دوستى منافقان با يهوديان ، مصداق بارز زشت كارى آنان و سبب دچار شدنشان به عذاب سخت الهى
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 3 - 2،5
2 - يهوديان توطئه گر بنى نضير ، مستحق مجازاتى سخت بودند .
هو الذى أخرج الذين كفروا . .. و لولا أن ... لعذّبهم فى الدنيا
5 - يهوديان توطئه گر ( بنى نضير ) ، گرفتار عذاب آتش در آخرت
و لهم فى الأخرة عذاب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 2
2 - فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط ، از سوى خداوند به عقوبتى سخت در دنيا گرفتار شدند .
فأخذهم أخذة رابية
«رابية» (اسم فاعل از «ربا يربو») به معناى فزاينده و رو به رشد است و در اين آيه كنايه از شدّت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 1 - 4
4 - قوم نوح ، مستحق عذاب الهى پيش از رسالت آن حضرت
من قبل أن يأتيهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 24 - 5
5 - افزودن گمراهى ، از عذاب هاى الهى براى ظالمان و گمراه كنندگان جامعه
و قد أضلّوا كثيرًا و لاتزد الظـلمين إلاّ ضلـلاً
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه پيامبران براى هدايت مردمان مبعوث شدند و افزودن گمراهى گمراه كنندگان، جنبه مجازاتى دارد نه ابتدايى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 29 - 8
8 - مجازات الهى ، در انتظار منكران معاد و تكذيب كنندگان آيات او است .
إنّهم كانوا . .. و كلّ شىء أحصينـه كتـبًا
جمله «وكلّ شىء . ..»، ـ پس از بيان انكار معاد و تكذيب آيات از سوى طغيانگران ـ تهديد آنان به مجازات در آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 1
1 - خداوند با فرمانى تحقيرآميز ، طغيان گران را به تحمل عذاب جهنم ملزم مى سازد .
للطّـغين . .. فذوقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 3
3 - منكران قيامت ، در آستانه سقوط در عذاب الهى و لبه پرتگاه آن
إنّا أنذرنـكم عذابًا قريبًا
«قرب عذاب» ـ در اين برداشت ـ به معناى ارتباط نزديك آن به كافران گرفته شده است; يعنى، عذابى كه كافران به آن انذار شده اند، با آنان ارتباطى تنگاتنگ دارد. بيان وصف «قريباً» براى نفس عذاب ـ نه زمان آن ـ اين معنا را تقويت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 1،2
1 - شكنجه گران و سوزانندگان مردمِ با ايمان ، به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
إنّ الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنـت ثمّ لم يتوبوا فلهم عذاب جهنّم
«فتن» (مصدر «فتنوا») در اصل به معناى داخل كردن طلا در آتش است; ولى در مورد داخل كردن انسان در آتش نيز استعمال دارد (مفردات راغب). «فتنة» در قرآن، گاهى به معناى تعذيب (شكنجه دادن) آمده است. (بصائر فيروزآبادى)
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر ـ علاوه بر عذاب جهنم ـ دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 4 - 1،3
1 - برخى از نمازگزاران ، گرفتار نفرين خداوند و سزاوار عذاب و هلاكت اند .
فويل للمصلّين
«ويل» ـ كه در اصل به معناى عذاب و هلاكت است ـ كلمه اى است كه براى تهديد به عذاب به كار مى رود. (لسان العرب) اين كلمه نام درّه، يا چاه خاصى در جهنم و يا نام يكى از درهاى آن است (قاموس). مبتدا قرار گرفتن آن ـ با آن كه نكره است ـ نشان مى دهد كه در معناى نفرين به كار رفته است.
3 - نمازخواندن تكذيب كنندگان كيفر هاى الهى ، بى ثمر بوده و مايه استحقاق عذاب جهنم است .
أرءيت الذى يكذّب بالدّين . .. فويل للمصلّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 17
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظـهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 5 - 11
11 - كافران ، مستوجب عذاب اخروى اند .
و للكـفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 8
8- عذاب استيصال هر قومى تنها شامل مجرمان و تبهكاران آن قوم مى شود و نه پاكان و بى گناهانشان .
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 94 - 2
2 ـ سرگذشت حضرت نوح و موسى ( ع ) و پيامبران مبعوث شده در فاصله ميان آنان و تكذيب شدن آنان و هلاكت مكذبان به عذاب استيصال ، آياتى است كه در كتاب هاى آسمانى پيشين نيز آمده بود .
و اتل عليهم نبأ نوح . .. فإن كنت فى شك مما أنزلنا إليك فسئل الذين يقرءون الكتب م
برداشت فوق از ارتباط ميان اين آيه شريفه و مجموعه آيات 71 تا 93 ـ كه با هم يك بند را تشكيل مى دهند ـ استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 2
2- ناچيزى هر بهره دنيوى ، در قبال عذاب دردناك اخروى
متـع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 18 - 3
3 - مجموعه هاى سازمان يافته ، از هر گونه يارى رسانى به اعضاى خويش در برابر عذاب آخرت ناتوان اند .
فليدع نادية . سندع الزبانية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 61 - 1،2
1 - نجات از عذاب الهى و دستيابى به زندگى جاودانه بهشتى و رستگارى بزرگ ، سزاوار هرگونه عمل و تلاش است .
و ما نحن بمعذّبين . إنّ هـذا لهو الفوز العظيم . لمثل هـذا فليعمل العـملون
«لام» در «لمثل» براى تعليل و «هـذا» اشاره به مضامين آيات گذشته است كه درباره رهايى از عذاب الهى و نيل به بهشت جاودان بود.
2 - رهايى از عذاب الهى و دستيابى به حيات جاودانه بهشتى ( رستگارى بزرگ ) ، تنها هدف شايسته براى هرگونه سعى و تلاش در زندگى آدمى
لمثل هـذا فليعمل العـملون
از تقدم جار و مجرور (لمثل) بر عامل خود (فليعمل) ـ كه مفيد حصر است ـ برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 4
4 - ناچيز و بى ارزش بودن ثروت ها و خوشى هاى دنيا ، در مقابل رهايى از عذاب قيامت
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 11 - 43
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 12 - 1،2
1 - مجرمان در قيامت ، براى رهايى خود از عذاب الهى ، آماده فدا كردن همسران خويش اند .
و صـحبته
2 - مجرمان در عرصه محشر ، براى نجات خود از عذاب الهى ، آماده فدا كردن برادران خويش اند .
و أخيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 13 - 1
1 - مجرمان در قيامت ، براى نجات خود از عذاب الهى ، آماده فدا كردن بستگان نزديك خويش اند .
و فصيلته الّتى تـويه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 14 - 1،2
1 - مجرمان در قيامت ، براى نجات خود از عذاب الهى ، آماده فدا كردن همه انسان هاى كره زمين اند .
و من فى الأرض جميعًا
2 - مجرمان در قيامت ، براى نجات خود از عذاب الهى ، آماده فدا كردن همه محبوب ها و خلايق زمينى اند ( انس ، جن و . . . ) .
و من فى الأرض جميعًا ثمّ ينجيه
«مَن» براى مطلق موجودات شعورمند وضع شده است و برداشت ياد شده، مبتنى بر همين وضع اصلى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 15 - 3
3 - كسانى كه با تذكّر و يادآورى ايمان مى آورند ـ نه در صورت برخورد باعذاب و ناگزير بودن ـ مؤمنان واقعى اند .
إنّما يؤمن بأيـتنا الذين إذا ذكّروا بها خرّوا سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 1
1 - ايمان آوردن كافران ، پس از مشاهده پيروزى مؤمنان و نزول عذاب ، غيرقابل پذيرش است .
قل يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمـنهم
بنابراين كه «يوم الفتح» نظر به نصرت دنيوى مؤمنان داشته باشد، آيه، ناظر به نزول عذاب استيصال و به پيروزى قطعى رسيدن مؤمنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 11،12
11 ـ باور به قيامت و عذاب دردناك آن موجب ترس از خداوند وعمل به احكام او
ليعلم اللّه يخافه بالغيب
«باء» در بالغيب مى تواند سببيه باشد بر اين مبنا مراد از غيب امورى است كه از نظر شخص خائف و حواس وى پنهان مى باشد و از مصاديق بارز غيب و نهانى كه سبب خوف آدمى از خدا مى شود قيامت و عذاب آخرت است.
12 ـ هدف از آزمايش مؤمنان مشخص شدن صفوف باورداران به غيب ( قيامت و عذاب ) از غير آنان
ليبلونكم اللّه . .. ليعلم اللّه يخافه بالغيب
قيامت وعذاب آخرت زمانى موجب ترس از خداوند مى شود كه آدمى به آن باور داشته باشد بنابراين تمايز خداترسان در واقع تمايز باورداران قيامت از غير آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 2،3،4
2 ـ كفرپيشگان و حق ستيزان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، دست از كفر كشيده ، ايمان خواهند آورد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
3 ـ اظهار ايمان به قرآن از سوى مشركان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، بى ثمر بوده و مورد پذيرش خداوند نخواهد بود .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
4 ـ توبه و اظهار ايمان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، سودى نداشته و مورد قبول خداوند نيست .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 17
17 ـ ايمان آوردن كافران ، به هنگام رويارويى با عذاب دردناك الهى ، بى ثمر بوده و مورد قبول خداوند واقع نخواهد شد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 2،4
2 ـ تكذيب كنندگان محكوم به عذاب استيصال ، آن گاه كه عذاب دردناك الهى را ببينند و راهى جز تسليم شدن براى آنان نماند ، از تكذيب دست برداشته و اظهار ايمان خواهند كرد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
4 ـ بى فايدگى و نجات بخش نبودن ايمان با مشاهده عذاب الهى
لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 2
2 ـ هيچ قومى از اقوام تكذيب كننده سابق ـ به جز قوم يونس ـ پيش از نزول عذاب استيصال ، به دست كشيدن از تكذيب پيامبر خود و اظهار ايمان به او موفق نشدند .
فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها إلا قوم يونس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 5
5 - ايمان مشركان ، پس از گرفتارى به عذاب سودى براى آنان ندارد .
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 2
2 - اقوام قدرتمند محكوم شده به عذاب استيصال ، هنگام مشاهده آثار فرود آن ، توبه كنان به خداى يكتا ايمان آورده و به انكار معبود هاى ادعايى خويش مى پرداختند .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 12 - 2
2- اظهار ايمان و اقرار به ربوبيت خداوند از سوى كافران ، در تنگنا هاى ابتلا و عذاب
ربّنا اكشف عنّا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 1،2،3،4
1- اظهار ايمان و التجا به خداوند ، پس از مشاهده عذاب ، اقدامى دير هنگام و بى ثمر براى كافران
أنّى لهم الذكرى
برداشت بالا بنابراين نكته است كه تعبير «أنّى لكم الذكرى»، درصدد بى ثمر خواندن ايمان كافران باشد.
2- ايمان آوردن به حق از روى منطق و دليل ، داراى ارزش و اعتبار است ; نه اظهار ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب .
ربّنا اكشف عنّا العذاب إنّا مؤمنون . أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
لحن توبيخى آيه شريفه مى رساند كه ايمان انتخابى براساس دلايل روشن، سزاوار مقام انسانى است; نه اقرار به ايمان از روى ناگزيرى و مشاهده عذاب.
3- بى ثمرى اظهار ايمان ، پس از مشاهده عذاب ، منوط به اتمام حجت قبل از آن
أنّى لهم الذكرى و قد جاءهم رسول مبين
4- اظهار ايمان كافران ، در تنگناى عذاب ادعايى دروغين و غير قابل اعتماد
أنّى لهم الذكرى
برداشت بالا بنابراين نكته است كه تعبير «أنّى لهم الذكرى» درصدد نفى اثر نباشد; بلكه در مقام تحليل و تفسير ادعاى ايمان كافران در شرايط عذاب باشد، به اين كه اينان هر چند مدعى ايمان مى شوند; اما آنان كجا و ايمان كجا؟ آنان راهى به سوى ايمان باز نگذاشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 8
8 - بى فايده بودن اظهار ايمان در روز وقوع عذاب استيصال و نيز در روز رستاخيز
حتّى تأتيهم الساعة بغتة أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 42 - 1
1 - باد وزيده بر قوم عاد ، از ميان برنده تمامى مظاهر حيات بود .
الريح العقيم . ماتذر من شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 6 - 1
1 - قوم عاد ، به وسيله بادى سركش ، بسيار سرد و توفنده به هلاكت رسيدند .
و أمّا عاد فأُهلكوا بريح صرصر عاتية
«صرصر»; يعنى، صداى شديد و يا [هواى] سرد شديد; به گونه اى كه بسوزاند. «عُتُوّ» (مصدر «عاتية») به معناى استكبار و تجاوز از حد است. (قاموس المحيط)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 1 - 7
7 - « قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) : الرياح ثمان : أربع منها عذاب و أربع منها رحمة . . . و الرحمة منها . . . المرسلات . . . فيُرسل اللّه المرسلات فتُثِيرُ السَّحاب . . . ;
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: بادها هشت گونه اند; چهارگونه از آنها بادهاى عذاب و چهارگونه ديگر رحمت اند. .. و از جمله بادهاى رحمت... «مرسلات» است... پس خداوند «مرسلات» را مى فرستد تا ابرها را به حركت درآورد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 58 - 1
1 - بارش بارانى از عذاب مرگبار بر قوم فسادپيشه لوط
و أمطرنا عليهم مطرًا
تنكير «مطراً» تنكير تنويع است; يعنى، نوعى باران فرستاديم كه آنان را در كام مرگ فرو برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 8
8ـ بت ها و خدايان پندارى ، هرگز به فرياد پرستشگران خويش نمى رسند و نمى توانند حتى اندكى از عذاب هاى الهى را از آنان دور سازند .
فما أغنت عنهم ءالهتهم التى يدعون من دون الله من شىء لما جاء أمر ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 12 - 1
1 - كسانى كه از تذكرات قرآن ، فاصله گرفته ، آن را نپذيرند ، به بزرگ ترين و سوزان ترين آتش ها ، گرفتار شده و در آن باقى خواهند ماند .
و يتجنّبها الأشقى . الذى يصلى النار الكبرى
زجاج گفته است: «صلى»; يعنى، ملازم و همراه شد (لسان العرب) و «صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد. (قاموس). «كبرى»; يعنى، بزرگ تر و بزرگى آتش به گستردگى و افروخته تر بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 24 - 1،3
1 - گرفتارى به بزرگ ترين عذاب هاى خداوند ، فرجام كسانى است كه از پند و اندرز هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى برگردانده ، به
آن كفر مىورزند .
إلاّ من تولّى و كفر . فيعذّبه اللّه العذاب الأكبر
3 - جهان آخرت ، عرصه گرفتارى كافران حق گريز به بزرگ ترين عذاب هاى الهى است .
العذاب الأكبر
به قرينه آيه بعد، مراد از «العذاب الأكبر» عذابى است كه كافران در آخرت، به آن گرفتار خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 5
5- مبلغان مؤمن جن ، نويد دهنده قوم خويش به غفران الهى و رهايى از عذاب ، در پرتو ايمان
يـقومنا . .. و ءامنوا به يغفر لكم من ذنوبكم و يجركم من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 4
4ـ نزول عذاب بر برخى از اقوام گذشته ، فراگير همه آنان نشد و نسلى از آنان باقى ماند .
منها قائم
برداشت فوق، براساس اين احتمال است كه مراد از «منها» من أهلها باشد. بر اين اساس، جمله «منها قائم ...»; يعنى، برخى از اقوامى كه گرفتار عذاب شدند، هم اكنون (عصر پيامبر) نيز موجودند و برخى از آنان به طور كلى منقرض شده و باقى نماندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 3
3ـ برخى از آباديهايى كه عذاب بر آن واقع شد ، محو و نابود گشت و آثار برخى ديگر تا عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) باقى ماند .
ذلك من أنباء القرى . .. منها قائم و حصيد
«قائم» به معناى ايستاده و استوار و «حصيد» به معناى دِرو شده است. در آيه شريفه آباديهاى ويران نشده ، به زراعت و گياهانى كه بر ساقه خويش استوار مى باشد و آباديهاى مخروبه به زراعت دِرو شده ، تشبيه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 32 - 1
1 - كافران صاحب زر و زور در دوزخ ، در زنجيرى بلند به طول هفتاد زراع به بند كشيده خواهند شد .
ثمّ فى سلسلة ذرعها سبعون ذراعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 5
5 - آن دسته از مشركان و كافران صدراسلام ـ كه عذاب الهى بر آنان مقرر گرديده بود ـ براى هميشه از ايمان محروم شدند .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «فاء» در جمله «فهم لايؤمنون» تفريعيه است و اين جمله متفرع بر جمله قبل مى باشد; يعنى، چون مقرر شد كه بيشتر آنان عذاب شوند، پس توفيقى براى ايمان آوردن نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 92 - 4
4- ناباورى مشركان مكه در نزول عذاب ، با فرو ريختن اجرام و قطعه هايى از آسمان بر آنان
أو تسقط السّماء كما زعمت علينا كسفًا
«الزعم» به معناى حكايت سخنى است كه در مظنه دروغ باشد (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 1
1 ـ كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، اگر تمام معجزات و نشانه هاى الهى بر آنان عرضه شود ، هرگز تسليم نشده و ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون. و لو جاءتهم كل ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 12
12 - محكومان به عذاب استيصال الهى ، هيچ راه گريزى از آن نداشته وتلاش هاى آنان ، بى ثمر مى باشد .
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 2
2 - ترك يتيم نوازى ، بى توجّهى به تغذيه فقيران ، تصاحب ارث ديگران و دلبستگى شديد به ثروت ، مايه گرفتارى به عذابى بى نظير در قيامت
فيومئذ لايعذّب عذابه أحد
ضمير «عذابه»، ممكن است به انسان برگردد كه در آيات پيشين ويژگى هاى او بيان شده بود. در اين صورت عذاب ـ كه اسم مصدر و به معناى تعذيب است ـ به مفعول خود اضافه شده است و مفاد آيه شريفه اين است كه عذاب كردن آن فرد، به گونه اى انجام مى گيرد كه كسى ـ جز خداوند ـ آن گونه عذاب نمى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 1
1 - عذاب هاى الهى در آخرت ، بى نظير و غير قابل تشبيه با عذاب هاى ديگران است .
فيومئذ لايعذّب عذابه أحد
ضمير «عذابه» به «ربّك» در آيات پيشين برمى گردد و مفاد آيه شريفه، اين است كه در قيامت، مانند عذاب خداوند هيچ كس عذاب نمى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 7
7ـ هيچ كس ( معبودان اهل شرك ) توان يارى كردن گرفتاران به عذاب الهى را نخواهد داشت .
و ما كان لهم من دون الله من أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 11
11- هلاك شوندگان به عذاب خدا ، هيچ خونخواه و مدافعى نخواهند داشت .
فيغرقكم بما كفرتم ثمّ لاتجدوا لكم علينا به تبيعًا
«تبيع» (از تبع، يتبع) به معناى دنباله روى و دنبال كردن است و مراد عبارت اين است كه: كسى نخواهد بود كه هلاكت آنها را پيگيرى نموده و از آنان دفاع كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 75 - 8،9
8- هشدار خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مبنى بر اينكه در صورت مبتلا شدن به كيفر الهى ، هيچ يار و مددكارى براى نجات خويش نخواهد داشت .
لقد كدتّ تركن إليهم شيئًا قليلاً . .. ثمّ لاتجد لك علينا نصيرًا
9- انسان ها ، حتى پيامبران در صورت ابتلا به عذاب الهى ، هيچ يار و مددكارى براى نجات خويش نخواهند يافت .
ثمّ لاتجد لك علينا نصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 43 - 1
1- معبود ها و خدايان دروغين ، از ايمن ساختن مشركان در برابر عذاب الهى ناتوان اند .
أم لهم ءالهة تمنعهم من دوننا
«أم» در آيه شريفه، از نوع منقطعه و مانند «بل» متضمن معناى استفهام انكارى است. «آلهة» (جمع «إلـه») نيز به معناى معبودها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 19 - 1،3
1 - نجات محكومان به عذاب قطعى الهى ، در توان هيچ كس ـ حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ـ نيست .
أفمن حقّ عليه كلمة العذاب أفأنت تنقذ من فى النار
و «حقّ»; يعنى، «ثَبَتَ» و «وَجَبَ» (ثابت و واجب شد) و «كلمة» در آيه شريفه به معناى وعده و يا فرمان است و همزه در «أفأنت. ..» استفهام انكارى مى باشد. بر اين اساس پيام آيه چنين مى شود: آيا كسى كه وعده و فرمان عذاب بر آنان قطعى شده است، تو مى توانى نجاتش بخشى؟ هرگز!
3 - محكومان به عذاب قطعى الهى ، هيچ راه گريز و رهايى از آن ندارند .
أفمن حقّ عليه كلمة العذاب أفأنت تنقذ من فى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 10
10 - نبود هيچ يار و ياورى براى گنه كاران ، هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى
من قبل أن يأتيكم العذاب ثمّ لاتنصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 21 - 14
14 - گنه كاران محكوم شده به عذاب استيصال الهى ، محروم از هرگونه منجى و نگه دارنده اى
فأخذهم اللّه بذنوبهم و ما كان لهم من اللّه من واق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 6
6 - تنهايى و بى پناهى انسان در برابر عذاب الهى ، از هشدار هاى مؤمن آل فرعون به قوم خود
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 12
12 - محكومان به عذاب استيصال الهى ، هيچ راه گريزى از آن نداشته وتلاش هاى آنان ، بى ثمر مى باشد .
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 28 - 1
1- ناتوانى معبود هاى مشركان ، از يارى آنان به هنگام نزول عذاب
فلولا نصرهم الذين اتّخذوا من دون اللّه قربانًا ءالهة
ارتباط اين آيه با آيات پيشين ـ كه در زمينه نزول عذاب مى باشد ـ گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 8
8 - محكومان به عذاب الهى ، از هرگونه يار و ياورى نجات بخشْ محروم اند .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 7 - 5
5 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : الأربعاء يوم نحس مستمرّ لأنّه أوّل يوم و آخر يوم من الأيام التى قال اللّه تعالى : « سخّرها عليهم سبع ليال و ثمانية أيّام حسوماً » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: چهارشنبه روز شوم (تاريك) مستمرى است; چون اولين روز و آخرين روز از روزهايى است كه خداوند تعالى [در مورد قوم عاد] فرمود: «سخّرها عليهم سبع ليال و ثمانية أيّام حسوماً». گفتنى است كه شروع عذاب بر قوم عاد از صبح چهارشنبه و پايان آن نيز غروب چهارشنبه هفته بعد به مدت هفت شب و هشت روز بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 4
4 - فرعون با ناباورى نسبت به عملى شدن وعده عذاب در باره پيشينيان ، نظر موسى ( ع ) را در مورد آنان جويا شد .
قال فما بال القرون الأُولى
سؤال فرعون از حال پيشينيان، پس از گفته موسى(ع) (أنّ العذاب على من كذّب) از ناباورى او حكايت دارد; زيرا وى آنان را نابود شده و بى نشان و اثر مى دانست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 14 - 1
1- رفاه زدگان جوامع ستم پيشه ، به ظلم و ستم خويش پس از احساس عذاب الهى اعتراف مى كنند .
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 15 - 1
1- مرفهانِ ستمگر در تأسف و پشيمانى ، از زمان احساس عذاب تا هنگامه هلاكت و نابودى
فما زالت تلك دعويهم حتّى جعلنـهم حصيدًا خـمدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 157 - 2
2 - ندامت و پشيمانى ثموديان ، به دنبال پى كردن ناقه صالح و مشاهده نشانه هاى عذاب
فعقروها فأصبحوا نـدمين
«فاء» در «فأصبحوا» فصيحه و بيانگر حذف جمله اى است كه به خاطر معلوم بودنش حذف شده و تقدير آن چنين است: «فعقروها فرأوا اشراط العذاب فأصبحوا نادمين; ناقه را پى كردند پس نشانه هاى عذاب را ديدند، پس پشيمان شدند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 8
8 ـ پشيمانى مردم ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، بى فايده بوده و باعث دفع آن نخواهد شد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن و قد كنتم به تستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 8،10
8 ـ ستم پيشگان مشرك ، به هنگام مشاهده عذاب استيصال ، از فرط شرمسارى ، پشيمانى خويش را پنهان مى دارند .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب
10 ـ ستم پيشگان مشرك ، به هنگام مشاهده عذاب ، از كرده هاى خويش اظهار پشيمانى خواهند كرد .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب
«أسر» هم به معناى «كتم» و هم به معناى «أظهر» مى آيد (لسان العرب). برداشت فوق مبتنى بر معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 13
13- عذاب هاى الهى ، قابل درك و پيش بينى و دفع نيست .
أو يأتيهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 1 - 3
3 - انذار و اخطار نوح ( ع ) به مردمش ، به منظور پيش گيرى از نزول عذاب دردناك بر آنان
أن أنذر قومك من قبل أن يأتيهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 175 - 4
4 - اخبار خداوند به شكست و عذاب قريب الوقوع كافران و مشركان معاند و مشاهده شدن آن براى آنان
فتولّ عنهم حتّى حين . و أبصرهم فسوف يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 179 - 4
4 - اخبار خداوند به شكست و عذاب قريب الوقوع كافران و مشركان معاند و مشاهده شدن آن براى آنان
و تولّ عنهم حتّى حين . و أبصر فسوف يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 175 - 4
4 - اخبار خداوند به شكست و عذاب قريب الوقوع كافران و مشركان معاند و مشاهده شدن آن براى آنان
فتولّ عنهم حتّى حين . و أبصرهم فسوف يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 179 - 4
4 - اخبار خداوند به شكست و عذاب قريب الوقوع كافران و مشركان معاند و مشاهده شدن آن براى آنان
و تولّ عنهم حتّى حين . و أبصر فسوف يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 8
8 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، پس از مرگ آغاز شده و به تأخير نخواهد افتاد .
و لاهم ينظرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ينظرون» فعل مجهول از باب افعال باشد; يعنى، از مصدر انظار (مهلت دادن) گرفته شده باشد. مراد از مهلت ندادن به قرينه «ماتوا و هم كفار» شروع عذاب پس از مرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 183 - 1،4
1 ـ سنت خداوند بر امهال كفرپيشگانِ تكذيب كننده و تأخير در هلاكت و عذاب ايشان است .
و أملى لهم إن كيدى متين
املاء (مصدر اُملى از ماده ملاوة) به معناى مهلت دادن و تأخير انداختن است. به مناسبت اينكه حقيقت بيان شده (مهلت دادن و تأخير انداختن) درباره تكذيب كنندگان آيات الهى است، معلوم مى شود مراد از تأخير، تأخير در عذاب است.
4 ـ تأخير در عذاب تكذيب كنندگان و كشاندن تدريجى آنان به ورطه هاى سقوط با عواملى خوشايند و خام كننده ، مكر خدا با ايشان است .
سنستدرجهم . .. و أملى لهم إن كيدى متين
مراد از «كيد» همان استدراج و امهالى است كه در آيه قبل مطرح شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 32 - 4،5،6،7
4ـ خداوند كفرپيشگان و استهزا كنندگان پيامبران را مهلت مى داد و فوراً آنان را عذاب نمى كرد .
فأمليت للذين كفروا
املاء (مصدر أمليت) به معناى مهلت دادن ، به تأخير انداختن و طولانى كردن عمر است.
5ـ خداوند پس از مدت ها و گذشت زمانهايى ، كفرپيشگان و استهزاگران انبيا را به عقوبت هاى خويش گرفتار مى ساخت .
فأمليت . .. ثم أخذتهم فكيف كان عقاب
6ـ تأخير عذاب كفرپيشگان از سنت هاى خداوند است .
و لقد استهزىء برسل من قبلك فأمليت للذين كفروا
چون تأخير عذاب براى همه كفرپيشگان بوده ، از آن «سنّت الهى بودن» استفاده مى شود.
7ـ توقع نزول عذاب بر كفرپيشگان بدون مهلت دادن به آنان ، توقعى نابجاست .
و لقد استهزىء برسل من قبلك فأمليت للذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 59 - 6
6 ـ تعجيل نشدن در عذاب مشركان و كفار، مرتبط با آگاهى مطلق خداوند بر غيب و شهود جهان و اسرار آفرينش است.
قل لو أن عندى ما تستعجلون . .. و عنده مفاتح الغيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 47 - 4
4- تأخير عذاب ستمگران به معناى تخلف وعده الهى به رسولان خويش نيست .
و قد مكروا مكرهم و عند الله مكرهم . .. فلاتحسبنّ الله مخلف وعده رسله
جمله «فلاتحسبنّ الله . ..» مى تواند پاسخ به اين سؤال مقدر باشد كه: چرا برخى از ستمگران هنوز دچار عذاب استيصال نشده اند، پس وعده خدا ممكن است تخلف پيدا كند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 3
3ـ زمان تأخير و تعويق عذاب كافران ، زمانى اندك است .
و لـئن أخّرنا عنهم العذاب إلى أُمّة معدودة
كلمه «اُمّة» در آيه شريفه ، به معناى وقت و زمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 6
6ـ تأخير عذاب كفرپيشگان تكذيب گر ، موجب اطمينان آنان بر دروغ بودن آن مى شد .
و ظنوا أنهم قد كذبوا
«كِذب» به معناى دروغ گفتن است و «كُذبوا» ; يعنى، به آنان دروغ گفته شد. جمله «فنجّى من نشاء» و «لايردّ بأسنا» مى رساند كه از مصاديق آنچه كافران دروغش مى پنداشتند، نزول عذاب بوده است. قابل ذكر است كه حرف «قد» در «قد كذبوا» ـ كه براى تأكيد و تحقيق است ـ مى رساند كه «ظنّوا» به معناى اطمينان پيدا كردند، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 130 - 2
2 - كافران ، با مطرح ساختن تأخير عذاب و نازل نشدن آن ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را در فشار روحى و تبليغاتى قرار مى دادند .
فاصبر على مايقولون
مراد از «مايقولون» ـ به قرينه آيه قبل ـ سخنانى است كه كافران از سر استهزا در رابطه با عدم نزول عذاب و ديگر وعده هاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) ابراز مى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 9
9 - عذاب تعيين شده براى كافران ، به خاطر اجل معين ، تأخير دارد و لكن تحقق اش قطعى است .
و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 45 - 11
11 - مهلت دادن به كافران و گنه كاران و به تأخير انداختن مجازات آنان ، كارى عالمانه و برخاسته از آگاهى دقيق خداوند به احوال و مصالح بندگان
و لـكن يؤخّرهم إلى أجل مسمًّى فإذا جاء أجلهم فإنّ اللّه كان بعباده بصيرًا
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه «فإنّ اللّه كان. ..» در مقام تعليل براى جمله پيش (و لـكن يؤخّرهم...) مى باشد; يعنى، چون خداوند به احوال بندگانش آگاه است; از اين رو مجازات آنان را تا زمان معين به تأخير انداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 45 - 11
11 - مهلت دادن به كافران و گنه كاران و به تأخير انداختن مجازات آنان ، كارى عالمانه و برخاسته از آگاهى دقيق خداوند به احوال و مصالح بندگان
و لـكن يؤخّرهم إلى أجل مسمًّى فإذا جاء أجلهم فإنّ اللّه كان بعباده بصيرًا
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه «فإنّ اللّه كان. ..» در مقام تعليل براى جمله پيش (و لـكن يؤخّرهم...) مى باشد; يعنى، چون خداوند به احوال بندگانش آگاه است; از اين رو مجازات آنان را تا زمان معين به تأخير انداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 21 - 7
7 - داورى درباره مشركان و عذاب آنان ، براساس سنت امهال تا قيامت به تأخير افتاده است .
و لولا كلمة الفصل لقضى بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 48 - 4
4 - تأخير در عذابِ شرك پيشگان عصر بعثت ، فرصتى بود تا شايد آنان بيدار شوند و به اسلام بگروند .
و يستعجلونك بالعذاب . .. و كأيّن من قرية أمليت لها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 10
10 - منافقان ، نازل نشدن عذاب الهى به خاطر اهانت هاى آنان به رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) را دليل عدم رسالت آن حضرت مى پنداشتند .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا اللّه بما نقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 59 - 6
6 ـ تعجيل نشدن در عذاب مشركان و كفار، مرتبط با آگاهى مطلق خداوند بر غيب و شهود جهان و اسرار آفرينش است.
قل لو أن عندى ما تستعجلون . .. و عنده مفاتح الغيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 4
4 - تبديل مظاهر رحمت آفرين طبيعت ، به عوامل عذاب و نقمت ، در نتيجه عصيان گرى انسان
ريح . .. تدمّر كلّ شىء
با توجه به نقش سازنده باد در سيستم حيات زمين; به كار گرفته شدن آن در راستاى عذاب قوم عاد، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 3
3 - فرشتگان عذابِ قوم لوط ، به صورت انسان ، بر لوط ( ع ) وارد شدند .
و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا سىء بهم
احتمال دارد دليل «سىء بهم و ضاق بهم ذرعاً» اين باشد كه فرشتگان به صورت انسان بر لوط(ع) به عنوان ميهمان وارد شدند و لوط(ع) از عاقبت ورود مسافرانى ناشناخته به شهر، نگران شد كه مبادا، اهالى شهر براى تجاوز به آنان، به سوى خانه لوط بيايند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 66 - 3
3 ـ پيشگويى قرآن در مورد عملى شدن وعده هاى عذاب بر مشركان مكه و قبيله پيامبر*
و كذّب به قومك و هو الحق
از معانى حق، «ثابت» و «واجب» است و در مورد آيه به دليل اينكه خبر از وقوع حادثه اى در آينده است، يعنى چيزى كه تثبيت شده و واقع خواهد شد. لذا اگر مرجع ضمير «به»، «عذاب» در آيه قبل باشد، جمله «و هو الحق» تأكيد بر وقوع حتمى آن در آينده خواهد بود. همان گونه كه تاريخ نيز اين نكته را به وضوح تأييد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 4
4 - هيچ كس در روز قيامت ، ذره اى از عذاب ديگرى را بر عهد نمى گيرد و متحمل آن نمى شود .
و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 5
5 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق ، عذابى تخفيف ناپذير است .
لايخفف عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 5
5 - وجود شكنجه هاى روحى ، به طور مستمر براى كافران در عالم برزخ
النار يعرضون عليها غدوًّا و عشيًّا
عرضه كافران برآتش در هر صبح و شام، نوعى شكنجه روحى براى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) كافران و مشركان معاند را به عذاب فراگير و دائمى دوزخ تهديد كرد .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
«على» براى استيلا و تمكن است و مى رساند كه عذاب الهى دشمنان رسول خدا، فراگير و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 36 - 6
6 - عذاب دائمى و بى تخفيف ، كيفر تمامى كافران حق ناپذير
كذلك نجزى كلّ كفور
«كفور» صيغه مبالغه از ماده «كفر» و يا «كفران» مى باشد. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 17 - 5
5- كافران جبّار گرفتار در جهنّم ، با وجود ابتلا به انواع عذاب هاى مرگبار ، هيچ گاه نمى ميرند و از عذاب رهايى نمى يابند .
يأتيه الموت من كلّ مكان و ما هو بميت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 4
4 - نابودى قوم عاد ، همراه با دشوارى ها و سختى هاى مستمر ; و نه مقطعى و زودگذر
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا فى يوم نحس مستمرّ
برداشت ياد شده با توجه به توصيف «يوم نحس» با وصف «مستمرّ»، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 6
6ـ عذاب الهى پس از نزول بر كفرپيشگان ، از آنان برداشته نخواهد شد .
ألا يوم يأتيهم ليس مصروفاً عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 79 - 5
5- خداوند كسانى را كه براى ازدياد مال و فرزند به كفر روآورده اند ، به عذابى مداوم و بىوقفه گرفتار خواهد ساخت .
و نمدّ له من العذاب مدًّا
معناى اصلى «مدّ» كشاندن چيزى در ناحيه طول آن و متصل ساختن اشيا به يكديگر براى طولانى ساختن آن است (تاج العروس). مصداق اين معنا در آيه، استمرار عذاب است و مفاد آن چنين است: «بدون انقطاع، از عذاب براى او پيش مى آوريم تا همواره در عذاب بماند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 36 - 4،6
4 - از عذاب كافران دوزخى ، هرگز كاسته نشده و به آنان تخفيف داده نمى شود .
لهم نار جهنّم . .. لايخفف عنهم من عذابها
6 - عذاب دائمى و بى تخفيف ، كيفر تمامى كافران حق ناپذير
كذلك نجزى كلّ كفور
«كفور» صيغه مبالغه از ماده «كفر» و يا «كفران» مى باشد. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 36 - 7
7 - عذاب دائمى و بى تخفيف ، كيفر ناسپاسان نعمت هاى الهى
كذلك نجزى كلّ كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 7
7 - مسرفان و ترك كنندگان ايمان به آيات خداوند ، علاوه بر كيفر شدن در دنيا و كور بودن در روز قيامت ، آخرتى همراه با عذاب سخت تر و مداوم تر خواهند داشت .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
«كذلك» مى رساند كه زندگى سخت در دنيا و كورى قيامت، علاوه بر غافلان، مسرفان بى ايمان را نيز تهديد مى كند و جمله «لعذاب الأخرة. ..» حاكى از عذابى اضافه بر آن است كه پس از پايان روز قيامت، آغاز شده و شديدتر و طولانى تر از عذاب، دنيا و قيامت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 14 - 1
1 ـ استغاثه و درخواست تكذيب كنندگان قيامت براى رهايى از آتش جهنم نتيجه بخش نبوده و عذابشان ادامه خواهد يافت .
لاتدعوا اليوم ثبورًا وحدًا و ادعوا ثبورًا كثيرًا
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه مقصود از درخواست هلاكت، در حقيقت كنايه از نجات از وضع بسيار سخت دوزخ است; نه مرگ و نابودى واقعى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 48 - 16
16 ـ شيطان به دليل ترس از گرفتار شدن به عذاب الهى با ضربه هاى سهمگين فرشتگان جنگ بدر از آن معركه فرار كرد .
إنى أرى ما لاترون إنى أخاف اللّه
مراد از خوف خدا (إنى أخاف اللّه) به دليل «إنى ارى ما لاترون» گرفتار شدن به چنگ فرشتگان حاضر در كارزار بدر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 16 - 3
3 ـ نگرانى دائمى متّقين ، از كردار خويش و عذاب الهى
للّذين اتقوا . .. يقولون ربّنا ... فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار
استمرار و دوام، از فعل مضارع «يقولون» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 17
17 ـ ترس از عقوبت هاى خدا ، در عين اميد به مغفرت و رحمت او ، مايه تربيت انسان و رشد و تعالى اوست .
إن ربك لسريع العقاب و إنه لغفور رحيم
توصيف خداوند به «عقوبت كننده اى سريع» و «بخشايشگرى مهربان»، پس از به كارگيرى عنوان «رب»، مى تواند بيانگر اين باشد كه توجه به اين دو صفت در انسان ترس و اميدى ايجاد مى كند كه مايه تربيت و كمال او خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 9،11،13
9- معبود هاى مشركان ، خود ترسان از عذاب خدا و اميدوار به رحمت او هستند .
يرجون رحمته و يخافون عذابه
11- لزوم اميدوارى به رحمت خدا در عين بيم داشتن از عذاب و كيفر او
أُولـئك . .. يرجون رحمته و يخافون عذابه
13- دعوت كنندگان به تعاليم الهى ، در عين تلاش براى كسب وسيله و راهى جهت تقرب به خداوند ، به رحمت او اميدوار و از عذابش بيمناكند .
يبتغون إلى ربّهم الوسيلة أيّهم أقرب و يرجون رحمته و يخافون عذابه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 87 - 4
4 - بيم داشتن از عذاب خدا ، توصيه اى الهى به انسان ها
أفلاتتّقون
«إتقاء»، به معناى ترسيدن است و «أفلاتتّقون» به تقدير «أفلاتتّقون عذابه» مى باشد; يعنى، «آيا از عذاب او بيم نداريد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 3
3 - خوف و هراس پيامبر (صلی الله علیه و آله) از عذاب بزرگ الهى ، بازدارنده آن حضرت از هرگونه عصيان و نافرمانى بود .
إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 6
6 - سرگذشت قوم لوط ، عبرتى براى بيمناكان از عذاب دردناك كفر و گناه
و تركنا فيها ءاية للذين يخافون العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 27 - 1،3
1 - ترس و نگرانى از عذاب پروردگار ، از ويژگى هاى مؤمنان و مسلمانان راستين
و الذين هم من عذاب ربّهم مشفقون
3 - هراس و نگرانى از عذاب الهى ، خصلتى شايسته و عملى بايسته
و الذين هم من عذاب ربّهم مشفقون
مطلب ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، در مقام تمجيد از مؤمنانى است كه داراى چنين خصلت ها و
اوصافى اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 10
10 - ترس از عذاب هاى اخروى و اميد به پاداش هاى جهان آخرت ، از انگيزه هاى آدمى براى عبادت خدا
ملك يوم الدين. اءيّاك نعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 95 - 6
6 - گريز باور داران به قيامت از مرگ و ناپسند شمردن آن ، به خاطر ارتكاب گناهان و ترس از عذاب اخروى است .
و لن يتمنوه أبداً بما قدمت أيديهم
«باء» در «بما قدمت» سببيه است. بنابراين جمله «لن يتمنوه ...» گوياى اين حقيقت است كه گناهان از عوامل ترس از مرگ است. گفتنى است كه چون جمله فوق درباره باورداران به خدا و قيامت است، علت ياد شده مخصوص آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 15 - 1،2،3،6،10
1 ـ ترس پيامبر(صلی الله علیه و آله) از عذاب خداوند
قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
2 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مأمور به اظهار ترس خويش از عذاب در صورت نافرمانى از پروردگار
قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
3 ـ نقش سازنده بيان ترس پيشوايان دين از عذاب الهى، در هدايت مردم و بازداشتن آنها از گناه
قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
6 ـ ترس از عذاب قيامت، مانع از شرك و پذيرش ولايت غير خدا
أغير اللّه أتخذ وليا . .. إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
10 ـ عذاب قيامت دهشتزا و سزاوار ترس بسيار
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
توصيف روز قيامت به «عظيم»، بيان عظمت رخدادهاى آن (عذاب و . .. ) نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 2
2ـ عذاب آخرت ، عذابى سخت و سزاوار هراسيدن است .
لمن خاف عذاب الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 1 - 5
5- ترس از عذاب اخروى ، خصلتى ارزشمند و مورد توصيه خداوند
يـأيّها الناس اتّقوا ربّكم إنّ زلزلة الساعة شىء عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خوف و هراس از عذاب قيامت ، در صورت عصيان و نافرمانى كردن
إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 4
4- به هلاكت رساندن گروهى از مردم و به دنبال آن ايجاد بحران روانى در بازماندگان ، از جمله عذاب هاى دنيوى خداوند
أو يأخذهم على تخوّف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 26
26 ـ ترس پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از عذاب قيامت ، عامل بازدارنده او از هر نافرمانى و گناه
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 156 - 6
6 - روز نزول عذاب استيصال ، روزى بس بزرگ و هولناك
فيأخذكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» به قرينه «فأخذهم العذاب» (آيه 158) عذاب استيصال است كه ثموديان را نابود ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 189 - 5
5 - روز نزول عذاب بر مردم ايكه ، روزى هولناك و جانفرسا
إنّه كان عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 2
2 ـ عذاب استيصال ، براى مستحقان آن ، بسيار وحشتناك و طاقت فرساست .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
از «ما فى الأرض» (آنچه در زمين است) ـ كه ظهور در تحقق فعلى زمين و آنچه در آن است دارد ـ استفاده مى شود كه: مراد از عذاب، در آيه، عذاب استيصال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 26 - 3
3 - عذاب شدن كافران تكذيب گر ، بسيار هراس انگيز و شگفت آور بوده است .
ثمّ أخذت الذين كفروا فكيف كان نكير
استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجبى و بيانگر شدت كيفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 26 - 3
3 - عذاب شدن كافران تكذيب گر ، بسيار هراس انگيز و شگفت آور بوده است .
ثمّ أخذت الذين كفروا فكيف كان نكير
استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجبى و بيانگر شدت كيفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 14 - 14
14 - خداوند ، عذاب ثموديان را براى همه آنان يكسان قرار داد .
فسوّيها
ضمير مفعولى در «فسوّاها» به «دمدمة» ـ كه از «فدمدم عليهم» انتزاع مى شود ـ برمى گردد. «تسويه هلاكت»; يعنى، نجات نيافتن هيچ كس از ثموديان و تفاوت نداشتن عذاب آنان با يكديگر. احتمال رجوع ضمير به «ثمود» نيز منتفى نيست و در مفاد آيه، تغييرى ايجاد نمى كند; زيرا برابرى ثموديان با يكديگر، در عذاب، همان برابرى عذاب آنان با هم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 9
9- ناتوانى در مقابل عذاب الهى ، موجب تسليم شدن در برابر عذاب استيصال
أو يأخذهم فى تقلّبهم فما هم بمعجزين
«فا» در «فماهم» براى تعليل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 8 - 1
1 - مردمى كه ايمان نياورند و محكوم به عذاب الهى گردند ، مانند كسانى اند كه در گردنشان تا چانه ها ، غل و زنجير قرار داشته و سرهايشان به طرف بالا مانده باشد .
إنّا جعلنا فى أعنـقهم أغلـلاً فهى إلى الأذقان فهم مقمحون
«ذقن» (مفرد «أذقان») به معناى چانه و «قمح» (ريشه «مقمحون») به معناى بلند كردن سر است. گفتنى است آيه شريفه در مقام تمثيل و تشبيهِ حالِ كافران و مشركانِ لجوجى است كه نمى خواستند هرگز ايمان بياورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 9 - 1
1 - مردمى كه ايمان نياورند و محكوم به عذاب الهى گردند ، مانند كسانى اند كه سدّى بلند در پيش رو و پشت سرشان نهاده شده و بر ديدگانشان پرده اى افكنده شده كه هيچ چيز نبينند .
و جعلنا من بين أيديهم سدًّا
تنكير «سدّاً» براى تعظيم است و به قرينه «فأغشيناهم»، مقصود از آن، سدّى بلند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 176 - 2
2 - سرزنش شدن مشركان و كافران معاند از سوى خداوند ، به جهت شتاب آنان در نزول عذاب و شكست
أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 25
25ـ لوط ( ع ) از فرشتگان خواست تا در عذاب قومش تعجيل كنند . *
إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب
استفهام در «أليس . ..» تقريرى است و هدف از آن، اقرار و اعتراف مخاطب به مضمون جمله اى است كه پس از آن واقع مى شود. اقرار و اعتراف گرفتن از لوط(ع) بر اينكه هنگام فرا رسيدن عذاب قومش نزديك است، مى رساند كه وى خواهان تعجيل در عذاب آن قوم بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 84 - 1
1- پافشارى مشركان بر شرك خود ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را آماده درخواست عذابى سريع براى آنان كرده بود .
فلاتعجل عليهم إنّما نعدّ لهم عدًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 35 - 7
7- رهنمود الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى شكيبا بودن و عجله نورزيدن در گرايش كافران به ايمان يا مجازات ايشان از سوى خداوند
فاصبر . .. و لاتستعجل لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 1،2،3،4
1 ـ خداوند فرعونيان را پس از اعلام صريحشان بر ايمان نياوردن به موسى ( ع ) ، به عذاب هاى متعدد گرفتار ساخت .
فما نحن لك بمؤمنين. فأرسلنا عليهم ... ءايت مفصلت
2 ـ جارى شدن سيلاب و هجوم ملخ ها ، شپش ها و قورباغه ها و آلوده شدن زندگانى به خون ، از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيانِ منكر رسالت موسى
فأرسلنا عليهم الطوفان و الجراد و القمل و الضفادع و الدم
«طوفان» آب فراوانى است كه بر منطقه و يا مناطقى مستولى مى شود. هر يك از «جراد» (ملخ) و «قمل» (شپش) اسم
جنس است. ضفادع جمع ضَفدَع يا ضفدَع (قورباغه) است.
3 ـ هر يك از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيان به تنهايى آيت و نشانى بر حقانيت رسالت موسى بود .
فأرسلنا عليهم . .. ءايت مفصلت
جمع آوردن كلمه «ءايت» دلالت دارد كه هر كدام از عذابهاى ذكر شده به تنهايى آيت و نشان حقانيت موسى بوده است.
4 ـ عذاب هاى نازل شده بر فرعونيان ( طوفان و . . . ) هر كدام پس از ديگرى و با فاصله تحقق مى يافت .
فأرسلنا عليهم . .. ءايت مفصلت
كلمه «مفصلت» مى تواند حال براى عذابهاى ذكر شده (طوفان و . .. ) و يا صفت براى آيات باشد. «فصل» به معناى جداسازى است و «تفصيل» (مصدر مفصلت» دلالت بر شدت جداسازى دارد. بنابراين مراد از «مفصلت» اين است كه آن عذابها و نشانه ها جداى از يكديگر با فاصله تحقق مى يافت و فاصله آنها نسبتاً طولانى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 11
11 ـ فرعونيان پس از وقوع هر يك از عذاب هاى پنجگانه ( طوفان . . . ) با موسى پيمان بستند كه در صورت برطرف ساختن آن ، به وى ايمان آورند و بنى اسرائيل را آزاد كنند .
لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك و لنرسلن معك بنى إسراءيل
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ال» در «الرجز» عهد ذكرى باشد. در اين صورت «الرجز» اشاره به عذابهاى پنجگانه در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 ـ منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 1
1 - براى بيشتر سران شرك و كفر در صدراسلام ، عذاب الهى مقرر شده بود .
لقد حقّ القول على أكثرهم
«حقّ» به معناى «ثبت» است و مقصود از «قول» عذاب الهى مى باشد. اين مطلب به قرينه ديگر آياتى است كه در آن واژه اى مشابه «قول» به كار رفته است مثل «و لكن حقّت كلمة العذاب على الكافرين»(زمر، آيه 71). گفتنى است مقصود از اكثريت در آيه شريفه ـ به دليل اين كه اين آيه در نيمه نخست رسالت و در مكه نازل گشت ـ آن دسته از مشركان و كافرانى است كه در ابتداى دعوت اسلام به مخالفت با آن برخاستند (مانند سران قريش، چون ابوجهل و ابولهب); نه اكثريت توده
مردم كه پس از چندى مسلمان شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 1
1 - براى بيشتر سران شرك و كفر در صدراسلام ، عذاب الهى مقرر شده بود .
لقد حقّ القول على أكثرهم
«حقّ» به معناى «ثبت» است و مقصود از «قول» عذاب الهى مى باشد. اين مطلب به قرينه ديگر آياتى است كه در آن واژه اى مشابه «قول» به كار رفته است مثل «و لكن حقّت كلمة العذاب على الكافرين»(زمر، آيه 71). گفتنى است مقصود از اكثريت در آيه شريفه ـ به دليل اين كه اين آيه در نيمه نخست رسالت و در مكه نازل گشت ـ آن دسته از مشركان و كافرانى است كه در ابتداى دعوت اسلام به مخالفت با آن برخاستند (مانند سران قريش، چون ابوجهل و ابولهب); نه اكثريت توده مردم كه پس از چندى مسلمان شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 66 - 1
1- خداوند ، پيشاپيش حضرت لوط ( ع ) را از مقدّر شدن عذاب بر قومش آگاه ساخت .
و قضينا إليه ذلك الأمر
متعدّى شدن «قضينا» به «إلى» متضمن معناى «أوحينا» است. بنابراين معناى جمله «و قضينا إليه ذلك الأمر» چنين مى شود: ما اين امر (عذاب) را به او (لوط(ع)) وحى كرديم و آگاهش ساختيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 3 - 1
1 - نزول عذاب بر كافران و بازداشتن آن به تقدير و فرمان خداوند است .
بعذاب واقع . للكـفرين ... من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 2
2- باقى ماندن همسر لوط ( ع ) در ميان عذاب شدگان قوم لوط ، به تقدير و دستور خدا بود .
إلاّ امرأته قدّرنا إنها لمن الغـبرين
ترديدى نيست كه همه مقدرات به دست خداوند است و انتساب تقدير (قدّرنا) به فرشتگان، مى تواند به خاطر اين باشد كه آنان مجرى اين تقدير بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 204 - 3
3 - درخواست عذاب از روى ناباورى و كفر ، كارى جاهلانه و ندامت بار است .
فيقولوا هل نحن منظرون . أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 53 - 1
1 - مشركان ، پيش از نزول عذاب بر آنان ، منكر آن بودند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به ... و قد كفروا به من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 7
7 - عذاب قيامت ، همواره مورد انكار و استهزاى مشركان و ستمگران است .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
طبق نظر مفسران آنچه مورد استهزا قرار مى گرفت، قيامت و عذاب آن روز بود. گفتنى است آمدن فعل «كانوا» و كاربرد «يستهزءون» به صورت فعل مضارع، دلالت بر استمرار دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 13 - 4
4 - خداوند ، عذاب كافران را در جهان آخرت ، آغاز كرده و آن را تكرار خواهد كرد . *
إنّه هو يبدىء و يعيد
به قرينه آيه قبل، مصداق مورد نظر در اين آيه، آغاز و تكرار عذاب كافران است; به اين بيان كه آنچه كافران به آن تهديد شده اند، گرچه از توان جسمى آنان فراتر است; ولى براى خداوند ـ نه در آغاز و نه در تكرار ـ مشكلى ايجاد نخواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 61 - 1،2
1 - نجات از عذاب الهى و دستيابى به زندگى جاودانه بهشتى و رستگارى بزرگ ، سزاوار هرگونه عمل و تلاش است .
و ما نحن بمعذّبين . إنّ هـذا لهو الفوز العظيم . لمثل هـذا فليعمل العـملون
«لام» در «لمثل» براى تعليل و «هـذا» اشاره به مضامين آيات گذشته است كه درباره رهايى از عذاب الهى و نيل به بهشت جاودان بود.
2 - رهايى از عذاب الهى و دستيابى به حيات جاودانه بهشتى ( رستگارى بزرگ ) ، تنها هدف شايسته براى هرگونه سعى و تلاش در زندگى آدمى
لمثل هـذا فليعمل العـملون
از تقدم جار و مجرور (لمثل) بر عامل خود (فليعمل) ـ كه مفيد حصر است ـ برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 46 - 2
2 - عذاب هاى اخروى ، به مراتب بلاخيزتر و تلخ تر از كيفر هاى دنيوى
و الساعة أدهى و أمرّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 9 - 4
4 - تناسب عذاب اخروى انسان ، با عملكرد دنيوى او *
يصرّ مستكبرًا . .. اتّخذها هزوًا أُولـئك لهم عذاب مهين
«عذاب مهين» براى مستكبران استهزاگر به آيات الهى، پاسخ خداوند به عملكرد زشت آنان در تحقير و استهزاى آيات او است. بنابراين احتمالاً مى توان نتيجه گرفت كه نوعى همگونى، ميان نوع عذاب و كيفيت عمل انسان وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 58 - 3
3 - برخى از كافران لجوج و گنه كاران سرمست ، تنها به وقت مشاهده عذاب الهى و يقين به نزول آن ، بيدار گشته و در برابر
سخن حق ( قرآن ) تسليم شده و از آن پيروى مى كنند .
أو تقول حين ترى العذاب لو أنّ لى كرّة فأكون من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 6 - 15
15 - عذاب هاى اخروى ، گوناگون است .
أُولـئك لهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 17
17- عذاب كافران به قرآن ، ممكن است انواعى مغاير با عذاب پيشينيان باشد .
أن تأتيهم سنّة الأوّلين أو يأتيهم العذاب قبلاً
چنان چه «قُبُلاً» جمعِ «قبيل» باشد، به معناى انواع و اقسامِ گوناگون است و مراد آيه اين مى شود كه عذاب اين كافران، لزوماً، از همان انواع عذاب پيشينيان نيست، بلكه ممكن است آنان به انواع گوناگون ديگرى از عذاب مبتلا شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 65 - 3
3 - امكان مؤثر بودن توبه و بهرهورى از نصرت خدا تا قبل از فرا رسيدن عذاب اخروى
لاتجئروا اليوم إنّكم منّا لاتنصرون
قيد «اليوم» بيانگر اين است كه اگر كافران، پيش از فرا رسيدن روز عذاب، توبه مى كردند امكان داشت خداوند آنان را بپذيرد و از نصرت خود بهره مند سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 7،11
7 - توصيه خداوند به توبه و تسليم شدن پيش از دچار كشتن به پيامد هاى هلاكت بار گناهان ( عذاب )
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب
مقصود از «عذاب» در اين آيه، هم مى تواند عذاب دنيوى (عذاب استيصال) باشد و هم عذاب اخروى.
11 - توبه ، تنها پيش از آمدن عذاب الهى پذيرفتنى است و رهايى از عذاب پس از نزول آن ـ حتى با توبه و تسليم ـ ممكن نيست .
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب ثمّ لاتنصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 4
4 ـ توبه و اظهار ايمان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، سودى نداشته و مورد قبول خداوند نيست .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 2
2 - اقوام قدرتمند محكوم شده به عذاب استيصال ، هنگام مشاهده آثار فرود آن ، توبه كنان به خداى يكتا ايمان آورده و به انكار معبود هاى ادعايى خويش مى پرداختند .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 2
2 - توبه و بازگشت از گناه شرك و كفر ، هنگام مشاهده آثار فرود عذاب الهى در دنيا ، بى اثر بوده و نجات بخش نيست .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده . .. فلم يك ينفعهم إيمـنهم لمّا رأوا ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 1
1 - ايمان به خداوند يكتا و توبه و بازگشت از شرك ، از سوى مشركان و كافران محكوم به عذاب استيصال به وقت نزول آن ، مورد پذيرش خداوند قرار نگرفت .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده . .. فلم يك ينفعهم إيمـنهم لمّا رأوا ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 66 - 2
2 ـ قوم و قبيله پيامبر، تهديد به عذاب از جانب خداوند را باور نكرده و آن را تكذيب كردند.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا . .. و كذّب به قومك
در آيه «قل هو القادر» وعيدهايى از جانب خداوند مطرح گرديد. محتمل است مرجع ضمير «كذب به» همان وعيدهاى
مطرح شده در آيه قبل باشد برداشت فوق بر اين اساس استوار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 70 - 9
9 ـ هود ( ع ) مردمش را در صورت مقامت بر شرك و پرستش نكردن خداى يگانه به عذاب الهى تهديد كرد .
فأتنا بما تعدنا إن كنت من الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 17
17 ـ هود ( ع ) ، قوم مشرك خويش را به نزول عذابى از جانب خداوند آگاه ساخت .
فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
متعلق «انتظروا» به دليل آيه بعد، عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 73 - 22
22 ـ صالح ( ع ) قوم خويش را به گرفتار آمدن به عذابى دردناك ، در صورت زيان رساندن به ناقه و يا بازدارى آن از چريدن ، هشدار داد .
فذروها تأكل فى أرض اللّه و لاتمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 39 - 1،2
1 ـ خداوند ، مسلمانان صدر اسلام را ، در صورت امتناع ورزيدن از شركت در جنگ و جهاد ، تهديد به عذابى دردناك كرد .
إلا تنفروا يعذبكم عذاباً أليماً
2 ـ امتناع كنندگان از جهاد ، مورد تهديد خدا به عذابى سخت و دردناك
إلا تنفروا يعذبكم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 7
7 ـ منافقان مرموز و پنهان كار مدينه ، از سوى خداوند به دو مرتبه عذاب علاوه بر عذاب بزرگ نهايى در قيامت ، تهديد شدند .
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 13
13 ـ اعلام حمايت و پشتيبانى خدا از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، عليه توطئه گران و نيرنگ بازان عصر بعثت و تهديد آنان به عذاب
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. إذا لهم مكر فى ءاياتنا قل اللّه أسرع مكراً
مكر خدا، مى تواند كنايه از عذاب او باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 83 - 6
6ـ خداوند ، مشركان و كافران به پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به كيفر هاى دنيوى و فرو ريختن سنگ هاى عذاب تهديد كرد .
و ما هى من الظـلمين ببعيد
واقع شدن جمله «و ما هى . ..» پس از مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) (عند ربك) مى تواند قرينه بر اين باشد كه: از مصداقهاى مورد نظر براى «الظالمين» مشركان و كافران عصر بعثت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 4
4ـ شعيب ( ع ) ، كفرپيشگان قومش را به عذابى خواركننده هشدار داد .
سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه . .. وارتقبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 13
13ـ خداوند ، مشركان عصر بعثت و منكران رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به عذاب و كيفر تهديد كرد .
فما أغنت عنهم ءالهتهم . .. لما جاء أمر ربك
خطاب كردن به پيامبر(صلی الله علیه و آله) (لما جاء أمر ربك) و (ذلك من أنباء القرى نقصه عليك) در بيان نتيجه گيرى از سرگذشت اقوام پيشين، حاوى اين نكته است كه: مشركان عصر پيامبر نيز در خطر گرفتار شدن به آن گونه عذابها بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 14
14ـ نويد به مغفرت گناه بندگان و تهديد آنان به عذاب شديد ، مقتضاى ربوبيت خداوند است .
و إن ربك لذو مغفرة . .. و إن ربك لشديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 13 - 18
18ـ خداوند كفرپيشگانى كه على رغم مشاهده آيات خدا ، ربوبيت او را منكر شوند ، به عذاب شديد و مكرى سخت تهديد كرده است .
و هم يجـدلون فى الله و هو شديد المحال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، كافرانِ منكر آيات الهى را ، به عذاب ، تهديد كرده بود .
و يستعجلونك بالعذاب
«ال» در «العذاب» مى تواند عهد باشد و اشاره به عذابى باشد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به آن وعده داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 54 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) كافران منكر آيات الهى را ، تهديد به عذاب كرده بود .
يستعجلونك بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 7 - 11
11 - لهوگرايانِ مستكبرِ حق ناپذير ، مورد تهديد خداوند به عذابى بس دردناك اند .
و من الناس من يشترى لهو الحديث . .. ولّى مستكبرًا ...فبشّره بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 12 - 13
13 - تهديد شدن جنيانِ در خدمت سليمان ( ع ) به عذاب با آتش از سوى خداوند ، در صورت سرپيچى از فرمان آن حضرت
و من الجنّ من يعمل بين يديه . .. و من يزغ منهم عن أمرنا نذقه من عذاب السعير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 26 - 4
4 - كفرپيشگان تكذيب گر ، مورد تهديد خداوند و در معرض عذاب الهى
ثمّ أخذت الذين كفروا فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 44 - 5
5 - تهديد مشركان حق ناپذير صدراسلام از سوى خداوند ، به هلاكت و عذاب همچون كافران پيشين
أوَلم يسيروا فى الأرض فينظروا . .. و كانوا أشدّ منهم قوّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 177 - 1
1 - مشركان و كافران صدراسلام ، به نزول عذاب فراگير و غافل گيرانه تهديد شدند .
فإذا نزل بساحتهم فساء صباح المنذرين
«ساحت» به فضاى باز اطراف محله مى گويند و در آيه شريفه، كنايه از شمول و فراگيرى عذاب الهى بر همه افراد است. نزول عذاب در بامداد (صباح) استعاره تمثيليه است كه عذاب الهى، به دشمنى تشبيه شده است كه در شب حركت مى كند و صبح گاهان غافل گيرانه يورش مى برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 88 - 3
3 - كافران و مشركان ، به عذاب و شكست تهديد شدند .
و لتعلمنّ نبأه بعد حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 15 - 1
1 - ناراحتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از مشركان و تهديد آنان به سرنوشت شوم و عذاب الهى
قل اللّه أعبد . .. فاعبدوا ما شئتم من دونه
امر «فاعبدوا ما شئتم من دونه» براى تهديد و نشانگر شدت غضب و ناراحتى پيامبر(صلی الله علیه و آله) از كافران و مشركان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) كافران و مشركان معاند را به عذاب فراگير و دائمى دوزخ تهديد كرد .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
«على» براى استيلا و تمكن است و مى رساند كه عذاب الهى دشمنان رسول خدا، فراگير و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 70 - 4
4 - تهديد كافران لجوج و ستيزه جو ، به عذاب الهى
الذين كذّبوا بالكتـب . .. فسوف يعلمون
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «فسوف يعلمون» ـ به قرينه آيه بعد (إذ الأغلال فى أعناقهم . ..) ـ در مقام تهديد مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 8 - 4
4 - تهديد مستكبران كفرپيشه از سوى خداوند ، به عذابى سخت و بدفرجام
فبشّره بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 27
27- كافران مكه ، مورد تهديد خداوند به عذابى دردناك
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 17 - 5
5 - تهديد شدن كافران لجوج و حق گريز ، به نزول عذاب الهى
فستعلمون كيف نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 18 - 3
3 - تهديد شدن كافران تكذيب گر ، به نزول عذاب الهى همچون اقوام و ملل پيشين
و لقد كذّب الذين من قبلهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 29 - 8
8 - تهديد شدن كافران لجوج و تكذيب گر ، به عذاب از سوى خداوند
فستعلمون من هو فى ضلـل مبين
برداشت بالا، به سبب اين نكته است كه تعبير «فستعلمون» (پس به زودى خواهيد دانست)، داراى لحن تهديدآميز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 44 - 1
1 - تكذيب كنندگان قرآن و معاد ، از سوى خداوند به عذاب تهديد شدند .
فذرنى و من يكذّب بهـذا الحديث
مقصود از «حديث» يا قرآن است و يا مسأله معاد كه در آيه پيش مطرح شده است. گفتنى است كه تعبير «فذرنى و من يكذّب» و مانند آن، در مورد تهديد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 24 - 3
3 - تهديد شدن كافران حق ناپذير به عذاب الهى ، به سبب دشمنى ها و كارشكنى هاى آنان نسبت به رسالت پيامبراسلام
فسيعلمون من أضعف ناصرًا و أقلّ عددًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 11 - 1
1 - مرفهان تكذيب گر از سوى خداوند ، به عذاب و شكست تهديد شدند .
و ذرنى و المكذّبين
تعبير (مرا با تكذيب گران واگذار) تعبيرى تهديدآميز است. تهديد الهى هم ممكن است، ناظر به شكست كافران در جنگ ها باشد و هم عذاب اخروى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 11 - 1،2
1 - تهديد شدن وليدبن مغيره به عذاب و شكست ، از سوى خداوند
ذرنى و من خلقت وحيدًا
مطابق نظر مفسّران، اين آيه تا آيه 25 درباره وليدبن مغيره (يكى از سران مكه) نازل شده است (مجمع البيان). گفتنى است كلمه «وحيداً» در اين برداشت، حال براى «يا» در «ذرنى» است و عبارت «ذرنى و من خلقت وحيداً» (مرا تنها بگذار با آن كس كه خلقش كردم) و مانند آن، براى تهديد مى باشد.
2 - سران كفر و شرك ، مورد تهديد خداوند به عذاب و شكست
ذرنى و من خلقت وحيدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 34 - 1
1 - تكذيب كنندگان دين ، مورد نفرين و تهديد خداوند به عذاب و نابودى
و لـكن كذّب و تولّى . .. أولى لك فأولى
عبارت «أولى لك فأولى» ـ مانند «ويل لك» ـ براى تهديد و نفرين عليه ديگرى به كار مى رود و نوعاً كسانى مورد خطاب اين جمله قرار مى گيرند كه در معرض هلاكت اند و بدين وسيله ترغيب مى شوند كه خود را از اين مهلكه نجات دهند (برگرفته از مفردات راغب و تفاسير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 35 - 1
1 - تكذيب گران دين ، مورد نفرين و تهديد خداوند به عذاب و نابودى
و لـكن كذّب و تولّى . .. ثمّ أولى لك فأولى
گفتنى است كه اين آيه، تأكيد براى آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 17 - 6
6 - خداوند ، كافران عصر بعثت را به عذابى نزديك تهديد كرد .
فمهّل . .. رويدًا
دادن مهلت كوتاه به منزله تهديد به عذاب، پس از انقضاى مهلت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 4
4 - خداوند ، تهديدكننده كافران عصر بعثت ، به گرفتار ساختن آنان در عقوبتى نظير فرجام قوم فرعون
ألم تر . .. و فرعون ذى الأوتاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 4
4 - خداوند ، تهديدكننده مخالفان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به عذابى نظير كيفر امت هاى پيشين ( عاد ، ثمود و فرعون )
ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 14 - 5
5 - خداوند ، تكذيب گران دين و روى گردانان از آن و نهى كنندگان مردم از نماز را ، به عذاب خويش تهديد كرده است .
ألم يعلم بأنّ اللّه يرى
جمله «ألم يعلم. ..» در مقام تهديد و حاكى از كيفرهايى است كه نظارت خداوند، آن را به دلالت التزامى مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 158 - 10
10 ـ تهديد مشركان به آمدن قيامت و عذابهاى آن
قل انتظروا إنا منتظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 8
8- ذوالقرنين ، ظالمان ساحل دريا را علاوه بر تهديد به مجازات و كيفر هاى خويش ، از عذاب سخت آخرت ، بيم داد .
قال أمّا من ظلم فسوف نعذّبه ثمّ يردّ إلى ربّه فيعذّبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 22 - 8
8 ـ تهديد شدن منكران قيامت و جرم پيشگان ، به عذاب قهر الهى در قيامت
الذين لايرجون لقاءنا . .. لابشرى يومئذ للمجرمين و يقولون حجرًا محجورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 51 - 3
3 - تهديد منكران معاد از سوى خداوند ، به عذاب سخت اخروى
ثمّ إنّكم أيّها الضالّون المكذّبون
خبر «إنّ» ـ كه در آيه بعد آمده ـ بيانگر عذاب هولناك منكران رستاخيز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 39 - 8
8 ـ تهديد شرك پيشگان عصر بعثت به عذاب استيصال
بل كذبوا . .. فانظر كيف كان عقبة الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 47 - 12
12 ـ خداوند ، تكذيب كنندگان پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) را به عذاب استيصال تهديد فرمود .
فإذا جاء رسولهم قضى بينهم بالقسط و هم لايظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 48 - 1
1 ـ خداوند ، تكذيب كنندگان پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) را به عذاب استيصال تهديد كرده بود .
و يقولون متى هذا الوعد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 53 - 3
3 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به امر خدا در جواب سؤال استهزاآميز مشركان ، تهديد خود را تكرار كرده ، وقوع عذاب نابودكننده را حتمى اعلام فرمود .
و يستنبئونك أحق هو قل إى و ربى إنه لحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 73 - 7،8
7 ـ خداوند ، قوم نوح را ، پيش از وقوع عذاب استيصال ، انذار كرده و به آنان هشدار داده بود .
و أغرقنا الذين كذبوا بأيتنا فانظر كيف كان عقبة المنذرين
8 ـ خداوند ، با بيان عاقبت نيك ياران حضرت نوح ( ع ) و فرجام شوم تكذيب كنندگانش ، پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را دلدارى داده و مشركان را به عذاب استيصال تهديد نمود .
و اتل عليهم نبأ نوح . .. فانظر كيف كان عقبة المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 5،6
5 ـ خداوند ، مشركان را به دليل از دست دادن زمينه ايمان ، به عذاب استيصال تهديد فرمود .
قل فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
6 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند دستور يافت تا مشركان را به « عذاب استيصال » هشدار دهد و اعلان نمايد كه در انتظار وقوع آن باشند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 109 - 11
11ـ خداوند ، تكذيب كنندگان رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به فرجام شوم و گرفتار آمدن به عذاب استيصال تهديد كرد .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 34 - 10
10- كافران منكر حقانيت قرآن ، به عذاب استيصال تهديد شدند .
هل ينظرون إلاّ أن تأتيهم الملـئكة أو يأتى أمر ربّك كذلك فعل الذين من قبلهم . ..
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 58 - 11
11 - خداوند ، مشركان بهانه جوى مكه را به عذاب استيصال تهديد كرد .
و قالوا إن نتّبع الهدى . .. و كم أهلكنا من قرية بطرت معيشتها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 59 - 12
12 - خداوند ، مشركان مكه را به عذاب استيصال تهديد كرد .
و ما كان ربّك مهلك القرى حتّى يبعث فى أُمّها رسولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 8 - 9
9 - سران كفر و شرك در عصر بعثت ، مورد تهديد خداوند به عذاب استيصال
بل لمّا يذوقوا عذاب
برداشت ياد شده از لحن تهديدآميز آيه شريفه به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 5
5 - سران كفر و شرك در صدراسلام ، به كيفر و عذاب استيصال تهديد شدند .
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
اين آيه و آيات گذشته ـ كه سرگذشت هلاكت بار اقوام بزرگ و مقتدر پيشين را يادآور شده ـ در واقع در جهت تهديد كافران و مشركان مكه است كه رهبرى جريان مخالف با رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) را در دست داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 15 - 1
1 - تهديد سران كفر و شرك عصر بعثت ، به عذاب ناگهانى ( بانگ سهمگين ) از سوى خداوند
و ما ينظر هـؤلاء إلاّ صيحة وحدة
«ينظر» (از مصدر «نظر») به معناى «انتظار» است و مقصود از «صيحة» عذاب استيصال مى باشد كه ممكن است به صورت صاعقه و بانگ سهمگين باشد. آمدن كلمه «واحدة» نيز براى اشاره به ناگهانى و يكباره بودن نزول عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 4
4 - خداوند ، مشركان و كافران حق ستيز را كراراً به عذاب استيصال تهديد كرده است .
فإمّا نرينّك بعض الذى نعدهم
فعل مضارع «نعد» دلالت بر استمرار مى كند. اين كلمه مشتق از «وعد» است و «وعد» هم در خير استعمال مى شود و هم در شر. چون در اين جا ضمير به مشركان و كافران بر مى گردد، براى شر و تهديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 1 - 4
4 - طعن زنندگان به مردم با سخن يا اشاره ، مورد نفرين خداوند و تهديد به عذاب جهنّم
ويل لكلّ همزة لمزة
برخى از مفسران، كلمه «ويل» را نفرين دانسته و گفته اند: نفرين در اين موارد، همان تهديد به عقاب است. برداشت ياد شده، علاوه بر بيان اين نظر، گوياى تفاوتى است كه برخى از اهل لغت، درباره «همزة» و «لمزة» بيان داشته و گفته اند: «همزة»; يعنى، كسى كه همنشين خود را با الفاظ بد، بيازارد و «لمزة»; يعنى، كسى كه با چشم يا سر، به همنشين خود اشاره كند. (مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، كافران و مشركان لجوج را به عذابى خواركننده در دنيا هشدار داد .
فسوف تعلمون . من يأتيه عذاب يخزيه
مفسران بر اين عقيده اند كه مقصود از عذاب خواركننده، به قرينه ذيل آيه ـ كه از عذاب دائمى (اخروى) سخن مى گويد ـ عذاب دنيايى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 10 - 3
3- تهديد مشركان حق ستيز مكه ، از سوى خداوند به عذابى دنيوى و تيره كننده زندگى
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «دخان مبين»، كنايه از تيره روزى و عذاب دنيوى باشد، چه اين كه برخى از مفسران اين آيه را پاسخى به دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته اند كه از خداوند خواست تا براى بيدار شدن مشركان، آنان را به قحطى اى همچون دوران يوسف مبتلا كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 9
9ـ خداوند ، مخالفان پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به عذابى ذلت آور و خواركننده تهديد كرد .
و من خزى يومئذ إن ربك هو القوىُّ العزيز
مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) در جمله «إن ربك . ..» پس از بيان نزول عذاب به كفرپيشگان قوم ثمود ، تعريضى است به مخالفان پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه آنان نيز در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 81 - 4
4 - تهديد مشركان مغرور و قارون صفت صدر اسلام از سوى خداوند به عذاب ذلّت بار
إنّ قـرون كان من قوم موسى فبغى عليهم . .. فخسفنا به و بداره الأرض
يادآورى فرجام شوم قارون، پس از بيان بهانه جويى هاى سردمداران مشرك مكه ـ كه همگى از ثروتمندان بودند ـ نوعى تهديد به آنان است كه بايد به هوش باشند; زيرا ممكن است خداوند آنان را نيز هم چون قارون با خوارى و ذلت هلاك كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، كافران و مشركان لجوج را به عذابى خواركننده در دنيا هشدار داد .
فسوف تعلمون . من يأتيه عذاب يخزيه
مفسران بر اين عقيده اند كه مقصود از عذاب خواركننده، به قرينه ذيل آيه ـ كه از عذاب دائمى (اخروى) سخن مى گويد ـ عذاب دنيايى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 16 - 1
1 - كافران تكذيب گر ، از سوى خداوند به عذاب خفت بار تهديد شدند .
سنسمه على الخرطوم
«وَسْم» (از ريشه «نسمه») به معناى داغ نهادن است و «خرطوم» در اصل به معناى بينى فيل مى باشد. تعبير «بر بينى او داغ خواهيم زد»، كنايه از اين است كه او را به شدت ذليل خواهيم كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 17 - 1
1 - خداوند ، وليدبن مغيره را به عذابى سخت و طاقت فرسا تهديد كرد .
سأُرهقه صعودًا
«إرهاق»، به معناى به كارى دشوار واداشتن يا كار دشوارى را بر شخصى تحميل كردن است. «صعود» در اصل، به گردنه و راه دشوار كوه گفته مى شود (قاموس المحيط). براى هر امر شاق و طاقت فرسا نيز استعاره آورده مى شود. بنابراين «ساُرهقه صعوداً»; يعنى، به زودى او را بر كارى بس سخت و طاقت فرسا وادار خواهيم كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 189 - 3
3 - مجازات مردم « ايكه » ، در روزى ابرى و تيره
فأخذهم عذاب يوم الظلّة
«ظلّة» (مى تواند به معناى) پاره ابرى باشد كه همچون سايه بان سايه مى افكند. بنابراين «فأخذهم عذاب يوم الظلّة»; يعنى، عذابى سخت آنان را در روزى كه ابرى بر فراز سرشان سايه افكنده بود، فرو گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 6
6 ـ كسانى كه رو به سوى شرك آرند و دست به آدم كشى و زنا بيالايند ، در حال خوارى و براى هميشه در عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
و يخلد فيه مهانًا
فوق مبتنى بر همين نظريه است. و چنان چه «ذلك» اشاره به يكايك گناهان ياد شده به صورت مستقل باشد، در اين صورت چون اتفاق همه علما و مفسران بر آن است كه زناكار به عذاب ابدى در قيامت گرفتار نمى شود، از اين رو مقصود از «يخلد» طولانى بودن عذاب است نه جاودانگى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 38 - 4
4 - حضور دائمى تلاش گران بر ضد آيات الهى در عذاب قطعى است .
و الذين يسعون فى ءايـتنا . .. أُولـئك فى العذاب محضرون
«محضرون» (اسم مفعول از مصدر «احضار») به چيزى گفته مى شود كه همواره حاضر باشد. اين نكته مستلزم حضور هميشگى و غايب نبودن در هيچ وقت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 4
4- كافرانى كه تا آخرين لحظه زندگى در حال عناد و ستيز با دين باشند ، محكوم به عذاب ابدى خواهند بود .
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
لازمه قطعى «لن يغفر اللّه» باقى ماندن هميشگى در عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 52 - 1،2،4،5
1 ـ جاودانه و هميشگى بودن عذاب ظالمان ، در جهان آخرت به آنان اعلام خواهد شد .
ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد
2 ـ مردمى كه با عذاب استيصال نابود مى شوند ، مردمى ظالم و ستم پيشه بوده و در عذاب جاودان اخروى ، معذّب خواهند بود .
أثم إذا ما وقع . .. ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد
4 ـ تكذيب و انكار قرآن ، ظلم و موجب مخلد شدن مكذبان و منكران در عذاب اخروى است .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به . .. ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد
5 ـ ابتلاى ستم پيشگان به عذاب ابدى در قيامت ، تنها نتيجه ستم مستمر خود آنان است .
ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 3،4
3 - كفرپيشگانى كه بدون توبه مى ميرند ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار مى شوند .
خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
4 - كتمان كنندگان احكام و معارف دين و حقايق كتب آسمانى ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار خواهند بود .
إن الذين كفروا و ماتوا . .. خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 80 - 18
18 ـ خلود در عذاب مظهر خشم و غضب خداوند
ان سخط اللّه عليهم و فى العذاب هم خلدون
جمله «و فى العذاب . ..» بيان نمودى از خشم الهى (ان سخط اللّه) بر گنهكاران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 101 - 2
2 - عقوبت و پى آمد هاى اخروى روى گردانان از قرآن ، ابدى و جدايى ناپذير است .
وزرًا . خـلدين فيه و ساء لهم
مرجع ضمير «فيه»، «وزراً» در آيه قبل است. خلودِ در «وزر»، به معناى جاودانگى در آثار و تبعات آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 42 - 1
1 - زندگى هميشگى در ميان باد بسيار گرم و شديد ، فرجام اخروى اصحاب الشمال
فى سموم
«فى سموم» خبر براى مبتداى محذوف و به تقدير «أُولـئك فى سموم» است. «سموم» به باد گرم گفته مى شود (قاموس المحيط) و نكره آمدن آن بيانگر شدت وزش باد و نيز درجه بالاى گرماى آن است. جمله اسميه نيز بيانگر آن است كه اين دسته، براى هميشه گرفتار آن خواهند بود و هرگز از آن خلاص نخواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 3
3ـ عذاب هاى اخروى كفرپيشگان ، عذابى دايمى و هميشگى است .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
حلول (مصدر يحلّ) به معناى فرود آمدن است و «مقيم» از «أقام بالمكان» (درنگ كرد و ماندگار شد) مى باشد. بنابراين «عذاب مقيم»; يعنى ، عذاب ماندگار و زوال ناپذير.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 4
4 - ظلم آدمى بر خويشتن ، مايه ابتلاى او به عذاب اخروى و نبود راه رهايى براى وى
و لن ينفعكم اليوم إذ ظلمتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 75 - 3
3 - كفر و گناه پيشگى ، موجب عذاب پيوسته و اندوه پايان ناپذير در قيامت
إنّ المجرمين . .. و هم فيها مبلسون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 20 - 3
3 - انكار آيات الهى ، آزادنكردن بردگان و غذا ندادن به گرسنگان يتيم و مسكين و توصيه نكردن به صبر و ترحّم ، مايه گرفتارى به آتش فراگير و گريزناپذير
فكّ رقبة . .. و الذين كفروا ... عليهم نار مؤصدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 40 - 8
8- خلود كافران در عذاب اخروى
و لا هم ينظرون
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه مراد از «لا هم ينظرون» نفى تعلق رحمت و عنايت خداوند به كافران باشد. لازمه چنين نفى مطلقى، رهايى نيافتن كافران از عذاب و جاودانگى آنان در آتش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 20 - 2
2 - عذاب كافران ، هميشگى و فناناپذير است .
عليهم نار مؤصدة
بسته بودنِ در، كنايه از استمرار عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 8
8 - عذاب دوزخ جاودان است و كافران در آن مخلد خواهد بود .
لايموت فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 45 - 21
21 - عذاب دوزخ ، هميشگى و دائمى است .
عذاب مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 16 - 3
3 - عذاب و آتش دوزخ ، جاودانه است .
و ما هم عنها بغائبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 5
5 - عذاب دوزخ جاودانه است و جهنميان ، آينده جز افزايش عذاب ندارند . *
فلن نزيدكم إلاّ عذابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 13 - 3،4
3 - اهل دوزخ ، هرگز لذت زندگى را نخواهند چشيد .
و لايحيى
مراد از نفى حيات ـ به قرينه «لايموت» ـ نفى حيات مطلوب است.
4 - باقى ماندن جهنميان ، در حالتى كه نه مرگ است و نه زندگى ناميده مى شود ، از سوختن در آتش براى آنان دشوارتر است .
ثمّ لايموت فيها و لايحيى
حرف «ثمّ»، براى تراخى رتبى است و بيان مى كند كه آنچه بعد از آن آمده، در مقايسه با قبل از آن قابل توجّه تر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 4 - 1
1 - چشيدن آتش سوزان و گرفتارى به رنج و مشقت آن ، فرجام كسانى است كه حضورشان در صحنه قيامت ، همراه با خفّت و خوارى است .
وجوه يومئذ خـشعة . .. تصلى نارًا حامية
«صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد (قاموس).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 12 - 1
1 - كسانى كه از تذكرات قرآن ، فاصله گرفته ، آن را نپذيرند ، به بزرگ ترين و سوزان ترين آتش ها ، گرفتار شده و در آن باقى خواهند ماند .
و يتجنّبها الأشقى . الذى يصلى النار الكبرى
زجاج گفته است: «صلى»; يعنى، ملازم و همراه شد (لسان العرب) و «صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد. (قاموس). «كبرى»; يعنى، بزرگ تر و بزرگى آتش به گستردگى و افروخته تر بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 14 - 5
5 - گرفتارى فاسقان كافر در آتش دوزخ ، هميشگى است .
و إنّ الفجّار لفى جحيم
جمله اسميه، بر ثبوت دلالت دارد و در اين آيه ممكن است به قرينه مقابله با «إنّ الأبرار لفى نعيم» ـ كه استقرار مجازى در آن حاكى از خلود بود ـ بر خلود نيز دلالت كند. مراد از «فجّار» ـ به قرينه «بل تكذّبون بالدين» ـ فاسقانى است كه منكر معاد و كافرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 16 - 3
3 - كفرپيشه گان مكذّبان آيات الهى ، همواره در عذاب خواهند ماند .
و أمّا الذين كفروا . .. فى العذاب محضرون
«محضرون» ـ اسم مفعول «إحضار» ـ به چيزى گفته مى شود كه همواره حاضر باشد. چنين نكته اى، مستلزم اين است كه افراد ياد شده، هيچ گاه از عذاب غايب نباشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 28 - 10
10 - جاودانگى عذاب كافران ، متناسب با نوع عملكرد آنان است .
لهم فيها دار الخلد جزاء بما كانوا بأيـتنا يجحدون
«باء» در «بما كانوا» براى مقابله است; يعنى، جاودانگى كافران در دوزخ، در برابر شيوه مستمر آنان در عناد و لجاجت با
پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيات الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 10 - 4
4 - كافران تكذيب گر آيات الهى ، به صورت دائمى و جاودانه در دوزخ جاى دارند .
و الذين كفروا . .. أصحـب النار خـلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 6 - 6
6 - عذاب جهنم براى كافران ، جاودانه و پايان ناپذير است .
فى نار جهنّم خـلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 75 - 1
1 - عذاب دوزخ ، عذابى هميشگى و تخفيف ناپذير ، براى مجرمان
لايفتّر عنهم و هم فيه مبلسون
«تفتير» (مصدر «يفتّر») به معناى تخفيف و تقليل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 12 - 1
1 - كسانى كه از تذكرات قرآن ، فاصله گرفته ، آن را نپذيرند ، به بزرگ ترين و سوزان ترين آتش ها ، گرفتار شده و در آن باقى خواهند ماند .
و يتجنّبها الأشقى . الذى يصلى النار الكبرى
زجاج گفته است: «صلى»; يعنى، ملازم و همراه شد (لسان العرب) و «صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد. (قاموس). «كبرى»; يعنى، بزرگ تر و بزرگى آتش به گستردگى و افروخته تر بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 16 - 3
3 - كفرپيشه گان مكذّبان آيات الهى ، همواره در عذاب خواهند ماند .
و أمّا الذين كفروا . .. فى العذاب محضرون
«محضرون» ـ اسم مفعول «إحضار» ـ به چيزى گفته مى شود كه همواره حاضر باشد. چنين نكته اى، مستلزم اين است كه افراد ياد شده، هيچ گاه از عذاب غايب نباشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 83 - 2
2ـ سنگ هاى فرو ريخته بر قوم لوط ، در جايگاهى بود كه غير از خداوند ، كسى بدان دسترسى نداشت .
حجارة من سجيل منضود. مسوّمة عند ربك
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه «عند ربك» همانند «مسوّمة» صفت براى «حجارة» باشد نه متعلق به «مسوّمة». بر اين اساس «عند ربك» گوياى اين است كه سنگهاى نازل شده در نزد خدا بود; يعنى، در جايگاهى بود كه تنها خداوند بدان دسترسى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 55 - 2
2 - حضور جهنميان در جهنم ، جسمانى است .
يغشيـهم العذاب من فوقهم و من تحت أرجلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 25
25ـ فرار از عذاب روز قيامت براى گرفتاران به آن ، امرى ناشدنى است .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم محيط
توصيف «عذاب» به فراگير بودن، مى تواند به لحاظ مستحقان عذاب باشد; يعنى، همه افراد را فرا مى گيرد و كسى را باقى نمى گذارد و مى تواند به لحاظ هر فرد و شخص مستحق عذاب باشد; يعنى، عذاب از همه جوانب و جهات بر فرد گنه كار وارد مى شود، به گونه اى كه از هيچ جهت و سمتى راه فرار نخواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 33 - 3
3 - آدميان و جنيان ، فاقد هرگونه توانايى و قدرت در گريز از عذاب الهى در روز رستاخيز
لاتنفذون إلاّ بسلطـن
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «لاتنفذون . ..» تأكيد فراز اول آيه باشد; بدان معنا كه گريز از مجازات الهى نيازمند قدرت و توان است و شما فاقد هرگونه قدرتيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 13 - 2،3
2 - امدادگران و پناه دهندگان در دنيا ، ناتوان از نجات دادن انسان مجرم از عذاب الهى در آخرت
و فصيلته الّتى تـويه
مطلب ياد شده، از وصف و قيد «الّتى تئويه» (آنان كه به او پناه مى دادند) استفاده مى شود.
3 - تأثير نداشتن پيوند خويشاوندى و روابط فاميلى ، در نجات انسان مجرم از عذاب الهى در قيامت
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه . .. و فصيلته الّتى تـويه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 4
4 - عذاب آخرت ، نزديك ، حتمى و ترديدناپذير است .
عذابًا قريبًا
چنانچه مراد از «قريباً» قرب زمانى عذاب باشد، حاكى از وقوع حتمى و ترديد ناپذيرى آن خواهد بود; زيرا «زمان نزديك» ـ به معناى حقيقى آن ـ بر زمان باقى مانده تا قيامت، صدق نمى كند. آرى از آن جا كه باقى مانده عمر دنيا، در مقايسه با گذشته آن اندك است; مى توان گفت زمان چندانى به عذاب قيامت باقى نمانده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 25 - 3
3 - بازگشت همگان به خداوند در قيامت ، از بين برنده هرگونه راه گريز از عذاب آخرت
فيعذّبه . .. إنّ إلينا إيابهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 14 - 16
16 - عذاب حتمى و گريزناپذير در آخرت ، سرنوشت تفرقه آفرينان و اختلاف افكنان در دين
لولا كلمة . .. إلى أجل مسمًّى لقضى بينهم
برداشت فوق از مفهوم غايت استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 2 - 2
2 - صحنه گريزناپذير قيامت ، براى برخى جز فروتنى و تسليم ذلّت بار چاره اى باقى نمى گذارد .
حديث الغـشية . وجوه يومئذ خـشعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 6
6 - ستمگران ، گرفتار عذاب سخت و گريزناپذير در قيامت
و قيل للظـلمين ذوقوا ما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 18
18 ـ هيچ كس ، حتى پيامبران ، در صورت سرپيچى از فرمان هاى خدا از عذاب اخروى در امان نيستند .
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 54 - 7
7 - كافران ، اگر به خاطر اجل تعيين شده در دنيا ، گرفتار عذاب نشوند ، عذاب اخروى شان قطعى است .
و يستعجلونك بالعذاب و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب . .. يستعجلونك بالعذاب و إنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 71 - 19
19 - عذاب شدن كافران در قيامت ، امرى قطعى و سنت تغييرناپذير الهى است .
و لـكن حقّت كلمة العذاب على الكـفرين
«حَقَّ» به معناى «ثَبَتَ» و «وَجَبَ» (ثابت و واجب شد) است و «كلمة» در آيه شريفه به معناى وعده و يا فرمان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 1
1 - عذاب شدن كافران در قيامت ، امرى قطعى و سنت تغييرناپذير الهى
و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا
«حق»; يعنى، «ثَبَتَ» و «وَجَبَ» (ثابت و واجب شد) است. و مراد از كلمه در «كلمة ربّك» وعده فرمان عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 11 - 9،10
9 - در قيامت هيچ راه و روزنه نجات از عذاب الهى ، براى كافران نخواهد بود .
فهل إلى خروج من سبيل
تنكير «خروج» و «سبيل» براى نوعيت است; يعنى، كافران از تمامى راه هاى خروج و وسايل رهايى محروم اند.
10 - يأس و نااميدى شديد كافران حق ناپذير ، از نجات خويش از عذاب الهى
فهل إلى خروج من سبيل
مفسران بر اين باوراند كه چنين سخنى، از زبان كسانى صادر مى شود كه يأس و نااميدى بر وجود آنان چيره شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 2،3
2 - در قيامت هيچ عامل نجات دهنده اى براى كافران ، در برابر عذاب و قهر خداوند وجود ندارد .
يوم تولّون مدبرين ما لكم من اللّه من عاصم
3 - عذاب الهى كافران در قيامت ، قطعى و گريزناپذير است .
ما لكم من اللّه من عاصم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 50 - 23
23 - كافران ، در قيامت گرفتار عذابى حتمى و جانكاه
و لنذيقنّهم من عذاب غليظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 35 - 7
7 - بى اعتنايى خداوند به بهانه تراشى ها و عذرخواهى هاى كافران ، براى رهايى از عذاب دوزخ
فاليوم لايخرجون منها و لا هم يستعتبون
چنانچه از «استعتاب» (طلب عذرخواهى)، لازمه آن (قبول عذر) اراده شده باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 3 - 6
6 - كافران مهلت يافته در دنيا ، ناگزير از چشيدن عذاب آتش ، در آخرت اند .
و لولا أن . .. لعذّبهم فى الدنيا و لهم فى الأخرة عذاب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 2 - 4
4 - عذاب كافران در قيامت ، امرى قطعى و غيرقابل دفع از سوى كسى
بعذاب واقع . للكفرين ليس له دافع
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين است كه مراد از عذاب در آيه شريفه، عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 13
13 - كافران در قيامت با مشاهده كردار خويش ، عذاب خود را حتمى خواهند دانست .
عذابًا قريبًا يوم ينظر المرء ما قدّمت يداه و يقول الكافر يـليتنى كنت تربًا
از آن جايى كه كافران با نگاه به اعمال خويش، آرزوى خاك بودن مى كنند; مى توان پى برد كه آنان، گرفتارى به عذاب را بر خود قطعى ديده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 15 - 1
1 - نجات مجرمان با پرداخت فديه از عذاب الهى در قيامت ـ هر چند بسيار و نامحدود ـ آرزويى واهى و ناممكن است .
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه . .. كلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 3 - 3
3 - قيامت ، نزديك و گرفتارى ثروتمندان مخالف دين به آتش دوزخ ، حتمى است .
سيصلى
حرف «سين» در «سيصلى» در تهديد به كار رفته و بر حتمى بودن دلالت دارد (كشاف). در تفاوت «سين» و «سوف» گفته شده است: «سين» بر استقبال نزديك دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 48 - 5،6
5 - مشركان در قيامت ، هيچ راهى براى گريز از عذاب الهى نخواهند داشت .
و ظنّوا ما لهم من محيص
6 - يقين مشركان در قيامت ، به نبودن هيچ راه فرارى از عذاب الهى
و ظنّوا ما لهم من محيص
«ظنّ» در لغت هم به معناى گمان آمده و هم به معناى يقين. طبق گفته برخى از مفسران اين كلمه در آيه شريفه به معناى يقين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 13
13 ـ منافقان ، مورد تهديد خداوند به بازگشت قهرى و ابتلا به عذاب بزرگ در قيامت
ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 1
1- كافران گستاخ در برابر خداوند و پدر و مادر ، محكوم به عذاب حتمى الهى
و الذى قال لولديه أُفّ . .. ما هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين . أُولـئك الذين حقّ علي
مشاراليه «اُولـئك» كسى است كه به پدر و مادر «اُفّ» گفته و وعده الهى را «أساطير» خوانده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 53 - 3،6
3 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به امر خدا در جواب سؤال استهزاآميز مشركان ، تهديد خود را تكرار كرده ، وقوع عذاب نابودكننده را حتمى اعلام فرمود .
و يستنبئونك أحق هو قل إى و ربى إنه لحق
6 ـ دفع عذاب استيصال ، به هنگام وقوع آن ، در توان هيچ كس نيست .
قل إى و ربى إنه لحق و ما أنتم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 3
3 ـ عذاب استيصال سنت تغييرناپذير@الهى است .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك . .. حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 28 - 1
1 - كارساز نبودن ثروت كافران دوزخى ( اصحاب الشمال ) ، در رهايى آنان از عذاب قيامت
ما أغنى عنّى ماليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 29 - 1
1 - كارساز نبودن قدرت كافران دوزخى ( اصحاب الشمال ) ، در رهايى آنان از عذاب قيامت
هلك عنّى سلطـنيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 4
4- بدكاران ، هيچ گاه نبايد از عذاب هاى الهى احساس امنيت بكنند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 5
5- بدكاران ، هيچ گاه از عذاب استيصال و هلاكت بار خداوند ، در امان نيستند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 38 - 5
5 - تلاش گران بر ضد آيات قرآن ، عذابى قطعى خواهند داشت .
و قال الذين كفروا لن نؤمن بهـذا القرءان . .. و الذين يسعون فى ءايـتنا ... أُولـئ
در اين كه مراد از «آيات» در اين آيه، مطلق آيات خدا است و يا آيه هاى قرآن (به قرينه اين كه در آيات پيشين از قرآن سخن به ميان آمده است)، دو احتمال وجود دارد. برداشت ياد شده بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 3
3- گروه هاى بسيارى از كافران جن و انس ، محكوم به عذاب حتمى الهى در گذشته تاريخ
حقّ عليهم القول فى أُمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 3
3 - دوزخيان ، هيچ راه نجاتى از عذاب و آتش دوزخ ندارند .
عليها تسعة عشر . و ما جعلنا أصحـب النار إلاّ ملـئكة
از اين كه دوزخ، داراى نگهبانانى است كه به طور دائم حضور دارند، مى توان مطلب ياد شده را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 5
5 - عذاب دوزخ جاودانه است و جهنميان ، آينده جز افزايش عذاب ندارند . *
فلن نزيدكم إلاّ عذابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 3 - 1،3
1 - گرفتاران پستى و خوارى در قيامت ، براى رهايى خود تلاش كرده ، خويش را به سختى و زحمت خواهند انداخت .
عاملة ناصبة
مراد از «عمل» در قيامت ـ به قرينه آيه قبل ـ تلاش دوزخيان براى رهايى از مخمصه اى است كه آنان را به خشوع و ذلت افكنده است. «نَصَب» به معناى تعب است. (مفردات راغب)، بنابراين «ناصبة» به معناى كسانى است كه خود را به رنج و سختى مى اندازند. به قرينه «يومئذ» در آيه قبل مى توان گفت كه اين دو وصف مربوط به آخرت است.
3 - اهل دوزخ ، تلاش هاى پرمشقّت خود در دنيا را بى نتيجه ديده و براى رهايى از پستى و ذلّت در قيامت ، از آن بهره اى نخواهند برد .
وجوه يومئذ خـشعة . عاملة ناصبة
چنانچه دو وصف «عاملة» و «ناصبة»، مربوط به تلاش و رنج در دنيا باشد; مراد اين خواهد بود كه صاحبان «وجوه خاشعة» تا زمانى كه در دنيا بودند، كارهاى پرزحمت انجام مى دادند; ولى اكنون در قيامت از آن بى بهره اند. گفتنى است كه جمله «لسعيها راضية» (در آيات بعد) ـ كه در وصف گروه مقابل اين افراد است ـ با اين احتمال سازگارتر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 58 - 3
3- گرفتارى به عذاب استيصال پيش از فرا رسيدن قيامت ، سرنوشت محتوم همه اقوام و جوامع كافر و مشرك حق ستيز است .
و إن من قرية إلاّ نحن مهلكوها قبل يوم القيـمة
اينكه آيه مى فرمايد: همه جوامع بشرى قبل از قيامت يا هلاك مى شوند و يا دچار عذاب مى شوند احتمال دارد كه مراد از «مهلكوها» هلاكت انسانهاى معمولى و مراد از «معذّبوها» عذاب كافران و مشركان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 19 - 2
2 - عذاب مردم حق ناپذير و لجوج ، امرى قطعى و سنت تغييرناپذير الهى
أفمن حقّ عليه كلمة العذاب أفأنت تنقذ من فى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 8
8 - حكم خداوند به عذاب مشركان و كافران حق ناپذير ، قطعى و قابل نقض و تغيير نيست .
فالحكم للّه العلىّ الكبير
آمدن دو صفت «علىّ» و «كبير» براى خداوند (پس از ذكر حكم الهى درباره كافران و مشركان) مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 29
29 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) از نجات كسانى كه خداوند عذاب را براى آنان حتمى ساخته ، ناتوان است .
و من يرد اللّه فتنته فلن تملك له من اللّه شيئاً
«من اللّه» متعلق به «تملك» و بيانگر اين است كه اگر پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى نجات مردمان از ضلالت و عذاب قدرتى دارد، از جانب خداست و اين قدرت در مورد يادشدگان از وى سلب شده است. كلمه «فتنه» در اصل به معناى «اختبار» و «بر ملا ساختن باطل» است و چون عذاب الهى هويت شخص را آشكار مى سازد به آن «فتنه» اطلاق مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 43 - 10
10 - سنّت و حكم الهى درباره عقوبت و عذاب حيله گران عليه اديان الهى ، تبديل ناپذير بوده و قابل انتقال به ديگران نيست .
و لايحيق المكر السّيّىِ إلاّ بأهله . .. فلن تجد لسنّت اللّه تبديلاً و لن تجد لسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 6،7
6- توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچ گاه نبايد خود را از عذاب استيصال الهى در امان بدانند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم
7- توطئه كنندگان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچ راهى براى گريز از عذاب استيصال الهى ندارند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم فما هم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 31 - 6
6 - چشيدن عذاب دوزخ براى مشركان و سران آنان ، وعده حتمى و تخلف ناپذير خداوند
فحقّ علينا قول ربّنا إنّا لذائقون
برداشت ياد شده از آن جا است كه «حَقَّ» به معناى «ثَبَتَ» و «لَزَمَ» است و ثابت و لازم بودن عذاب، حاكى از حتمى و تخلف ناپذير بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 34 - 3
3 - اشتراك عذاب و كيفر رهبران شرك و كفر و توده هاى مشرك و كافر ، وعده حتمى خداوند
إنّا كذلك نفعل بالمجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 34 - 3
3 - اشتراك عذاب و كيفر رهبران شرك و كفر و توده هاى مشرك و كافر ، وعده حتمى خداوند
إنّا كذلك نفعل بالمجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 21
21- رهبران مستكبر ، در قيامت ، درمى يابند كه صبر و نيز جزع ، عذاب الهى را از آنان برطرف نخواهد كرد .
قالوا . .. سواء علينا أجزعنا أم صبرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 10
10 - همدمى منحرفان با شياطين در دوزخ ، تأثيرى در تخفيف عذاب و يا آرامش آنان نخواهد داشت .
لن ينفعكم اليوم إذ ظلمتم أنّكم فى العذاب مشتركون
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه عبارت «أنّكم فى. ..» فاعل «لن ينفع» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 1
1 - خداوند با فرمانى تحقيرآميز ، طغيان گران را به تحمل عذاب جهنم ملزم مى سازد .
للطّـغين . .. فذوقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 85 - 1
1- ظالمان پس از قطعى شدن عذابشان ، محروم از كمترين تخفيف و مهلت
و إذا رءا الذين ظلموا العذاب فلايخفّف عنهم
مقصود از رؤيت در آيه شريفه ديدن با چشم نيست; بلكه معناى كنايى آن مقصود است; يعنى، قطعى شدن عذاب.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 13 - 2
2- كيفر و عذاب جوامع ستمگر و مترف ، گريزناپذير است و فرار از آن نتيجه اى ندارد .
لاتركضوا وارجعوا إلى ما أُترفتم فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 7
7 - عذاب سخت و گريزناپذير ستمگران ، نتيجه رفتار و كردار خود آنان است .
و قيل للظـلمين ذوقوا ما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 3
3 - كيفر عذاب سخت براى ستمگران در قيامت ، قطعى و غيرقابل گريز است .
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 46 - 1
1 - ستمگران ، فاقد هرگونه ياور و پشتيبان براى نجات از عذاب الهى
ألا إنّ الظـلمين فى عذاب مقيم . و ما كان لهم من أولياء ينصرونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 10
10 - در قيامت براى متخلفان از دستورات الهى ( بر پايى نماز و پرداخت زكات ) و ارتكاب كنندگان محرمات ( دين فروشى ، حق پوشى و . . . ) راه نجاتى نيست .
لا تشتروا بأيتى . .. و أقيموا الصلوة ... واتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 22 - 2
2 - هيچ كس ـ حتى پيامبران ـ در صورت نافرمانى ، از عذاب الهى مصون نبوده و كسى قادر به رهايى خويش از آن نيست .
قل إنّى لن يجيرنى من اللّه أحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 19 - 4
4 - فاسقان در قيامت ، محروم از يارى ديگران براى رهايى از آتش دوزخ
و إنّ الفجّار لفى جحيم . .. يوم لاتملك نفس لنفس شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 9 - 3
3 - عذاب مقدر الهى براى بدكاران ، تخلّف ناپذير و داراى حد و مرزى روشن و مشخص است .
ما سجّين . كتـب مرقوم
چنانچه «كتاب» به معناى مكتوب و مراد از كتابت، قضاى حتمى باشد و «مرقوم» نيز به معناى «نوشته واضح و گويا»
گرفته شود; مفاد آيه اين خواهد بود كه «سجّين» (همان كتاب جامع كه عذاب هاى مقدر فاجران را دربردارد) مكتوب وتقدير شده اى واضح است كه حد و مرز هر عذاب مقدر، در آن كاملاً روشن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 65 - 2،5
2ـ قوم ثمود ، با پى كردن ناقه صالح و از ميان بردن آيت رسالت او ، عذاب الهى را براى خويش قطعى ساختند .
فعقروها فقال تمتعوا فى داركم ثلـثة أيام
5ـ نزول عذاب بر قوم ثمود ، وعده اى راستين و تخلف ناپذير
ذلك وعد غير مكذوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 84 - 1
1- هيچ يك از تلاش هاى اصحاب حجر براى رهايى خويش از عذاب الهى ، براى آنان چاره ساز واقع نشد .
فأخذتهم الصيحة . .. فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 43 - 4
4 - قطعى شدن عذاب بر ثموديان ، پس از آسيب رساندن به ناقه صالح
و فى ثمود إذ قيل لهم تمتّعوا حتّى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 9 - 5
5 - خانه هاى سنگى و مستحكم قوم ثمود ، بى ثمر در نجات آنان از عذاب الهى
ألم تر كيف فعل ربّك . .. و ثمود الذين جابوا الصخر بالواد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 76 - 3،6،7،11
3ـ عذاب تقدير شده بر قوم لوط ، قطعى و غير قابل تغيير و بازگشت بود .
إنه قد جاء أمر ربك و إنهم ءاتيهم عذاب غير مردود
«آتى» اسم فاعل از اتيان (آمدن) و «ردّ» به معناى بازگرداندن است. بنابراين «إنهم ءاتيهم ...»; يعنى، همانا عذابى بر آنان وارد خواهد شد كه بازگشت ناپذير است.
6ـ قطعى و تغييرناپذير بودن نزول عذاب بر قوم لوط ، دليل پذيرفته نشدن شفاعت ابراهيم ( ع ) درباره آنان
يـإبرهيم أعرض عن هـذا إنه قد جاء أمر ربك
جمله «إنه قد جاء . ..» تعليل براى «أعرض عن هـذا» مى باشد.
7ـ جر و بحث ابراهيم ( ع ) با فرشتگان و شفاعت او درباره قوم لوط ، پيش از اطلاع او بر قطعى شدن عذاب آنان بوده است .
يجـدلنا فى قوم لوط . .. يـإبرهيم أعرض عن هـذا إنه قد جاء أمر ربك
11ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) : . . . فقال الله تعالى : يا ابراهيم أعرض عن هـذا إنه قد جاء أمر ربك و إنهم آتاهم عذابى بعد طلوع الشمس من يومك محتوماً غيرمردود ;
از امام صادق(ع) روايت شده است . .. خداوند فرمود: اى ابراهيم! از اين سخن درگذر، فرمان خدا رسيده [اى ابراهيم] و عذاب من براى آنان همين امروز بعد از طلوع خورشيد خواهد آمد، در حالى كه حتمى و غير قابل برگشت است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 1
1- قطعى شدن نزول عذاب الهى ( استيصال ) و فرا رسيدن موعد آن بر قوم لوط ، توسط فرشتگان به حضرت لوط ( ع ) ابلاغ گرديد .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 64 - 1
1- تأكيد فرشتگان در محضر حضرت لوط ( ع ) مبنى بر تحقق قطعى نزول عذاب ( استيصال ) بر قوم لوط
و أتينـك بالحقّ و إنا لصـدقون
مقصود از «بالحق» خبر حق و راست است و مراد از اين خبر حق، عذاب الهى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 33 - 3
3ـ نوح ( ع ) در پاسخ به عذاب طلبى كفرپيشگان ، نزول عذاب را در گرو مشيت الهى دانست و گريز از عذاب هاى الهى را غيرممكن شمرد .
قال إنما يأتيكم به الله إن شاء و ما أنتم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 9
9 - در قيامت ، راه نجاتى براى كافران به قرآن وجود نخواهد داشت .
ءامنوا بما أنزلت . .. واتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس
هدف از توصيف قيامت به اينكه: فديه و عوضى گرفته نمى شود و . ..، مأيوس كردن مستحقان عذاب است از اينكه مبادا راه
نجاتى براى خود - جز ايمان و ... - توهم كرده و به اعتبار آن دلخوش باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 5
5 ـ هيچ چيز ، حتى برترين قدرت هاى نظامى ، اقتصادى و نيروى انسانى ، مانع تحقق يافتن عذاب الهى براى كافران و منافقان نيست .
وعد اللّه المنفقين . .. و لهم عذاب مقيم. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أك
نيروى نظامى از «قوة»، اقتصادى از «أموالا» و انسانى از «أولاداً» برداشت شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 5،8
5ـ كفرپيشگان ، در زمانى نه چندان دور به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
إلى أُمّة معدودة . .. ألا يوم يأتيهم ليس مصروفاً عنهم
ضمير فاعلى در «يأتيهم» به عذاب برمى گردد و «يوم» ظرف براى «مصروفاً» است.
8ـ كفرپيشگان ، در صورت مواجه شدن با عذاب هاى الهى ، از نجات دادن خويش ناتوان خواهند بود .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جمله «ليس مصروفاً عنهم» بيان مى دارد كه عذاب از كفرپيشگان بازگردانده نمى شود و جمله «حاق بهم . ..» به اين نكته اشاره مى كند كه آنان نيز نمى توانند از عذاب بگريزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 33 - 8
8ـ كفرپيشگان نه مى توانند از نزول عذاب الهى جلوگيرى كنند و نه قادرند از گرفتارشدن به آن ، خود را رهايى بخشند .
إنما يأتيكم به الله . .. و ما أنتم بمعجزين
إعجاز (مصدر معجزين) به معناى فرار كردن و از دسترس خارج شدن است. بنابراين «ما أنتم بمعجزين»; يعنى ، [پس از نزول عـذاب] نمى توانيد فرار كنيد و خود را از عذاب برهانـيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 4،5
4ـ مشركان و كافران ، نمى توانند از عذاب هاى الهى بگريزند و خويشتن را از آن مصون دارند .
أن تأتيهم غـشية من عذاب الله
توصيف عذاب الهى به فراگيرنده ، اشاره به اين حقيقت دارد كه نمى توان از آن فرار كرد و خويشتن را از رنج آن رهانيد.
5ـ احساس امنيت كافران و مشركان از عذاب هاى الهى در دنيا و فرا رسيدن عذاب هاى اخروى ، امرى شگفت و نابجاست .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
همزه استفهام در «أفأمنوا» مى تواند انكار توبيخى باشد و محتمل است براى بيان تعجب ايراد شده باشد ; يعنى، جاى شگفتى است كه از ناحيه خداوند احساس امنيت مى كنند و حال آن كه على رغم وجود برهان بر توحيد و حقانيت رسالت، از پذيرش توحيد و رسالت سرباز مى زنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 2 - 5
5- بى ترديد كافران ، داراى فرجامى ناگوارند و به عذابى شديد و طاقت فرسا ، گرفتار خواهند شد .
و ويل للكـفرين من عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 58 - 3
3- گرفتارى به عذاب استيصال پيش از فرا رسيدن قيامت ، سرنوشت محتوم همه اقوام و جوامع كافر و مشرك حق ستيز است .
و إن من قرية إلاّ نحن مهلكوها قبل يوم القيـمة
اينكه آيه مى فرمايد: همه جوامع بشرى قبل از قيامت يا هلاك مى شوند و يا دچار عذاب مى شوند احتمال دارد كه مراد از «مهلكوها» هلاكت انسانهاى معمولى و مراد از «معذّبوها» عذاب كافران و مشركان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 43 - 5
5- بى پناهى همه جانبه كافران دربرابر عذاب الهى و حتمى بودن هلاكت آنان
أم لهم ءالهة تمنعهم من دوننا . .. و لا هم منّا يصحبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 206 - 1
1 - عذاب و كيفر كافران جرم پيشه ، وعده اى حتمى و تخلف ناپذير است ; هر چند پس از تأخير و مهلتى محدود باشد .
أفرءيت إن متّعنـهم سنين . ثمّ جاءهم ما كانوا يوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 9،10
9 - عذاب تعيين شده براى كافران ، به خاطر اجل معين ، تأخير دارد و لكن تحقق اش قطعى است .
و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب
10 - عذاب كافران در موعد مقرر ، به صورت ناگهانى ، آنان را فراخواهد گرفت .
و ليأتينّهم بغتة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 54 - 6
6 - عذابِ كافران منكر آيات خدا ، در جهنم قطعى است .
يستعجلونك بالعذاب و إنّ جهنّم لمحيطة بالكـفرين
جمله اسميه "إنّ جهنّم" و تأكيد "إنّ" بر حتميت عذاب، دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 70 - 9
9 - تحقق وعده خداوند مبنى بر عذاب كافران ، حتمى است .
و يحقّ القول على الكـفرين
مقصود از «قول» ـ طبق نظر مفسران ـ وعده خداوند به عذاب كافران است; مثل آيه شريفه «لـكن حقّت كلمة العذاب على الكافرين»، (زمر، آيه 71).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 34 - 3
3 - اشتراك عذاب و كيفر رهبران شرك و كفر و توده هاى مشرك و كافر ، وعده حتمى خداوند
إنّا كذلك نفعل بالمجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 1
1 - چشيدن عذاب دردناك ، وعده حتمى خداوند به كافران و مشركان مستكبر
إذا قيل لهم لا إلـه إلاّ اللّه يستكبرون . .. إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 3 - 6
6 - فرار و نجات از عذاب الهى ، براى كافران ممكن نيست .
فنادوا و لات حين مناص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 15 - 4
4 - با قطعى شدن عذاب استيصال بر كافران ، هيچ مهلتى براى گريز آنان نخواهد بود .
ما لها من فواق
در زبان عرب به مدت زمانى كه دوشنده شير ـ در فاصله ميان دو بار دوشيدن ـ به بچه شتر مهلت مى دهد تا شير بنوشد، «فواق» گفته مى شود و مقصود از آن، مدت كوتاه و زودگذر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 2
2 - تلاش مذبوحانه و بى ثمر كافران و مشركان دوزخى ، در جهت دفع عذاب الهى از خود
أفمن يتّقى بوجهه سوء العذاب يوم القيـمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 71 - 20
20 - عذاب الهى ، سرنوشت محتوم كافران
و لـكن حقّت كلمة العذاب على الكـفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 8
8 - حكم خداوند به عذاب مشركان و كافران حق ناپذير ، قطعى و قابل نقض و تغيير نيست .
فالحكم للّه العلىّ الكبير
آمدن دو صفت «علىّ» و «كبير» براى خداوند (پس از ذكر حكم الهى درباره كافران و مشركان) مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 50 - 9
9 - راه نجات از عذاب جهنم ، به روى تمامى كافران ستيزه جو بسته است .
و ما دعـؤا الكـفرين إلاّ فى ضلـل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 6
6 - مشركان و كافران حق ستيز ، چون از بازگشت به سوى خدا و گرفتار شدن به عذاب جهنم راه فرارى ندارند ، مهلت دادن خداوند به آنان نگران كننده نيست .
فإمّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفّينّك فإلينا يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 35 - 3
3 - كافران متعصب و لجاجت پيشه ، هيچ گونه راه فرار و گريزى از عذاب الهى ندارند .
و يعلم الذين يجـدلون فى ءايـتنا ما لهم من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 1،3
1- كافران گستاخ در برابر خداوند و پدر و مادر ، محكوم به عذاب حتمى الهى
و الذى قال لولديه أُفّ . .. ما هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين . أُولـئك الذين حقّ علي
مشاراليه «اُولـئك» كسى است كه به پدر و مادر «اُفّ» گفته و وعده الهى را «أساطير» خوانده است.
3- گروه هاى بسيارى از كافران جن و انس ، محكوم به عذاب حتمى الهى در گذشته تاريخ
حقّ عليهم القول فى أُمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 26
26- كافران ، مستحق عذاب حتمى الهى
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 8 - 1
1 - وجود نداشتن كمترين مانع ، براى كيفر كافران و عذاب كردن آنان از سوى خداوند
عذاب ربّك . .. ما له من دافع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 16 - 1
1 - هيچ انسان كافرى ، از نزول عذاب الهى در امان نيست .
ءأمنتم من فى السماء أن يخسف بكم الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 17 - 1
1 - هيچ انسان كافرى ، از نزول عذاب الهى در امان نيست .
أم أمنتم من فى السماء أن يرسل عليكم حاصبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 6
6 - هيچ كس و هيچ نيرويى ، توانايى پناه دادن به كافران در برابر عذاب دردناك الهى را ندارد .
فمن يجير الكـفرين من عذاب أليم
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه استفهام در «فمن يجير. ..» انكارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 28 - 1
1 - كارساز نبودن ثروت كافران دوزخى ( اصحاب الشمال ) ، در رهايى آنان از عذاب قيامت
ما أغنى عنّى ماليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 29 - 1
1 - كارساز نبودن قدرت كافران دوزخى ( اصحاب الشمال ) ، در رهايى آنان از عذاب قيامت
هلك عنّى سلطـنيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 20 - 4
4 - كافران ، هيچ راه گريزى از عذاب خداوند ندارند .
و اللّه من ورائهم محيط
آيه شريفه، تهديد كافران به بسته بودن راه نجات است، به گونه اى كه اگر تصميم به فرار داشته باشند، خود را در احاطه خداوند خواهند ديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 17 - 2
2 - خداوند ، در صورت درخواست پيامبر (صلی الله علیه و آله) از او ، بى درنگ كافران را عذاب كرده و خواسته آن حضرت را اجابت مى كرد .
فمهّل الكـفرين
چنانچه بر خواسته پيامبر(صلی الله علیه و آله) اثرى مترتب نمى شد، فرمان به مهلت دادن لغو مى نمود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 25 - 2
2 - گريز از عذاب ، براى اعراض كنندگان كافر ، امكان پذير نيست .
فيعذّبه اللّه . .. إنّ إلينا إيابهم
حرف «إنّ» نشان مى دهد كه آيه شريفه در مقام تعليل براى گريزناپذير بودن عذاب كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 47 - 4
4 - خداوند ، نزول عذاب بر كفرپيشگان عصر بعثت را قطعى و تخلف ناپذير خواند .
و يستعجلونك بالعذاب و لن يخلف اللّه وعده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 2 - 1
1 - عذاب شدن كافران لجوج عصر بعثت ، امرى قطعى از سوى خداوند و غير قابل دفع از سوى كسى
للكـفرين ليس له دافع
«للكافرين» خبر مقدم براى «ليس» و «دافع» اسم آن است. «لام» در «له» براى تقويت و ضمير «له» مفعول مقدم براى «دافع» است; يعنى، «ليس للكافرين دافع يدفع العذاب عنهم»، (براى كافران كسى وجود ندارد كه عذاب موعود را از آنان دفع كند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 9،22
9- تبعيت كوركورانه از رهبران گمراه ، عذرى براى رهايى از عذاب الهى در قيامت نيست .
فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا . .. من شىء
درخواست كمك از رهبران گمراه در قيامت براى كاستن از عذاب از سوى كسانى كه تابع محض بوده اند، حكايت از آن دارد
كه تبعيت بى چون و چرا موجب نمى شود كه عذاب برداشته شود، بلكه پيروان نيز عذاب خواهند شد.
22- اعلام رهبران مستكبر در قيامت به پيروان خويش مبنى بر قطعى بودن عذاب آنها و نبودن هيچ راه گريزى از آن
قالوا . .. سواء علينا أجزعنا أم صبرنا ما لنا من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 11 - 15
15ـ هيچ كس و هيچ چيز حتى فرشتگان محافظ نمى تواند گمراهان و گنه كاران را در برابر گزندى كه خداوند براى آنان تقدير كرده ، يارى رساند و آنان را مصون دارد .
و ما لهم من دونه من وال
جمله «فلامردّ له» مى رساند كه تقدير الهى بر گزندرسانى بازگشتنى نيست و جمله «و ما لهم . ..» بيانگر آن است كه پس از آمدن ، هيچ كس نمى تواند مشمولان آن را يارى دهد و ايشان را نجات بخشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 10
10 - همدمى منحرفان با شياطين در دوزخ ، تأثيرى در تخفيف عذاب و يا آرامش آنان نخواهد داشت .
لن ينفعكم اليوم إذ ظلمتم أنّكم فى العذاب مشتركون
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه عبارت «أنّكم فى. ..» فاعل «لن ينفع» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 13
13ـ گنه كاران مجرم ، پس از نزول عذاب الهى ، راهى براى نجات خويش نخواهند يافت .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
«بأس» به معناى عذاب است. «ردّْ» (مصدر لايردّ) به معناى بازگرداندن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 11
11- براى مجرمان ، پس از پايان مهلت آنان و فرا رسيدن موعد تحقُّق عذاب آنان ، كمترين پناهگاهى وجود ندارد .
بل لهم موعد لن يجدوا من دونه موئلاً
«موئل» اسم مكان به معناى «ملجأ و پناگاه» است. ضمير در «من دونه» به «موعد» برمى گردد و مراد اين است كه كافران، جز حركت به سوى زمان تعيين شده عذاب، راه نجاتى ندارند. نكره بودن «موئلاً» بر عموم نفى دلالت دارد; يعنى، براى مجرمان كمترين پناگاهى نيز پيدا نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 206 - 1
1 - عذاب و كيفر كافران جرم پيشه ، وعده اى حتمى و تخلف ناپذير است ; هر چند پس از تأخير و مهلتى محدود باشد .
أفرءيت إن متّعنـهم سنين . ثمّ جاءهم ما كانوا يوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 34 - 1
1 - عذاب اخروى مجرمان ، وعده حتمى خداوند
إنّا كذلك نفعل بالمجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 10
10 - در قيامت براى متخلفان از دستورات الهى ( بر پايى نماز و پرداخت زكات ) و ارتكاب كنندگان محرمات ( دين فروشى ، حق پوشى و . . . ) راه نجاتى نيست .
لا تشتروا بأيتى . .. و أقيموا الصلوة ... واتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 13 - 2
2- كيفر و عذاب جوامع ستمگر و مترف ، گريزناپذير است و فرار از آن نتيجه اى ندارد .
لاتركضوا وارجعوا إلى ما أُترفتم فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 48 - 3
3 - اعتراف مستكبران در دوزخ ، به تغييرناپذير بودن حكم الهى درباره عذاب آنان و پيروانشان
قال الذين استكبروا . .. إنّ اللّه قد حكم بين العباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 1
1 - چشيدن عذاب دردناك ، وعده حتمى خداوند به كافران و مشركان مستكبر
إذا قيل لهم لا إلـه إلاّ اللّه يستكبرون . .. إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 48 - 3
3 - اعتراف مستكبران در دوزخ ، به تغييرناپذير بودن حكم الهى درباره عذاب آنان و پيروانشان
قال الذين استكبروا . .. إنّ اللّه قد حكم بين العباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 113 - 12
12 ـ خويشاوندى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) مانع از عذاب و دوزخى شدن فرد مشرك نيست .
ما كان للنبى . .. أن يستغفروا للمشركين و لو كانوا أولى قربى ... أنهم أصحب الجحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 4،5
4ـ مشركان و كافران ، نمى توانند از عذاب هاى الهى بگريزند و خويشتن را از آن مصون دارند .
أن تأتيهم غـشية من عذاب الله
توصيف عذاب الهى به فراگيرنده ، اشاره به اين حقيقت دارد كه نمى توان از آن فرار كرد و خويشتن را از رنج آن رهانيد.
5ـ احساس امنيت كافران و مشركان از عذاب هاى الهى در دنيا و فرا رسيدن عذاب هاى اخروى ، امرى شگفت و نابجاست .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
همزه استفهام در «أفأمنوا» مى تواند انكار توبيخى باشد و محتمل است براى بيان تعجب ايراد شده باشد ; يعنى، جاى شگفتى است كه از ناحيه خداوند احساس امنيت مى كنند و حال آن كه على رغم وجود برهان بر توحيد و حقانيت رسالت، از پذيرش توحيد و رسالت سرباز مى زنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 58 - 3
3- گرفتارى به عذاب استيصال پيش از فرا رسيدن قيامت ، سرنوشت محتوم همه اقوام و جوامع كافر و مشرك حق ستيز است .
و إن من قرية إلاّ نحن مهلكوها قبل يوم القيـمة
اينكه آيه مى فرمايد: همه جوامع بشرى قبل از قيامت يا هلاك مى شوند و يا دچار عذاب مى شوند احتمال دارد كه مراد از
«مهلكوها» هلاكت انسانهاى معمولى و مراد از «معذّبوها» عذاب كافران و مشركان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 84 - 4
4- خداوند ، خواسته هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) را در مورد عذاب مشركان اجابت مى كند .
فلاتعجل عليهم
اگر تعجيل پيامبر(صلی الله علیه و آله) تأثير حتمى نمى داشت، از آن نهى نمى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 51 - 7
7 - با نزول عذاب بر مشركان ، آنان هيچ راه گريزى نخواهند داشت و عذاب به سرعت آنها را فرا خواهد گرفت .
و لو ترى إذ فزعوا فلافوت و أُخذوا من مكان قريب
بنابراين كه زمان فزع، هنگام نزول عذاب باشد و عبارت «اُخذوا من مكان قريب» كنايه از سرعت عذاب باشد، نكته ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 31 - 6
6 - چشيدن عذاب دوزخ براى مشركان و سران آنان ، وعده حتمى و تخلف ناپذير خداوند
فحقّ علينا قول ربّنا إنّا لذائقون
برداشت ياد شده از آن جا است كه «حَقَّ» به معناى «ثَبَتَ» و «لَزَمَ» است و ثابت و لازم بودن عذاب، حاكى از حتمى و تخلف ناپذير بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 34 - 3
3 - اشتراك عذاب و كيفر رهبران شرك و كفر و توده هاى مشرك و كافر ، وعده حتمى خداوند
إنّا كذلك نفعل بالمجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 1
1 - چشيدن عذاب دردناك ، وعده حتمى خداوند به كافران و مشركان مستكبر
إذا قيل لهم لا إلـه إلاّ اللّه يستكبرون . .. إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 2
2 - تلاش مذبوحانه و بى ثمر كافران و مشركان دوزخى ، در جهت دفع عذاب الهى از خود
أفمن يتّقى بوجهه سوء العذاب يوم القيـمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 8
8 - حكم خداوند به عذاب مشركان و كافران حق ناپذير ، قطعى و قابل نقض و تغيير نيست .
فالحكم للّه العلىّ الكبير
آمدن دو صفت «علىّ» و «كبير» براى خداوند (پس از ذكر حكم الهى درباره كافران و مشركان) مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 6
6 - مشركان و كافران حق ستيز ، چون از بازگشت به سوى خدا و گرفتار شدن به عذاب جهنم راه فرارى ندارند ، مهلت دادن خداوند به آنان نگران كننده نيست .
فإمّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفّينّك فإلينا يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 32 - 1
1- اعراض كنندگان از دعوت پيامبران ، ناتوان از مبارزه با حق و گريز از عذاب الهى
و من لايجب داعى اللّه فليس بمعجز فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 43 - 10
10 - سنّت و حكم الهى درباره عقوبت و عذاب حيله گران عليه اديان الهى ، تبديل ناپذير بوده و قابل انتقال به ديگران نيست .
و لايحيق المكر السّيّىِ إلاّ بأهله . .. فلن تجد لسنّت اللّه تبديلاً و لن تجد لسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 7 - 1
1 - تحقق عذاب الهى براى تكذيب گران ، حتمى و غير قابل ترديد است .
إنّ عذاب ربّك لوقع
متعلق «لواقع» حذف شده و به قرينه آيات بعد ـ كه درباره تكذيب گران است ـ تقدير آن بايد چنين باشد: «إنّ عذاب ربّك
لواقع على المكذبين».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 39 - 1
1 - درماندگى تكذيب گران روز جزا در قيامت ، از هر گونه چاره انديشى براى رهايى خويش از عذاب الهى
فإن كان لكم كيد فكيدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 33 - 6
6 - نبودن كمترين گريزگاه در قيامت براى منكران معاد
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
مفاد «حاق بهم» (نزول و احاطه بر كافران) مى تواند كنايه از اين باشد كه آنچه در قيامت بر كافران اتفاق مى افتد گريزناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 7
7 ـ اعلام امكان بخشيده شدن برخى از منافقان از سوى خداوند و وعده عذاب و كيفر حتمى براى برخى ديگر از آنان
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 5
5 ـ هيچ چيز ، حتى برترين قدرت هاى نظامى ، اقتصادى و نيروى انسانى ، مانع تحقق يافتن عذاب الهى براى كافران و منافقان نيست .
وعد اللّه المنفقين . .. و لهم عذاب مقيم. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أك
نيروى نظامى از «قوة»، اقتصادى از «أموالا» و انسانى از «أولاداً» برداشت شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 1
1 ـ اعلام قطعيت عذاب الهى براى منافقان استهزاگر و عدم تأثير استغفار مكرر ( هفتاد بار ) پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى آنان
و لهم عذاب أليم. استغفر لهم أو لاتستغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 4
4 - كارساز نبودن اموال و اولاد منافقان براى آنان ، در قبال عذاب الهى در قيامت
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولـدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 26 - 2
2 - عذاب هاى الهى در آخرت ، گريزناپذير است .
و لايوثق وثاقه أحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 2
2 - عذاب الهى ، سرنوشت محتوم كافران
و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 32 - 4
4 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : لو أنّ حلقة واحدة من السلسلة التى طولها سبعون ذراعاً وضعت على الدنيا لذابت الدنيا من حرّها . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: اگر يك حلقه از آن زنجيرى كه در ازاى آن به هفتاد ذراع مى رسد بر دنيا نهاده شود، دنيا از شدت حرارت آن ذوب مى گردد. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 2
2 ـ كفرپيشگان و حق ستيزان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، دست از كفر كشيده ، ايمان خواهند آورد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 7 - 1
1 - برپايى قيامت و عذاب آن ، امرى است ممكن و داراى حقيقت .
و نريه قريبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 78 - 11
11 - حكم خداوند به عذاب كافران در دنيا ، مطابق حق است .
فإذا جاء أمر اللّه قضى بالحقّ
برداشت ياد شده بر اين احتمال است كه مقصود از «أمر اللّه» عذاب دنيوى (استيصال) باشد; چنان كه موارد بسيارى در قرآن به همين معنا آمده است; مانند عذاب طوفان نوح كه از آن چنين ياد شده است: «قال لاعاصم اليوم من أمر اللّه . ..»، (هود، آيه 43).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 64 - 3
3- عذاب قوم لوط ، عذابى بر اساس حق بود .
و أتينـك بالحقّ
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه مراد از «بالحق» عذاب باشد و از عذاب به «به حق» تعبير آوردن، مى تواند مشعر به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 4
4 - عذاب استيصال ، كيفرى بر اساس حق و به دور از كمترين بى عدالتى نسبت به كافران و تكذيب گران
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 67 - 4
4 ـ مشركان مكه به زودى حقانى وعده هاى عذاب الهى را درخواهند يافت.
على أن يبعث . .. لكل نبإ مستقر و سوف تعلمون
پس از تهديد مشركان مكه در آيات قبل به عذاب الهى، گويا از سوى آنان سؤالى مطرح شد كه چرا عذاب تحقق نمى يابد. اين آيه بدين گونه پاسخ مى دهد كه وقوع عذاب، حتمى، ولى منوط به زمان مناسب و شرايط خاص است.
خطر عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 68 - 4
4- كفران كنندگان نعمت هاى الهى و حق ناسپاسان ، در معرض عذاب هاى دنيوى چون بلعيده شدن به وسيله زمين و گرفتار شدن به طوفان شن
و كان الإنسـن كفورًا. أفأمنتم أن يخسف بكم ... أو يرسل عليكم حاصبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 2
2- انسان هاى ناسپاس و روى گردان از حق ، هيچ گاه و در هيچ شرايطى ، از عذاب و كيفر دنيوى خداوند ، در دريا و خشكى در امان نيستند .
فلمّا نجـّكم إلى البرّ أعرضتم . .. أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 9
9 - گنه كاران توبه ناپذير ، در معرض عذاب الهى در دنيا ( عذاب استيصال )
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 74 - 4
4- كافران و روى گردانان از پذيرش آيات قرآن ، در خطر گرفتارى به سرنوشت هلاكت بار پيشينيان و ابتلا به عذاب هاى دنيوى
و إذا تتلى عليهم ءايتنا . .. و كم أهلكنا قبلهم من قرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 13
13- گمراهان ، همواره در خطر گرفتارى به عذاب هاى الهى در دنيا
فليمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
ترديد در «إمّا العذاب و إمّا الساعة» و نكره آوردن «مدّاً» و مبهم گذاشتن مقدار مهلت، اين نتيجه را مى دهد كه هر يك از گمراهان، بايد هر لحظه منتظر عذاب دنيوى و پايان مهلت در باره خود باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 74 - 4
4- كافران و روى گردانان از پذيرش آيات قرآن ، در خطر گرفتارى به سرنوشت هلاكت بار پيشينيان و ابتلا به عذاب هاى دنيوى
و إذا تتلى عليهم ءايتنا . .. و كم أهلكنا قبلهم من قرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 42 - 1
1- كافران ، در هر لحظه از شب و روز در معرض عذاب الهى اند .
قل من يكلؤكم . .. من الرحمـن
برداشت ياد شده بنابراين است كه مراد از «من الرحمان» «من بأس الرحمان و عذابه» باشد. آيه قبل ـ كه در باره عذاب الهى است ـ شاهد و مؤيد همين نكته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 51 - 8
8 - مرفهان ناسپاس ، در معرض عذاب و سرنوشت هلاكت بار خويش اند .
و الذين ظلموا من هـؤلاء سيصيبهم سيّئات ماكسبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 51 - 8
8 - مرفهان ناسپاس ، در معرض عذاب و سرنوشت هلاكت بار خويش اند .
و الذين ظلموا من هـؤلاء سيصيبهم سيّئات ماكسبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 2
2 - مسلمانان صدراسلام ، به خاطر بى مبالاتى و خوش باورى در توطئه « افك » ، در معرض گرفتار شدن به عذابى سخت از سوى خدا قرار داشتند .
و لولا فضل اللّه عليكم . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 66 - 4
4 ـ قريش و مشركان از سر استهزا، خواهان عملى شدن عذاب موعود بر خود به دست پيامبر(صلی الله علیه و آله) بودند.
و كذّب به قومك . .. قل لست عليكم بوكيل
چنانچه مرجع ضمير «به» در «كذب به» عذاب باشد، جمله «قل . .. » گويا پاسخى است به سؤال ضمنى مشركان مبنى بر اين كه اگر عذاب واقع شدنى است بايد پيامبر(صلی الله علیه و آله) آن را عملى سازد. بنابراين جمله «قل لست ... » قرينه اى است بر مطرح شدن سؤال از ناحيه مشركان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 85 - 4
4- كافران ظالم ، پس از مشاهده عذاب الهى و قطعيت كيفر ، خواهان تخفيف و تأخير مجازات خويشند .
فلايخفّف عنهم العذاب و لا هم ينظرون
تذكر الهى به عدم تخفيف عذاب و دادن مهلت به ظالمان، اشاره اى به تخفيف و مهلت خواهى آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 49 - 1
1 - درخواست دوزخيان از نگهبانان جهنم ، مبنى بر شفاعت كردن نزد خداوند جهت تخفيف اندكى از عذابشان حتّى به مقدار يك روز
و قال الذين فى النار لخزنة جهنّم ادعوا ربّكم يخفّف عنّا يومًا من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 57 - 7
7 ـ مشركان و منكران رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله)، خواهان تحقق زودرس وعده هاى آن حضرت در مورد نزول عذاب بودند.
و كذبتم به به ما عندى ما تستعجلون به
در آيات متعددى، مانند آيه 6، 9 و 11 سوره انعام، به كافران وعده عذاب و كيفر دنيوى داده شده است. لذا ممكن است مراد از «ما تستعجلون» نزول عذاب باشد كه كافران از سر انكار و تمسخر خواهان نزول سريع آن بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 58 - 3
3 ـ مشركان مكه خواهان تحقق سريع عذاب موعود پيامبر(صلی الله علیه و آله) بر خويش بودند.
قل لو أن عندى ما تستعجلون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 2
2ـ منكران ربوبيت خدا و كافران به قيامت از سر استهزا و ناباورى ، خواهان تعجيل در فرا رسيدن عذاب هاى موعود
يستعجلونك بالسيئة
«استعجال» (مصدر يستعجلون) به معناى درخواست عجله است. حرف «باء» در «بالسيئة» براى تعديه و «ال» در آن عهد ذهنى است ; يعنى، آن بدى و مراد از آن به قرينه «قد خلت من قبلهم المثلات» عذاب است. بنابراين «يستعجلونك بالسيئة» ; يعنى، از تو مى خواهند در آوردن آن عذاب وعده داده شده تعجيل كنى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 39 - 3
3- جهل كفار به سختى و شدت عذاب الهى ، عامل تعجيل آنان براى تحقق عذاب است .
و يقولون متى هـذا الوعد . .. لويعلم الذين كفروا حين لايكفّون عن وجوههم النار ...
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه جواب مقدر «لو» جمله «لمّا استعجلوا العذاب أو قيام الساعة» (در نزول عذاب و يا در برپايى قيامت عجله نمى كردند) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 204 - 1،2
1 - توبيخ مجرمان از سوى خدا به خاطر شتاب آنان در طلب نزول عذاب
أفبعذابنا يستعجلون
استفهام در «أفبعذابنا» براى توبيخ و سرزنش است.
2 - تعجيل كنندگان در نزول عذاب ، آرزومند مهلت به هنگام مشاهده آن
فيقولوا هل نحن منظرون . أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 1
1 - كافرانِ منكرِ آيات الهى ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواهانِ تعجيل در عذاب خود بودند .
و يستعجلونك بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 54 - 1
1 - كافران منكر آيات الهى ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) خواستار تعجيل در عذاب خود بودند .
يستعجلونك بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 16 - 1،6
1 - سران كفر و شرك از روى استهزا ، از خداوند خواستار شتاب در نزول عذاب ويژه اخروى خود بودند .
و قالوا ربّنا عجلّ لنا قطّنا قبل يوم الحساب
«قطّ» به معناى نصيب و بهره معين و جدا شده است و مقصود از آن در اين آيه، بهره و نصيب كافران از عذاب قيامت مى باشد.
6 - « عن على ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « و قالوا ربّنا عجلّ لنا قطّنا قبل يوم الحساب » قال : نصيبهم من العذاب ;
از امام على(ع) روايت شده كه درباره سخن خداوند عزّوجلّ «و قالوا ربّنا عجّل لنا قطّنا قبل يوم الحساب» فرمود: [مراد مشركان از كلمه «قطّنا»] نصيب آنها از عذاب بود [كه از روى تمسخر درخواست مى كردند زودتر به آنان برسد]».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 59 - 7
7 - كافران عصر بعثت ، درخواست كننده عذاب الهى ، از سر استهزا و ناباورى
للذين ظلموا ذنوبًا . .. فلايستعجلون
نهى الهى (فلايستعجلون) مى رساند كه كافران، ناباورانه تقاضاكننده نزول عذاب بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 1 - 1
1 - گروهى از كافران عصر بعثت ، خواستار شتاب در نزول عذاب الهى در دنيا
سأل سائل بعذاب واقع
به گفته مفسران، سؤال در اين آيه، به معناى طلب و دعا است; ازاين رو بهوسيله «با» متعدى شده است; يعنى، «دعا داع بعذاب واقع».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 47 - 3
3 - تكذيب كنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، خواستار نزول سريع و بدون تأخير عذاب بودند .
و يستعجلونك بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 2،4،5،6،10
2 ـ فرعونيان پس از گرفتار شدن به عذاب شديد ، رو به موسى ( ع ) آورده از وى خواستند تا براى برطرف شدن آن دعا كند .
و لما وقع عليهم الرجز قالوا يموسى ادع لنا ربك
4 ـ استجابت دعاى موسى در رفع عذاب از فرعونيان از وعده هاى خداوند به موسى ( ع )
ادع لنا ربك بما عهد عندك
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «عهد خدا با موسى» استجابت دعاى وى در خصوص برطرف شدن عذاب از فرعونيان باشد، نه مطلق دعاهاى وى. آنان با تجربه هاى گذشته و يا گفته خود موسى(ع) فهميده بودند كه خداوند به او وعده داده كه اگر براى رفع عذاب از فرعونيان دعا كند، دعايش پذيرفته است.
5 ـ فرعونيان به التزام پروردگار درباره استجابت دعاى موسى در رفع عذاب از ايشان آگاه بودند .
ادع لنا ربك بما عهد عندك
6 ـ فرعونيان ، موسى ( ع ) را به منزلتش نزد خدا ( مستجاب الدعوه بودنش ) قسم دادند تا زوال عذاب را از خداوند درخواست كند .
ادع لنا ربك بما عهد عندك
«باء» در «بما عهد» در برداشت فوق، باء قسم گرفته شده است.
10 ـ فرعونيان با موسى ( ع ) پيمان بستند و سوگند ياد كردند كه در صورت برطرف ساختن عذاب شديد از آنان ، به وى ايمان آورند و بنى اسرائيل را آزاد سازند .
لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك و لنرسلن معك بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 6
6 - درخواست عاجزانه فرعونيان از موسى ( ع ) ، در رفع عذاب از آنان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 1
1 - پاسخ مثبت موسى ( ع ) به تقاضاى فرعونيان و دعاى او براى رفع عذاب از ايشان
ادع لنا ربّك . .. فلمّا كشفنا عنهم العذاب
از ارتباط اين آيه با آيه قبل، استفاده مى شود كه در آيه شريفه ايجاز و حذفى صورت گرفته است. بدين صورت كه آنان از حضرت موسى(ع) درخواست دعا كردند و او خواسته آنها را اجابت نمود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 176 - 1
1 - مشركان و كافران صدراسلام ، خواهان مشاهده عذاب الهى بودند .
أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 32 - 1،2
1 ـ كافران مكه از خداوند خواستند چنانچه قرآن حقيقتى از جانب اوست ، آنان را سنگباران كند و يا عذاب دردناك ديگرى بر آنان فروفرستد .
و إذ قالوا . .. فأمطر علينا حجارة
2 ـ نابحق جلوه دادن قرآن با درخواست عذاب از درگاه خدا ، از حيله هاى كافران مكه در مبارزه با قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و يمكرون . .. و إذ قالوا اللّهم ... فأمطر علينا حجارة من السماء
برخى در توجيه عذاب خواهى كافران (فامطر علينا . .. ) چنين گفته اند كه آنان براى فريب ديگران و يا اقناع خويش اين نفرين را در حق خود روا داشتند تا با اجابت نشدن آن، خويشتن را در انكار قرآن و حقانيت رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) محق بشمارند. آيه قبل كه سخن از مكر كافران داشت، مى تواند تأييدى براى اين نظريه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 32 - 4
4ـ كفرپيشگان قوم نوح ، از او خواستند كه به بحث و مناظره با آنان پايان دهد و تهديد هاى خويش را تحقق بخشد .
قالوا يـنوح قد جـدلتنا فأكثرت جدلنا فأتنا بما تعدنا
جمله «فأكثرت جدالنا» (با ما بسيار مناظره كردى) ـ به قرينه تفريع جمله «فأتنا بما تعدنا» بر آن ـ كنايه از اين است كه دليل و برهان آوردن كافى است ، به اين امر پايان ده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 33 - 3،9
3ـ نوح ( ع ) در پاسخ به عذاب طلبى كفرپيشگان ، نزول عذاب را در گرو مشيت الهى دانست و گريز از عذاب هاى الهى را غيرممكن شمرد .
قال إنما يأتيكم به الله إن شاء و ما أنتم بمعجزين
9ـ پاسخ نوح ( ع ) به عذاب طلبى كفرپيشگان ، پاسخى آميخته با درس توحيد و خداشناسى بود .
فأتنا بما تعدنا . .. قال إنما يأتيكم به الله إن شاء و ما أنتم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 34 - 1
1ـ نوح ( ع ) ، در پى درخواست قومش ( تحقق بخشيدن به عذاب هاى موعود ) از ايمان آوردن آنان سخت به ترديد افتاد .
فأتنا بما تعدنا . .. قال ... لاينفعكم نصحى إن أردت أن أنصح لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 204 - 3
3 - درخواست عذاب از روى ناباورى و كفر ، كارى جاهلانه و ندامت بار است .
فيقولوا هل نحن منظرون . أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 29 - 11
11 - تنها پاسخ قوم لوط به لوط ( ع ) در برابر سرزنش و وعده عذاب ، درخواست نزول عذاب بود .
فما كان جواب قومه إلاّ أن قالوا ائتنا بعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 3
3 - كافران منكر آيات الهى ، بر عذاب خواهى خود از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مصرّ بودند و بر آن پافشارى مى كردند .
و يستعجلونك بالعذاب
فعل مضارع «يستعجلون» دلالت بر استمرار و پافشارى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 54 - 3
3 - كافران منكر آيات الهى ، بر عذاب خواهى خود از پيامبر (صلی الله علیه و آله) پافشارى مى كردند .
يستعجلونك بالعذاب
فعل مضارع «يستعجلون» بر استمرار و اصرار، دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 29 - 8
8 - كفرپيشگان ، در قيامت خواستار ذلت و خوارى بيشتر و عذاب شديدتر براى رهبران اغواگر خويش خواهندبود .
نجعلهما تحت أقدامنا ليكونا من الأسفلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 1 - 5
5 - « عن جعفربن محمد ( ع ) عن آبائه ( ع ) قال : لمّا نصب رسولُ اللّه عليّاً يوم غدير خم . . . فقَدِمَ على رسول اللّه النُّعمان بن الحرث الفِهْرى فقال : أمرتَنا عن اللّه أن نشهدَ أن لا إلـه إلاّ اللّه و أنّك رسولُ اللّه . . . فقَبِلْناها ثمّ لم تَرْضَ حتّى نصبتَ هـذا الغلام . . . فهـذا شىء منك أو أمرٌ من عند اللّه . . . فولّى النعمان الحرث و هو يقول : « اللّهم إن كان هـذا هو الحقّ من عندك فأمطر علينا حجارة من السماء » . . . و أنزل اللّه تعالى : « سأل سائل بعذاب واقع . . . » ;
امام صادق(ع) از پدرانش روايت نموده است: چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در غديرخم على(ع) را به امامت منصوب كرد . .. نعمان بن حرث فهرى، جلوى آن حضرت ايستاد و با [اعتراض] گفت: از جانب خدا به ما امر كردى كه شهادت به يگانگى خدا و رسالت تو دهيم، و ما پذيرفتيم. سپس راضى نگشتى تا اين جوان را بر ما منصوب كردى ... حال اين (نصب على(ع)) از طرف خودت مى باشد يا دستورى از جانب خداوند است ... نعمان در حالى كه به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پشت كرده بود، مى گفت: «اللّهم إن كان هـذا هو الحقّ من عندك فأمطر علينا حجارة من السماء» ... پس خداوند متعال آيه «سأل سائل بعذاب واقع...» را نازل نمود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 39 - 4
4 - التجاى فرستادهء الهى پس از نوح به درگاه پروردگار ، براى نزول عذاب استيصال
قال ربّ انصرنى بما كذّبون
«باء» در«بماكذّبون» مى تواند براى آليت باشد. در اين صورت «ما» اسم موصول و به معناى «الذى» بوده و عايد آن محذوف است; يعنى، «ربّ انصرنى بالذى كذّبونى به» (پرودگارا! مرا با همان چيزى كه[دروغش پنداشتند و] تكذيبم كردند، يارى فرما).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 26 - 4
4 - التجاى نوح ( ع ) به درگاه پروردگار ، براى نزول عذاب بر تكذيب گران آن حضرت
قال ربّ انصرنى بما كذّبون
«باء» در «بما كذّبون» مى تواند براى آليت باشد. در اين صورت «ما» به معناى «الذى» و عايد آن محذوف خواهد بود; يعنى، «ربّ انصرنى بالذى كذّبونى به; پروردگارا! مرا با همان چيزى كه [دروغش پنداشتند و ]تكذيبم كردند، يارى ده».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 118 - 5
5 - نوح ( ع ) ، خواستار نزول عذاب بر كافران و نجات خود و مؤمنان از آن عذاب
فافتح بينى . .. و نجّنى و من معى من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 32 - 7
7ـ توقع نزول عذاب بر كفرپيشگان بدون مهلت دادن به آنان ، توقعى نابجاست .
و لقد استهزىء برسل من قبلك فأمليت للذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 84 - 1،4
1- پافشارى مشركان بر شرك خود ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را آماده درخواست عذابى سريع براى آنان كرده بود .
فلاتعجل عليهم إنّما نعدّ لهم عدًّا
4- خداوند ، خواسته هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) را در مورد عذاب مشركان اجابت مى كند .
فلاتعجل عليهم
اگر تعجيل پيامبر(صلی الله علیه و آله) تأثير حتمى نمى داشت، از آن نهى نمى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 13
13 ـ دوزخيان پيرو، به دليل اغواگرى سرانشان، از خداوند تقاضاى عذابى مضاعف براى آنان خواهند كرد.
ربنا هؤلاء أضلونا فاتهم عذابا ضعفا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 68 - 1
1 - درخواست كافرانِ پيرو در قيامت ، از خداوند براى دو برابر كردن عذاب رهبران گمراهگرشان .
يوم تقلّب وجوههم . .. و قالوا ربّنا إنّا أطعنا سادتنا ... ربّنا ءاتهم ضعفين من ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 61 - 1
1 - پيروان طاغيان ، از خداوند مى خواهند عذاب طغيان گران را در دوزخ دوچندان كند .
قالوا ربّنا من قدّم لنا هـذا فزده عذابًا ضعفًا فى النار
«ضعف» به معناى دوچندان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 79 - 2
2 - ابليس ، به دنبال طرد شدن از درگاه الهى ، از خداوند خواست تا روز قيامت ، او را دچار عذاب و كيفر نسازد .
قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون
متعلق «إنظار» در جمله «فانظرنى» ذكر نشده است و چون ابليس از فرمان سجده بر آدم سرپيچى كرد و در انتظار كيفر بود، به دست مى آيد كه مورد انظار و مهلت، به تأخير افتادن كيفر و عذاب او تا روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 80 - 1
1 - مهلت خواهى ابليس از خداوند براى ادامه حيات خويش و عذاب نشدنش ، مورد استجابت خداوند قرار گرفت .
قل ربّ فأنظرنى . .. قال فإنّك من المنظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نصر - 110 - 3 - 10
10 - درخواست مصونيت از عذاب الهى ، توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و استغفره
غفران و آمرزش از جانب خداوند، اين است كه بنده را از رسيدن عذاب، به او باز دارد (بصائر فيروزآبادى). بر اين اساس استغفار پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به معناى درخواست رهايى از عذاب است. اطمينان آن حضرت به عصمت خويش، نمى تواند مانع درخواست رهايى از عذاب باشد; زيرا مقام عصمت، دستاورد همين درخواستِ مصونيت و نظاير آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 8
8- كافرانِ پيرو از رهبران مستكبر خويش ، در قيامت درخواست مى كنند كه در صورت امكان ، اندكى از عذاب خدا را از آنان بكاهند .
فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الل
تنوين «شىء» تنوين تنكير و براى كم بودن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 11 - 8
8 - درخواست عاجزانه كافران و مشركان ، از خداوند براى رهايى خود از عذاب
فهل إلى خروج من سبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 1
1 - كفر و گرايش به شرك ، سبب پذيرفته نشدن عذرخواهى و درخواست كافران و مشركان براى رهايى خويش از عذاب الهى
ذلكم بأنّه إذا دعى اللّه وحده كفرتم و إن يشرك به تؤمنوا
«ذلكم» اشاره به مطلب گذشته (عذاب شدن) دارد; يعنى، «ذلكم الذى أنتم فيه من العذاب». گفتنى است كه «باء» در «بأنّه» براى سببيت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 65 - 9
9 ـ تشويق خداوند به دعا و تضرع به درگاه الهى و درخواست رهايى از عذاب اخروى
و الذين يقولون ربّنا اصرف عنّا . .. إنّ عذابهاكان غرامًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 3
3 - عذاب دوزخ ، عذابى است دردناك .
إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
مقصود از «عذاب» در آيه شريفه، عذاب دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 5
5 - درك بزرگى و عظمت عذاب الهى در قيامت ، امرى مشكل براى بشر
و لعذاب الأخرة أكبر لو كانوا يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 135 - 1،2
1 ـ موسى ( ع ) با پذيرش تقاضاى فرعونيان ( دعا براى رفع عذاب ) ، برطرف شدن عذاب را از خداوند درخواست كرد .
فلما كشفنا عنهم الرجز
سياق آيه نشان مى دهد كه جمله اى همانند «فدعا موسى فكشفنا عنهم الرجز» در تقدير است كه به سبب وضوحش در كلام آورده نشده است.
2 ـ خداوند با اجابت درخواست موسى ، عذاب را از فرعونيان برطرف ساخت .
فلما كشفنا عنهم الرجز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 84 - 5
5- هيچ نيرويى توانايى دفع عذاب الهى را ندارد .
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 13
13- عذاب هاى الهى ، قابل درك و پيش بينى و دفع نيست .
أو يأتيهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 74 - 4،10
4ـ ابراهيم ( ع ) ، از پيشگاه خداوند درباره هلاكت قوم لوط شفاعت كرد و خواهان نازل نشدن عذاب بر آنان شد .
يجـدلنا فى قوم لوط
آيه 76 (قد جاء أمر ربك . ..) گوياى محتواى جدال و چون و چراى ابراهيم(ع); يعنى، برطرف شدن عذاب از قوم لوط است.
10ـ « عن أبى بصير . . . قال أبوجعفر ( ع ) : فلما جاءت ابراهيم البشارة باسحاق و ذهب عنه الروع أقبل يناجى ربه فى قوم لوط و يسأله كشف البلاء عنهم . . . ;
از ابوبصير نقل شده . .. كه امام باقر(ع) فرمود: هنگامى كه به ابراهيم بشارت اسحاق رسيد و ترس او برطرف شد، درباره قوم لوط با پروردگار خود به نجوا سخن گفت و از خدا خواست تا بلا را از آن قوم برطرف سازد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 6 - 9
9 ـ غفران و رحمت خداوند ، دليل و فلسفه تأخير و يا انصراف از نزول عذاب بر برخى از بندگان گنه كار
انّه كان غفورًا رحيمًا
جمله «إنّه كان غفوراً رحيماً» تعليل براى جمله اى مقدر و مناسب آن (مانند «أخر عقوبته» و «انصرف عن عذابه») است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 24 - 2
2 - توجّه به دانايى خداوند به افكار و كردار ، امكان گريز از عذاب الهى را منتفى مى سازد .
و اللّه أعلم بما يوعون . فبشّرهم بعذاب أليم
حرف «فاء»، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 1
1ـ عذاب هاى نازل شده بر امت هاى كفرپيشه و مشرك ، نشانه اى بزرگ بر وجود قيامت و عذاب هاى اخروى است .
إن فى ذلك لأية
«آية» به معناى نشانه است و متعلق آن ـ به قرينه «لمن خاف عذاب الأخرة» - حقانيت قيامت و عذابهاى آن است. نكره آوردن «آية» براى رساندن بزرگى و عظمت آن مى باشد. بنابراين «إن فى ذلك لأية»; يعنى، همانا در آن عذابهاى دنيوى، نشانه بزرگى است بر حقانيت قيامت و عذابهاى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 7 - 2
2 - وجود دلايل و شواهد اثبات گر و ممكن سازِ برپايى قيامت و عذاب آن
و نريه قريبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 1
1 ـ سرگذشت اقوام تكذيب كننده پيشين ، شاهد صدق اين ادعاست كه محكومان به عذاب استيصال ، توفيق ايمان آوردن را تا لحظه وقوع عذاب از دست خواهند داد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل، جمله «فلولا كانت قرية آمنت»، مى تواند جواب براى شرط مقدر باشد و تقدير آن چنين مى شود: «إن كنت فى شك من هذا فلولا كانت . ..»; يعنى، اگر در اين مطلب (كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند تا لحظه وقوع عذاب، ايمان نخواهند آورد) ترديد داريد، پس بگوييد: چرا و به چه دليل، اقوام تكذيب كننده پيشين تا لحظه وقوع عذاب ايمان نياوردند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 1
1 ـ سرگذشت اقوام تكذيب كننده پيشين ، شاهد صدق اين ادعاست كه محكومان به عذاب استيصال ، توفيق ايمان آوردن را تا لحظه وقوع عذاب از دست خواهند داد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. فلولا كانت قرية ءامنت فنفعها إيمنها
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل، جمله «فلولا كانت قرية آمنت»، مى تواند جواب براى شرط مقدر باشد و تقدير آن چنين مى شود: «إن كنت فى شك من هذا فلولا كانت . ..»; يعنى، اگر در اين مطلب (كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند تا لحظه وقوع عذاب، ايمان نخواهند آورد) ترديد داريد، پس بگوييد: چرا و به چه دليل، اقوام تكذيب كننده پيشين تا لحظه وقوع عذاب ايمان نياوردند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 13
13 ـ توجه به عقاب ، رحمت و مغفرت الهى زمينه ساز عمل به احكام دين و پرهيز از اعمال ناپسند
و اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
هدف از بيان شدت عقاب، و بيان رحمت و مغفرت الهى پس از تبيين احكام، اين است كه زمينه انجام اوامر خدا و پرهيز از نافرمانى وى در مخاطبان به وجود آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 1
1 - ايمان به خداوند يكتا و توبه و بازگشت از شرك ، از سوى مشركان و كافران محكوم به عذاب استيصال به وقت نزول آن ، مورد پذيرش خداوند قرار نگرفت .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده . .. فلم يك ينفعهم إيمـنهم لمّا رأوا ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 3
3 - پذيرفته نشدن ايمان به خداوند يكتا و توبه و بازگشت از شرك و كفر ، هنگام مشاهده آثار آمدن عذاب الهى در دنيا ، سنت و حكم تغييرناپذير خداوند در ميان بندگان
فلم يك ينفعهم إيمـنهم لمّا رأوا بأسنا سنّت اللّه الّتى قد خلت فى عباده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 12
12ـ در قيامت هيچ گونه فديه اى از مستحقان عذاب پذيرفته نمى شود .
لو أن لهم ما فى الأرض . .. لافتدوا به أُولـئك لهم سوء الحساب و مأويهم جهنم و بئس
بيان فرجام روى گردانان از دعوت خدا (اُولـئك لهم . ..) پس از جمله «لو أن لهم ... لافتدوا به» مى رساند كه آن فديه بر فرض وجودش از آنان پذيرفته نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 28 - 1،2
1 - خداوند ، هيچ لشكرى از آسمان ( فرشتگان ) ، براى عذاب كردن و به هلاكت رساندن مردم انطاكيه نفرستاد .
و ما أنزلنا على قومه من بعده من جند من السماء
مفسران برآنند كه مقصود از «جند من السماء» (لشكر آسمانى) فرشتگانند. جمله «و ما أنزلنا على قومه...» استئناف بيانى است; يعنى، پاسخگوى اين سؤال است كه پس از شهادت حبيب نجار، مردم انطاكيه به چه سرنوشتى دچار شدند؟
2 - نفرستادن لشكرى از آسمان ( فرشتگان ) براى عذاب و نابودى مردمان گذشته ، از سنت هاى الهى است .
جند من السماء و ما كنّا منزلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 135 - 3
3 ـ برطرف كردن عذاب هاى نازل شده از سوى خدا ، تنها در حيطه قدرت وى در اختيار اوست .
فلما كشفنا عنهم الرجز
چون اسناد برطرف ساختن عذاب به خداوند (فلما كشفنا)، در مقابل سخن فرعوينان است كه برطرف ساختن عذاب را از موسى خواستند (لئن كشفت) به اين حقيقت اشاره دارد كه برطرف ساختن عذابهاى نازل شده تنها در اختيار خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 8،10
8 ـ فرعونيان آگاه به تأثير دعاى موسى ( ع ) در رفع عذاب از ايشان
ادع لنا ربك بما عهد عندك
10 ـ فرعونيان با موسى ( ع ) پيمان بستند و سوگند ياد كردند كه در صورت برطرف ساختن عذاب شديد از آنان ، به وى ايمان آورند و بنى اسرائيل را آزاد سازند .
لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك و لنرسلن معك بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 135 - 2،5،6،8
2 ـ خداوند با اجابت درخواست موسى ، عذاب را از فرعونيان برطرف ساخت .
فلما كشفنا عنهم الرجز
5 ـ خداوند پس از اجابت دعاى موسى ( ع ) و رفع عذاب از فرعونيان ، به آنان فهماند كه تا زمانى محدود به عذاب مبتلا نخواهند شد .
فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل هم بلغوه
«إلى أجل» مى رساند كه خداوند عذاب را براى هميشه از فرعونيان برطرف نساخت و براى آن زمان تعيين كرد و اگر اين حقيقت را به آنان ابلاغ نمى كرد، تعيين زمان اثر مطلوب نداشت.
6 ـ خداوند با برطرف سازى عذاب از فرعونيان براى وفاى آنان به عهد هاى خويش مهلتى را تعيين كرد .
فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل
«إلى أجل» متعلق به «كشفنا» است ; يعنى ما عذاب را برطرف كرديم، ولى نه براى هميشه، بلكه براى مدتى محدود. گفتنى است كه متعلق شدن «إلى أجل» به «كشفنا» به اعتبار استمرار كشف است نه تحقق آن ; زيرا تحقق كشف عذاب داراى مهلت نبوده است.
8 ـ فرعونيان ، على رغم پيمان مؤكدشان با موسى ( ع ) ( تصديق رسالت او و آزادسازى بنى اسرائيل پس از برطرف شدن
عذاب ) ، حتى لحظه اى به وى ايمان نياوردند و بنى اسرائيل را آزاد نكردند .
فلما كشفنا عنهم الرجز . .. إذا هم ينكثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 3
3 - اجابت دعاى موسى ( ع ) از سوى خداوند ، در زمينه رفع عذاب از فرعونيان
ادع لنا ربّك . .. فلمّا كشفنا عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 41 - 4
4 ـ خداوند برطرف كننده عذاب و سختى از مشركان، پس از توجه و دعاى خالصانه آنان
بل إياه تدعون فيكشف ما تدعون إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 15 - 2
2- اخبار خداوند از رفع محدود عذاب دنيوى مشركان مكه و بازگشت دوباره آنان به كفر و شرك
إنّا كاشفوا العذاب قليلاً إنّكم عائدون
برداشت يادشده بر اين اساس است كه عذابى كه در آيات پيشين از آن ياد شده، عذاب دنيوى باشد. در اين صورت معناى آيه چنين مى شود: ما عذاب دنيوى را براى زمانى اندك برخواهيم داشت; يعنى، در دنيا كه اصولاً مجالى اندك است عذاب را از شما برمى داريم; اما انتقام به قيامت موكول خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 6
6 - « [ فى المجمع ] و قيل : إنّه كان فى يوم الأربعا فى آخر الشهر . . . عن على ( ع ) ;
در مجمع البيان آمده است: گفته شده كه عذاب قوم عاد، در روز چهارشنبه در آخر ماه بوده است. .. و اين مطلب از امام على(ع) روايت شده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 1
1 - عذاب اقوام قدرتمند پيشين ، امرى محسوس و قابل رؤيت براى آنان به هنگام نزول آن
فلمّا رأوا بأسنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 44 - 1
1 - ناباورى كفرپيشگان به حقانيت وعده هاى الهى ، حتى با مشاهده نمود هاى عينى عذاب و سقوط سنگى از آسمان بر آنان
و إن يروا كسفًا . .. يقولوا سحاب مركوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 80 - 9
9 - تهديد حق ستيزان از سوى خداوند ، به محاكمه نهايى و مشاهده جزاى خويش در فرجام
بلى و رسلنا لديهم يكتبون
فعل «يكتبون» از يك سو مى رساند كه خداوند، هميشه حق ستيزان را به مجرد وقوع جرم جزا نمى دهد و از سوى ديگر افاده مى كند كه تأخير جزاى آنان سبب غفلت نمى شود; زيرا فرشتگان آن را ثبت مى كنند و در محاكمه نهايى مورد استفاده قرار مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 95 - 2
2 - وعده نزول عذاب بر كافران ، در مرآى و منظر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و إنّا على أن نريكك ما نعدهم لقـدرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 175 - 2
2 - قابل درك و مشاهده بودن نشانه هاى شكست و نابودى كافران و مشركان معاند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و أبصرهم
برداشت ياد شده از آن جا است كه توصيه به دقت كردن در وضعيت كافران، مربوط به زمان بعد از شكست و عذاب نيست; بلكه به زمان قبل از آن ارتباط دارد. بنابراين پيش از شكست و يا نزول عذاب، آثار آن براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) قابل رؤيت و درك بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 179 - 2
2 - قابل درك و مشاهده بودن نشانه هاى شكست و نابودى كافران و مشركان معاند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و أبصر
برداشت ياد شده از آن جا است كه توصيه به دقت كردن در وضعيت كافران، مربوط به زمان بعد از شكست و عذاب نيست; بلكه به زمان قبل از آن ارتباط دارد. بنابراين پيش از شكست ويا نزول عذاب، آثار آن براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) قابل مشاهده و درك بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 175 - 2
2 - قابل درك و مشاهده بودن نشانه هاى شكست و نابودى كافران و مشركان معاند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و أبصرهم
برداشت ياد شده از آن جا است كه توصيه به دقت كردن در وضعيت كافران، مربوط به زمان بعد از شكست و عذاب نيست; بلكه به زمان قبل از آن ارتباط دارد. بنابراين پيش از شكست و يا نزول عذاب، آثار آن براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) قابل رؤيت و درك بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 179 - 2
2 - قابل درك و مشاهده بودن نشانه هاى شكست و نابودى كافران و مشركان معاند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و أبصر
برداشت ياد شده از آن جا است كه توصيه به دقت كردن در وضعيت كافران، مربوط به زمان بعد از شكست و عذاب نيست; بلكه به زمان قبل از آن ارتباط دارد. بنابراين پيش از شكست ويا نزول عذاب، آثار آن براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) قابل مشاهده و درك بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 49 - 9
9 ـ عذاب استيصال بر جامعه اى كه مستحق آن است ، زمانى واقع مى شود كه اجل و مدت مقدر آن جامعه ، به پايان رسيده باشد .
و يقولون متى هذا الوعد . .. إذا جاء أجلهم فلايستئخرون ساعة و لايستقدمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 76 - 10
10ـ زمان نزول عذاب قوم لوط در سن پيرى و كهنسالى ابراهيم ( ع ) بوده است .
و هـذا بعلى شيخًا . .. يـإبرهيم أعرض عن هـذا إنه قد جاء أمر ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 183 - 5
5 ـ امهال خداوند به كفرپيشگان تكذيب كننده ، زمينه ساز افزايش عذاب آنان است .
و أملى لهم إن كيدى متين
چون امهال به عنوان «كيد» مطرح شده است، معلوم مى شود مهلت دادن در اينجا براى افزون شدن عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 9 - 2
2 - شياطينى كه با صعود به آسمان ، آهنگ استراق سمع كنند ، به عذاب دائم الهى دچار خواهند شد .
و لهم عذاب واصب
«واصب» به معناى دائم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 14
14- اميد به رحمت خداوند و ترس از عذابش ، مقتضاى ربوبيت اوست .
إلى ربّهم الوسيلة . .. و يرجون رحمته و يخافون عذابه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 57 - 1
1 - اعتقاد راستين به ربوبيت يگانه خداوند ، مستلزم بيم داشتن از عذاب او و نگران بودن از فرجام كار خويش
إنّ الذين هم من خشية ربّهم مشفقون
«خشية» به معناى ترس، بيم و هراس است. عبارت «من خشية ربّهم»، به تقدير «من خشية عذاب ربّهم» مى باشد. «إشفاق» (مصدر «مشفقون») نيز به معناى نگرانى، پريشانى، تشويش خاطر، اضطراب و در بيم و اميد بودن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 12
12 - اعتقاد به مواجه شدن با كردار خويش در قيامت ، زمينه ساز پذيرش انذار هاى خداوند و بيمناكى از عذاب قيامت
إنّا أنذرنـكم عذابًا قريبًا يوم ينظر المرء ما قدّمت يداه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 3
3 - تصميم لجوجانه بيشتر كافران و مشركان صدراسلام بر ايمان نياوردن ، سبب مقرر شدن عذاب الهى بر آنان بود .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين مطلب است كه «فاء» در «فهم لايؤمنون» تعليليه است و جمله براى بيان علتِ مضمونِ جمله «لقد حقّ القول على أكثرهم» مى باشد; يعنى، چون دانسته شد آنان ايمان نمى آورند، عذاب بر آنان مقرر شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 3
3 - تصميم لجوجانه بيشتر كافران و مشركان صدراسلام بر ايمان نياوردن ، سبب مقرر شدن عذاب الهى بر آنان بود .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين مطلب است كه «فاء» در «فهم لايؤمنون» تعليليه است و جمله براى بيان علتِ مضمونِ جمله «لقد حقّ القول على أكثرهم» مى باشد; يعنى، چون دانسته شد آنان ايمان نمى آورند، عذاب بر آنان مقرر شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 6
6- خوى شتاب زدگى آدمى ، زمينه ساز درخواست كافران مكه براى تحقق وعده هاى الهى ( عذاب ، برپايى قيامت و . . . )
خلق الإنسـن من عجل . .. يقولون متى هـذا الوعد إن كنتم صـدقين
برداشت ياد شده مبتنى براين است كه جمله «و يقولون متى . ..» عطف بر جمله «سأُوريكم...» باشد و اين دو جمله، با جمله «خلق الإنسان من عجل» ـ كه بيان گر خصلت عمومى انسان ها است ـ مرتبط باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 35 - 12
12- عناد شديد كافران ، زمينه ساز گرايش پيامبر (صلی الله علیه و آله) به درخواست عذاب ، براى آنان
و لاتستعجل لهم
از نهى «لاتستعجل» اگر استفاده نشود كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) درخواست عذاب كرده است; مى توان استفاده كرد كه عناد كافران تا بدان جا شديد بوده كه زمينه چنين درخواستى را فراهم مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 41 - 9
9 ـ امكان برطرف شدن عذابهاى قيامت با دعاى خالصانه گرفتاران به آن
أو أتتكم الساعة . .. فيكشف ما تدعون إليه إن شاء
اگر مراد از «الساعة» قيامت باشد، آيه برطرف شدن شدايد قيامت را پس از توجه خالصانه، امرى ممكن، ولى منوط به مشيت خدا، دانسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 2
2 ـ هود ( ع ) در پاسخ ناباورى قوم عاد به اخطار هاى عذاب ، فراهم آمدن زمينه هاى عذاب ( پليد گشتن و گرفتارى به غضب خدا ) را به آنان ابلاغ كرد .
فأتنا بما تعدنا . .. قال قد وقع عليكم من ربكم رجس و غضب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 9
9- حضور در جمع مستحقان عذاب الهى ، انسان را در معرض گرفتار شدن در عذاب آنها قرار مى دهد .
فأسر بأهلك . .. و لايلتفت منكم أحد
برداشت فوق، بر اين احتمال است كه غرض از دستور به عدم بازگشت به خاطر گرفتار نيامدن به عذاب الهى در سرزمين قوم لوط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 6
6- انحرافات جنسى و همجنس بازى ، جرمى بزرگ و در پى دارنده عذاب است .
فأخذتهم الصيحة . .. فجعلنا عـليها سافلها و أمطرنا عليهم حجارة من سجّيل
از اينكه قوم لوط به خاطر گناه لواط و همجنس بازى دچار عذاب و نابودى شدند، استفاده مى شود كه اين گناه بسيار بزرگ و در صورت توبه نكردن، نابخشودنى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 4
4- تكذيب رسولان و اعراض از آيات الهى ، زمينه ساز نزول عذاب الهى
كذّب أصحـب الحجر المرسلين . .. معرضين ... فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 4
4- التقاط در دين ( پذيرش قسمتى از دين و انكار برخى ديگر ) گناهى بزرگ و زمينه ساز نزول عذاب الهى است .
كما أنزلنا على المقتسمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 33 - 11
11- فرمان عذاب ، گرچه با خداوند است ، اما زمينه ساز آن خود اهل عذابند .
أو يأتى أمر ربّك . .. و ما ظلمهم الله و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 54 - 5
5- مشيت خداوند در نزول رحمت يا عذاب بر بندگان ، مبتنى بر علم و آگاهى گسترده او بر احوال آنان است .
ربّكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذّبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 8
8- امكان ابتلاى انسان به عذاب و هلاكت دنيوى ، پس از عبرت نياموختن از هشدار هاى خداوند
فلمّا نجـّكم إلى البرّ أعرضتم . .. أم أمنتم أن يعيدكم فيه ... فيغرقكم بما كفرتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 2
2- خوددارى مردم از ايمان به قرآن و استغفار به درگاه الهى ، به منزله نشستن آنان در انتظار عذاب الهى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا . .. إلاّ أن تأتيهم سنّة الأوّلين
«أن يؤمنوا»در اصل «من أن يؤمنوا» بوده است و «أن تأتيهم»فاعل براى «منع» است، ولى از آن جا كه نظم معنابه كلمه اى بستگى دارد كه بعد از «إلاّ»در تقدير باشد،گفته مى شود كه «أن تأتيهم» در تقدير، «انتظار أن تأتيهم» است; يعنى: «ما منع الناس من أن يؤمنوا. ..إلاّ انتظار أن تأتيهم» و مراد اين است كه حال اين مردم، بسان حال كسى است كه در انتظار عذاب نشسته باشد و گرنه مانعى ديگر براى ايمان آنان وجود ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 13 - 5
5- خوش گذرانى و فرورفتن در ناز و نعمت و رفاه ، از زمينه هاى عذاب و هلاكت دنيوى
و كم قصمنا من قرية . .. وارجعوا إلى ما أُترفتم فيه
برداشت ياد شده از آمدن «فيه» ـ كه براى ظرفيت است ـ استفاده مى شود; بدين صورت كه نعمت و رفاه، ظرف و انسان برخوردار، مظروف قرار گرفته است. اين مطلب حاكى از فرورفتن مترفان ستمگر در ناز و نعمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 41 - 9
9- لجاجت در برابر حق و استهزاى مستمر پيامبران و رهبران الهى ، زمينه ساز ابتلا به عذاب خداوندى است .
و لقد استهزئَ برسل من قبلك فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 77 - 6
6- تكذيب آيات الهى ، زشت كارى و سوء پيشينه ، زمينه هاى نزول عذاب الهى و هلاكت
الذين كذّبوا بـايتنا إنّهم كانوا قوم سوء فأغرقنـهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 27 - 18
18 - عذاب و كيفر الهى ، ره آورد عملكرد خود انسان ها
و لاتخـطبنى فى الذين ظلموا إنّهم مغرقون
تعبير «الذين ظلموا» اشعار به عليت دارد; يعنى، آنان (قوم نوح) به جهت ستمشان محكوم به عذاب طوفان شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 67 - 7
7 - اصرار اكثريت افراد جامعه بر كفر و حق ستيزى ، زمينه نزول عذاب الهى
إنّ فى ذلك لأية و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 121 - 7
7 - اصرار اكثريت افراد جامعه بر كفرورزى و حق ناپذيرى ، زمينه ساز نزول عذاب و گرفتار شدن آنان به خشم و قهر الهى
إنّ فى ذلك لأية و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 139 - 11
11 - اصرار اكثريت افراد جامعه بر كفر و حق ستيزى ، زمينه ساز نزول عذاب الهى
فأهلكنـهم . .. و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 158 - 9
9 - اصرار اكثريت افراد جامعه بر كفرورزى و حق ناپذيرى ، زمينه ساز نزول عذاب و گرفتار شدن آنان به خشم و قهر الهى
فأخذهم العذاب . .. و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 172 - 2
2 - تهى گشتن جامعه از تمامى افراد مؤمن و صالح ، زمينه ساز ابتلاى آن به عذاب الهى
فنجّينـه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغـبرين . ثمّ دمّرنا الأخرين
از آن جا كه پس از خروج لوط(ع) و خاندان مؤمن وى، عذاب بر قوم او نازل گرديد، مطلب ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 174 - 6
6 - اصرار اكثريت افراد جامعه بر كفرورزى و حق ناپذيرى ، زمينه ساز نزول عذاب و گرفتار شدن به خشم و قهر الهى
إنّ فى ذلك لأية و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 190 - 7
7 - اصرار اكثريت افراد جامعه بر كفر و فساد ، زمينه ساز نزول عذاب الهى
فأخذهم عذاب يوم الظلّة . .. و ما كان أكثرهم مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 73 - 10
10 - بناى خداوند بر فضل و رحمت نسبت به خلق و ناسپاسى هاى مردم زمينه ساز عذاب
و إنّ ربّك لذو فضل . .. و لـكنّ أكثرهم لايشكرون
مقدم شدن «فضل و رحمت» بر «شكر و ناسپاسى» مى رساند كه فضل الهى، داراى اصالت و خواست خدا است; ولى اين
ناسپاسى ها است كه مردم را از آن محروم مى سازد و سبب نزول عذاب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 82 - 7
7 - اقدام خداوند به اتمام حجت بر كافران ، پيش از فرستادن عذاب بر آنان
أخرجنا لهم دابّة من الأرض تكلّمهم
ارائه معجزه به كافران، پيش از هلاك ساختن آنان با «عذاب استيصال»، مى تواند براى اين باشد كه حجت خدا بر آنان تمام شود و آنان هيچ عذرى نداشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 68 - 10
10 - عذاب الهى ، پس از اتمام حجت و ابلاغ پيام است .
أو كذّب بالحقّ لمّا جاءه أليس فى جهنّم مثوًى للكـفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 29 - 6
6 - كشتن مؤمنان مجاهد و مبلغان دينى ، گناهى بزرگ و زمينه ساز نزول عذاب و نابودى است .
قيل ادخل الجنّة . .. إن كانت إلاّ صيحة وحدة فإذا هم خـمدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 177 - 4
4 - آمدن عذاب الهى ، پس از انذار و اخطار و اتمام حجت است .
فساء صباح المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 8
8 - استمرار بر گناه ، زمينه ساز نزول عذاب الهى
و أنيبوا . .. من قبل أن يأتيكم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 35 - 5
5 - بحث و جدل بيهوده و انكارآميز درباره آيات الهى ، داراى كيفر و عذاب
و يعلم الذين يجـدلون فى ءايـتنا ما لهم من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 11
11- هدر دادن امكانات زندگى در مسير كفر و گمراهى ، زيان و زمينه ساز عذاب الهى است .
أُولـئك الذين حقّ عليهم القول . .. إنّهم كانوا خـسرين
تعبير «إنّ» در صورتى كه عليت را برساند، نشان مى دهد كه نفس همين خسران، باعث شده تا عده اى گرفتار عذاب حتمى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 26 - 3
3 - وجود استكبار و تعصب هاى جاهلى در قلب مشركان ، زمينه استحقاق آنان براى عذاب الهى
لعذّبنا الذين كفروا منهم . .. إذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحميّة
«إذ» ممكن است ظرف براى «لعذّبنا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 9
9 - نقش اراده و خواست انسان ، در بهره مندى از رحمت خداوند و يا گرفتار شدن به عذاب الهى
يدخل من يشاء فى رحمته و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
از جمله «فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً» و عبارت «يدخل من يشاء. ..» استفاده مى شود كه بشر، داراى نوعى اراده و مشيت است. بر اين اساس مى توان گفت: همين امر در بهره مندى او از رحمت خداوند و يا گرفتار شدنش به عذاب الهى، تأثير خواهد گذاشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 14 - 12
12 - رضايت و تشويق ديگران به گناه ، معصيت و زمينه ساز عذاب است .
إذ انبعث أشقيها . .. بذنبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 5 - 1
1 - بى اعتنايى به نماز و بى توجّهى هنگام اداى آن ، زمينه ساز گرفتارى به نفرين و عذاب خداوند
فويل للمصلّين . الذين هم عن صلاتهم ساهون
«سهوة» (مصدر «ساهون»)، به معناى غفلت است (مصباح). غفلت از نماز، به ترك كلى يا مقطعى آن و يا تأخير در اداى آن است. شخص غافل گرچه معذور است; اما در مواردى كه اهتمام نورزيدن او سبب غفلت شده باشد، سزاوار نكوهش است. اضافه «صلاة» به ضمير «هم»، نشان مى دهد كه سخن درباره كسانى است كه نماز مى خوانند; ولى آن را همراه با بى توجهى و غفلت ادا مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 4
4 - ظلم آدمى بر خويشتن ، مايه ابتلاى او به عذاب اخروى و نبود راه رهايى براى وى
و لن ينفعكم اليوم إذ ظلمتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 47 - 3
3 - مبتلا ساختن خويش به عذاب هاى سخت قيامت ، نشانه گمراهى و جنون است ، نه پيروى از راه حق پيامبران
فقالوا أبشرًا . .. نتّبعه إنّا إذًا لفى ضلـل و سعر ... إنّ المجرمين فى ضلـل و سع
برداشت ياد شده در صورتى است كه «سعر» به معناى جنون و آيه «إنّ المجرمين. ..» در مقام پاسخ به سخن كافران باشد كه مدعى بودند پيروى از خط پيامبر(صلی الله علیه و آله) و پيام وحى جنون و گمراهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 2
2 - بخل و محروم ساختن بينوايان از اموال خويش ، زمينه ساز كيفر و عذاب الهى در دنيا و آخرت
أن لايدخلنّها اليوم عليكم مسكين . .. كذلك العذاب و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 4 - 5
5 - انكار معاد ، زمينه ساز گرفتارى به عذاب الهى در آخرت است .
كلاّ سيعلمون
لحن تهديد گونه «كلاّ سيعلمون»، بيانگر مواجه شدن منكران معاد با مجازات الهى و عملى ديدن وعده هاى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 19
19 ـ سخت شدن دل و مهر شدن آن ، زمينه ساز وقوع عذاب استيصال است .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه الف و لام «العذاب» ـ كه براى عهد ذهنى است ـ اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد. در اين صورت روشن است كه درخواست سخت شدن دل فرعون و اطرافيانش و مهر شدن آن، در واقع درخواست پيدايش زمينه عذاب استيصال بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 1
1 ـ تكذيب آيات و نشانه هاى الهى ، زمينه ساز گرفتارى مكذبان به عذاب استيصال است .
و لاتكونن من الذين كذبوا بأيت اللّه . .. إن الذين حقت عليهم كلمت ربك
از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود كه: مراد از «الذين حقت عليهم» تكذيب كنندگان آيات الهى اند و از ذيل آيه
بعد، جمله «حتى يروا العذاب الإليم» و ذيل آيه بعد از اين; يعنى، جمله «لما آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحياة الدنيا» استفاده مى شود كه مراد از «كلمت ربك» عذاب دنيوى استيصال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 14 - 11
11 - تكذيب كنندگان رسولان الهى و معجزات آنان ، در معرض گرفتارى به عذاب استيصال
فدمدم عليهم ربّهم بذنبهم
تعبير «بذنبهم» ـ ضمن بيان علت هلاكت ثموديان ـ تهديد تمام كسانى است كه، به گناه آلوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 30 - 6
6 - برخورد استهزاآميز مردم انطاكيه با پيامبران خود ، سبب عذاب و نابودى آنان بود .
إن كانت إلاّ صيحة وحدة فإذا هم خـمدون . يـحسرة على العباد ما يأتيهم من رسول إلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 8 - 4
4 - پرسش و حسابرسى از نعمت ها ، زمينه ساز گرفتارى برترى جويان و تفاخر كنندگان به آتش دوزخ
لترونّ الجحيم . .. ثمّ لتسئلنّ يومئذ عن النعيم
نشان دادن جهنم به اهل تكاثر ـ پيش از بازخواست نعمت ها ـ بيانگر آن است كه اهل تكاثر، بايد پس از طى مراحل بازخواست و حسابرسى، جهنم را جايگاه خويش بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 4
4 - رهاكنندگان عبادت خدا ، تقواى الهى و اطاعت از پيامبران ، در معرض عذاب الهى و مرگ زودرس قرار دارند .
أن اعبدوا اللّه . .. و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 8 - 4
4 - پرسش و حسابرسى از نعمت ها ، زمينه ساز گرفتارى برترى جويان و تفاخر كنندگان به آتش دوزخ
لترونّ الجحيم . .. ثمّ لتسئلنّ يومئذ عن النعيم
نشان دادن جهنم به اهل تكاثر ـ پيش از بازخواست نعمت ها ـ بيانگر آن است كه اهل تكاثر، بايد پس از طى مراحل بازخواست و حسابرسى، جهنم را جايگاه خويش بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 5
5- جوامع مبتلا به انحرافات جنسى و همجنس بازى ، در معرض نابودى و عذاب الهى
و جاء أهل المدينة . .. قال إن هـؤلاء ضيفى فلاتفضحون ... فأخذتهم الصيحة ... فجعلن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 36 - 3
3 - نزول عذاب الهى بر حق ستيزان ، از پى اتمام حجت بر ايشان
إنّا أرسلنا عليهم . .. و لقد أنذرهم بطشتنا فتماروا بالنّذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 14
14 ـ رويگردانى از حكم و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، زمينه ساز گرفتارى به عذاب دنيوى
فان تولوا فاعلم انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
برخى كلمه «بعض» را قرينه بر اين دانسته اند كه مراد از عذاب، عذابهاى دنيوى است، زيرا تهديد به عذابهاى آخرت نمى تواند اختصاص به برخى از گناهان داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 2
2 - تكذيب پيامبران الهى ، زمينه ساز عذاب ذلت بار و سرافكنده كننده در دنيا از سوى خداوند
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 55 - 8
8 - عمل نكردن به تعاليم قرآن ، درپى دارنده عذاب ناگهانى در دنيا
و اتّبعوا أحسن ما أُنزل . .. من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة
«بغتة» به معناى ناگهانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 2
2 - بخل و محروم ساختن بينوايان از اموال خويش ، زمينه ساز كيفر و عذاب الهى در دنيا و آخرت
أن لايدخلنّها اليوم عليكم مسكين . .. كذلك العذاب و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 5
5 - طغيان كنندگان فسادگر ، در معرض افتادن به كمين خداوند و گرفتارى ناگهانى به عذاب هاى الهى
الذين طغوا . .. الفساد ... إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 4
4 - رهاكنندگان عبادت خدا ، تقواى الهى و اطاعت از پيامبران ، در معرض عذاب الهى و مرگ زودرس قرار دارند .
أن اعبدوا اللّه . .. و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 15
15 ـ گناه و تخلف گروهى از يك جامعه ، مى تواند مايه گرفتارى همه افراد آن جامعه به عقوبت هاى دنيوى باشد .
فبظلم من الذين هادوا حرمنا . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 27 - 3
3 - اعطاى معجزه به صالح پيامبر ( ع ) ، زمينه ساز نزول عذاب بر قوم حق ستيز ثمود
سيعلمون غدًا من الكذّاب الأشر . إنّا مرسلوا الناقة فتنة لهم
با توجه به ارتباط «إنّا مرسلوا الناقة» با آيه قبل، استفاده مى شود كه ظهور حقانيت صالح و كذب و غرور قوم ثمود، امرى محقق شدنى است; اما پس از اتمام آخرين حجت ها و اعطاى معجزه به ايشان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 18 - 4
4 - قوم عاد ، گرفتار عذاب الهى ، در پى درس نگرفتن از انذار هاى مكرر پيامبر خويش
كذّبت عاد فكيف كان عذابى و نذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 37 - 8
8 - كور شدن چشم هاى متجاوزان قوم لوط ، پيش درآمد عذاب الهى براى آنان
فذوقوا عذابى و نذر
به كار رفتن واژه «ذوقوا»، ظاهراً كنايه از اين است كه اين عذاب را بچشيد تا عذاب اصلى بر سرتان فرود آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 26 - 2
2 - عذاب شدن كافران تكذيب گر پس از اتمام حجت و ارائه معجزات و دلايل آشكار و كتاب هاى روشنگر بوده است .
كذّب الذين من قبلهم جاءتهم رسلهم بالبيّنـت . .. ثمّ أخذت الذين كفروا فكيف كان نك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 6
6 - ربوبيت الهى ، مقتضى عذاب دادن و كيفر كردن كافران حق ستيز و تكذيب كننده
و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا أنّهم أصحـب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 7
7- نزول عذاب بر كافران ، پس از اتمام حجت بر ايشان با دلايل روشن
يغشى الناس هـذا عذاب أليم . .. و قد جاءهم رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 35 - 12
12- عناد شديد كافران ، زمينه ساز گرايش پيامبر (صلی الله علیه و آله) به درخواست عذاب ، براى آنان
و لاتستعجل لهم
از نهى «لاتستعجل» اگر استفاده نشود كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) درخواست عذاب كرده است; مى توان استفاده كرد كه عناد كافران تا بدان جا شديد بوده كه زمينه چنين درخواستى را فراهم مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 3
3 - خطر نزول عذاب الهى بر جامعه كفرپيشه ، پس از تهى شدن آن از مؤمنان
فأخرجنا . .. من المؤمنين ... و تركنا فيها ءاية للذين يخافون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 17 - 3
3 - ثروت و مكنت كافران تكذيب گر ، در معرض نابودى با عذاب الهى
إنّا بلونـهم كما بلونا أصحـب الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 8 - 8
8- در صورت تحقق خواسته كافران مكه ، مبنى بر نزول ملائكه ، آنان گرفتار عذابى مرگبار مى شدند .
ما ننزّل الملئكة إلاّ بالحقّ و ما كانوا إذًا منظرين
يكى از احتمالاتى كه براى آيه داده شده، اين است كه ملائكه، در صورتى كه بخواهند براى كافران نازل شوند، برايشان عذاب به ارمغان خواهند آورد; عذابى كه هيچ كدام از آنان را زنده نخواهد گذاشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 78 - 1
1 - ابتلاى مجرمان به عذاب دوزخ ، پس از ابلاغ حق و اتمام حجت الهى بر ايشان در دنيا است .
إنّكم مـكثون . لقد جئنـكم بالحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 2
2 - غرض از عرضه امانت الهى به انسان ها ، عذاب منافقان و مشركان و اعطاى توفيق به مؤمنان است .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنـفقين و المنـفقـت و المشركين و المشركـت
لام در «ليعذّب» براى تعليل است و درصدد بيان اين نكته است كه اين امانت، عرضه شده تا صفوف از هم تفكيك شود و كسانى كه پابند به آن خواهند ماند و كسانى كه پابند نخواهند بود، روشن شوند و در نتيجه، اهل عذاب از غير آنها روشن گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 4
4 - رهاكنندگان عبادت خدا ، تقواى الهى و اطاعت از پيامبران ، در معرض عذاب الهى و مرگ زودرس قرار دارند .
أن اعبدوا اللّه . .. و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 5
5 - طغيان كنندگان فسادگر ، در معرض افتادن به كمين خداوند و گرفتارى ناگهانى به عذاب هاى الهى
الذين طغوا . .. الفساد ... إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 26 - 2
2 - عذاب شدن كافران تكذيب گر پس از اتمام حجت و ارائه معجزات و دلايل آشكار و كتاب هاى روشنگر بوده است .
كذّب الذين من قبلهم جاءتهم رسلهم بالبيّنـت . .. ثمّ أخذت الذين كفروا فكيف كان نك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 3
3 - منكران قيامت ، در آستانه سقوط در عذاب الهى و لبه پرتگاه آن
إنّا أنذرنـكم عذابًا قريبًا
«قرب عذاب» ـ در اين برداشت ـ به معناى ارتباط نزديك آن به كافران گرفته شده است; يعنى، عذابى كه كافران به آن انذار شده اند، با آنان ارتباطى تنگاتنگ دارد. بيان وصف «قريباً» براى نفس عذاب ـ نه زمان آن ـ اين معنا را تقويت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 5
5 ـ نيرو و قدرت مؤمنان ، وسيله تحقق اراده الهى در نابودى و عذاب منافقان
أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 2
2 - غرض از عرضه امانت الهى به انسان ها ، عذاب منافقان و مشركان و اعطاى توفيق به مؤمنان است .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنـفقين و المنـفقـت و المشركين و المشركـت
لام در «ليعذّب» براى تعليل است و درصدد بيان اين نكته است كه اين امانت، عرضه شده تا صفوف از هم تفكيك شود و كسانى كه پابند به آن خواهند ماند و كسانى كه پابند نخواهند بود، روشن شوند و در نتيجه، اهل عذاب از غير آنها روشن گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 26 - 3
3 - كسانى كه يتيمان را گرامى نداشته و بر تغذيه مساكين توصيه نمى كنند و به ناحق ارث ديگران را تصرف كرده و به مال دنيا دل بسته اند ، در قيامت به سخت ترين شكل به بند كشيده خواهند شد .
لاتكرمون . .. لاتحـضّون ... تأكلون ... تحبّون ... و لايوثق وثاقه أحد
ممكن است ضمير «وثاقه» به «الإنسان» برگردد. در اين صورت «وثاق» به مفعول خود اضافه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 94 - 5
5 - حضور در جمع ظالمان ، دربردارنده خطر شمول عذاب آنها بر انسان
ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 171 - 4
4 - نجات لوط ( ع ) و اهلش از عذاب الهى ، در گرو خروج آنان از شهر
فنجّينـه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغـبرين
از واژه «الغابرين» استفاده مى شود كه بر جاى ماندگان در شهر، گرفتار عذاب شدند و بيرون روندگان از شهر نجات يافتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 10 - 4
4 - نجات از عذاب ، در گرو تلاش و كوشش در پرتو ارشاد هاى الهى است .
هل أدلّكم على تجـرة تنجيكم من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 27 - 4
4 - آزمون دانستن فقر و غنا ، گرامى داشت يتيمان ، سير كردن گرسنگان ، تصرف نكردن ارث ديگران و پرهيز از مال دوستى ، زمينه ساز اعتماد به رهايى از صحنه هاى وحشت بار قيامت
فأمّا الإنسـن إذا ما ابتليه . .. يـأيّتها النّفس المطمئنّة
«نفس مطمئن» ـ به قرينه آيات پيشين ـ انسانى است كه از اوصاف ذكر شده در آن آيات، مبرّا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 67 - 3
3 ـ نزول عذاب، امرى قانونمند و داراى ضوابط و زمينه هاى مشخص است.
على أن يبعث عليكم عذابا . .. لكل نبإ مستقر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 13 - 1
1 ـ تكذيب كنندگان قيامت در حالى كه به غل و زنجير بسته شده اند ، به جايگاهى تنگ در دوزخ افكنده خواهند شد .
و إذا أُلقوا منها مكانًا ضيّقًا مقرّنين
«قرن» (ريشه «مقرنين») در اصل به معناى ريسمانى است كه چند شتر را به هم ببندند; ولى به قرينه آيه 49 سوره ابراهيم (ترى المجرمين يومئذ مقرّنين فى الأصفاد) مى توان گفت: مقصود غل و زنجيرى است كه به وسيله آن، منكران معاد را به هم مى بندند. غل و زنجير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 19،21،25
19 - مستكبران و مستضعفان كافر ، در قيامت ، در غل ها گرفتار خواهند بود .
و قال الذين استضعفوا للذين استكبروا. .. تأمروننا أن نكفر باللّه و نجعل له أندادً
21 - خداوند ، در قيامت بر گردن كافران غل هايى خواهد زد .
و جعلنا الأغلـل فى أعناق الذين كفروا
25 - گرفتار شدن به غل ها در قيامت ، نتيجه اعمال بدكاران است .
و جعلنا الأغلـل فى أعناق الذين كفروا هل يجزون إلاّ ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 71 - 1،2
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در روز قيامت غل به گردن خواهند داشت .
الذين يجـدلون . .. إذ الأغلـل فى أعنـقهم
2 - كافران حق ستيز و ستيزه جو در قيامت ، با زنجير بر روى زمين كشان كشان برده مى شوند .
و السلـسل يسحبون
«سلسلة» (مفرد «سلاسل») به معناى حلقه اى منظم از نظر طول است; يعنى، زنجير. «سحب» (مصدر «يسحبون») به معناى كشاندن چيزى بر سطح زمين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 30 - 2،3
2 - فرمان به غل و زنجير كشيدن كافران دوزخى ( صاحبان زر و زور ) در قيامت
فغلّوه
3 - غل و زنجير كردن ، از عذاب هاى الهى در قيامت
فغلّوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 31 - 4
4 - آتش دوزخ ، عذابى سخت تر از غل و زنجير شدن
خذوه فغلّوه . ثمّ الجحيم صلّوه
«ثمّ» حرف عطف و مفيد تراخى رتبى است. اين كلمه در آيه شريفه، مى رساند كه معطوف (عذاب با آتش دوزخ)، شديدتر از معطوف عليه (عذاب با دستگيرى و غل و زنجير كردن) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 5 - 11
11ـ منكران معاد و ربوبيت خدا در روز قيامت به غل ها و زنجيرهايى كه بر گردنشان آويخته مى شود ، گرفتار خواهند شد .
أُولـئك الأغلـل فى أعناقهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 8
8- امت هاى محكوم به كيفر حتمى الهى ، مردمى سرمايه باخته و زيانكار
حقّ عليهم القول . .. إنّهم كانوا خـسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 32 - 2
2 - به بند كشيده شدن با زنجير هاى بلند ، عذابى سخت تر از آتش دوزخ
ثمّ الجحيم صلّوه . ثمّ فى سلسلة ذرعها سبعون ذراعًا فاسلكوه
مطلب ياد شده از «ثمّ» در «ثمّ فى سلسلة» ـ كه براى تراخى رتبى است ـ استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 2
2ـ عذاب هاى اخروى در مقايسه با عذاب هاى دنيوى ، سخت تر و سهمگين تر است .
و لعذاب الأخرة أشق
«أشق» اسم تفضيل از مصدر «شقّ» است و «شقّ» به معناى سخت و دشوار بودن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 15
15 - عذاب قيامت ، سخت ، طاقت فرسا و فضاحت بار است .
و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
پشيمان شدن از گذشته با مشاهده عذاب، نشانگر اين است كه عذاب مشاهده شده، عذابى سخت و آبروريز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 1،7
1 - ستمگران در قيامت ، براى رهايى خود از عذاب سخت الهى ، حاضراند دو چندان ثروت ها و دارايى هاى زمين را فدا كنند .
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض جميعًا و مثله معه لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم
7 - عذاب مشركان و ستمگران در قيامت ، بسيار بزرگ و فراتر از تصورشان است .
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
«إحتساب» (مصدر «يحتسبون») مبالغه در حساب و به معناى «ظن» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 12
12 - عذاب هاى اخروى ، سخت تر و ذلت بارتر از كيفر هاى دنيوى خداوند است .
و لعذاب الأخره أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 20 - 17
17 - عذاب الهى در جهان آخرت ، بسى سخت و شديد است .
و فى الأخرة عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 14 - 3
3 - عذاب الهى در آخرت ، براى مجرمان بس طاقت فرسا و غير قابل تحمّل است .
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه . .. و من فى الأرض جميعًا ثمّ ينجيه
حاضر شدن مجرمان به فدا كردن همه خويشان و خلايق براى نجات خود از عذاب، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 4
4 - عذاب اخروى براى كافران و حق ستيزان ، كيفرى گران و سخت مصيبت بار
و لولا أن تصيبهم مصيبة
«مصيبة» به بليه و هر امر مكروه، و ناخوشايند گفته مى شود و تنكير آن براى تفخيم است. بنابراين واژه «مصيبة» در اين آيه به معناى بلاى بزرگ مى باشد و مقصود از آن مى تواند عذاب استيصال باشد و مى تواند عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 11
11 - عذاب اخروى قوم عاد ، سخت تر و ذلت بارتر از عذاب دنيوى آنان
لنذيقهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 4
4 - عذاب اخروى براى كافران و حق ستيزان ، كيفرى گران و سخت مصيبت بار
و لولا أن تصيبهم مصيبة
«مصيبة» به بليه و هر امر مكروه، و ناخوشايند گفته مى شود و تنكير آن براى تفخيم است. بنابراين واژه «مصيبة» در اين آيه به معناى بلاى بزرگ مى باشد و مقصود از آن مى تواند عذاب استيصال باشد و مى تواند عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 12
12 ـ عذاب استيصال ، عذابى شكننده و ذلتبار است .
كشفنا عنهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 9
9 - عذاب جهنم ، عذابى سخت و غير قابل تحمل است .
فإنّ له جهنّم لايموت فيها و لايحيى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 8 - 23
23 - بهره هاى دنيايى تحت لواى كفر و ناسپاسى خدا ، در مقايسه با عذاب دايمى دوزخ بسى اندك و ناپايدار است .
قل تمتّع بكفرك قليلاً إنّك من أصحـب النار
جمله «إنـّك من أصحاب النار» براى تعليل و بيان چرايى ناچيز بودن و ناپايدارى بهره دنيايى شرك و ناسپاسى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 27 - 1
1 - عذاب سخت و دشوار الهى ، كيفرى حتمى براى كافران حق ستيز
فلنذيقنّ الذين كفروا عذابًا شديدًا
لام و نون تأكيد در «لنذيقنّ»، حاكى از حتمى بودن عذاب و كيفر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 8
8 - شرك و ظلم ، گناهى بس بزرگ و پيام دار عذابى سخت و فوق تصور بشر
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 2
2 - عذاب ستمگران در قيامت ، بسيار سخت و غير قابل تحمل براى آنان
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
فدا كردن دو برابر ثروت هاى موجود در كره زمين براى نجات خود از عذاب الهى، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 8
8 - شرك و ظلم ، گناهى بس بزرگ و پيام دار عذابى سخت و فوق تصور بشر
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 18
18- روز نزول عذاب بر قوم عاد ، روزى بس سخت و دشوار
أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 7
7ـ عذاب نازل شده بر قوم لوط ، عذابى سخت و سهمگين
فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها
اضافه كلمه «أمر» به ضمير متكلم «نا» براى رساندن عظمت و بزرگى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 58 - 4
4 - عذاب فرو آمده بر قوم لوط ، بسى مرگبار و جانگزا بود .
فساء مطر المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 2
2 - عذاب قوم لوط ، عذابى سخت و كوبنده بود .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
نكره آورده شدن «رجزاً» بيان كننده بزرگى عذاب نازل شده بر قوم لوط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 27 - 1
1 - عذاب سخت و دشوار الهى ، كيفرى حتمى براى كافران حق ستيز
فلنذيقنّ الذين كفروا عذابًا شديدًا
لام و نون تأكيد در «لنذيقنّ»، حاكى از حتمى بودن عذاب و كيفر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 12 - 2
2 - خداوند ، با سخت گيرى و اقتدار ، كافران را گرفتار خواهد ساخت .
إنّ بطش ربّك لشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 45 - 2
2 - سرعت و شدت صاعقه ، از بين برنده توان تصميم گيرى ثموديان
فأخذتهم الصـعقة . .. فما استطـعوا من قيام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 51 - 7
7 - با نزول عذاب بر مشركان ، آنان هيچ راه گريزى نخواهند داشت و عذاب به سرعت آنها را فرا خواهد گرفت .
و لو ترى إذ فزعوا فلافوت و أُخذوا من مكان قريب
بنابراين كه زمان فزع، هنگام نزول عذاب باشد و عبارت «اُخذوا من مكان قريب» كنايه از سرعت عذاب باشد، نكته ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 59 - 4
4- نابود ساختن جوامع ، در نتيجه گناه و ستم شان ، سنّت ديرينه الهى در كيفر ظالمان است .
و تلك القرى أهلكنـهم لمّا ظلموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 47 - 7
7 ـ عذاب استيصال براى مردمى كه رسول الهى خود را نپذيرند و با او مخالفت كنند ، از سنت هاى الهى است .
فإذا جاء رسولهم قضى بينهم بالقسط
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «بينهم» اختلاف موجود بين جمعى از امت و پيامبر و به تقدير «بينهم و بينه» باشد. در اين صورت مراد از «قضى بينهم» مى تواند سركوبى مخالفان پيامبر و نابود كردن آنان به عذاب استيصال باشد، نه داورى ميان آنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 3
3 ـ عذاب استيصال ، سنتى است الهى كه انتظار وقوع آن در هر زمان و مكانى ، بر مردمى كه زمينه ايمان را از دست داده اند ، مى رود .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 42 - 3
3 - باد وزيده بر قوم عاد ، داراى خاصيتى سوزاننده و متلاشى كننده مظاهر حيات *
ما تذر من شىء أتت عليه إلاّ جعلته كالرّميم
تعبير «ما تذر من شىء» مى رساند كه اين باد بر هر جسمى كه مىوزيد، آن را مانند حرارت آتش پوسانده و اجزاى آن را در معرض متلاشى شدن، قرار مى داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 2
2ـ عذاب آخرت ، عذابى سخت و سزاوار هراسيدن است .
لمن خاف عذاب الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 106 - 2
2ـ جهنميان ، از شدت آتش همواره صدايشان به ناله و نعره بلند است .
لهم فيها زفير و شهيق
«زفير» و «شهيق» به صداهايى كه از اشخاص محزون و غمگين برمى خيزد گفته مى شود; با اين تفاوت كه شهيق ، بلندتر و طولانى تر است و لذا در برداشت «زفير» به ناله و «شهيق» به نعره تفسير و تعبير گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 10
10- ذوالقرنين عذاب اخروى ظالمان را ، از كيفر دنيوى آنان ، شديدتر و سنگين تر دانست .
قال . ..ثمّ يردّ إلى ربّه فيعذّبه عذابًا نكرًا
«نكر» به معناى «منكَر» صفت مشبهه و توصيفِ عذاب جهنم است; يعنى، عذاب آخرت، بسيار ناگوار و ميزان دشوارى آن ناشناخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 46 - 2
2 - عذاب هاى اخروى ، به مراتب بلاخيزتر و تلخ تر از كيفر هاى دنيوى
و الساعة أدهى و أمرّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 20 - 17
17 - عذاب الهى در جهان آخرت ، بسى سخت و شديد است .
و فى الأخرة عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 2
2 - عذاب دنيا ، هر چند شديد باشد ، در قياس با عذاب آخرت ناچيز است . *
سوط عذاب
تعبير «شلاق عذاب»، حاكى از تقليل است; يعنى، عذاب سخت آسمانى كه بر فرعون و اقوام عاد و ثمود فروريخت، در واقع شلاقى بيش نبود. برخى از اهل لغت، كلمه «سوط» را به معناى «نصيب» گرفته اند(مقاييس اللغة). برداشت ياد شده با توجّه به اين معنا، وضوح بيشترى مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 7
7 - خاندان فرعون ، مبتلا به سخت ترين عذاب و كيفر الهى در دوزخ
أشدّ العذاب
با توجه به اين كه «أشدّ العذاب» مى تواند بيانگر اين معنا باشد كه عذاب دوزخ، شدت و ضعف دارد و فرعونيان در درجه شديدتر آن قرار داده خواهند شد. هم چنين مى تواند بدين معنا باشد كه عذاب دوزخ در مقايسه با هر عذاب ديگرى، شديدترين عذاب ها است. در اين صورت «أشدّ العذاب» به جاى دوزخ آمده و حكايت از شدت بى حساب آتش آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 77 - 4
4 - استقبال مجرمان از مرگ در جهنم ، نمايانگر شدت عذاب اخروى ايشان است .
و نادوا يـملك ليقض علينا ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 5
5 - عذاب تكذيب كنندگان پيامبران در آخرت ، بسى بزرگ تر و شديدتر از عذاب ذلت بار آنان در دنيااست .
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أكبر
بزرگ تر بودن عذاب اخروى، مى تواند اشاره به شديدتر بودن آن در مقايسه با عذاب هاى دنيايى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 13
13- عذاب جهنم ، عذابى بسيار سخت و ناگوار است .
ثمّ يردّ إلى ربّه فيعذّبه عذابًا نكرًا
«عذاباً» مفعول مطلقِ تأكيدى براى «يعذبه» است كه دالِ بر شدّت عذاب الهى است «نكراً» نيز كه صفت براى «عذاباً» است، تأكيدى فزون تر بر ناگوارى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 8 - 1
1 - حرارت آتش دوزخ و صداى ناخوشايند برخاسته از آن ، در نهايت شدّت و حدّت است .
تكاد تميّز من الغيظ
تعبير«تكاد تميّز من الغيظ» (چيزى نمانده است كه از شدّت غيظ پاره پاره شود) درباره دوزخ، تعبيرى است تمثيلى و كنايى و بيانگر شدّت و حدّت آتش دوزخ و صداى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 6
6 - عذاب الهى در آخرت ، در مقايسه با عذاب هاى دنيوى ، بسى بزرگ تر و شديدتر است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 58 - 3
3 - عذاب طغيان گران در دوزخ ، بسيار شديد است .
و ءاخر من شكله أزوج
برداشت ياد شده از تنوع نوشابه و غذاهاى ناگوار در دوزخ به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 17 - 3
3- كافران جبّار ، دچار چنان عذاب هاى مرگبارى در جهنّمند كه هر كدام از آنها به تنهايى براى مرگشان كافى است .
و يأتيه الموت من كلّ مكان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 6
6- خانه هاى مستحكم قوم عاد ، ناتوان از محافظت ايشان در برابر عذاب الهى *
فأصبحوا لايرى إلاّ مسـكنهم
برداشت ياد شده در صورتى است كه از برجاى ماندن خانه هاى قوم عاد، استحكام آن خانه ها استفاده شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 3
3 - روز هاى عذاب قوم عاد ، روزهايى شوم و بس دردناك براى ايشان
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا فى يوم نحس مستمرّ
با توجه به اين كه مدت زمان وزش باد بر قوم عاد در سوره «حم سجده» چند روز و در سوره «حاقه» هفت شب و هشت روز ياد شده است; بايد گفت كه واژه «يوم» در اين جا، به معناى يك روز نيست; بلكه ترسيم گر مدتى از زمان است كه با چند روز سازگار مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 20 - 1،4،5
1 - شدت باد هاى عذاب ، موجب بركنده شدن قوم عاد از زمين
تنزع الناس كأنّهم أعجاز نخل منقعر
4 - شدت باد هاى عذاب ، موجب بيرون كشيده شدن قوم عاد از حفره ها و پناهگاه هايشان *
تنزع الناس كأنّهم أعجاز نخل منقعر
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه واژه «منقعر»، نظر به حفره ها و پناهگاه هايى داشته باشد كه قوم عاد براى زندگى يا فرار از شدت باد، حفر كرده و مانند ريشه هاى نخل، خود را در اعماق آن پنهان كرده بودند.
5 - كوبندگى عذاب ، موجب جدا شدن سر هاى قوم عاد *
كأنّهم أعجاز نخل منقعر
تعبير «أعجاز» (تنه ها) ممكن است اشاره به اين داشته باشد كه اندام قوم عاد، بدون سر بر زمين افتاده بود; همچون تنه نخل هايى كه قسمت بالاى آن بريده شده و تنها پايين آن، مانده و از ريشه كنده شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 66 - 2
2- عذاب قوم لوط ، عذابى سهمگين و شديد بود .
و قضينا إليه ذلك الأمر أن دابر هـؤلاء مقطوع مصبحين
آمدن جمله «و قضينا إليه ذلك الأمر» به صورت مبهم و تفسير شدن آن با جمله «أن دابر. ..» و نيز كلمه «ذلك» ـ كه اشاره به دور دارد ـ بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 5
5 - عذاب فرود آمده بر قوم لوط ، عذابى سخت ويرانگر و دردناك بود .
لنرسل عليهم حجارة . .. و تركنا فيها ءاية للذين يخافون العذاب الأليم
از اين كه در پى نزول عذاب دردناك بر قوم لوط، فقط نشانه اى از آنان برجاى مانده، استفاده مى شود كه تمامى مظاهر زندگى آنان از ميان رفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 17 - 3
3- كافران جبّار ، دچار چنان عذاب هاى مرگبارى در جهنّمند كه هر كدام از آنها به تنهايى براى مرگشان كافى است .
و يأتيه الموت من كلّ مكان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 9
9 - كافران ظالم ، داراى عذابى فزون تر از كافران ديگر *
و إنّ للذين ظلموا عذابًا دون ذلك
برداشت بالا بنابراين نكته است كه «ظالم» بر همه كافران اطلاق نشده باشد; بلكه كافران دو گروه باشد. گروهى كه فقط كفر مىورزند و گروهى كه علاوه بر كفر اقدام هاى ظالمانه و توطئه گرانه عليه دين دارند. اين گروه علاوه بر كيفر كفر، عذاب ديگرى در قبال ظلمشان خواهند ديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 48 - 2
2 - كشيده شدن مجرمان ، با صورت در آتش به منظور چشيدن هرچه بيشتر طعم عذاب
يوم يسحبون فى النار على وجوههم ذوقوا مسّ سقر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 26 - 3
3ـ مشركان ، محكوم به عذابى شديد
الذى جعل مع اللّه . .. فى العذاب الشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 6
6 - عذاب هاى آخرت ، نسبت به كيفر هاى دنيوى ، شديدتر و پايدارتر است .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 8
8 - آتش دوزخ ، سخت ترين و شديدترين عذاب و كيفر الهى
أشدّ العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 10
10 - وعده خداوند به موسى ( ع ) ، درباره رفع عذاب فرعونيان ، در صورت روى آوردن آنان به حق
ادع لنا ربّك بما عهد عندك إنّنا لمهتدون
به قرينه ذيل اين آيه و آيه بعد، به دست مى آيد كه مراد از «ما عهد عندك»، وعده خداوند به رفع عذاب از فرعونيان در صورت پذيرش هدايت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 36 - 10
10ـ رسوخ كفر در انسان و بسته شدن روزنه هاى ايمان ، شرط استحقاق عذاب استيصال است .
لن يؤمن من قومك إلاّ من قد ءامن فلاتبتئس بما كانوا يفعلون
خداوند با تفريع «اصنع الفلك . ..» كه گوياى فرارسيدن عذاب استيصال بر كافران قوم نوح است بر ايمان نياوردن آنان ، اشاره به اين معنا دارد كه چون شايستگى ايمان در آنان منتفى است عذاب ايشان را فرا مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 9
9ـ نااميدى پيامبران از هدايت يافتن مردم ، شرط نزول عذاب الهى بر امت هاى آنان بود .
حتّى إذا استيئس الرسل . .. جاءهم نصرنا فنجى من نشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 58 - 7
7 ـ خداوند آگاهتر از هر كس به اينكه در چه زمان و شرايطى مشركان و منكران پيامبر(صلی الله علیه و آله) را عذاب كند.
لقضى الأمر بينى و بينكم و الله أعلم بالظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 8
8 - ايمان به آيات و هدايت هاى خداوند ، شرط مصون ماندن از عذاب هاى الهى در دنيا و آخرت
و كذلك نجزى . .. لم يؤمن ... أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 7
7 ـ پذيرش احكام قضايى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و همسويى با مؤمنان ، شرط نجات از عذاب دوزخ
و من يشاقق الرسول من بعد ما تبيّن له الهدى و يتبع غير سبيل المؤمنين
با توجه به آيات قبل، مخالفت و موافقت با احكام قضايى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، از مصاديق مورد نظر در آيه شريفه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 11
11 - توبه ، تنها پيش از آمدن عذاب الهى پذيرفتنى است و رهايى از عذاب پس از نزول آن ـ حتى با توبه و تسليم ـ ممكن نيست .
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب ثمّ لاتنصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 10
10ـ از ميان رفتن لياقت و قابليت مردم براى هدايت ، شروط نزول عذاب الهى بر آنان است .
حتّى إذا استيئس الرسل . .. جاءهم نصرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 12
12 - اكثريت هلاك شدگان به عذاب الهى ، مشرك و چندگانه پرست بودند .
كان أكثرهم مشركين
دعوت به ژرف نگرى در فرجام پيشينيان مشرك، گوياى اين نكته است كه افراد ياد شده، سرانجام خوبى نداشته و گرفتار عذاب الهى شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 7 - 5
5 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : الأربعاء يوم نحس مستمرّ لأنّه أوّل يوم و آخر يوم من الأيام التى قال اللّه تعالى : « سخّرها عليهم سبع ليال و ثمانية أيّام حسوماً » ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: چهارشنبه روز شوم (تاريك) مستمرى است; چون اولين روز و آخرين روز از روزهايى است كه خداوند تعالى [در مورد قوم عاد] فرمود: «سخّرها عليهم سبع ليال و ثمانية أيّام حسوماً». گفتنى است كه شروع عذاب بر قوم عاد از صبح چهارشنبه و پايان آن نيز غروب چهارشنبه هفته بعد به مدت هفت شب و هشت روز بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 55 - 6،13،14
6 - صاعقه آسمانى ، موجب به هلاكت رسيدن قوم موسى شد .
فأخذتكم الصعقة
صاعقه آتشى است از آسمان كه به هنگام رعد شديد پديد مى آيد.
13 - قوم موسى ، در پى تقاضاى رؤيت خدا ، شاهد فرود آمدن صاعقه بر خود بودند .
فأخذتكم الصعقه و أنتم تنظرون
مفعول «تنظرون» (نگاه مى كرديد) فرود آمدن صاعقه است.
14 - داستان تقاضاى رؤيت خدا و اظهار ناباورى بنى اسرائيل به سخنان موسى ( ع ) و فرود آمدن صاعقه بر آنان ، داستانى آموزنده و شايسته به خاطر داشتن
و إذ قلتم يموسى لن نؤمن لك . .. و أنتم تنظرون
«إذ قلتم» عطف بر «نعمتى» در آيه 47 است; يعنى: «اذكروا إذ قلتم . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 56 - 1،3
1 - خداوند ، قوم موسى را پس از هلاكتشان با صاعقه ، حياتى دوباره بخشيد و آنان را زنده كرد .
ثم بعثنكم من بعد موتكم
3 - زنده شدن قوم موسى پس از هلاكتشان با صاعقه ، از نعمت هاى خداوند به آنان
اذكروا نعمتى التى أنعمت . .. ثم بعثنكم من بعد موتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 44 - 4،5
4 - صاعقه فراگير و نيرومند ، عامل نابودى قوم ثمود
فأخذتهم الصـعقة
5 - فراگيرى صاعقه بر قوم ثمود ، در عين هشيارى و در مقابل چشمان آنان
فأخذتهم الصـعقة و هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 45 - 1
1 - ناتوانى و بى پناهى كامل قوم ثمود ، در برابر صاعقه عذاب
فما استطـعوا من قيام و ما كانوا منتصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 24 - 2
2 - تحمل صبورانه عذاب و يا پشيمانى و عذرخواهى دشمنان خدا در قيامت ، بى تأثير در رهايى آنان از دوزخ
فإن يصبروا فالنار مثوًى لهم و إن يستعتبوا فما هم من المعتبين
«إستعتاب» (مصدر «يستعتبوا») به معناى درخواست رضايت است كه لازمه عذرخواهى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 77 - 1
1 - دلبستگى كافران و مستكبران به اسباب و عوامل ظاهرى تا قبل از روبه رو شدن با عذاب دوزخ
حتّى إذا فتحنا عليهم . .. إذا هم فيه مبلسون
«حتّى» غايت براى «ما يتضرّعون» و «فتح» (مصدر «فتحنا») به معناى گشودن است. «إبلاس» (مصدر «مبلسون») نيز براى چند معناى نزديك به هم و متلازم ـ مانند: انكسار، حزن، تحير، يأس و سكوت همراه با اندوه ـ به كار رفته است; يعنى، ... و به درگاه خدا زارى نمى كنند تا وقتى كه درى از عذاب سخت (بسيار دردناك) بر[روى] آنان بگشاييم. به ناگاه ايشان در آن[حال، از هر سبب نجات بخشى ]نوميد خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 24 - 4،8
4- طوفان بلا گسترده از كران تا كران افق ، براى قوم عاد
فلمّا رأوه عارضًا مستقبل أوديتهم . .. ريح فيها عذاب أليم
واژه «عارض» به معناى توده ابرى است كه در پهنه افق گسترده و عرض فضا را پر كرده باشد.
8- عذاب الهى براى قوم عاد ، طوفانى توفنده ، دردآور و مرگ بار
ريح فيها عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 1
1 ـ ستم پيشگان، به هنگام مواجه شدن با عذابهاى دنيوى (عذاب استيصال)، معترف به ظلمهاى گذشته خويش شدند
فما كان دعويهم . .. إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 37 - 14
14ـ كفرپيشگان و ستمگران ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لاتخـطبنى فى الذين ظلموا إنهم مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 8،10،11
8- سرزنش شدن ستمگران از جانب خداوند ، هنگام مهلت خواهى آنان در وقت نزول عذاب استيصال
يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا . .. أو لم تكونوا أقسمتم من قبل ما لكم من زو
10- ستمگران در مهلت خواهى خويش از خداوند ، به هنگام مشاهده عذاب الهى ، براى پذيرش اسلام و پيروى از پيامبر (صلی الله علیه و آله) راستگو نيستند .
يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا . .. أو لم تكونوا أقسمتم من قبل
از پاسخ خداوند به مهلت خواهى ستمگران كه فرمود: شما على رغم وجود آيات و دلايل روشن، بر زوال ناپذيرى خود تأكيد داشتيد، به دست مى آيد كه اگر خداوند به آنان مهلت دهد باز هم به راه باطل خود ادامه خواهند داد.
11- توبه و پشيمانى ستمگران هنگام قطعى شدن عذاب دنيوى آنان ، بى ثمر و غير قابل قبول است .
يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا . .. أو لم تكونوا أقسمتم من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 85 - 4
4- كافران ظالم ، پس از مشاهده عذاب الهى و قطعيت كيفر ، خواهان تخفيف و تأخير مجازات خويشند .
فلايخفّف عنهم العذاب و لا هم ينظرون
تذكر الهى به عدم تخفيف عذاب و دادن مهلت به ظالمان، اشاره اى به تخفيف و مهلت خواهى آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 12 - 1،3
1- اقوام و جوامع ستمگر ، هنگام احساس نزول عذاب الهى مى گريختند .
فلمّا أحسّوا بأسنا إذا هم منها يركضون
«ركض» (مصدر «يركضون») در اصل به معناى «پا به زمين زدن» است و آن گاه كه به فردى نسبت داده شود به معناى فرار و حركت سريع خواهد بود.
3- وحشت و اضطراب شديد و ناگهانى جوامع ستمگر ، هنگام ظهور علايم و نشانه هاى عذاب الهى
فلمّا أحسّوا . .. إذا هم منها يركضون
مطلب ياد شده از «إذا»ى فجائيه ـ كه دلالت بر امر ناگهانى و به دور از انتظار مى كند ـ استفاده شده است; زيرا فرار ناگهانى دليل بر وجود نوعى اضطراب و وحشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 13 - 3
3- مترفان ستمگر هنگام نزول عذاب ، دارايى ها و خانه هاى خود را ر ها نموده و از شهر و ديار خود مى گريزند .
وارجعوا إلى ما أُترفتم فيه و مسـكنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 14 - 1،2
1- رفاه زدگان جوامع ستم پيشه ، به ظلم و ستم خويش پس از احساس عذاب الهى اعتراف مى كنند .
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
2- مرفهان ستمگر ، با مشاهده عذاب الهى در حسرت و ندامت فرو مى روند .
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 15 - 1
1- مرفهانِ ستمگر در تأسف و پشيمانى ، از زمان احساس عذاب تا هنگامه هلاكت و نابودى
فما زالت تلك دعويهم حتّى جعلنـهم حصيدًا خـمدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 10
10 - ستمگران با ديدن عذاب الهى در قيامت ، از انتخاب عقيده كفرآلود ، پشيمان شده و آن را مخفى خواهند كرد .
و لو ترى إذ الظـلمون موقوفون عند ربّهم . .. و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 44 - 6،10
6 - ستمكاران ، خواهان بازگشت به دنيا و جبران گناهان گذشته خود به هنگام مشاهده عذاب
و ترى الظـلمين لمّا رأوا العذاب يقولون هل إلى مردّ من سبيل
10 - هنگامه عذاب ، لحظه ظهور و بروز بى پناهى گمراهان ستم پيشه است .
فما له من ولىّ من بعده و ترى الظـلمين لمّا رأوا العذاب يقولون هل إلى مردّ من سبي
ظالمان هنگام عذاب استيصال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 3
3- مهلت خواهى ستمگران به هنگام مشاهده عذاب استيصال ، جهت پاسخ گويى به دعوت خداوند و پيروى از رسولان الهى
يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك و نتّبع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 57 - 1
1 - ظهور ارزش تقوا و نقش هدايت الهى ( قرآن ) ، هنگام عذاب و در قيامت براى كافران و گنه كاران
أو تقول لو أنّ اللّه هدينى لكنت من المتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 45 - 4
4- لزوم پندآموزى از سرنوشت امت هاى مبتلا شده به عذاب الهى
أو لم تكونوا . .. و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا أنفسهم و تبيّن لكم كيف فعلنا بهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 128 - 4
4 - درس نگرفتن از تاريخ و هلاكت امت هاى پيشين ، امرى سزاوار توبيخ و سرزنش
أفلم يهد لهم كم أهلكنا قبلهم
استفهام ياد شده در «أفلم. ..» براى انكار توبيخى است. فاعل «لم يهد» «اهلاك» است كه از «كم أهلكنا» فهميده مى شود و به دليل متعدى شدن «لم يهد» به حرف لام، معناى تبيين نيز در آن تضمين شده و مفاد جمله اين است كه آيا نابود ساختن بسيارى ازامت هاى گذشته، براى مشركان روشن نساخت كه نبايد مانند آنان عمل كنند؟!
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 31 - 4
4 - سرنوشت كافران هلاك شده گذشته ، مايه عبرت و پندآموزى است .
ألم يروا كم أهلكنا قبلهم من القرون أنّهم إليهم لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 3
3 ـ خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واقــع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 3
3ـ آدمى حتى با احتمال وجود سراى آخرت ، از عذاب هاى استيصال عبرت مى گيرد و دلالت آنها را بر وجود سراى آخرت مى پذيرد .
إن فى ذلك لأية لمن خاف عذاب الأخرة
برداشت فوق ، از كلمه «خاف» ـ كه در آيه فوق متضمن معناى احتمال دادن است ـ استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 18 - 5
5 - عذاب شدن اقوام و ملّت هاى پيشين ، درس عبرت براى همگان و آيتى از نشانه هاى قدرت خداوند
ءأمنتم من فى السماء . .. و لقد كذّب الذين من قبلهم فكيف كان نكير
جمله استفهاميه «فكيف كان نكير»، براى برانگيختن مردم به تفكر و تأمّل و عبرت آموزى از تاريخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 4،7
4ـ همگان ، ناتوان از دفع كيفر هاى خداوند و عاجز از يارى كردن گرفتاران به عذاب الهى اند .
من ينصرنى من الله
استفهام در جمله «من ينصرنى . ..» استفهام انكارى است. «نصر» به معناى يارى كردن است و چون در آيه با حرف «من» متعدى شده، معناى نجات و خلاص در آن تضمين شده است. بنابراين معناى «من ينصرنى ...» چنين مى شود: هيچ كس نمى تواند مرا از عقاب الهى نجات دهد اگر آنان را طرد كنم.
7ـ ناتوانى همه موجودات از دفع عذاب الهى ، حقيقتى كه همگان به درك و فهم آن توانايند .
من ينصرنى من الله . .. أفلاتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 43 - 6
6- مرد مشرك ، از دفع عذاب از خويش ، ناتوان بود .
و ما كان منتصرًا
«انتصار» به معناى «حفظ خود از ظلم و تعدى» است (لسان العرب). در مورد آيه، به معناى «حفظ خود از عذاب» است; يعنى، ثروت مندِ مغرور، راهى براى دفع عذاب و نجات از مخمصه اى كه بدان گرفتار شده بود، نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 40 - 4
4- بهت زدگى كافران در برابر عذاب ناگهانى ، بازدارنده آنان از هر گونه اقدام دفاعى است .
بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلايستطعيون ردها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 51 - 9
9 - ناتوانى انسان ها در دنيا ، از دفع عذاب الهى و پيامد هاى هلاكت بار ستم خويش
و الذين ظلموا من هـؤلاء سيصيبهم سيّئات ماكسبوا و ما هم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 45 - 3
3 - عذاب الهى به هنگام نزول ، گريزناپذير و غيرقابل دفاع براى انسان ها
فأخذتهم الصـعقة . .. و ما كانوا منتصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 12
12 ـ عذاب ستمگران ، مجازاتى بر پايه قسط بوده و بر آنان ستمى روا نمى شود .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب و قضى بينهم بالقسط و ه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 4
4 - عذاب استيصال ، كيفرى بر اساس حق و به دور از كمترين بى عدالتى نسبت به كافران و تكذيب گران
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 11
11 - عذاب قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان از سوى خداوند كاملاً عادلانه و به دور از هر گونه ستم
مثل دأب قوم نوح . .. و مااللّه يريد ظلمًا للعباد
يادآورى اين مسأله كه خداوند به كسى ظلم نمى كند ـ پس از بيان سرگذشت اقوام يادشده ـ مى تواند گوياى مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 9
9 - كسانى كه به انگيزه دستيابى به دنيا ، آخرت خويش را تباه مى كنند ، براى رهايى از عذاب ، ياورى نخواهند داشت .
فلا يخفف عنهم العذاب و لاهم ينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 5،7
5 - متمردان و ستمكاران قوم موسى ، به عذاب آسمانى گرفتار شدند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء
7 - عذاب آسمانى نازل شده بر گنهكاران بنى اسرائيل ، سزاى فسق ديرينه آنان و گناه تغيير و تبديل فرمان خدا بوده است .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء بما كانوا يفسقون
«با»ى سببيه در «بما كانوا يفسقون» مى رساند كه: نزول عذاب آسمانى به سبب فسق ديرينه بنى اسرائيل بوده و توصيف آنان به ستمكارى (الذين ظلموا) دلالت مى كند كه عذاب به خاطر ظلم آنان، يعنى تبديل فرمان خدا بوده است. بنابراين بايد گفت: ستمكارى بنى اسرائيل به ضميمه فسق ديرينه آنان، موجب عذاب شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 6
6 - فسق و تبهكارى قوم لوط ، موجب نزول عذاب آسمانى بر آنها شد .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية . .. بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 18
18- كافران به قرآن ، در خطر عذابى غافل گيرانه و يا عذابى رو در رو و آشكارند .
أن تأتيهم سنّة الأوّلين أو يأتيهم العذاب قبلاً
چنان چه «قُبُلاً» مفرد باشد، به معناى «رؤيت شده» و «روبه رو» است و مراد آيه اين مى شود كه كافران، چه بسا، به عذابى از نوع عذاب پيشينيان ـ كه به قرينه مقابله با «قُبُلاً» غافل گيرانه بود ـ كيفر شوند و ممكن است به عذابى آشكار و روياروى، گرفتار آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 6
6 - عذاب اخروى ، جلوه اى از لعنت خدا و دورى از رحمت اوست .
أولئك عليهم لعنة اللّه . .. خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
جمله «لايخفف عنهم العذاب» پس از «خالدين فيها» بيانگر آن است كه: اثر لعنت الهى در قيامت، عذاب دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 178 - 14،15
14 ـ عذاب هاى گوناگون در آخرت
لهم عذاب عظيم . .. و لهم عذاب اليم ... و لهم عذاب مهين
در برداشت فوق، هر يك از صفات «عظيم» و «اليم» و «مهين»، بيانگر نوعى از عذاب گرفته شده است.
15 ـ عذاب آخرت داراى چهره ها و حيثيت هاى متفاوت
لهم عذاب عظيم . .. و لهم عذاب اليم ... و لهم عذاب مهين
در برداشت فوق، هر يك از «عظيم» و «اليم» و «مهين»، بيانگر نشانه چهره ها و حيثيتهاى مختلف عذاب گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 194 - 15
15 ـ خوارى و خذلان ، از عذاب هاى سخت الهى ، در قيامت
و لا تخزنا يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 46
46 ـ ناچيزى مجازات و ذلت دنيوى ، در برابر عذاب اخروى
لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
تصريح به بزرگى عذاب آخرت در مقابل كيفر دنيوى، كه به بزرگى توصيف نشده است، اشاره به اين است كه اين رسوايى و كيفر دنيوى در مقايسه با عذاب آخرت ناچيز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 15 - 9
9 ـ عذاب قيامت، عاقبت شوم گناهكاران
قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 1،4
1 ـ رهايى آدمى از عذاب قيامت، نشانه برخوردارى او از رحمت الهى است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
4 ـ پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) هم نيازمند رحمت الهى براى نجات از عذاب قيامت است.
قل إنى أخاف . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 6
6 ـ عذاب هاى اخروى ، تجسم اعمال انسان در دنيا
هذا ما كنزتم لأنفسكم فذوقوا ما كنتم تكنزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 4
4 - بلا هاى دنيوى با همه سنگينى ، در برابر عذاب هاى اخروى بسى ناچيز است .
من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر
اگرچه «أدنى» در مقابل «أبعد»، و «أكبر» در مقابل «اصغر» است، اما به قرينه واژه «أكبر»، مراد از آن مى تواند كوچك باشد. لازم به گفتن است كه گرچه از عذاب دنيوى با واژه «أدنى» (كوچك) تعبير شده است، اما با توجه به واقعيت هاى موجود، اين گونه مشكلات، عذاب هايى بس سنگين و گاهى تحمل ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 8
8 - تفرقه گرايان در دين و راه انبيا ، انسان هايى ستمگر و مستحق عذاب اخروى
إنّ اللّه هو ربّى و ربّكم . .. فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين ظلموا من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 42 - 1،2،4
1 - زندگى هميشگى در ميان باد بسيار گرم و شديد ، فرجام اخروى اصحاب الشمال
فى سموم
«فى سموم» خبر براى مبتداى محذوف و به تقدير «أُولـئك فى سموم» است. «سموم» به باد گرم گفته مى شود (قاموس المحيط) و نكره آمدن آن بيانگر شدت وزش باد و نيز درجه بالاى گرماى آن است. جمله اسميه نيز بيانگر آن است كه اين دسته، براى هميشه گرفتار آن خواهند بود و هرگز از آن خلاص نخواهند شد.
2 - تأثير باد هاى وزنده بر اصحاب الشمال ، همچون تأثير سم در بدن است .
فى سموم
راغب در مفردات «سموم» را به باد گرمى كه همانند سم تأثير گذارد، معنا كرده است.
4 - اصحاب الشمال در دوزخ ، ناچار به استفاده از آب بسيار داغ براى رفع تشنگى
و حميم
«حميم»; يعنى، آب داغ و نكره بودن آن، دلالت بر شدت داغى آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 43 - 1
1 - زندگى در سايه اى از دود سياه ، فرجام اخروى اصحاب الشمال
و ظلّ من يحموم
مفسران «يحموم» را به دود سياه معنا كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 47 - 1
1 - عذاب اخروى اصحاب شمال ، ره آورد موضع گيرى ناباورانه آنان نسبت به معاد
و أصحـب الشمال . .. فى سموم ... و كانوا يقولون ... أءنّا لمبعوثون
استفهام انكارى در عبارت «أئذا متنا. ..و أءنّا لمبعثون»، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 5 - 5
5 - اقوام كافر در آخرت ، به عذاب دردناك دچار خواهند شد .
الذين كفروا . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 12
12 - گرفتار شدن انسان ها به عذاب بزرگ در آخرت ، هرگز مطلوب خداوند نيست .
و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر لعلّهم يرجعون
از گرفتار كردن فاسقان به عذاب دنيوى، به منظور متنبه شدن، استفاده مى شود كه خداوند خوش ندارد كه آنان را در آخرت به عذاب گرفتار كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 3 - 5
5 - يهوديان توطئه گر ( بنى نضير ) ، گرفتار عذاب آتش در آخرت
و لهم فى الأخرة عذاب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 15 - 5
5 - اسلام ستيزان ( بنى نضير و . . . ) ، علاوه بر شكست و ذلت دنيوى ، داراى عذاب دردناك اخروى اند .
ذاقوا وبال أمرهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 16
16- شيطان و پيروانش در آخرت گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
ما أنا بمصرخكم و ما أنتم بمصرخى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 7
7 - شياطين و پيروان آنها ، شريك يكديگر در عذاب قيامت
و من يعش عن ذكر الرحمـن نقيّض له شيطـنًا . .. أنّكم فى العذاب مشتركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 71 - 1،2،3
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در روز قيامت غل به گردن خواهند داشت .
الذين يجـدلون . .. إذ الأغلـل فى أعنـقهم
2 - كافران حق ستيز و ستيزه جو در قيامت ، با زنجير بر روى زمين كشان كشان برده مى شوند .
و السلـسل يسحبون
«سلسلة» (مفرد «سلاسل») به معناى حلقه اى منظم از نظر طول است; يعنى، زنجير. «سحب» (مصدر «يسحبون») به معناى كشاندن چيزى بر سطح زمين است.
3 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى ، به عمق بطلان راه خود و پيامد رفتارشان آگاه خواهند شد .
فسوف يعلمون . إذ الأغلـل فى أعنـقهم و السلـسل يسحبون
برداشت ياد شده، از آن جا است كه ظرف «إذ الأغلال . ..» متعلق به «يعلمون» مى باشد. «يسحبون» نيز حال از ضمير «هم» در «فى أعناقهم» است; يعنى، به زودى مى دانند آن گاه كه غل در گردن هايشان باشد و با زنجير كشان كشان برده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 1،2
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در قيامت به آب داغ و پر حرارت افكنده خواهند شد .
يسحبون . فى الحميم
يكى از معانى «حميم»، آب داغ و پر حرارت است.
2 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در انبوهى از آتش دوزخ سوزانده خواهند شد .
ثمّ فى النار يسجرون
«سجر» در اصل به معناى پر كردن تنور از آتش گيره براى بر افروختن و تقويت آتش آن است. اسناد فعل «يُسجرون» به اشخاص، اسناد مجازى است. مقصود از آن فراگرفتن آتش زياد بر تمامى وجود دوزخيان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 10 - 9
9 - عذاب سخت و جانكاه روز قيامت ، فرجام كافران حق ناپذير
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 24 - 4
4ـ حق پوشان لجوج و معاند ، مستحق آتش دوزخ ; و نه ناآگاهان ره نيافته به حق *
ألقيا فى جهنّم كلّ كفّار عنيد
وصف «كفّار» و «عنيد» مشعر به عليت است; يعنى، آنچه آدمى را به سوى دوزخ مى كشاند، انكار لجوجانه و حق ستيزانه
است و نه صرف انكار ناشى از جهل و نرسيدن به حق; گرچه ظاهراً به چنين فردى نيز «كافر» اطلاق مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 10
10- شكستن سوگند و پيمان ، داراى بازتاب هاى ناگوار دنيوى و عذاب بزرگ اخروى
و لاتتخذوا أيمـنكم دخلاً . .. و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «تذوقوا. ..» اشاره به ناگواريهاى دنيوى و «عذاب عظيم» اشاره به عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 109 - 4
4 ـ تبرئه خيانتكاران در دنيا ، مانع گرفتارى آنان به عذاب اخروى نخواهد شد .
هأنتم هؤلاء جدلتم عنهم فى الحيوة الدنيا فمن يجدل اللّه عنهم يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 15 - 5
5 - اسلام ستيزان ( بنى نضير و . . . ) ، علاوه بر شكست و ذلت دنيوى ، داراى عذاب دردناك اخروى اند .
ذاقوا وبال أمرهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 67 - 5
5 - ناسزا گويان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) محروم از امداد هاى الهى در برابر عذاب قيامت
لاتجئروا اليوم . .. سـمرًا تهجرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 67 - 5
5 - ناسزا گويان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) محروم از امداد هاى الهى در برابر عذاب قيامت
لاتجئروا اليوم . .. سـمرًا تهجرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 18 - 8
8- دنياطلبان علاوه بر عذاب جسمانى ، در آخرت نيز گرفتار عذاب روحى مى شوند .
ثمّ جعلنا له جهنّم يصلـها مذمومًا مدحورًا
«يصلاها» (در آتش سوزان حهنّم مى سوزد) اشاره به عذاب جسمى و «مذموماً مدحوراً» (نكوهش شده و مطرود) اشاره به رنج روحى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 2
2 - تكذيب گرانِ دين ستيز در قيامت ، گرفتار عذابى دردآور
و المكذّبين . .. و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 29 - 8
8 - كفرپيشگان ، در قيامت خواستار ذلت و خوارى بيشتر و عذاب شديدتر براى رهبران اغواگر خويش خواهندبود .
نجعلهما تحت أقدامنا ليكونا من الأسفلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 16
16- شيطان و پيروانش در آخرت گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
ما أنا بمصرخكم و ما أنتم بمصرخى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 7
7 - شياطين و پيروان آنها ، شريك يكديگر در عذاب قيامت
و من يعش عن ذكر الرحمـن نقيّض له شيطـنًا . .. أنّكم فى العذاب مشتركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 58 - 3
3 - عذاب طغيان گران در دوزخ ، بسيار شديد است .
و ءاخر من شكله أزوج
برداشت ياد شده از تنوع نوشابه و غذاهاى ناگوار در دوزخ به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 12 - 4
4 - طغيان گران و گناه كاران ، در قيامت به جهنم و عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
ويل يومئذ للمكذّبين . .. و ما يكذّب به إلاّكلّ معتد أثيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 15
15 - ستمگران در قيامت به عذابى شديد گرفتار خواهند شد .
و لو يرى الذين ظلموا . .. و أن اللّه شديد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 93 - 17
17 ـ ظالمان نمى توانند خود را از مهلكه مردن و عذاب خواركننده پس از آن رهايى بخشند.
و الملئكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون
جمله «أخرجوا انفسكم» خطاب ملائكه به ظالمان است، كه اگر مى توانيد خود را از اين مهلكه نجات بخشيد. اين سخن ملائكه از سر استهزا و بيان عجز ظالمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 6
6 ـ ستمگران و اعراض كنندگان از قوانين دين، علاوه بر عذابهاى دنيوى به عذابهاى آخرت نيز گرفتار خواهند شد.
و كم من قرية أهلكنها . .. إنا كنا ظلمين. فلنسئلن الذين أرسل إليهم
هدف از بيان بازجويى در قيامت، تهديد ظالمان به عذابهاى اخروى است،و كلمه «فاء» در «فلنسئلن» بيانگر آن است كه عذابهاى دنيا پايان مجازات آنان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 52 - 1
1 ـ جاودانه و هميشگى بودن عذاب ظالمان ، در جهان آخرت به آنان اعلام خواهد شد .
ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 3،12
3 ـ ترس و وحشت ستمگران ، به هنگام نزول عذاب قيامت ، تا درجه اى است كه اگر از هر يك از آنان به اندازه تمام آنچه در زمين است براى رهاييشان درخواست شود ، اگر مى داشتند ، بى درنگ نثار مى كردند .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
12 ـ عذاب ستمگران ، مجازاتى بر پايه قسط بوده و بر آنان ستمى روا نمى شود .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب و قضى بينهم بالقسط و ه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 4
4- ظالمان به وقت مشاهده عذاب در قيامت خواستار مهلتى كوتاه براى بازگشت به دنيا جهت پاسخ گويى به دعوت خداوند و پيروى از رسولان الهى مى شوند . *
يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك و نتّبع
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مقصود از «يوم يأتيهم العذاب» روز قيامت باشد، نه عذاب استيصال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 5،10،14
5- ستم كاران ، در قيامت ، به عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
فيعذّبه عذابًا نكرًا
10- ذوالقرنين عذاب اخروى ظالمان را ، از كيفر دنيوى آنان ، شديدتر و سنگين تر دانست .
قال . ..ثمّ يردّ إلى ربّه فيعذّبه عذابًا نكرًا
«نكر» به معناى «منكَر» صفت مشبهه و توصيفِ عذاب جهنم است; يعنى، عذاب آخرت، بسيار ناگوار و ميزان دشوارى آن ناشناخته است.
14- « عن أميرالمؤمنين ( ع ) : . . . « أمّا من ظلم » و لم يؤمن بربّه « فسوف نعذّبه » فى الدنيا بعذاب الدنيا « ثمّ يردّ إلى ربّه » فى مرجعه « فيعذّبه عذاباً نكراً » ;
از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده كه (مقصود آيه اين است) «اما كسى كه ستم كرده» و به پروردگارش ايمان نياورده است «به زودى» در دنيا، به عذاب دنيوى «او را عذاب خواهيم كرد، سپس در معاد خويش به سوى پروردگارش بازگشت داده مى شود و خدا، او را به عذابى سخت گرفتار خواهد كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 48 - 7
7 - عذاب اخروى در پى هلاكت و عذاب دنيوى ، در انتظار ستمگران است .
و كأيّن من قرية . .. و إلىّ المصير
جمله «إلىّ المصير» مى تواند تهديد به عذاب اخروى در پى عذاب دنيوى (ثمّ أخذتها) ظالمان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 66 - 4
4 - خورد و خوراك دوزخيان ستمگر ، خود وسيله عذاب آنان است .
فإنّهم لأكلون منها فمالئون منها البطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 1،2،3،5،7
1 - ستمگران در قيامت ، براى رهايى خود از عذاب سخت الهى ، حاضراند دو چندان ثروت ها و دارايى هاى زمين را فدا كنند .
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض جميعًا و مثله معه لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم
2 - عذاب ستمگران در قيامت ، بسيار سخت و غير قابل تحمل براى آنان
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
فدا كردن دو برابر ثروت هاى موجود در كره زمين براى نجات خود از عذاب الهى، بيانگر مطلب ياد شده است.
3 - كيفر عذاب سخت براى ستمگران در قيامت ، قطعى و غيرقابل گريز است .
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
5 - پى بردن مشركان و ظالمان به بى ارزشى دنيا ، هنگام روبه رو شدن با عذاب قيامت
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه مشركان و ستمگران، بيشتر براى تقويت دنياى خود از آخرت روى گردان هستند و در صورت مشاهده عذاب الهى حاضر مى شوند تمامى دنيا را فداى نجات خود كنند.
7 - عذاب مشركان و ستمگران در قيامت ، بسيار بزرگ و فراتر از تصورشان است .
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
«إحتساب» (مصدر «يحتسبون») مبالغه در حساب و به معناى «ظن» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 8
8 - عذاب قيامت ، تمامى وجود ستمگران را فرا خواهد گرفت .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 21 - 9
9 - ظالمان و سيه كاران ، مستحق عذاب دردناك آخرت اند .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 7
7 - عذاب دردناك و سخت ستمكاران در قيامت ، بازتاب عملكرد خود آنان است .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم . ترى الظـلمين مشفقين ممّا كسبوا و هو واقع بهم
چنانچه كه مراد از «ما» در «ما كسبوا» عمل باشد و ضمير «هو» به آن بازگردد، از ارتباط دو آيه ، مى توان استفاده كرد كه «عذاب أليم» چيزى جز عملكرد انسان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 46 - 1
1 - ستمگران ، فاقد هرگونه ياور و پشتيبان براى نجات از عذاب الهى
ألا إنّ الظـلمين فى عذاب مقيم . و ما كان لهم من أولياء ينصرونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 5
5 - ستم پيشگان ، گرفتار عذابى دردناك در قيامت
فويل للذين ظلموا من عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 1
1 - ظالمان ، گرفتار عذاب دنيوى و برزخ ، علاوه بر عذاب هاى اخروى
يلـقوا يومهم . .. و إنّ للذين ظلموا عذابًا دون ذلك
در صورتى كه «يومهم. ..» در دو آيه پيش، نظر به روز قيامت داشته باشد، «ذلك» در اين آيه اشاره به عذاب اخروى خواهد بود و «دون ذلك» (به غير آن عذاب) نظر به عذاب دنيا يا برزخ خواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 5
5 - ظالمان در قيامت ، گرفتار عذاب دردناك الهى اند .
و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 10 - 1
1 - خداوند ، براى عصيان گران و متمردان از امر الهى و پيامبران ، عذابى شديد در آخرت آماده كرده است .
و كأيّن من قرية عتت عن أمر ربّها و رسله . .. أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 10
10- شكستن سوگند و پيمان ، داراى بازتاب هاى ناگوار دنيوى و عذاب بزرگ اخروى
و لاتتخذوا أيمـنكم دخلاً . .. و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «تذوقوا. ..» اشاره به ناگواريهاى دنيوى و «عذاب عظيم» اشاره به عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2،4
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن
در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
4 - عذاب اخروى فرعون ، از زمان مرگ او آغاز شده است . *
فأخذه اللّه نكال الأخرة
فعل «أخذ» ماضى و حاكى از تحقق عذابى است كه به «نكال الأخرة» توصيف شده است. اين احتمال نيز وجود دارد كه قطعى بودن عذاب آينده، سبب ماضى آوردن «أخذ» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 9
9ـ كفر پيشگان قوم عاد ، علاوه بر عذاب دنيوى به عذاب آخرت نيز گرفتار خواهند شد .
و نجّينـهم من عذاب غليظ
برداشت فوق ، براساس اين احتمال است كه مراد از «عذاب» در جمله «و نجّيناهم من عذاب»، عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 1
1ـ نوح ( ع ) ، به كفرپيشگان قومش اعلام كرد كه به عذاب دنيوى و اخروى ، گرفتار خواهند شد .
فسوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه و يحلّ عليه عذاب مقيم
با توجه به تكرار كلمه «عذاب» و توصيف عذاب دوم به هميشگى بودن، مى توان گفت: مراد از «عذاب يخزيه»، عذاب دنيوى و مقصود از «عذاب مقيم»، آتش دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 11
11 - كفرپيشگان در قيامت با آتشى كه خود برافروخته اند ، عذاب خواهند شد .
فاتقوا النار وقودها الناس و الحجارة أعدّت للكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 8
8 - در قيامت ، هيچ راه نجاتى براى كافرانِ به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) وجود نخواهد داشت .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
هدف از توصيف قيامت، به اينكه فديه اى گرفته نمى شود و . ..; مأيوس كردن مستحقان عذاب است از اينكه راه نجاتى - جز ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) - براى خويش توهم كرده و به اعتبار آن دل خوش كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 3،5،8
3 - كفرپيشگانى كه بدون توبه مى ميرند ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار مى شوند .
خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
5 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق ، عذابى تخفيف ناپذير است .
لايخفف عنهم العذاب
8 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، پس از مرگ آغاز شده و به تأخير نخواهد افتاد .
و لاهم ينظرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ينظرون» فعل مجهول از باب افعال باشد; يعنى، از مصدر انظار (مهلت دادن) گرفته شده باشد. مراد از مهلت ندادن به قرينه «ماتوا و هم كفار» شروع عذاب پس از مرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 12
12 ـ تحريم طيبات بر تمامى يهود ـ كافر و مؤمن ـ و عذاب قيامت تنها از آن كافران ايشان
حرّمنا عليهم الطيبت . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
با توجه به جمله «اعتدنا للكفرين منهم» و جمله «حرمنا عليهم الطيبت» كه در يكى كلمه «منهم» آمده و در ديگرى نيامده، معلوم مى شود براى همه يهوديان ـ چه كافر و چه مؤمن ـ طيبات تحريم شده ولى عذاب قيامت، تنها از آن كافران ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 1
1 ـ كفرپيشگان ، گرفتار عذابى دردناك در قيامت
إنّ الذين كفروا . .. لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 37 - 7
7 ـ كافران ، گرفتار عذابى پايدار در دوزخ
و لهم عذاب مقيم
«مقيم» به معناى دايم و ثابت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 30 - 10
10 ـ عذاب منكران معاد (كافران) به فرمان مستقيم خداوند در قيامت صورت مى گيرد.
قال فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 4 - 13
13 ـ عذاب دردناك و آشاميدنى داغ و جوشان ، كيفر اخروى كفرمداران
و الذين كفروا لهم شراب من حميم و عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 6
6 ـ تأخير افتادن عذاب كافران نه به سود آنان بلكه باعث تشديد عذاب اخروى آنان خواهد شد .
ثم اللّه شهيد على ما يفعلون
همان گونه كه تأخير عذاب باعث نگرانى پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) بود، براى كافران نيز ـ به قرينه آيه بعد (يقولون متى هذا الوعد) ـ دستاويز قرار گرفته بود تا به استهزاى مؤمنان بپردازند، از اين رو جمله «ثم اللّه شهيد على ما يفعلون» (خداوند پس از ستاندن جان تو، به دقت تمام اعمال آنان را زير نظر دارد)، چنان كه در برداشت فوق آمده، مى تواند بيانگر حكمت تأخير عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 5
5 ـ كافران و مشركان ، در جهان آخرت عذاب شديدى را خواهند چشيد .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 3
3ـ عذاب هاى اخروى كفرپيشگان ، عذابى دايمى و هميشگى است .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
حلول (مصدر يحلّ) به معناى فرود آمدن است و «مقيم» از «أقام بالمكان» (درنگ كرد و ماندگار شد) مى باشد. بنابراين «عذاب مقيم»; يعنى ، عذاب ماندگار و زوال ناپذير.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 24
24ـ عذاب روز قيامت ، عذابى است فراگير همه كافران و گنه كاران .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم محيط
كلمه «محيط» (احاطه كننده و فراگير) در ظاهر صفت براى «يوم» است و در حقيقت ، بيانگر وصفى براى عذاب مى باشد; يعنى ، محيط عذابه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 38 - 4
4- روبه رو شدن با حقايق و درك و لمس آن ، از جمله عذاب هاى كافران در روز قيامت است .
فويل للذين كفروا من مشهد يوم عظيم . أسمع بهم و أبصر يوم يأتوننا
در آيه قبل، دشوارى و سنگينى روز قيامت براى كافران مطرح گرديد. دراين آيه يكى از عوامل آن دشوارى ها مطرح گرديده كه همان درك و فهم حقايق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 40 - 5
5- كافران ، در طول عذاب اخروى ، كمترين مهلت و آسايشى نخواهند داشت .
و لا هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 72 - 3
3 - تقدير كيفر اخروى براى كافران ، علاوه بر كيفر دنيوى آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
همان طور كه گفته شد، قيد «بعض الذى. ..» مى رساند كه عذاب دنيوى تنها بخشى از مجازات هاى الهى است كه در حق كافران اعمال مى شود و آنان بايد در انتظار كيفرهاى اخروى نيز باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 24 - 7
7 - كافران در قيامت ، وادار مى شوند كه در عذابى سخت ، وارد شوند .
نمتّعهم قليلاً ثمّ نضطرّهم إلى عذاب غليظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 21
21 - خداوند ، در قيامت بر گردن كافران غل هايى خواهد زد .
و جعلنا الأغلـل فى أعناق الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 39 - 1
1 - عذاب دردناك مشركان و كافران مستكبر در دوزخ ، تجسم اعمال خود آنان و متناسب با رفتار ايشان است .
لذائقوا العذاب الأليم . و ما تجزون إلاّ ما كنتم تعملون
آيه شريفه، در واقع پاسخ سؤالى است كه از آيه قبل برمى آيد و آن اين كه: چرا عذاب مشركان مستكبر، عذابى دردناك است و آيا اين عذاب عادلانه است؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 2
2 - عذاب شدن كافران و مشركان در قيامت ، پس از اتمام حجت و دعوت شدن آنان به ايمان از سوى خداوند
ذلكم بأنّه إذا دعى اللّه وحده كفرتم و إن يشرك به تؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 71 - 1،2،3
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در روز قيامت غل به گردن خواهند داشت .
الذين يجـدلون . .. إذ الأغلـل فى أعنـقهم
2 - كافران حق ستيز و ستيزه جو در قيامت ، با زنجير بر روى زمين كشان كشان برده مى شوند .
و السلـسل يسحبون
«سلسلة» (مفرد «سلاسل») به معناى حلقه اى منظم از نظر طول است; يعنى، زنجير. «سحب» (مصدر «يسحبون») به معناى كشاندن چيزى بر سطح زمين است.
3 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى ، به عمق بطلان راه خود و پيامد رفتارشان آگاه خواهند شد .
فسوف يعلمون . إذ الأغلـل فى أعنـقهم و السلـسل يسحبون
برداشت ياد شده، از آن جا است كه ظرف «إذ الأغلال . ..» متعلق به «يعلمون» مى باشد. «يسحبون» نيز حال از ضمير «هم» در «فى أعناقهم» است; يعنى، به زودى مى دانند آن گاه كه غل در گردن هايشان باشد و با زنجير كشان كشان برده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 1،2
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در قيامت به آب داغ و پر حرارت افكنده خواهند شد .
يسحبون . فى الحميم
يكى از معانى «حميم»، آب داغ و پر حرارت است.
2 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در انبوهى از آتش دوزخ سوزانده خواهند شد .
ثمّ فى النار يسجرون
«سجر» در اصل به معناى پر كردن تنور از آتش گيره براى بر افروختن و تقويت آتش آن است. اسناد فعل «يُسجرون» به اشخاص، اسناد مجازى است. مقصود از آن فراگرفتن آتش زياد بر تمامى وجود دوزخيان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 10 - 9
9 - عذاب سخت و جانكاه روز قيامت ، فرجام كافران حق ناپذير
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 35 - 2
2 - عذاب اخروى كافران ، معلول استهزاى ايشان نسبت به آيات الهى و فريفتگى آنان به زندگانى دنيا
ذلكم بأنّكم اتّخذتم ءايـت اللّه هزوًا و غرّتكم الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 20 - 11
11- عرضه كافران بر آتش ، همراه با سرزنش و توبيخ ، گوشه اى از عذاب ذلّت بار آنان *
يوم يعرض . .. أذهبتم طيّبـتكم فى الحياتكم الدنيا و استمتعتم بها فاليوم تجزون عذا
برداشت بالا بدان احتمال است كه نفس عرضه كافران بر آتش و توبيخ آنان، خود جزئى از عذاب خفّت بار آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 13 - 11
11- وجود كيفر هاى دنيوى براى بسيارى از كافران ، افزون بر عذاب اخروى آنان
و الذين كفروا . .. و النار مثوًى لهم . و كأيّن من قرية ... أهلكنـهم
از ارتباط اين آيه با آيه قبل، استفاده مى شود كه خداوند تمامى كيفر كافران را به آخرت واننهاده و آنان را در دنيا به كلى رها نساخته است; بلكه بسيارى از آنان را به كيفر كفرشان هلاك ساخته و مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 45 - 5
5 - فرجام شوم و هلاكت بار ، دركمين كافران [ در دنيا ، هنگام مرگ و يا در آخرت ]
يلـقوا يومهم الذى فيه يصعقون
تعبير «الذى فيه يصعقون» (روزى كه در آن بيهوش خواهند افتاد)، نشان دهنده سختى حال كافران به هنگام واقعه عذاب است. گفتنى است كه مراد از روز عذاب، مى تواند روز عذاب استيصال، يا روز عذاب قيامت و يا هنگام مرگ باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 46 - 1
1 - شكست دنيوى كافران ، پيش درآمد عذاب اخروى آنان
سيهزم الجمع . .. بل الساعة موعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 5 - 11
11 - كافران ، مستوجب عذاب اخروى اند .
و للكـفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 8 - 4
4 - سرزنشِ نگهبانان دوزخ ، شكنجه و عذاب روحى براى كافران دوزخى است .
سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير
سرزنش نگهبانان دوزخ از كسانى كه خود در آتش دوزخ مى سوزند و شكنجه مى شوند، مى تواند شكنجه ديگرى براى آنان از جهت روحى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 11 - 2
2 - كيفر و عذاب دوزخ براى كافران ، نتيجه و پيامد كوتاهى و تقصيركارى خود آنان است .
فاعترفوا بذنبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 12 - 7
7 - گرفتار ساختن كافران به عذاب جهنم و عذاب هاى سوزان تر از آن ، جلوه سخت گرفتن خداوند و هجوم ضربتى او است .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق . .. إنّ بطش ربّك لشديد
حرف «إنّ»، براى بيان علت است و دليل دچار كردن كافران به عذاب را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 20 - 1
1 - كافران در آخرت ، گرفتار آتشى مسلّط و فراگيرند ، كه تمام راه هاى گريز از آن بسته خواهد بود .
عليهم نار مؤصدة
«وَصيدَة»; يعنى، غرفه اى كه در كوهستان براى حفاظت از اموال ساخته شود و جمله «اوصدت الباب»; يعنى، درب را بسته و محكم كردم (مفردات راغب). بنابراين «مؤصدة»، به معناى بسته شده و محكم است مانند محفظه اى كه در دل كوه پديد آورند. حرف «على» در «عليهم»، بر سلطه كامل آتش و فراگير بودن آن دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 12
12- عذاب كافرانِ پيرو در قيامت به قدرى شديد است كه آنان را به دريوزگى مى كشاند .
فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 5،8
5 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق ، عذابى تخفيف ناپذير است .
لايخفف عنهم العذاب
8 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، پس از مرگ آغاز شده و به تأخير نخواهد افتاد .
و لاهم ينظرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ينظرون» فعل مجهول از باب افعال باشد; يعنى، از مصدر انظار (مهلت دادن) گرفته شده باشد. مراد از مهلت ندادن به قرينه «ماتوا و هم كفار» شروع عذاب پس از مرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 4،8
4 - كتمان كنندگان احكام و معارف دين و حقايق كتب آسمانى ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار خواهند بود .
إن الذين كفروا و ماتوا . .. خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
8 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، پس از مرگ آغاز شده و به تأخير نخواهد افتاد .
و لاهم ينظرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ينظرون» فعل مجهول از باب افعال باشد; يعنى، از مصدر انظار (مهلت دادن) گرفته شده باشد. مراد از مهلت ندادن به قرينه «ماتوا و هم كفار» شروع عذاب پس از مرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 23 - 5
5 - مردم ، گرچه نبايد بر ايمان مجبور شوند ; ولى بر اعراض و كفر مؤاخذه شده و در آخرت عذاب خواهند ديد .
لست عليهم بمصيطر . إلاّ من تولّى و كفر
حرف «إلاّ» در يك احتمال براى استثناى منقطع است. در نتيجه مفاد اين آيه و آيه بعد، اين است كه: «تو بر هيچ كس
سيطره ندارى; لكن اعراض كنندگان كافر در آخرت به عذاب خداوند گرفتار خواهند شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 9
9 - ضلالت پيشگان و گنهكاران به عذاب طاقت فرساى قيامت گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى . .. فما أصبر هم على النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 9،12،16
9- خداوند ، برخى از گمراهان را به عذاب دنيوى مبتلا مى سازد و عده اى را به عذاب اخروى گرفتار خواهد ساخت .
حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
مراد از «العذاب» به قرينه «الساعة» عذاب دنيوى است.
12ـ گمراهان بار ها از جانب خداوند به عذاب در دنيا و يا در قيامت تهديد شده اند .
حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
فعل مضارع «يوعدون» بر استمرار دلالت دارد.
16- تأخير يافتن زمان عذاب برخى از گمراهان تا آخرت و ترك عذاب آنان در دنيا ، مهلت خداوند به آنان است .
فليمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 8
8 - گمراه كنندگان و گمراه شدگان ، شريك يكديگر در عذاب اخروى
أنّكم فى العذاب مشتركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 8
8 - گمراه كنندگان و گمراه شدگان ، شريك يكديگر در عذاب اخروى
أنّكم فى العذاب مشتركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 81 - 1
1 - گنهكاران يهود همانند ديگر گنهكاران ، به اندازه استحقاقشان ، در آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
لن تمسنا النار إلاّ أياماً معدودة . .. بلى
«بلى» (چنين نيست) حرف جواب است و براى رد سخن و ادعاى مطرح شده به كار مى رود. اين كلمه در آيه شريفه رد ادعاى يهود (لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 30
30 - گنهكاران علاوه بر عذاب اخروى در خطر گرفتار شدن به كيفر هاى دنيوى نيز هستند .
فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 114 - 23
23 - گنهكاران علاوه بر عذاب اخروى ، در خطر گرفتار شدن به عقوبت هاى دنيوى نيز هستند .
لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الأخرة عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 15
15 - گنهكاران در قيامت ، علاوه بر آتش دوزخ به عذاب هاى روحى نيز گرفتار خواهند شد .
و لايكلمهم اللّه يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 9
9 - ضلالت پيشگان و گنهكاران به عذاب طاقت فرساى قيامت گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى . .. فما أصبر هم على النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 24
24ـ عذاب روز قيامت ، عذابى است فراگير همه كافران و گنه كاران .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم محيط
كلمه «محيط» (احاطه كننده و فراگير) در ظاهر صفت براى «يوم» است و در حقيقت ، بيانگر وصفى براى عذاب مى باشد; يعنى ، محيط عذابه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 49 - 4
4- به غل و زنجير بودن مجرمان در قيامت ، جلوه عزت ، انتقام و قهّاريت بى همتاى خداوند
إن الله عزيز ذو انتقام . .. و برزوا لله الوحد القهّار . و ترى المجرمين يومئذ مقر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 50 - 1،2،3
1- مجرمان در قيامت داراى پيراهنى از ماده اى سياه ، بد بو ، داغ و قابل اشتعال ( مانند قير )
و ترى المجرمين . .. سرابيلهم من قطران
«قطران» به معناى ماده اى است سياه، بد بو و چسبنده (روغن) كه آن را بر بدن شتر مى مالند (مجمع البيان). اينكه خداوند فرمود: لباس دوزخيان از قطران است، ممكن است براى بيان مبالغه و كثرت شعلهورى و سوزندگى آتش جهنّم به بدن انسان دوزخى باشد و نيز بيانگر قابل اشتعال بودن ماده قطران باشد (لسان العرب).
2- چهره مجرمان در روز قيامت در پوششى از آتش است .
و ترى المجرمين . .. و تغشى وجوههم النار
3- عذاب الهى در قيامت سراسر وجود مجرمان و تبهكاران را فرا مى گيرد .
و ترى المجرمين . .. سرابيلهم من قطران و تغشى وجوههم النار
تعبير «وجوه» (چهره ها) مى تواند كنايه از سراسر وجود باشد; چون چهره آينه تمام نماى وجود انسان است. گفتنى است پيراهن آتشين و به غل و زنجير بسته شدن مجرمان مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 48 - 4
4- گنه كاران دوزخى ، از درون و بيرون و از هر سو مبتلا به عذاب و شكنجه خواهند بود .
إنّ شجرت الزقّوم . .. كالمهل يغلى فى البطون ... خذوه ... ثمّ صبّوا فوق رأسه من ع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 13 - 2
2 - امدادگران و پناه دهندگان در دنيا ، ناتوان از نجات دادن انسان مجرم از عذاب الهى در آخرت
و فصيلته الّتى تـويه
مطلب ياد شده، از وصف و قيد «الّتى تئويه» (آنان كه به او پناه مى دادند) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 14 - 3
3 - عذاب الهى در آخرت ، براى مجرمان بس طاقت فرسا و غير قابل تحمّل است .
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه . .. و من فى الأرض جميعًا ثمّ ينجيه
حاضر شدن مجرمان به فدا كردن همه خويشان و خلايق براى نجات خود از عذاب، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 15 - 2
2 - آتش شعلهور و خالص ، عذاب و كيفر مجرمان در آخرت
إنّها لظى
واژه «لظى» هم در معناى آتش شعلهور و خالص به كار مى رود و هم مى تواند عَلَم و اسم براى دوزخ باشد. برداشت ياد
شده، براساس كاربرد نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 12 - 4
4 - طغيان گران و گناه كاران ، در قيامت به جهنم و عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
ويل يومئذ للمكذّبين . .. و ما يكذّب به إلاّكلّ معتد أثيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 49 - 5
5- مراتب شديد و هلاكت بار عذاب دوزخ ، متوجه گناه پيشگان مغرور و پيشوايان كفر و نه همه گنه كاران *
طعام الأثيم كالمهل . .. ثمّ صبّوا فوق رأسه ... ذق إنّك أنت العزيزالكريم
از مبالغه نهفته در «الأثيم» و نيز وصف «العزيز الكريم»، اين احتمال شكل مى گيرد كه عذاب هاى شديد مطرح شده در اين آيات، براى هر گنه كارى نيست; بلكه مخصوص دارندگان اوصاف ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 22 - 8
8 ـ تهديد شدن منكران قيامت و جرم پيشگان ، به عذاب قهر الهى در قيامت
الذين لايرجون لقاءنا . .. لابشرى يومئذ للمجرمين و يقولون حجرًا محجورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 34 - 1
1 - عذاب اخروى مجرمان ، وعده حتمى خداوند
إنّا كذلك نفعل بالمجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 22
22- رفاه مندانِ هواپرست ، در قيامت ، گرفتار آتشى فراگير و آشاميدنى هايى ناگوارند .
و لاتطع من أغفلنا قلبه . .. بئس الشراب و ساءت مرتفقًا
نكته ياد شده از ارتباط دو آيه استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 19
19 - مستكبران و مستضعفان كافر ، در قيامت ، در غل ها گرفتار خواهند بود .
و قال الذين استضعفوا للذين استكبروا. .. تأمروننا أن نكفر باللّه و نجعل له أندادً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 48 - 7
7 - اشتراك مستضعفان پيرو و رهبران مستكبر آنان ، در عذاب شدن با آتش دوزخ
إنّا كلّ فيها إنّ اللّه قد حكم بين العباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 19
19 - مستكبران و مستضعفان كافر ، در قيامت ، در غل ها گرفتار خواهند بود .
و قال الذين استضعفوا للذين استكبروا. .. تأمروننا أن نكفر باللّه و نجعل له أندادً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 39 - 1
1 - عذاب دردناك مشركان و كافران مستكبر در دوزخ ، تجسم اعمال خود آنان و متناسب با رفتار ايشان است .
لذائقوا العذاب الأليم . و ما تجزون إلاّ ما كنتم تعملون
آيه شريفه، در واقع پاسخ سؤالى است كه از آيه قبل برمى آيد و آن اين كه: چرا عذاب مشركان مستكبر، عذابى دردناك است و آيا اين عذاب عادلانه است؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 48 - 7
7 - اشتراك مستضعفان پيرو و رهبران مستكبر آنان ، در عذاب شدن با آتش دوزخ
إنّا كلّ فيها إنّ اللّه قد حكم بين العباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 16
16 - مستكبران و منكران آيات الهى ، به عذاب هاى سخت اخروى گرفتار خواهند شد .
فاستكبروا فى الأرض . .. و كانوا بأيـتنا يجحدون... و لعذاب الأخرة أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 7
7 - مسرفان و ترك كنندگان ايمان به آيات خداوند ، علاوه بر كيفر شدن در دنيا و كور بودن در روز قيامت ، آخرتى همراه با عذاب سخت تر و مداوم تر خواهند داشت .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
«كذلك» مى رساند كه زندگى سخت در دنيا و كورى قيامت، علاوه بر غافلان، مسرفان بى ايمان را نيز تهديد مى كند و جمله «لعذاب الأخرة. ..» حاكى از عذابى اضافه بر آن است كه پس از پايان روز قيامت، آغاز شده و شديدتر و طولانى تر از عذاب، دنيا و قيامت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 13
13 - مشركان در قيامت به عذاب الهى گرفتار خواهند شد و آن را عذابى شديد خواهند يافت .
الذين ظلموا إذ يرون العذاب . .. و أن اللّه شديد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 166 - 2،4
2 - مشركان ( سران شرك و پيروانشان ) به عذاب قيامت گرفتار خواهند شد .
إذ تبرأ الذين اتبعوا من الذين اتبعوا و رأوا العذاب
ظاهر اين است كه ضمير فاعلى در «رأوا العذاب» به هر دو طايفه (سران و تابعان) باز گردد. از آيه قبل و نيز آيه بعد معلوم مى شود كه ظرف «تبرّى»، روز قيامت است. بنابراين مراد از «العذاب» عذاب قيامت مى باشد.
4 - هيچ وسيله نجاتى از عذاب قيامت براى مشركان ( سران شرك و پيروانشان ) وجود ندارد .
تقطعت بهم الأسباب
«بهم» قيد براى «الأسباب» است و «باء» در آن به معناى ملابست مى باشد. بنابراين جمله «تقطعت ...»; يعنى، ]در حالى كه [ تمام سببها و وسيله هايى كه داشتند از هم گسيخته شود و از ميان برود. مقصود از «الأسباب» مى تواند سببهاى نجات از عذاب باشد و نيز مى تواند سببهايى باشد كه سران و پيروان را با يكديگر پيوند مى دهد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 167 - 13
13 - مشركان ( سران آنان و پيروانشان ) در قيامت به آتش دوزخ گرفتار شده و در آن ماندگار خواهند بود .
و ما هم بخرجين من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 5
5 ـ كافران و مشركان ، در جهان آخرت عذاب شديدى را خواهند چشيد .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 2
2ـ مشركان ، در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى الهى در دنيا و آخرتند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد ضمير در «أفأمنوا» مشركانى باشند كه در آيه قبل از آنان سخن گفته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 13
13- مشركان در حهنّم ، به عذاب جسمى و روحى مبتلا خواهند بود .
فتلقى فى جهنّم ملومًا مدحورًا
«القا در حهنّم» دلالت بر جسمانى بودن عذاب مى كند و «ملوماً» و «مدحوراً» ـ كه به معناى طرد و سرزنش است ـ دلالت بر عذاب روحى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 100 - 2
2- عذاب و شكنجه مشركان و معبودهايشان در جهنم شديد خواهد بود .
لهم فيها زفير و هم فيها لايسمعون برداشت ياد شده بنابر اين نكته است كه ضمير «لهم»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 15
15 - شرك پيشگان ، در قيامت گرفتار عذاب خوار كننده الهى و محروم از هر كرامت بخش و گرامى دارنده اى خواهند بود .
و الذين أشركوا ان اللّه يفصل بينهم يوم القيـمة. .. و كثير حقّ عليه العذاب و من ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 7،8
7 ـ گناه شرك ، آدم كشى و زنا ، در پى دارنده عذاب طولانى و خواركننده در قيامت
و يخلد فيه مهانًا
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 64 - 7
7 - روبه رو شدن مشركان با عذاب الهى در قيامت ، همراه با يأس كامل آنان از وجود يارى دهنده اى براى خود
قيل ادعوا شركاءكم . .. فلم يستجيبوا لهم و رأوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 23 - 5
5 - استهزا شدن ، از عذاب هاى روحى مشركان و منكران معاد در عرصه قيامت
فاهدوهم إلى صرط الجحيم
به كار رفتن واژه «هدايت» ـ كه براى راهنمايى به امر خير و مرغوب است ـ درباره راندن به دوزخ، از باب تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 25 - 2،3
2 - سرزنش و استهزا ، از عذاب هاى روحى منكران معاد و مشركان در موقف و بر سر راه دوزخ
ما لكم لاتناصرون
برداشت ياد شده از «ما»ى استفهاميه در «ما لكم» ـ كه درصدد توبيخ و تهكم است ـ به دست مى آيد.
3 - يادآورى ناتوانى و ذلت مشركان و منكران معاد و نيز بطلان عقايد آنها در موقف و پيش از ورود به دوزخ ، از عذاب هاى ديگر روحى آنان
ما لكم لاتناصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 39 - 1
1 - عذاب دردناك مشركان و كافران مستكبر در دوزخ ، تجسم اعمال خود آنان و متناسب با رفتار ايشان است .
لذائقوا العذاب الأليم . و ما تجزون إلاّ ما كنتم تعملون
آيه شريفه، در واقع پاسخ سؤالى است كه از آيه قبل برمى آيد و آن اين كه: چرا عذاب مشركان مستكبر، عذابى دردناك است و آيا اين عذاب عادلانه است؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 5،7
5 - پى بردن مشركان و ظالمان به بى ارزشى دنيا ، هنگام روبه رو شدن با عذاب قيامت
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه مشركان و ستمگران، بيشتر براى تقويت دنياى خود از آخرت روى گردان هستند و در صورت مشاهده عذاب الهى حاضر مى شوند تمامى دنيا را فداى نجات خود كنند.
7 - عذاب مشركان و ستمگران در قيامت ، بسيار بزرگ و فراتر از تصورشان است .
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
«إحتساب» (مصدر «يحتسبون») مبالغه در حساب و به معناى «ظن» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 2
2 - عذاب شدن كافران و مشركان در قيامت ، پس از اتمام حجت و دعوت شدن آنان به ايمان از سوى خداوند
ذلكم بأنّه إذا دعى اللّه وحده كفرتم و إن يشرك به تؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» ـ با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) ـ مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 100 - 2
2- عذاب و شكنجه مشركان و معبودهايشان در جهنم شديد خواهد بود .
لهم فيها زفير و هم فيها لايسمعون برداشت ياد شده بنابر اين نكته است كه ضمير «لهم»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 7
7 - مسرفان و ترك كنندگان ايمان به آيات خداوند ، علاوه بر كيفر شدن در دنيا و كور بودن در روز قيامت ، آخرتى همراه با عذاب سخت تر و مداوم تر خواهند داشت .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
«كذلك» مى رساند كه زندگى سخت در دنيا و كورى قيامت، علاوه بر غافلان، مسرفان بى ايمان را نيز تهديد مى كند و جمله «لعذاب الأخرة. ..» حاكى از عذابى اضافه بر آن است كه پس از پايان روز قيامت، آغاز شده و شديدتر و طولانى تر از عذاب، دنيا و قيامت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 2
2 - تكذيب گرانِ دين ستيز در قيامت ، گرفتار عذابى دردآور
و المكذّبين . .. و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 31 - 2
2 - عذاب آتش دوزخ براى تكذيب گران ، مستمّر و لحظه به لحظه است .
لاظليل و لايغنى من اللّهب
سايه نبودن دود آتش و مانع نشدن آن از شعله ها، بيانگر استمرار و لحظه لحظه بودن آتش دوزخ براى تكذيب گران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 37 - 8
8 ـ تكذيب كنندگان آيات و رسولان الهى ، علاوه بر هلاكت دنيوى ، در آخرت نيز دچار عذابى دردناك و رنج آور خواهند شد .
الذين كذّبوا بأيـتنا فدمّرنـهم . .. كذّبوا الرسل أغرقنـهم ... و أعتدنا للظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 16
16 - مستكبران و منكران آيات الهى ، به عذاب هاى سخت اخروى گرفتار خواهند شد .
فاستكبروا فى الأرض . .. و كانوا بأيـتنا يجحدون... و لعذاب الأخرة أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 37 - 8
8 ـ تكذيب كنندگان آيات و رسولان الهى ، علاوه بر هلاكت دنيوى ، در آخرت نيز دچار عذابى دردناك و رنج آور خواهند شد .
الذين كذّبوا بأيـتنا فدمّرنـهم . .. كذّبوا الرسل أغرقنـهم ... و أعتدنا للظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 43 - 2
2 - تكذيب گران قيامت ، مبتلا به شكنجه روحى و جسمى در آخرت
هـذه جهنّم الّتى يكذّب بها المجرمون
با اين كه مجرمان سرانجام به دوزخ افكنده مى شوند; ولى با يادآورى تكذيب هايشان مورد شكنجه روحى نيز قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 39 - 2
2 - تحقير و عذاب روحى تكذيب گران روز جزا ، در قيامت از سوى خداوند
فإن كان لكم كيد فكيدون
امر در «فكيدون»، تعجيزى و مفيد سرزنش و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 11
11 - خداوند ، به علّت در پيش بودن عذاب اخروى ، منافقان را به خاطر اهانت هايشان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) عذاب نمى كرد .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا . .. حسبهم جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 22 - 8
8 ـ تهديد شدن منكران قيامت و جرم پيشگان ، به عذاب قهر الهى در قيامت
الذين لايرجون لقاءنا . .. لابشرى يومئذ للمجرمين و يقولون حجرًا محجورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 21 - 6
6 - سرزنش شدن ، نخستين عذاب روحى منكران معاد به وقت زنده شدن شان در عرصه قيامت
هـذا يوم الفصل الذى كنتم به تكذّبون
برداشت ياد شده از آن جا است كه پيش از طرح هرگونه عذابى براى منكران معاد، آنان مورد سرزنش الهى قرار خواهند گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 23 - 5
5 - استهزا شدن ، از عذاب هاى روحى مشركان و منكران معاد در عرصه قيامت
فاهدوهم إلى صرط الجحيم
به كار رفتن واژه «هدايت» ـ كه براى راهنمايى به امر خير و مرغوب است ـ درباره راندن به دوزخ، از باب تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 25 - 2،3
2 - سرزنش و استهزا ، از عذاب هاى روحى منكران معاد و مشركان در موقف و بر سر راه دوزخ
ما لكم لاتناصرون
برداشت ياد شده از «ما»ى استفهاميه در «ما لكم» ـ كه درصدد توبيخ و تهكم است ـ به دست مى آيد.
3 - يادآورى ناتوانى و ذلت مشركان و منكران معاد و نيز بطلان عقايد آنها در موقف و پيش از ورود به دوزخ ، از عذاب هاى ديگر روحى آنان
ما لكم لاتناصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 14 - 4
4 - منكران معاد ، مورد شكنجه روحى و جسمى در قيامت
على النار يفتنون . ذوقوا فتنتكم
تعبير «يفتنون» ناظر به عذاب بدنى و عبارت هاى «ذوقوا» و «كنتم به تستعجلون»، دربردارنده سرزنش هايى است كه عذاب روحى كافران را به دنبال دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 11
11- ايجاد مانع بر سر راه خدا ( دين الهى ) ، موجب مشكلات دنيوى و عذاب بزرگ اخروى است .
و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب عظيم
مقصود از «سبيل الله» دين خداست كه در آيات بسيارى از قرآن به همين عنوان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 11
11- ايجاد مانع بر سر راه خدا ( دين الهى ) ، موجب مشكلات دنيوى و عذاب بزرگ اخروى است .
و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب عظيم
مقصود از «سبيل الله» دين خداست كه در آيات بسيارى از قرآن به همين عنوان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 145 - 4
4 ـ منافقان ، براى رهايى از عذاب اخروى ، هيچ ياور و شفيعى نخواهند داشت .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل من النار و لن تجد لهم نصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 28
28 ـ هيچ كس توانايى ندارد كه به منافقان ، هنگام گرفتار آمدنشان به عذاب دنيوى و اخروى ، يارى رساند .
يعذبهم اللّه . .. و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 ـ منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» ـ با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) ـ مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 17،18
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظـهره من قبله العذاب
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنـفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظـهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 4
4 - جدا شدن منافقان از جمع مؤمنان ، در قيامت و محكوم شدن آنان به عذاب الهى ، نتيجه و محصول انگيزه هاى منافقانه آنان است .
ينادونهم ألم نكن معكم قالوا بلى و لـكنّكم فتنتم أنفسكم
مؤمنان در پاسخ منافقان مى گويند: درست است كه شما با ما در اعمال و تكاليف دينى شركت مى كرديد; لكن انگيزه هاى شما با ما يكى نبود. انگيزه هاى شما همواره خدعه و فريب، ريشخند و استهزا و ... بوده است و اينها شما را به اين روز هوناك انداخته است. گفتنى است كه معناى «فتون» (مصدر «فتنتم»)، در بلا و عذاب انداختن است. «فتنتم أنفسكم»; يعنى، خود را در گرفتارى عذاب انداختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 11،12
11 - خداوند ، به علّت در پيش بودن عذاب اخروى ، منافقان را به خاطر اهانت هايشان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) عذاب نمى كرد .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا . .. حسبهم جهنّم
12 - خداوند ، چشيدن عذاب جهنم را براى منافقان كافى قرار داده است و با وجود آن ، عذاب هاى ديگر در دنيا ضرورت ندارد .
حسبهم جهنّم يصلونها
«صلى» (مصدر «يصلونها») به معناى چشيدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 64 - 9
9 - عذاب قيامت ، فرجام قطعى عناصر هدايت ناپذير
و رأوا العذاب لو أنّهم كانوا يهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 22
22- رفاه مندانِ هواپرست ، در قيامت ، گرفتار آتشى فراگير و آشاميدنى هايى ناگوارند .
و لاتطع من أغفلنا قلبه . .. بئس الشراب و ساءت مرتفقًا
نكته ياد شده از ارتباط دو آيه استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 80 - 1،2،3،6،7،12
1 - گرفتار نشدن يهوديان گنهكار به آتش دوزخ - به جز چند روز محدود - از باور هاى دينى يهود
و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
«معدودة» به معناى شمرده شده، كنايه از اندك و ناچيز بودن است. روشن است كه پندار مذكور درباره گنهكاران يهود است. آيه بعد (بلى من كسب ...) اين معنا را تأييد مى كند و لذا در برداشت كلمه گنهكار آورده شد.
2 - انديشه يهود درباره عذاب قيامت ( نبود عذاب براى يهوديان جز روزى چند ) از بدعت هاى عالمان يهود
فويل للذين يكتبون الكتب . .. و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
جمله «و قالوا . ..» در ضمن اينكه عطف بر «قد كان فريق» در آيه 75 است، بيانگر مصداقى از «أمانى» در آيه 78 و مصداقى از «الكتاب» در آيه 79 مى باشد. برداشت فوق به لحاظ وجه اخير است.
3 - عذاب نشدن يهوديان گنهكار در قيامت به جز عذابى اندك ، از خيالات واهى و خام عوام يهود
لايعلمون الكتب إلا أمانى . .. و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
در برداشت فوق، جمله «قالوا . ..» بيان مصداقى از «أمانى» در آيه 78 گرفته شده است.
6 - انديشه باطل يهود ( عذاب نشدن يهوديان جز روزى چند ) بازدارنده آنان از ايمان آوردن به اسلام
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
جمله «و قالوا . ..» عطف بر «قد كان فريق» در آيه 75 است و لذا حاكى از آن است كه چنين عقيده و پندارى، مانع از آن شده كه يهوديان ايمان آورند.
7 - توجه به باور ناردست يهود درباره ( عذاب نشدن يهود جز روزى چند ) ، موجب قطع اميد از ايمان آوردن اينان
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
12 - بيشتر از چند روز نبودن عذاب قيامت براى يهوديان گنهكار ، از نسبت هاى دروغين يهود به خداوند
و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة . .. أم تقولون على اللّه ما لاتعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 81 - 1،3
1 - گنهكاران يهود همانند ديگر گنهكاران ، به اندازه استحقاقشان ، در آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
لن تمسنا النار إلاّ أياماً معدودة . .. بلى
«بلى» (چنين نيست) حرف جواب است و براى رد سخن و ادعاى مطرح شده به كار مى رود. اين كلمه در آيه شريفه رد ادعاى يهود (لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة) است.
3 - خداوند ، نه تنها اندك بودن عذاب يهود را تضمين نكرده ; بلكه در صورت احاطه داشتن گناه بر آنان ، ايشان را در آتش دوزخ ماندگار خواهد كرد .
أتخذتم عند اللّه عهداً . .. بلى من كسب سيئة ... هم فيها خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 22،24
22 - يهوديانى كه همكيشان خود را كشتند يا آنان را آواره ساختند ، به شديدترين عذاب هاى قيامت ، كيفر خواهند شد .
تقتلون أنفسكم . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
24 - يهوديانى كه با تبعيض به احكام و معارف تورات برخورد مى كردند ، در قيامت به شديدترين عذاب ها گرفتار خواهند شد .
أفتؤمنون ببعض . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 96 - 12،14
12 - يهوديان گنهكار به عذاب دوزخ گرفتار خواهند شد .
بما قدمت أيديهم . .. و ما هو بمزحزحه من العذاب
«زحزحة» (مصدر مزحزح) به معناى دور ساختن است.
14 - زندگانى در دنيا و داشتن عمرى طولانى ، نجاتبخش يهود از عذاب اخروى نيست .
و ما هو بمزحزحه من العذاب أن يعمر
«أن يعمر» بدل براى «هو» و يا فاعل براى «مزحزح» است. مآل هر دو به يك معناست; معناى جمله «ما هو ...» چنين است: يهوديان ]بر فرض اينكه عمرى هزار ساله داده شوند [آن عمر طولانى، ايشان را از عذاب رها نخواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 15
15 ـ آزاردهندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذابى دردناك
و الذين يؤذون رسول اللّه لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 1 - 1
1 - كسانى كه درباره ديگران سخن چينى و بدگويى كرده ، آنان را با كنايه و اشاره مسخره مى كنند ، گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
ويل لكلّ همزة لمزة
«هُمَزَة»، به معناى شخصى است كه با چشم و پلك و ابرو، به ديگران اشاره كرده و براى رساندن شرّ به آنان، سعايت و سخن چينى كند (قاموس). اين وزن براى مبالغه به كار مى رود و دلالت دارد كه آن كار به صورت عادت درآمده است. (مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 32 - 9
9ـ نازل كردن عذاب بر استهزاگران انبيا و كافران به رسالت ايشان ، از سنت هاى خداوند است .
ثم أخذتهم فكيف كان عقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 41 - 8
8- استهزاكنندگان پيامبران ، به عذابى مبتلا شدند كه آن را به مسخره مى گرفتند .
فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
مقصود از «ما كانوا به يستهزءون» عذاب استيصال است; زيرا آن چه مورد تمسخر كافران در طول تاريخ بود ـ و همان بر سرشان آمد ـ عذاب استيصال بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 41 - 11
11- استهزاكنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عذاب الهى تهديد شدند .
و لقد استهزئَ برسل من قبلك فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
با توجه به اين كه در آيات پيشين، سخن از استهزاى كافران نسبت به پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) در ميان بوده; از يادآورى ابتلاى مسخره كنندگان پيامبران به عذاب، چنين استفاده مى شود كه اين فرجام در پيش روى استهزاكنندگان پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 7
7 ـ تخلف جوامع از فرامين خدا، موجب سقوط معنوى آن جوامع و زمينه ساز گرفتارى آنان به عذاب دنيوى (عذاب استيصال).
و لاتتبعوا . .. و كم من قرية أهلكنها
برداشت فوق بر اين اساس است كه «فاء» در «فجاءها» بيانگر ترتيب باشد. بر اين مبنا مراد از هلاكت، هلاكت معنوى خواهد بود. يعنى جوامعى در گذشته منحرف شدند و پس از آن گرفتار عذاب الهى گشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 13 - 1،6،8،9
1 ـ تاريخ گذشته بشر ، شاهد هلاكت امت هاى بسيار با عذاب استيصال الهى
و لقد أهلكنا القرون من قبلكم
«قرون» جمع «قرن» است و «قرن» به مردمى كه در يك عصر و زمان زندگى مى كنند، گفته مى شود.
6 ـ عذاب استيصال الهى در كمين جوامع كفرپيشه و بيدادگران مجرم
و لقد أهلكنا . .. لما ظلموا و جاءتهم رسلهم ... كذلك نجزى القوم المجرمين
8 ـ نابودى امت ها با عذاب استيصال ، همواره پس از يأس كامل از ايمان آوردن آنان بوده است .
و لقد أهلكنا القرون . .. و جاءتهم رسلهم بالبينت و ما كانوا ليؤمنوا
9 ـ وقوع عذاب استيصال ، پس از اتمام حجت رسولان الهى
و لقد أهلكنا القرون . .. و جاءتهم رسلهم بالبينت و ما كانوا ليؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 39 - 7،9
7 ـ عذاب استيصال ، كيفر تكذيب پيامبران الهى و رويارويى با ايشان
بل كذبوا . .. فانظر كيف كان عقبة الظلمين
9 ـ تاريخ بشر ، شاهد فرجام شوم مخالفان پيامبران و گرفتار شدن آنان به عذاب استيصال الهى
كذلك كذب الذين من قبلهم فانظر كيف كان عقبة الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 52 - 2
2 ـ مردمى كه با عذاب استيصال نابود مى شوند ، مردمى ظالم و ستم پيشه بوده و در عذاب جاودان اخروى ، معذّب خواهند بود .
أثم إذا ما وقع . .. ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 7
7ـ نجات صالح ( ع ) و پيروانش از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجّينا صـلحًا و الذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 1
1ـ خداوند ، با زير و رو كردن ديار قوم لوط ، آنان را به عذاب استيصال گرفتار ساخت .
فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها
مراد از ضمير در «عـاليها»، «سافلها» و «عليها» قريه و يا قريه هايى است كه قوم لوط در آنها زندگى مى كردند. عالى و سافل هر چيز به معناى بالاترين و پايين ترين قسمت آن است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 1،2
1ـ جوشش آب هاى سيل آسا ، بارش باران هاى طوفان زا ، زير و زبر شدن آباديها ، فرو ريختن سنگ هاى عذاب و ايجاد صيحه و غرش هاى تخريب گر ، نمونه هايى است از عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال .
و كذلك أخذ ربك
«ذلك» اشاره به عذابهايى است كه در اين سوره بيان شده است; از قبيل طوفان نوح ، زير و زبر شدن آباديهاى قوم لوط و . .. .
2ـ امت هاى ستم پيشه ( جوامع كفرپيشه و مشرك ) در خطر گرفتار شدن به عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال هستند .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 117 - 3
3ـ خداوند ، امت هاى صالح و درستكار را با عذاب استيصال نابود نمى كند .
و ما كان ربك ليهلك القرى بظلم و أهلها مصلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 7،8
7- نزول عذاب الهى ( استيصال ) بر امت ها ، پس از اتمام حجت با آنان خواهد بود .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
8- نزول عذاب الهى ( استيصال ) بر قوم لوط ، پس از تمام شدن حجت بر آنان توسط حضرت لوط ( ع ) بود .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 58 - 3
3- گرفتارى به عذاب استيصال پيش از فرا رسيدن قيامت ، سرنوشت محتوم همه اقوام و جوامع كافر و مشرك حق ستيز
است .
و إن من قرية إلاّ نحن مهلكوها قبل يوم القيـمة
اينكه آيه مى فرمايد: همه جوامع بشرى قبل از قيامت يا هلاك مى شوند و يا دچار عذاب مى شوند احتمال دارد كه مراد از «مهلكوها» هلاكت انسانهاى معمولى و مراد از «معذّبوها» عذاب كافران و مشركان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 134 - 7
7 - منكران رسالت پيامبران پس از دريافت آيات الهى ، سزاوار كيفرى سخت و نابودى با عذاب استيصال
و لو أنّا أهلكنـهم بعذاب من قبله لقالوا . .. فنتّبع ءايـتك
«عذاب» نكره است و ناشناخته بودن عذاب، حاكى از شدت سختى آن است; به گونه اى كه حقيقت آن را نمى توان براى مخاطب ترسيم كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 13 - 1
1- فرار نكردن و بازگشتن به زندگى مرفّه ، سخن استهزا آميز خداوند با مترفان ستمگر ، به هنگام نزول عذاب استيصال بر آنان
لاتركضوا وارجعوا إلى ما أُترفتم فيه
«الترف» به معناى تنعّم و برخوردارى از نعمت و «الترفه» به معناى خود نعمت است. و «مترف» نيز به كسى گويند كه از نعمت فراوان و رفاه بسيار برخوردار باشد، به گونه اى كه او را مغرور سازد (لسان العرب) و يا آن چنان در ناز و نعمت باشد كه كسى جلوگير او نباشد و هر چه دلش خواست آزادنه انجام دهد (قاموس المحيط). گفتنى است نهى و امر در جمله «لاتركضوا» و «إرجعوا...» براى طلب حقيقى نيست; بلكه مجاز و از باب تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 115 - 6
6 - هشدار روشن و بى ابهام نوح ( ع ) به قومش ، نسبت به خطر « عذاب استيصال » در صورت پافشارى آنان بر شرك و مبارزه با توحيد
إن أنا إلاّ نذير مبين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه نوح(ع) در راستاى اتمام حجت با قومش، از پيش آنان را به نزول عذاب استيصال هشدار داده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 156 - 6
6 - روز نزول عذاب استيصال ، روزى بس بزرگ و هولناك
فيأخذكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» به قرينه «فأخذهم العذاب» (آيه 158) عذاب استيصال است كه ثموديان را نابود ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 158 - 3
3 - هلاكت ثموديان با عذاب استيصال ، آيتى بزرگ و عبرت آموز براى ديگران
فأخذهم العذاب إنّ فى ذلك لأية
واژه «آية» در اين جا مرادف «عبرة» است و نكره آمدن براى تفخيم مى باشد; يعنى، «إنّ فى ذلك لعبرة عظيمة».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 201 - 1
1 - پافشارى اهل جرم و گناه بر انكار حقايق وحى ، تا مرز مشاهده عذاب دردناك الهى ( عذاب استيصال )
كذلك سلكنـه . .. لايؤمنون به حتّى يروا العذاب الأليم
«ال» در «العذاب» براى عهد است. بنابراين «العذاب الأليم» اشاره به عذابى دارد كه مشركان مكه به آن تهديد شدند (عذاب استيصال). آيه «أفبعذابنا يستعجلون» بيانگر آن است كه آنان تهديد به عذاب را جدى نگرفتند و بدان جهت از روى استهزا، خواستار تعجيل نزول آن بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 202 - 1
1 - نزول عذاب استيصال بر جرم پيشگان ، به گونه اى ناگهانى و غافل گيرانه
فيأتيهم بغتة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 58 - 1
1 - تاريخ بشر ، شاهد هلاكت جوامع بسيارى با عذاب قهر الهى ( عذاب استيصال ) است .
و كم أهلكنا من قرية
واژه «كم» (چه بسيار) بيانگر كثرت جوامع هلاك شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 1،8
1 - ايمان آوردن كافران ، پس از مشاهده پيروزى مؤمنان و نزول عذاب ، غيرقابل پذيرش است .
قل يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمـنهم
بنابراين كه «يوم الفتح» نظر به نصرت دنيوى مؤمنان داشته باشد، آيه، ناظر به نزول عذاب استيصال و به پيروزى قطعى رسيدن مؤمنان خواهد بود.
8 - كافران ، در لحظه نزول حتمى عذاب استيصال ، اندك مهلتى نخواهند يافت .
يوم الفتح . .. و لا هم ينظرون
بنابراين احتمال كه مراد از «يوم الفتح»، روز نزول عذاب استيصال بر كافران باشد، نكته ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 9
9 - گنه كاران توبه ناپذير ، در معرض عذاب الهى در دنيا ( عذاب استيصال )
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 8 - 5
5 - جوامعى كه از فرمان هاى خدا و رسولان او ، سرپيچى كردند ، مورد محاسبه سخت الهى و عذاب ناشناخته و ناخوشايند ( عذاب استيصال ) قرار گرفتند .
فحاسبنها حسابًا شديدًا و عذّبنها عذابًا نكرًا
«نكر» (مرادف «منكر») به معناى شىء ناخوشايند و ناشناخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 26 - 1
1 - خداوند ، اقوام تكذيب گر و كفرپيشه تاريخ را ـ كه از سر لجاجت و عمد بر كفر و تكذيب خود پافشردند ـ با عذاب استيصال نابود كرد .
فقد كذّب الذين من قبلهم جاءتهم رسلهم بالبيّنـت . .. ثمّ أخذت الذين كفروا
«تنكير» به معناى انكار (تغيير) است (لسان العرب) و مقصود از آن در آيه شريفه، تغيير نعمت به نقمت و حيات به مرگ مى باشد; كه مجازات كفرپيشگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 83 - 7
7 - بسيارى از اقوام صاحب قدرت و مكنت و داراى تمدن و آثار ملى ، به عذاب الهى ( استيصال ) گرفتار شدند .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 2،3
2 - اقوام قدرتمند محكوم شده به عذاب استيصال ، هنگام مشاهده آثار فرود آن ، توبه كنان به خداى يكتا ايمان آورده و به انكار معبود هاى ادعايى خويش مى پرداختند .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين
3 - اقوام قدرتمند محكوم شده به عذاب استيصال ، مردمى لجوج و حق ناپذير در برابر تعاليم پيامبران
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين
برداشت ياد شده، به خاطر اين نكته است كه اقوام يادشده تا لحظه مشاهده آثار آمدن عذاب، به استهزاى آن مى پرداختند و تنها به محض ديدن آن، تسليم شده، ايمان مى آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 48 - 1
1 - هلاكت و نابودى بسيارى از جوامع پيشين با عذاب استيصال
و كأيّن من قرية أمليت لها و هى ظالمة
«إملاء» (مصدر «أمليت») از «ملو» و به معناى فرصت دادن است «لها» به تقدير «لأهلها» و «هى ظالمة» به تقدير «و أهلها ظالمة» مى باشد. «أخذ» (مصدر «أخذت») به معناى گرفتن و در اين جا كنايه از هلاك ساختن و از ميان برداشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 78 - 13
13 - خسارت و زيان بارى اهل باطل ، به هنگام نزول عذاب استيصال
و خسر هنالك المبطلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 73 - 2
2 ـ خداوند ، عذاب استيصال را بر قوم نوح آن گاه نازل كرد كه آنان ـ با وجود براهين و شواهد قطعى بر رسالت آن حضرت ـ آن را انكار كرده و او را متهم به دروغ گويى كردند .
إذ قال لقومه يقوم إن كان كبر عليكم مقامى . .. فعلى اللّه توكلت فأجمعوا ... فإن ت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 5
5 ـ نزول عذاب استيصال ، پس از رحلت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) براى جوامعى كه استحقاق آن را دارند ، همواره ممكن است .
أو نتوفينك فإلينا مرجعهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 4
4 - خداوند ، مشركان و كافران حق ستيز را كراراً به عذاب استيصال تهديد كرده است .
فإمّا نرينّك بعض الذى نعدهم
فعل مضارع «نعد» دلالت بر استمرار مى كند. اين كلمه مشتق از «وعد» است و «وعد» هم در خير استعمال مى شود و هم در شر. چون در اين جا ضمير به مشركان و كافران بر مى گردد، براى شر و تهديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 3
3 - تگذيب گران حق ستيز ، سزاوار عذاب مرگ بار استيصال
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
كلمه «بالحقّ» را به دو صورت مى توان تفسير كرد: الف) جامعه پس از نوح، به خاطر كفر و تكذيب گرى شان، مستحق عذاب بودند. ب) نزول عذاب صيحه بر آن قوم، حكمى بر پايه حق و عدل بود. برداشت فوق، براساس تفسير اول مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 5
5 - كفرپيشگان حق ناپذير ، در معرض عذاب استيصال
و لولا أن تصيبهم مصيبة
واژه «مصيبة» در آيه، هم شامل عذاب استيصال مى شود و هم شامل عذاب اخروى، برداشت ياد شده بر پايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 14 - 1
1 ـ مردم جزيرة العرب ، جانشين امتهايى كه در آن سرزمين با عذاب استيصال الهى منقرض شده بودند .
و لقد أهلكنا القرون من قبلكم . .. ثم جعلنكم خلئف فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 8 - 10
10 - سران كفر و شرك ، مستحق چشيدن عذاب الهى استيصال اند .
بل لمّا يذوقوا عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 8 - 10
10 - سران كفر و شرك ، مستحق چشيدن عذاب الهى استيصال اند .
بل لمّا يذوقوا عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 13 - 6
6 ـ عذاب استيصال الهى در كمين جوامع كفرپيشه و بيدادگران مجرم
و لقد أهلكنا . .. لما ظلموا و جاءتهم رسلهم ... كذلك نجزى القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 52 - 2
2 ـ مردمى كه با عذاب استيصال نابود مى شوند ، مردمى ظالم و ستم پيشه بوده و در عذاب جاودان اخروى ، معذّب خواهند بود .
أثم إذا ما وقع . .. ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 26 - 2
2 - وعده خداوند ، به مجازات قوم حق ستيز ثمود و نزول عذاب استيصال بر آنان
سيعلمون غدًا من الكذّاب الأشر
«غداً» ظاهراً اشاره به هنگام نزول عذاب دنيوى دارد; و نه قيامت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 10
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 1
1 ـ خداوند ، به هنگام نزول عذاب استيصال بر كافران ، رسولان خود و مؤمنان را از مهلكه دور كرده و از آسيب پذيرى نجات مى داد .
فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من قبلهم . .. ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 5
5 - خداوند ، اقوام تكذيب گر و كفر پيشه تاريخ را پس از اين كه از فرصت داده شده استفاده نكردند و هم چنان بر كفر و انكار خود پاى فشردند ، با عذاب استيصال نابود كرد .
فأمليت للكـفرين ثمّ أخذتهم
«نكير» به معناى انكار (تغيير) است. و مقصود از آن به قرينه آيه بعد، تغيير نعمت به محنت، حيات به مرگ و نابودى و آبادانى به ويرانى است. گفتنى است كه استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجيبى و بيانگر شدت كيفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 6
6 - روز وقوع عذاب استيصال ، آخرين روز حيات كافران بوده و رهايى آنان از آن ناممكن است .
أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 4
4 - عذاب استيصال ، كيفرى بر اساس حق و به دور از كمترين بى عدالتى نسبت به كافران و تكذيب گران
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 5
5 - كفرپيشگان حق ناپذير ، در معرض عذاب استيصال
و لولا أن تصيبهم مصيبة
واژه «مصيبة» در آيه، هم شامل عذاب استيصال مى شود و هم شامل عذاب اخروى، برداشت ياد شده بر پايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 15 - 4
4 - با قطعى شدن عذاب استيصال بر كافران ، هيچ مهلتى براى گريز آنان نخواهد بود .
ما لها من فواق
در زبان عرب به مدت زمانى كه دوشنده شير ـ در فاصله ميان دو بار دوشيدن ـ به بچه شتر مهلت مى دهد تا شير بنوشد، «فواق» گفته مى شود و مقصود از آن، مدت كوتاه و زودگذر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 4
4 - خداوند ، مشركان و كافران حق ستيز را كراراً به عذاب استيصال تهديد كرده است .
فإمّا نرينّك بعض الذى نعدهم
فعل مضارع «نعد» دلالت بر استمرار مى كند. اين كلمه مشتق از «وعد» است و «وعد» هم در خير استعمال مى شود و هم در شر. چون در اين جا ضمير به مشركان و كافران بر مى گردد، براى شر و تهديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 13 - 9
9 - مشركان و كفرپيشگان ، پس از اتمام حجت بر آنان ، در معرض گرفتار آمدن به عذاب استيصال اند .
فإن أعرضوا فقل أنذرتكم صـعقة مثل صـعقة عاد و ثمود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 20 - 1
1 - كافران در آخرت ، گرفتار آتشى مسلّط و فراگيرند ، كه تمام راه هاى گريز از آن بسته خواهد بود .
عليهم نار مؤصدة
«وَصيدَة»; يعنى، غرفه اى كه در كوهستان براى حفاظت از اموال ساخته شود و جمله «اوصدت الباب»; يعنى، درب را بسته و محكم كردم (مفردات راغب). بنابراين «مؤصدة»، به معناى بسته شده و محكم است مانند محفظه اى كه در دل كوه پديد آورند. حرف «على» در «عليهم»، بر سلطه كامل آتش و فراگير بودن آن دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 29 - 4
4- اجابت نشدن مهلت خواهى مجرمان ، پس از فرارسيدن عذاب استيصال *
و ما كانوا منظرين
جمله «و ما كانوا منظرين» مى تواند بيانگر اين معنا باشد كه فرعونيان، پس از اتمام حجت و حق ستيزى هاى مكرر، زمينه توبه و بازگشت را از دست داده و مهلت خواهى كسانى چون ايشان اجابت نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 33 - 10
10 ـ امكان نزول عذاب استيصال بر امت محمد (صلی الله علیه و آله)
و ما كان اللّه ليعذبهم . .. و هم يستغفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 1
1 ـ خداوند ، مشركان را كراراً به عذاب استيصال تهديد كرده بود .
و إما نرينك بعض الذى نعدهم
«نعد» فعل مضارع است و دلالت بر استمرار مى كند و نيز مشتق از «وعد» است و «وعد» هم در خير استعمال مى شود و هم در شر. در اين جا چون ضمير «هم» به مشركان بر مى گردد براى شر و تهديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 13 - 9
9 - مشركان و كفرپيشگان ، پس از اتمام حجت بر آنان ، در معرض گرفتار آمدن به عذاب استيصال اند .
فإن أعرضوا فقل أنذرتكم صـعقة مثل صـعقة عاد و ثمود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 2
2 ـ مشركان مكه ، به دليل از دست دادن زمينه ايمان به آيات الهى و هشدار هاى پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذاب استيصال بودند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
با توجه به اينكه يكى از مصاديق «قوم لايؤمنون» در آيه قبل، مشركان مكه مى باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 5
5 - خداوند ، اقوام تكذيب گر و كفر پيشه تاريخ را پس از اين كه از فرصت داده شده استفاده نكردند و هم چنان بر كفر و انكار خود پاى فشردند ، با عذاب استيصال نابود كرد .
فأمليت للكـفرين ثمّ أخذتهم
«نكير» به معناى انكار (تغيير) است. و مقصود از آن به قرينه آيه بعد، تغيير نعمت به محنت، حيات به مرگ و نابودى و آبادانى به ويرانى است. گفتنى است كه استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجيبى و بيانگر شدت كيفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 16
16 - خداوند ، اصحاب اخدود را به جهنم و عذاب سوزانى سخت تر از آن گرفتار خواهد كرد .
إنّ الذين . .. فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
عبارت «الذين فتنوا» عام است و شامل تمام آزار دهندگان مردم مؤمن مى شود; چه در گذشته بدون توبه مرده باشند و يا در آينده و حال پيدا شده و فرصت توبه را از دست دهند. سياق آيات، قرينه بر اين است كه اصحاب «اخدود» مصداق بارز اين گروه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 1
1 - نابود شدن بوستان باغداران يمنى ، كيفر و عذاب الهى بر آنان بود .
كما بلونا أصحـب الجنّة . .. بل نحن محرومون ... كذلك العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 66 - 1
1 - عقوبت اصحاب سبت ، عبرتى براى معاصران آنان و درسى بر آيندگان ايشان
فجعلنها نكلا لما بين يديها و ما خلفها
مراد از ضمير در «فجعلناها» عقوبت اصحاب سبت است كه از جمله «فقلنا لهم كونوا قردة» به دست مى آيد. ضمير در «يديها» و «خلفها» به «الذين اعتدوا» ارجاع مى شود و مؤنث آوردن آن به اعتبار «امت و طايفه» بودن آنان است. مقصود از «ما بين يديها» (آنچه پيش روى آنان بود) مردم معاصر اصحاب سبت است و منظور از «ما خلفها» (آنچه پس از آنان بود) آيندگان ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 56 - 3
3 - عذاب دوزخ ، خوردنى و آشاميدنى آن ( ميوه زقّوم و آب داغ ) جزاى دوزخيان ( اصحاب شمال )
هـذا نزلهم يوم الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 6
6 ـ ستمگران و اعراض كنندگان از قوانين دين، علاوه بر عذابهاى دنيوى به عذابهاى آخرت نيز گرفتار خواهند شد.
و كم من قرية أهلكنها . .. إنا كنا ظلمين. فلنسئلن الذين أرسل إليهم
هدف از بيان بازجويى در قيامت، تهديد ظالمان به عذابهاى اخروى است،و كلمه «فاء» در «فلنسئلن» بيانگر آن است كه عذابهاى دنيا پايان مجازات آنان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 146 - 6
6 ـ جعل احكام سخت و محدود كردن بهره بردارى از مواهب، از انواع مجازاتهاى خداوند براى برخى اقوام بوده است.
و على الذين هادوا حرمنا كل ذى ظفر . .. ذلك جزينهم ببغيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 21
21 ـ نزول عذاب بر امت هاى كافر پيشين ، پس از اصرار و مداومت آنان بر ظلم و حق ناپذيرى
و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
فعل «كانوا» به همراه «يظلمون» افاده استمرار مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 4
4ـ نزول عذاب بر برخى از اقوام گذشته ، فراگير همه آنان نشد و نسلى از آنان باقى ماند .
منها قائم
برداشت فوق، براساس اين احتمال است كه مراد از «منها» من أهلها باشد. بر اين اساس، جمله «منها قائم ...»; يعنى، برخى از اقوامى كه گرفتار عذاب شدند، هم اكنون (عصر پيامبر) نيز موجودند و برخى از آنان به طور كلى منقرض شده و باقى نماندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 116 - 2
2ـ فساد و تبه كارى هاى امت هاى گذشته ، عامل گرفتارى آنان به عذاب و هلاكت
فلولا كان من القرون من قبلكم أُولُوا بقية ينهون عن الفساد
عبارت «ممن أنجينا منهم» قرينه بر اين است كه مقصود از «القرون من قبلكم» امتهايى اند كه به عذابهاى الهى گرفتار شده و به هلاكت رسيده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 15 - 3
3- بسيارى از جوامع ستمگر و مترف در نتيجه عذاب شديد الهى ، كاملاً نابود شدند .
و كم قصمنا . .. حتّى جعلنـهم حصيدًا خـمدين
«حصيد» فعيل به معناى مفعول (محصود) است; يعنى، دِرو شده و «خامد» اسم فاعل از «خمدت النار خموداً» به معناى شعله خاموش شده آتش است و در اين آيه كنايه از مرگ مى باشد (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 6
6 - توصيه شدن مشركان صدراسلام به اين كه به خود بيايند و دست از كفر و تكذيب بردارند و خود را چونان جوامع پيشين ، گرفتار خشم و عذاب خدا نسازند .
و إن يكذّبوك فقد كذّبت . .. فأمليت للكـفرين ثمّ أخذتهم
بيان سرگذشت اقوام تكذيب گر پيشين براى مردم شرك پيشه صدراسلام ـ كه با پيامبر(صلی الله علیه و آله) مبارزه مى كردند ـ در واقع
نصيحتى بود به آنان مبنى بر اين كه از سرگذشت پيشنيان عبرت بگيرند و دست از مخالفت بردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 58 - 1
1 - تاريخ بشر ، شاهد هلاكت جوامع بسيارى با عذاب قهر الهى ( عذاب استيصال ) است .
و كم أهلكنا من قرية
واژه «كم» (چه بسيار) بيانگر كثرت جوامع هلاك شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 9 - 18،19،24،25
18 - امت هاى گذشته ، در پى اصرار بر تكذيب تعاليم انبيا ، به عذاب الهى گرفتار شدند .
و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه ليظلمهم و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
فعل «كانوا» با فعل مضارع «يظلمهم» مفيد استمرار و اِصرار است.
19 - خداوند ، امت هاى تكذيب كننده پيشين را ، پس از اتمام حجت با آنان ، كيفر و عقوبت كرد .
و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه ليظلمهم
24 - عذاب و كيفر جوامع تكذيب كننده ، نتيجه ظلم و ستم آنان به خودشان بود .
فما كان اللّه ليظلمهم و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
25 - عذاب شدن جوامع تكذيب كننده ، ستمى از ناحيه خداوند بر آنان نبود .
و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه ليظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 54 - 4،6
4 - مشركانِ ملت هاى پيشين نيز ، گرفتار عذاب شدند و بين آنان و لذت هاى دنيوى شان جدايى برگشت ناپذير افتاد .
و حيل بينهم و بين ما يشتهون كما فعل بأشياعهم من قبل
«اشياع» (جمع «شيعة») به معناى پيروان است و در آيه ـ به قرينه «من قبل» ـ مراد كسانى است كه مشابهت فكرى با مشركان بعدى داشته اند.
6 - شك و دودلى آميخته با بدگمانى مشركان پيشين ، به بعث و قيامت باعث گرفتار شدن آنان به عذاب
و حيل بينهم و بين ما يشتهون كما فعل بأشياعهم . .. إنّهم كانوا فى شكّ مريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 44 - 5
5 - تهديد مشركان حق ناپذير صدراسلام از سوى خداوند ، به هلاكت و عذاب همچون كافران پيشين
أوَلم يسيروا فى الأرض فينظروا . .. و كانوا أشدّ منهم قوّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 25 - 3
3 - تكذيب كنندگان پيامبران ، از ميان اقوام گذشته ، به عذاب الهى گرفتار شدند .
كذّب الذين من قبلهم فأتيـهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 4،11
4 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، بر اثر مخالفت با پيامبران خود ، به عذاب الهى دچار شدند .
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
11 - عذاب قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان از سوى خداوند كاملاً عادلانه و به دور از هر گونه ستم
مثل دأب قوم نوح . .. و مااللّه يريد ظلمًا للعباد
يادآورى اين مسأله كه خداوند به كسى ظلم نمى كند ـ پس از بيان سرگذشت اقوام يادشده ـ مى تواند گوياى مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 43 - 5
5 - اقتدار و شكوه تمدن هاى گذشته تاريخ ، بى تأثير در پيشگيرى از عذاب الهى از آنان
أكفّاركم خير من أُولـئكم
تعبير «أكفّاركم خير. ..» تعريض بدان دارد كه اقوام پيشين، به رغم اقتدار مادى شان، نابود شدند و شكوه و قدرت آنان نتوانست از عذاب الهى در حق آنان، جلوگيرى كند; شما (كافران) كه جاى خود داريد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 18 - 3
3 - تهديد شدن كافران تكذيب گر ، به نزول عذاب الهى همچون اقوام و ملل پيشين
و لقد كذّب الذين من قبلهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 2،3
2 - فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط ، از سوى خداوند به عقوبتى سخت در دنيا گرفتار شدند .
فأخذهم أخذة رابية
«رابية» (اسم فاعل از «ربا يربو») به معناى فزاينده و رو به رشد است و در اين آيه كنايه از شدّت است.
3 - سرپيچى از فرمان هاى پيامبران ، عامل عقوبت شدن فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط
فعصوا رسول ربّهم فأخذهم أخذة رابية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 13 - 5
5 - توانايى خداوند بر عذاب پيشينيان ، دليل توانمندى او بر اعاده آن براى نسل هاى آينده بشر *
قتل أصحـب الأُخدود . .. إنّه هو يبدىء و يعيد
مفاد آيه شريفه ـ به قرينه تهديد بودن آن براى كافران ـ ممكن است اين باشد كه بايد آيندگان، از سرنوشت پيشينيان عبرت بگيرند; زيرا كسى كه عذاب ها را براى اولين بار به وجود آورد، بر اعاده آن نيز توانمند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 117 - 4
4ـ نزول عذاب بر امت هاى درستكار ، ظلم به آنهاست .
و ما كان ربك ليهلك القرى بظلم و أهلها مصلحون
كلمه «مصلح» هم به معناى اصلاح كننده خويش و هم به معناى اصلاح كننده ديگران است. برداشت فوق ، ناظر به معناى اول مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 21
21 ـ نزول عذاب بر امت هاى كافر پيشين ، پس از اصرار و مداومت آنان بر ظلم و حق ناپذيرى
و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
فعل «كانوا» به همراه «يظلمون» افاده استمرار مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 15
15 ـ عذاب اقوام مجرم نيز جلوه اى از رحمت خداوند است. *
فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
آمدن جمله «و لا يرد بأسه» پس از «ذو رحمة واسعة» چنين مى نماياند كه عذاب اقوام مجرم نيز جلوه اى از رحمت واسعه خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 128 - 11،14،15،16
11 ـ عذاب خداوند سرنوشت كافران محارب ، در صورت عدم بازگشت و توبه
ليقطع طرفاً . .. فينقلبوا خائبين ... او يعذّبهم
14 ـ دشمنان محارب با اهل ايمان ، مستحقّ عذاب الهى
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
15 ـ ظلم ، موجب گرفتار شدن به عذاب الهى
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
16 ـ عذاب خداوند به بندگان ، نتيجه عمل خود آنان
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 129 - 7
7 ـ اصل ، در مشيّت الهى ، آمرزش بندگان است ، نه عذاب آنان
يغفر لمن يشآء و يعذّب من يشآء و اللّه غفور رحيم
تقديم ذكرى آمرزش بر عذاب، دلالت بر تقديم واقعى و اصالت مغفرت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 13 - 8
8 ـ نابودى امت ها با عذاب استيصال ، همواره پس از يأس كامل از ايمان آوردن آنان بوده است .
و لقد أهلكنا القرون . .. و جاءتهم رسلهم بالبينت و ما كانوا ليؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 44 - 12
12 ـ برخى از امتهاى گذشته پس از فراموش كردن خدا و هشدارهاى او گرفتار عذاب ناگهانى خداوند شدند.
و لقد أرسلنا إلى أمم من قبلك . .. فلما نسوا ... أخذنهم بغتة فإذا هم مبلسون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 1،3
1 ـ خداوند بسيارى از امتهاى مختلف پيشين را با عذابى سهمگين و ناگهانى به هلاكت رساند.
و كم من قرية أهلكنها فجاءها
«فاء» در جمله «فجاءها . ..» مى تواند تفسيريه باشد. بر اين مبنا جمله «جاءها ...» توضيح و تفسير جمله «أهلكناها» است. اسناد هلاكت به قريه براى رساندن شدت عذاب است.
3 ـ گروهى از امتهاى متخلف پيشين شب هنگام و گروهى ديگر در حال خواب نيمروز، گرفتار عذاب الهى شدند.
فجاءها بأسنا بيتا أو هم قائلون
«أو» در جمله «أو هم قائلون» براى تنويع است. «قائلة» به معناى نيمروز است و «قائل» به كسى گفته مى شود كه آن هنگام در خواب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 17
17- عذاب كافران به قرآن ، ممكن است انواعى مغاير با عذاب پيشينيان باشد .
أن تأتيهم سنّة الأوّلين أو يأتيهم العذاب قبلاً
چنان چه «قُبُلاً» جمعِ «قبيل» باشد، به معناى انواع و اقسامِ گوناگون است و مراد آيه اين مى شود كه عذاب اين كافران، لزوماً، از همان انواع عذاب پيشينيان نيست، بلكه ممكن است آنان به انواع گوناگون ديگرى از عذاب مبتلا شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 45 - 1
1 ـ خداوند با عذاب ناگهانى نسل برخى از امتهاى ستمكار پيشين را ريشه كن كرده است.
أخذنهم بغتة . .. فقطع دابر القوم الذين ظلموا
«دابر القوم» يعنى «آخر القوم». و قطع شدن آن به معناى ريشه كن شدن آخرين نفر است كه از آن به ريشه كن شدن نسل تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 53 - 5
5 - « عن أبى بصير عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه . . . « و المؤتفكة أهوى » قال : هم أهل البصرة هى المؤتفكة . . . ;
ابى بصير از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند . .. «و المؤتفكة أهوى» روايت نموده كه مراد، اهل بصره هستند. آن جا شهر زيرورو شده است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 23
23 ـ برخى گناهان اهل كتاب ، موجب گرفتارى حتمى آنان به عذاب الهى
انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
در برداشت فوق «ان يصيبهم» به معناى گرفتار ساختن به عذاب گرفته شده است. قابل ذكر است كه «بعض ذنوبهم» مى تواند اشاره به اين باشد كه برخى گناهان به گونه اى است كه خداوند مرتكبان آن گناه را قطعاً به عذاب گرفتار خواهد ساخت و لذا توفيق حق پذيرى را از آنان سلب خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 1،7
1ـ خداوند ، در پى اصرار مردم مدين بر شركورزى و نپذيرفتن تعاليم شعيب ( ع ) ، آنان را به عذابى سخت گرفتار ساخت .
و لما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم شعيب است. اضافه آن به ضمير «نا» حكايت از بزرگى آن عذاب دارد.
7ـ كفرپيشگان قوم شعيب ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6ـ عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنـهم و لـكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 5،10
5 - خداوند ، اقوام تكذيب گر و كفر پيشه تاريخ را پس از اين كه از فرصت داده شده استفاده نكردند و هم چنان بر كفر و انكار خود پاى فشردند ، با عذاب استيصال نابود كرد .
فأمليت للكـفرين ثمّ أخذتهم
«نكير» به معناى انكار (تغيير) است. و مقصود از آن به قرينه آيه بعد، تغيير نعمت به محنت، حيات به مرگ و نابودى و آبادانى به ويرانى است. گفتنى است كه استفهام در جمله «فكيف كان نكير»، استفهام تعجيبى و بيانگر شدت كيفر است.
10 - قوم نوح ، عاد ، ثمود ، ابراهيم ، لوط ، اصحاب مدين و فرعونيان ، اقوام هلاك شده با عذاب استيصال
فقد كذّبت قبلهم قوم نوح . .. ثمّ أخذتهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 3،5
3 - عذاب زلزله قوم شعيب ، چنان بود كه با رخداد آن ، مردم مدين ، بى درنگ از پا درآمدند .
فكذّبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا
عطف «أصبحوا» با «فاء» ـ كه براى عدم تراخى است ـ بر «أخذتهم» دلالت بر هلاكت بى درنگ مى كند. گفتنى است. «أصبحوا» احتمال دارد به معناى «صاروا» باشد و احتمال دارد به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابر احتمال نخست، نكته ياد شده قابل استفاده است.
5 - زلزله مدين ، به قدرى شديد و هلاكت بار بود كه مردم آن شهر ، نتوانستند از خانه هايشان بيرون بروند و در داخل همان خانه ها ، به زانو درآمدند .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جـثمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 10
10- مبتلا شدن مكيان به عذاب ، پس از تكذيب پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
قرية كانت ءامنة . .. و لقد جاءهم رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
برداشت فوق، بنابراين نكته است كه مراد از قريه ياد شده در آيه قبل، «مكه» باشد و ضماير «جائهم» و «فأخذهم» به مكيان برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 12 - 2
2 - پيوستن آب هاى آسمان و زمين به يكديگر ، براى محقق ساختن اراده الهى عليه قوم نوح
ففتحنا أبوب السّماء . .. و فجّرنا الأرض عيونًا فالتقى الماء على أمر قد قدر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 22
22 ـ نوشيدنى سوزان و عذاب دردناك قيامت در انتظار بازيچه قراردهندگان دين است.
أولئك الذين أبسلوا . .. لهم شراب من حميم و عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 1،4
1 - كافران حق ستيز و ستيزه جو ، در قيامت به آب داغ و پر حرارت افكنده خواهند شد .
يسحبون . فى الحميم
يكى از معانى «حميم»، آب داغ و پر حرارت است.
4 - ستيزه جويى و تكذيب لجوجانه كتاب هاى آسمانى و فرستادگان الهى ، موجب انواع گوناگون عذاب ( در غل و زنجير شدن ، سوخته شدن به آب داغ و آتش دوزخ )
الذين يجـدلون . .. الذين كذّبوا بالكتـب ... إذ الأغلـل فى أعنـقهم ... ثمّ فى الن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 5 - 3
3 - نوشيدن اجبارى مايع جوشان ، يكى از عذاب هاى دوزخيان است .
تسقى من عين ءانية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 56 - 3
3 - عذاب دوزخ ، خوردنى و آشاميدنى آن ( ميوه زقّوم و آب داغ ) جزاى دوزخيان ( اصحاب شمال )
هـذا نزلهم يوم الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 3
3 - قوم نوح با آتشى بزرگ و وصف ناپذير پس از مرگ عذاب شدند .
فأُدخلوا نارًا
تنكير «ناراً» يا براى افاده تعظيم است و يا براى بيان نوع خاصى از آتش كه وصف ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 1،2
1 - مهيا بودن زنجير ها ، غلّ ها و آتش برافروخته براى كافران و ناسپاسان نعمت هدايت از جانب خداوند
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ وأغلـلاً و سعيرًا
2 - كفران نعمت هدايت ، موجب عذاب سخت الهى ( همچون زنجير ، غل و آتش ) در قيامت
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ و أغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 4
4 - ستيزه جويى و تكذيب لجوجانه كتاب هاى آسمانى و فرستادگان الهى ، موجب انواع گوناگون عذاب ( در غل و زنجير شدن ، سوخته شدن به آب داغ و آتش دوزخ )
الذين يجـدلون . .. الذين كذّبوا بالكتـب ... إذ الأغلـل فى أعنـقهم ... ثمّ فى الن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 31 - 1
1 - كافران صاحب زر و زور در قيامت ، به وسيله آتش پرحرارت و شعلهور سوازنده خواهند شد .
ثمّ الجحيم صلّوه
«جحيم» (از ماده «جحمه») به معناى آتش شعلهور و پرحرارت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 13 - 5
5 - آتش دوزخ ، عذابى جاودانه است و اهل شقاوت در آن مخلّداند .
ثمّ لايموت فيها و لايحيى
مراد از «لايحيى»، نفى حيات مطلوب است كه نجات از آتش، مصداق بارز آن مى باشد. در اين صورت قيد «فيها»، اختصاص به «لايموت» خواهد داشت. بنابراين دوزخيان، نه در آتش مى ميرند و نه از آن بيرون مى آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 7 - 5
5 - باطن و روح انسان نيز در قيامت ، از آتش جهنم در عذاب خواهد بود .
الّتى تطّلع على الأفئدة
ممكن است در دنيا بدن كسى بسوزد; ولى روح او رنج نبيند و از شكنجه در راه عقيده شادمان باشد; اما اين آيه، آتش جهنم را براى جان انسان ـ كه قلب كنايه از آن است ـ نيز سوزاننده معرفى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 12 - 1
1 - كسانى كه از تذكرات قرآن ، فاصله گرفته ، آن را نپذيرند ، به بزرگ ترين و سوزان ترين آتش ها ، گرفتار شده و در آن باقى خواهند ماند .
و يتجنّبها الأشقى . الذى يصلى النار الكبرى
زجاج گفته است: «صلى»; يعنى، ملازم و همراه شد (لسان العرب) و «صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد. (قاموس). «كبرى»; يعنى، بزرگ تر و بزرگى آتش به گستردگى و افروخته تر بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 4 - 1
1 - چشيدن آتش سوزان و گرفتارى به رنج و مشقت آن ، فرجام كسانى است كه حضورشان در صحنه قيامت ، همراه با خفّت و خوارى است .
وجوه يومئذ خـشعة . .. تصلى نارًا حامية
«صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد (قاموس).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 5
5 - « عن أبى جعفر ( ع ) . . . ان للّه عزّوجلّ جنوداً من رياح يعذّب بها من يشاء ممّن عصاه . . . و لكلّ ريح منهنّ اسم أما تسمع قوله تعالى « . . .إنّا أرسلنا عليهم ريحاً صرصراً . . . » ;
از امام باقر(ع) روايت شده: . ..براى خداوند لشگريانى از بادها هستند كه با آنها هر كه را بخواهد ـ از كسانى كه او را عصيان كرده ـ عذاب مى كند و براى هر بادى از آنها نامى است آيا نشنيده اى سخن خداوند را كه فرموده «...إنّا أرسلنا عليهم ريحاً صرصراً...».»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 2
2 - قوم عاد ، با تندبادى بسيار سرد و توفنده به هلاكت رسيدند .
فأرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» به معناى بسيار سرد و سوزان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 41 - 2
2 - كفر و حق ستيزى قوم عاد ، منتهى به عذاب الهى با بادى ويرانگر
و فى عاد إذ أرسلنا عليهم الريح العقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 2،3
2 - قوم عاد ، با تندبادى بسيار سرد و توفنده به هلاكت رسيدند .
فأرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» به معناى بسيار سرد و سوزان است.
3 - باد هاى سرد و توفنده ، از ابزار عذاب الهى در هلاكت جوامع مستكبر
فأرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 1
1 - عذاب قوم عاد ، به وسيله وزش بادى بسيار شديد و سرد
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» در وصف باد آورده مى شود و آن بادى است كه سخت زوزه بكشد يا بسيار سرد باشد (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 1
1 - عذاب قوم عاد ، به وسيله وزش بادى بسيار شديد و سرد
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» در وصف باد آورده مى شود و آن بادى است كه سخت زوزه بكشد يا بسيار سرد باشد (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 42 - 1
1 - زندگى هميشگى در ميان باد بسيار گرم و شديد ، فرجام اخروى اصحاب الشمال
فى سموم
«فى سموم» خبر براى مبتداى محذوف و به تقدير «أُولـئك فى سموم» است. «سموم» به باد گرم گفته مى شود (قاموس المحيط) و نكره آمدن آن بيانگر شدت وزش باد و نيز درجه بالاى گرماى آن است. جمله اسميه نيز بيانگر آن است كه اين دسته، براى هميشه گرفتار آن خواهند بود و هرگز از آن خلاص نخواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 1
1ـ جوشش آب هاى سيل آسا ، بارش باران هاى طوفان زا ، زير و زبر شدن آباديها ، فرو ريختن سنگ هاى عذاب و ايجاد صيحه و غرش هاى تخريب گر ، نمونه هايى است از عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال .
و كذلك أخذ ربك
«ذلك» اشاره به عذابهايى است كه در اين سوره بيان شده است; از قبيل طوفان نوح ، زير و زبر شدن آباديهاى قوم لوط و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 11 - 3
3 - انتقام الهى از قوم نوح ، با ريزش بارانى شديد و سيل آسا بر ايشان
ففتحنا أبوب السّماء بماء منهمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 12 - 2
2 - پيوستن آب هاى آسمان و زمين به يكديگر ، براى محقق ساختن اراده الهى عليه قوم نوح
ففتحنا أبوب السّماء . .. و فجّرنا الأرض عيونًا فالتقى الماء على أمر قد قدر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 13
13 - « عن أبى ادريس الخولانى ( رض ) قال : سألت عبادة بن الصامت ( رض ) عن قول اللّه : « و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر » فقال : سألت رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) عنها ، فقال : هى المصائب و الأسقام و الأنصاب ، عذاب للمسرف فى الدنيا ، دون عذاب الأخرة . . . ;
ابوادريس خولانى گويد: از عبادة بن صامت(رض) از اين سخن خدا: «و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر» پرسيدم. گفت: از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرسيدم، فرمود: عذاب نزديك تر، مصيبت ها و بيمارى ها و رنج ها است. [آن]، عذابى دنيايى است براى مسرف، نه اين كه عذاب آخرت باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 9
9 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 131 - 17
17 - ثروت انبوه براى كافران ، عذاب آور و سختى آفرين است .
لنفتنهم فيه
از معانى «فتنة» عذاب و مشقت است (قاموس). لام در «لنفتنهم» لام عاقبة و بيانگر بازتاب پيش بينى نشده ثروت مندى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 131 - 17
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 4
4 ـ تقسيم شدن مردم به فرقه هاى مختلف و درگيرى و جنگ بين آنان، از انواع عذاب الهى بر مردم است.
أو يلبسكم شيعا و يذيق بعضكم بأس بعض
«شيع»، جمع «شيعه»، به معنى گروهها و فرقه هاست و «بأس» نيز به معنى جنگ و يا شدت جنگ است. (لسان العرب). جمله «و يذيق ...» عطف تفسير و يا عطف سبب بر مسبب است، يعنى نتيجه گروه گروه شدن جنگ و درگيرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 30 - 4
4 - كافران لجوج و تكذيب گر ، در معرض عذاب الهى ( همچون خشكسالى )
قل أرءيتم إن أصبح ماؤكم غورًا فمن يأتيكم بماء معين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 2
2 ـ جارى شدن سيلاب و هجوم ملخ ها ، شپش ها و قورباغه ها و آلوده شدن زندگانى به خون ، از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيانِ منكر رسالت موسى
فأرسلنا عليهم الطوفان و الجراد و القمل و الضفادع و الدم
«طوفان» آب فراوانى است كه بر منطقه و يا مناطقى مستولى مى شود. هر يك از «جراد» (ملخ) و «قمل» (شپش) اسم جنس است. ضفادع جمع ضَفدَع يا ضفدَع (قورباغه) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 63 - 1
1 - درخت زقّوم ، مايه رنج و عذاب كافران و ستم گران از جانب خداوند
أم شجرة الزقّوم . إنّا جعلنـها فتنة للظـلمين
يكى از معانى «فتنة»، رنج و عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 56 - 3
3 - عذاب دوزخ ، خوردنى و آشاميدنى آن ( ميوه زقّوم و آب داغ ) جزاى دوزخيان ( اصحاب شمال )
هـذا نزلهم يوم الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 16
16 ـ عن أبى جعفر(ع) فى قوله: «. .. عذابا من فوقكم» هو الدخان و الصيحة «او من تحت ارجلكم» و هو الخسف «او يلبسكم شيعا» و هو اختلاف فى الدين و طعن بعضكم على بعض «و يذيق بعضكم بأس بعض» و هو ان يقتل بعضكم بعضا و كل هذا فى أهل القبلة ... .
از امام باقر(ع) روايت شده است: مراد از «عذابا من فوقكم»، دود و صيحه آسمانى و مراد از «أو من تحت أرجلكم»، فرو رفتن در زمين و مراد از «يلبسكم شيعا»، اختلاف در دين و بدگويى بعضى از شما نسبت به بعض ديگر مى باشد، و مراد از «و يذيق بعضكم بأس بعض» اين است كه گروهى از شما گروه ديگر را بكشد و تمام اينها مربوط به اهل قبله است . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 43 - 1
1 - زندگى در سايه اى از دود سياه ، فرجام اخروى اصحاب الشمال
و ظلّ من يحموم
مفسران «يحموم» را به دود سياه معنا كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 4
4 ـ عذاب الهى بر متمرّدان ، با پوشش رحمت
هل ينظرون الا ان يأتيهم اللّه فى ظلل من الغمام
با توجّه به اينكه ابر، مظهر رحمت خداوند است ; امّا در آيه مزبور، به عنوان وسيله اى براى عذاب الهى معرّفى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 78 - 2
2 ـ لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم ثمود توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه نزول عذاب هنگامى بوده كه همه و يا اكثر ثموديان در خانه هايشان استراحت مى كردند و مى تواند علاوه بر اين، اشاره داشته باشد كه با احساس لرزش زمين ـ كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد ـ كافران قوم صالح نيز خواستند از خانه ها بدر شوند ولى عذاب مهلت شان نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند با توجه به اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 5
5 ـ لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم شعيب توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» هم مى تواند اشاره به اين نكته باشد كه نزول عذاب هنگامى بود كه همه و يا اكثر آنان در خانه هايشان استراحت مى كردند و هم مى تواند علاوه بر اين، اشاره به اين داشته باشد كه با احساس لرزش زمين، كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد، قوم شعيب نيز خواستند از خانه ها بيرون شوند، ولى عذاب مهلت نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند. با توجه به اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است، اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 3
3 - عذاب نازل شده بر قوم لوط ، زلزله بود .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
«رجز» در لغت، به معناى «اضطراب» است. مراد از آن، در آيه، زلزله است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 3،4،6
3 - عذاب زلزله قوم شعيب ، چنان بود كه با رخداد آن ، مردم مدين ، بى درنگ از پا درآمدند .
فكذّبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا
عطف «أصبحوا» با «فاء» ـ كه براى عدم تراخى است ـ بر «أخذتهم» دلالت بر هلاكت بى درنگ مى كند. گفتنى است. «أصبحوا» احتمال دارد به معناى «صاروا» باشد و احتمال دارد به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابر احتمال نخست، نكته ياد شده قابل استفاده است.
4 - زلزله مدين ، در شب رخ داد .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جـثمين
احتمال دارد كه «أصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابراين، زلزله، در شب اتفاق افتاده است.
6 - امكان دارد كه زلزله ـ و يا ديگر بلا هاى طبيعى ـ عذاب و كيفر الهى باشد .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جـثمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 6
6- زمين ، از جمله ابزار هاى عذاب الهى است .
أن يخسف الله بهم الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 4
4 - ستيزه جويى و تكذيب لجوجانه كتاب هاى آسمانى و فرستادگان الهى ، موجب انواع گوناگون عذاب ( در غل و زنجير شدن ، سوخته شدن به آب داغ و آتش دوزخ )
الذين يجـدلون . .. الذين كذّبوا بالكتـب ... إذ الأغلـل فى أعنـقهم ... ثمّ فى الن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 1،2
1 - مهيا بودن زنجير ها ، غلّ ها و آتش برافروخته براى كافران و ناسپاسان نعمت هدايت از جانب خداوند
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ وأغلـلاً و سعيرًا
2 - كفران نعمت هدايت ، موجب عذاب سخت الهى ( همچون زنجير ، غل و آتش ) در قيامت
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ و أغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 28
28ـ « عن أبى بصير و غيره عن أحدهما عليهما السلام : . . . لما قال جبرئيل : « إنا رسل ربك » قال له لوط : يا جبرئيل عجّل ، قال : نعم ، قال : يا جبرئيل عجّل ، قال : « إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب » . . . فأدخل جناحه تحتها حتّى إذا استعلت قلّبها عليهم و رمى جدران المدينة بحجار من سجّيل و سمعت إمرأة لوط الهَدّة فهلكت منها ;
ابوبصير و غير او از امام باقر يا امام صادق ـعليهما السلامـ روايت كرده اند كه فرمود: هنگامى كه جبرئيل به لوط گفت: ما فرشتگان، فرستادگان پروردگار تو هستيم، لوط به او گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: باشد. لوط گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: «موعد هلاكت آنها صبح است، آيا صبح نزديك نيست؟»... پس بال خود را به زير زمين آن ديار فرو برد، آن گاه كه آن آبادى بالا رفت آن را به روى آنان واژگون كرد و ديوارهاى شهر را با سجيل (سنگ گِل) سنگباران كرد. همسر لوط صداى شديد فرو ريختن ديوارها را شنيد و از آن صدا به هلاكت رسيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 2،6،8
2ـ خداوند ، علاوه بر زير و رو كردن ديار قوم لوط ، با فرو فرستادن سجّيل ( سنگ گل ) آنان را به هلاكت رساند .
فلما جاء أمرنا . .. أمطرنا عليها حجارة من سجيل
«سجيل» كلمه اى است كه در اصل فارسى بوده (سنگ گل) و آن گاه كه در زمان عربى استعمال شده و به اصطلاح معرّب گشته ، به صورت «سجّيل» تلفّظ شده است (لسان العرب).
6ـ زير و زبر كردن ديار قوم لوط و بارش سنگ بر آنان ، عذابى برخاسته از امر خداوند
فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها و أمطرنا عليها حجارة
مراد از «أمرنا» عذاب الهى است. تعبير كردن از «عذاب» به «أمر» براى رساندن اين معناست كه: عذاب نازل شده ، برخاسته از امر و فرمان خداوند بوده است.
8ـ سنگ هاى فرو ريخته بر قوم تبه كار لوط ، سنگ گِلهايى لايه لايه و متراكم
و أمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود
«منضود» به معناى روى هم قرار گرفته است و از آن جا كه اين كلمه صفت براى «سجيل» مى باشد ، چنين برمى آيد كه سنگهاى فرو ريخته بر قوم لوط ، داراى لايه هاى متعدد به هم چسبيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 83 - 1،7
1ـ سنگ هاى فرو ريخته شده برقوم تبه كار لوط ، سنگهايى داراى علامتى ويژه كه تنها خداوند به آن علامت آگاه بود .
مسوّمة عند ربك
«سيمة» و «سيماء» به معناى نشانه و علامت است و «تسويم» (مصدر مسوّمة) به معناى قرار دادن نشانه مى باشد. بنابراين «مسوّمة»; يعنى ، نشان دار و داراى علامت. در برداشت فوق «عند ربك» متعلق به «مسوّمة» گرفته شده است.
علل الشرايع، ص 551، ح 5، ب 340; نورالثقلين، ج2، ص384، ح166.
7ـ جوامع ستمگر ، در معرض گرفتار شدن به كيفر هاى دنيوى و در خطر هدف قرار گرفتن سنگ هاى عذاب
و ما هى من الظـلمين ببعيد
«هى» مى تواند به قريه يا قريه هايى كه از سياق كلام برمى آيد، باز گردد و مى تواند به «حجارة» در آيه قبل ارجاع شود. معناى جمله «و ما هى ...» بنابر احتمال دوم چنين است: آن سنگهاى كذايى دور از ستمگران نيست; يعنى، ستمگران در معرض چنين عذابهايى اند و آن گونه سنگها براى آنان مهياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 1
1ـ جوشش آب هاى سيل آسا ، بارش باران هاى طوفان زا ، زير و زبر شدن آباديها ، فرو ريختن سنگ هاى عذاب و ايجاد صيحه و غرش هاى تخريب گر ، نمونه هايى است از عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال .
و كذلك أخذ ربك
«ذلك» اشاره به عذابهايى است كه در اين سوره بيان شده است; از قبيل طوفان نوح ، زير و زبر شدن آباديهاى قوم لوط و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 2،4
2- قوم لوط ، هم زمان با زير و رو شدن شهرشان ، دچار بارش كلوخهايى از سنگ و گِل ( سجّيل ) شدند .
فجعلنا عـليها سافلها و أمطرنا عليهم حجارة من سجّيل
«سجيل» در لغت به معناى شيئى است كه از سنگ و گِل مخلوط باشد و برخى از اهل لغت آن را «لفظى فارسى» و معرب «سنگ گِل» دانسته اند.
4- يكايك افراد قوم لوط ، هدف كلوخهايى از سنگ و گِل شدند .
و أمطرنا عليهم حجارة من سجّيل
برداشت فوق از تعبير «أمطرنا» استفاده گرديده است; يعنى، همان گونه كه قطره هاى باران از آسمان به صورت پياپى و با فاصله كوتاه در نقاط مختلف فرو مى ريزد، فرود «سجّيل» هم به همين ترتيب فراگير تمامى نقاط شهر شده و همه افراد را دربرگرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 40 - 3،10
3 ـ شهر قوم لوط ، به وسيله بارانى از سنگ گل ، به ويرانه اى تبديل شد .
و لقد أتوا على القرية التى أُمطرت مطر السوء
آنچه به صورت باران بر قوم لوط باريد ـ به قرينه آيات ديگر از جمله آيه 82 سوره «هود» (و أمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود) ـ سنگ گل و كلوخ بود.
10 ـ « عن أبى جعفر ( ع ) قال : و أمّا القرية « التى أمطرت مطر السوء » فهى سدوم قرية قوم لوط أمطراللّه عليهم حجارة من سجيل . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود: و اما قريه اى كه خداوند، باران «سوء» را بر آنان باراند، «سدوم»; يعنى، قريه قوم لوط بود كه خدا بارانى از سنگ «سجيل» بر آنان باريد (سجيل معرّب سنگ گل است)».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 33 - 2
2 - عذاب قوم لوط ، به وسيله سنگ هايى از گِل
حجارة من طين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 13
13 - « عن أبى ادريس الخولانى ( رض ) قال : سألت عبادة بن الصامت ( رض ) عن قول اللّه : « و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر » فقال : سألت رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) عنها ، فقال : هى المصائب و الأسقام و الأنصاب ، عذاب للمسرف فى الدنيا ، دون عذاب الأخرة . . . ;
ابوادريس خولانى گويد: از عبادة بن صامت(رض) از اين سخن خدا: «و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر» پرسيدم. گفت: از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرسيدم، فرمود: عذاب نزديك تر، مصيبت ها و بيمارى ها و رنج ها است. [آن]، عذابى دنيايى است براى مسرف، نه اين كه عذاب آخرت باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 92 - 3
3- تهديد پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مشركان مكه ، در امكان نزول عذاب با سقوط قطعاتى از آسمان بر سر آنان
أو تسقط السّماء كما زعمت علينا كسفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 9 - 9
9 - تهديد شدن منكران معاد ، به سقوط قطعه هايى از آسمان بر سرشان
إن نشأ . .. أو نسقط عليهم كسفًا من السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 2
2 ـ جارى شدن سيلاب و هجوم ملخ ها ، شپش ها و قورباغه ها و آلوده شدن زندگانى به خون ، از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيانِ منكر رسالت موسى
فأرسلنا عليهم الطوفان و الجراد و القمل و الضفادع و الدم
«طوفان» آب فراوانى است كه بر منطقه و يا مناطقى مستولى مى شود. هر يك از «جراد» (ملخ) و «قمل» (شپش) اسم جنس است. ضفادع جمع ضَفدَع يا ضفدَع (قورباغه) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 3 - 14
14 ـ تهديد مشركان پيمان شكن ، به عذاب دردناك شكست
و بشر الذين كفروا بعذاب أليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «عذاب أليم»، عذاب شكست در برابر جبهه اسلام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 3
3 - عذاب قوم ثمود ، همراه با صاعقه اى عظيم و كشنده *
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة فكانوا كهشيم المحتظر
با توجه به اين كه خشك شدن بدن قوم ثمود، بيش از آن كه متأثر از صداى مهيب باشد، معلول صاعقه است; احتمال مى رود صيحه در اين آيه، بدان جهت آمده باشد كه همواره پس از صاعقه صدايى شنيده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 5 - 1
1 - قوم ثمود ، به وسيله صاعقه كوبنده و سركش به هلاكت رسيدند .
فأمّا ثمود فأُهلكوا بالطاغية
«طاغية» در اصل، به معناى سركش و متجاوز از حد و مرز است; ولى مقصود از آن در آيه شريفه ـ برابر نظر مفسران ـ صاعقه است. البته در آيه 13 سوره «فصلت» بدان تصريح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 16
16 ـ عن أبى جعفر(ع) فى قوله: «. .. عذابا من فوقكم» هو الدخان و الصيحة «او من تحت ارجلكم» و هو الخسف «او يلبسكم شيعا» و هو اختلاف فى الدين و طعن بعضكم على بعض «و يذيق بعضكم بأس بعض» و هو ان يقتل بعضكم بعضا و كل هذا فى أهل القبلة ... .
از امام باقر(ع) روايت شده است: مراد از «عذابا من فوقكم»، دود و صيحه آسمانى و مراد از «أو من تحت أرجلكم»، فرو رفتن در زمين و مراد از «يلبسكم شيعا»، اختلاف در دين و بدگويى بعضى از شما نسبت به بعض ديگر مى باشد، و مراد از «و يذيق بعضكم بأس بعض» اين است كه گروهى از شما گروه ديگر را بكشد و تمام اينها مربوط به اهل قبله است . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 1،10
1ـ كفرپيشگان قوم ثمود ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
10ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) ( فى إهلاك قوم صالح ) : . . . لما كان نصف الليل أتاهم جبرئيل ( ع ) فصرخ بهم صرخة خرقت تلك الصرخة أسماعهم و فلقت قلوبهم و صدّعت أكبادهم . . . فأصبحوا فى ديارهم و مضاجعهم موتى أجمعين ثم أرسل الله عليهم مع الصيحة النار من السماء فأحرقتهم أجمعين . . . ;
از امام صادق(ع) [درباره هلاكت قوم صالح] روايت شده است: چون نيمه شب فرا رسيد، جبرئيل نزد آنان آمد. پس فريادى بلند بر سرشان زد كه گوشهاى آنان را پاره كرد و قلبهايشان را شكافت و جگرهايشان را دريد; در نتيجه صبحگاه آن شب، همه آنان در خانه ها و بسترهايشان مرده بودند. سپس خداوند همراه با آن فرياد آتشى از آسمان فرستاد كه همه را سوزاند
...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 7،12
7ـ كفرپيشگان قوم شعيب ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
12ـ صيحه و غرشى كه مردم مدين را فرا گرفت ، توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از آنان سلب كرد .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
«فى ديارهم» متعلق به «جاثمين» است و دلالت بر اين دارد كه: قوم شعيب در خانه هايشان به هلاكت رسيدند. بيان اين معنا حكايت از آن دارد كه صيحه و غرّش مهيب، آن چنان بود كه مردم مدين نتوانستند از خانه ها ـ كه طبعاً آدمى در اين موارد آن را ترك مى كند ـ بيرون آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 1
1ـ جوشش آب هاى سيل آسا ، بارش باران هاى طوفان زا ، زير و زبر شدن آباديها ، فرو ريختن سنگ هاى عذاب و ايجاد صيحه و غرش هاى تخريب گر ، نمونه هايى است از عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال .
و كذلك أخذ ربك
«ذلك» اشاره به عذابهايى است كه در اين سوره بيان شده است; از قبيل طوفان نوح ، زير و زبر شدن آباديهاى قوم لوط و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 73 - 1،3
1- قوم لوط ، در پى اصرار بر تداوم انحراف جنسى خود ، صبحگاهان گرفتار صدايى وحشتناك و غرش سهمگين شدند .
قال هـؤلاء بناتى . .. فأخذتهم الصيحة مشرقين
«صيحة» به معناى صدا بلند كردن و فرياد است و چون اين صدا همراه با فزع و ترس است، از اين رو به صداى وحشتناك و غرش سهمگين تعبير شده است. «شرق» (مصدر مشرقين) به معناى طلوع خورشيد است. وزن فاعلى آن به معناى آنان داخل صبح شدند است.
3- صداى وحشتناك و غرش سهمگين ، از اسباب و عوامل عذاب الهى
فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 1
1- خداوند ، شهر قوم لوط را در پى صدايى وحشتناك ، زير و رو و واژگون كرد .
فأخذتهم الصيحة . .. فجعلنا عـليها سافلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 2
2- صداى وحشتناك و غرش سهمگين ، از اسباب و عوامل عذاب هاى الهى
فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 84 - 3
3- عذاب الهى ( صيحه ) اصحاب حجر را در داخل خانه هاى سنگى و دژ هاى مستحكمشان درهم كوبيد .
ينحتون من الجبال بيوتًا ءامنين . فأخذتهم الصيحة ... فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبو
اصحاب حجر براى در امان ماندن از عذاب الهى، خانه هاى سنگى بنا كرده بودند; ولى اين خانه ها آنان را از عذاب مصون نداشت و در دفع آن كارساز نبود (فما أغنى عنهم . ..). حقيقت فوق بيانگر اين نكته است كه در وقت عذاب، آنان در همين خانه ها سُكنى داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 2
2 - نابودى جامعه پس از نوح ، تنها با يك فرياد مرگ بار ( صيحه )
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
«صيحة» مصدر عددى و به معناى يك فرياد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 7،10،11
7 - برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم ثمود ) با صيحه و صدايى مهيب و وحشت ناك ، عذاب و نابود شدند .
و عادًا و ثمودًا . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أخذته الصيحة
10 - رخداد هاى ناگوار طبيعى ، مانند طوفان شن و صدا هاى مهيب و فرورفتن در كام زمين و امواج دريا ، ممكن است عذاب الهى باشند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم من أرسلنا عليه حاصبًا و منهم من أخذته الصيحة و منهم من
11 - نابود كردن قوم عاد و ثمود با طوفان و صداى مهيب و نيز هلاكت قارون و فرعون و هامان با فرورفتن در كام زمين و امواج دريا ، نشانه پيشى داشتن قضاى الهى بر هر قدرتى است .
و قـرون و فرعون و هـمـن . .. و ما كانوا سـبقين . فكلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 29 - 1،2
1 - عذاب و هلاكت مردم انطاكيه ، تنها با يك صيحه و بانگ سهمناك بود .
إن كانت إلاّ صيحة وحدة
اسم «كانت» به قرينه مقام ـ كه درصدد بيان مجازات و عذاب مردم انطاكيه است ـ عقوبت و نابودى مى باشد.
2 - مردم انطاكيه ، با صيحه و بانگ سهمناك به حال خموشى و سكون مرگ بار درآمدند .
فإذا هم خـمدون
«خمود» در اصل به معناى خاموش شدن زبانه آتش است و جمله «إذا هم خامدون» كنايه از مردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 15 - 1،3
1 - تهديد سران كفر و شرك عصر بعثت ، به عذاب ناگهانى ( بانگ سهمگين ) از سوى خداوند
و ما ينظر هـؤلاء إلاّ صيحة وحدة
«ينظر» (از مصدر «نظر») به معناى «انتظار» است و مقصود از «صيحة» عذاب استيصال مى باشد كه ممكن است به صورت صاعقه و بانگ سهمگين باشد. آمدن كلمه «واحدة» نيز براى اشاره به ناگهانى و يكباره بودن نزول عذاب است.
3 - صيحه ( بانگ سهمگين ) ، از عذاب هاى الهى در دنيا
و ما ينظر هـؤلاء إلاّ صيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 2،4
2 - صيحه ( صداى سهمگين ) آسمانى ، وسيله نابودى قوم ثمود
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة
4 - خشك شدن قوم ثمود ، همانند علف هاى خشك دامداران ، با يك صداى مهيب آسمانى
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة فكانوا كهشيم المحتظر
«هشيم» به گياه خشك و «محتظر» به كسى گفته مى شود كه براى دام آغل درست كند. بنابراين «هشيم المحتظر»; يعنى، علف خشكى كه دامدار براى دامش تهيه مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 2
2 ـ جارى شدن سيلاب و هجوم ملخ ها ، شپش ها و قورباغه ها و آلوده شدن زندگانى به خون ، از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيانِ منكر رسالت موسى
فأرسلنا عليهم الطوفان و الجراد و القمل و الضفادع و الدم
«طوفان» آب فراوانى است كه بر منطقه و يا مناطقى مستولى مى شود. هر يك از «جراد» (ملخ) و «قمل» (شپش) اسم جنس است. ضفادع جمع ضَفدَع يا ضفدَع (قورباغه) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 11
11 ـ فرعونيان پس از وقوع هر يك از عذاب هاى پنجگانه ( طوفان . . . ) با موسى پيمان بستند كه در صورت برطرف ساختن آن ، به وى ايمان آورند و بنى اسرائيل را آزاد كنند .
لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك و لنرسلن معك بنى إسراءيل
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ال» در «الرجز» عهد ذكرى باشد. در اين صورت «الرجز» اشاره به عذابهاى پنجگانه در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 6،12
6ـ حادثه طوفان نوح ، عذابى برخاسته از فرمان خدا
لا عاصم اليوم من أمر الله
مراد از «أمر الله» همان حادثه طوفان و عذاب نازل شده بر قوم نوح است. تعبير كردن از عذاب به «أمر الله» بيانگر آن است كه آن عذاب به امر و فرمان الهى ، تحقق يافت.
12ـ كفرپيشگان قوم نوح ، در طوفان آب غرق شدند و به هلاكت رسيدند .
فكان من المغرقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 1
1ـ جوشش آب هاى سيل آسا ، بارش باران هاى طوفان زا ، زير و زبر شدن آباديها ، فرو ريختن سنگ هاى عذاب و ايجاد صيحه و غرش هاى تخريب گر ، نمونه هايى است از عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال .
و كذلك أخذ ربك
«ذلك» اشاره به عذابهايى است كه در اين سوره بيان شده است; از قبيل طوفان نوح ، زير و زبر شدن آباديهاى قوم لوط و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 3
3- امكان بازگشت دوباره نجات يافتگان از خطر دريا به آن و گرفتار شدن به طوفان دريايى و غرق شدن
أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 1،2
1- عذاب قوم عاد ، تندبادى ويرانگر و نابود كننده همه مظاهر حيات
ريح . .. تدمّر كلّ شىء
تعبير «كلّ شىء» گر چه عام است و شامل همه مظاهر طبيعت مى شود; اما «لايرى إلاّ مساكنهم» نشان مى دهد كه اين ويرانگرى، بيشتر متوجه جانداران و موجودات زنده بوده است.
2- وزش طوفان بلا بر قوم عاد ، به فرمان خدا و براساس تدبير او و نه پديده اى اتفاقى
تدمّر كلّ شىء بأمر ربّها
كلمه «أمر» مى تواند به معناى فرمان باشد. در اين صورت تصريح به اين كه ويرانگرى هاى باد به دستور خدا صورت گرفته، در حقيقت رد ذهنيت مادى كسانى است كه همه پديده هاى هستى را، به عوامل صرفاً طبيعى نسبت مى دهند و اراده الهى را ناديده مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 68 - 4
4- كفران كنندگان نعمت هاى الهى و حق ناسپاسان ، در معرض عذاب هاى دنيوى چون بلعيده شدن به وسيله زمين و گرفتار شدن به طوفان شن
و كان الإنسـن كفورًا. أفأمنتم أن يخسف بكم ... أو يرسل عليكم حاصبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 6،10،11
6 - عذاب برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم عاد ) با طوفان شن بود .
فمنهم من أرسلنا عليه حاصبًا
«حاصب» به «باد شديدى كه حامل شن و ماسه است» گفته مى شود. گفتنى است كه عذاب هاى ياد شده در آيه، براساس لفّ و نشر مرتب، مطابق با اقوام و اشخاص ياد شده در آيات پيش است.
10 - رخداد هاى ناگوار طبيعى ، مانند طوفان شن و صدا هاى مهيب و فرورفتن در كام زمين و امواج دريا ، ممكن است عذاب الهى باشند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم من أرسلنا عليه حاصبًا و منهم من أخذته الصيحة و منهم من
11 - نابود كردن قوم عاد و ثمود با طوفان و صداى مهيب و نيز هلاكت قارون و فرعون و هامان با فرورفتن در كام زمين و امواج دريا ، نشانه پيشى داشتن قضاى الهى بر هر قدرتى است .
و قـرون و فرعون و هـمـن . .. و ما كانوا سـبقين . فكلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 34 - 1
1 - مجازات قوم حق ستيز لوط ، به وسيله طوفانى از شن و سنگريزه
إنّا أرسلنا عليهم حاصبًا
«حاصب» به باد شديدى كه با خود سنگريزه حمل كند، گفته مى شود (مختار الصحاح).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 9،10،11
9 - برخى از مكذِّبان انبيا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دريا شدند و غرق شدند .
و فرعون و . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا
10 - رخداد هاى ناگوار طبيعى ، مانند طوفان شن و صدا هاى مهيب و فرورفتن در كام زمين و امواج دريا ، ممكن است عذاب الهى باشند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم من أرسلنا عليه حاصبًا و منهم من أخذته الصيحة و منهم من
11 - نابود كردن قوم عاد و ثمود با طوفان و صداى مهيب و نيز هلاكت قارون و فرعون و هامان با فرورفتن در كام زمين و
امواج دريا ، نشانه پيشى داشتن قضاى الهى بر هر قدرتى است .
و قـرون و فرعون و هـمـن . .. و ما كانوا سـبقين . فكلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 31 - 4
4 - آتش دوزخ ، عذابى سخت تر از غل و زنجير شدن
خذوه فغلّوه . ثمّ الجحيم صلّوه
«ثمّ» حرف عطف و مفيد تراخى رتبى است. اين كلمه در آيه شريفه، مى رساند كه معطوف (عذاب با آتش دوزخ)، شديدتر از معطوف عليه (عذاب با دستگيرى و غل و زنجير كردن) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 1،2
1 - مهيا بودن زنجير ها ، غلّ ها و آتش برافروخته براى كافران و ناسپاسان نعمت هدايت از جانب خداوند
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ وأغلـلاً و سعيرًا
2 - كفران نعمت هدايت ، موجب عذاب سخت الهى ( همچون زنجير ، غل و آتش ) در قيامت
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ و أغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 9
9 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 2
2 ـ جارى شدن سيلاب و هجوم ملخ ها ، شپش ها و قورباغه ها و آلوده شدن زندگانى به خون ، از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيانِ منكر رسالت موسى
فأرسلنا عليهم الطوفان و الجراد و القمل و الضفادع و الدم
«طوفان» آب فراوانى است كه بر منطقه و يا مناطقى مستولى مى شود. هر يك از «جراد» (ملخ) و «قمل» (شپش) اسم جنس است. ضفادع جمع ضَفدَع يا ضفدَع (قورباغه) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 6 - 3
3 - بى غذايى و تن در دادن دوزخيان به خوردن خار بى ارزش و صدمه زننده ، از شكنجه ها و عذاب هاى جهنّم است .
ليس لهم طعام إلاّ من ضريع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 13
13 - « عن أبى ادريس الخولانى ( رض ) قال : سألت عبادة بن الصامت ( رض ) عن قول اللّه : « و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر » فقال : سألت رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) عنها ، فقال : هى المصائب و الأسقام و الأنصاب ، عذاب للمسرف فى الدنيا ، دون عذاب الأخرة . . . ;
ابوادريس خولانى گويد: از عبادة بن صامت(رض) از اين سخن خدا: «و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر» پرسيدم. گفت: از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرسيدم، فرمود: عذاب نزديك تر، مصيبت ها و بيمارى ها و رنج ها است. [آن]، عذابى دنيايى است براى مسرف، نه اين كه عذاب آخرت باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 2
2 ـ جارى شدن سيلاب و هجوم ملخ ها ، شپش ها و قورباغه ها و آلوده شدن زندگانى به خون ، از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيانِ منكر رسالت موسى
فأرسلنا عليهم الطوفان و الجراد و القمل و الضفادع و الدم
«طوفان» آب فراوانى است كه بر منطقه و يا مناطقى مستولى مى شود. هر يك از «جراد» (ملخ) و «قمل» (شپش) اسم جنس است. ضفادع جمع ضَفدَع يا ضفدَع (قورباغه) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 11 - 5
5 - عذاب سخت منكران آيات الهى ، در قيامت به وسيله موادى آلوده و نفرت انگيز *
لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» مى تواند به معناى «رجس» و آلودگى باشد در اين صورت اگر «من» نشويه باشد، براشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 9
9 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 17
17 ـ از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روايت شده است : « . . . من رفع ديناراً أو درهماً أو تبراً أو فضة لا يعده لغريمه و لا ينفقه فى سبيل اللّه فهو كنز يكوى به يوم القيامة ;
كسى كه درهم و دينار (پول رايج) يا طلا و نقره اى را ذخيره كند، ـ بدون اينكه براى طلبكار كنار بگذارد ـ و آن را در راه خدا انفاق نكند اين مال كنز است و در قيامت، به وسيله آن داغ زده مى شود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 2،3،5،7
2 ـ گنجينه هاى ثروت اندوزان را ، جهت نقره داغ كردن آنان ، با آتش دوزخ خواهند گداخت .
يوم يحمى عليها فى نار جهنم فتكوى بها جباههم
«احماء» مصدر «يحمى» يعنى چيزى را به شدت حرارت دادن و ضمير مؤنث «عليها» به «الذهب» و «الفضة» برمى گردد البته به اعتبار دنانير و دراهم و «يكوى» از ماده «كىّ» و كىّ به معناى چسباندن چيزى داغ به عضو بدن است.
3 ـ پيشانى ، پهلو و پشت كنزاندوزان را در دوزخ با طلا ها و نقره هاى گداخته ، داغ خواهند كرد .
فى نار جهنم فتكوى بها جباههم و جنوبهم و ظهورهم
5 ـ طلا ها و نقره هاى گداخته شده در آتش دوزخ ، تجسمى از گنجينه شدن آنها در دنيا توسط كنزاندوزان
الذين يكنزون الذهب و الفضة . .. يوم يحمى عليها ... هذا ما كنزتم لأنفسكم
7 ـ شكنجه دوزخيان با طلا و نقره گداخته ، از عذاب هاى دردناك جهنم است .
و الذين يكنزون الذهب . .. فبشرهم بعذاب أليم. يوم يحمى عليها فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 1
1ـ جوشش آب هاى سيل آسا ، بارش باران هاى طوفان زا ، زير و زبر شدن آباديها ، فرو ريختن سنگ هاى عذاب و ايجاد صيحه و غرش هاى تخريب گر ، نمونه هايى است از عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال .
و كذلك أخذ ربك
«ذلك» اشاره به عذابهايى است كه در اين سوره بيان شده است; از قبيل طوفان نوح ، زير و زبر شدن آباديهاى قوم لوط و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 42 - 1
1- امكانات ثروت مند مغرور ، با نزول عذاب فراگير الهى ، نابود شد و تمامى منافع باغ و كشت زار او از بين رفت .
و أُحيط بثمره
«أُحيط بثمره» عطف بر محذوف است، يعنى، «وقع العذاب و. ..». احاطه شدن، كنايه از نابود شدن است. مراد از «ثمر»، تمامى دستاوردهاى مرد ثروت مند در باغ و كشت زار خود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 43 - 1
1- سرمايه دارِ مغرورِ به كثرت هواداران ، هنگام نابودى سرمايه اش با عذاب الهى ، تنها و بى ياور بود .
أنا أكثر منك مالاً و أعزّ نفرًا . .. و لم تكن له فئة ينصرونه من دون اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 1
1- ابراهيم ( ع ) در اندرز خود به آزر ، عذاب سخت الهى را در كمين پرستشگران بت ها خواند و وى را به آن هشدار داد .
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن
نكره آوردن «عذاب» بر عظمت آن دلالت دارد. و «مسّ» (مصدر «يمسك») ـ چنانچه در مفردات راغب آمده است ـ در باره هرگونه آزارى كه به انسان برسد، استعمال مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 40 - 4
4 ـ كيفر بخيلان و رياكاران ( عذاب ، محروميت از محبت خداوند ، همراهى با شيطان ) ، بازتاب عمل خود آنان است ، نه ستمى از جانب خداوند .
انّ اللّه لا يحبّ . .. الذين يبخلون ... و الذين ينفقون اموالهم رئاء النّاس ... و
جمله «انّ اللّه . .. » مى تواند پاسخى باشد براى اين سؤال كه چرا خداوند مردم را به عذاب و ... مبتلا مى كند. خداوند مى فرمايد اين عذابها ناشى از ستم او نيست، بلكه دستاورد خود بخيلان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 1،2
1 - تحرير و نوشتن افكار و انديشه ها به عنوان كتاب الهى و قوانين دينى ، جرم و گناهى بزرگ ، و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين يكتبون . .. فويل لهم ممّا كتبت أيديهم
كلمه «ويل» كلمه اى است كه انسان به هنگام گرفتار شدن به عذاب، آن رابر زبان جارى مى كند. بنابراين مراد از «فويل للذين ...» گرفتار شدن بدعتگذاران به عذاب است.
2 - ارائه و نشر افكار و انديشه ها به عنوان كتاب آسمانى و فرمان هاى الهى ، حرام و گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين . .. ثم يقولون هذا من عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 4
4- ابتلاى بدعت گذاران به عذاب دردناك ، پس از بهرهورى اندك از دنيا ، گواه عدم رستگارى آنان است .
إن الذين يفترون على الله الكذب لايفلحون . متـع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 14
14- مرتكبان كار هاى زشت و توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين ، در معرض عذاب هاى گوناگونند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 1 - 1
1 - كسانى كه درباره ديگران سخن چينى و بدگويى كرده ، آنان را با كنايه و اشاره مسخره مى كنند ، گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
ويل لكلّ همزة لمزة
«هُمَزَة»، به معناى شخصى است كه با چشم و پلك و ابرو، به ديگران اشاره كرده و براى رساندن شرّ به آنان، سعايت و سخن چينى كند (قاموس). اين وزن براى مبالغه به كار مى رود و دلالت دارد كه آن كار به صورت عادت درآمده است. (مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 6
6 ـ خداوند ، بدون بيان ، كسى را عقاب نخواهد كرد .
و من يشاقق الرسول من بعد ما تبيّن له الهدى . .. نصله جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 12
12 ـ خداوند بدون حجت و برهان ، كسى را عقاب نخواهد كرد .
أتريدون أن تجعلوا اللّه عليكم سلطناً مبيناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 5
5- سرزمين قوم لوط ، محل نزول عذاب الهى بر آنان
إلاّ امرأته إنها لمن الغـبرين
«غابر» (مفرد غابرين) در لغت به معناى باقى و بازمانده است و مقصود از بازماندگان، عموم مردم لوط ـ به استثناى آل لوط ـ است كه در شهر ماندند و عذاب الهى آنان را فرا گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 93 - 20،21،25
20 ـ عذاب خواركننده در برزخ، جزاى گفتار نادرست درباره خداوند و افتراى به اوست.
اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق
21 ـ استكبار در برابر آيات الهى، عذاب خواركننده پس از مرگ را (در برزخ) به دنبال دارد.
اليوم تجزون عذاب الهون . .. كنتم عن ءايته تستكبرون
25 ـ ظالمان و مستكبران در برزخ به عذاب گرفتار خواهند بود.
و لو ترى إذ الظلمون . .. اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم ... عن ءايته تستكبرون
ظاهراً مراد از «اليوم» زمان پس از مرگ و قبل از قيامت است كه برزخ نام دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 14
14 ـ عذاب برزخ ، نمودى از كيفر سريع و بدون تأخير خداوند است .
من يسومهم سوء العذاب إن ربك لسريع العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 50 - 7
7 ـ كافران كشته شده در جنگ بدر ، به عذاب سوزان برزخى گرفتار هستند .
و ذوقوا عذاب الحريق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 4
4 - وجود عذاب آتش ، پس از مرگ و در عالم برزخ
فأُدخلوا نارًا
مفسران بر اين عقيده اند كه عذاب آتش براى قوم نوح، مربوط به عالم برزخ و پس از غرق شدن آنان است; زيرا «فا» در «فاُدخلوا» دلالت دارد كه عذاب آتش مربوط به دنيا نيست. از آن جايى كه فعل «اُدخلوا» به صيغه ماضى آمده، معلوم مى شود كه اين عذاب انجام شده و مربوط به قيامت نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 1،2،12
1 - عرضه شدن خاندان فرعون هر صبح و شام بر آتش ، پيش از قيامت ( عالم برزخ )
النار يعرضون عليها غدوًّا و عشيًّا
تعبير «غدوّ» و «عشىّ» (صبح و شام) يا اشاره به دوام و هميشگى بودن عرضه آتش است و يا اشاره به انقطاع عذاب برزخى است كه تنها در مواقع صبح و شام به آن گرفتار مى شوند. گفتنى است ذيل آيه ـ كه درباره عذاب شديدتر قيامت است ـ مى رساند كه مقصود از «النار» در آغاز آيه، عذاب برزخى است.
2 - سوختن خاندان فرعون در آتش ، هر صبح و شام پيش از قيامت و در عالم برزخ
النار يعرضون عليها غدوًّا و عشيًّا
همان گونه كه بسيارى از مفسران گفته اند، مقصود از عرضه آتش، مى تواند افكندن در آتش باشد.
12 - « قال أبوعبداللّه ( ع ) ذلك فى الدنيا قبل يوم القيامة لأنّ فى نارالقيامة لايكون عذوّ و عشىّ . . . و لـكن هـذا فى البرزخ قبل يوم القيامة . . . ;
امام صادق(ع) [درباره «النار يعرضون عليها غدوّاً و عشيّاً»] فرمود: اين [عذاب] در دنيا و قبل از بر پايى قيامت است; چون در آتش قيامت صبح و شامى نيست . ..، ولى اين در عالم برزخ قبل از قيامت است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 1
1 - ظالمان ، گرفتار عذاب دنيوى و برزخ ، علاوه بر عذاب هاى اخروى
يلـقوا يومهم . .. و إنّ للذين ظلموا عذابًا دون ذلك
در صورتى كه «يومهم. ..» در دو آيه پيش، نظر به روز قيامت داشته باشد، «ذلك» در اين آيه اشاره به عذاب اخروى خواهد بود و «دون ذلك» (به غير آن عذاب) نظر به عذاب دنيا يا برزخ خواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 6
6 - قوم بت پرست نوح ، به هنگام غرق شدن و دچار گشتن به عذاب برزخى ، هيچ يار و ياورى نداشتند .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 8
8 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، پس از مرگ آغاز شده و به تأخير نخواهد افتاد .
و لاهم ينظرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ينظرون» فعل مجهول از باب افعال باشد; يعنى، از مصدر انظار (مهلت دادن) گرفته شده باشد. مراد از مهلت ندادن به قرينه «ماتوا و هم كفار» شروع عذاب پس از مرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 ـ منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 11،12
11 ـ يهوديان تجاوزگر ايله ، علاوه بر چشيدن عذاب هاى دنيوى ، تا قيامت به عذاب هاى برزخى گرفتار خواهند بود .
و إذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيمة من يسومهم سوء العذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از ضمير «عليهم» يهوديان مسخ شده ايله باشد. بر اين اساس مقصود از «سوء العذاب» عذابهاى دنيوى نيست، بلكه به دليل «إلى يوم القيمة» مراد عذابهاى برزخى خواهد بود. يعنى: «ليبعثن عليهم من بعد موتهم إلى يوم القيمة ... .»
12 ـ خداوند براى عذاب يهوديان متمرد ، نيروهايى را در برزخ بر آنان مسلط كرده است .
ليبعثن عليهم إلى يوم القيمة من يسومهم سوء العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 7 - 7
7 - كفر پيشگان به عذابى گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 14،15
14- مرتد ، داراى عذابى بزرگ است .
من كفر بالله من بعد إيمـنه . .. لهم عذاب عظيم
15- عذاب بزرگ ، نمود خشم شديد الهى است .
فعليهم غضب من الله و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 3،4
3 - فضل و رحمت الهى و افشاى چهره توطئه گران « افك » از سوى خدا ، مسلمانان صدراسلام را از خطر عذابى بزرگ
نجات بخشيد .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
4 - هتك حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در پى دارنده عذابى بزرگ
لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه موضوع آيه شريفه، ماجراى «افك» است و با حرمت پيامبر(صلی الله علیه و آله) ارتباط دارد كه ناخواسته از سوى مسلمانان، در معرض هتك حرمت قرار گرفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 22 - 6
6 - عذاب بزرگ اخروى ، همان انتقام الهى از مجرمان تكذيب كننده آيات خدا است .
ذوقوا عذاب النار الذى كنتم به تكذّبون . .. العذاب الأكبر ... إنّا من المجرمين من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 5
5- نزول عذاب الهى ، پس از اتمام حجت و ارائه معجزات و نشانه هاى خداوندى است .
و ءاتينـهم ءايـتنا فكانوا عنها معرضين . .. فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 5
5- عذاب و كيفر امت ها ، پس از اتمام حجت الهى بر آنان با فرستادن انبيا بود .
لقد جاءهم رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 5
5- نزول عذاب الهى ، پس از اتمام حجت و ارائه معجزات و نشانه هاى خداوندى است .
و ءاتينـهم ءايـتنا فكانوا عنها معرضين . .. فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 55 - 14
14 - داستان تقاضاى رؤيت خدا و اظهار ناباورى بنى اسرائيل به سخنان موسى ( ع ) و فرود آمدن صاعقه بر آنان ، داستانى آموزنده و شايسته به خاطر داشتن
و إذ قلتم يموسى لن نؤمن لك . .. و أنتم تنظرون
«إذ قلتم» عطف بر «نعمتى» در آيه 47 است; يعنى: «اذكروا إذ قلتم . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 80 - 16
16 ـ جاودانگى عذاب بنى اسرائيل به خاطر عصيان گرى ، تجاوزپيشگى ، ترك نهى از منكر ، و پذيرش ولايت كافران
ذلك بما عصوا و كانوا يعتدون. كانوا لايتناهون ... و فى العذاب هم خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 8،9
8 ـ موسى ( ع ) ، نگران شمول عذاب الهى بر همه قوم خويش *
و اكتب لنا فى هذه الدنيا حسنة و فى الاخرة . .. قال عذابى أصيب به من أشاء
به نظر مى رسد تقاضاى موسى(ع) با جمله «و اكتب لنا . .. » و تعليل آن با جمله «إنا هدنا إليك»، ناشى از واقعه اى است كه در آيه قبل بيان شد و آن عبارت بود از هلاكت همه همراهان به سبب سفاهت گروهى از ايشان. گويا موسى(ع) از آن واقعه چنين برداشت كرد كه با گناه گروهى از بنى اسرائيل همه آنان در خطر نابودى خواهند بود و لذا نگران شد و از خدا چنين تقاضايى كرد.
9 ـ خداوند با بيان عدم تقدير عذاب بر همگان و جريان آن بر اساس مشيت خويش ، موسى ( ع ) را از نگرانى شمول عذاب بر همه بنى اسرائيل ر ها ساخت .
قال عذابى أصيب به من أشاء و رحمتى وسعت كل شىء
جمله «عذابى أصيب به من أشاء» در مقابل «و رحمتى وسعت كل شىء»، بيانگر اين است كه خداوند خواهان عذاب همگان نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 162 - 4
4 ـ خداوند گروهى از بنى اسرائيل را به دليل تمردشان ( طلب آمرزش نكردن و به جان آن سخنى ديگر گفتن ) به عذاب آسمانى گرفتار ساخت .
فأرسلنا عليهم رجزاً من السماء بما كانوا يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 3 - 2،4
2 - يهوديان توطئه گر بنى نضير ، مستحق مجازاتى سخت بودند .
هو الذى أخرج الذين كفروا . .. و لولا أن ... لعذّبهم فى الدنيا
4 - قضاى الهى ، عامل تبديل حكم هلاكت بنى نضير ، به تبعيد آنان از مدينه
و لولا أن كتب اللّه عليهم الجلاء لعذّبهم فى الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 6
6 - منكران دين بدون اتمام حجت با آنان ، به آتش دوزخ گرفتار نخواهند شد .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
جواب شرط «فان لم تفعلوا» محذوف است و جمله «فاتقوا . ..» جانشين آن شده است. جمله با تقدير آن چنين است: فان لم تفعلوا تمت عليكم الحجة و ثبت لديكم ان القرآن منزل من عنداللّه فاتقوا ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 77 - 7
7 - امكان نزول عذاب استيصال ، پس از رحلت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) براى جوامعى كه استحقاق آن را دارند .
أو نتوفّينّك فإلينا يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 5 - 4
4 - عذاب تلاش كنندگان بر ضد آيات خدا ، عذابى بس بد و پليد است .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. لهم عذاب من رجز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 128 - 20
20 ـ جايگاه ابدى جنيان اغواگر (شيطانها) و انسانهاى پيرو ايشان آتش دوزخ است.
قال النار مثويكم خلدين فيها
«مثوى» اسم مكان و به معنى جايگاه و محل استقرار است. (راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 22
22- شيطان در قيامت پيروان خود را از عذابى بس دردناك خبر خواهد داد .
ما أنا بمصرخكم . .. إنى كفرت بما أشركتمون من قبل إن الظـلمين لهم عذاب أليم
«إن الظالمين لهم عذاب أليم» به قرينه وحدت سياق مى تواند ادامه كلام شيطان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 55 - 4
4 - پيروان ستمگران ، همانند آنان مستحق عذاب الهى اند .
فلمّا ءاسفونا انتقمنا منهم فأغرقنـهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 100 - 1
1 ـ برخى از اقوام پيشين بر اثر كفرپيشگى و ارتكاب گناه به عذاب الهى گرفتار شدند و توان درك معارف دينى از آنان سلب شد .
أو لم يهد للذين يرثون . .. أن لو نشاء أصبنهم بذنوبهم و نطبع على قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 10
10 ـ آنان كه طلا و نقره مى اندوزند و از انفاق آن در راه خدا ، امتناع مىورزند ، مستحق عذابى دردناكند .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 4
4 ـ خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 106 - 7
7 ـ توبه كنندگانى كه صرفاً از خطاى خويش نادم باشند و عملا در مقام جبران خطا ها بر نيايند ، داراى سرنوشتى مبهم از جهت عذاب و غفران
و ءاخرون . .. إما يعذبهم و إما يتوب عليهم
خداوند در اين آيات سه گروه را ياد كرده است: 1 ـ «و من أهل المدينة . .. » ; 2 ـ «و آخرون اعترفوا بذنوبهم» ; 3 ـ «و آخرون مرجون لأمر اللّه» كه از مقايسه اين سه گروه مى توان نتيجه گرفت كه گروه سوم اصرار بر خطا ندارند و نادمند ; ولى همانند گروه دوم اعتراف به خطا نكرده و در مقام جبران برنيامده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 1
1- التقاطيون و تجزيه كنندگان قرآن در صدر اسلام ، دچار عذاب الهى شدند .
كما أنزلنا على المقتسمين
برداشت فوق مبتنى بر اين نكته است كه لفظ عذاب در جمله «أنا النذير. ..» در آيه قبل، در تقدير باشد و مفعول فعل «أنزلنا» ضمير محذوفى باشد كه به عذاب بر مى گردد. بنابراين معناى آيه چنين مى شود: همان گونه كه عذاب را بر «مقتسمين» نازل كرديم. گفتنى است «المقتسم» به معناى كسى است كه چيزى را به چند جزء تقسيم كند و مراد از آن ـ به قرينه آيه بعد (الذين جعلوا القرءان عضين) ـ تجزيه كنندگان قرآن هستند كه برخى از معارف آن را پذيرفته و برخى را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 47 - 3
3 ـ عذاب ناگهانى و غافلگيرانه و عذاب غير غافلگيرانه (تدريجى و با ظهور نشانه هاى عذاب)، از انواع عذابهاى الهى در دنيا
إن أتيكم عذاب اللّه بغتة أو جهرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 12 - 4
4- عذاب نازل بر جوامع ستمگر ، تدريجى بود .
فلمّا أحسّوا . .. يركضون
باتوجه به اين كه در آيه شريفه، از فرار عذاب شوندگان حكايت شده است، به دست مى آيد كه بين آغاز احساس عذاب و نابودى آنان ـ كه در سه آيه بعد از آن ياد مى شود ـ فاصله اى وجود داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 12 - 4
4- عذاب نازل بر جوامع ستمگر ، تدريجى بود .
فلمّا أحسّوا . .. يركضون
باتوجه به اين كه در آيه شريفه، از فرار عذاب شوندگان حكايت شده است، به دست مى آيد كه بين آغاز احساس عذاب و نابودى آنان ـ كه در سه آيه بعد از آن ياد مى شود ـ فاصله اى وجود داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 16
16- عذاب پروردگار ، عذابى بس سخت و دهشت بار و درخور اجتناب و پرهيز است .
إن عذاب ربّك كان محذورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 13
13 - تهديد متخلّفان از سفر حديبيه ، به عذاب دردناك ، در صورت تخلف و روى گردانى دوباره از جهاد
و إن تتولّوا كما تولّيتم من قبل يعذّبكم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 14
14 ـ توطئه و نيرنگ عليه قرآن ، تلاشى مذبوحانه بوده و نيرنگ بازان پيش از به ثمر رساندن توطئه هاى خود ، در دام مكر ( عذاب ) خدا گرفتار خواهند شد .
إذا لهم مكر فى ءاياتنا قل اللّه أسرع مكراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 7
7- طراحان و برنامه ريزان كار هاى زشت ، در معرض انواع عذاب هاى الهى اند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب من حيث لايشعر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 5 - 3،4
3 - تلاش گران بر ضد آيات الهى ، قطعاً عذابى دردناك خواهند داشت .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. أُولـئك لهم عذاب ... أليم
4 - عذاب تلاش كنندگان بر ضد آيات خدا ، عذابى بس بد و پليد است .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. لهم عذاب من رجز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 38 - 4
4 - حضور دائمى تلاش گران بر ضد آيات الهى در عذاب قطعى است .
و الذين يسعون فى ءايـتنا . .. أُولـئك فى العذاب محضرون
«محضرون» (اسم مفعول از مصدر «احضار») به چيزى گفته مى شود كه همواره حاضر باشد. اين نكته مستلزم حضور هميشگى و غايب نبودن در هيچ وقت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 5 - 5
5 - تلاش گران بر ضد آيات قرآن ، عذابى دردناك و بد خواهند داشت .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. لهم عذاب من رجز أليم
به قرينه آيه بعد، مى توان گفت كه مراد از «آيات» در اين آيه، آيات قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 8
8 - دستور قطع ارتباط با توطئه گران « افك » و تهديد آنان به عذاب بزرگ از سوى خداوند
إنّ الذين يرمون المحصنـت . .. لهم عذاب عظيم
برداشت فوق، بر اين اساس است كه آيه ياد شده، از جمله آيات مربوط به ماجراى «افك» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 10،16
10 ـ آنان كه طلا و نقره مى اندوزند و از انفاق آن در راه خدا ، امتناع مىورزند ، مستحق عذابى دردناكند .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
16 ـ معاذ بن كثير گويد : از امام صادق ( ع ) شنيدم كه مى فرمود : « . . . إذا قام قائمنا حرّم على كلّ ذى كنز كنز حتّى يأتيه به فيستعين به على عدوّه و هو قول اللّه عز و جل فى كتابه : « و الذين يكنزون الذّهب و الفضة و لا ينفقون ها فى سبيل اللّه فبشّرهم بعذاب أليم » ;
. .. هنگامى كه قائم ما قيام كند بر هر صاحب كنزى، كنزش را ممنوع مى كند تا اينكه آن را بياورد و حضرت، به وسيله آن بر ضد دشمن خود كمك بگيرد و اين سخن خدا در كتاب اوست كه فرمود: كسانى را كه زر و سيم گنجينه مى كنند و آن را در راه خدا انفاق نمى كنند، به عذاب دردناكى بشارت ده ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 12
12 ـ نهى از منكر مايه رهايى يافتن از عذاب هاى تعيين شده براى جوامع گنهكار است .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 2
2 ـ عذاب سهمگين خداوند در انتظار جوامع مختلف از قوانين دين و پذيرنده ولايتهاى غير خداوند
و لاتتبعوا من دونه . .. و كم من قرية أهلكنها
بيان هلاكت جوامع پيشين پس از فرمان به رعايت قوانين دين و سرپيچى از ولايت غير خدا «اتبعوا ما أنزل اليكم . ..»، بيانگر آن است كه عذاب امتهاى پيشين به سبب تخلف آنان از اين فرمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 12
12 ـ جامعه مجرم خود را از شمول رحمت خداوند محروم و سزاوار عذاب او مى گرداند.
و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
«بأس» در لغت به معناى شدت است و در اين آيه كنايه از عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 9 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : « عذاب واصب » اى دائم ، موجعٌ قد وصل إلى قلوبهم ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه فرمود: «عذاب واصب»; يعنى، عذاب هميشگى و دردآور كه به قلب هاى آنان مى رسد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 80 - 17
17 ـ غضب الهى و عذاب هميشگى ، دستاور پذيرش ولايت كافران و دوستى با آنان
يتولون الذين كفروا لبئس . .. ان سخط اللّه عليهم و فى العذاب هم خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 15 - 5
5 - قيامت و عذاب آن براى جن ، جسمانى است .
و أمّا القـسطون فكانوا لجهنّم حطبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 48 - 3
3 - شكنجه روحى كافران در دوزخ ، علاوه بر شكنجه جسمى آنان
يسحبون . .. ذوقوا مسّ سقر
امر در «ذوقوا» براى تهكم و استهزا است. به استهزا گرفته شدن دوزخيان از سوى مأموران الهى ـ در مقايسه با عذاب جسمى آنان ـ شكنجه روحى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 14 - 4
4 - منكران معاد ، مورد شكنجه روحى و جسمى در قيامت
على النار يفتنون . ذوقوا فتنتكم
تعبير «يفتنون» ناظر به عذاب بدنى و عبارت هاى «ذوقوا» و «كنتم به تستعجلون»، دربردارنده سرزنش هايى است كه عذاب روحى كافران را به دنبال دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 5 - 4
4 - جهنم ، داراى عذاب جسمى و شكنجه روحى
سيصلى نارًا . .. و امرأته ... فى جيدها حبل من مسد
آتش، عذاب جسمى و تحقير با بستن ريسمان به گردن، عذاب روحى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 7 - 5
5 - باطن و روح انسان نيز در قيامت ، از آتش جهنم در عذاب خواهد بود .
الّتى تطّلع على الأفئدة
ممكن است در دنيا بدن كسى بسوزد; ولى روح او رنج نبيند و از شكنجه در راه عقيده شادمان باشد; اما اين آيه، آتش جهنم را براى جان انسان ـ كه قلب كنايه از آن است ـ نيز سوزاننده معرفى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 13
13- مشركان در حهنّم ، به عذاب جسمى و روحى مبتلا خواهند بود .
فتلقى فى جهنّم ملومًا مدحورًا
«القا در حهنّم» دلالت بر جسمانى بودن عذاب مى كند و «ملوماً» و «مدحوراً» ـ كه به معناى طرد و سرزنش است ـ دلالت بر عذاب روحى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 25 - 9
9 - امت هايى از جن و انس در گذشته تاريخ بر اثر دشمنى با خداوند ( شركورزى ، انكار رسالت پيامبران و . . . ) به عذاب الهى گرفتار شدند .
و حقّ عليهم القول فى أمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 128 - 20
20 ـ جايگاه ابدى جنيان اغواگر (شيطانها) و انسانهاى پيرو ايشان آتش دوزخ است.
قال النار مثويكم خلدين فيها
«مثوى» اسم مكان و به معنى جايگاه و محل استقرار است. (راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 15 - 4
4 - ظالمان و حق ناپذيران جن ، همچون انسان ها ، به عذاب دوزخ گرفتار خواهند شد .
و أمّا القـسطون فكانوا لجهنّم حطبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 15 - 4
4 - ظالمان و حق ناپذيران جن ، همچون انسان ها ، به عذاب دوزخ گرفتار خواهند شد .
و أمّا القـسطون فكانوا لجهنّم حطبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 8 - 5
5 - جوامعى كه از فرمان هاى خدا و رسولان او ، سرپيچى كردند ، مورد محاسبه سخت الهى و عذاب ناشناخته و ناخوشايند ( عذاب استيصال ) قرار گرفتند .
فحاسبنها حسابًا شديدًا و عذّبنها عذابًا نكرًا
«نكر» (مرادف «منكر») به معناى شىء ناخوشايند و ناشناخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 16 - 11
11- عذاب جامعه فسادگر ، آن چنان شديد است كه مايه نابودى و هدم كامل آن مى شود .
ففسقوا فيها فحقّ عليها القول فدمّرنـها تدميراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 16 - 2
2 ـ تقوا پيشگان ، همواره خواستار بخشايش گناهان خويش از خدا و مصونيّت از عذاب دوزخند .
للّذين اتقوا . .. فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار
«الذين يقولون»، بيان ويژگيهاى «الذين اتقوا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 10،11،12
10 ـ نفاق ، فساد در زمين و نصيحت ناپذيرى در برابر دعوت به تقوا ، گناه و موجب عذاب جهنّم
و من الناس من يعجبك . .. فحسبه جهنّم
11 ـ هيچ كيفرى جز عذاب جهنّم ، نمى تواند حاكمان مفسد ، سرسخت ، متكبّر و مغرور را رام كند .
و اذا تولى سعى . .. فحسبه جهنم
12 ـ جهنّم ، كيفر حاكمان مفسد ، سرسخت و حق ناپذير
و اذا تولى سعى . .. فحسبه جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 182 - 8،9
8 ـ عذاب دوزخيان ، هرگز ستمى از سوى خداوند بر آنها نيست .
ذوقوا عذاب الحريق . .. و انّ اللّه ليس بظلاّم للعبيد
بنابر اينكه «انّ اللّه . .. »، خبر براى مبتدايى محذوف باشد (الأمر و الشّأن انّ اللّه ليس ... )، بر اين مبنا، مراد از ستم نكردن خداوند ـ به قرينه «ذلك بما قدّمت ايديكم» ـ اين است كه خداوند در كيفر دادن ستم نمى كند.
9 ـ عذاب دوزخيان ، هرگز فزونتر از اقتضاى عملكرد آنان نخواهد بود .
ذوقوا عذاب الحريق. ذلك بما قدّمت ايديكم و انّ اللّه ليس بظلاّم للعبيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 191 - 34
34 ـ دعا براى نجات يافتن از عذاب دوزخ ، وسيله اى براى رهايى يافتن از آن
فقنا عذاب النّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 9
9 ـ هيچكس دوزخيان را از عذاب الهى نجات نخواهد داد .
ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته و ما للظّالمين من انصار
مراد از «انصار» به قرينه «من تدخل النّار»، يارى در جهت رهاسازى از عذاب دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 30 - 1،6
1 ـ قتل و آدمكشى از سر ظلم و تجاوز ، موجب گرفتارى به عذاب دوزخ
و لا تقتلوا انفسكم . .. و من يفعل ذلك عدواناً و ظلماً فسوف نُصليه ناراً
در برداشت فوق «ذلك» اشاره به «قتل نفس» گرفته شده است.
6 ـ خودكشى ، تجاوز و ستمگرى است و موجب گرفتارى به عذاب دوزخ . *
و لا تقتلوا انفسكم . .. و من يفعل ذلك ... فسوف نُصليه ناراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 31 - 4
4 ـ گناهى كه وعده عذاب دوزخ در پى داشته باشد ، كبيره است . *
سوف نصليه ناراً . .. ان تجتنبوا كبائر
مؤيّد برداشت فوق فرمايش امام صادق (ع) است كه درباره آيه فوق فرمود: الكبائر، التى اوجب اللّه عزّ و جل عليها النار.
كافى، ج 2، ص 276، ح 1 ; نورالثقلين، ج 1، ص 473، ح 207.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 56 - 4،5،9
4 ـ رويش پوست جديد بر بدن ، پس از بريان شدن و سوختن آن در آتش جهنّم
كلّما نضجت جلودهم بدّلنا هم جلوداً غيرها
5 ـ پوست ، واسطه عذاب آدمى در جهنّم
كلّما نضجت جلودهم بدّلناهم جلوداً غيرها ليذقوا العذاب
با توجه به اينكه «ليذوقوا» متعلق به «بدلناهم» است، برداشت فوق استفاده شده است.
9 ـ رويش مجدد پوست ، وسيله تداوم چشاندن عذاب به دوزخيان
كلّما نضجت جلودهم بدّلناهم جلوداً غيرها ليذقوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 98 - 1
1 ـ مستضعفانى كه توان هجرت و راهى براى خلاصى از استضعاف ندارند ، گرفتار عذاب جهنّم نخواهند شد .
فاولئك مأويهم جهنّم . .. الا المستضعفين ... لا يستطيعون حيلة و لا يهتدون سبيلا
در برداشت فوق «الّا المستعضفين»، استثناى متصل و «فاولئك» مستثنى منه گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 1،16،20
1 ـ دشمنى و مخالفت با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، موجب عذاب جهنم
و من يشاقق الرسول . .. نوله ما تولى و نصله جهنم و ساءت مصيراً
«يشاقق» از ماده «شقق»، به معناى مخالفت كردن و دشمنى نمودن است. (مجمع البيان).
16 ـ تفرقه افكنى در صفوف جامعه ايمانى ، موجب عذاب جهنم
و من . .. يتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى و نصله جهنم
20 ـ مخالفت با رهبرى كسى كه با انتخاب مشروع برگزيده شده باشد ، موجب عذاب جهنم است .
و من يشاقق الرسول . .. و يتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى
اميرالمومنين(ع) فرمود: . .. فان اجتمعوا على رجل و سموه اماماً كان ذلك لله رضى فان خرج عن امرهم خارج بطعن او بدعة ردوه الى ما خرج منه فان ابى قاتلوه على اتباعه غير سبيل المؤمنين و ولاه اللّه ما تولى ...
نهج البلاغه، نامه 6; نورالثقلين، ج 1، ص 551، ح 566.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 116 - 8
8 ـ مشركان و گناهكارانى كه آمرزيده نشوند ، به عذاب دوزخ گرفتار خواهند شد .
نصله جهنم . .. إنّ اللّه لا يغفر ان يشرك به
بنابر اينكه جمله «ان اللّه . ..» بيانگر علت «نصله جهنم»باشد، معلوم مى شود كه نجات از جهنم يا سقوط در آن، در گرو آمرزش و عدم آمرزش گناهان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 145 - 3
3 ـ جهنم ، داراى طبقات ، و عذابش ، داراى شدت و ضعف است .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 32 - 30،31
30 ـ شديدترين عذاب جهنم ، كيفر قتل به ناحق انسان
انه من قتل نفساً بغير نفس . .. فكانما قتل الناس جميعاً
امام باقر(ع) در پاسخ سؤال از آيه فوق فرمود: يوضع فى موضع من جهنم اليه ينتهى شدة عذاب اهلها . .. .
كافى، ج 7، ص 271، ح 1; نورالثقلين، ج 1، ص 619، ح 150.
31 ـ جايگاه قاتل يك انسان در جهنم ، همان جايگاه قاتل همه انسانهاست ، اگر چه عذابشان متفاوت است .
من قتل نفساً بغير نفس او فساد فى الارض فكانما قتل الناس جميعاً
امام باقر(ع) در پاسخ سؤال از معناى آيه فوق فرمود: يوضع فى موضع من جهنم . .. لو قتل الناس جميعا انما كان يدخل ذلك المكان قلت: فانه قتل آخر؟ قال: يضاعف عليه.
كافى، ج 7، ص 271، ح 1; نورالثقلين، ج 1، ص 619، ح 150.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 2
2 ـ كفرپيشگان ، راهى براى نجات از عذاب دوزخ ندارند .
إنّ الذين كفروا . .. و لهم عذاب اليم
جمله «لو ان . ..» كنايه از نبود راه نجات از عذاب دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 37 - 3
3 ـ عذاب دوزخ ، همواره دردناك و ناخوشايند براى دوزخيان
يريدون ان يخرجوا من النار و ما هم بخرجين منها
تصميم مستمر براى خروج، كه از فعل مضارع «يريدون ان يخرجوا» به دست مى آيد، نشانه رنج ديدن دايمى دوزخيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 39 - 6
6 ـ سران شرك و كفر با دعوت پيروانشان به چشيدن از عذاب مضاعف دوزخ، آنان را سرزنش و ملامت مى كنند.
ربنا هؤلاء أضلونا . .. فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون
«ال» در كلمه «العذاب» عهد ذكرى است و اشاره به همان عذاب مضاعف دارد كه از «لكل ضعف» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 7
7 ـ شكنجه دوزخيان با طلا و نقره گداخته ، از عذاب هاى دردناك جهنم است .
و الذين يكنزون الذهب . .. فبشرهم بعذاب أليم. يوم يحمى عليها فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 96 - 3
3 - وجود عذاب روحى علاوه بر شكنجه جسمى براى دوزخيان
و هم فيها يختصمون
فعل مضارع (يختصمون) دلالت بر استمرار منازعه دوزخيان دارد كه مى تواند نوعى عذاب روحى براى آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 55 - 1،4،5،6
1 - عذاب جهنم ، چنان بر كافران احاطه خواهد داشت كه از بالا و پايين پا ، آنهارا فرا خواهد گرفت .
يوم يغشيـهم العذاب من فوقهم و من تحت أرجلهم
4 - عذاب فراگير دوزخ ، سزاى اعمال نارواى خود كافران است .
ذوقوا ما كنتم تعملون
برداشت بالا، بنابر تقدير «جزا» به عنوان معناى «ما»ى موصول است.
5 - عذاب جهنم ، تجسم كردار هاى خود بدكاران است .
ذوقوا ما كنتم تعملون
6 - تداوم بر اَعمال ناروا ، در پى دارنده عذاب فراگير جهنم است .
ذوقوا ما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 3
3 - وجود عذابِ سوزانى شديدتر از عذاب جهنم در قيامت
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكاثر - 102 - 6 - 1
1 - مشاهده دوزخ در قيامت و گرفتارى به عذاب آن ، تهديدى الهى و هشدارى ترديدناپذير براى دلبستگان به امتيازات دروغين
لترونّ الجحيم
چنانچه «لترونّ الجحيم» جمله مستقلى باشد; بيانگر قطعى بودن رؤيت جهنم براى مخاطبان «ألهيكم التكاثر» خواهد بود سياق آيه كه بر تهديد اهل تكاثر دلالت دارد، نشانگر آن است كه مراد از ديدن جهنم، گرفتارى به آن است; بنابر اين حرف «ثمّ» در آيه آخر (ثمّ لتسئلنّ . ..)، بر تراخى رتبى دلالت دارد; زيرا حسابرسى، پيش از گرفتارى به عذاب جهنّم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 56 - 8
8 ـ رنج و عذاب دائمى دوزخيان
كلّما نضجت جلودهم بدّلناهم جلوداً غيرها ليذقوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 37 - 3
3 ـ عذاب دوزخ ، همواره دردناك و ناخوشايند براى دوزخيان
يريدون ان يخرجوا من النار و ما هم بخرجين منها
تصميم مستمر براى خروج، كه از فعل مضارع «يريدون ان يخرجوا» به دست مى آيد، نشانه رنج ديدن دايمى دوزخيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 20،22
20 ـ دوزخيان، از شدت عذاب يكديگر بى خبرند.
لكل ضعف و لكن لاتعلمون
22 ـ عن أبى جعفر(ع) (فى حديث طويل): . .. «قالت أخريهم لأوليهم ربنا هؤلاء اضلونا ...» و قوله: «كلما دخلت امة لعنت أختها ...» برء بعضهم من بعض و لعن بعضهم بعضا يريد بعضهم ان يحج بعضا رجاء الفلج فيفلتوا من عظيم ما نزل بهم ... .
از امام باقر(ع) روايت شده كه پس از تلاوت آيه «قالت أخريهم . ..» فرمود: گروهى از آنان (جهنميان)، از گروه ديگر بيزارى جسته و به آنان نفرين مى كنند، شايد بر گروه ديگر در احتجاج پيروز شوند و از عذاب بزرگى كه به آن گرفتار شده اند رهايى يابند ....
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 13
13 ـ خلود در آتش جهنم ، موجب عادت كردن دوزخيان يا كاسته شدن از رنج و عذاب نيست . *
نار جهنم خلدين فيها هى حسبهم . .. و لهم عذاب مقيم
تكرار «و لهم عذاب مقيم» پس از «نار جهنم» ممكن است در جهت دفع اين توهّم باشد كه دوزخيان در اثر خلود، بدان انس مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 105 - 2
2 - وجود عذاب روحى براى دوزخيان ، افزون بر عذاب هاى جسمى
تلفح وجوههم النار . .. كـلحون . ألم تكن ءايـتى تتلى عليكم
سرزنش اهل دوزخ از سوى خداوند، به خاطر حق ناپذيرى هاى گذشته شان، خود نوعى عذاب روحى براى آنان به شمار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 108 - 7
7 - « عن حذيفة ان النبى قال : إنّ اللّه إذا قال لأهل النار « اخسئوا فيها و لاتكلّمون « عادت وجوههم قطعة لحم ليس فيها أفواه ولامناخير تردّد النفس فى أجوافهم ;
حذيفه از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت كرده [كه آن حضرت فرمود:] آن گاه كه خداوند به اهل آتش مى گويد: «اخسئوا فيها و
لاتكلّمون». صورت هاى آنان به قطعه گوشتى تبديل مى شود كه در آن دهان و بينى نيست و نفس در درون آنان تردد مى كند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 52 - 2
2 - درخت زقّوم ، منبع تغذيه اهل دوزخ ( اصحاب شمال )
لأكلون من شجر من زقّوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 56 - 3
3 - عذاب دوزخ ، خوردنى و آشاميدنى آن ( ميوه زقّوم و آب داغ ) جزاى دوزخيان ( اصحاب شمال )
هـذا نزلهم يوم الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 5
5 - عذاب كردن دوزخيان ، تنها وظيفه فرشتگان گماشته شده بر دوزخ
عليها تسعة عشر . .. و ما جعلنا عدّتهم إلاّ فتنة للذين كفروا
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه «عدّة» به معناى جماعت (قاموس المحيط) و «فتنة» به معناى عذاب باشد; يعنى، «و ما جلعنا جماعتهم إلاّ عذاباً للذين كفروا».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 15 - 12
12 - عذاب دوزخيان و اعطاى نامه عمل به آنان از پشت سرشان ، نظام جزايى آگاهانه و مدبرانه خداوند است .
و أمّا من أُوتى كتـبه . .. و يصلى سعيرًا ... بلى إنّ ربّه كان به بصيرًا
حرف «بلى» ممكن است به تمام مشخصات دسته دوم (و أمّا من اُوتى . ..) ارتباط داشته باشد. در اين صورت پندار رجوع نكردن را، پندارى باطل و حوادث پيش آمده (اُوتى كتابه وراء ظهره ... يصلى سعيراً) را، رخدادى ثابت معرفى مى كند. جمله «إنّه ...» بيانگر اين است كه آن حادثه ها، برخاسته از ربوبيت و بصيرت خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 5 - 3،5
3 - نوشيدن اجبارى مايع جوشان ، يكى از عذاب هاى دوزخيان است .
تسقى من عين ءانية
5 - مأموران الهى در جهنّم ، عهده دار عذاب دوزخيان *
تسقى
مجهول بودن «تسقى»، بيانگر وجود يك يا چند مأمور عذاب در دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 48 - 6
6 ـ امكانات مادى و داشتن نيرو هاى انسانى و هوادار ، هرگز موجب نجات كفرپيشگان از گرفتار شدن به عذاب دوزخ نخواهد شد .
ما أغنى عنكم جمعكم و ما كنتم تستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 12
12 - مشركان و مجادله گران حق ستيز گرفتار غضب و عذاب سخت الهى
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 55 - 8
8 - عذاب الهى ، بر جوامع حق ستيز فراگير و گسترده است .
فأغرقنـهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 2
2- انسان هاى ناسپاس و روى گردان از حق ، هيچ گاه و در هيچ شرايطى ، از عذاب و كيفر دنيوى خداوند ، در دريا و خشكى در امان نيستند .
فلمّا نجـّكم إلى البرّ أعرضتم . .. أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 110 - 2
2- كافران و مشركان حق ناپذير ، به عذاب و كيفر الهى تهديد شدند .
إنّه يعلم الجهر من القول و يعلم ماتكتمون
تذكر به اين كه خداوند به سخنان آشكار و توطئه ها و اسرار مشركان و كافران آگاه است، در حقيقت تهديد آنان و هشدارى به كيفر و عذاب شدن آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 4
4 - عده اى از مردم آن چنان لجوج و حق ناپذيراند كه تنها با مشاهده عذاب الهى راه درست را مى پيمايند .
فلمّا رأوا بأسنا قالوا ءامنّا باللّه وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 7
7 - كافران حق ناپذير و لجوج ، در معرض عذاب الهى قرار دارند .
فمن يجير الكـفرين من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 24 - 3
3 - جهان آخرت ، عرصه گرفتارى كافران حق گريز به بزرگ ترين عذاب هاى الهى است .
العذاب الأكبر
به قرينه آيه بعد، مراد از «العذاب الأكبر» عذابى است كه كافران در آخرت، به آن گرفتار خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 11
11- لحظه مرگ ، لحظه آغاز عذاب منافقان و خيانتكاران به اسلام
فكيف إذا توفّتهم الملـئكة يضربون وجوههم و أدبـرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 196 - 20،21،22،24
20 ـ خداوند ، شديد العقاب است .
انّ اللّه شديد العقاب
21 ـ سرپيچى از انجام كامل اعمال حج ، موجب گرفتار شدن به مجازات سخت الهى
و اتمّوا الحج . .. و اعلموا انّ الله شديد العقاب
22 ـ توجّه به شدّت عقاب خداوند ، زمينه ساز انجام كامل تكاليف الهى
و اتمّوا الحج و العمرة . .. و اعلموا انّ اللّه شديد العقاب
24 ـ عدم رعايت تقوا و سرپيچى از تكاليف الهى ، موجب عقاب شديد خداوند
و اتمّوا الحج . .. و اتقوا اللّه و اعلموا انّ اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 211 - 9
9 ـ خداوند ، شديدالعقاب است .
فان اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 284 - 11،14
11 ـ تقدم غفران و رحمت الهى ، بر قهر و عذاب وى *
فيغفر لمن يشاء و يعذّب من يشاء
از تقديم ذكرى غفران بر عذاب استفاده شده است.
14 ـ خداوند ، قادر بر محاسبه اعمال و نيّات انسان و آمرزش و عذاب او
و ان تبدوا . .. يحاسبكم به اللّه فيغفر ... و يعذّب ... و اللّه على كلّ شىء قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 2،7،8،15
2 ـ فرعونيان ، نمونه بارز كافرانى كه امكانات مادى و انسانيشان ، آنها را از عذاب نرهانيد و از خدا بى نيازشان نكرد .
انّ الذين كفروا . .. كدأب ال فرعون
7 ـ گرفتارى به عذاب الهى ، نتيجه گناهان
فاخذهم اللّه بذنوبهم
بنابراينكه «باء» در «بذنوبهم» سببيه باشد.
8 ـ فرعونيان و پيشينيانشان كه تكذيب كنندگان آيات الهى بودند ، گرفتار عقوبت شديد خدا شدند .
كذّبوا باياتنا فاخذهم اللّه بذنوبهم و اللّه شديد العقاب
15 ـ كيفر الهى ، سخت و طاقتفرساست .
و الله شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 16 - 3
3 ـ نگرانى دائمى متّقين ، از كردار خويش و عذاب الهى
للّذين اتقوا . .. يقولون ربّنا ... فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار
استمرار و دوام، از فعل مضارع «يقولون» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 18،21
18 ـ رضايت كفار عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) به كشتار انبيا توسط گذشتگان ، علّت تهديد آنان به عذاب الهى *
و يقتلون النّبيّن . .. فبشّرهم بعذاب اليم
تهديد بازماندگان قاتلان انبيا به عذاب در صورتى صحيح است كه آنان به اعمال گذشتگان خويش راضى باشند.
21 ـ قاتلان پيامبران و قاتلان امر كنندگان به معروف ، گرفتار سخت ترين عذاب هاى الهى
و يقتلون النّبيّن بغير حق و يقتلون الذين يأمرون بالقسط.
از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) سؤال شد: اىّ الناس اشد عذاباً يوم القيامة؟ آن حضرت فرمود: رجل قتل نبيّاً او رجلاً امر بمعروف او نهى عن منكر، سپس آن حضرت، اين آيه را تلاوت كرد: «انّ الّذين يكفرون . .. ».
تفسير طبرى، ج 3، ص 144 ; مجمع البيان، ج 2، ص 720 ; تفسير تبيان، ج 2، ص 422.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 24 - 8
8 ـ گروهى از اهل كتاب ، قائل به وجود تبعيض در رستاخيز و كيفر هاى الهى بودند . *
لن تمسّنا النار الاّ اياماً
زيرا نسبت به خودشان عذاب اندكى را باور داشتند، ولى نسبت به ديگران چنين پندارى را نداشتند; يعنى تبعيض در رستاخيز و كيفرهاى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 30 - 3
3 ـ قيامت ، روز تحقق عقاب و قهر الهى و يافتن اعمال خير و شر
و يحذّركم اللّه نفسه . .. يوم تجد كل نفس ما عملت من خير ... من سوء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 88 - 3
3 ـ خداوند بدون مهلت و تأخير ، مرتدّان و كافران يهود و نصارا را عذاب مى كند .
لا يخفّف عنهم العذاب و لا هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 9،10
9 ـ عذاب دردناك الهى ، كيفر انتخاب كنندگان كفر به بهاى از دست دادن ايمان ( مرتدان )
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان . .. لهم عذاب اليم
10 ـ كفر ، موجب گرفتارى به عذاب دردناك الهى
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان . .. لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 10،11
10 ـ واهى بودن پندار نجات عالمان اهل كتاب از عذاب الهى ، با وجود عملكرد ناشايست آنان ( كتمان حقايق و . . . )
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
كلمه «مفازة»، مصدر ميمى و به معناى خلاص و نجات يافتن است.
11 ـ عذاب دردناك الهى در انتظار خودپسندان و علاقه مندان به ستايش بيجا و چاپلوسى
لا تحسبنّ الّذين يفرحون . .. و يحبّون ... بمفازة ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 18 - 5،6
5 ـ خداوند براى گناهكارانى كه توبه را تا آستانه مرگ تأخير انداخته و كسانى كه كافر بميرند ، عذاب دردناكى آماده كرده است .
و ليست التّوبة للّذين . .. و لا الّذين يموتون و هُم كفّار اولئك اعتدنا لهم عذابا
6 ـ خداوند براى كسانى كه تا لحظه مرگ بر كفر خويش باقى مانده و آنگاه ايمان آورند ، عذابى دردناك آماده كرده است .
و ليست التّوبة . .. و لا الّذين يموتون و هُم كفّار اولئك اعتدنا لهم عذاباً اليما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 37 - 15
15 ـ عذاب هاى الهى ، داراى انواع گوناگون *
و اعتدنا للكافرين عذاباً مهيناً
توصيف عذاب به «مهين» يا بدان جهت است كه عذاب، على رغم وجود واحد، داراى چهره هاى مختلف است و يا بدان جهت است كه انواع مختلفى دارد: برخى «مهين»، برخى «اليم» و . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 38 - 3
3 ـ عذاب خواركننده الهى ، كيفر انفاق كنندگان رياكار
و اعتدنا للكافرين عذاباً مهيناً. و الذين ينفقون اموالهم رئاء النّاس
بنابر اينكه «الذين» عطف بر «الكافرين» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 16
16 ـ لزوم دورى جستن از منافقين مخالفت كننده با حكم خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، به دليل نگون بختى و گرفتارى ايشان به عذاب الهى
و اذا قيل لهم تعالوا الى ما انزل اللّه و الى الرّسول . .. فاعرض عنهم
امام كاظم (ع) در بيان علت لزوم اعراض از منافقان فرمود: فقد سبقت عليهم كلمة الشّقاء و سبق لهم العذاب . .. .
كافى، ج 8، ص 184، ح 211 ; تفسير برهان، ج 1، ص 387، ح 3 ; نورالثقلين، ج 1، ص 509، ح 368 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 255، ح 183.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 84 - 15
15 ـ عذاب خدا و آسيب رسانى او ، بسى سخت تر از گزند و عذاب ديگران
و اللّه اشدّ بأساً و اشدّ تنكيلا
«تنكيل» در اصل به معناى عذاب كردن كسى با قرار دادن او در قيد و بند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 2،6
2 ـ عذاب بزرگ الهى در انتظار كسى كه مؤمنى را از روى عمد به قتل برساند .
و من يقتل مؤمنا . .. و اعدّ له عذاباً عظيما
6 ـ عذاب الهى ، داراى مراتب ( شدّت و ضعف ) است .
و اعدّ له عذاباً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 102 - 26
26 ـ خداوند ، عذابى خواركننده براى كافران فراهم كرده است .
إنّ اللّه اعد للكفرين عذاباً مهيناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 6
6 ـ خداوند ، بدون بيان ، كسى را عقاب نخواهد كرد .
و من يشاقق الرسول من بعد ما تبيّن له الهدى . .. نصله جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 138 - 1
1 ـ عذاب دردناك الهى در انتظار منافقان
بشر المنفقين بان لهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 1،5
1 ـ خداوند ، بندگان را از سر نياز عذاب نمى كند .
ما يفعل اللّه بعذابكم
5 ـ عذاب الهى ، بازتاب و نتيجه عقيده و عمل انسانهاست .
ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
جمله «ما يفعل»، دلالت مى كند كه خداوند خواهان عذاب بندگان نيست. و جمله «ان شكرتم ...»، مى رساند كه ناسپاسى و بى ايمانى خود انسان عامل عذاب اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 4
4 ـ جهنم و عذاب الهى ، هم اكنون براى كافران آماده و مهياست .
و أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
چنانچه مراد از «عذاباً مهيناً» عذاب دوزخ باشد، فعل «اعتدنا»، به صيغه ماضى حكايت از وجود هم اكنون دوزخ دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 11
11 ـ نگرش مادى در مورد خداوند و بهانه جويى در مقابل پيامبران ، از مصاديق بارز ظلم و موجب گرفتارى به عذاب الهى است .
يسئلك أهل الكتب . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 11
11 ـ خداوند براى كافران يهود عذاب دردناك آماده كرده است .
و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 7،8،16،17،20
7 ـ عذاب الهى ، پيامد آلودگى به گناه
فلم يعذبكم بذنوبكم
8 ـ گرفتارى گنهكاران يهود و نصارا به عذاب الهى ، ردى بر پندار تقرب و محبوب بودنشان نزد خداوند
قل فلم يعذبكم بذنوبكم
16 ـ عذاب و مغفرت خداوند بر اساس مشيت اوست .
يغفر لمن يشاء و يعذب من يشاء
17 ـ تساوى يهود و نصارا با ديگر انسان ها در برخوردارى از آمرزش الهى و يا گرفتار شدن به عذاب
بل انتم بشر ممن خلق يغفر لمن يشاء و يعذب من يشاء
20 ـ مالكيت و فرمانروايى مطلق خداوند ، دليل نفوذ مشيت او در آمرزش و عذاب انسانها
يغفر لمن يشاء و يعذب من يشاء و للّه ملك السموت و الارض و ما بينهما
در برداشت فوق، جمله «للّه ملك . ..» دليل براى «يغفر لمن يشاء ...» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 23،28
23 ـ برخى گناهان اهل كتاب ، موجب گرفتارى حتمى آنان به عذاب الهى
انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
در برداشت فوق «ان يصيبهم» به معناى گرفتار ساختن به عذاب گرفته شده است. قابل ذكر است كه «بعض ذنوبهم» مى تواند اشاره به اين باشد كه برخى گناهان به گونه اى است كه خداوند مرتكبان آن گناه را قطعاً به عذاب گرفتار خواهد ساخت و لذا توفيق حق پذيرى را از آنان سلب خواهد كرد.
28 ـ گرفتارى به عذاب الهى ، پيامد فسق و شكستن حريم دين
فان تولوا . .. ان يصيبهم ببعض ذنوبهم و إن كثيراً من الناس لفسقون
جمله «و ان كثيراً . ..» به منزله تعليل براى «يريد اللّه ان يصيبهم» است، يعنى چون بسيارى از مردم بر اثر گناه در زمره فاسقان در آمده اند، خداوند آنان را گرفتار عذاب خواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 23،24
23 ـ نزول عذاب الهى بر دشمنان دين ، مايه پشيمانى مسلمانان سست ايمان از دلبستگى به يهود و نصارا
او امر من عنده فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
برداشت فوق بر اين احتمال است كه مراد از «امر»، عذاب دنيوى باشد.
24 ـ مشركان ، يهود و نصاراى عصر بعثت ، همواره در خطر گرفتارى به عذاب الهى بودند .
او امر من عنده فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 4
4 ـ مصونيت از امتحان و عذاب الهى بر اثر انتساب به پيامبران و آيين ايشان ، پندارى موهوم و بى اساس
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. و حسبوا الا تكون فتنة
ارتباط اين آيه با آيه 69 مى رساند كه آسودگى خاطر بنى اسرائيل از امتحان و عذاب الهى برخاسته از انتساب آنان به اسرائيل و دين يهود بوده است و جمله «حسبوا . ..»، بيانگر پوچى اين پندار مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 115 - 6،7
6 ـ عذاب هاى خداوند ، داراى انواع و مراتب گوناگون
فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً
7 ـ كيفيت و نوع عذاب الهى ، متناسب با چگونگى و نوع گناه
فمن يكفر بعد منكم فانى اعذبه عذاباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 118 - 1،3،4
1 ـ معتقدان و مدعيان الوهيت عيسى ( ع ) و مادرش مريم ، مستحق عذاب الهى
ان تعذبهم فانهم عبادك
3 ـ مملوكيت مردمان براى خداوند مجوز عذاب مشركان آنان از سوى خداوند
ان تعذبهم فانهم عبادك
4 ـ مشركان ، مستحق عذاب الهى
ان تعذبهم فانهم عبادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 32 - 8
8 ـ عناد و لجاجت آدمى در برابر حق تا مرز رضايت به نابودى خويش و گرفتار شدن به عذاب هاى الهى
اللّهم إن كان هذا هو الحق من عندك فأمطر علينا حجارة . .. أو ائتنا بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 25 - 3
3 - كيفر هاى الهى در روز رستاخيز ، بر پايه حق و عدل و به دور از هر شايبه ظلم و بى دادگرى
يومئذ يوفّيهم اللّه دينهم الحقّ
«الحقّ» در جمله «دينهم الحقّ» صفت براى «دين» است; يعنى، جزاى عادلانه و به حق.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 26 - 1
1 - خداوند در قيامت ، خطاكاران را چنان به بند مى كشد كه از هيچ كس ساخته نيست .
و لايوثق وثاقه أحد
ضمير «وثاقه» به «ربّك» در آيات پيشين برمى گردد. «وثاق» اسم مصدر براى «ايثاق» (به بند كشيدن) است; نظير عطا و اعطاء. اين كلمه به معناى آنچه چيزى را با آن ببندند، نيز آمده است (مفردات راغب)، ولى اين معنا با تركيب آيه شريفه سازگار نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 3
3 ـ گروهى از امتهاى متخلف پيشين شب هنگام و گروهى ديگر در حال خواب نيمروز، گرفتار عذاب الهى شدند.
فجاءها بأسنا بيتا أو هم قائلون
«أو» در جمله «أو هم قائلون» براى تنويع است. «قائلة» به معناى نيمروز است و «قائل» به كسى گفته مى شود كه آن هنگام در خواب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 1
1 ـ امت هاى تكذيب كننده انبيا در معرض گرفتار آمدن به عذاب الهى به هر هنگام ، بويژه شبانگاهان در حال خواب و بى خبرى
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بيتا و هم نائمون
تفريع جمله «أفأمن . .. » بر «و لكن كذبوا فأخذنهم ... » مى رساند كه مراد از «أهل القرى» امتهاى تكذيب كننده انبياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 99 - 2
2 ـ فراگيرى عذاب بر كفرپيشگان بى تقوا به هنگام غفلت هاى شبانه و سرگرمى هاى روزانه ، از مكر ها و برنامه هاى پنهانى خداوند با آنان
أن يأتيهم بأسنا بيتا . .. ضحى و هم يلعبون. أفأمنوا مكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 9
9ـ كفرپيشگان قوم ثمود ، شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاه به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
چنان چه «أصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصباح» باشد دلالت مى كند كه هلاكت آنان ، در صبحدم بوده است. در نتيجه صيحه و غرش ـ به قرينه فاء در «فأصبحوا» ـ پيش از صبح; يعنى در شب بر قوم ثمود نازل شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 13
13ـ كفرپيشگان قوم شعيب ، شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند .
فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
«أصبحوا» مى تواند به معناى «دخلوا فى الصباح» (به صبح وارد شدند) باشد و نيز مى تواند به معناى «صاروا» (شدند و گشتند) باشد. بر اساس معناى نخست، جمله «فأصبحوا» دلالت مى كند كه هلاكت قوم شعيب در آغاز صبحدم بوده است و صيحه و غرش ـ به قرينه «فاء» در «فأصبحوا» ـ پيش از صبح; يعنى، در شب تحقق يافته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 4
4 - زلزله مدين ، در شب رخ داد .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جـثمين
احتمال دارد كه «أصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابراين، زلزله، در شب اتفاق افتاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 23،28
23ـ صبحگاهِ ورود فرشتگان به ديار قوم لوط ، زمان مقرر شده براى نزول عذاب بر آن قوم
إن موعدهم الصبح
«ال» در «الصبح» جانشين مضاف اليه است. بنابراين «إن موعدهم الصبح»; يعنى: پگاه امشب ، زمان عذاب موعود قوم لوط
مى باشد.
28ـ « عن أبى بصير و غيره عن أحدهما عليهما السلام : . . . لما قال جبرئيل : « إنا رسل ربك » قال له لوط : يا جبرئيل عجّل ، قال : نعم ، قال : يا جبرئيل عجّل ، قال : « إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب » . . . فأدخل جناحه تحتها حتّى إذا استعلت قلّبها عليهم و رمى جدران المدينة بحجار من سجّيل و سمعت إمرأة لوط الهَدّة فهلكت منها ;
ابوبصير و غير او از امام باقر يا امام صادق ـعليهما السلامـ روايت كرده اند كه فرمود: هنگامى كه جبرئيل به لوط گفت: ما فرشتگان، فرستادگان پروردگار تو هستيم، لوط به او گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: باشد. لوط گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: «موعد هلاكت آنها صبح است، آيا صبح نزديك نيست؟»... پس بال خود را به زير زمين آن ديار فرو برد، آن گاه كه آن آبادى بالا رفت آن را به روى آنان واژگون كرد و ديوارهاى شهر را با سجيل (سنگ گِل) سنگباران كرد. همسر لوط صداى شديد فرو ريختن ديوارها را شنيد و از آن صدا به هلاكت رسيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 66 - 4
4- عذاب و هلاكت قوم لوط ، در صبحگاهان تحقق پذيرفت .
أن دابر هـؤلاء مقطوع مصبحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 73 - 1
1- قوم لوط ، در پى اصرار بر تداوم انحراف جنسى خود ، صبحگاهان گرفتار صدايى وحشتناك و غرش سهمگين شدند .
قال هـؤلاء بناتى . .. فأخذتهم الصيحة مشرقين
«صيحة» به معناى صدا بلند كردن و فرياد است و چون اين صدا همراه با فزع و ترس است، از اين رو به صداى وحشتناك و غرش سهمگين تعبير شده است. «شرق» (مصدر مشرقين) به معناى طلوع خورشيد است. وزن فاعلى آن به معناى آنان داخل صبح شدند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 1
1- اصحاب حجر ( قوم ثمود ) پس از تكذيب رسولان و اعراض از معجزات و آيات الهى ، صبحگاهان گرفتار صداى وحشتناك و غرش سهمگين شدند .
و لقد كذّب أصحـب الحجر المرسلين . و ءاتينـهم ءايـتنا ... معرضين ... فأخذتهم الصي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 38 - 1،2
1 - نزول عذاب بر قوم لوط ، در صبحگاهان
و لقد صبّحهم بكرة عذاب مستقرّ
2 - وزش طوفان شن بر قوم لوط ، در نخستين ساعات روز
إنّا أرسلنا عليهم حاصبًا . .. و لقد صبّحهم بكرة عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 6،8
6 ـ منافقان ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب اليم
8 ـ كيفر دمسازان با دروغ ، عذابى است دردناك
و لهم عذاب اليم بما كانوا يكذبون
«باء» در «بما كانوا» سببيه است و «ما» مصدريه مى باشد; يعنى: و لهم عذاب اليم بسبب كذبهم المستمر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 9
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 11،14
11 - كفر پيشگان به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب أليم
14 - يهوديانِ كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزا كننده او ، مستحق عذابى دردناك هستند .
و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2،16
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
16 - رهايى از عذاب دردناك قيامت در گرو لطف خدا و پاك شدن از گناهان و آلودگيهاست .
و لايكلمهم اللّه يوم القيمة و لايزكيهم و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 24،25
24 - كسانى كه پس از عفو قاتل از قصاص و يا گرفتن ديه در پى كشتن وى برآيند ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ذلك» اشاره به گرفتن ديه باشد. در اين صورت جمله «فمن اعتدى ...» بيانگر اين است كه: اولياى مقتول اگر قاتل را عفو كنند و از او مطالبه ديه نمايند، پس از آن حق ندارند در صدد كشتن وى باشند و او را
قصاص كنند.
25 - كسانى كه از احكام خدا تعدى كنند ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 3 - 13،14
13 ـ تهديد مشركان كفرپيشه صدر اسلام به عذاب دردناك جهنم
بشر الذين كفروا بعذاب أليم
14 ـ تهديد مشركان پيمان شكن ، به عذاب دردناك شكست
و بشر الذين كفروا بعذاب أليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «عذاب أليم»، عذاب شكست در برابر جبهه اسلام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 10،11،12
10 ـ آنان كه طلا و نقره مى اندوزند و از انفاق آن در راه خدا ، امتناع مىورزند ، مستحق عذابى دردناكند .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
11 ـ انفاق دارايى ها در راه جنگ و جهاد ، واجب و امتناع ورزيدن از آن ، در پى دارنده عذاب دردناك دوزخ است .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
برداشت فوق با توجه به اين حقيقت است كه آيه شريفه به دنبال آيات مربوط به جنگ و قرار گرفته است.
12 ـ انباشتن و نهان كردن ثروت و محروم ساختن جامعه از منافع آن ، حرام و داراى عقوبتى است دردناك .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 7
7 ـ شكنجه دوزخيان با طلا و نقره گداخته ، از عذاب هاى دردناك جهنم است .
و الذين يكنزون الذهب . .. فبشرهم بعذاب أليم. يوم يحمى عليها فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 39 - 1،2
1 ـ خداوند ، مسلمانان صدر اسلام را ، در صورت امتناع ورزيدن از شركت در جنگ و جهاد ، تهديد به عذابى دردناك كرد .
إلا تنفروا يعذبكم عذاباً أليماً
2 ـ امتناع كنندگان از جهاد ، مورد تهديد خدا به عذابى سخت و دردناك
إلا تنفروا يعذبكم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 15
15 ـ آزاردهندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذابى دردناك
و الذين يؤذون رسول اللّه لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 9
9 ـ عذاب دردناك الهى ، كيفر منافقان استهزاگر
و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 90 - 9
9 ـ عذاب دردناك ، كيفر سخت متخلفان جنگ
سيصيب الذين . .. عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 4 - 13،14
13 ـ عذاب دردناك و آشاميدنى داغ و جوشان ، كيفر اخروى كفرمداران
و الذين كفروا لهم شراب من حميم و عذاب أليم
14 ـ استمرار و پافشارى بر كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب دردناك دوزخ است .
و الذين كفروا لهم . .. عذاب أليم بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 2
2 ـ تكذيب كنندگان محكوم به عذاب استيصال ، آن گاه كه عذاب دردناك الهى را ببينند و راهى جز تسليم شدن براى آنان نماند ، از تكذيب دست برداشته و اظهار ايمان خواهند كرد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 9
9ـ عذاب دردناك ، فرجام و عاقبت كفرپيشگان است .
ثم يمسّهم منا عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 6
6ـ عذاب هاى الهى ، دردناك و شديد است .
إن أخذه أليم شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 21،22،23
21- ستمگران قطعاً در عذابى سخت و بس دردناك گرفتار خواهند شد .
إن الظـلمين لهم عذاب أليم
22- شيطان در قيامت پيروان خود را از عذابى بس دردناك خبر خواهد داد .
ما أنا بمصرخكم . .. إنى كفرت بما أشركتمون من قبل إن الظـلمين لهم عذاب أليم
«إن الظالمين لهم عذاب أليم» به قرينه وحدت سياق مى تواند ادامه كلام شيطان باشد.
23- ستمگرى در پى دارنده عذابى بس دردناك
إن الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 50 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار باخبر ساختن بندگان از عذاب دردناك خداوند
و أن عذابى هو العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 7
7- زير و رو شدن شهر و ديار قوم لوط و هلاكت آنان ، مصداق و مظهر عذاب دردناك الهى
نبّىء عبادى . .. و أن عذابى هو العذاب الأليم ... فأخذتهم الصيحة ... فجعلنا عـليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 104 - 4
4- عذاب دردناك ، فرجام و كيفر كافرانى است كه از سر لجاج و عناد به آيات الهى ايمان نمى آورند .
إن الذين لايؤمنون بأيـت الله . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 105 - 8
8- افترا بستن بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، موجب عذاب دردناك اخروى است .
لهم عذاب أليم . إنما يفترى الكذب الذين لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 2،3
2- ناچيزى هر بهره دنيوى ، در قبال عذاب دردناك اخروى
متـع قليل و لهم عذاب أليم
3- بدعت گذارى ، و در پى دارنده عذاب دردناك اخروى است .
و لاتقولوا . .. هـذا حلـل و هـذا حرام ... متـع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 10 - 1
1- كفر به آخرت ، مايه ابتلا به عذاب دردناك الهى است .
و أن الذين لايؤمنون بالأخرة أعتدنا لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 25 - 15
15 - عذاب دردناك دوزخ ، كيفر هر نوع انحراف از حق و تجاوز به حقوق ديگران در محيط مسجد الحرام
و من يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 2
2 - وضع كيفر سخت ( عذاب دردناك ) ، به منظور جلوگيرى از آلوده شدن جامعه ايمانى به مفاسد اخلاقى و فحشا ، جلوه اى از فضل و رحمت خداوند به امت اسلامى
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة . .. لهم عذاب أليم ... و لولا فضل اللّه عليكم و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 63 - 10،13
10 - مبتلا شدن به فتنه و بلا و يا عذاب دردناك الهى ، پيامد سرپيچى از فرمان هاى رسول خدا است .
فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم
13 - شانه خالى كردن از بار مسؤوليت اجتماعى و حل و فصل امور مسلمين ، پيامددار فتنه و بلا و يا عذاب دردناك الهى است .
و إذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا . .. فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 37 - 6
6 ـ خداوند ، براى ستم گران عذابى دردناك مهيّا ساخته است .
و أعتدنا للظـلمين عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 201 - 1،4
1 - پافشارى اهل جرم و گناه بر انكار حقايق وحى ، تا مرز مشاهده عذاب دردناك الهى ( عذاب استيصال )
كذلك سلكنـه . .. لايؤمنون به حتّى يروا العذاب الأليم
«ال» در «العذاب» براى عهد است. بنابراين «العذاب الأليم» اشاره به عذابى دارد كه مشركان مكه به آن تهديد شدند (عذاب استيصال). آيه «أفبعذابنا يستعجلون» بيانگر آن است كه آنان تهديد به عذاب را جدى نگرفتند و بدان جهت از روى استهزا، خواستار تعجيل نزول آن بودند.
4 - ايمان نياوردن به آيات الهى ، درپى دارنده عذابى دردناك
لايؤمنون به حتّى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 7 - 11
11 - لهوگرايانِ مستكبرِ حق ناپذير ، مورد تهديد خداوند به عذابى بس دردناك اند .
و من الناس من يشترى لهو الحديث . .. ولّى مستكبرًا ...فبشّره بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 5 - 3،5
3 - تلاش گران بر ضد آيات الهى ، قطعاً عذابى دردناك خواهند داشت .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. أُولـئك لهم عذاب ... أليم
5 - تلاش گران بر ضد آيات قرآن ، عذابى دردناك و بد خواهند داشت .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. لهم عذاب من رجز أليم
به قرينه آيه بعد، مى توان گفت كه مراد از «آيات» در اين آيه، آيات قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 9 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : « عذاب واصب » اى دائم ، موجعٌ قد وصل إلى قلوبهم ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه فرمود: «عذاب واصب»; يعنى، عذاب هميشگى و دردآور كه به قلب هاى آنان مى رسد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 39 - 1
1 - عذاب دردناك مشركان و كافران مستكبر در دوزخ ، تجسم اعمال خود آنان و متناسب با رفتار ايشان است .
لذائقوا العذاب الأليم . و ما تجزون إلاّ ما كنتم تعملون
آيه شريفه، در واقع پاسخ سؤالى است كه از آيه قبل برمى آيد و آن اين كه: چرا عذاب مشركان مستكبر، عذابى دردناك است و آيا اين عذاب عادلانه است؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 40 - 1
1 - بندگان مخلَص خدا ( بندگان خالص و برگزيده خدا ) ، از عذاب دردناك الهى به دوراند .
إنّكم لذائقوا العذاب الأليم . .. إلاّ عباد اللّه المخلصين
بيشتر مفسران برآنند كه مقصود و معناى «مخلصين» (خالص شدگان) اين است: «الذين أخلصهم الله لنفسه و ولايته; كسانى كه خداوند آنان را برگزيده و در اختيار خود گرفته و مطيع فرمان خويش ساخته است». گفتنى است در برداشت ياد شده «إلا...» استثناى منقطع، از ضمير «لذائقوا» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 43 - 13
13 - عذاب دردناك و شديد ، كيفر ياوه سرايى عليه رسولان الهى است .
ما قد قيل للرسل . .. ذو عقاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 21 - 9
9 - ظالمان و سيه كاران ، مستحق عذاب دردناك آخرت اند .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 7
7 - عذاب دردناك و سخت ستمكاران در قيامت ، بازتاب عملكرد خود آنان است .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم . ترى الظـلمين مشفقين ممّا كسبوا و هو واقع بهم
چنانچه كه مراد از «ما» در «ما كسبوا» عمل باشد و ضمير «هو» به آن بازگردد، از ارتباط دو آيه ، مى توان استفاده كرد كه «عذاب أليم» چيزى جز عملكرد انسان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 42 - 5
5 - ستم پيشگان و متجاوزان ، مستحق عذابى سخت و دردناك اند .
الذين يظلمون الناس . .. أولـئك لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 5
5 - ستم پيشگان ، گرفتار عذابى دردناك در قيامت
فويل للذين ظلموا من عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 8 - 1
1 - اصرار مستكبرانه بر كفر ، به رغم شنيدن آيات الهى ، در پى دارنده عذابى بس دردناك
يسمع ءايـت اللّه . .. فبشّره بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 11
11- غفران الهى ، پناهگاه مؤمنان از آثار سخت گناهان و عذاب دردناك
يغفر لكم . .. و يجركم من عذاب أليم
در برداشت ياد شده عطف «يجركم. ..» بر «يغفرلكم...» تفسيرى دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 13
13 - تهديد متخلّفان از سفر حديبيه ، به عذاب دردناك ، در صورت تخلف و روى گردانى دوباره از جهاد
و إن تتولّوا كما تولّيتم من قبل يعذّبكم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 17 - 12
12 - روى گردانان از اطاعت خدا و رسول او و جهاد در راه الهى گرفتار عذابى بس درد ناك
و من يتولّ يعذّبه عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 27،28
27- كافران مكه ، مورد تهديد خداوند به عذابى دردناك
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا أليمًا
28- نبرد پيروزمندانه مؤمنان عليه كفر ، عذاب دردناك الهى براى كافران
و لولا رجال مؤمنون . .. لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
در اين آيه «لعذّبنا»، مقابل صلح حديبيه قرار گرفته است. از تقابل صلح و عذاب، دانسته مى شود كه مصداق بارز عذاب الهى براى كافران، دردى است كه از شمشير مؤمنان در ميدان نبرد خواهند چشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 5
5 - عذاب فرود آمده بر قوم لوط ، عذابى سخت ويرانگر و دردناك بود .
لنرسل عليهم حجارة . .. و تركنا فيها ءاية للذين يخافون العذاب الأليم
از اين كه در پى نزول عذاب دردناك بر قوم لوط، فقط نشانه اى از آنان برجاى مانده، استفاده مى شود كه تمامى مظاهر زندگى آنان از ميان رفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 11،12،13
11 - عذاب دردناك الهى ، كيفر كافران است .
و للكـفرين عذاب أليم
12 - عذاب دردناك الهى ، گريبانگير كسانى خواهد شد كه حدود الهى را رعايت نكرده و به آن تعدى مى كنند .
و تلك حدود اللّه و للكـفرين عذاب أليم
13 - رعايت نكردن حدود الهى در ظهار ، درپى دارنده عذاب دردناك الهى است .
و تلك حدود اللّه و للكـفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 15 - 5
5 - اسلام ستيزان ( بنى نضير و . . . ) ، علاوه بر شكست و ذلت دنيوى ، داراى عذاب دردناك اخروى اند .
ذاقوا وبال أمرهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 10 - 5
5 - عذاب الهى ، سخت دردناك است .
تنجيكم من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 7
7 - ايمان استوار به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا ، رهايى بخش انسان از عذاب دردناك الهى
تنجيكم من عذاب أليم . تؤمنون باللّه و رسوله و تجـهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 5 - 5
5 - اقوام كافر در آخرت ، به عذاب دردناك دچار خواهند شد .
الذين كفروا . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 1
1 - انكار معجزات و دلايل روشن پيامبران و روى گردانى از تعاليم آنان ، عامل گرفتارى كافران پيشين به سرنوشت شوم و عذاب دردناكِ الهى
الذين كفروا . .. لهم عذاب أليم . ذلك بأنّه كانت تأتيهم رسلهم بالبيّنـت ... فكفرو
«بيّنه» (مفرد «بيّنات») به معناى دليل و حجت است; ولى در قرآن بر معجزه پيامبران الهى نيز اطلاق شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 6
6 - هيچ كس و هيچ نيرويى ، توانايى پناه دادن به كافران در برابر عذاب دردناك الهى را ندارد .
فمن يجير الكـفرين من عذاب أليم
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه استفهام در «فمن يجير. ..» انكارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 2
2 - تكذيب گرانِ دين ستيز در قيامت ، گرفتار عذابى دردآور
و المكذّبين . .. و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 5،7،11
5 - ظالمان در قيامت ، گرفتار عذاب دردناك الهى اند .
و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
7 - ظلم ، موجب محروميت از رحمت خداوند و گرفتار آمدن به عذاب دردناك الهى است .
يدخل من يشاء فى رحمته و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
11 - عذاب دردناك دوزخ ، هم اكنون مهيا و آماده است .
أعدّ لهم عذابًا أليمًا
با توجه به ماضى بودن فعل «أعدّ»، برداشت ياد شده استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 24 - 1
1 - انكار معاد و تكذيب قرآن ، درپى دارنده عذابى دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 3
3 - باور داشتن معاد و معارف قرآن و انجام دادن كار هاى صالح ، نجات بخش انسان از عذاب دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت
متعلق «آمنوا» ـ به قرينه آيات پيشين ـ معاد و قرآن است و «الصالحات» ـ كه جمع با حرف «ال» است ـ دلالت بر عموم مى كند. در اين موارد، مراد عموم عرفى است; يعنى، تمام صالحاتى كه امكان پذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 7،8
7ـ اعلام برپايى روز قيامت و وجود عذابهايى دردناك در آن روز ، از رسالت هاى حضرت نوح ( ع )
إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
مراد از «يوم» مى تواند روز قيامت باشد و مى تواند مقصود از آن زمان حادثه طوفان باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است. گفتنى است كه توصيف «يوم» به «أليم» به اعتبار عذاب آن روز اسـت.
8ـ ترك پرستش خداوند و عبادت غير او ، موجب گرفتارشدن به عذاب دردناك روز قيامت خواهد شد .
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 10،11
10ـ نوح ( ع ) ، كافران قومش را به عذابى دردناك در دنيا هشدار داد .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
11ـ كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذابهايى دردناك در دنيا
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 7 - 6
6 - سوختن انسان در آتش جهنم ، از درون او آغاز خواهد شد .
الّتى تطّلع على الأفئدة
ريشه «اطلاع» (طاء و لام و عين)، بر ظهور و بروز دلالت دارد (مقاييس اللغة). ظاهر شدن آتش جهنم بر قلب، حاكى از نقطه شروع آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 23
23 ـ نزول عذاب الهى بر دشمنان دين ، مايه پشيمانى مسلمانان سست ايمان از دلبستگى به يهود و نصارا
او امر من عنده فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
برداشت فوق بر اين احتمال است كه مراد از «امر»، عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 7
7 - نواختن شلاق عذاب بر عاد ، ثمود و فرعون ، نمونه اى از كمين گذارى خداوند براى مخالفان پيامبران است .
فصبّ عليهم ربّك . .. إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 10
10ـ كفرپيشگان و مخالفان معارف دين ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى الهى اند .
فلما جاء أمرنا نجّينا صـلحًا . .. و من خزى يومئذ إن ربك هو القوىُّ العزيز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 3،5
3- توطئه كنندگان عليه دين الهى ، در داخل خانه هاى خود با فرو ريختن سقف خانه ها بر روى آنان ، به هلاكت رسيدند .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد فخّر عليهم السقف من فوقهم
ذكر قيد «من فوقهم» پس از بيان «فخر عليهم السقف» (سقف بر آنها فرو ريخت) با اينكه ريزش سقف همواره از بالاست، مى تواند براى بيان اين منظور باشد كه آنان در داخل خانه هاى خود، زير آوار مدفون شدند.
5- خداوند ، توطئه گران عليه دين را به گونه اى غافلگيرانه گرفتار عذاب كرد كه هيچ گاه به آن گمان نمى بردند .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 14
14- مرتكبان كار هاى زشت و توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين ، در معرض عذاب هاى گوناگونند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 14
14- مرتكبان كار هاى زشت و توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين ، در معرض عذاب هاى گوناگونند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 9
9 - كسانى كه به انگيزه دستيابى به دنيا ، آخرت خويش را تباه مى كنند ، براى رهايى از عذاب ، ياورى نخواهند داشت .
فلا يخفف عنهم العذاب و لاهم ينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 55 - 11
11 - احتمال تحقق عقوبت و عذاب گناه در دنيا
فأخذتكم الصعقة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 5،9
5 - متمردان و ستمكاران قوم موسى ، به عذاب آسمانى گرفتار شدند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء
9 - گنهكاران فسق پيشه ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 56 - 2،3،4،5
2 ـ كفر ، موجب عذاب دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم . .. فى الدنيا و الاخرة
3 ـ عدم تبعيّت يهود از حضرت عيسى ( ع ) ، موجب عذاب سخت آنان در دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة
مصداق مورد نظر از جمله «فامّا الذين كفروا»، كافران به حضرت عيسى (ع) است.
4 ـ برترى پيروان عيسى ( ع ) بر يهوديان ، موجب عذاب سخن دنيوى يهوديان
و جاعل الذين اتبعوك . .. فاما الذين كفروا
بنابراينكه جمله «فاما الذين . .. »، به قرينه ذكر عذاب دنيوى، نتيجه جمله «جاعل الّذين ... » باشد; يعنى عذاب دنيوى يهود نتيجه تفوّق نصارا بر ايشان است.
5 ـ كافران ( يهوديان ) ، هيچ يار و ياورى در برابر عذاب الهى در دنيا و آخرت ندارند .
فاّما الذين كفروا . .. و ما لهم من ناصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 137 - 13
13 ـ برخى از گناهان آدمى ، در پى دارنده عذاب هاى دنيوى
كيف كان عاقبة المكذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 84 - 15
15 ـ عذاب خدا و آسيب رسانى او ، بسى سخت تر از گزند و عذاب ديگران
و اللّه اشدّ بأساً و اشدّ تنكيلا
«تنكيل» در اصل به معناى عذاب كردن كسى با قرار دادن او در قيد و بند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 46
46 ـ ناچيزى مجازات و ذلت دنيوى ، در برابر عذاب اخروى
لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
تصريح به بزرگى عذاب آخرت در مقابل كيفر دنيوى، كه به بزرگى توصيف نشده است، اشاره به اين است كه اين رسوايى و كيفر دنيوى در مقايسه با عذاب آخرت ناچيز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 47 - 3
3 ـ عذاب ناگهانى و غافلگيرانه و عذاب غير غافلگيرانه (تدريجى و با ظهور نشانه هاى عذاب)، از انواع عذابهاى الهى در دنيا
إن أتيكم عذاب اللّه بغتة أو جهرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 131 - 4
4 ـ خداوند مردم جامعه اى را كه از روى غفلت و ناآگاهى ستم كنند، به عذاب دنيوى نابود نمى كند.
ذلك أن لم يكن ربك مهلك القرى بظلم و أهلها غفلون
براى جار و مجرور «بظلم» متعلقهاى مختلفى مى توان در نظر گرفت، از آن جمله اينكه متعلق به «مهلك» باشد. يعنى: «مهلك القرى بسبب ظلم». برداشت فوق بر اين اساس است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 2،3
2 ـ عذاب سهمگين خداوند در انتظار جوامع مختلف از قوانين دين و پذيرنده ولايتهاى غير خداوند
و لاتتبعوا من دونه . .. و كم من قرية أهلكنها
بيان هلاكت جوامع پيشين پس از فرمان به رعايت قوانين دين و سرپيچى از ولايت غير خدا «اتبعوا ما أنزل اليكم . ..»، بيانگر آن است كه عذاب امتهاى پيشين به سبب تخلف آنان از اين فرمان بوده است.
3 ـ گروهى از امتهاى متخلف پيشين شب هنگام و گروهى ديگر در حال خواب نيمروز، گرفتار عذاب الهى شدند.
فجاءها بأسنا بيتا أو هم قائلون
«أو» در جمله «أو هم قائلون» براى تنويع است. «قائلة» به معناى نيمروز است و «قائل» به كسى گفته مى شود كه آن هنگام در خواب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 1
1 ـ ستم پيشگان، به هنگام مواجه شدن با عذابهاى دنيوى (عذاب استيصال)، معترف به ظلمهاى گذشته خويش شدند
فما كان دعويهم . .. إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 3
3 ـ احساس مصونيت تكذيب كنندگان انبيا از گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ، احساسى نابجا و به دور از واقعيت است .
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
استفهام در جمله «أفأمن . .. » استفهام انكارى توبيخى است. يعنى اقوام كفرپيشه احساس امنيت از عذاب الهى دارند، ولى به خاطر نابجا بودن چنين احساسى مورد ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 2،3،4
2 ـ خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.
3 ـ خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
4 ـ خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 6
6 ـ رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 4
4 - بلا هاى دنيوى با همه سنگينى ، در برابر عذاب هاى اخروى بسى ناچيز است .
من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر
اگرچه «أدنى» در مقابل «أبعد»، و «أكبر» در مقابل «اصغر» است، اما به قرينه واژه «أكبر»، مراد از آن مى تواند كوچك باشد. لازم به گفتن است كه گرچه از عذاب دنيوى با واژه «أدنى» (كوچك) تعبير شده است، اما با توجه به واقعيت هاى
موجود، اين گونه مشكلات، عذاب هايى بس سنگين و گاهى تحمل ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 6
6 - عذاب الهى در آخرت ، در مقايسه با عذاب هاى دنيوى ، بسى بزرگ تر و شديدتر است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 12
12 - عذاب هاى اخروى ، سخت تر و ذلت بارتر از كيفر هاى دنيوى خداوند است .
و لعذاب الأخره أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 3،4
3 - نابود كردن محصولات و دستاورد هاى بشر ، از راه هاى كيفر و عذاب الهى در دنيا
بل نحن محرومون . .. كذلك العذاب
4 - كيفر و عذاب خداوند در آخرت ، بزرگ تر و با عظمت تر از عذاب و كيفر دنيوى او است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 2
2 - عذاب دنيا ، هر چند شديد باشد ، در قياس با عذاب آخرت ناچيز است . *
سوط عذاب
تعبير «شلاق عذاب»، حاكى از تقليل است; يعنى، عذاب سخت آسمانى كه بر فرعون و اقوام عاد و ثمود فروريخت، در واقع شلاقى بيش نبود. برخى از اهل لغت، كلمه «سوط» را به معناى «نصيب» گرفته اند(مقاييس اللغة). برداشت ياد شده با توجّه به اين معنا، وضوح بيشترى مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 5،6
5 - خاندان فرعون ، به عذاب سخت و فراگير دنيوى گرفتار شدند .
و حاق بـَال فرعون سوء العذاب
«حاقَ» (مرادف «أحاطَ»); يعنى، احاطه يافت و فراگير شد.
6 - عذاب سخت فرعونيان در دنيا ، از جلوه هاى حمايت خداوند از مؤمن آل فرعون
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيـه اللّه سيّئات ما مكروا و حاق بـَال فرعون سوء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 36 - 2
2- ابليس ، به دنبال نافرمانى از سجده بر آدم ( ع ) و طرد شدن از درگاه الهى ، از خداوند خواست تا قيامت ، او را دچار عذاب و كيفر نكند .
قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون
متعلق «إنظار» در جمله «فأنظرنى» ذكر نشده است و چون ابليس از فرمان سجده بر آدم(ع) سرپيچى كرد و در انتظار كيفر بود، از اين رو ممكن است مورد إنظار و مهلت، تأخير افتادن كيفر او تا روز قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 5
5 - كافران تكذيب گر و ستيزه جوى قوم نوح و بعد از آنها ، به دليل دوزخى بودن ، به عذاب دنيوى نيز گرفتار شدند .
فأخذتهم فكيف كان عقاب . و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا أنّهم أصحـب النار
برداشت ياد شده مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «أنّهم أصحاب النار» ـ به تقدير لام تعليل ـ در مقام تعليل باشد; يعنى، چون آنان از دوزخيان هستند، به عذاب الهى گرفتار آمدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 15 - 11
11- نزول عذاب دنيوى بر امت هاى گنهكار ، تنها پس از اتمام حجت و فرستادن پيامبرى براى ايشان است .
و ما كنّا معذّبين حتى نبعث رسولاً
جمله «ما كنّا معذّبين حتى نبعث رسولاً» اطلاق دارد و عذاب دنيوى را هم دربرمى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 7
7 ـ مسخ يهوديان متمرد آبادى ايله به بوزينگانى مطرود ، عذاب سخت الهى براى ايشان
قلنا لهم كونوا قردة خسئين
برخى برآنند كه «قلنا لهم . .. » بيان همان «عذاب بئيس» است كه در آيه قبل آمده است. گفتنى است بر اين مبنا «الذين ظلموا» شامل ترك كنندگان نهى از منكر نمى شود. زيرا آنان قانون حرمت صيد را نشكستند و به بوزينه تبديل نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 12
12 ـ كتمان حقايق و ديگر ترفند هاى عالمان اهل كتاب ، آنان را از عذاب دنيا ( ذلّت ، شكست و . . . ) نجات نخواهد داد .
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرينه تكرار آن، عذاب دنيوى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 3،4،5،7
3 ـ كافران قوم شعيب شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «ادخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد، نه به معناى «صاروا». بر اين مبنا «فاصبحوا ... » مى رساند كه هلاكت به هنگام صبح اتفاق افتاد و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح، يعنى درشب، بر كافران قوم شعيب عارض شده است.
4 ـ كفرپيشگان قوم شعيب بر اثر عذاب الهى ، همگان به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فرو افتادن شخص است بر سينه خود.
5 ـ لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم شعيب توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» هم مى تواند اشاره به اين نكته باشد كه نزول عذاب هنگامى بود كه همه و يا اكثر آنان در خانه هايشان استراحت مى كردند و هم مى تواند علاوه بر اين، اشاره به اين داشته باشد كه با احساس لرزش زمين، كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد، قوم شعيب نيز خواستند از خانه ها بيرون شوند، ولى عذاب مهلت نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند. با توجه به اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است، اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
7 ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- تهديد شدن كافران سست انديش و بيهوده گرا ، به فرجامى سخت و جانكاه
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
تعبير «بدخان مبين»، مى تواند حكايت از عذاب دنيوى و نيز سختى هاى صحنه قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- پيشگويى خداوند ، از درد و رنج فراگير مردم مكه هنگام گرفتارى آنان به عذاب الهى در دنيا
يغشى الناس هـذا عذاب أليم
چنانچه اين آيات در مورد عذاب دنيوى باشد، برداشت بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 9
9- بدكاران و توطئه كنندگان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض انواع عذاب هاى دنيوى اند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب . .. أو يأخذه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 55 - 13
13 - قوم موسى ، در پى تقاضاى رؤيت خدا ، شاهد فرود آمدن صاعقه بر خود بودند .
فأخذتكم الصعقه و أنتم تنظرون
مفعول «تنظرون» (نگاه مى كرديد) فرود آمدن صاعقه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 65 - 5
5 - بنى اسرائيل در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن ، مطرود شدن و . . . ) در صورت ايمان نياوردن به قرآن و انجام ندادن اعمال صالح
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
در آيات گذشته (از 41 تا 45 و نيز آيه 62) خداوند بنى اسرائيل را به ايمان و تصديق قرآن و انجام اعمال صالح دعوت كرد و در آيه مورد بحث سرگذشت شوم اسحاب سبت را يادآور شد تا هشدارى باشد به آنها كه مبادا با سرپيچى از دعوت خدا و فرمانهاى او، به سرنوشتى همانند اصحاب سبت گرفتار آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16ـ انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيـت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 21
21 ـ ظلم ، جلوگيرى از راه خدا ، به ناحق خوردن مال مردم ، موجب عقوبت هاى دنيوى و عذاب اخروى
فبظلم من الذين هادوا حرمنا . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 9 - 21
21 - مخالفان پيامبران ، مستحق كيفر دنيوى بودند .
فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم . .. و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 1
1- خداوند ، مشركان توطئه گر عليه دين را علاوه بر عذاب دنيوى ، در قيامت به صورت تحقيرآميزى خوار خواهد ساخت .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب ... ثمّ يوم القيـمة يخزيهم و يقول أين
«خزى» در لغت به معناى شكست و ذلت است. اين حالت گاهى از ناحيه خود شخص عارض مى شود و گاهى از سوى ديگرى. در صورتى كه از سوى ديگرى باشد، همراه با خفت و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 9
9- بدكاران و توطئه كنندگان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض انواع عذاب هاى دنيوى اند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب . .. أو يأخذه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 6
6 ـ ستمگران و اعراض كنندگان از قوانين دين، علاوه بر عذابهاى دنيوى به عذابهاى آخرت نيز گرفتار خواهند شد.
و كم من قرية أهلكنها . .. إنا كنا ظلمين. فلنسئلن الذين أرسل إليهم
هدف از بيان بازجويى در قيامت، تهديد ظالمان به عذابهاى اخروى است،و كلمه «فاء» در «فلنسئلن» بيانگر آن است كه عذابهاى دنيا پايان مجازات آنان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 162 - 6
6 ـ گنهكاران و ستم پيشگان در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأرسلنا عليهم رجزاً من السماء بما كانوا يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 46 - 1
1- هلاكت و عذاب دنيوى ستم پيشگان تاريخ از سوى خداوند ، على رغم مكر و چاره انديشى هاى فراوان و قدرتمندانه آنان
و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا . .. و قد مكروا مكرهم ... و إن كان مكرهم لتزول منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 10،14
10- ذوالقرنين عذاب اخروى ظالمان را ، از كيفر دنيوى آنان ، شديدتر و سنگين تر دانست .
قال . ..ثمّ يردّ إلى ربّه فيعذّبه عذابًا نكرًا
«نكر» به معناى «منكَر» صفت مشبهه و توصيفِ عذاب جهنم است; يعنى، عذاب آخرت، بسيار ناگوار و ميزان دشوارى آن ناشناخته است.
14- « عن أميرالمؤمنين ( ع ) : . . . « أمّا من ظلم » و لم يؤمن بربّه « فسوف نعذّبه » فى الدنيا بعذاب الدنيا « ثمّ يردّ إلى ربّه » فى مرجعه « فيعذّبه عذاباً نكراً » ;
از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده كه (مقصود آيه اين است) «اما كسى كه ستم كرده» و به پروردگارش ايمان نياورده است «به زودى» در دنيا، به عذاب دنيوى «او را عذاب خواهيم كرد، سپس در معاد خويش به سوى پروردگارش بازگشت داده مى شود و خدا، او را به عذابى سخت گرفتار خواهد كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 1
1 - ظالمان ، گرفتار عذاب دنيوى و برزخ ، علاوه بر عذاب هاى اخروى
يلـقوا يومهم . .. و إنّ للذين ظلموا عذابًا دون ذلك
در صورتى كه «يومهم. ..» در دو آيه پيش، نظر به روز قيامت داشته باشد، «ذلك» در اين آيه اشاره به عذاب اخروى خواهد بود و «دون ذلك» (به غير آن عذاب) نظر به عذاب دنيا يا برزخ خواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 21
21 ـ ظلم ، جلوگيرى از راه خدا ، به ناحق خوردن مال مردم ، موجب عقوبت هاى دنيوى و عذاب اخروى
فبظلم من الذين هادوا حرمنا . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 7
7- ظلم ، گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب الهى در دنيا
و لاتحسبنّ الله غـفلاً عمّا يعمل الظـلمون . .. و أنذر الناس يوم يأتيهم العذاب في
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 65 - 7
7 - سرپيچى كنندگان از احكام الهى در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن و مطرود شدن ) هستند .
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 9
9 - گنهكاران فسق پيشه ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 136 - 1،2،3،7
1 ـ خداوند پس از ارائه معجزات متعدد و اتمام حجت بر فرعونيان ، آنان را در دريا غرق كرد .
فانتقمنا منهم فأغرقنهم فى اليم
«اليم» در لغت به معناى دريا و رودخانه بزرگ است و «ال» در «اليم» براى عهد مى باشد و چنانچه بسيارى از مفسران گفته اند اشاره به درياى سرخ دارد. برخى ديگر از مفسران آن را اشاره به رودخانه نيل دانسته اند.
2 ـ خداوند با غرق كردن فرعونيان در دريا از آنان انتقام گرفت .
فانتقمنا منهم فأغرقنهم فى اليم
«فاء» در «فأغرقنا» تفسيريه است. يعنى «أغرقنا» بيان و تفسير «انتقمنا» مى باشد.
3 ـ فرعونيان به دليل شكستن پيمانشان با موسى ( ع ) ( ايمان به وى و آزادسازى بنى اسرائيل ) سزاوار انتقام الهى و غرق شدن در دريا گشتند .
إذا هم ينكثون. فانتقمنا منهم
تفريع جمله «فانتقمنا» بر جمله «إذا هم ينكثون» به وسيله حرف «فاء» مى رساند كه پيمان شكنى فرعونيان در انتقام الهى از آنان دخيل بوده است.
7 ـ تكذيب آيات الهى و بى اعتنايى به آنها سبب هلاكت و غرق شدن فرعونيان در دريا شد .
فأغرقنهم فى اليم بأنهم كذبوا بايتنا و كانوا عنها غفلين
حرف «باء» در «بأنهم كذبوا» سببيه است و مى رساند كه تكذيب آيات و بى اعتنايى به آنها سبب انتقام الهى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 78 - 1،2،3،4،5،6
1 ـ كفرپيشگان قوم ثمود با گرفتار شدن به لرزشى شديد به هلاكت رسيدند .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
«رجفة» به معناى اضطراب و لرزش است و به قرينه «فأصبحوا . .. » معلوم مى شود آن لرزش بسيار شديد بوده است. قابل ذكر است كه «فأخذتهم الرجفة» (لرزش آنان را فراگرفت) مى تواند به اين معنى باشد كه لرزشى شديد بر اندام آنان مستولى شد و نيز مى تواند به اين معنى باشد كه زمين لرزه و زلزله اى شديد آنان را فراگرفت.
2 ـ لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم ثمود توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه نزول عذاب هنگامى بوده كه همه و يا اكثر ثموديان در خانه هايشان استراحت مى كردند و مى تواند علاوه بر اين، اشاره داشته باشد كه با احساس لرزش زمين ـ كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد ـ كافران قوم صالح نيز خواستند از خانه ها بدر شوند ولى عذاب مهلت شان نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند با توجه به اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
3 ـ كافران قوم ثمود بر اثر عذاب الهى به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فروافتادن شخص به سينه خود است.
4 ـ كفرپيشگان قوم ثمود شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد نه به معناى «صاروا» بر اين مبنا «فأصبحوا . .. » مى رساند كه هلاكت در اولين لحظه صبح اتفاق افتاده و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح يعنى در شب، بر كافران قوم ثمود عارض شده است.
5 ـ كافران قوم ثمود پس از تمام شدن حجت بر آنان و اصرارشان بر كفرورزى و از ميان بردن ناقه صالح به هلاكت رسيدند .
قال الملأ الذين استكبروا . .. فأخذتهم الرجفة
كلمه «فاء» در «فأخذتهم» نزول عذاب را بر حقايق بيان شده در آيات قبل مرتبط مى سازد كه از آنهاست كفرورزى قوم
صالح، پى كردن ناقه و . .. .
6 ـ عذاب نازل شده بر قوم ثمود ، پاسخى بود به ناباورى آنان نسبت به تحقق تهديد هاى صالح ( ع )
ائتنا بما تعدنا . .. فأخذتهم الرجفة
از حقايقى كه در آيه قبل مطرح شده و مى تواند «أخذتهم الرجفة» بر آن مترتب باشد، ناباورى قوم ثمود به تهديدهاى حضرت صالح(ع) است، كه از جمله «ائتنا بما تعدنا» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 79 - 1
1 ـ صالح ( ع ) پس از حتمى شدن نزول عذاب الهى بر اثر پى كردن ناقه ، از قوم خويش فاصله گرفت و به ديارى ديگر شتافت .
فتولى عنهم
جمله «تولى عنهم» عطف بر «فعقروا الناقة» در آيه 77 است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 9
9ـ كفر پيشگان قوم عاد ، علاوه بر عذاب دنيوى به عذاب آخرت نيز گرفتار خواهند شد .
و نجّينـهم من عذاب غليظ
برداشت فوق ، براساس اين احتمال است كه مراد از «عذاب» در جمله «و نجّيناهم من عذاب»، عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 11
11 - عذاب اخروى قوم عاد ، سخت تر و ذلت بارتر از عذاب دنيوى آنان
لنذيقهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 2
2 ـ خداوند با خارج ساختن لوط و بستگان قومش از ديارشان ، وى را از عذاب مقدر شده براى قوم لوط نجات بخشيد .
فانجينه و أهله
چون جمله «فانجينه» در مقابل جمله «كانت من الغبرين» (همسر لوط در زمره باقى ماندگان بود) قرار گرفته است، معلوم مى شود نجات از عذاب قوم لوط در گرو خارج شدن از شهر و ديار آنان بوده است. بنابراين «فانجينه» يعنى: فانجينه باخراجنا اياه من بينهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 1
1 ـ خداوند با فرو ريختن بارانى بى نظير ( بارشى از سنگ ) بر سر قوم لوط ، آنان را به هلاكت رساند .
و أمطرنا عليهم مطراً
«مَطَر» مفعول به براى «أمطرنا» است و نكره آمدنش حكايت از آن دارد كه بارشى عجيب و بى نظير بوده است و با توجه به آيه 82 از سوره هود (و أمطرنا عليها حجارة . .. ) معلوم مى شود كه عذاب قوم لوط سنگباران بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 1،2
1ـ نوح ( ع ) ، به كفرپيشگان قومش اعلام كرد كه به عذاب دنيوى و اخروى ، گرفتار خواهند شد .
فسوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه و يحلّ عليه عذاب مقيم
با توجه به تكرار كلمه «عذاب» و توصيف عذاب دوم به هميشگى بودن، مى توان گفت: مراد از «عذاب يخزيه»، عذاب دنيوى و مقصود از «عذاب مقيم»، آتش دوزخ است.
2ـ عذاب دنيوى كافران قوم نوح ، عذابى ذلت آور ، خواركننده و هلاك سازنده بود .
من يأتيه عذاب يخزيه
«إخزاء» (مصدر يخزيه) به معناى ذليل و خوار كردن و نيز به معناى هلاك ساختن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 5
5 - كافران تكذيب گر و ستيزه جوى قوم نوح و بعد از آنها ، به دليل دوزخى بودن ، به عذاب دنيوى نيز گرفتار شدند .
فأخذتهم فكيف كان عقاب . و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا أنّهم أصحـب النار
برداشت ياد شده مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «أنّهم أصحاب النار» ـ به تقدير لام تعليل ـ در مقام تعليل باشد; يعنى، چون آنان از دوزخيان هستند، به عذاب الهى گرفتار آمدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 3،4،7
3 ـ كافران قوم شعيب شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «ادخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد، نه به معناى «صاروا». بر اين مبنا «فاصبحوا ... » مى رساند كه هلاكت به هنگام صبح اتفاق افتاد و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح، يعنى درشب، بر كافران قوم شعيب عارض شده است.
4 ـ كفرپيشگان قوم شعيب بر اثر عذاب الهى ، همگان به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فرو افتادن شخص است بر سينه خود.
7 ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 4
4ـ كافران به قيامت و آنان كه براى منحرف نشان دادن راه خدا تلاش مى كنند ، در خطر گرفتارشدن به عذاب هاى دنيوى اند .
الذين . .. يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 11
11ـ كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذابهايى دردناك در دنيا
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 5
5ـ كفرپيشگان امت هاى گذشته به عذاب هاى دنيوى گرفتار شدند .
و قد خلت من قبلهم المثلـت
«مثلات» (جمع مَثُلة) به معناى عقوبتها و عذابهاست. عذابها و عقوبتها بدان اعتبار «مثلات» ـ كه از ماده مِثل (مانند) است ـ گفته مى شود كه آن را مثال قرار مى دهند براى اينكه ديگران از آن عبرت گرفته و از عوامل آن بپرهيزند. از معانى «خلوّ» (مصدر خلت) گذشتن و سپرى شدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 3
3ـ نزول عذاب هاى دنيوى بر كفرپيشگان و متخلّفان از آيين الهى حتى پس از وفات پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز امرى محتمل و ممكن است .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفينّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 72 - 1،2،3،6
1 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ابلاغ تهديد خداوند به كافران ، مبنى بر نزديك بودن عذاب دنيايى آنان
قل عسى أن يكون ردف لكم بعض الذى تستعجلون
تعبير «ردف لكم» (در پى شما است) كنايه از قريب الوقوع بودن مجازات كافران مى باشد. گفتنى است كه «الذى تستعجلون» هم شامل عذاب دنيوى مى شود و هم عذاب اخروى. بنابراين عبارت «بعض الذى» نشانگر عذاب دنيايى خواهد بود.
2 - عذاب دنيوى ، تنها بخشى از مجازات هاى الهى براى كافران است ، نه همه آن .
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
قيد «بعض» مى رساند كه همه وعيدهاى الهى در حق كافران، در اين دنيا اعمال نمى شود; بلكه آنچه در اين جا اعمال مى شود، تنها جزئى از مجازات ها است و بقيه براى جهان آخرت مى ماند.
3 - تقدير كيفر اخروى براى كافران ، علاوه بر كيفر دنيوى آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
همان طور كه گفته شد، قيد «بعض الذى. ..» مى رساند كه عذاب دنيوى تنها بخشى از مجازات هاى الهى است كه در حق كافران اعمال مى شود و آنان بايد در انتظار كيفرهاى اخروى نيز باشند.
6 - تهديد كافران به نزديك بودن بخشى از عذاب دنيوى وعده داده شده به آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
مراد از «الذى تستعجلون» مى تواند تنها عذاب دنيايى باشد. بنابراين «بعض الذى تستعجلون»; يعنى، بخشى از آن عذاب كه خواستار شتاب آن هستيد، در پى شما است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 66 - 3
3 - عذاب شدن برخى از كافران و عذاب نشدن برخى ديگر در دنيا ، به مشيت خدا بستگى دارد .
و لو نشاء لطمسنا على أعينهم . .. فأنّى يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 4
4 - آشكار شدن خسارت و زيان كارى مشركان و كافران قدرتمند و حق ناپذير ، به وقت نزول عذاب الهى بر ايشان در دنيا
لمّا رأوا بأسنا . .. و خسر هنالك الكـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 60 - 5
5 - كافران ، در معرض عذاب دنيوى ، افزون بر كيفر سخت و حتمى آخرت
فإنّ للذين ظلموا ذنوبًا مثل ذنوب أصحـبهم . .. فويل للذين كفروا من يومهم الذى يوع
در صورتى كه «يومهم. ..» نظر به روز قيامت و آيه قبل (مثل ذنوب أصحابهم) نظر به كيفرهاى دنيوى داشته باشد، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 45 - 5
5 - فرجام شوم و هلاكت بار ، دركمين كافران [ در دنيا ، هنگام مرگ و يا در آخرت ]
يلـقوا يومهم الذى فيه يصعقون
تعبير «الذى فيه يصعقون» (روزى كه در آن بيهوش خواهند افتاد)، نشان دهنده سختى حال كافران به هنگام واقعه عذاب است. گفتنى است كه مراد از روز عذاب، مى تواند روز عذاب استيصال، يا روز عذاب قيامت و يا هنگام مرگ باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 4
4- كافران مكه ، در آستانه شكست و عذاب دنيوى قرار گرفته بودند .
سأُوريكم ءايـتى
برداشت ياد شده مبتنى براين است كه مراد از «آيات» شكست كفار مكه و عذاب دنيوى آنان باشد. گفتنى است مكى بودن اين آيات، مؤيد برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 11
11 - جوامع گمراه و گنه كار ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
فاستحبّوا العمى على الهدى فأخذتهم صـعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 9
9 - گنهكاران فسق پيشه ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 162 - 6
6 ـ گنهكاران و ستم پيشگان در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأرسلنا عليهم رجزاً من السماء بما كانوا يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 17
17ـ گنهكاران و تكذيب كنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 11
11 - جوامع گمراه و گنه كار ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
فاستحبّوا العمى على الهدى فأخذتهم صـعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 40 - 4
4- عذاب هاى دنيوى مجرمان ، پيش درآمد كيفر نهايى آنان در آخرت
أهلكنـهم إنّهم كانوا مجرمين . .. إنّ يوم الفصل ميقـتهم أجمعين
از ارتباط اين آيه با آيات پيشين، مطلب ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 5
5ـ مانعان راه خدا و آنان كه به خدا دروغ مى بندند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و من أظلم ممن افترى على الله كذبًا . .. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأرض
جمله «أُولـئك لم يكونوا . ..» كنايه از تهديد به عذاب است و «فى الأرض» مى تواند دليل بر دنيوى بودن آن عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 6
6 ـ مجرمان و تبهكاران در خطر گرفتارى به عذاب هاى دنيوى و سرنوشتى شوم
فانظر كيف كان عقبة المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16ـ انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيـت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 12
12 - عذاب شدن مخالفان پيامبران در دنيا از سوى خداوند ، كاملاً مطابق با عدل و داد است .
و ما اللّه يريد ظلمًا للعباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 8
8 - عذاب دنيايى جوامع مستكبر ، پس از اتمام حجت و در پى آشكار شدن حق ناپذيرى و عناد آنان است .
إذ جاءتهم الرسل . .. و كانوا بأيـتنا يجحدون . فأرسلنا عليهم ريحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 11
11 ـ گرفتارى گنهكاران يهود و نصارا به عذاب هاى دنيوى *
قل فلم يعذبكم بذنوبكم
چون مسيحيان خود را مصون از عذاب قيامت مى دانند، بنابراين در صورتى استدلال تمام است كه مراد از عذاب، عذابهاى دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 2
2ـ مشركان ، در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى الهى در دنيا و آخرتند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد ضمير در «أفأمنوا» مشركانى باشند كه در آيه قبل از آنان سخن گفته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 1
1- خداوند ، مشركان توطئه گر عليه دين را علاوه بر عذاب دنيوى ، در قيامت به صورت تحقيرآميزى خوار خواهد ساخت .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب ... ثمّ يوم القيـمة يخزيهم و يقول أين
«خزى» در لغت به معناى شكست و ذلت است. اين حالت گاهى از ناحيه خود شخص عارض مى شود و گاهى از سوى ديگرى. در صورتى كه از سوى ديگرى باشد، همراه با خفت و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 4
4 - آشكار شدن خسارت و زيان كارى مشركان و كافران قدرتمند و حق ناپذير ، به وقت نزول عذاب الهى بر ايشان در دنيا
لمّا رأوا بأسنا . .. و خسر هنالك الكـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» ـ با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) ـ مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 10 - 3
3- تهديد مشركان حق ستيز مكه ، از سوى خداوند به عذابى دنيوى و تيره كننده زندگى
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «دخان مبين»، كنايه از تيره روزى و عذاب دنيوى باشد، چه اين كه برخى از مفسران اين آيه را پاسخى به دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته اند كه از خداوند خواست تا براى بيدار شدن مشركان، آنان را به قحطى اى همچون دوران يوسف مبتلا كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 5
5ـ مانعان راه خدا و آنان كه به خدا دروغ مى بندند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و من أظلم ممن افترى على الله كذبًا . .. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأرض
جمله «أُولـئك لم يكونوا . ..» كنايه از تهديد به عذاب است و «فى الأرض» مى تواند دليل بر دنيوى بودن آن عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 6
6 ـ مجرمان و تبهكاران در خطر گرفتارى به عذاب هاى دنيوى و سرنوشتى شوم
فانظر كيف كان عقبة المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 1
1ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) منكران ربوبيت خدا و انكار كنندگان سراى آخرت را به عذاب هاى دنيوى هشدار مى داد .
و يستعجلونك بالسيئة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 129 - 4
4 - كفرورزان به آيات و هدايت هاى الهى ، سزاوار كيفر و عذاب در دنيا هستند .
و لولا كلمة سبقت من ربّك لكان لزامًا
كلمه «لزاماً» مصدر باب مفاعله است و خبر قرار گرفتن مصدر، حاكى از مبالغه است. بنابراين مفاد جمله «لكان لزاماً» چنين مى شود: [اگر سنت مهلت نبود ]عذاب، ملازم مخالفان بود و [حتى اندك زمانى] از آنان فاصله نمى گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 5
5 - عذاب تكذيب كنندگان پيامبران در آخرت ، بسى بزرگ تر و شديدتر از عذاب ذلت بار آنان در دنيااست .
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أكبر
بزرگ تر بودن عذاب اخروى، مى تواند اشاره به شديدتر بودن آن در مقايسه با عذاب هاى دنيايى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16ـ انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيـت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 1
1ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) منكران ربوبيت خدا و انكار كنندگان سراى آخرت را به عذاب هاى دنيوى هشدار مى داد .
و يستعجلونك بالسيئة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 17
17ـ گنهكاران و تكذيب كنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 5
5 - كافران تكذيب گر و ستيزه جوى قوم نوح و بعد از آنها ، به دليل دوزخى بودن ، به عذاب دنيوى نيز گرفتار شدند .
فأخذتهم فكيف كان عقاب . و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا أنّهم أصحـب النار
برداشت ياد شده مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «أنّهم أصحاب النار» ـ به تقدير لام تعليل ـ در مقام تعليل باشد; يعنى، چون آنان از دوزخيان هستند، به عذاب الهى گرفتار آمدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 9
9 ـ اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خداوند ، تنها به منظور عذاب و گرفتارى آنان در اين دنياست .
إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 6
6 ـ رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 28
28 ـ هيچ كس توانايى ندارد كه به منافقان ، هنگام گرفتار آمدنشان به عذاب دنيوى و اخروى ، يارى رساند .
يعذبهم اللّه . .. و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 8،9
8 ـ اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خدا ، تنها مايه عذاب و گرفتارى آنان در دنياست .
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها فى الدنيا
9 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 ـ منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» ـ با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) ـ مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 4
4ـ كافران به قيامت و آنان كه براى منحرف نشان دادن راه خدا تلاش مى كنند ، در خطر گرفتارشدن به عذاب هاى دنيوى اند .
الذين . .. يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 83 - 8
8ـ همجنس بازى ، ظلم است و جوامع مبتلا به آن ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و ما هى من الظـلمين ببعيد
مصداق مورد نظر براى «الظالمين» به قرينه آيات گذشته ، همجنس بازان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 20
20 - گرفتار شدن به خوارى و ذلت در دنيا ، سزاى يهوديانى است كه همديگر را كشتند و همكيشان خو را از ديارشان بيرون راندند .
تقتلون أنفسكم . .. فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 11
11 ـ گرفتارى گنهكاران يهود و نصارا به عذاب هاى دنيوى *
قل فلم يعذبكم بذنوبكم
چون مسيحيان خود را مصون از عذاب قيامت مى دانند، بنابراين در صورتى استدلال تمام است كه مراد از عذاب، عذابهاى دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 11
11 ـ يهوديان تجاوزگر ايله ، علاوه بر چشيدن عذاب هاى دنيوى ، تا قيامت به عذاب هاى برزخى گرفتار خواهند بود .
و إذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيمة من يسومهم سوء العذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از ضمير «عليهم» يهوديان مسخ شده ايله باشد. بر اين اساس مقصود از «سوء العذاب» عذابهاى دنيوى نيست، بلكه به دليل «إلى يوم القيمة» مراد عذابهاى برزخى خواهد بود. يعنى: «ليبعثن عليهم من بعد موتهم إلى يوم القيمة ... .»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 4
4- كافرانى كه تا آخرين لحظه زندگى در حال عناد و ستيز با دين باشند ، محكوم به عذاب ابدى خواهند بود .
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
لازمه قطعى «لن يغفر اللّه» باقى ماندن هميشگى در عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 19،20
19 - منكران حقانيت قرآن و كافران به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
20 - يهوديان منكر رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از زمره كافرانند و به عذابى خفت آور گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 93 - 20،21،29
20 ـ عذاب خواركننده در برزخ، جزاى گفتار نادرست درباره خداوند و افتراى به اوست.
اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق
21 ـ استكبار در برابر آيات الهى، عذاب خواركننده پس از مرگ را (در برزخ) به دنبال دارد.
اليوم تجزون عذاب الهون . .. كنتم عن ءايته تستكبرون
29 ـ عن أبى عبدالله(ع) فى قوله: «أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون» قال: العطش
امام صادق(ع) درباره اين آيه «أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون» فرمود: منظور از عذاب خواركننده، تشنگى ـ هنگام جان دادن ـ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 9،12
9 ـ جامعه هاى كفرپيشه و تكذيب گر ، در معرض عذاب ذلتبار الهى اند .
فلولا كانت قرية ءامنت . .. لها ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى
12 ـ عذاب استيصال ، عذابى شكننده و ذلتبار است .
كشفنا عنهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 2
2ـ عذاب دنيوى كافران قوم نوح ، عذابى ذلت آور ، خواركننده و هلاك سازنده بود .
من يأتيه عذاب يخزيه
«إخزاء» (مصدر يخزيه) به معناى ذليل و خوار كردن و نيز به معناى هلاك ساختن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 4
4ـ شعيب ( ع ) ، كفرپيشگان قومش را به عذابى خواركننده هشدار داد .
سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه . .. وارتقبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 14
14 - عذاب الهى ، عذابى است خوار كننده .
و كثير حقّ عليه العذاب و من يهن اللّه فما له من مكرم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 57 - 4،8
4 - عذاب دوزخ ، عذابى خوار كننده و ذلت آور است .
لهم عذاب مهين
برداشت فوق، بر اين اساس است كه «مهين» وصف توضيحى براى عذاب باشد.
8 - استكبار در برابر خدا و آيات او ، درپى دارنده عذاب ذلت بخش و خوار كننده دوزخ
و الذين كفروا و كذّبوا بـَايـتنا . .. عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 1
1 ـ كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، از عذاب و كيفر دوچندان و خوار كننده آن گناهان در امان خواهند بود .
و من يفعل ذلك . .. يضـعف له العذاب ... إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا
جمله «إلاّ من تاب. ..» استثنا از عموم مستفاد از «من» در «من يفعل...» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 6 - 13،14
13 - رواج دهندگان باطل ، مستحق عذابى خواركننده اند .
من يشترى لهو الحديث . .. أُولـئك لهم عذاب مهين
14 - كيفر مسخره كنندگان راه خدا ، عذابى ذلت بار است .
يتّخذها هزوًا أُولـئك لهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 7
7 - خداوند ، براى آزاردهندگان خود و پيامبرش ، عذابى خواركننده تدارك ديده است .
إنّ الذين يؤذون اللّه . .. و أعدّ لهم عذابًا مهينًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 1،2
1 - عذاب دنيايى تكذيب كنندگان پيامبران الهى در تاريخ ، عذابى ذلت بار و خواركننده بود .
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
2 - تكذيب پيامبران الهى ، زمينه ساز عذاب ذلت بار و سرافكنده كننده در دنيا از سوى خداوند
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 10
10 - عذاب نازل شده بر قوم عاد ، عذابى بس خواركننده و ذلت بار
لنذيقهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 9 - 3
3 - استكبار و خودبرتربينى در دنيا ، درپى دارنده عذابى خفت بار و خواركننده در آخرت
لهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 20 - 8
8- قيامت ، روز مجازات كافران با عذابى خواركننده و ذلّت بار
فاليوم تجزون عذاب الهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 6
6 - عذاب خوار كننده الهى ، در انتظار منافقان است .
فلهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 16 - 3
3 - تكذيب عمدى دين و رذايل اخلاقى ( همچون سوگند دروغ ، پستى ، عيب جويى ، سخن چينى ، مانع خير شدن ، گناه پيشگى ، درشت خويى و بى تبارى ) ، از زمينه هاى ابتلا به عذاب خفّت بار الهى
فلاتطع المكذّبين . .. كلّ حلاّف مهين ... عتلّ بعد ذلك زنيم ... سنسمه على الخرطوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 3
3ـ عذاب نازل شده بر قوم ثمود ، عذابى ذلت آور و خوار كننده بود .
نجّينا صـلحًا . .. و من خزى يومئذ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 9
9 ـ جامعه هاى كفرپيشه و تكذيب گر ، در معرض عذاب ذلتبار الهى اند .
فلولا كانت قرية ءامنت . .. لها ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 9
9 ـ جامعه هاى كفرپيشه و تكذيب گر ، در معرض عذاب ذلتبار الهى اند .
فلولا كانت قرية ءامنت . .. لها ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 105 - 2
2 - وجود عذاب روحى براى دوزخيان ، افزون بر عذاب هاى جسمى
تلفح وجوههم النار . .. كـلحون . ألم تكن ءايـتى تتلى عليكم
سرزنش اهل دوزخ از سوى خداوند، به خاطر حق ناپذيرى هاى گذشته شان، خود نوعى عذاب روحى براى آنان به شمار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 96 - 3
3 - وجود عذاب روحى علاوه بر شكنجه جسمى براى دوزخيان
و هم فيها يختصمون
فعل مضارع (يختصمون) دلالت بر استمرار منازعه دوزخيان دارد كه مى تواند نوعى عذاب روحى براى آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 73 - 2
2 - وجود عذاب هاى روحى ( چون سرزنش ) ، براى دوزخيان
ثمّ قيل لهم أين ما كنتم تشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 5 - 4
4 - جهنم ، داراى عذاب جسمى و شكنجه روحى
سيصلى نارًا . .. و امرأته ... فى جيدها حبل من مسد
آتش، عذاب جسمى و تحقير با بستن ريسمان به گردن، عذاب روحى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 7 - 5
5 - باطن و روح انسان نيز در قيامت ، از آتش جهنم در عذاب خواهد بود .
الّتى تطّلع على الأفئدة
ممكن است در دنيا بدن كسى بسوزد; ولى روح او رنج نبيند و از شكنجه در راه عقيده شادمان باشد; اما اين آيه، آتش جهنم را براى جان انسان ـ كه قلب كنايه از آن است ـ نيز سوزاننده معرفى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 18 - 8
8- دنياطلبان علاوه بر عذاب جسمانى ، در آخرت نيز گرفتار عذاب روحى مى شوند .
ثمّ جعلنا له جهنّم يصلـها مذمومًا مدحورًا
«يصلاها» (در آتش سوزان حهنّم مى سوزد) اشاره به عذاب جسمى و «مذموماً مدحوراً» (نكوهش شده و مطرود) اشاره به رنج روحى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 48 - 3
3 - شكنجه روحى كافران در دوزخ ، علاوه بر شكنجه جسمى آنان
يسحبون . .. ذوقوا مسّ سقر
امر در «ذوقوا» براى تهكم و استهزا است. به استهزا گرفته شدن دوزخيان از سوى مأموران الهى ـ در مقايسه با عذاب جسمى
آنان ـ شكنجه روحى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 8 - 4
4 - سرزنشِ نگهبانان دوزخ ، شكنجه و عذاب روحى براى كافران دوزخى است .
سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير
سرزنش نگهبانان دوزخ از كسانى كه خود در آتش دوزخ مى سوزند و شكنجه مى شوند، مى تواند شكنجه ديگرى براى آنان از جهت روحى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 15
15 - گنهكاران در قيامت ، علاوه بر آتش دوزخ به عذاب هاى روحى نيز گرفتار خواهند شد .
و لايكلمهم اللّه يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 13
13- مشركان در حهنّم ، به عذاب جسمى و روحى مبتلا خواهند بود .
فتلقى فى جهنّم ملومًا مدحورًا
«القا در حهنّم» دلالت بر جسمانى بودن عذاب مى كند و «ملوماً» و «مدحوراً» ـ كه به معناى طرد و سرزنش است ـ دلالت بر عذاب روحى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 8
8 ـ كسانى كه به گناه شرك ، آدم كشى و زنا دست بيالايند ، در قيامت به دو عذاب جسمى و روحى گرفتار خواهند شد .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 23 - 5
5 - استهزا شدن ، از عذاب هاى روحى مشركان و منكران معاد در عرصه قيامت
فاهدوهم إلى صرط الجحيم
به كار رفتن واژه «هدايت» ـ كه براى راهنمايى به امر خير و مرغوب است ـ درباره راندن به دوزخ، از باب تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 25 - 2،3
2 - سرزنش و استهزا ، از عذاب هاى روحى منكران معاد و مشركان در موقف و بر سر راه دوزخ
ما لكم لاتناصرون
برداشت ياد شده از «ما»ى استفهاميه در «ما لكم» ـ كه درصدد توبيخ و تهكم است ـ به دست مى آيد.
3 - يادآورى ناتوانى و ذلت مشركان و منكران معاد و نيز بطلان عقايد آنها در موقف و پيش از ورود به دوزخ ، از عذاب هاى ديگر روحى آنان
ما لكم لاتناصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 14 - 3
3 ـ تكذيب كنندگان قيامت ، علاوه بر گرفتارى به كيفر جسمانى ( سوختن ) ، به كيفر روانى ( تحقير و استهزا ) نيز مبتلا خواهند شد .
و إذا أُلقوا منها مكانًا ضيّقًا . .. لاتدعوا اليوم ثبورًا وحدًا و ادعوا ثبورًا ك
جمله «لاتدعوا. ..» - به جاى جواب مناسب با «دعوا هنالك ثبوراً» ـ مى تواند براى تحقير و استهزاى آنان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 39 - 2
2 - تحقير و عذاب روحى تكذيب گران روز جزا ، در قيامت از سوى خداوند
فإن كان لكم كيد فكيدون
امر در «فكيدون»، تعجيزى و مفيد سرزنش و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 21 - 6
6 - سرزنش شدن ، نخستين عذاب روحى منكران معاد به وقت زنده شدن شان در عرصه قيامت
هـذا يوم الفصل الذى كنتم به تكذّبون
برداشت ياد شده از آن جا است كه پيش از طرح هرگونه عذابى براى منكران معاد، آنان مورد سرزنش الهى قرار خواهند گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 23 - 5
5 - استهزا شدن ، از عذاب هاى روحى مشركان و منكران معاد در عرصه قيامت
فاهدوهم إلى صرط الجحيم
به كار رفتن واژه «هدايت» ـ كه براى راهنمايى به امر خير و مرغوب است ـ درباره راندن به دوزخ، از باب تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 25 - 2،3
2 - سرزنش و استهزا ، از عذاب هاى روحى منكران معاد و مشركان در موقف و بر سر راه دوزخ
ما لكم لاتناصرون
برداشت ياد شده از «ما»ى استفهاميه در «ما لكم» ـ كه درصدد توبيخ و تهكم است ـ به دست مى آيد.
3 - يادآورى ناتوانى و ذلت مشركان و منكران معاد و نيز بطلان عقايد آنها در موقف و پيش از ورود به دوزخ ، از عذاب هاى ديگر روحى آنان
ما لكم لاتناصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 14 - 4
4 - منكران معاد ، مورد شكنجه روحى و جسمى در قيامت
على النار يفتنون . ذوقوا فتنتكم
تعبير «يفتنون» ناظر به عذاب بدنى و عبارت هاى «ذوقوا» و «كنتم به تستعجلون»، دربردارنده سرزنش هايى است كه عذاب روحى كافران را به دنبال دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 39 - 2
2 ـ تساوى پيروان و سران شرك در استحقاق عذاب مضاعف، پاسخى از سوى سران شرك به پيروان خويش
و قالت أليهم لأخريهم فما كان لكم علينا من فضل فذوقوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 8
8 ـ ذلت در پيشگاه خداوند و عذابى شديد در انتظار سردمداران مجرم است.
سيصيب الذين أجرموا صغار عندالله و عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 15
15 ـ كافران و مشركان پيرو، همانند رهبرانشان، داراى عذابى مضاعف از آتش دوزخ
قال لكل ضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 64 - 2
2 - مرفهان خوشگذران و جلوداران كفر ، نخستين چشندگان شعله هاى عذاب الهى
حتّى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجئرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 49 - 5
5- مراتب شديد و هلاكت بار عذاب دوزخ ، متوجه گناه پيشگان مغرور و پيشوايان كفر و نه همه گنه كاران *
طعام الأثيم كالمهل . .. ثمّ صبّوا فوق رأسه ... ذق إنّك أنت العزيزالكريم
از مبالغه نهفته در «الأثيم» و نيز وصف «العزيز الكريم»، اين احتمال شكل مى گيرد كه عذاب هاى شديد مطرح شده در اين آيات، براى هر گنه كارى نيست; بلكه مخصوص دارندگان اوصاف ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 68 - 1
1 - درخواست كافرانِ پيرو در قيامت ، از خداوند براى دو برابر كردن عذاب رهبران گمراهگرشان .
يوم تقلّب وجوههم . .. و قالوا ربّنا إنّا أطعنا سادتنا ... ربّنا ءاتهم ضعفين من ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 15
15 ـ كافران و مشركان پيرو، همانند رهبرانشان، داراى عذابى مضاعف از آتش دوزخ
قال لكل ضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 167 - 13
13 - مشركان ( سران آنان و پيروانشان ) در قيامت به آتش دوزخ گرفتار شده و در آن ماندگار خواهند بود .
و ما هم بخرجين من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 40 - 4
4 ـ كيفر بخيلان و رياكاران ( عذاب ، محروميت از محبت خداوند ، همراهى با شيطان ) ، بازتاب عمل خود آنان است ، نه ستمى از جانب خداوند .
انّ اللّه لا يحبّ . .. الذين يبخلون ... و الذين ينفقون اموالهم رئاء النّاس ... و
جمله «انّ اللّه . .. » مى تواند پاسخى باشد براى اين سؤال كه چرا خداوند مردم را به عذاب و ... مبتلا مى كند. خداوند مى فرمايد اين عذابها ناشى از ستم او نيست، بلكه دستاورد خود بخيلان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 6 - 1
1 - رياكاران ، مورد نفرين خدابوده و به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
فويل للمصلّين . .. الذين هم يراءون
«رائيته» (ماضى «يراءون»); يعنى، خود را بر خلاف آنچه بودم، به او نشان دادم (قاموس). «ريا»; يعنى، آشكار ساختن كار خويش براى مردم تا او را ببينند و به او نظر نيكو داشته باشند (مصباح).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 1
1 - عذاب و كيفر الهى ، متوجّه مردان و زنان منافق و مشرك
و يعذّب المنـفقين و المنـفقـت و المشركين و المشركـت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 2
2ـ خداوند ، در پى اصرار قوم عاد بر كفر و شرك ، عذابى سخت و سهمگين بر آنان نازل كرد .
و لما جاء أمرنا . .. و نجّينـهم من عذاب غليظ
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم عاد است. «عذاب غليظ» در ذيل آيه ـ بنابر يك احتمال، يعنى دنيوى بودن عذاب ـ دلالت بر سهمگينى عذاب نازل شده بر قوم عاد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 2
2ـ خداوند ، در پى اصرار قوم ثمود بر شركورزى و انكار رسالت صالح ( ع ) ، عذابى سخت بر آنان نازل كرد .
فلما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم ثمود است. اضافه آن به ضمير «نا» حاكى از بزرگى آن عذاب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 13 - 16
16ـ عقوبت ها و عذاب هاى الهى بسى سخت و كوبنده است .
و هو شديد المحال
محال (از ماده محل) در لغت به چند معنا آمده است: 1ـ عذاب و عقوبت ، 2ـ كيد كردن و امرى را با برنامه هاى پنهانى دنبال كردن ، 3ـ قدرت و توانايى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 5
5- ستم كاران ، در قيامت ، به عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
فيعذّبه عذابًا نكرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 7
7 - عذاب قهر الهى ، بسيار سخت ، هراس انگيز ، مرگبار و درهم كوبنده است .
فكيف كان نكير
«نكير» اسم «انكار» است و يكى از معانى «انكار» تغيير دادن و دگرگون كردن مى باشد. بنابراين معناى جمله فوق چنين مى شود: بنگريد چگونه آن شهرها را با مردم كفرپيشه شان دگرگون و زيرورو كردم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 24 - 7،10
7 - كافران در قيامت ، وادار مى شوند كه در عذابى سخت ، وارد شوند .
نمتّعهم قليلاً ثمّ نضطرّهم إلى عذاب غليظ
10 - كفر ، عامل گرفتار شدنِ انسان به عذابى سخت است .
و من كفر فلايحزنك كفره . .. ثمّ نضطرّهم إلى عذاب غليظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 14 - 10
10 - عذاب فراموش كاران قيامت ، عذابى بس سخت و شديد است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هـذا . .. و ذوقوا عذاب الخلد
تكرار «ذوقوا» و مبهم گذاشتن آن و چيزى كه شخص گناهكار، امر به چشيدن آن شده است ـ در «ذوقوا» ى نخست ـ حكايت از سختى و شدت آن مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 6
6 - عذاب سخت فرعونيان در دنيا ، از جلوه هاى حمايت خداوند از مؤمن آل فرعون
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيـه اللّه سيّئات ما مكروا و حاق بـَال فرعون سوء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 16
16 - مستكبران و منكران آيات الهى ، به عذاب هاى سخت اخروى گرفتار خواهند شد .
فاستكبروا فى الأرض . .. و كانوا بأيـتنا يجحدون... و لعذاب الأخرة أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 6
6 - ابتلاى فرعونيان ، به عذابى سخت و دردناك ، در پى انكار لجاجت آميز دلايل و معجزات موسى ( ع ) از سوى آنان
و أخذنـهم بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 8 - 4
4 - تهديد مستكبران كفرپيشه از سوى خداوند ، به عذابى سخت و بدفرجام
فبشّره بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 10 - 10
10 - حرمت شكنى و استهزا نسبت به آيات الهى ، گناهى بس بزرگ و درپى دارنده عذابى سخت
ويل لكلّ أفّاك أثيم . .. اتّخذها هزوًا ... و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 11 - 2،5
2 - منكران آيات و نشانه هاى پروردگار ، داراى عذابى سخت و هول انگيز
و الذين كفروا بـايـت ربّهم لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» در لغت، به معناى اضطراب مى باشد (مفردات راغب).
5 - عذاب سخت منكران آيات الهى ، در قيامت به وسيله موادى آلوده و نفرت انگيز *
لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» مى تواند به معناى «رجس» و آلودگى باشد در اين صورت اگر «من» نشويه باشد، براشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 19
19- شرك و پرستش غير خدا ، در پى دارنده عذاب سخت الهى
ألاّتعبدوا إلاّ اللّه إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
از ارتباط «ألاّتعبدوا. ..» با «إنّى أخاف عليكم...»، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 2،4
2 - فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط ، از سوى خداوند به عقوبتى سخت در دنيا گرفتار شدند .
فأخذهم أخذة رابية
«رابية» (اسم فاعل از «ربا يربو») به معناى فزاينده و رو به رشد است و در اين آيه كنايه از شدّت است.
4 - عصيان فرمان هاى پيامبران ، از موجبات عقوبت سخت الهى در دنيا
فعصوا رسول ربّهم فأخذهم أخذة رابية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 33 - 2
2 - ايمان نياوردن به خداى بزرگ ، از موجبات عذاب سخت الهى
إنّه كان لايؤمن باللّه العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 2،16
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر ـ علاوه بر عذاب جهنم ـ دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
16 - خداوند ، اصحاب اخدود را به جهنم و عذاب سوزانى سخت تر از آن گرفتار خواهد كرد .
إنّ الذين . .. فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
عبارت «الذين فتنوا» عام است و شامل تمام آزار دهندگان مردم مؤمن مى شود; چه در گذشته بدون توبه مرده باشند و يا در آينده و حال پيدا شده و فرصت توبه را از دست دهند. سياق آيات، قرينه بر اين است كه اصحاب «اخدود» مصداق بارز اين گروه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 1
1 - خداوند ، با فرود آوردن عذابى سخت بر فرعون و قوم عاد و ثمود ، شلاق عقوبت خويش را پياپى بر آنان نواخت .
فصبّ عليهم ربّك سوط عذاب
«صبّ»، به معناى ريختن چيزى و «سوط» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است و به شلاق از آن جهت «سوط» گفته مى شود كه با پوست مى آميزد (مقاييس اللغة). «ريختن شلاق عذاب»، كنايه از عذاب پياپى و شديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 26 - 3
3 - كسانى كه يتيمان را گرامى نداشته و بر تغذيه مساكين توصيه نمى كنند و به ناحق ارث ديگران را تصرف كرده و به مال دنيا دل بسته اند ، در قيامت به سخت ترين شكل به بند كشيده خواهند شد .
لاتكرمون . .. لاتحـضّون ... تأكلون ... تحبّون ... و لايوثق وثاقه أحد
ممكن است ضمير «وثاقه» به «الإنسان» برگردد. در اين صورت «وثاق» به مفعول خود اضافه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فيل - 105 - 5 - 7
7 - هجوم آورندگان به كعبه و حرمت شكنان آن ، در معرض عذابى سخت از جانب خداوند
فجعلهم كعصف مأكول
نقل داستان ابرهه، با جمله «ألم تر»، دل گرمى دادن به مؤمنان و تهديد كسانى است كه حرمت كعبه را پاس نمى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 1
1 - خداوند فرعون را در پى ادعاى ربوبيت ، به عذاب سخت دنيا و آخرت گرفتار ساخت .
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
فاء در «فأخذه. ..»، آن را بر آيه قبل (فقال أنا ربّكم الأعلى) تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 1
1 - خداوند فرعون را در پى ادعاى ربوبيت ، به عذاب سخت دنيا و آخرت گرفتار ساخت .
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
فاء در «فأخذه. ..»، آن را بر آيه قبل (فقال أنا ربّكم الأعلى) تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - همزه - 104 - 1 - 1
1 - كسانى كه درباره ديگران سخن چينى و بدگويى كرده ، آنان را با كنايه و اشاره مسخره مى كنند ، گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
ويل لكلّ همزة لمزة
«هُمَزَة»، به معناى شخصى است كه با چشم و پلك و ابرو، به ديگران اشاره كرده و براى رساندن شرّ به آنان، سعايت و سخن چينى كند (قاموس). اين وزن براى مبالغه به كار مى رود و دلالت دارد كه آن كار به صورت عادت درآمده است. (مجمع البيان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 2
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر ـ علاوه بر عذاب جهنم ـ دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 6
6 - ترويج كنندگان شايعات و تهمت پردازى هاى ناروا ـ جدا از فضل و رحمت خداوند ـ مستحق عذاب الهى اند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 3
3 ـ گروهى از امتهاى متخلف پيشين شب هنگام و گروهى ديگر در حال خواب نيمروز، گرفتار عذاب الهى شدند.
فجاءها بأسنا بيتا أو هم قائلون
«أو» در جمله «أو هم قائلون» براى تنويع است. «قائلة» به معناى نيمروز است و «قائل» به كسى گفته مى شود كه آن هنگام در خواب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 78 - 4
4 ـ كفرپيشگان قوم ثمود شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد نه به معناى «صاروا» بر اين مبنا «فأصبحوا . .. » مى رساند كه هلاكت در اولين لحظه صبح اتفاق افتاده و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح يعنى در شب، بر كافران قوم ثمود عارض شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 3
3 ـ كافران قوم شعيب شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «ادخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد، نه به معناى «صاروا». بر اين مبنا «فاصبحوا ... » مى رساند كه هلاكت به هنگام صبح اتفاق افتاد و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح، يعنى درشب، بر كافران قوم شعيب عارض شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 21،22،24،27،28
21 - شديدترين عذاب هاى اخروى ، كيفر يهوديانى است كه پيمان هاى الهى را شكستند .
إذ أخذنا ميثقكم . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
اضافه «أشد» (سخت ترين) به «العذاب» اضافه صفت به موصوف است; يعنى، «العذاب الأشد».
22 - يهوديانى كه همكيشان خود را كشتند يا آنان را آواره ساختند ، به شديدترين عذاب هاى قيامت ، كيفر خواهند شد .
تقتلون أنفسكم . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
24 - يهوديانى كه با تبعيض به احكام و معارف تورات برخورد مى كردند ، در قيامت به شديدترين عذاب ها گرفتار خواهند شد .
أفتؤمنون ببعض . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
27 - تبعيض در ايمان و عمل به احكام دين ، در پى دارنده ذلت و خوارى در دنيا و عذاب شديد در قيامت است .
ما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا و يوم القيمة يردون إلى أشد الع
28 - معتقدان به مكتب الهى ، در صورت كشتن يا آواره ساختن همكيشان خود ، به خوارى در دنيا و شديدترين عذاب در آخرت گرفتار خواهند شد .
فما جزاء من يفعل . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 8
8 - كشتن و آواره كردن اهل ايمان و تبعيض در دين ، موجب از دست دادن سراى آخرت و گرفتار شدن به عذاب شديد قيامت است .
أولئك الذين اشتروا . .. فلا يخفف عنهم العذاب
«ال» در «العذاب» عهد ذكرى و اشاره به «أشد العذاب» در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 12،13،15
12 - عذاب خدا در قيامت عذابى شديد است .
و أن اللّه شديد العذاب
13 - مشركان در قيامت به عذاب الهى گرفتار خواهند شد و آن را عذابى شديد خواهند يافت .
الذين ظلموا إذ يرون العذاب . .. و أن اللّه شديد العذاب
15 - ستمگران در قيامت به عذابى شديد گرفتار خواهند شد .
و لو يرى الذين ظلموا . .. و أن اللّه شديد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 13 - 4،7
4 ـ عذاب شديد الهى ، كيفر ستيزه جويان با خدا و رسول
و من يشاقق اللّه و رسوله فإن اللّه شديد العقاب
7 ـ عقوبت هاى الهى همواره شديد و سهمگين است .
فإن اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 5،6
5ـ خداوند ، مشركان و كفرپيشگان عصر بعثت را به عذاب هاى شديد دنيوى تهديد كرد .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة إن أخذه أليم شديد
برداشت فوق، از مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) در «كذلك أخذ ربك» استفاده مى شود.
6ـ عذاب هاى الهى ، دردناك و شديد است .
إن أخذه أليم شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 13،15
13ـ عذاب هاى الهى شديد و سهمگين است .
و إن ربك لشديد العقاب
15ـ گنه كاران و ستم پيشگان كه مشمول مغفرت الهى نشوند ، به عذاب هاى سهمگين الهى گرفتار خواهند شد .
إن ربك لذو مغفرة . .. و إن ربك لشديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 2 - 6
6- عذاب جهنّم ، داراى مراتب و شدت و ضعف است .
عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 7 - 21،10
10- عذاب خداوند ، بسيار شديد است .
إن عذابى لشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 12
12- عذاب كافرانِ پيرو در قيامت به قدرى شديد است كه آنان را به دريوزگى مى كشاند .
فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 42 - 8
8- كيفر ستمگران در قيامت بسيار شديد و هولناك است .
و لاتحسبنّ الله غـفلاً عمّا يعمل الظـلمون إنما يؤخّرهم ليوم تشخص فيه الأبصـر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 3،4
3- كفرپيشگان ، و گنه كاران ، به عذاب شديد الهى گرفتار خواهند شد .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
«بأس»، به معناى عذاب و سختى است و به قرينه «يبشّر المؤمنين. ..» ـ در فراز بعد ـ مراد، عذابى است كه كافران و گنه كاران به آن تهديد شده اند.
4- بيم دادن آدميان از عذاب شديد خداوندى ، از رسالت هاى قرآن است .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
مرجع ضمير در «ينذر» و «يبشّر» ممكن است «الكتاب» و يا «عبده» باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 2 - 9
9- عذاب قهر خدا ، بسيار سخت و سهمگين است .
و لـكنّ عذاب اللّه شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 77 - 3
3 - عذاب دوزخ ، عذابى است بسيار سخت و دردناك .
حتّى إذا فتحنا عليهم بابًا ذا عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 10 - 14
14 - مكر ها و توطئه هاى سوء كافران ، موجب عذاب شديد آنان است .
و الذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 26 - 19،20،21،22
19 - بيرون رفتن از مسير خدا ، درپى دارنده عذاب شديد الهى
إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذاب شديد
20 - داورى ظالمانه و متكى بر هوا و هوس ، در پى دارنده عذاب شديد الهى
فاحكم بين الناس بالحقّ و لاتتّبع الهوى . ..إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذ
21 - فراموشى روز قيامت ، عامل ابتلاى انسان به عذاب شديد الهى
لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب
«باء» در «بما نسوا. ..» براى سببيت است; يعنى، چون انسان ها روز حساب را فراموش كردند، به عذاب شديد محكوم شدند.
22 - هواپرستى ، علت نخستين و زمينه اصلى ابتلاى انسان به عذاب شديد الهى
و لاتتّبع الهوى . .. إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذاب شديد بما نسوا يوم ا
آيه شريفه، پيروى از هواى نفس را سبب گمراهى و گمراهى را، موجب ابتلا به عذاب شديد دانسته است; ولى در پايان، فراموشى روز حساب را سبب عذاب شديد معرفى كرده است. از اين بيان استفاده مى شود كه براى عذاب شديد، سبب هاى
گوناگونى هست و چون پيروى از هواى نفس مقدم ذكر شد، مى توان استفاده كرد كه اين سبب از نخستين سبب هاى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 29 - 8
8 - كفرپيشگان ، در قيامت خواستار ذلت و خوارى بيشتر و عذاب شديدتر براى رهبران اغواگر خويش خواهندبود .
نجعلهما تحت أقدامنا ليكونا من الأسفلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 12
12 - مشركان و مجادله گران حق ستيز گرفتار غضب و عذاب سخت الهى
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 7
7 - عذاب سخت و شديد خداوند ، در انتظار كافران است .
و الكـفرون لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 26 - 3
3ـ مشركان ، محكوم به عذابى شديد
الذى جعل مع اللّه . .. فى العذاب الشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 10 - 1
1 - خداوند ، براى عصيان گران و متمردان از امر الهى و پيامبران ، عذابى شديد در آخرت آماده كرده است .
و كأيّن من قرية عتت عن أمر ربّها و رسله . .. أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 16 - 1
1 - تكذيب كنندگان قرآن و قيامت و گناه كارانِ متجاوز ، به حرارت شديد جهنّم گرفتار شده و در آن خواهند سوخت .
ثمّ إنّهم لصالوا الجحيم
«صالوا» ـ كه قبل از اضافه به «جهيم»، «صالون» (جمع «صال) بوده است ـ; يعنى، كسانى كه با رنج و مشقت حرارت آتش را مى چشند و در آن مى سوزند. در لسان العرب آمده است: صَلِى بالنار و صَلِيَها صَلْياً قاسى حرّها (حرارت آتش را با رنج و مشقت چشيد) و صَلِىَ فلانٌ بالنار يَصْلى صُلِيّاً احترق (سوخت).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 3
3 - وجود عذابِ سوزانى شديدتر از عذاب جهنم در قيامت
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 24 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله . . . « فيعذّبه اللّه العذاب الأكبر » يريد الغليظ الشديد الدائم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند . .. «فيعذبه اللّه العذاب الأكبر» روايت شده است: مقصود عذاب خشن و شديد و ابدى است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 2،9
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر ـ علاوه بر عذاب جهنم ـ دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
9 - گناه شكنجه دادن و سوزاندن مرد و زن مؤمن ، برابر و عذاب اخروى آن يكسان است .
الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنـت . .. فلهم عذاب جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 128 - 20
20 ـ جايگاه ابدى جنيان اغواگر (شيطانها) و انسانهاى پيرو ايشان آتش دوزخ است.
قال النار مثويكم خلدين فيها
«مثوى» اسم مكان و به معنى جايگاه و محل استقرار است. (راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 16
16- شيطان ، مطرودترين گنه كاران از رحمت خداوند و گرفتارترين آنان به عذاب الهى است .
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن فتكون للشيطـن وليًّا
تهديد بت پرستان به اين كه ممكن است خداى رحمان بر شما خشم گيرد و با شيطان هم دم شويد، نشانه عمق مطرود بودن شيطان و گرفتارى او به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 5
5 ـ درخواست ديدن خداوند از سوى يهود ، درخواستى ظالمانه و موجب گرفتار شدن آنان به صاعقه
فقالوا أرنا اللّه جهرة فأخذتهم الصعقة بظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 4
4 ـ خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 16
16 - خداوند ، طراح و گرداننده اصلى ماجراى « افك » را به عذاب بزرگ تهديد كرد .
والذى تولّى كبره منهم له عذاب عظيم
«كبر» به معناى معظم شىء و قسمت عمده هر چيزى است و مرجع ضمير «كبره»، «افك» است. بر اين اساس معناى آيه چنين مى شود: «كسى كه متولى و عهده دار قسمت عمده ماجراى افك مى باشد...» و مقصود از آن، عامل اصلى و طراح اين ماجرا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 7
7- طراحان و برنامه ريزان كار هاى زشت ، در معرض انواع عذاب هاى الهى اند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب من حيث لايشعر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 61 - 1
1 - پيروان طاغيان ، از خداوند مى خواهند عذاب طغيان گران را در دوزخ دوچندان كند .
قالوا ربّنا من قدّم لنا هـذا فزده عذابًا ضعفًا فى النار
«ضعف» به معناى دوچندان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 3
3 - عذاب طغيان گرانِ مفسد ، جلوه ربوبيت خداوند و در راستاى پيشبرد راه پيامبران است .
ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 30 - 9
9 ـ عذاب ستمگران و تجاوزكاران ، در راستاى رحمت الهى *
انّ اللّه كان بكم رحيماً. و من يفعل ذلك عدواناً و ظلماً فسوف نُصليه ناراً
عذاب ستمگران پس از بيان رحمت مطلق الهى، اشاره به اين است كه عذابهاى الهى، جلوه اى از رحمت او بر انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 7
7 ـ اعتراف ظالمان به ظلم خويش پس از آمدن عذاب الهى بى ثمر است.
كم من قرية أهلكنها . .. قالوا إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 54 - 9
9 ـ ستم پيشگان و تكذيب كنندگان آيات الهى ، در خطر هلاكت و نابودى با عذاب هاى الهى
كذبوا بايت ربهم . .. و كل كانوا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 7،12
7 ـ ظالمان و ستم پيشگان ، سزاوار عذابند .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
جمله «ظلمت» در «لكل نفس ظلمت» مشعر به عليت ظلم و بيانگر استحقاق ظالمان نسبت به عذاب است.
12 ـ عذاب ستمگران ، مجازاتى بر پايه قسط بوده و بر آنان ستمى روا نمى شود .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب و قضى بينهم بالقسط و ه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 2،4
2ـ امت هاى ستم پيشه ( جوامع كفرپيشه و مشرك ) در خطر گرفتار شدن به عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال هستند .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
4ـ نزول عذاب بر ستم پيشگان ( كافران و مشركان ) پرتوى از ربوبيت خدا در جهت تدبير امور انسانهاست .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 15
15ـ گنه كاران و ستم پيشگان كه مشمول مغفرت الهى نشوند ، به عذاب هاى سهمگين الهى گرفتار خواهند شد .
إن ربك لذو مغفرة . .. و إن ربك لشديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 16 - 2
2- به جبّاران منحرف ، در جهنّم ، آبى چركين و متعفن نوشانده مى شود .
من ورائه جهنّم و يسقى من ماء صديد
«صديد» به معناى چركى است كه بين گوشت و پوست به وجود مى آيد. اين واژه در نوشيدنيهاى جهنّميان استعمال مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 21
21- ستمگران قطعاً در عذابى سخت و بس دردناك گرفتار خواهند شد .
إن الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 45 - 14
14- اتمام حجت خداوند پيش از فرستادن عذاب بر ستمگران
يوم يأتيهم العذاب . .. و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا أنفسهم و تبيّن لكم كيف فعلنا
اينكه خداوند فرمود: ما چگونگى برخورد خود با ستمگران را براى شمابيان كرديم (تبين لكم كيف فعلنا بهم)، مى تواند بيانگر اتمام حجت خداوند براى همه ستمگران پيش از عذاب باشد، به ويژه اينكه خداوند اين سخن را در پاسخ مهلت خواهى آنان مى فرمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 47 - 9
9- قدرت شكست ناپذير خدا و صاحب انتقام بودن او ، دليل تخلف ناپذيرى وعده هايش در يارى رسولان و عذاب كردن ستمگران
فلاتحسبنّ الله مخلف وعده رسله إن الله عزيز ذو انتقام
جمله «إن الله عزيز ذو انتقام» به منزله تعليل براى بخش اول آيه (فلاتحسبنّ . ..) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 48 - 1
1- انتقام خداوند از ستمگران و عذاب كردن آنان در روزى است كه اين آسمان و زمين ، به آسمان و زمين ديگرى تبديل شوند .
و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا أنفسهم . .. إن الله عزيز ذو انتقام . يوم تبدّل الأر
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «يوم تبدل . ..» ظرف براى انتقام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 93 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور التجا به خداوند براى ايمن ماندن از عذاب دامنگير ظالمان
قل ربّ إمّا ترينّى ما يوعدون
«إمّا» مركب از «إن» شرطيه و «ماى» زايده و «ما» در «ما يوعدون» كنايه از عذاب است. جواب شرط نيز در آيه بعد آمده است: «ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظالمين; پروردگارا! پس مرا در جمع ظالمان قرار مده».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 94 - 4
4 - عذاب الهى ، دامنگير ظالمان و ستمگران
قل ربّ إمّا ترينّى ما يوعدون . ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 37 - 6
6 ـ خداوند ، براى ستم گران عذابى دردناك مهيّا ساخته است .
و أعتدنا للظـلمين عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 42 - 5
5 - ستم پيشگان و متجاوزان ، مستحق عذابى سخت و دردناك اند .
الذين يظلمون الناس . .. أولـئك لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 44 - 7
7 - مشاهده عذاب ، خود نوعى عذاب براى ستمكاران است .
و ترى الظـلمين لمّا رأوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 55 - 4
4 - پيروان ستمگران ، همانند آنان مستحق عذاب الهى اند .
فلمّا ءاسفونا انتقمنا منهم فأغرقنـهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 59 - 1
1 - كافران و ستمكاران ، داراى بهره اى عظيم از عذاب الهى ، همانند كافران و ستم پيشگان گذشته تاريخ
فإنّ للذين ظلموا ذنوبًا مثل ذنوب أصحـبهم
«ذنوب» در معانى «دلو بزرگ چاه هنگامى كه از آب پر شده باشد» و نيز «نصيب و بهره» به كار مى رود. در آيه شريفه مراد معناى دوم است. گفتنى است كه تعبير «نصيبى عظيم» در برداشت بالا، از نكره آمدن «ذنوباً» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 24 - 5
5 - افزودن گمراهى ، از عذاب هاى الهى براى ظالمان و گمراه كنندگان جامعه
و قد أضلّوا كثيرًا و لاتزد الظـلمين إلاّ ضلـلاً
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه پيامبران براى هدايت مردمان مبعوث شدند و افزودن گمراهى گمراه كنندگان، جنبه مجازاتى دارد نه ابتدايى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 10
10 - رحمت و لطف خداوند به مؤمنان و كيفر و عذاب ظالمان از سوى او ، براساس علم و حكمت او است .
إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا . يدخل من يشاء فى رحمته و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أ
برداشت ياد شده، بر اين فرض مبتنى است كه جمله «يدخل من يشاء. ..»، خبر براى «إنّ» در «إنّ اللّه» و جمله «كان اللّه عليماً حكيماً»، معترضه و يا حال باشد. بر اين اساس توصيف خداوند به علم و حكمت، اشاره به اين دارد كه كار خدا (رحمت
يا عذاب)، مبتنى بر علم و حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 5
5 ـ منكران رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و سرپيچى كنندگان از فرمان هاى او ، در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى هستند .
عذابى أصيب به من أشاء . .. فسأكتبها للذين يتقون ... الذين يتبعون الرسول
«الذين يتبعون . .. » مصداق بارزى براى «الذين يتقون ... » در آيه قبل است. بنابراى همان گونه كه مفهوم مخالف «يتقون و ... » برخى مصاديق «من أشاء» را تبيين مى كرد، مفهوم «يتبعون ... » نيز روشنگر مصداقى بارز از «من أشاء» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 32 - 4
4- عصيانگران مستحق عذاب ، فاقد كمترين ياور در برابر خداوند
و من لايجب داعى اللّه . .. و ليس له من دونه أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 23 - 7
7 - عذاب آتش براى عصيان گران خدا و رسول او ، دائمى و ابدى است .
و من يعص اللّه و رسوله فإنّ له نار جهنّم خـلدين فيها أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 162 - 4،5
4 ـ خداوند گروهى از بنى اسرائيل را به دليل تمردشان ( طلب آمرزش نكردن و به جان آن سخنى ديگر گفتن ) به عذاب آسمانى گرفتار ساخت .
فأرسلنا عليهم رجزاً من السماء بما كانوا يظلمون
5 ـ عذاب نازل شده بر متمردان بنى اسرائيل ، سزاى گناهان پيشين آنان و گناه رعايت نكردن آداب مقرر شده براى ورود به بيت المقدس
فبدل الذين ظلموا منهم . .. فأرسلنا عليهم رجزاً من السماء بما كانوا يظلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از ظلم و گناه در «بما كانوا يظلمون» غير از گناهى باشد كه جمله «فبدل . .. » بيانگر آن است. بنابراين تفريع «فأرسلنا ... » بر «فبدل ... » مى رساند كه عذاب به خاطر تبديل فرمان الهى بوده و «باء» سببيه در «بما كانوا... » مى رساند كه عذاب به سبب ظلم و گناه سابق بنى اسرائيل بوده است. يعنى گناهِ تبديل، به ضميمه گناهان سابق باعث ارسال عذاب بر آنان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 5
5 - عالمان اهل كتاب با كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى ، گمراه شدند و عذاب الهى را براى خويش كسب كردند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 6
6 - عالمان بى تعهد و وظيفه نشناس ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة فما أصبر هم على النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 44 - 9،11،12
9 ـ عذاب ناگهانى غافلان از خداوند و هشدارهاى او، در اوج شادمانى و رفاه و آسايش
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنهم بغتة
11 ـ خدافراموشان، داراى چهره هايى مأيوس و اندوهبار به هنگان نزول عذاب الهى
فلما نسوا به . .. فإذا هم مبلسون
ابلاس به معنى نااميد و متحير شدن است. (قاموس اللغة). ابلاس به حزن و اندوهى گفته مى شود كه از شدت سختى بر كسى عارض شود. (مفردات راغب).
12 ـ برخى از امتهاى گذشته پس از فراموش كردن خدا و هشدارهاى او گرفتار عذاب ناگهانى خداوند شدند.
و لقد أرسلنا إلى أمم من قبلك . .. فلما نسوا ... أخذنهم بغتة فإذا هم مبلسون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 3
3 - عذاب هاى الهى ، غافلگيرانه است . *
إنّ ربّك لبالمرصاد
در كمين نشستن خداوند، كنايه از مؤاخذه ناگهانى و بى خبر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 17
17 ـ فاسقان متمرد از فرمان هاى الهى ، در خطر نابود شدن و يا گرفتار گشتن به عذابى شديد از جانب خداوند
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 7
7 ـ « عن ابى جعفر ( ع ) فى قوله : « قل أرءيتم إن أتيكم عذابه بيتاً أو نهاراً . . . » فهذا عذاب ينزل فى آخر الزمان على فسقة أهل القبلة و هم يجحدون نزول العذاب عليهم . ;
از امام باقر (ع) درباره سخن خدا كه فرموده: «بگو اگر عذاب او، شب هنگام يا در روز به سراغ شما آيد . ..» روايت شده: اين عذابى است كه بر فاسقان اهل قبله در آخرالزمان نازل مى شود; در حالى كه آنان منكر نزول عذاب بر خودشان هستند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 15 - 1
1 - قيامت ، روز گرفتارى طاقت فرساى فاسقان در آتش جهنم
يصلونها يوم الدين
«يصلونها»; يعنى، با رنج و مشقّت، حرارت آن را مى چشند. (برگرفته از قاموس)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 14 - 10
10 - عذاب فراموش كاران قيامت ، عذابى بس سخت و شديد است .
فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هـذا . .. و ذوقوا عذاب الخلد
تكرار «ذوقوا» و مبهم گذاشتن آن و چيزى كه شخص گناهكار، امر به چشيدن آن شده است ـ در «ذوقوا» ى نخست ـ حكايت از سختى و شدت آن مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 3،9
3 - درهم كوبيده شدن قارون و فرعون و هامان و اقوام عاد و ثمود ، به اراده و عذاب الهى بود .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
9 - برخى از مكذِّبان انبيا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دريا شدند و غرق شدند .
و فرعون و . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 1
1 - خداوند ، با فرود آوردن عذابى سخت بر فرعون و قوم عاد و ثمود ، شلاق عقوبت خويش را پياپى بر آنان نواخت .
فصبّ عليهم ربّك سوط عذاب
«صبّ»، به معناى ريختن چيزى و «سوط» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است و به شلاق از آن جهت «سوط» گفته مى شود كه با پوست مى آميزد (مقاييس اللغة). «ريختن شلاق عذاب»، كنايه از عذاب پياپى و شديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 7
7 - نواختن شلاق عذاب بر عاد ، ثمود و فرعون ، نمونه اى از كمين گذارى خداوند براى مخالفان پيامبران است .
فصبّ عليهم ربّك . .. إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 1،2،4
1 ـ فرعونيان پس از مشاهده آيات پنجگانه ( طوفان و . . . ) و اصرارشان بر انكار رسالت موسى ، به عذابى شديدتر مبتلا شدند .
و لما وقع عليهم الرجز قالوا يموسى ادع لنا ربك
«رجز» به معناى عذاب است و «ال» در آن هم مى تواند عهد ذكرى بوده و اشاره به عذابهاى پنجگانه مطرح شده در آيه قبل باشد، و هم مى تواند «ال» در آن عهد ذهنى باشد. در اين صورت اشاره به عذابى غير از عذابهاى ذكر شده دارد كه به دليل روى آورى آنها به موسى و تقاضاى برطرف شدن آن، عذابى بسيار شديدتر از عذابهاى پنجگانه بوده است. برداشت فوق بر اساس احتمال دوم است.
2 ـ فرعونيان پس از گرفتار شدن به عذاب شديد ، رو به موسى ( ع ) آورده از وى خواستند تا براى برطرف شدن آن دعا كند .
و لما وقع عليهم الرجز قالوا يموسى ادع لنا ربك
4 ـ استجابت دعاى موسى در رفع عذاب از فرعونيان از وعده هاى خداوند به موسى ( ع )
ادع لنا ربك بما عهد عندك
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «عهد خدا با موسى» استجابت دعاى وى در خصوص برطرف شدن عذاب از فرعونيان باشد، نه مطلق دعاهاى وى. آنان با تجربه هاى گذشته و يا گفته خود موسى(ع) فهميده بودند كه خداوند به او وعده داده كه اگر براى رفع عذاب از فرعونيان دعا كند، دعايش پذيرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6ـ عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنـهم و لـكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 6
6 - ابتلاى فرعونيان ، به عذابى سخت و دردناك ، در پى انكار لجاجت آميز دلايل و معجزات موسى ( ع ) از سوى آنان
و أخذنـهم بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 9
9 - اصرار و لجاجت فرعونيان ، در نپذيرفتن ربوبيت مطلقه الهى ، حتى پس از گرفتار آمدن به عذاب
ادع لنا ربّك
فرعونيان به جاى «ربّنا» «ربّك» گفته اند; با اين كه موسى(ع) خداوند را «ربّ العالمين» معرفى كرد. از اين مطلب اعتراف نكردن به ربوبيت مطلقه و در نتيجه لجاجت آنان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 2
2 - فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط ، از سوى خداوند به عقوبتى سخت در دنيا گرفتار شدند .
فأخذهم أخذة رابية
«رابية» (اسم فاعل از «ربا يربو») به معناى فزاينده و رو به رشد است و در اين آيه كنايه از شدّت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 5
5 ـ عذاب كسى كه مؤمنى را از روى عمد بكشد ، آماده و مهيّاست .
و من يقتل مؤمنا متعمّداً . .. و اعدّ له عذاباً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 5
5 - عذاب بزرگ خداوند ، پيامد و كيفر قذف كردن زنان عفيف و مؤمن است .
إنّ الذين يرمون المحصنـت . .. لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 3،8
3 - درهم كوبيده شدن قارون و فرعون و هامان و اقوام عاد و ثمود ، به اراده و عذاب الهى بود .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
8 - برخى از مكذِّبان انبيا ( قارون ) ، در كام زمين فرو رفتند و نابود گرديدند .
و قـرون . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من خسفنا به الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 41 - 9
9 ـ عن رسول الله(صلی الله علیه و آله): يكسى الكافر لوحين من نار و فى قبره فذلك قوله: «لهم من جهنم مهاد و من فوقهم غواش».
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است: دو لوح (زير انداز و روانداز) از آتش بر كافر در قبرش پوشانده مى شود و اين است سخن خداوند: «براى كافران بسترى از آتش جهنم و روى آنان پوششهايى از آن است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 124 - 12
12 - « عن أميرالمؤمن ين ( ع ) : و إنّ المعشية الضنك التى حذر اللّه منها عدوّه عذاب القبر انّه يسلّط على الكافر فى قبره تسعة و تسعين تنّيناً فينهشن لحمه و يكسرن عظمه و يترددن عليه كذلك إلى يوم يبعث ;
از اميرالمؤمن ين(ع) روايت شده: همانا «معيشت ضنك» ـ كه خداوند دشمنان خود را از آن برحذر داشته ـ عذاب قبر است. خدا بر كافر در قبرش 99 مار بزرگ مسلط مى كند كه گوشت او را مى گزند و استخوان وى را مى شكنند و همين طور بر روى او رفت و آمد مى كنند تا روزى كه برانگيخته شود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 66 - 3
3 ـ پيشگويى قرآن در مورد عملى شدن وعده هاى عذاب بر مشركان مكه و قبيله پيامبر*
و كذّب به قومك و هو الحق
از معانى حق، «ثابت» و «واجب» است و در مورد آيه به دليل اينكه خبر از وقوع حادثه اى در آينده است، يعنى چيزى كه تثبيت شده و واقع خواهد شد. لذا اگر مرجع ضمير «به»، «عذاب» در آيه قبل باشد، جمله «و هو الحق» تأكيد بر وقوع
حتمى آن در آينده خواهد بود. همان گونه كه تاريخ نيز اين نكته را به وضوح تأييد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 25 - 16
16 - جايگاه قوم مشرك ابراهيم ، آتش جهنم است .
و مأويـكم النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 37 - 3
3- ايمن ماندن « تبّع » ، از عذاب هلاكت بار نازل شده بر قومش *
أهم خير أم قوم تبّع . .. أهلكنـهم
از اين كه خداوند هلاكت را به قوم «تبّع» نسبت داده است ـ و نه خود وى ـ مطلب ياد شده قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 79 - 3
3 ـ خداوند پيش از نزول عذاب بر قوم ثمود ، با ابلاغ پيام هاى خويش به آنان اتمام حجت كرد .
لقد أبلغتكم رسالة ربى و نصحت لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 1
1ـ كفرپيشگان قوم ثمود ، با غرشى مهيب به هلاكت رسيدند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 4
4ـ قوم ثمود ، از رحمت خدا محروم شدند و با عذاب هاى الهى به هلاكت رسيدند .
كما بعدت ثمود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6ـ عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنـهم و لـكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 84 - 2،3
2- خانه هاى مستحكم و سنگى قوم ثمود ـ كه به اميد برقرارى امنيت در برابر عذاب الهى ساخته شد ـ نتوانست آنان را حتى در برابر صدايى سهمگين امنيت بخشد .
فأخذتهم الصيحة . .. فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
3- عذاب الهى ( صيحه ) اصحاب حجر را در داخل خانه هاى سنگى و دژ هاى مستحكمشان درهم كوبيد .
ينحتون من الجبال بيوتًا ءامنين . فأخذتهم الصيحة ... فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبو
اصحاب حجر براى در امان ماندن از عذاب الهى، خانه هاى سنگى بنا كرده بودند; ولى اين خانه ها آنان را از عذاب مصون نداشت و در دفع آن كارساز نبود (فما أغنى عنهم . ..). حقيقت فوق بيانگر اين نكته است كه در وقت عذاب، آنان در همين خانه ها سُكنى داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 40 - 2،3
2 - نزديك بودن زمان نزول عذاب ، نويد خداوند به نخستين پيامبرِ پس از نوح
قال عمّا قليل ليصبحنّ نـدمين
3 - پشيمانى سخت تكذيب گران پيامبر جامعه پس از نوح ، به هنگام مشاهده عذاب استيصال
قال عمّا قليل ليصبحنّ نـدمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 1،2
1 - نزول عذابى فراگير بر نخستين جامعه پس از نوح ، در پى استمداد پيامبر آنان از خداوند
قال ربّ انصرنى . .. فأخذتهم الصيحة
2 - نابودى جامعه پس از نوح ، تنها با يك فرياد مرگ بار ( صيحه )
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
«صيحة» مصدر عددى و به معناى يك فرياد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 158 - 1،4
1 - نزول عذاب فراگير الهى بر ثموديان ، در پى كشتن ناقه صالح
فعقروها . .. فأخذهم العذاب
4 - نزول عذاب مرگبار بر ثموديان ، نمودى از سنت مستمر الهى در يارى رسانى به حق و سركوب باطل
فأخذهم العذاب إنّ فى ذلك لأية
نشانه و مايه عبرت بودن ماجراى هلاكت ثموديان، مستلزم استمرار داشتن مجازات اقوام ديگر، در صورت كفرورزى و اصرار بر
حق ناپذيرى آنان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 51 - 3
3 - گرفتار شدن ثموديان به عذاب ويرانگر و كيفر نابودكننده الهى ، پيش از تحقق توطئه آنان عليه صالح ( ع ) و خانواده اش
فانظر كيف كان عـقبة مكرهم أنّا دمّرنـهم
«تدمير» (مصدر «دمّرنا») مرادف «إهلاك» است. حال اگر گروه هاى توطئه گر در برنامه ترور صالح(ع) موفق مى شدند، دعوت خداوند از انسان ها براى عبرت گيرى از سرنوشت آنان معنا نداشت. بنابراين عبارت «أنّا دمّرناهم»; يعنى، «أهلكناهم قبل أن يحققوا مكرهم; ما آنان را پيش از آن كه بتوانند طرحشان را پياده كنند، نابود ساختيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 38 - 1،2
1 - عاد و ثمود ، دو قوم هلاك شده با عذاب الهى اند .
فأخذتهم الرجفة . .. و عادًا و ثمودًا
«عاداً و ثموداً» منصوب به فعل مقدر «أهلكنا» است.
2 - خانه هاى بازمانده از دو قوم عاد و ثمود ، نشانِ هلاكت و نابودى آنان به عذاب الهى است .
و عادًا و ثمودًا و قد تبيّن لكم من مسـكنهم
احتمال دارد «من مساكنهم» متعلق به «تبيّن» باشد و فاعل «تبيّن» مستتر و مرجع آن «إِهلاكنا» باشد و احتمال دارد «من» زايد و «مساكن» در محل رفع و فاعل «تبيّن» باشد. در هر دو صورت، نكته ياد شده، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 2،3،7
2 - قوم عاد و ثمود ، مناسب گناهشان ، كيفر و عذاب شدند .
و عادًا و ثمودًا . .. و قـرون ... فكلاًّ أخذنا بذنبه
3 - درهم كوبيده شدن قارون و فرعون و هامان و اقوام عاد و ثمود ، به اراده و عذاب الهى بود .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
7 - برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم ثمود ) با صيحه و صدايى مهيب و وحشت ناك ، عذاب و نابود شدند .
و عادًا و ثمودًا . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أخذته الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 4،11
4 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، بر اثر مخالفت با پيامبران خود ، به عذاب الهى دچار شدند .
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
11 - عذاب قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان از سوى خداوند كاملاً عادلانه و به دور از هر گونه ستم
مثل دأب قوم نوح . .. و مااللّه يريد ظلمًا للعباد
يادآورى اين مسأله كه خداوند به كسى ظلم نمى كند ـ پس از بيان سرگذشت اقوام يادشده ـ مى تواند گوياى مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 44 - 6
6 - نظاره گرى قوم ثمود ، بر مرگ دشوار و ناگزير خويش ، نوعى عذاب براى آنان بود . *
فأخذتهم الصـعقة و هم ينظرون
تصريح به «و هم ينظرون» ـ در پى «أخذتهم. ..» ـ ظاهراًبه منظور بيان شدت ابتلا و گرفتارى قوم ثمود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 45 - 1
1 - ناتوانى و بى پناهى كامل قوم ثمود ، در برابر صاعقه عذاب
فما استطـعوا من قيام و ما كانوا منتصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 29 - 9
9 - « عن أصبغ بن نباته ، قال : سمعت أميرالمؤمنين ( ع ) . . . يقول : إنّما يجمع الناس الرضا و الغضب ، أيّها الناس إنّما عقر ناقة ثمود واحد فأصابهم اللّه بعذابه بالرضا و آية ذلك قوله جلّوعزّ « فنادوا صاحبهم فتعاطى فعقر » . . . ;
اصبغ بن نباته گويد: از اميرالمؤمنين(ع) شنيدم. .. كه مى فرمود: رضايت و غضب مردم [به امرى كه انجام مى گيرد] سبب مى شود [كه ثواب و عقاب آن] همه را فراگيرد. اى مردم! ناقه ثمود را يك نفر پى كرد; ولى خداوند همه آن قوم را گرفتار عذاب كرد; زيرا همه راضى بودند و نشانه اين مطلب قول خداى جلّوعزّ است كه مى فرمايد: فنادوا صاحبهم فتعاطى فعقر».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 5
5 - همدستان كشنده ناقه صالح ، شريك جرم او و مبتلا به عذابى همسان
فتعاطى فعقر . .. فكانوا كهشيم المحتظر
مفرد بودن «فقعر» مى رساند كه كشنده ناقه يك نفر بود; ولى تعبير «أرسلنا علهيم» افاده مى كند كه عذاب الهى ـ علاوه بر كشنده ناقه ـ شامل همه كسانى بود كه به صورت غير مستقيم، نوعى هم فكرى و هماهنگى با وى داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 1
1 - خداوند ، با فرود آوردن عذابى سخت بر فرعون و قوم عاد و ثمود ، شلاق عقوبت خويش را پياپى بر آنان نواخت .
فصبّ عليهم ربّك سوط عذاب
«صبّ»، به معناى ريختن چيزى و «سوط» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است و به شلاق از آن جهت «سوط» گفته مى شود كه با پوست مى آميزد (مقاييس اللغة). «ريختن شلاق عذاب»، كنايه از عذاب پياپى و شديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 7
7 - نواختن شلاق عذاب بر عاد ، ثمود و فرعون ، نمونه اى از كمين گذارى خداوند براى مخالفان پيامبران است .
فصبّ عليهم ربّك . .. إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 14 - 8
8 - خداوند ، بر قوم ثمود به جهت كشتن ناقه ، عذابى فراگير نازل كرده ، اعضاى بدن آنان را از هم متلاشى ساخت .
فدمدم عليهم ربّهم بذنبهم
اطلاق «دمدمة» ـ كه بر پوشاندن و فراگيرى دلالت دارد ـ بر هلاكت ثموديان، به جهت آن بود كه خداوند، آنان را با عذاب و هلاكت پوشاند (مقاييس). جمله «دمدمت الشىء» ـ كه گاهى با حرف «على» و گاهى بدون آن استعمال مى شود (قاموس) ـ زمانى كار برد دارد كه چيزى را به زمين كوبيده و آن را شكسته و قطعه هاى آن را پراكنده سازند. (صحاح اللغة)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 16 - 2
2 - به دنبال تمرد قوم سبا از شكرگزارى به درگاه خداوند ، سيل بنيان كنى با شكستن سد مأرب به راه افتاد و باغ هاى آنان را درهم كوبيد .
فأعرضوا فأرسلنا عليهم سيل العرم و بدلّنـهم بجنّتيهم جنّتين ذواتى أكل خمط
«عرم» در لغت به معناى «مسناة» است (مفردات راغب) كه اسم آلت بوده و به محلى گفته مى شود كه آب در پشت آن جمع شده باشد. و در اصطلاح به آن سد گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 2،18
2 ـ هود ( ع ) در پاسخ ناباورى قوم عاد به اخطار هاى عذاب ، فراهم آمدن زمينه هاى عذاب ( پليد گشتن و گرفتارى به غضب خدا ) را به آنان ابلاغ كرد .
فأتنا بما تعدنا . .. قال قد وقع عليكم من ربكم رجس و غضب
18 ـ هود در انتظار نزول عذاب الهى بر قوم عاد ، پس از ابلاغ رسالت هاى الهى و اصرار آنان بر انكار توحيد و رسالت وى
فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 1،6،7
1 ـ خداوند ، قوم عاد را پس از اصرارشان به شرك و انكار رسالت هود ، به عذابى فراگير گرفتار ساخت .
فأنجينه و الذين معه برحمة منا و قطعنا دابر الذين كذبوا
6 ـ تمامى تكذيب كنندگان آيات الهى از قوم عاد ، با عذاب نازل شده از جانب خداوند به هلاكت رسيدند .
و قطعنا دابر الذين كذبوا
دابِر هر چيز به معناى آخر آن است. «قطع دابر» يعنى نابودسازى آخرين نفر ; و اين كنايه از نابودى همگان است.
7 ـ اصرار قوم عاد بر كفر و اميد نرفتن به ايمانشان ، عامل نزول عذاب و هلاكت آنان
و قطعنا دابر الذين كذبوا بايتنا و ما كانوا مؤمنين
چون تكذيب آيات الهى ملازم با عدم ايمان، بلكه برخاسته از بى ايمانى است، مى توان گفت جمله «ما كانوا مؤمنين» يا اشاره به اين معنا دارد كه تكذيب كنندگانِ هلاك شده اهل ايمان نبودند و توفيق گرايش به توحيد به طور كلى از آنان سلب شده بود، و يا اشاره به طايفه اى ديگر غير از تكذيب كنندگان دارد. يعنى كسانى كه تكذيب نكردند، ايمان نيز نياوردند. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 2
2ـ خداوند ، در پى اصرار قوم عاد بر كفر و شرك ، عذابى سخت و سهمگين بر آنان نازل كرد .
و لما جاء أمرنا . .. و نجّينـهم من عذاب غليظ
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم عاد است. «عذاب غليظ» در ذيل آيه ـ بنابر يك احتمال، يعنى دنيوى بودن عذاب ـ دلالت بر سهمگينى عذاب نازل شده بر قوم عاد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 60 - 6
6ـ از قوم عاد ، تنها معاصران هود از رحمت الهى محروم شده و به عذاب گرفتار شدند . *
ألا بُعدًا لعاد قوم هود
«قوم هود» عطف بيان براى «عاد» است. با توجه به اينكه قوم عاد پيش از حضرت هود بوده اند و پس از او نيز وجود داشتند ، مى توان گفت: هدف از تبيين و توضيح «عاد» به «قوم هود» بيان معنايى است كه در برداشت فوق آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6ـ عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنـهم و لـكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 40 - 2،3
2 - نزديك بودن زمان نزول عذاب ، نويد خداوند به نخستين پيامبرِ پس از نوح
قال عمّا قليل ليصبحنّ نـدمين
3 - پشيمانى سخت تكذيب گران پيامبر جامعه پس از نوح ، به هنگام مشاهده عذاب استيصال
قال عمّا قليل ليصبحنّ نـدمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 1،2
1 - نزول عذابى فراگير بر نخستين جامعه پس از نوح ، در پى استمداد پيامبر آنان از خداوند
قال ربّ انصرنى . .. فأخذتهم الصيحة
2 - نابودى جامعه پس از نوح ، تنها با يك فرياد مرگ بار ( صيحه )
فأخذتهم الصيحة بالحقّ
«صيحة» مصدر عددى و به معناى يك فرياد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 38 - 1،2
1 - عاد و ثمود ، دو قوم هلاك شده با عذاب الهى اند .
فأخذتهم الرجفة . .. و عادًا و ثمودًا
«عاداً و ثموداً» منصوب به فعل مقدر «أهلكنا» است.
2 - خانه هاى بازمانده از دو قوم عاد و ثمود ، نشانِ هلاكت و نابودى آنان به عذاب الهى است .
و عادًا و ثمودًا و قد تبيّن لكم من مسـكنهم
احتمال دارد «من مساكنهم» متعلق به «تبيّن» باشد و فاعل «تبيّن» مستتر و مرجع آن «إِهلاكنا» باشد و احتمال دارد «من» زايد و «مساكن» در محل رفع و فاعل «تبيّن» باشد. در هر دو صورت، نكته ياد شده، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 2،3،6
2 - قوم عاد و ثمود ، مناسب گناهشان ، كيفر و عذاب شدند .
و عادًا و ثمودًا . .. و قـرون ... فكلاًّ أخذنا بذنبه
3 - درهم كوبيده شدن قارون و فرعون و هامان و اقوام عاد و ثمود ، به اراده و عذاب الهى بود .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
6 - عذاب برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم عاد ) با طوفان شن بود .
فمنهم من أرسلنا عليه حاصبًا
«حاصب» به «باد شديدى كه حامل شن و ماسه است» گفته مى شود. گفتنى است كه عذاب هاى ياد شده در آيه، براساس لفّ و نشر مرتب، مطابق با اقوام و اشخاص ياد شده در آيات پيش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 4،11
4 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، بر اثر مخالفت با پيامبران خود ، به عذاب الهى دچار شدند .
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
11 - عذاب قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان از سوى خداوند كاملاً عادلانه و به دور از هر گونه ستم
مثل دأب قوم نوح . .. و مااللّه يريد ظلمًا للعباد
يادآورى اين مسأله كه خداوند به كسى ظلم نمى كند ـ پس از بيان سرگذشت اقوام يادشده ـ مى تواند گوياى مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 2،5،10
2 - قوم عاد ، با تندبادى بسيار سرد و توفنده به هلاكت رسيدند .
فأرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» به معناى بسيار سرد و سوزان است.
5 - ايّام عذاب قوم عاد ، روزهايى نحس و ناميمون براى آنان
فى أيّام نحسات
10 - عذاب نازل شده بر قوم عاد ، عذابى بس خواركننده و ذلت بار
لنذيقهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 17،23
17- اظهار نگرانى و هشدار هود ( ع ) ، نسبت به فرجام شوم قوم خويش و نزول عذاب الهى بر آنان
و اذكر أخا عاد . .. إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
23- « [ قال على بن ابراهيم ] حدثنى أبى قال : أمر المعتصم أن يحفر بالبطائية بئر فحفروا ثلاثمأة قامة فلم يظهر الماء فتركه و لم يحفره فلمّا ولى المتوكل أمر أن يحفر ذلك البئر ابدا حتى يبلغ الماء ، فحفروا . . . حتّى إنتهوا إلى الصخرة فضربوها بالمعول فانكسرت . فخرج منها ريح باردة فمات من كان بقربها ، فأخبروا المتوكل بذلك فلم يعلم بذلك ما ذاك فقالوا : سل ابن الرضا عن ذلك و هو أبوالحسن على بن محمد ( ع ) . . . فقال أبوالحسن ( ع ) تلك بلاد الأحقاف و هم قوم عاد الذين أهلكهم اللّه بالريح الصرصر ;
على بن ابراهيم از پدرش نقل مى كند: معتصم (خليفه عباسى) دستور كندن چاهى را در بطائيه (مكانى در عراق) داد تا سيصد قامتى آن كندند و به آب نرسيدند او آن را رها كرد و متوكّل در زمان حكومت خود به حفر آن تا رسيدن به آب فرمان داد. پس چاه را كندند تا به سنگى برخوردند. پس با پتكى آن را شكستند و از آن بادى سرد خارج شد در نتيجه هر كس كه نزديك آن بود جان داد. متوكل را از ماجرا آگاه كردند و او علت را ندانست، به او گفتند: از امام على النقى(ع) سؤال كند ... امام هادى(ع) فرمود: آن جا سرزمين احقاف است و آنان قوم عاد بودند كه با تندباد سرد هلاك شدند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 24 - 6
6- نزول عذاب بر قوم عاد ، به هنگام ناباورى و غفلت آنان
فلمّا رأوه . .. قالوا هـذا عارض ممطرنا
آنان به قدرى از خدا و وعده هاى هود(ع) غافل بودند كه هرگز احتمال نمى دادند توده هايى را كه مى بينند، طوفان بلا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 26 - 15
15- گرفتار آمدن قوم عاد ، به عذاب مورد تمسخر آنان
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 41 - 2
2 - كفر و حق ستيزى قوم عاد ، منتهى به عذاب الهى با بادى ويرانگر
و فى عاد إذ أرسلنا عليهم الريح العقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 18 - 6
6 - عذاب الهى در مورد قوم عاد ، پس از انذار هاى مكرر و اتمام حجت بر آنان بود .
فكيف كان عذابى و نذر
عطف «نذر» بر «عذابى»، ممكن است بيانگر اين معنا باشد كه عذاب الهى در حق كافران، بدون انذارهاى مكرر و تمام شدن حجت بر آنان نبوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 1
1 - عذاب قوم عاد ، به وسيله وزش بادى بسيار شديد و سرد
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
«صرصر» در وصف باد آورده مى شود و آن بادى است كه سخت زوزه بكشد يا بسيار سرد باشد (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 21 - 3
3 - ابتلاى قوم عاد به عذاب الهى ، پس از انذار هاى مكرر و اتمام حجت بر آنان
فكيف كان عذابى و نذر
عطف «نذر» بر «عذابى»، ممكن است بيانگر اين معنا باشد كه عذاب الهى در حق كافران، بدون انذارهاى مكرر و اتمام حجت نبوده است. گفتنى است كه «نذر» جمع «نذير» است و «نذير» بر دو معنا اطلاق مى شود: «انذار» و «منذر»، ظاهراً در آيه شريفه، معناى اول (انذارها) مراد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 7 - 4
4 - اجساد بى جان قوم عاد بر اثر نزول عذاب ، متلاشى و نابود نگرديد ; بلكه به گونه اى كه براى بينندگان قابل شناسايى باشد ، بر زمين به جاى ماند .
فترى القوم فيها صرعى كأنّهم أعجاز نخل خاوية
مطلب ياد شده، از تشبيه بدن هاى قوم عاد به تنه هاى افتاده درختان خرما، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 7 - 3
3 - استحكام سرزمين عاد و عظمت ساختمان هاى آن ، مانع تأثير عذاب الهى در تخريب و نابودى آن نبود .
كيف فعل ربّك . .. إرم ذات العماد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 8 - 3
3 - ساختمان هاى مرتفع و مستحكم قوم عاد ، سست و بى مقاومت در برابر عذاب الهى
كيف فعل ربّك . .. الّتى لم يخلق مثلها فى البلـد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 1
1 - خداوند ، با فرود آوردن عذابى سخت بر فرعون و قوم عاد و ثمود ، شلاق عقوبت خويش را پياپى بر آنان نواخت .
فصبّ عليهم ربّك سوط عذاب
«صبّ»، به معناى ريختن چيزى و «سوط» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است و به شلاق از آن جهت «سوط» گفته مى شود كه با پوست مى آميزد (مقاييس اللغة). «ريختن شلاق عذاب»، كنايه از عذاب پياپى و شديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 7
7 - نواختن شلاق عذاب بر عاد ، ثمود و فرعون ، نمونه اى از كمين گذارى خداوند براى مخالفان پيامبران است .
فصبّ عليهم ربّك . .. إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 77 - 9
9ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : إن الله تعالى بعث اربعة أملاك فى إهلاك قوم لوط . . . فأتوا لوطاً وهو فى زراعة له قرب المدينة . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: خداوند متعال چهار فرشته براى هلاك كردن قوم لوط فرستاد . .. پس نزد لوط رفتند در حالى كه او در كشتزار خود در نزديكى شهر بود ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 24،27،28
24ـ فرشتگان ، با بيان نزديك بودن زمان عذاب ، از لوط ( ع ) خواستند تا خروج خويش را به تأخير نيندازد .
فأسر بأهلك . .. إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب
جمله «إن موعدهم الصبح . ..» به منزله تعليل براى «فأسر بأهلك ...» مى باشد.
27ـ « عن أبى جعفر ( ع ) : . . . إن الله تعالى لما أراد عذابهم ( قوم لوط ) . . . بعث إليهم ملائكة . . . و قالوا للوط : أسر بأهلك من هـذه القرية الليلة . . . فلما إنتصف الليل سار لوط ببناته . . . ;
از امام باقر روايت شده است: . .. هنگامى كه خداوند اراده كرد قوم لوط را عذاب كند، فرشتگانى را به سوى آنان فرستاد ... آنان به لوط گفتند: امشب خانواده خود را از اين آبادى برون ببر ... چون شب به نيمه رسيد، لوط دختران خود را از آبادى بيرون برد ...».
28ـ « عن أبى بصير و غيره عن أحدهما عليهما السلام : . . . لما قال جبرئيل : « إنا رسل ربك » قال له لوط : يا جبرئيل عجّل ، قال : نعم ، قال : يا جبرئيل عجّل ، قال : « إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب » . . . فأدخل جناحه تحتها حتّى
إذا استعلت قلّبها عليهم و رمى جدران المدينة بحجار من سجّيل و سمعت إمرأة لوط الهَدّة فهلكت منها ;
ابوبصير و غير او از امام باقر يا امام صادق ـعليهما السلامـ روايت كرده اند كه فرمود: هنگامى كه جبرئيل به لوط گفت: ما فرشتگان، فرستادگان پروردگار تو هستيم، لوط به او گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: باشد. لوط گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: «موعد هلاكت آنها صبح است، آيا صبح نزديك نيست؟»... پس بال خود را به زير زمين آن ديار فرو برد، آن گاه كه آن آبادى بالا رفت آن را به روى آنان واژگون كرد و ديوارهاى شهر را با سجيل (سنگ گِل) سنگباران كرد. همسر لوط صداى شديد فرو ريختن ديوارها را شنيد و از آن صدا به هلاكت رسيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 1،2،4،8
1ـ خداوند ، با زير و رو كردن ديار قوم لوط ، آنان را به عذاب استيصال گرفتار ساخت .
فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها
مراد از ضمير در «عـاليها»، «سافلها» و «عليها» قريه و يا قريه هايى است كه قوم لوط در آنها زندگى مى كردند. عالى و سافل هر چيز به معناى بالاترين و پايين ترين قسمت آن است (لسان العرب).
2ـ خداوند ، علاوه بر زير و رو كردن ديار قوم لوط ، با فرو فرستادن سجّيل ( سنگ گل ) آنان را به هلاكت رساند .
فلما جاء أمرنا . .. أمطرنا عليها حجارة من سجيل
«سجيل» كلمه اى است كه در اصل فارسى بوده (سنگ گل) و آن گاه كه در زمان عربى استعمال شده و به اصطلاح معرّب گشته ، به صورت «سجّيل» تلفّظ شده است (لسان العرب).
4ـ خداوند ، به دست فرشتگان مهمان لوط ، ديار قوم لوط را تخريب كرد و آنان را هلاك ساخت .
إنا أُرسلنا إلى قوم لوط . .. إنا رسل ربك ... فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها
از اينكه خداوند، فرشتگان را براى تخريب ديار قوم لوط مى فرستد (إنا اُرسلنا إلى قوم لوط) و در عين حال تخريب آن ديار و نزول عذاب را به خودش نسبت مى دهد (جعلنا عاليها سافلها) چنين استفاده مى شود كه: فرشتگان به منزله وسيله اى براى نزول عذاب بوده و كار آنها جلوه اى از فعل خداوند است.
8ـ سنگ هاى فرو ريخته بر قوم تبه كار لوط ، سنگ گِلهايى لايه لايه و متراكم
و أمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود
«منضود» به معناى روى هم قرار گرفته است و از آن جا كه اين كلمه صفت براى «سجيل» مى باشد ، چنين برمى آيد كه سنگهاى فرو ريخته بر قوم لوط ، داراى لايه هاى متعدد به هم چسبيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6ـ عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنـهم و لـكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 57 - 2
2- بشارت به فرزنددار شدن ابراهيم ( ع ) كار فرعى و عذاب قوم لوط مأموريت اصلى و مهم فرشتگان بود .
إنا نبشّرك بغلـم . .. قال فما خطبكم أيّها المرسلون
از اينكه حضرت ابراهيم(ع) پس از شناخت فرشتگان و دريافت بشارت فرزنددار شدن از مأموريت اصلى و مهم آنان سؤال كرد
(فما خطبكم . ..) و اين مأموريت طبق آيه بعد عذاب قوم لوط بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 58 - 1
1- در پى جويا شدن ابراهيم ( ع ) از مأموريت اصلى مأموران الهى ( فرشتگان ) آنان هلاكت قوم تبهكار ( قوم لوط ) را مأموريت اصلى خويش معرفى كردند .
قال فما خطبكم أيّها المرسلون . قالوا إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 2
2- باقى ماندن همسر لوط ( ع ) در ميان عذاب شدگان قوم لوط ، به تقدير و دستور خدا بود .
إلاّ امرأته قدّرنا إنها لمن الغـبرين
ترديدى نيست كه همه مقدرات به دست خداوند است و انتساب تقدير (قدّرنا) به فرشتگان، مى تواند به خاطر اين باشد كه آنان مجرى اين تقدير بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 6
6- فرشتگان ، مجريان عذاب الهى بر قوم لوط بودند .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 10،11
10- « قال أبوجعفر ( ع ) : . . . « فلما جاء آل لوط المرسلون » . . . قالوا . . . « فأسر بأهلك » يا لوط إذا مضى لك من يومك هـذا سبعة أيام و لياليها « بقطع من الليل » إذا مضى نصف الليل « . . . و امضوا » من تلك الليلة « حيث تؤمرون » . . . ;
امام باقر(ع) فرمود: هنگامى كه فرشتگان خدا به سوى خاندان لوط آمدند . .. گفتند:... اى لوط! پس از گذشت هفت شبانه روز از اين تاريخ، در نيمه هاى شب خانواده خود را از اين سرزمين بيرون ببر ... و در آن شب به هر جا كه فرمانتان داده اند برويد...».
11- « عن أبى جعفر ( ع ) : . . . إن الله تعالى لمّا أراد عذابهم ( قوم لوط ) . . . بعث إليهم ملائكة . . . و قالوا للوط : أسر بأهلك من هـذه القرية الليلة . . . فلمّا انتصف الليل سار لوط ببناته . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود:. .. هنگامى كه خداوند تعالى اراده كرد قوم لوط را عذاب كند، فرشتگانى را به سوى آنان فرستاد ... آنان به لوط(ع) گفتند: امشب خانواده خود را از اين قريه كوچ بده ... چون شب به نيمه رسيد آن حضرت به همراهى دخترانش كوچ كرد...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 73 - 1
1- قوم لوط ، در پى اصرار بر تداوم انحراف جنسى خود ، صبحگاهان گرفتار صدايى وحشتناك و غرش سهمگين شدند .
قال هـؤلاء بناتى . .. فأخذتهم الصيحة مشرقين
«صيحة» به معناى صدا بلند كردن و فرياد است و چون اين صدا همراه با فزع و ترس است، از اين رو به صداى وحشتناك و غرش سهمگين تعبير شده است. «شرق» (مصدر مشرقين) به معناى طلوع خورشيد است. وزن فاعلى آن به معناى آنان داخل صبح شدند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 1،4
1- خداوند ، شهر قوم لوط را در پى صدايى وحشتناك ، زير و رو و واژگون كرد .
فأخذتهم الصيحة . .. فجعلنا عـليها سافلها
4- يكايك افراد قوم لوط ، هدف كلوخهايى از سنگ و گِل شدند .
و أمطرنا عليهم حجارة من سجّيل
برداشت فوق از تعبير «أمطرنا» استفاده گرديده است; يعنى، همان گونه كه قطره هاى باران از آسمان به صورت پياپى و با فاصله كوتاه در نقاط مختلف فرو مى ريزد، فرود «سجّيل» هم به همين ترتيب فراگير تمامى نقاط شهر شده و همه افراد را دربرگرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 173 - 1
1 - بارش بارانى از سنگ گِل ( سجيل ) بر قوم لوط ، پس از هلاكت آنان و ويرانى كامل ديارشان
ثمّ دمّرنا الأخرين . و أمطرنا عليهم مطرًا
«إمطار» (مصدر «أمطرنا») به معناى بارانيدن است. «مطرًا» مفعول «أمطرنا» و تنكير آن تنكير تنويع است; يعنى، «بر روى آنان نوعى باران فرو ريختيم». در سوره حجر (آيه 74) نوع باران را بيان كرده است: «فجعلنا عاليها سافلها و أمطرنا عليهم حجارة من سجيل; شهرشان را زيرورو كرديم و بر آنان سنگ هايى از سجيل (سنگ گِل) فرو ريختيم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 1
1 - نجات لوط ( ع ) و خانواده اش ـ به جز همسر وى ـ از عذاب نازل شده بر قوم لوط
فأنجينـه و أهله إلاّ امرأته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 58 - 3
3 - نزول عذاب بر قوم لوط ، پس از انذار و اتمام حجت بر آنان بود .
فساء مطر المنذرين
قيد «منذرين» بيانگر آن است كه پيش از نزول عذاب، هشدارهاى لازم به آنان داده شده و حجت خدا بر ايشان تمام شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 31 - 3،6،7،10
3 - دعاى لوط ( ع ) براى يارى اش ، از سوى خدا اجابت شد و فرشتگانى از جانب خداوند ، براى در هم كوبيدن قوم لوط ، گسيل شدند .
قال ربّ انصرنى . .. و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم بالبشرى قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه
6 - ابراهيم ( ع ) ، در زمان عذاب شدن قوم لوط ، در نزديكى شهر آنان اقامت داشته است .
و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم . .. إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية
اسم اشاره «هـذه» ـ كه بر نزديك بودن مشارإليه اش دلالت دارد ـ نكته بالا را مى رساند.
7 - فرستادگان خدا ، براى هلاكت قوم لوط خود ، مباشرِ در آن بودند .
و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم . .. قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية
10 - ظلم قوم لوط با لواط و راهزنى و ارتكاب علنى گناه ، در پى دارنده هلاكت و عذاب براى آنان
أئنّكم لتأتون الرجال و . .. إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية إنّ أهلها كانوا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 1،7
1 - حضرت ابراهيم ( ع ) از عذاب قوم لوط ، با وجود لوط ( ع ) در ميان آنان ، نگران بود .
و لمّا جاءت رسلنا . .. قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية...قال إنّ فيها لوطًا
7 - ملائكه عذاب قوم لوط ، پيشاپيش از عذاب شدن همسر لوط خبر داشتند و او رااز نجات يافتگان نمى دانستند .
لننجّينّه و أهله إلاّ امرأته كانت من الغـبرين
«غابر» ماندنِ پس از سپرى شدن چيزى است كه با او بوده است (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 12،14
12 - فرشتگان مأمور به عذاب قوم لوط ، مأموريت شان را به اطلاع لوط ( ع ) رساندند .
قالوا . .. إنّا منجّوك وأهلك إلاّ امرأتك
14 - فرشتگان مأمورِ عذابِ قوم لوط ، به لوط ( ع ) اعلام كردند كه او و خانواده اش ، به جز همسرش را ، از عذاب نجات خواهند داد .
إنّا منجّوك و أهلك إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 3،4
3 - عذاب نازل شده بر قوم لوط ، زلزله بود .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
«رجز» در لغت، به معناى «اضطراب» است. مراد از آن، در آيه، زلزله است (مفردات راغب).
4 - فرستادگان خدا بر لوط ( ع ) ، خود ، مأمور عذاب قوم لوط بودند .
و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا . .. إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 35 - 1،4
1 - مأموران عذاب قوم لوط ، شهر آن قوم را ، با عذابى آسمانى ، درهم كوبيدند .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء. .. و لقد تركنا منها ءاية
4 - بقاياى شهر ويران شده قوم لوط براى خردمندان ، آيه الهى است .
و لقد تركنا منها ءاية . .. لقوم يعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 134 - 1،2
1 - لوط ( ع ) و خاندان او ، از عذاب نازل شده بر قوم شان نجات يافتند .
إذ نجّينـه و أهله أجمعين
2 - قوم لوط ، گرفتار عذاب هلاكت بار الهى شدند .
و إنّ لوطًا لمن المرسلين . إذ نجّينـه و أهله
نجات حضرت لوط و خاندانش، نشانگر نابود شدن قوم لوط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 135 - 2
2 - همسر لوط به هنگام نزول عذاب ، در سن پيرى و فرسودگى قرار داشت .
إلاّ عجوزًا
«عجوز» به كسى گفته مى شود كه در سن پيرى و فرسودگى باشد و نشاط براى كار و تلاش نداشته و از آن عاجز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 136 - 1
1 - تمام افراد قوم لوط كه در شهر ماندند ، به عذاب هلاكت بار الهى گرفتار و كيفر شدند .
إذ نجّينـه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغـبرين . ثمّ دمّرنا الأخرين
«تدمير» (مصدر «دمّرنا») به معناى اهلاك و نابود كردن از روى كيفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 35 - 1
1 - خارج گشتن مؤمنان به فرمان الهى از ميان قوم لوط ، قبل از نزول عذاب
فأخرجنا من كان فيها من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 36 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) إنّ رسول اللّه سأل جبرئيل كيف كان مهلك قوم لوط ؟ فقال إنّ قوم لوط . . . فلمّا عتوا عن أمره بعث إليهم ملائكة ليخرجوا من كان فى قريتهم من المؤمنين فما وجدوا فيها غير بيت من المسلمين . . . فلمّا انتصف الليل سار لوط ببناته . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از جبرئيل درباره نحوه هلاكت قوم لوط سؤال نمود، حضرت فرمود: قوم لوط. .. چون از امر پروردگار سرپيچى نمودند، خداوند فرشتگانى را به سوى آنان فرستاد تا هر كس را كه در قريه آنان از مؤمنان
است خارج كنند. فرشتگان در آن قريه غير از يك خانواده را ـ كه اهل ايمان و تسليم بودند ـ نيافتند... چون شب به نيمه رسيد، لوط دختران خود را برداشت و از شهر خارج گشت...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 2
2 - فروريختن سنگ هاى عذاب بر قوم لوط و هلاكت تمامى آنان ، پس از خروج مؤمنان از ميان ايشان
لنرسل عليهم حجارة من طين . .. و تركنا فيها ءاية للذين يخافون العذاب الأليم
در آيه شريفه اصل نزول سنگ ها بر قوم لوط و نابودى آنان، مفروغ عنه گرفته شده و تعبير «تركنا فيها آية» اشاره به سپرى شدن آن مرحله دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 54 - 2
2 - فراگيرى عذاب الهى ، بر قوم لوط
فغشّيها ما غشّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 34 - 3
3 - هلاكت تمامى قوم لوط با عذاب الهى ; به جز شخص لوط ( ع ) و خاندان او
إنّا أرسلنا عليهم حاصبًا إلاّءال لوط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 39 - 2
2 - آگاهى يافتن قوم لوط به اين حقيقت كه عذاب نازل شده بر آنان ، همان است كه به آن هشدار داده شده بودند .
فذوقوا عذابى و نذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 2
2 - فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط ، از سوى خداوند به عقوبتى سخت در دنيا گرفتار شدند .
فأخذهم أخذة رابية
«رابية» (اسم فاعل از «ربا يربو») به معناى فزاينده و رو به رشد است و در اين آيه كنايه از شدّت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 40 - 4،19
4ـ جوشش شديد آب از تنورى خاص ، پس از فرمان الهى به نزول عذاب بر قوم نوح
حتّى إذا جاء أمرنا و فار التّنّور
«تّنّور» ـ كه در فارسى بدون تشديد تلفظ مى شود ـ جايى است كه در آن نان پخته مى شود. فوران (مصدر فار) به معناى بيرون آمدن و جوشش كردن است. اسناد جوشش به تنور همانند «جرى الميزاب» حاكى از فوران شديد آب است. «ال» در «التّنّور» عهد ذهنى است و از آن تنورى خاص اراده شده است.
19ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : لما أراد الله عزوجل هلاك قوم نوح عقم أرحام النساء أربعين سنة فلم يولد فيهم مولود فلما فرغ نوح من اتخاذ السفينة أمره الله أن ينادى بالسريانية لايبقى بهيمة و لا حيوان إلاّ حضر [ إلى أن قال ] فصاحت إمرأته لما فار التّنّور فجاء نوح إلى التّنّور فوضع على ها طيناً و ختمه حتى أدخل جميع الحيوان السفينة ثم جاء إلى التّنّور ففضّ الخاتم و رفع الطين . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: آن گاه كه خداوند عزوجل اراده كرد قوم نوح را هلاك كند، به مدت چهل سال زنان را عقيم كرد; در نتيجه فرزندى در ميان آنان به دنيا نيامد. پس هنگامى كه نوح از ساختن كشتى فارغ شد خداوند به وى امر كرد كه با زبان سريانى ندا كند كه: هيچ چهارپا و حيوانى باقى نماند مگر آنكه حاضر شوند... هنگامى كه تنور فوران كرد، زنِ نوح فريادى كشيد. پس نوح به طرف تنور آمد و بر تنور گِل زد و او را مهر كرد تا حيوانات را به داخل كشتى برد سپس به طرف تنور آمد و مهر را شكست و گِل را برداشت...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 6،12
6ـ حادثه طوفان نوح ، عذابى برخاسته از فرمان خدا
لا عاصم اليوم من أمر الله
مراد از «أمر الله» همان حادثه طوفان و عذاب نازل شده بر قوم نوح است. تعبير كردن از عذاب به «أمر الله» بيانگر آن است كه آن عذاب به امر و فرمان الهى ، تحقق يافت.
12ـ كفرپيشگان قوم نوح ، در طوفان آب غرق شدند و به هلاكت رسيدند .
فكان من المغرقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 6
6ـ عذاب هاى نازل شده بر اقوام گذشته ( فرعونيان ، عاديان و . . . ) كيفرهايى بود كه آنان خود براى خويشتن فراهم آوردند .
و ما ظلمنـهم و لـكن ظلموا أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 1
1 - استجابت دعاى نوح ( ع ) از سوى خداوند ، درباره عذاب قوم كافر او و نجات همراهان مؤمنش
و نجّنى و من معى . .. فأنجينـه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 4،11
4 - قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ، بر اثر مخالفت با پيامبران خود ، به عذاب الهى دچار شدند .
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
11 - عذاب قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان از سوى خداوند كاملاً عادلانه و به دور از هر گونه ستم
مثل دأب قوم نوح . .. و مااللّه يريد ظلمًا للعباد
يادآورى اين مسأله كه خداوند به كسى ظلم نمى كند ـ پس از بيان سرگذشت اقوام يادشده ـ مى تواند گوياى مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 11 - 3
3 - انتقام الهى از قوم نوح ، با ريزش بارانى شديد و سيل آسا بر ايشان
ففتحنا أبوب السّماء بماء منهمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 12 - 1،2،3
1 - انفجار و جوشش چشمه هاى زمين به اراده الهى ، براى انتقام گرفتن از قوم نوح
و فجّرنا الأرض عيونًا
2 - پيوستن آب هاى آسمان و زمين به يكديگر ، براى محقق ساختن اراده الهى عليه قوم نوح
ففتحنا أبوب السّماء . .. و فجّرنا الأرض عيونًا فالتقى الماء على أمر قد قدر
3 - هماهنگى عوامل طبيعى در آسمان و زمين ، براى عذاب قوم نوح ، براساس برنامه دقيق الهى
فالتقى الماء على أمر قد قدر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 16 - 4
4 - عذاب الهى ، در مورد قوم نوح ، پس از انذار هاى مكرر و اتمام حجت بر آنان بود . *
فكيف كان عذابى و نذر
عطف «نذر» بر «عذابى»، ممكن است بيانگر اين معنا باشد كه عذاب الهى، در حق كافران، بدون انذارهاى مكرر و اتمام حجت نبوده است. گفتنى است كه «نذر» جمع «نذير» است و «نذير» بر دو معنا اطلاق مى شود: «انذار» و «منذر». ظاهراً در آيه شريفه معناى اول (انذارها) اراده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 11 - 1
1 - نابودى قوم نوح ، با طغيان آب و غرق شدن
إنّا لمّا طغا الماء
اين آيه درصدد بيان سرگذشت اولين قوم عقوبت شده است كه در آيه قبل، بدان اشاره شده و آن قوم نوح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 1 - 4
4 - قوم نوح ، مستحق عذاب الهى پيش از رسالت آن حضرت
من قبل أن يأتيهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 59 - 17
17 ـ عذاب روز قيامت ، عذابى بس بزرگ و هولناك
يقوم اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره إنى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
توصيف روز قيامت به عظمت و بزرگى مى تواند به اعتبار بزرگى عذاب آن باشد. يعنى در حقيقت «عظيم» توصيف عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 7 - 7
7 - كفر پيشگان به عذابى گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 11
11 - كفر پيشگان به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 102 - 26
26 ـ خداوند ، عذابى خواركننده براى كافران فراهم كرده است .
إنّ اللّه اعد للكفرين عذاباً مهيناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 2،3
2 ـ كفرپيشگان ، راهى براى نجات از عذاب دوزخ ندارند .
إنّ الذين كفروا . .. و لهم عذاب اليم
جمله «لو ان . ..» كنايه از نبود راه نجات از عذاب دوزخ است.
3 ـ ثروت هاى دنيا ، هر چند دو برابر شود ، و كافران آن را در قبال رهايى از دوزخ بپردازند ، پذيرفتنى نيست .
إنّ الذين كفروا لو أنَّ لهم ما فى الارض جميعاً . .. ما تقبل منهم و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 73 - 10
10 ـ ايمنى از عذاب دردناك در گرو يكتاپرستى و پرهيز از گفتار كفرآميز
و ما من اله الا اله وحد و إن لم ينتهوا عما يقولون . .. عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 10 - 7،8
7 ـ كافرانى كه پيامبران و عذابهاى موعود آنان را استهزا مى كردند، به همان عذابهاى مورد تمسخر خويش گرفتار شدند.
فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
بنابراين كه «ما» موصوله بوده و مراد از آن، عذاب الهى باشد كه در ضمن سخنان پيامبران مطرح مى شده و مورد استهزاى كافران قرار مى گرفته است.
8 ـ كافرانى كه به استهزاى انبياى گذشته مى پرداختند، به عذاب و كيفر استهزاى خود گرفتار شدند.
فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
بنابراين كه تقدير آيه «جزاء ما كانوا به يستهزءون» باشد. در اين صورت «ما» در (ما كانوا) مصدريه بوده و مرجع ضمير «به»، به قرينه كلمه «رسل» در صدر آيه مى تواند كلمه «رسول» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 6
6 ـ خداوند در عين قدرت بر فرستادن انواع عذاب بر مشركان و كافران، به آنان مهلت مى دهد.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم
چون در آيات گذشته سخن از نزول عذاب و درخواست مشركان در اين زمينه بود، اين آيه با بيان قدرت خداوند بر عذاب به طور ضمنى دلالت بر مهلت دادن به مشركان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 19
19 ـ سران شرك و كفر و پيروانشان، بى خبر از مضاعف بودن عذاب خويش
لكل ضعف و لكن لاتعلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه سران شرك نيز، همچون پيروان آنان، مخاطب «لاتعلمون» باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 39 - 3
3 ـ پيروان شرك و كفر براى رهايى از عذاب مضاعف هيچ مزيتى بر سران خويش ندارند.
فما كان لكم علينا من فضل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 99 - 2
2 ـ فراگيرى عذاب بر كفرپيشگان بى تقوا به هنگام غفلت هاى شبانه و سرگرمى هاى روزانه ، از مكر ها و برنامه هاى پنهانى خداوند با آنان
أن يأتيهم بأسنا بيتا . .. ضحى و هم يلعبون. أفأمنوا مكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 100 - 5
5 ـ گنهكاران و كفرپيشگان در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى الهى
أن لو نشاء أصبنهم بذنوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 50 - 5،8
5 ـ مرگ كافران كشته شده در جنگ بدر با شكنجه و عذابى سخت از سوى فرشتگان مرگ
إذ يتوفى الذين كفروا الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
از مصاديق مورد نظر براى «الذين كفروا»، به دليل وقوع آيه مورد بحث در پى آيات مربوط به جنگ بدر، كافرانى هستند كه در آن نبرد به قتل رسيدند.
8 ـ كافران پس از جان كندن پر مشقت به عذاب و آتشى سوزان ( عذاب برزخ ) گرفتار خواهند شد .
و ذوقوا عذاب الحريق
امر به چشيدن عذاب حريق (ذوقوا عذاب الحريق)، دلالت بر وجود بالفعل آن عذاب دارد. و چون اين جمله به هنگام گرفتن جان كافران گفته مى شود، معلوم مى شود كه كافران پس از مردن به عذاب گرفتار خواهند شد و اين همان عذاب برزخى است. گفتنى است «ذوقوا ... » به تقدير «يقولون لهم» سخن ملائكه با كافران به هنگام گرفتن جان آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 51 - 1
1 ـ شكنجه و عذاب كافران به هنگام مرگ و پس از آن نتيجه اعمال خود آنان است ، نه ظلمى از جانب خداوند بر ايشان .
ذوقوا عذاب الحريق. ذلك بما قدمت أيديكم و أن اللّه ليس بظلّم
«ذلك» مى تواند اشاره به خصوص «عذاب الحريق» باشد و مى تواند اشاره به مجموع عذابى باشد كه در آيه قبل بيان شد. قابل ذكر است كه در برداشت فوق «أن اللّه ... » ناظر به اين حقيقت گرفته شده كه عذاب كافران بيش از استحقاق آنان نيست، نه تعليلى براى ضرورت گرفتارسازى ايشان به عذابهاى الهى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 13 - 6
6 ـ عذاب استيصال الهى در كمين جوامع كفرپيشه و بيدادگران مجرم
و لقد أهلكنا . .. لما ظلموا و جاءتهم رسلهم ... كذلك نجزى القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 20،21
20 ـ عذاب دردناك جهنم ، كيفر كافران است .
فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
ممكن است الف و لام «العذاب» ـ كه براى عهد ذهنى است ـ اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد و ممكن است اشاره به
عذاب برزخى و يا عذاب اخروى باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
21 ـ كافران در آستانه مرگ ، عذاب دردناك الهى را مشاهده خواهند كرد .
فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه الف و لام «العذاب» ـ كه براى عهد ذهنى است ـ اشاره به عذاب برزخى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 7
7ـ عذاب الهى ، كفرپيشگان را احاطه خواهد كرد .
ألا يوم يأتيهم . .. و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جمله «حاق بهم» عطف بر «ليس مصروفاً» است و به قرينه «يأتيهم» فعل ماضى «حاق» به معناى مضارع «يحيق» (احاطه خواهد كرد) مى باشد. مراد از «ما كانوا ...» عذابهاى الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 33 - 1،2
1ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان ، به دست خدا و به مشيت اوست .
إنما يأتيكم به الله
2ـ نازل كردن عذاب بر كفرپيشگان ، در اختيار پيامبران نيست .
فأتنا بما تعدنا . .. قال إنما يأتيكم به الله إن شاء
كفرپيشگان با مخاطب قراردادن نوح(ع) از او خواستند تا تهديدهاى اعلام شده را تحقق بخشد. حضرت نوح(ع) با آوردن كلمه «انما» ـ كه دلالت بر حصر دارد ـ به اين معنا اشاره مى كند كه: آوردن عذاب از شؤون خداوند است و در اختيار بشر نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 9
9ـ عذاب دردناك ، فرجام و عاقبت كفرپيشگان است .
ثم يمسّهم منا عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 10،11
10ـ هلاكت كفرپيشگان به عذاب هاى الهى ، هرگز مايه زيان و ضررى براى خداوند نيست .
و يستخلف ربى قومًا غيركم و لاتضرونه شيئًا
در برداشت فوق ، جمله «لاتضرونه» در ارتباط با «يستخلف ربى . ..» معنا شده است; يعنى ، در صورت نابودى شما ، ضررى متوجه خداوند نمى شود.
11ـ نزول عذاب الهى بر كفرپيشگان ، برخاسته از استحقاق آنان است نه آنكه وجودشان موجب ضرر و زيان بر خدا باشد .
و يستخلف ربى قومًا غيركم و لاتضرونه شيئًا
برداشت فوق مبتنى براين است كه جمله «لاتضرونه» حال باشد. براين اساس جمله «يستخلف ... و لاتضرونه» چنين معنا مى شود. در حالى كه ضرر و زيانى را متوجه خدا نمى كنيد شما را عذاب مى كند و اين معنا مى رساند كه موجب عذاب،
استحقاق كفرپيشگان است نه اين كه وجودشان مايه ضررى بر خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 10
10ـ كفرپيشگان و مخالفان معارف دين ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى الهى اند .
فلما جاء أمرنا نجّينا صـلحًا . .. و من خزى يومئذ إن ربك هو القوىُّ العزيز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 2،4
2ـ امت هاى ستم پيشه ( جوامع كفرپيشه و مشرك ) در خطر گرفتار شدن به عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال هستند .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
4ـ نزول عذاب بر ستم پيشگان ( كافران و مشركان ) پرتوى از ربوبيت خدا در جهت تدبير امور انسانهاست .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 1
1ـ عذاب هاى نازل شده بر امت هاى كفرپيشه و مشرك ، نشانه اى بزرگ بر وجود قيامت و عذاب هاى اخروى است .
إن فى ذلك لأية
«آية» به معناى نشانه است و متعلق آن ـ به قرينه «لمن خاف عذاب الأخرة» - حقانيت قيامت و عذابهاى آن است. نكره آوردن «آية» براى رساندن بزرگى و عظمت آن مى باشد. بنابراين «إن فى ذلك لأية»; يعنى، همانا در آن عذابهاى دنيوى، نشانه بزرگى است بر حقانيت قيامت و عذابهاى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 8
8ـ وجود دلايل روشن بر توحيد و حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مانع هر گونه بهانه اى براى انكار آنها و موجب استحقاق كافران و مشركان به عذاب هاى الهى است .
و ما أكثر الناس . .. بمؤمنين ... و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون. أفأمنو
حرف «فاء» در «أفأمنوا» استحقاق عذاب را بر آيه «ذلك من أنباء الغيب . ..» ـ كه حاوى برهان بر حقانيّت قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و آيه «و كأيّن من آية ...» ـ كه دربردارنده دليل بر توحيد مى باشد ـ مترتّب كرده است ; يعنى، چون اتمام حجت شده، عذر و بهانه اى در كار نيست و كفرپيشگان مستحق عذابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 4
4ـ پيامبران ، كفرپيشگان امت خويش را به نزول عذاب هاى الهى هشدار مى دادند .
و ظنوا أنهم قد كذبوا
ضميرهاى جمع در جمله «ظنوا . ..» به «الذين» در آيه قبل برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 32 - 9
9ـ نازل كردن عذاب بر استهزاگران انبيا و كافران به رسالت ايشان ، از سنت هاى خداوند است .
ثم أخذتهم فكيف كان عقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 4
4ـ تحقّق و عدم تحقّق تهديد هاى ابلاغ شده به كفرپيشگان ، در اختيار پيامبر (صلی الله علیه و آله) نبود .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفينّك فإنما عليك البلـغ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 88 - 1
1- كافران سد كننده راه خدا ، داراى عذابى بس فزون تر از ديگر كافران
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل الله زدنـهم عذابًا فوق العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 3
3- كفرپيشگان ، و گنه كاران ، به عذاب شديد الهى گرفتار خواهند شد .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
«بأس»، به معناى عذاب و سختى است و به قرينه «يبشّر المؤمنين. ..» ـ در فراز بعد ـ مراد، عذابى است كه كافران و گنه كاران به آن تهديد شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 19
19- نزول عذاب بر كفر پيشگان ، پس از اتمام حجت است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى . .. أو يأتيهم العذاب قبلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 102 - 12
12- اولياى پندارى كافران ( معبودان باطل ) از دفع عذاب الهى از آنان ناتوانند .
أن يتّخذوا عبادى من دونى أولياء إنّا أعتدنا جهنّم للكـفرين نزلاً
همزه استفهام در «أفحسب» گوياى آن است كه گمان ولايت براى معبودان، گمانى خطا است; زيرا، عذاب جهنم مهيا است (إنّا أعتدنا. ..) و از معبودان براى دفع آن كارى ساخته نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 79 - 10
10- خداوند ، مدعيان دستيابى به مال و فرزند با كفرورزى را ، در عذاب كفر و جهل خودشان نگاه مى دارد .
و نمدّ له من العذاب مدًّا
محتمل است مراد از «العذاب» عذاب گمراهى و كفرى باشد كه كافر در آن گرفتار است. جمله «فليمدد له الرحمان مدّاً» در آيات پيشين نيز ـ كه تداوم ضلالت گمراهان را بيان كرده ـ از همين مقوله است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 131 - 17
17 - ثروت انبوه براى كافران ، عذاب آور و سختى آفرين است .
لنفتنهم فيه
از معانى «فتنة» عذاب و مشقت است (قاموس). لام در «لنفتنهم» لام عاقبة و بيانگر بازتاب پيش بينى نشده ثروت مندى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 46 - 5
5- عذاب كافران ، از شؤون ربوبيت الهى است .
و لئن مسّتهم نفحة من عذاب ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 110 - 2
2- كافران و مشركان حق ناپذير ، به عذاب و كيفر الهى تهديد شدند .
إنّه يعلم الجهر من القول و يعلم ماتكتمون
تذكر به اين كه خداوند به سخنان آشكار و توطئه ها و اسرار مشركان و كافران آگاه است، در حقيقت تهديد آنان و هشدارى به كيفر و عذاب شدن آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 27 - 15
15 - نزول عذاب بر كافران ، طبق برنامه و گزينش دقيق قبلى خداوند
إلاّ من سبق عليه القول منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 82 - 7
7 - اقدام خداوند به اتمام حجت بر كافران ، پيش از فرستادن عذاب بر آنان
أخرجنا لهم دابّة من الأرض تكلّمهم
ارائه معجزه به كافران، پيش از هلاك ساختن آنان با «عذاب استيصال»، مى تواند براى اين باشد كه حجت خدا بر آنان تمام شود و آنان هيچ عذرى نداشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 85 - 1
1 - نزول عذاب بر كافران تكذيب گر ، پس از پايان يافتن محاكمه آنان
قال أكذّبتم بـايـتى . .. و وقع القول عليهم
در تفسير «وقع القول عليهم» چند نظر ابراز شده است كه از جمله آنها «حلول عذاب» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 11
11 - عذاب كافران چنان غافل گيرانه خواهد بود كه آنان ، هيچ خبردار نخواهند شد .
و لجاءهم العذاب و ليأتينّهم بغتة و هم لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 16 - 1
1 - كافران دروغ انگارِ آيات الهى و آخرت ، گرفتار عذابند .
و أمّا الذين كفروا و كذّبوا بأيـتنا و لقاىِ الأخرة فأولـئك فى العذاب محضرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 8 - 5
5 - خداوند ، فراهم آورنده عذابى دردناك براى كفرپيشگان است .
و أعدّ للكـفرين عذابًا أليمًا
«أعدّ» مى تواند عطف بر چيزى مثل «فأثاب» باشد كه «ليسئل» بر آن دلالت مى كند. بنابراين، معنا، چنين مى شود: «ما از انبيا پيمان گرفتيم ... تا براى كافران عذابى دردناك مهيّا شود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 64 - 2
2 - خداوند ، براى كافران ، آتشى شعلهور فراهم كرده است .
إنّ اللّه . .. و أعدّ لهم سعيرًا
«سعير» از «سعر» و به معناى «شعلهورى آتش» است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 66 - 4
4 - لازم است كه روزى را كه در آن ، كافران با آتش جهنم ، به سختى عذاب و سوزانده مى شوند ، به خاطر داشت .
يوم تقلّب وجوههم فى النار
برداشت بنابراين احتمال است كه نصب «يوم» به جهت مفعولٌ به بودن اش باشد. كه بايد فعل «اُذكر» در تقدير باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 66 - 1،2
1 - توانايى خداوند بر عذاب كافران ، به گونه اى كه آنان با از بين رفتن چشم ها و نورديدگانشان ، راه معمول خود را پيدا نكرده و از پيمودن راه درست محروم خواهند شد .
و لو نشاء لطمسنا على أعينهم فاستبقوا الصرط فأنّى يبصرون
«طمس» (مصدر «طمسنا») به معناى از بين بردن آثار و شواهد چيزى است و مقصود از «لطمسنا على أعينهم» از بين بردن كامل عضو چشم و يا نور و بينايى آن مى باشد. مراد از «الصراط» نيز راه معمول و متداولى است كه افراد آن را طى مى كنند.
2 - عذاب كافران با از بين بردن چشم ها و نورديدگانشان ( به گونه اى كه راه درستى را پيدا نكنند ) جزء مشيت و سنت خدا نيست .
و لو نشاء لطمسنا على أعينهم فاستبقوا الصرط فأنّى يبصرون
از به كار رفتن «لو» ـ كه براى امتناع و امر محالى است ـ برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 67 - 2
2 - عذاب كافران با مسخ و زمين گير شدن شان ، جزء مشيت و سنت خدا نيست .
و لو نشاء لمسخنـهم على مكانتهم فما استطـعوا مضيًّا و لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 68 - 6
6 - بازگشت انسان به حالت طفوليت ـ پس از دوران پيرى ـ از نظر قواى جسمى و عقلى ، نشانگر توانايى خداوند بر عذاب كافران و بازگرداندن آنان به روز رستاخيز است .
و لو نشاء لطمسنا على أعينهم . .. و من نعمّره ننكّسه فى الخلق
برداشت ياد شده براين اساس استوار است كه عبارت «من نعمّره . ..» عطف بر «و لو نشاء لطمسنا...» ـ از باب عطف علت بر معلول ـ باشد; يعنى، آيه شريفه درصدد ارئه شاهدى بر توانايى خداوند بر مسخ و زمين گير كردن انسان و بازگرداندن وى به روز رستاخيز براى محاكمه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 3 - 5
5 - فرياد استغاثه و كمك خواهى كافران گذشته به هنگام عذاب ، بى نتيجه بود و آنان نجات نيافتند .
فنادوا و لات حين مناص
«مناص» به معناى ملجأ و راه گريز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 88 - 3
3 - كافران و مشركان ، به عذاب و شكست تهديد شدند .
و لتعلمنّ نبأه بعد حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 57 - 1
1 - ظهور ارزش تقوا و نقش هدايت الهى ( قرآن ) ، هنگام عذاب و در قيامت براى كافران و گنه كاران
أو تقول لو أنّ اللّه هدينى لكنت من المتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 58 - 1
1 - آرزوى كافران و گنه كاران ، هنگام مشاهده عذاب الهى ، به بازگشت دوباره به دنيا
أو تقول حين ترى العذاب لو أنّ لى كرّة
«لو» در آيه شريفه، براى تمنّى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 71 - 22
22 - عذاب كافران ، پس از اتمام حجت الهى بر آنان خواهد بود .
ألم يأتكم رسل منكم يتلون عليكم ءايـت ربّكم . .. قالوا بلى و لـكن حقّت كلمة العذا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 11 - 10
10 - يأس و نااميدى شديد كافران حق ناپذير ، از نجات خويش از عذاب الهى
فهل إلى خروج من سبيل
مفسران بر اين باوراند كه چنين سخنى، از زبان كسانى صادر مى شود كه يأس و نااميدى بر وجود آنان چيره شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 7،9
7 - عذاب سخت و شديد خداوند ، در انتظار كافران است .
و الكـفرون لهم عذاب شديد
9 - محروميت از فضل الهى ، نمودى از عذاب خداوند براى كافران
و يستجيب الذين ءامنوا . .. و يزيدهم من فضله و الكـفرون لهم عذاب شديد
از ارتباط صدر و ذيل آيه، برداشت بالا صورت گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 8
8 - عذاب هاى الهى بر كافران ، پس از اتمام حجت و ارائه آيات به ايشان
و ما نريهم من ءاية . .. و أخذنـهم بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 16 - 10
10- منافقان ، در زمره كافران و گرفتار عذابى همانند آنان
و منهم من يستمع إليك حتّى إذا خرجوا من عندك قالوا . .. ماذا قال
چنانچه ضمير «منهم» به «من هو خالد . ..» بازگردد و مراد از آن در «من يستمع ...» ـ به قرينه محتواى آيه ـ منافقان باشد، مى توان گفت: منافقان فرجامى همانند كافران خواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 27
27- كافران مكه ، مورد تهديد خداوند به عذابى دردناك
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 59 - 1
1 - كافران و ستمكاران ، داراى بهره اى عظيم از عذاب الهى ، همانند كافران و ستم پيشگان گذشته تاريخ
فإنّ للذين ظلموا ذنوبًا مثل ذنوب أصحـبهم
«ذنوب» در معانى «دلو بزرگ چاه هنگامى كه از آب پر شده باشد» و نيز «نصيب و بهره» به كار مى رود. در آيه شريفه مراد معناى دوم است. گفتنى است كه تعبير «نصيبى عظيم» در برداشت بالا، از نكره آمدن «ذنوباً» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 9
9 - كافران ظالم ، داراى عذابى فزون تر از كافران ديگر *
و إنّ للذين ظلموا عذابًا دون ذلك
برداشت بالا بنابراين نكته است كه «ظالم» بر همه كافران اطلاق نشده باشد; بلكه كافران دو گروه باشد. گروهى كه فقط كفر مىورزند و گروهى كه علاوه بر كفر اقدام هاى ظالمانه و توطئه گرانه عليه دين دارند. اين گروه علاوه بر كيفر كفر، عذاب ديگرى در قبال ظلمشان خواهند ديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 43 - 1
1 - كافران هر عصر ، در معرض عذاب الهى بدون هيچ امتياز بر پيشينيان خود
أكفّاركم خير من أُولـئكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 2
2 - عذاب و كيفر خداوند درباره كافران ، پس از اتمام حجت و ارائه دلايل روشن بوده است .
تأتيهم رسلهم بالبيّنـت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 16 - 2
2 - امكان نزول عذاب الهى ، با لرزش زمين و فرو رفتن كافران در درون آن
أن يخسف بكم الأرض فإذا هى تمور
«مور» (مصدر «تمور») به معناى تحرك سريع است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 18 - 3
3 - تهديد شدن كافران تكذيب گر ، به نزول عذاب الهى همچون اقوام و ملل پيشين
و لقد كذّب الذين من قبلهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 19 - 5
5 - پرواز پرندگان بر فراز زمين ، دليل و نشانه توانايى خداوند بر عذاب و هلاكت كافران
فكيف كان نكير . أولم يروا إلى الطير ... ما يمسكهنّ إلاّ الرحمـن
ذكر پرواز پرندگان به عنوان نشانه قدرت خداى رحمان ـ پس از يادآورى كيفر و عذاب كافران پيشين ـ مى تواند به منظور ارائه نمونه و جلوه اى از قدرت همه جانبه خداوند در جهان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 7
7 - كافران حق ناپذير و لجوج ، در معرض عذاب الهى قرار دارند .
فمن يجير الكـفرين من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 30 - 4
4 - كافران لجوج و تكذيب گر ، در معرض عذاب الهى ( همچون خشكسالى )
قل أرءيتم إن أصبح ماؤكم غورًا فمن يأتيكم بماء معين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 30 - 2
2 - فرمان به غل و زنجير كشيدن كافران دوزخى ( صاحبان زر و زور ) در قيامت
فغلّوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 31 - 1
1 - كافران صاحب زر و زور در قيامت ، به وسيله آتش پرحرارت و شعلهور سوازنده خواهند شد .
ثمّ الجحيم صلّوه
«جحيم» (از ماده «جحمه») به معناى آتش شعلهور و پرحرارت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 32 - 1
1 - كافران صاحب زر و زور در دوزخ ، در زنجيرى بلند به طول هفتاد زراع به بند كشيده خواهند شد .
ثمّ فى سلسلة ذرعها سبعون ذراعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 1
1 - مهيا بودن زنجير ها ، غلّ ها و آتش برافروخته براى كافران و ناسپاسان نعمت هدايت از جانب خداوند
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ وأغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 24 - 3
3 - جهان آخرت ، عرصه گرفتارى كافران حق گريز به بزرگ ترين عذاب هاى الهى است .
العذاب الأكبر
به قرينه آيه بعد، مراد از «العذاب الأكبر» عذابى است كه كافران در آخرت، به آن گرفتار خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 3
3- گروه هاى بسيارى از كافران جن و انس ، محكوم به عذاب حتمى الهى در گذشته تاريخ
حقّ عليهم القول فى أُمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 2 - 7
7- كافرانِ به قرآن و كافرانى كه تصميم به ماندن در ظلمت ها گرفته اند ، فرجامى بس ناگوار دارند و در عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
و ويل للكـفرين من عذاب شديد
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه مراد از كافران در اين آيه، به قرينهء آيه قبل، كسانى هستند كه كتاب خدا را نپذيرفتند و از ظلمتها خارج نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 15
15 ـ كافران و مشركان پيرو، همانند رهبرانشان، داراى عذابى مضاعف از آتش دوزخ
قال لكل ضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 4
4- كافرانِ پيرو به هنگام حضور در پيشگاه خداوند در قيامت پيشاپيش درمى يابند كه گرفتار عذاب الهى خواهند شد .
و برزوا لله جميعًا فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغن
ذكر «فقال الضعفـؤا للذين استكبروا» براى درخواست كمك ضعفا ـ پس از آنكه حضور همه مردم را در قيامت اعلام كرد و هنوز سخنى از عذاب گفته نشده است ـ حكايت از اين مى كند كه آنان گرفتار شدن خود را به عذاب از قبل خواهند فهميد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 9
9 ـ جبهه كفر در كارزار حنين ، در پى فرود آمدن نيرو هاى غيبى و نزول آرامش روحى بر مؤمنان از سوى خداوند ، گرفتار شكستى سخت و عذاب آور گرديد .
ثم أنزل اللّه سكينته . .. و أنزل جنوداً لم تروها و عذّب الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 3 - 13
13 ـ تهديد مشركان كفرپيشه صدر اسلام به عذاب دردناك جهنم
بشر الذين كفروا بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 14
14- گرفتارآمدن مشركان و كافران حق ناپذير صدراسلام به عذاب ، وعده پيشين الهى به آنان
ماتوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 176 - 3
3 - خداوند ، به مشركان و كافران صدراسلام وعده عذاب داد .
أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 1 - 2
2 - وعده خداوند ، به عذاب شدن كافرانِ حق ناپذير در عصر بعثت
سأل سائل بعذاب واقع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 17 - 7
7- براى كافران جبّار ، در جهنّم ، فراتر از نوشيدن اجبارى آب چركين و عذاب هاى مختلف مرگبار ، عذابى خشن و غيرقابل تصور نيز وجود دارد .
و من ورائه عذاب غليظ
مرجع ضمير «ورائه» احتمال دارد «عذاب» باشد كه از عبارت قبلى به دست مى آيد. در اين صورت، با توجه به مفهوم بودن و سخت بودن عذابهاى ياد شده، «عذاب غليظ» بايد عذابى بسيار سخت و غير قابل تصور باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 78 - 3،4
3 ـ كافران قوم ثمود بر اثر عذاب الهى به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فروافتادن شخص به سينه خود است.
4 ـ كفرپيشگان قوم ثمود شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد نه به معناى
«صاروا» بر اين مبنا «فأصبحوا . .. » مى رساند كه هلاكت در اولين لحظه صبح اتفاق افتاده و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح يعنى در شب، بر كافران قوم ثمود عارض شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 13 - 18
18ـ خداوند كفرپيشگانى كه على رغم مشاهده آيات خدا ، ربوبيت او را منكر شوند ، به عذاب شديد و مكرى سخت تهديد كرده است .
و هم يجـدلون فى الله و هو شديد المحال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 104 - 4
4- عذاب دردناك ، فرجام و كيفر كافرانى است كه از سر لجاج و عناد به آيات الهى ايمان نمى آورند .
إن الذين لايؤمنون بأيـت الله . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 35 - 3
3 - كافران متعصب و لجاجت پيشه ، هيچ گونه راه فرار و گريزى از عذاب الهى ندارند .
و يعلم الذين يجـدلون فى ءايـتنا ما لهم من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 4
4- كافرانى كه تا آخرين لحظه زندگى در حال عناد و ستيز با دين باشند ، محكوم به عذاب ابدى خواهند بود .
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
لازمه قطعى «لن يغفر اللّه» باقى ماندن هميشگى در عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 7
7 ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 1
1 ـ عذاب فرود آمده بر تكذيب كنندگان شعيب و كفرپيشگان مدين موجب نابودى آنان و تخريب آثار زندگانى در آن ديار شد .
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
ضمير در «فيها» به «دار» در آيه قبل برمى گردد و «غنى» مصدر «لم يغنوا» به معناى اقامت كردن و سكونت گزيدن است. بنابراين «كأن لم يغنوا» يعنى گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند. و اين كنايه از نابودى ديار آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 2
2 ـ شعيب ( ع ) با دلسوزى بر كافران مشرف به هلاكت ، از آنان اعراض كرد و شهر مدين را ترك گفت .
فتولى عنهم و قال يقوم
لحن آيه و نيز اضافه كلمه «قوم» به ياء متكلم نشان از تحسّر و دلسوزى شعيب به مردم خويش دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 135 - 1
1- كافران مكه با انكار آيات الهى ـ پس از اتمام حجت بر ايشان ـ مستحق نابودى و عذاب بودند .
و لو أنّا أهلكنـهم . .. فستعلمون من أصحـب الصرط السوىّ و من اهتدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 5
5- كافران مكه به عذاب و نابودى قريب الوقوع تهديد شدند .
سأُوريكم ءايـتى فلاتستعجلون
مقصود از «آياتى» به قرينه آيات بعد (. ..بل تأتيهم بغتة...) عذاب و هلاكت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 11
11 ـ خداوند براى كافران يهود عذاب دردناك آماده كرده است .
و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 4
4 - كتمان كنندگان احكام و معارف دين و حقايق كتب آسمانى ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار خواهند بود .
إن الذين كفروا و ماتوا . .. خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 2
2- انسان هاى ناسپاس و روى گردان از حق ، هيچ گاه و در هيچ شرايطى ، از عذاب و كيفر دنيوى خداوند ، در دريا و خشكى در امان نيستند .
فلمّا نجـّكم إلى البرّ أعرضتم . .. أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 50 - 8
8 - قشر مرفه و برخوردار ناسپاس ، در معرض عذاب و پيامد هاى هلاكت بار ناشكرى خود
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه اين آيه، علاوه بر آن كه درصدد موعظه و درس آموزى است، در مقام تهديد و بازدارندگى نيز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 1 - 1
1 - كم فروشى ، گناهى بزرگ است و كم فروشان به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
ويل للمطفّفين
«طفيف» و«قليل»، به يك معنا است. تطفيف كاستنى است كه انجام دهنده آن در پيمانه كردن و وزن كردن خيانت كند و «ويل» در اصل به معناى عذاب و هلاكت است. (لسان العرب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 24 - 5
5 - افزودن گمراهى ، از عذاب هاى الهى براى ظالمان و گمراه كنندگان جامعه
و قد أضلّوا كثيرًا و لاتزد الظـلمين إلاّ ضلـلاً
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه پيامبران براى هدايت مردمان مبعوث شدند و افزودن گمراهى گمراه كنندگان، جنبه مجازاتى دارد نه ابتدايى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 96 - 15
15 - عمر گنهكاران ، هر چند طولانى باشد ، موجب نجاتشان از عذاب الهى نخواهد شد .
بما قدمت أيديهم . .. و ما هو بمزحزحه من العذاب أن يعمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 6،8
6 ـ گناهكاران يهود و نصارا ، گرفتار عذاب الهى
فلم يعذبكم بذنوبكم
8 ـ گرفتارى گنهكاران يهود و نصارا به عذاب الهى ، ردى بر پندار تقرب و محبوب بودنشان نزد خداوند
قل فلم يعذبكم بذنوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 15
15 ـ اراده خداوند بر عذاب گنهكاران ، مانع توفيق آنان به پذيرش احكام الهى و داورى هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فان تولوا فاعلم انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 13
13 ـ خداوند ، گرفتاركننده گنهكاران و تكذيب گران انبيا به عذاب
و لكن كذبوا فأخذنهم بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 100 - 5
5 ـ گنهكاران و كفرپيشگان در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى الهى
أن لو نشاء أصبنهم بذنوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 11
11ـ نزول عذاب بر مشركان و گنه پيشگان ، جلوه اى از ربوبيت خدا و در جهت تدبير امور انسانهاست .
لما جاء أمر ربك
برداشت فوق ، با توجه به كلمه «رب» (مدبر و مربى) استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 15
15ـ گنه كاران و ستم پيشگان كه مشمول مغفرت الهى نشوند ، به عذاب هاى سهمگين الهى گرفتار خواهند شد .
إن ربك لذو مغفرة . .. و إن ربك لشديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 8
8- عذاب استيصال هر قومى تنها شامل مجرمان و تبهكاران آن قوم مى شود و نه پاكان و بى گناهانشان .
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 3
3- كفرپيشگان ، و گنه كاران ، به عذاب شديد الهى گرفتار خواهند شد .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
«بأس»، به معناى عذاب و سختى است و به قرينه «يبشّر المؤمنين. ..» ـ در فراز بعد ـ مراد، عذابى است كه كافران و گنه كاران به آن تهديد شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 10
10- خداوند با سوگند به ربوبيت خويش ، بر آگاهى دقيق خود از ميزان عذاب مجرمان تأكيد كرده است .
فوربّك . .. ثمّ لنحن أعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 202 - 1،3
1 - نزول عذاب استيصال بر جرم پيشگان ، به گونه اى ناگهانى و غافل گيرانه
فيأتيهم بغتة
3 - فرا رسيدن عذاب الهى بر مجرمان ، در حال سرمستى و غفلت آنان
فيأتيهم بغتة و هم لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 14 - 6
6 - مجرمان و منكران قيامت ، به عذاب ابدى و پايان ناپذير گرفتار خواهند شد .
و لو ترى إذ المجرمون . .. و ذوقوا عذاب الخلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 9،10
9 - گنه كاران توبه ناپذير ، در معرض عذاب الهى در دنيا ( عذاب استيصال )
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب
10 - نبود هيچ يار و ياورى براى گنه كاران ، هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى
من قبل أن يأتيكم العذاب ثمّ لاتنصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 57 - 1
1 - ظهور ارزش تقوا و نقش هدايت الهى ( قرآن ) ، هنگام عذاب و در قيامت براى كافران و گنه كاران
أو تقول لو أنّ اللّه هدينى لكنت من المتّقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 58 - 1
1 - آرزوى كافران و گنه كاران ، هنگام مشاهده عذاب الهى ، به بازگشت دوباره به دنيا
أو تقول حين ترى العذاب لو أنّ لى كرّة
«لو» در آيه شريفه، براى تمنّى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 49 - 5
5- مراتب شديد و هلاكت بار عذاب دوزخ ، متوجه گناه پيشگان مغرور و پيشوايان كفر و نه همه گنه كاران *
طعام الأثيم كالمهل . .. ثمّ صبّوا فوق رأسه ... ذق إنّك أنت العزيزالكريم
از مبالغه نهفته در «الأثيم» و نيز وصف «العزيز الكريم»، اين احتمال شكل مى گيرد كه عذاب هاى شديد مطرح شده در اين آيات، براى هر گنه كارى نيست; بلكه مخصوص دارندگان اوصاف ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 28 - 2
2- عذاب گنه كاران به هنگام مرگ ، نمود خشم الهى بر آنان
يضربون وجوههم و أدبـرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه
«ذالك» اشاره به «يضربون. ..» است; يعنى، عذاب هنگام مرگ، نتيجه و نمود سخط و خشم خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 16 - 1
1 - تكذيب كنندگان قرآن و قيامت و گناه كارانِ متجاوز ، به حرارت شديد جهنّم گرفتار شده و در آن خواهند سوخت .
ثمّ إنّهم لصالوا الجحيم
«صالوا» ـ كه قبل از اضافه به «جهيم»، «صالون» (جمع «صال) بوده است ـ; يعنى، كسانى كه با رنج و مشقت حرارت آتش را مى چشند و در آن مى سوزند. در لسان العرب آمده است: صَلِى بالنار و صَلِيَها صَلْياً قاسى حرّها (حرارت آتش را با رنج و مشقت چشيد) و صَلِىَ فلانٌ بالنار يَصْلى صُلِيّاً احترق (سوخت).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 8
8 ـ از امام صادق ( ع ) [ ضمن حديثى در توضيح گناهان كبيره ] روايت شده است : « . . . و منع الزكاة المفروضة لأن اللّه عز و جل يقول : يوم يحمى على ها فى نار جهنم فتكوى بها جباههم و جنوبهم و ظهورهم . . . ;
. .. از جمله گناهان كبيره، منع زكات واجب است; زيرا خداى عزوجل مى فرمايد: روزى كه آن [زر و سيم ]را با آتش دوزخ مى گدازند و پيشانى، پهلو و پشت آنان را داغ مى زنند و مى گويند اين است آنچه براى خود اندوختيد ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 88 - 1
1- كافران سد كننده راه خدا ، داراى عذابى بس فزون تر از ديگر كافران
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل الله زدنـهم عذابًا فوق العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 27 - 2
2 - ممانعت از دسترسى انسان ها به پيام قرآن ، در پى دارنده عذاب سخت الهى
و قال الذين كفروا لاتسمعوا . .. فلنذيقنّ الذين كفروا عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 30 - 9
9 ـ عذاب ستمگران و تجاوزكاران ، در راستاى رحمت الهى *
انّ اللّه كان بكم رحيماً. و من يفعل ذلك عدواناً و ظلماً فسوف نُصليه ناراً
عذاب ستمگران پس از بيان رحمت مطلق الهى، اشاره به اين است كه عذابهاى الهى، جلوه اى از رحمت او بر انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 42 - 5
5 - ستم پيشگان و متجاوزان ، مستحق عذابى سخت و دردناك اند .
الذين يظلمون الناس . .. أولـئك لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 5،6
5 ـ پرهيزكنندگان از صيد ماهى در ميان يهوديان ايله ( چه موعظه گران و چه تاركان نهى از منكر ) مطمئن به نزول عذاب الهى بر متجاوزان و يا به هلاكت رسيدن ايشان به دست خدا
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
6 ـ اطمينان به هلاكت متجاوزان ايله و يا گرفتارى آنان به عذابى سخت ، بهانه تاركان نهى از منكر براى سكوت خويش در برابر آنان و مايه نابجا شمردن عمل موعظه گران ( نهى از منكر )
لم تعظون قوماً اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 12
12 - مشركان و مجادله گران حق ستيز گرفتار غضب و عذاب سخت الهى
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 3،4
3 ـ عذاب استيصال ، سنتى است الهى كه انتظار وقوع آن در هر زمان و مكانى ، بر مردمى كه زمينه ايمان را از دست داده اند ، مى رود .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
4 ـ بسيارى از اقوام پيشين به دليل فقدان زمينه ايمان و تكذيب آيات الهى و نپذيرفتن هشدار هاى پيامبرانشان ، با عذاب استيصال نابود شدند .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون. فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 39 - 9
9 ـ تاريخ بشر ، شاهد فرجام شوم مخالفان پيامبران و گرفتار شدن آنان به عذاب استيصال الهى
كذلك كذب الذين من قبلهم فانظر كيف كان عقبة الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 47 - 7
7 ـ عذاب استيصال براى مردمى كه رسول الهى خود را نپذيرند و با او مخالفت كنند ، از سنت هاى الهى است .
فإذا جاء رسولهم قضى بينهم بالقسط
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «بينهم» اختلاف موجود بين جمعى از امت و پيامبر و به تقدير «بينهم و بينه» باشد. در اين صورت مراد از «قضى بينهم» مى تواند سركوبى مخالفان پيامبر و نابود كردن آنان به عذاب استيصال باشد، نه داورى ميان آنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 6
6ـ مخالفان انبيا و اعراض كنندگان از حقايق و معارف الهى ، در خطر نابودى و عذاب الهى اند .
فإن تولّوا . .. يستخلف ربى قومًا غيركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 14
14- مرتد ، داراى عذابى بزرگ است .
من كفر بالله من بعد إيمـنه . .. لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 1
1 - عذاب و كيفر الهى ، متوجّه مردان و زنان منافق و مشرك
و يعذّب المنـفقين و المنـفقـت و المشركين و المشركـت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 64 - 2
2 - مرفهان خوشگذران و جلوداران كفر ، نخستين چشندگان شعله هاى عذاب الهى
حتّى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجئرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 50 - 8
8 - قشر مرفه و برخوردار ناسپاس ، در معرض عذاب و پيامد هاى هلاكت بار ناشكرى خود
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه اين آيه، علاوه بر آن كه درصدد موعظه و درس آموزى است، در مقام تهديد و بازدارندگى نيز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 48 - 2
2 - اظهار ناتوانى كردن مستكبران در دوزخ ، از برآوردن درخواست مستضعفان پيرو خود ، مبنى بر كاستن از عذاب آنان
فهل أنتم مغنون عنّا نصيبًا من النار . قال الذين استكبروا إنّا كلّ فيها
اين كه مستكبران مى گويند: «ما و شما گرفتار عذابيم»، در واقع پاسخ منفى آنان به درخواست مستضعفان و اظهار ناتوانى كردن است; زيرا كسى كه خود در آتش مى سوزد، نمى تواند نجات دهنده ديگران از آن باشد و گرنه خود را نجات مى داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 14 - 19
19 ـ مسيحيان پيمان شكن ، مورد تهديد خداوند به عذاب و كيفر اعمال خويش
و سوف ينبئهم اللّه بما كانوا يصنعون
جمله «ينبئهم اللّه . ..»، كنايه از كيفر دادن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 24
24 ـ مشركان ، يهود و نصاراى عصر بعثت ، همواره در خطر گرفتارى به عذاب الهى بودند .
او امر من عنده فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 24
24 ـ مشركان ، يهود و نصاراى عصر بعثت ، همواره در خطر گرفتارى به عذاب الهى بودند .
او امر من عنده فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 73 - 10
10 ـ ايمنى از عذاب دردناك در گرو يكتاپرستى و پرهيز از گفتار كفرآميز
و ما من اله الا اله وحد و إن لم ينتهوا عما يقولون . .. عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 118 - 3،4،6
3 ـ مملوكيت مردمان براى خداوند مجوز عذاب مشركان آنان از سوى خداوند
ان تعذبهم فانهم عبادك
4 ـ مشركان ، مستحق عذاب الهى
ان تعذبهم فانهم عبادك
6 ـ عذاب و نيز آمرزش مشركان در قيامت در اختيار خداوند و به دست اوست
ان تعذبهم . .. و إن تغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 28 - 1
1 ـ پديدار شدن عذابى كه مشركان آن را انكار مى كردند، موجب آرزوى بازگشت به دنيا، نه ايمان واقعى به خداوند و آيات
فقالوا يليتنا نرد . .. بل بدالهم ما كانوا يخفون من قبل
جمله «ياليتنا . .. و نكون من المؤمنين» در آيه قبل، بيان آرزوى مشركان براى بازگشت به دنيا و ايمان آوردن بود. حرف «بل» اضراب از آن مطالب است. يعنى نه اينكه آرزوى بازگشت براى ايمان باشد، بلكه به پندار رهايى از عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 3،6
3 ـ خداوند توانمند بر فرستادن عذاب از بالا (آسمان) و از زير پاها (زمين) بر مشركان است.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم
6 ـ خداوند در عين قدرت بر فرستادن انواع عذاب بر مشركان و كافران، به آنان مهلت مى دهد.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم
چون در آيات گذشته سخن از نزول عذاب و درخواست مشركان در اين زمينه بود، اين آيه با بيان قدرت خداوند بر عذاب به طور ضمنى دلالت بر مهلت دادن به مشركان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 66 - 5
5 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور و متصدى عذاب كردن مشركان و صاحب اختيار آن نيست.
و كذّب به قومك . .. قل لست عليكم بوكيل
چون در آيه قبل و همچنين صدر آيه سخن از عذاب بود، جمله «لست . .. » براى نفى توهم مشركان در مورد اين است كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) صاحب اختيار عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 18،19
18 ـ سران كفر و شرك و پيروان آنان، بى خبر از مضاعف بودن عذاب يكديگر
لكل ضعف و لكن لاتعلمون
مفعول «لاتعلمون» به قرينه «لكل ضعف»، ان لكل ضعفا است.
19 ـ سران شرك و كفر و پيروانشان، بى خبر از مضاعف بودن عذاب خويش
لكل ضعف و لكن لاتعلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه سران شرك نيز، همچون پيروان آنان، مخاطب «لاتعلمون» باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 39 - 3
3 ـ پيروان شرك و كفر براى رهايى از عذاب مضاعف هيچ مزيتى بر سران خويش ندارند.
فما كان لكم علينا من فضل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 17
17 ـ هود ( ع ) ، قوم مشرك خويش را به نزول عذابى از جانب خداوند آگاه ساخت .
فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
متعلق «انتظروا» به دليل آيه بعد، عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 3 - 13،14
13 ـ تهديد مشركان كفرپيشه صدر اسلام به عذاب دردناك جهنم
بشر الذين كفروا بعذاب أليم
14 ـ تهديد مشركان پيمان شكن ، به عذاب دردناك شكست
و بشر الذين كفروا بعذاب أليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «عذاب أليم»، عذاب شكست در برابر جبهه اسلام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 106 - 9
9 ـ عن ابى جعفر ( ع ) فى قول اللّه عز و جل : « و آخرون مرجون لامر اللّه » قال : قوم كانوا مشركين فقتلوا مثل حمزة و جعفر و اشباههما من المؤمنين ، ثم انهم دخلوا فى الاسلام فوحدوا اللّه و تركوا الشرك و لم يعرفوا الايمان بقلوبهم فيكونوا من المؤمنين فتجب لهم الجنة و لم يكونوا على جحودهم فيكفروا فتجب لهم النار ، فهم على تلك الحال اما يعذبهم و اما يتوب عليهم ;
از امام باقر (ع) درباره سخن خداى عز و جل كه مى فرمايد: «و گروهى ديگر به امر خدا واگذار شده اند» روايت شده: آنان گروهى از مشركانند كه افرادى مثل حمزه و جعفر و امثال آن دو از مؤمنان را كشتند ; سپس داخل اسلام شدند ; پس خدا را
به يگانگى خواندند و شرك را ترك كردند; ولى ايمان قلبى نداشتند تا از مؤمنان باشند و بهشت براى آنان لازم آيد و انكار قبلى نبودند تا كافر محسوب شوند و آتش براى آنان لازم آيد، پس آنان كه در اين حال بودند يا خداوند عذابشان مى كند يا آنها را مى آمرزد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 2
2 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) با اضطراب و نگرانى چشم به راه نزول عذاب از جانب خداوند بر مشركان بود .
و إما نرينك بعض الذى نعدهم أو نتوفينك فإلينا مرجعهم
آيه شريفه در مقام دلدارى دادن به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) است و اين، از وجود نوعى نگرانى و ناراحتى در آن حضرت حكايت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 102 - 7
7 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند دستور يافت يأس و نوميدى خود را نسبت به هدايت يافتن مشركان ابلاغ كرده و اعلان كند كه در انتظار نزول عذاب بر آنان به سر مى برد .
فهل ينتظرون . .. قل فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 4 - 7
7ـ خداوند ، بر اعطاى معيشت نيكو به موحدان و عذاب كردن مشركان و پرستشگران غير او تواناست .
يمتعكم متـعًا حسنًا . .. و إن تولّوا فإنى أخاف عليكم عذاب يوم كبير ... و هو على
در بر داشت فوق، جمله «و هو على . ..» در ارتباط با «يمتعكم» و «أخاف عليكم عذاب يوم كبير» معنا شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 11
11ـ نزول عذاب بر مشركان و گنه پيشگان ، جلوه اى از ربوبيت خدا و در جهت تدبير امور انسانهاست .
لما جاء أمر ربك
برداشت فوق ، با توجه به كلمه «رب» (مدبر و مربى) استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 2،4
2ـ امت هاى ستم پيشه ( جوامع كفرپيشه و مشرك ) در خطر گرفتار شدن به عقوبت هاى الهى و عذاب هاى استيصال هستند .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
4ـ نزول عذاب بر ستم پيشگان ( كافران و مشركان ) پرتوى از ربوبيت خدا در جهت تدبير امور انسانهاست .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 1
1ـ عذاب هاى نازل شده بر امت هاى كفرپيشه و مشرك ، نشانه اى بزرگ بر وجود قيامت و عذاب هاى اخروى است .
إن فى ذلك لأية
«آية» به معناى نشانه است و متعلق آن ـ به قرينه «لمن خاف عذاب الأخرة» - حقانيت قيامت و عذابهاى آن است. نكره آوردن «آية» براى رساندن بزرگى و عظمت آن مى باشد. بنابراين «إن فى ذلك لأية»; يعنى، همانا در آن عذابهاى دنيوى، نشانه بزرگى است بر حقانيت قيامت و عذابهاى آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 8
8ـ وجود دلايل روشن بر توحيد و حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مانع هر گونه بهانه اى براى انكار آنها و موجب استحقاق كافران و مشركان به عذاب هاى الهى است .
و ما أكثر الناس . .. بمؤمنين ... و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون. أفأمنو
حرف «فاء» در «أفأمنوا» استحقاق عذاب را بر آيه «ذلك من أنباء الغيب . ..» ـ كه حاوى برهان بر حقانيّت قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و آيه «و كأيّن من آية ...» ـ كه دربردارنده دليل بر توحيد مى باشد ـ مترتّب كرده است ; يعنى، چون اتمام حجت شده، عذر و بهانه اى در كار نيست و كفرپيشگان مستحق عذابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 55 - 8
8- گرفتارى مشركان به عذاب الهى ، پس از برخوردارى از نعمت ها و لذت هاى دنيوى
فتمتّعوا فسوف تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 110 - 2
2- كافران و مشركان حق ناپذير ، به عذاب و كيفر الهى تهديد شدند .
إنّه يعلم الجهر من القول و يعلم ماتكتمون
تذكر به اين كه خداوند به سخنان آشكار و توطئه ها و اسرار مشركان و كافران آگاه است، در حقيقت تهديد آنان و هشدارى به كيفر و عذاب شدن آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 18 - 8
8 - شرك ، گناهى است نابخشودنى كه اهل آن مستحق عذاب الهى اند .
و كثير حقّ عليه العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 88 - 3
3 - كافران و مشركان ، به عذاب و شكست تهديد شدند .
و لتعلمنّ نبأه بعد حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 3 - 18
18 - تهديد شدن مشركان ، به عذاب و كيفر از جانب خداوند
و الذين اتّخذوا من دونه أولياء . .. إنّ اللّه يحكم بينهم فى ما هم فيه يختلفون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 25 - 9
9 - امت هايى از جن و انس در گذشته تاريخ بر اثر دشمنى با خداوند ( شركورزى ، انكار رسالت پيامبران و . . . ) به عذاب الهى گرفتار شدند .
و حقّ عليهم القول فى أمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 12
12 - مشركان و مجادله گران حق ستيز گرفتار غضب و عذاب سخت الهى
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 28 - 1
1- ناتوانى معبود هاى مشركان ، از يارى آنان به هنگام نزول عذاب
فلولا نصرهم الذين اتّخذوا من دون اللّه قربانًا ءالهة
ارتباط اين آيه با آيات پيشين ـ كه در زمينه نزول عذاب مى باشد ـ گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 1
1 - عذاب و كيفر الهى ، متوجّه مردان و زنان منافق و مشرك
و يعذّب المنـفقين و المنـفقـت و المشركين و المشركـت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 166 - 4
4 - هيچ وسيله نجاتى از عذاب قيامت براى مشركان ( سران شرك و پيروانشان ) وجود ندارد .
تقطعت بهم الأسباب
«بهم» قيد براى «الأسباب» است و «باء» در آن به معناى ملابست مى باشد. بنابراين جمله «تقطعت ...»; يعنى، ]در حالى كه [ تمام سببها و وسيله هايى كه داشتند از هم گسيخته شود و از ميان برود. مقصود از «الأسباب» مى تواند سببهاى نجات از عذاب باشد و نيز مى تواند سببهايى باشد كه سران و پيروان را با يكديگر پيوند مى دهد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 167 - 13
13 - مشركان ( سران آنان و پيروانشان ) در قيامت به آتش دوزخ گرفتار شده و در آن ماندگار خواهند بود .
و ما هم بخرجين من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 15
15 ـ كافران و مشركان پيرو، همانند رهبرانشان، داراى عذابى مضاعف از آتش دوزخ
قال لكل ضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 39 - 2
2 ـ تساوى پيروان و سران شرك در استحقاق عذاب مضاعف، پاسخى از سوى سران شرك به پيروان خويش
و قالت أليهم لأخريهم فما كان لكم علينا من فضل فذوقوا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 14
14- گرفتارآمدن مشركان و كافران حق ناپذير صدراسلام به عذاب ، وعده پيشين الهى به آنان
ماتوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 176 - 3
3 - خداوند ، به مشركان و كافران صدراسلام وعده عذاب داد .
أفبعذابنا يستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 66 - 3
3 ـ پيشگويى قرآن در مورد عملى شدن وعده هاى عذاب بر مشركان مكه و قبيله پيامبر*
و كذّب به قومك و هو الحق
از معانى حق، «ثابت» و «واجب» است و در مورد آيه به دليل اينكه خبر از وقوع حادثه اى در آينده است، يعنى چيزى كه تثبيت شده و واقع خواهد شد. لذا اگر مرجع ضمير «به»، «عذاب» در آيه قبل باشد، جمله «و هو الحق» تأكيد بر وقوع حتمى آن در آينده خواهد بود. همان گونه كه تاريخ نيز اين نكته را به وضوح تأييد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 117 - 7
7ـ « عن رسول الله (صلی الله علیه و آله) : . . . يا ابن مسعود انصف الناس من نفسك وانصح الأمة و ارحمهم ، فإذا كنت كذلك و غضب الله على أهل بلدة أنت فيها و أراد أن ينزل عليهم العذاب نظر إليك فرحمهم بك ، يقول الله تعالى : « و ما كان ربك ليهلك القرى بظلم و أهلها مصلحون » ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است:. ..اى ابن مسعود! با مردم رفتار منصفانه داشته باش و خيرخواه امت باش و به ايشان رحم كن. اگر چنين باشى و خدا بر مردم شهرى غضب كند كه تو در ميان آنان باشى و بخواهد عذاب خود را بر ايشان نازل كند، به سوى تو نظر مى كند و به خاطر تو به آنان رحم مى نمايد. خداوند متعال مى فرمايد: و ما كان ربك ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 15،18،19
15 ـ كافران و مشركان پيرو، همانند رهبرانشان، داراى عذابى مضاعف از آتش دوزخ
قال لكل ضعف
18 ـ سران كفر و شرك و پيروان آنان، بى خبر از مضاعف بودن عذاب يكديگر
لكل ضعف و لكن لاتعلمون
مفعول «لاتعلمون» به قرينه «لكل ضعف»، ان لكل ضعفا است.
19 ـ سران شرك و كفر و پيروانشان، بى خبر از مضاعف بودن عذاب خويش
لكل ضعف و لكن لاتعلمون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه سران شرك نيز، همچون پيروان آنان، مخاطب «لاتعلمون» باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 39 - 2،6،7
2 ـ تساوى پيروان و سران شرك در استحقاق عذاب مضاعف، پاسخى از سوى سران شرك به پيروان خويش
و قالت أليهم لأخريهم فما كان لكم علينا من فضل فذوقوا العذاب
6 ـ سران شرك و كفر با دعوت پيروانشان به چشيدن از عذاب مضاعف دوزخ، آنان را سرزنش و ملامت مى كنند.
ربنا هؤلاء أضلونا . .. فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون
«ال» در كلمه «العذاب» عهد ذكرى است و اشاره به همان عذاب مضاعف دارد كه از «لكل ضعف» استفاده مى شود.
7 ـ عذاب اخروى پيروان شرك و كفر، سزاى اعمالشان در دنياست.
فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 1
1 ـ كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، از عذاب و كيفر دوچندان و خوار كننده آن گناهان در امان خواهند بود .
و من يفعل ذلك . .. يضـعف له العذاب ... إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا
جمله «إلاّ من تاب. ..» استثنا از عموم مستفاد از «من» در «من يفعل...» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 10
10ـ كفرپيشگانى كه مردم را از پيوستن به راه خدا باز مى دارند ، به عذابى دو چندان گرفتار خواهند شد .
الذين يصدون . .. يضـعف لهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 10
10ـ كفرپيشگانى كه مردم را از پيوستن به راه خدا باز مى دارند ، به عذابى دو چندان گرفتار خواهند شد .
الذين يصدون . .. يضـعف لهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 7
7 ـ منافقان مرموز و پنهان كار مدينه ، از سوى خداوند به دو مرتبه عذاب علاوه بر عذاب بزرگ نهايى در قيامت ، تهديد شدند .
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 10
10 ـ حاضران در مركز معرفت و پايگاه اسلامى ، داراى مسؤوليتى بيشتر و حركت منافقانه در آن جا ، داراى عذابى مضاعف *
و ممن حولكم من الأعراب . .. سنعذبهم مرتين
دو مرتبه عذاب شدن منافقان مذكور احتمال دارد از آن جهت باشد كه با وجود نزديك بودن به مؤمنان (ممن حولكم) و با وجود حضور در مركز تبليغ دين (المدينة) راه نفاق پيموده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 13
13 ـ خداوند، اعراض كنندگان از آيات خويش (قرآن) را به عذابى سخت گرفتار خواهد ساخت.
سنجزى الذين يصدفون عن ءايتنا سوء العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 3
3- اَعمال اِعراض كنندگان از آيات الهى ، مقتضى تعجيل و زودرسى عذاب بر ايشان است .
لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجّل لهم العذاب
اگر بخواهند محتواى جمله شرطيه را به گونه اى بيان كنند كه علاوه بر گذشته، وضعيّت آينده را نيز بازگو كند، يكى از شرط و جزا را مضارع و ديگرى را ماضى مى آورند. بنابراين «لو يؤاخذهم ... لعجل» بيان مى دارد كه در گذشته، چنين بود و در آينده نيز همين گونه خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 17 - 12
12 - روى گردانان از اطاعت خدا و رسول او و جهاد در راه الهى گرفتار عذابى بس درد ناك
و من يتولّ يعذّبه عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 17 - 12
12 - روى گردانان از اطاعت خدا و رسول او و جهاد در راه الهى گرفتار عذابى بس درد ناك
و من يتولّ يعذّبه عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 6
6ـ مخالفان انبيا و اعراض كنندگان از حقايق و معارف الهى ، در خطر نابودى و عذاب الهى اند .
فإن تولّوا . .. يستخلف ربى قومًا غيركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 13
13 ـ خداوند، اعراض كنندگان از آيات خويش (قرآن) را به عذابى سخت گرفتار خواهد ساخت.
سنجزى الذين يصدفون عن ءايتنا سوء العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 11 - 1
1 - تنها كسانى خود را از تذكرات قرآن ، دور نگه مى دارند كه تيره بخت تر از ديگران و گرفتار دشوارترين فرجام اند .
و يتجنّبها الأشقى
«أشقى» اسم تفضيل از ماده «شقاوت» است. ريشه اصلى اين كلمه بر سختى كشيدن دلالت دارد و نقطه مقابل سهولت و سعادت است (مقاييس اللغة). ذكر اين كلمه ـ خالى از قيد زمان و مكان و متعلق ـ سبب شده است كه بر هر نوع تيره بختى در دنيا و آخرت، قابل تطبيق باشد. آيه بعد، نوع اخروى آن را بيان داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 17 - 12
12 - روى گردانان از اطاعت خدا و رسول او و جهاد در راه الهى گرفتار عذابى بس درد ناك
و من يتولّ يعذّبه عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 8
8- عذاب استيصال هر قومى تنها شامل مجرمان و تبهكاران آن قوم مى شود و نه پاكان و بى گناهانشان .
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 3
3 - عذاب طغيان گرانِ مفسد ، جلوه ربوبيت خداوند و در راستاى پيشبرد راه پيامبران است .
ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 4
4ـ كافران به قيامت و آنان كه براى منحرف نشان دادن راه خدا تلاش مى كنند ، در خطر گرفتارشدن به عذاب هاى دنيوى اند .
الذين . .. يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 5 - 1،3
1 - عذاب سخت و رنج آور ، گريبانگير منكران قيامت
أُولئك الذين لهم سوء العذاب
«أُولـئك» اشاره به منكران جهان آخرت دارد. «سوء العذاب» نيز از باب اضافه صفت به موصوف و به معناى «العذاب السوء» مى باشد; يعنى، اينان همان كسانى اند كه آن عذاب سخت و جانكاه برايشان مقدر شده است.
3 - سرگردانى و تحيّر در زندگى دنيايى ، عذابى جانكاه و رنجى طاقت فرسا براى منكران آخرت
فهم يعمهون . أُولئك الذين لهم سوء العذاب
جمله «أُولـئك الذين. ..» مى تواند تفسير براى «عَمَه» در «فهم يعمهون» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 16 - 1،2
1 - كافران دروغ انگارِ آيات الهى و آخرت ، گرفتار عذابند .
و أمّا الذين كفروا و كذّبوا بأيـتنا و لقاىِ الأخرة فأولـئك فى العذاب محضرون
2 - ورود و ماندگارى كافران و تكذيب گران آيات خدا و لقاء اللّه ، به عذاب ، به صورت جبرى است .
و أمّا الذين كفروا . .. فى العذاب محضرون
به صورت مفعولى آورده شدن احضار افراد ياد شده به جهنم و يا حاضر بودن شان در آن، مى تواند اشاره به نكته فوق داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 8 - 8
8 - كسانى كه به آخرت ايمان نمى آورند ، گرفتار عذاب خواهند شد .
الذين لايؤمنون بالأخرة فى العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 49 - 1،2
1 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى به عذاب گرفتار خواهند شد.
و الذين كذبوا بأيتنا يمسهم الهذاب
2 ـ ترس و اندوه، عذاب دنيوى تكذيب كنندگان آيات الهى
فمن ءامن و أصلح فلاخوف عليهم و لاهم يحزنون. و الذين كذبوا بأيتنا يمسهم العذاب
مطرح شدن عذاب براى تكذيب كنندگان، پس از نفى ترس و اندوه براى مؤمنان، اشاره به اين است كه عذاب دنيوى تكذيب كنندگان همان ترس و اندوه دنيوى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 44 - 3
3 ـ بهشتيان براى ملامت و سرزنش دوزخيان ، از آنان جوياى تحقق وعيد هاى الهى براى منكران آيات خداوند خواهند شد .
و نادى . .. فهل وجدتم ما وعد ربكم حقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 6
6 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى ، در خطر گرفتار شدن به عذاب دنيوى هستند .
و أغرقنا الذين كذبوا بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 54 - 9
9 ـ ستم پيشگان و تكذيب كنندگان آيات الهى ، در خطر هلاكت و نابودى با عذاب هاى الهى
كذبوا بايت ربهم . .. و كل كانوا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 73 - 6
6 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى ، مستحق عذاب استيصال و در معرض آن هستند .
و أغرقنا الذين كذبوا بأيتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 1،3
1 ـ تكذيب آيات و نشانه هاى الهى ، زمينه ساز گرفتارى مكذبان به عذاب استيصال است .
و لاتكونن من الذين كذبوا بأيت اللّه . .. إن الذين حقت عليهم كلمت ربك
از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود كه: مراد از «الذين حقت عليهم» تكذيب كنندگان آيات الهى اند و از ذيل آيه بعد، جمله «حتى يروا العذاب الإليم» و ذيل آيه بعد از اين; يعنى، جمله «لما آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحياة الدنيا» استفاده مى شود كه مراد از «كلمت ربك» عذاب دنيوى استيصال است.
3 ـ محكوم شدن مكذبان آيات الهى به عذاب استيصال ، از شؤون ربوبيت الهى و مقتضاى آن است .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 85 - 1
1 - نزول عذاب بر كافران تكذيب گر ، پس از پايان يافتن محاكمه آنان
قال أكذّبتم بـايـتى . .. و وقع القول عليهم
در تفسير «وقع القول عليهم» چند نظر ابراز شده است كه از جمله آنها «حلول عذاب» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 16 - 1،2
1 - كافران دروغ انگارِ آيات الهى و آخرت ، گرفتار عذابند .
و أمّا الذين كفروا و كذّبوا بأيـتنا و لقاىِ الأخرة فأولـئك فى العذاب محضرون
2 - ورود و ماندگارى كافران و تكذيب گران آيات خدا و لقاء اللّه ، به عذاب ، به صورت جبرى است .
و أمّا الذين كفروا . .. فى العذاب محضرون
به صورت مفعولى آورده شدن احضار افراد ياد شده به جهنم و يا حاضر بودن شان در آن، مى تواند اشاره به نكته فوق داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 11 - 2،5
2 - منكران آيات و نشانه هاى پروردگار ، داراى عذابى سخت و هول انگيز
و الذين كفروا بـايـت ربّهم لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» در لغت، به معناى اضطراب مى باشد (مفردات راغب).
5 - عذاب سخت منكران آيات الهى ، در قيامت به وسيله موادى آلوده و نفرت انگيز *
لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» مى تواند به معناى «رجس» و آلودگى باشد در اين صورت اگر «من» نشويه باشد، براشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 10 - 2
2 - گرفتارى به جهنم و عذاب الهى ، سرنوشت تكذيب كنندگان آيات الهى است .
ويل يومئذ للمكذّبين
به قرينه «إذا تتلى عليه آياتنا. ..» در آيات بعد، عنوان «مكذّبين»، تكذيب كنندگان آيات خداوند را در برمى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 2
2 ـ تكذيب كنندگان انبياى الهى و رسالت هاى آنان در خطر نابودى با نزول عذابى سخت و ويرانگر
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 13
13 ـ خداوند ، گرفتاركننده گنهكاران و تكذيب گران انبيا به عذاب
و لكن كذبوا فأخذنهم بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 1،3
1 ـ امت هاى تكذيب كننده انبيا در معرض گرفتار آمدن به عذاب الهى به هر هنگام ، بويژه شبانگاهان در حال خواب و بى خبرى
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بيتا و هم نائمون
تفريع جمله «أفأمن . .. » بر «و لكن كذبوا فأخذنهم ... » مى رساند كه مراد از «أهل القرى» امتهاى تكذيب كننده انبياست.
3 ـ احساس مصونيت تكذيب كنندگان انبيا از گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ، احساسى نابجا و به دور از واقعيت است .
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
استفهام در جمله «أفأمن . .. » استفهام انكارى توبيخى است. يعنى اقوام كفرپيشه احساس امنيت از عذاب الهى دارند، ولى به خاطر نابجا بودن چنين احساسى مورد ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 98 - 1
1 ـ جوامع تكذيب كننده رسولان الهى همواره در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى ، بويژه به هنگام اشتغال به سرگرمى ها و
بازيچه هاى روزانه
أو أمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا ضحى و هم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 109 - 8،10،11
8ـ تكذيب كنندگان پيامبران پيشين به عذاب هاى دنيوى گرفتار شدند .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم
مراد از ضمير در «أفلم يسيروا» مشركان و مخالفان پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) است و مقصود از «الذين من قبلهم» امتهاى پيش از ايشان مى باشد.
10ـ مطالعه آثار باقيمانده از تكذيب كنندگان انبيا ، گوياى عاقبت شوم آنان و گرفتار آمدنشان به عذاب هاى الهى است .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم
11ـ خداوند ، تكذيب كنندگان رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به فرجام شوم و گرفتار آمدن به عذاب استيصال تهديد كرد .
أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 8
8ـ نزول عذاب بر تكذيب كنندگان انبيا ، نمودى از امداد هاى خداوند به پيامبران خويش
جاءهم نصرنا فنجى من نشاء
مراد از يارى خدا (جاءهم نصرنا) به قرينه «فنجى من نشاء . ..» نزول عذاب است. بنابراين تعبير كردن از نزول عذاب به آمدن يارى ، حكايت از برداشت فوق دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 6،7،8،9
6 - عذاب برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم عاد ) با طوفان شن بود .
فمنهم من أرسلنا عليه حاصبًا
«حاصب» به «باد شديدى كه حامل شن و ماسه است» گفته مى شود. گفتنى است كه عذاب هاى ياد شده در آيه، براساس لفّ و نشر مرتب، مطابق با اقوام و اشخاص ياد شده در آيات پيش است.
7 - برخى از اقوام مكذِّب انبيا ( قوم ثمود ) با صيحه و صدايى مهيب و وحشت ناك ، عذاب و نابود شدند .
و عادًا و ثمودًا . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أخذته الصيحة
8 - برخى از مكذِّبان انبيا ( قارون ) ، در كام زمين فرو رفتند و نابود گرديدند .
و قـرون . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من خسفنا به الأرض
9 - برخى از مكذِّبان انبيا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دريا شدند و غرق شدند .
و فرعون و . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 9 - 18
18 - امت هاى گذشته ، در پى اصرار بر تكذيب تعاليم انبيا ، به عذاب الهى گرفتار شدند .
و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه ليظلمهم و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
فعل «كانوا» با فعل مضارع «يظلمهم» مفيد استمرار و اِصرار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 25 - 3،4
3 - تكذيب كنندگان پيامبران ، از ميان اقوام گذشته ، به عذاب الهى گرفتار شدند .
كذّب الذين من قبلهم فأتيـهم العذاب
4 - عذاب تكذيب كنندگان انبياى الهى ، غافلگيرانه بود .
فأتيـهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 25 - 1
1 - تكذيب كنندگان و مخالفان پيامبران ، گرفتار خشم و انتقام الهى در گذشته تاريخ
قالوا إنّا بما أرسلتم به كـفرون . فانتقمنا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 13 - 18
18ـ خداوند كفرپيشگانى كه على رغم مشاهده آيات خدا ، ربوبيت او را منكر شوند ، به عذاب شديد و مكرى سخت تهديد كرده است .
و هم يجـدلون فى الله و هو شديد المحال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 1
1 ـ عذاب فرود آمده بر تكذيب كنندگان شعيب و كفرپيشگان مدين موجب نابودى آنان و تخريب آثار زندگانى در آن ديار شد .
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
ضمير در «فيها» به «دار» در آيه قبل برمى گردد و «غنى» مصدر «لم يغنوا» به معناى اقامت كردن و سكونت گزيدن است. بنابراين «كأن لم يغنوا» يعنى گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند. و اين كنايه از نابودى ديار آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 1
1 ـ شعيب ( ع ) پس از حتميت نزول عذاب الهى بر تكذيب كنندگان رسالتش ، از آنان فاصله گرفت و به ديارى ديگر شتافت
.
فتولى عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 19
19 - منكران حقانيت قرآن و كافران به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 8
8 - در قيامت ، هيچ راه نجاتى براى كافرانِ به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) وجود نخواهد داشت .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
هدف از توصيف قيامت، به اينكه فديه اى گرفته نمى شود و . ..; مأيوس كردن مستحقان عذاب است از اينكه راه نجاتى - جز ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) - براى خويش توهم كرده و به اعتبار آن دل خوش كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 3
3 ـ تكذيب كنندگان قرآن و رسالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، همواره در معرض عذاب ناگهانى استيصال ، قرار دارند .
قل أرءيتم إن أتيكم عذابه بيتاً أو نهاراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 18
18- كافران به قرآن ، در خطر عذابى غافل گيرانه و يا عذابى رو در رو و آشكارند .
أن تأتيهم سنّة الأوّلين أو يأتيهم العذاب قبلاً
چنان چه «قُبُلاً» مفرد باشد، به معناى «رؤيت شده» و «روبه رو» است و مراد آيه اين مى شود كه كافران، چه بسا، به عذابى از نوع عذاب پيشينيان ـ كه به قرينه مقابله با «قُبُلاً» غافل گيرانه بود ـ كيفر شوند و ممكن است به عذابى آشكار و روياروى، گرفتار آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 16 - 1
1 - تكذيب كنندگان قرآن و قيامت و گناه كارانِ متجاوز ، به حرارت شديد جهنّم گرفتار شده و در آن خواهند سوخت .
ثمّ إنّهم لصالوا الجحيم
«صالوا» ـ كه قبل از اضافه به «جهيم»، «صالون» (جمع «صال) بوده است ـ; يعنى، كسانى كه با رنج و مشقت حرارت آتش را مى چشند و در آن مى سوزند. در لسان العرب آمده است: صَلِى بالنار و صَلِيَها صَلْياً قاسى حرّها (حرارت آتش را با رنج
و مشقت چشيد) و صَلِىَ فلانٌ بالنار يَصْلى صُلِيّاً احترق (سوخت).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 12 - 4
4 ـ كيفر و عذاب تكذيب كنندگان قيامت ، بسيار شديد و هولناك خواهد بود .
سمعوا لها تغيّظًا و زفيرًا
صداى خشمگينانه و پرخروش آتش جهنم، با ديدن منكران معاد از راه دور، حاكى از شدت و هولناكى عذاب و كيفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 13 - 4
4 ـ آتش دوزخ براى منكران قيامت ، بسيار زجرآور و طاقت فرسا خواهد بود .
دعوا هنالك ثبورًا
درخواست هلاكت و مرگ در آتش دوزخ، حاكى از شدت دردناكى و طاقت سوزى آن آتش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 14 - 3،5
3 ـ تكذيب كنندگان قيامت ، علاوه بر گرفتارى به كيفر جسمانى ( سوختن ) ، به كيفر روانى ( تحقير و استهزا ) نيز مبتلا خواهند شد .
و إذا أُلقوا منها مكانًا ضيّقًا . .. لاتدعوا اليوم ثبورًا وحدًا و ادعوا ثبورًا ك
جمله «لاتدعوا. ..» - به جاى جواب مناسب با «دعوا هنالك ثبوراً» ـ مى تواند براى تحقير و استهزاى آنان باشد.
5 ـ جهنم ، داراى انواع عذاب هلاكت بار براى تكذيب كنندگان قيامت
لاتدعوا اليوم ثبورًا وحدًا و ادعوا ثبورًا كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 14 - 6
6 - مجرمان و منكران قيامت ، به عذاب ابدى و پايان ناپذير گرفتار خواهند شد .
و لو ترى إذ المجرمون . .. و ذوقوا عذاب الخلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 10 - 1
1 - تكذيب كنندگان قيامت در آن روز ، گرفتار جهنم و عذاب الهى خواهند بود .
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل» به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب). برخى آن را نام يكى از درب ها، يا درّه اى از جهنم مى دانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 16 - 1
1 - تكذيب كنندگان قرآن و قيامت و گناه كارانِ متجاوز ، به حرارت شديد جهنّم گرفتار شده و در آن خواهند سوخت .
ثمّ إنّهم لصالوا الجحيم
«صالوا» ـ كه قبل از اضافه به «جهيم»، «صالون» (جمع «صال) بوده است ـ; يعنى، كسانى كه با رنج و مشقت حرارت آتش را مى چشند و در آن مى سوزند. در لسان العرب آمده است: صَلِى بالنار و صَلِيَها صَلْياً قاسى حرّها (حرارت آتش را با رنج و مشقت چشيد) و صَلِىَ فلانٌ بالنار يَصْلى صُلِيّاً احترق (سوخت).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 19
19 - منكران حقانيت قرآن و كافران به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 8
8 - در قيامت ، هيچ راه نجاتى براى كافرانِ به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) وجود نخواهد داشت .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً
هدف از توصيف قيامت، به اينكه فديه اى گرفته نمى شود و . ..; مأيوس كردن مستحقان عذاب است از اينكه راه نجاتى - جز ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) - براى خويش توهم كرده و به اعتبار آن دل خوش كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 58 - 7
7 ـ خداوند آگاهتر از هر كس به اينكه در چه زمان و شرايطى مشركان و منكران پيامبر(صلی الله علیه و آله) را عذاب كند.
لقضى الأمر بينى و بينكم و الله أعلم بالظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 3
3 ـ تكذيب كنندگان قرآن و رسالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، همواره در معرض عذاب ناگهانى استيصال ، قرار دارند .
قل أرءيتم إن أتيكم عذابه بيتاً أو نهاراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 2
2ـ برخى از عذاب هاى وعده داده شده به منكران رسالت ، در حيات پيامبر (صلی الله علیه و آله) تحقق يافت .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم
كلمه «بعض» در آيه شريفه گوياى برداشت فوق است ; يعنى، آن كلمه مى رساند كه سخن درباره برخى از عذابهاى اعلام شده است ; كه احتمالاً پس از وفات پيامبر(صلی الله علیه و آله) تحقق مى يابد (أو نتوفينّك) ولى آن بعض ديگر يا پيش از نزول اين آيه تحقق يافته و يا پس از آن در زمان حيات پيامبر(صلی الله علیه و آله) تحقق خواهد يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 24 - 1
1 - گرفتارى به بزرگ ترين عذاب هاى خداوند ، فرجام كسانى است كه از پند و اندرز هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى برگردانده ، به آن كفر مىورزند .
إلاّ من تولّى و كفر . فيعذّبه اللّه العذاب الأكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 30 - 10
10 ـ عذاب منكران معاد (كافران) به فرمان مستقيم خداوند در قيامت صورت مى گيرد.
قال فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 69 - 4
4 - كيفر منكران معاد و ختم فرجام ايشان با عذابى مرگبار ، از سنت هاى خداوند است .
فانظروا كيف كان عـقبة المجرمين
تعبير «فانظروا» دربردارنده معناى عبرت گيرى و درس آموزى است و عبرت گرفتن در صورتى معنا دارد كه حكم جارى بر مجرمان پيشين، درباره نسل هاى بعد نيز استمرار داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 9 - 10
10 - سقوط قطعه هايى از آسمان بر سر منكران معاد ، بسته به خواست و مشيت خدا است .
إن نشأ . .. أو نسقط عليهم كسفًا من السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 33 - 4
4 - گرفتار آمدن منكران معاد ، در قيامت به عذابى كه آن را به استهزا مى گرفتند و انكار مى كردند .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 2
2 ـ جارى شدن سيلاب و هجوم ملخ ها ، شپش ها و قورباغه ها و آلوده شدن زندگانى به خون ، از عذاب هاى نازل شده بر فرعونيانِ منكر رسالت موسى
فأرسلنا عليهم الطوفان و الجراد و القمل و الضفادع و الدم
«طوفان» آب فراوانى است كه بر منطقه و يا مناطقى مستولى مى شود. هر يك از «جراد» (ملخ) و «قمل» (شپش) اسم جنس است. ضفادع جمع ضَفدَع يا ضفدَع (قورباغه) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 6
6 ـ منافقان ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 16
16 ـ لزوم دورى جستن از منافقين مخالفت كننده با حكم خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، به دليل نگون بختى و گرفتارى ايشان به عذاب الهى
و اذا قيل لهم تعالوا الى ما انزل اللّه و الى الرّسول . .. فاعرض عنهم
امام كاظم (ع) در بيان علت لزوم اعراض از منافقان فرمود: فقد سبقت عليهم كلمة الشّقاء و سبق لهم العذاب . .. .
كافى، ج 8، ص 184، ح 211 ; تفسير برهان، ج 1، ص 387، ح 3 ; نورالثقلين، ج 1، ص 509، ح 368 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 255، ح 183.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 138 - 1
1 ـ عذاب دردناك الهى در انتظار منافقان
بشر المنفقين بان لهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 6
6 ـ منافقان ، در معرض گرفتار شدن به عذاب الهى
و نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 16
16 ـ جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 6
6 ـ منافقان ، در معرض نزول عذاب الهى و مبتلا شدن به سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين
وعد اللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ... و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 16 - 10
10- منافقان ، در زمره كافران و گرفتار عذابى همانند آنان
و منهم من يستمع إليك حتّى إذا خرجوا من عندك قالوا . .. ماذا قال
چنانچه ضمير «منهم» به «من هو خالد . ..» بازگردد و مراد از آن در «من يستمع ...» ـ به قرينه محتواى آيه ـ منافقان باشد، مى توان گفت: منافقان فرجامى همانند كافران خواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 11
11- لحظه مرگ ، لحظه آغاز عذاب منافقان و خيانتكاران به اسلام
فكيف إذا توفّتهم الملـئكة يضربون وجوههم و أدبـرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 28 - 1
1- عذاب منافقان به هنگام مرگ ، معلول پيروىِ آنان از آنچه مورد خشم الهى است .
يضربون وجوههم و أدبـرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 2
2 - عذابى سخت و جانكاه ، در انتظار منافقان است .
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 6
6 - عذاب خوار كننده الهى ، در انتظار منافقان است .
فلهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 95 - 12
12 ـ عذاب منكران رسالت ، عذابى ناگهانى و غافلگيرانه است .
فأخذنهم بغتة و هم لا يشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 5
5 ـ منكران رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و سرپيچى كنندگان از فرمان هاى او ، در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى هستند .
عذابى أصيب به من أشاء . .. فسأكتبها للذين يتقون ... الذين يتبعون الرسول
«الذين يتبعون . .. » مصداق بارزى براى «الذين يتقون ... » در آيه قبل است. بنابراى همان گونه كه مفهوم مخالف «يتقون و ... » برخى مصاديق «من أشاء» را تبيين مى كرد، مفهوم «يتبعون ... » نيز روشنگر مصداقى بارز از «من أشاء» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 44 - 9،12
9 ـ عذاب ناگهانى غافلان از خداوند و هشدارهاى او، در اوج شادمانى و رفاه و آسايش
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنهم بغتة
12 ـ برخى از امتهاى گذشته پس از فراموش كردن خدا و هشدارهاى او گرفتار عذاب ناگهانى خداوند شدند.
و لقد أرسلنا إلى أمم من قبلك . .. فلما نسوا ... أخذنهم بغتة فإذا هم مبلسون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 45 - 1
1 ـ خداوند با عذاب ناگهانى نسل برخى از امتهاى ستمكار پيشين را ريشه كن كرده است.
أخذنهم بغتة . .. فقطع دابر القوم الذين ظلموا
«دابر القوم» يعنى «آخر القوم». و قطع شدن آن به معناى ريشه كن شدن آخرين نفر است كه از آن به ريشه كن شدن نسل تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 47 - 3
3 ـ عذاب ناگهانى و غافلگيرانه و عذاب غير غافلگيرانه (تدريجى و با ظهور نشانه هاى عذاب)، از انواع عذابهاى الهى در دنيا
إن أتيكم عذاب اللّه بغتة أو جهرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 95 - 12
12 ـ عذاب منكران رسالت ، عذابى ناگهانى و غافلگيرانه است .
فأخذنهم بغتة و هم لا يشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 1
1 ـ امت هاى تكذيب كننده انبيا در معرض گرفتار آمدن به عذاب الهى به هر هنگام ، بويژه شبانگاهان در حال خواب و بى خبرى
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بيتا و هم نائمون
تفريع جمله «أفأمن . .. » بر «و لكن كذبوا فأخذنهم ... » مى رساند كه مراد از «أهل القرى» امتهاى تكذيب كننده انبياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 99 - 2
2 ـ فراگيرى عذاب بر كفرپيشگان بى تقوا به هنگام غفلت هاى شبانه و سرگرمى هاى روزانه ، از مكر ها و برنامه هاى پنهانى خداوند با آنان
أن يأتيهم بأسنا بيتا . .. ضحى و هم يلعبون. أفأمنوا مكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 18
18- كافران به قرآن ، در خطر عذابى غافل گيرانه و يا عذابى رو در رو و آشكارند .
أن تأتيهم سنّة الأوّلين أو يأتيهم العذاب قبلاً
چنان چه «قُبُلاً» مفرد باشد، به معناى «رؤيت شده» و «روبه رو» است و مراد آيه اين مى شود كه كافران، چه بسا، به عذابى از نوع عذاب پيشينيان ـ كه به قرينه مقابله با «قُبُلاً» غافل گيرانه بود ـ كيفر شوند و ممكن است به عذابى آشكار و روياروى، گرفتار آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 40 - 4
4- بهت زدگى كافران در برابر عذاب ناگهانى ، بازدارنده آنان از هر گونه اقدام دفاعى است .
بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلايستطعيون ردها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 202 - 1
1 - نزول عذاب استيصال بر جرم پيشگان ، به گونه اى ناگهانى و غافل گيرانه
فيأتيهم بغتة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 10،11
10 - عذاب كافران در موعد مقرر ، به صورت ناگهانى ، آنان را فراخواهد گرفت .
و ليأتينّهم بغتة
11 - عذاب كافران چنان غافل گيرانه خواهد بود كه آنان ، هيچ خبردار نخواهند شد .
و لجاءهم العذاب و ليأتينّهم بغتة و هم لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 25 - 4
4 - عذاب تكذيب كنندگان انبياى الهى ، غافلگيرانه بود .
فأتيـهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 55 - 8،10
8 - عمل نكردن به تعاليم قرآن ، درپى دارنده عذاب ناگهانى در دنيا
و اتّبعوا أحسن ما أُنزل . .. من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة
«بغتة» به معناى ناگهانى است.
10 - عذاب عمل نكردن به تعاليم قرآن ، ناگهانى و غيرقابل پيش بينى است .
و أنتم لاتشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 8
8 - گرفتار آمدن قوم ثمود به عذاب دفعى و ناگهانى
فأخذتهم صـعقة العذاب الهون
«صاعقة» به معناى صداى شديد آسمانى است و با توجه به مفرد بودن آن، معنا چنين مى شود: «ثموديان با يك فرياد آسمانى از ميان رفتند». بنابر اين مردم قوم ثمود بر خلاف قوم عاد ـ كه چندين روز عذاب آنان به طول انجاميد ـ، به عذابى ناگهانى گرفتار شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 5
5 - طغيان كنندگان فسادگر ، در معرض افتادن به كمين خداوند و گرفتارى ناگهانى به عذاب هاى الهى
الذين طغوا . .. الفساد ... إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 4 - 1
1 - برخى از نمازگزاران ، گرفتار نفرين خداوند و سزاوار عذاب و هلاكت اند .
فويل للمصلّين
«ويل» ـ كه در اصل به معناى عذاب و هلاكت است ـ كلمه اى است كه براى تهديد به عذاب به كار مى رود. (لسان العرب) اين كلمه نام درّه، يا چاه خاصى در جهنم و يا نام يكى از درهاى آن است (قاموس). مبتدا قرار گرفتن آن ـ با آن كه نكره است ـ نشان مى دهد كه در معناى نفرين به كار رفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 5
5 ـ گرفتار شدن سه مسلمان متخلف از جنگ تبوك به عذاب وجدان
و ضاقت عليهم أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 3،9
3 - درهم كوبيده شدن قارون و فرعون و هامان و اقوام عاد و ثمود ، به اراده و عذاب الهى بود .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
9 - برخى از مكذِّبان انبيا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دريا شدند و غرق شدند .
و فرعون و . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 3
3 - قيد و بند هاى گران و آتش افروخته ، از عذاب هاى الهى در قيامت
إنّ لدينا أنكالاً و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 4
4- به هلاكت رساندن گروهى از مردم و به دنبال آن ايجاد بحران روانى در بازماندگان ، از جمله عذاب هاى دنيوى خداوند
أو يأخذهم على تخوّف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 6
6 - عذاب هاى آخرت ، نسبت به كيفر هاى دنيوى ، شديدتر و پايدارتر است .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 1
1 - مهيا بودن زنجير ها ، غلّ ها و آتش برافروخته براى كافران و ناسپاسان نعمت هدايت از جانب خداوند
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ وأغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 5
5 ـ همسر لوط با ماندن در ميان كافران به عذاب الهى گرفتار شد و به هلاكت رسيد .
إلا امرأته كانت من الغبرين
«غابر» به معناى باقى مانده است. بنابراين «كانت من الغبرين» بيانگر اين است كه همسر لوط به جهت باقى ماندن در ميان قومش، از عذاب الهى رهايى نيافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 18
18ـ همسر لوط ، بايد به عذابى كه براى قوم لوط مقدر شده بود ، گرفتار مى شد .
إنه مصيبها ما أصابهم
ضمير در «إنه» به اصطلاح ضمير شأن است و حاكى از تأكيد مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 1
1- همسر لوط ( ع ) در زمره مجرمان قوم لوط و عذاب شدگان الهى بود .
إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم . .. إلاّ امرأته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 171 - 2
2 - همسر لوط ، مخالف راه او و در زمره محكومان به عذاب
إلاّ عجوزًا فى الغـبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 1
1 - نجات لوط ( ع ) و خانواده اش ـ به جز همسر وى ـ از عذاب نازل شده بر قوم لوط
فأنجينـه و أهله إلاّ امرأته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 7
7 - ملائكه عذاب قوم لوط ، پيشاپيش از عذاب شدن همسر لوط خبر داشتند و او رااز نجات يافتگان نمى دانستند .
لننجّينّه و أهله إلاّ امرأته كانت من الغـبرين
«غابر» ماندنِ پس از سپرى شدن چيزى است كه با او بوده است (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 14
14 - فرشتگان مأمورِ عذابِ قوم لوط ، به لوط ( ع ) اعلام كردند كه او و خانواده اش ، به جز همسرش را ، از عذاب نجات خواهند داد .
إنّا منجّوك و أهلك إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 10 - 9
9 - بى تأثير بودن اقدام حضرت نوح و لوط ( ع ) ، براى نجات همسران خيانت كار خود از عذاب الهى
فلم يغنيا عنهما من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 10 - 9
9 - بى تأثير بودن اقدام حضرت نوح و لوط ( ع ) ، براى نجات همسران خيانت كار خود از عذاب الهى
فلم يغنيا عنهما من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 4
4 ـ كفرپيشگان قوم شعيب بر اثر عذاب الهى ، همگان به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فرو افتادن شخص است بر سينه خود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 17 - 2
2- كيفر هلاكت بار عمومى و فراگير ، براى انسان هاى قبل از نوح ( ع ) به وقوع نپيوسته بود .
و كم أهلكنا من القرون من بعد نوح
خداوند در آيه پيش از سنت خويش مبنى بر هلاكت اقوام كافر و فاسد، خبر داد و آن گاه براى اثبات اين حقيقت، هلاكت قوم نوح و پس از او را يادآور شد. از ذكر داستان نوح و اقوام پس از او، مى توان استفاده كرد كه اقوامى كه به صورت جمعى قبل از نوح(ع) دچار عذاب شده باشند، وجود نداشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 28 - 1،4،8
1- عذاب منافقان به هنگام مرگ ، معلول پيروىِ آنان از آنچه مورد خشم الهى است .
يضربون وجوههم و أدبـرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه
4- بيزارى از رضا و خشنودى خداوند ، موجب عذاب به هنگام مرگ
ذلك بأنّهم . .. كرهوا رضونه
8- عذاب به هنگام مرگ و حبط اعمال ، نتيجه عملكرد خود انسان است .
يضربون وجوههم و أدبـرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا... و كرهوا ... فأحبط أعمـلهم
از تعليل موجود در آيه شريفه، استفاده مى شود كه منافق، خود با عملكرد خويش زمينه عذاب و حبط اعمالش را فراهم مى آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 80 - 9
9 - خداوند ، هرگز اندك بودن عذاب يهود را تضمين نكرده و با آنان در اين باره عهد و پيمانى نبسته است .
أتخذتم عند اللّه عهداً
همزه استفهام در «أتخذتم» انكار ابطالى است; يعنى، چنين عهد و پيمانى نزد خدا نداريد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 20
20 - يهوديان منكر رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از زمره كافرانند و به عذابى خفت آور گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 24
24 ـ مشركان ، يهود و نصاراى عصر بعثت ، همواره در خطر گرفتارى به عذاب الهى بودند .
او امر من عنده فيصبحوا على ما اسروا فى انفسهم ندمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 2،3،4،7
2 ـ خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.
3 ـ خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
4 ـ خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
7 ـ فسق و ستمگرىِ يهوديان ايله ، مايه نزول عذاب الهى بر آنان شد .
أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
«ما» در «بما كانوا» مصدريه و «باء» سببيه است ـ يعنى: أخذناهم بسبب فسقهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 3
3 ـ خداوند يهوديان ايله را پس از عبرت نگرفتن از عذاب نازل شده بر آنان و اصرارشان بر صيد ماهى ، به بوزينه تبديل كرد .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس . .. فلما عتوا عن ما نهوا عنه
واقــع شدن جمله «فلما عتوا» پس از «أخذنا الذين ظلموا . .. »، بيانگر اين است كه متجاوزان پس از مبتلا شدن به عذاب دنيوى همچنان به صيد ماهى در شنبه ادامه مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 14
14 - يهوديانِ كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزا كننده او ، مستحق عذابى دردناك هستند .
و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 12
12 ـ خداوند براى عذاب يهوديان متمرد ، نيروهايى را در برزخ بر آنان مسلط كرده است .
ليبعثن عليهم إلى يوم القيمة من يسومهم سوء العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 156 - 6
6 - روز نزول عذاب استيصال ، روزى بس بزرگ و هولناك
فيأخذكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» به قرينه «فأخذهم العذاب» (آيه 158) عذاب استيصال است كه ثموديان را نابود ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 4
4 - كيفر و عذاب خداوند در آخرت ، بزرگ تر و با عظمت تر از عذاب و كيفر دنيوى او است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 2
2 ـ محاربان مفسد در صورتى كه پيش از دستگيرى توبه كنند ، به عذاب آخرت گرفتار نخواهند شد .
و لهم فى الاخرة عذاب عظيم. الا الذين تابوا من قبل ان تقدروا عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 9
9- آگاهى از ميزان جرايم انسان ها و درجات عذاب آنان ، از شؤون ربوبيت الهى است .
فوربّك . .. ثمّ لنحن أعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 110 - 4
4- علم به زمان كيفر و عذاب انسان ها ، درگرو آگاهى به نهان و آشكار آنان است .
إن أدرى أقريب . .. إنّه يعلم الجهر من القول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 3،7
3 - فرشتگان مأمور عذاب قوم لوط ، به حضور كسانى از قوم لوط كه شايسته نجات اند ، آگاه بودند .
قالوا نحن أعلم بمن فيها لننجّينّه
7 - ملائكه عذاب قوم لوط ، پيشاپيش از عذاب شدن همسر لوط خبر داشتند و او رااز نجات يافتگان نمى دانستند .
لننجّينّه و أهله إلاّ امرأته كانت من الغـبرين
«غابر» ماندنِ پس از سپرى شدن چيزى است كه با او بوده است (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 24
24ـ عذاب روز قيامت ، عذابى است فراگير همه كافران و گنه كاران .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم محيط
كلمه «محيط» (احاطه كننده و فراگير) در ظاهر صفت براى «يوم» است و در حقيقت ، بيانگر وصفى براى عذاب مى باشد; يعنى ، محيط عذابه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 158 - 1
1 - نزول عذاب فراگير الهى بر ثموديان ، در پى كشتن ناقه صالح
فعقروها . .. فأخذهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 8 - 2
2 - عذاب قوم ثمود ، فراگير بود و كسى از آنان زنده و نسلى از آنان باقى نماند .
فهل ترى لهم من باقية
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين است كه ضمير «لهم» به مجموع قوم ثمود و عاد بازگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 8 - 1
1 - عذاب قوم عاد ، فراگير بود و كسى از آنان زنده و نسلى از آنان باقى نماند .
فهل ترى لهم من باقية
«باقية» در برداشت ياد شده، صفت براى موصوف مقدر (مانند «نفس») دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 9
9 - عذاب قوم لوط ، عذابى فراگير همه ساكنان شهر بود .
لننجّينّه و أهله إلاّ امرأته كانت من الغـبرين
«لننجّينّه» در مقابل «كانت من الغابرين» است و نشان مى دهد كه نجات از عذاب، در گرو خروج از شهر بوده و عذاب، به گونه اى بوده است كه تمام ساكنان شهر را فرا مى گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 17
17 - عذاب مقدر شده براى قوم لوط ، عذابى فراگير بود .
إنّا منجّوك و أهلك إلاّ امرأتك كانت من الغـبرين
«إنّا منجّوك» در مقابل «كانت من الغابرين» است و نشان مى دهد كه عذاب، به گونه اى بوده كه همه را فراگرفته و تنها خارج شدگان از شهر اهل نجات بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 80 - 3
3 - عذاب نشدن يهوديان گنهكار در قيامت به جز عذابى اندك ، از خيالات واهى و خام عوام يهود
لايعلمون الكتب إلا أمانى . .. و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة
در برداشت فوق، جمله «قالوا . ..» بيان مصداقى از «أمانى» در آيه 78 گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 4 - 11
11 - افزايش عذابِ ابولهب ، با آزاررسانى همسر او به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
سيصلى نارًا . .. و امرأته حمّالة الحطب
ذكر هيزم كش بودن همسر ابولهب در آخرت ـ پس از بيان ورود ابولهب به دوزخ ـ بيانگر آن است كه عذاب ابولهب به دست عزيزترين افرادش، افزايش يافته و همسر او هيزم آتش او را فراهم مى سازد. تأثير رفتار همسر ابولهب در افزايش عذاب او، از آنجا است كه وى كردار همسر خود را مى پسنديد و با آنكه مى توانست مانع او شود، او را از آن كار باز نمى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 19
19- كمك خواهى دوزخيان ، افزايش دهنده عذاب و زمينه تحقير افزون تر ايشان است .
و إن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوى الوجوه
فعل «يغاثوا» (فريادرسى مى شوند) استهزاى دوزخيان است و «يشوى الوجوه» از سوزاندن و عذابى اضافه بر عذاب موجود خبر مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 129 - 3
3 - حاكميت سنت هاى الهى بر كفرپيشگان ، مانع از نابودى سريع آنان با عذاب الهى است .
و لولا كلمة سبقت من ربّك لكان لزامًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 17
17- شدت عذاب الهى ، عامل ترس و بيم دعوت كنندگان تعاليم الهى از آن است .
و يخافون عذابه إن عذاب ربّك كان محذورًا
«إن عذاب ربّك» تعليل براى «يخافون عذابه» است; يعنى، به اين دليل از عذاب خداوند در هراس هستند كه عذاب پروردگار بس سخت و دهشت بار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 6
6 ـ تأخير افتادن عذاب كافران نه به سود آنان بلكه باعث تشديد عذاب اخروى آنان خواهد شد .
ثم اللّه شهيد على ما يفعلون
همان گونه كه تأخير عذاب باعث نگرانى پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) بود، براى كافران نيز ـ به قرينه آيه بعد (يقولون متى هذا الوعد) ـ دستاويز قرار گرفته بود تا به استهزاى مؤمنان بپردازند، از اين رو جمله «ثم اللّه شهيد على ما يفعلون» (خداوند پس از ستاندن جان تو، به دقت تمام اعمال آنان را زير نظر دارد)، چنان كه در برداشت فوق آمده، مى تواند بيانگر حكمت تأخير عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 3
3- اَعمال اِعراض كنندگان از آيات الهى ، مقتضى تعجيل و زودرسى عذاب بر ايشان است .
لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجّل لهم العذاب
اگر بخواهند محتواى جمله شرطيه را به گونه اى بيان كنند كه علاوه بر گذشته، وضعيّت آينده را نيز بازگو كند، يكى از شرط و جزا را مضارع و ديگرى را ماضى مى آورند. بنابراين «لو يؤاخذهم ... لعجل» بيان مى دارد كه در گذشته، چنين بود و در آينده نيز همين گونه خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 6
6ـ تأخير عذاب كفرپيشگان تكذيب گر ، موجب اطمينان آنان بر دروغ بودن آن مى شد .
و ظنوا أنهم قد كذبوا
«كِذب» به معناى دروغ گفتن است و «كُذبوا» ; يعنى، به آنان دروغ گفته شد. جمله «فنجّى من نشاء» و «لايردّ بأسنا» مى رساند كه از مصاديق آنچه كافران دروغش مى پنداشتند، نزول عذاب بوده است. قابل ذكر است كه حرف «قد» در «قد كذبوا» ـ كه براى تأكيد و تحقيق است ـ مى رساند كه «ظنّوا» به معناى اطمينان پيدا كردند، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 12
12 ـ محروميت منافقان و كافران از رحمت الهى ، مايه رنج و عذاب هميشگى آنان
و لعنهم اللّه و لهم عذاب مقيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «عذاب مقيم» در نتيجه نفرين الهى به دورى آنان از رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 4
4- سرپيچى از فرمان هاى الهى هرچه افزون تر باشد ، بر حتميت بودن عذاب مى افزايد .
أشدّ على الرحمن عتيًّا . ثمّ ... أولى بها صليًّا
«ثمّ» دلالت مى كند كه پس از تقسيم و رتبه بندى همه سركشان، ورود به عذاب نيز به همان ترتيب انجام خواهد گرفت تا همه آنان به عذاب وارد شوند. بنابراين هرچه سركشى شديدتر باشد، استحقاق عذاب بيشتر خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 41 - 6،8
6 ـ دعا از اسباب برطرف شدن عذابها و دشواريها
إن أتيكم عذاب اللّه . .. فيكشف ما تدعون إليه
8 ـ استجابت دعا و برطرف شدن عذاب و سختى منوط به مشيت الهى است.
بل إياه تدعون فيكشف ما تدعون إليه إن شاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 24
24 ـ توبه مرتد و اهانت كننده به ارزش هاى الهى ، مايه رفع عذاب الهى از اوست .
فإن يتوبوا يك خيراً لهم و إن يتولوا يعذبهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 72 - 5
5 - باز بودن راه توبه براى كافران و امكان تغيير سرنوشت آنان و رفع عذاب از آنها
قل عسى أن يكون ردف لكم بعض الذى تستعجلون
واژه «عسى» ـ كه براى ترجى و به معناى شايد است ـ مى رساند كه عذاب تقدير شده، قضاى حتمى الهى نيست و امكان دارد كه در نتيجه تحول فكرى و عملى (ايمان) كافران، اين برنامه تغيير كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 2
2 - عذاب سخت و فوق تصور ستمگران در قيامت ، بازتاب كردار و رفتار خود آنان است .
و بدا لهم سيّئات ما كسبوا
آمدن ماده «كسب» به جاى ماده «فعل»، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 182 - 1
1 ـ عذاب سخت يهود در آخرت ، دستاورد اعمال نارواى آنان ( نسبت دادن فقر به خدا و كشتن انبيا )
ذوقوا عذاب الحريق. ذلك بما قدّمت ايديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 14 - 5
5- ظلم مستمر ، عامل نابودى و نزول عذاب الهى
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 41 - 10
10ـ كيفر و عذاب الهى براى انسان ها ، بازتاب و نتيجه عمل خود آنان است .
و لقد استهزئَ . .. فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 37 - 9
9 ـ ظلم ، درپى دارنده هلاكت دنيوى و عذاب دردناك اخروى
و أعتدنا للظـلمين عذابًا أليمًا
مقصود از «ظالمين» همان تكذيب كنندگان آيات الهى و انبيا هستند. بنابراين آمدن آن به صورت اسم ظاهر، براى بيان اين نكته است كه علت هلاكت دنيوى و عذاب اخروى آنان ظلم خود آنها بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 35 - 2
2 - عذاب اخروى كافران ، معلول استهزاى ايشان نسبت به آيات الهى و فريفتگى آنان به زندگانى دنيا
ذلكم بأنّكم اتّخذتم ءايـت اللّه هزوًا و غرّتكم الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 63 - 1
1 - درخت زقّوم ، مايه رنج و عذاب كافران و ستم گران از جانب خداوند
أم شجرة الزقّوم . إنّا جعلنـها فتنة للظـلمين
يكى از معانى «فتنة»، رنج و عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 63 - 1
1 - درخت زقّوم ، مايه رنج و عذاب كافران و ستم گران از جانب خداوند
أم شجرة الزقّوم . إنّا جعلنـها فتنة للظـلمين
يكى از معانى «فتنة»، رنج و عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 36 - 1
1 - عذاب هاى كافران در قيامت ، كيفر مداومت آنان بر كردار زشت خويش در دنيا است .
هل ثوّب الكفّار ما كانوا يفعلون
«ثواب»; يعنى، جزا و «تثويب» به معناى جزا دادن است (قاموس). فعل «كانوا» ـ كه بر مضارع داخل شده است ـ بر استمرار دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 59 - 13
13 - ظلم و بيدادگرى ، عامل نابودى جوامع پيشين با عذاب استيصال
و ما كنّا مهلكى القرى إلاّ و أهلها ظـلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 45 - 2
2 - ظلم و بى دادگرى جوامع پيشين ، سبب گرفتار شدن آنان به خشم خداوند و هلاكت و نابوديشان با عذاب او
و إن يكذّبوك فقد كذّبت قبلهم. .. فكأيّن من قرية أهلكنـها و هى ظالمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 3
3 - سرپيچى از فرمان هاى پيامبران ، عامل عقوبت شدن فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط
فعصوا رسول ربّهم فأخذهم أخذة رابية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 139 - 3
3 - نزول عذاب بر قوم عاد ، نتيجه عملكرد و اصرار آنان بر كفر پس از اتمام حجت بر ايشان بوده است .
إنّى أخاف عليكم عذاب . .. فكذّبوه فأهلكنـهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 1
1 - قوم عاد ، بر اثر انكار آيات الهى ( دلايل توحيد ، رسالت پيامبران و . . . ) به عذاب دنيايى گرفتار شدند .
و كانوا بأيـتنا يجحدون . فأرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 73 - 4
4- سرمستى و غفلت ، از عوامل گرفتار شدن قوم لوط به عذاب الهى
إنهم لفى سكرتهم يعمهون . فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 6
6 - فسق و تبهكارى قوم لوط ، موجب نزول عذاب آسمانى بر آنها شد .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية . .. بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 3
3 - سرپيچى از فرمان هاى پيامبران ، عامل عقوبت شدن فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط
فعصوا رسول ربّهم فأخذهم أخذة رابية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 4
4ـ گرفتارى كافران ، مشركان و گنه كاران به عذاب هاى الهى ، ستم و كيفرى است كه آنان خود براى خويشتن فراهم مى كنند .
و لـكن ظلموا أنفسهم
چنان چه گذشت، مقصود از «ظلم به نفس» گناهان و نيز آثار و تبعات گناهان مى باشد; برداشت فوق ناظر به دومين لحاظ است. بنابراين «ظلموا أنفسهم...»; يعنى، نزول عذاب بر كافران ـ كه از آثار و تبعات گناهانشان است ـ ستمى بود كه آنان بر خود روا داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 209 - 6
6 - هلاك و عذاب كافران ، نتيجه عملكرد خود ايشان
و ما أهلكنا من قرية . .. و ما كنّا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 4
4ـ گرفتارى كافران ، مشركان و گنه كاران به عذاب هاى الهى ، ستم و كيفرى است كه آنان خود براى خويشتن فراهم مى كنند .
و لـكن ظلموا أنفسهم
چنان چه گذشت، مقصود از «ظلم به نفس» گناهان و نيز آثار و تبعات گناهان مى باشد; برداشت فوق ناظر به دومين لحاظ است. بنابراين «ظلموا أنفسهم...»; يعنى، نزول عذاب بر كافران ـ كه از آثار و تبعات گناهانشان است ـ ستمى بود كه آنان بر خود روا داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 4
4ـ گرفتارى كافران ، مشركان و گنه كاران به عذاب هاى الهى ، ستم و كيفرى است كه آنان خود براى خويشتن فراهم مى كنند .
و لـكن ظلموا أنفسهم
چنان چه گذشت، مقصود از «ظلم به نفس» گناهان و نيز آثار و تبعات گناهان مى باشد; برداشت فوق ناظر به دومين لحاظ است. بنابراين «ظلموا أنفسهم...»; يعنى، نزول عذاب بر كافران ـ كه از آثار و تبعات گناهانشان است ـ ستمى بود كه آنان بر خود روا داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 2
2 - ترك يتيم نوازى ، بى توجّهى به تغذيه فقيران ، تصاحب ارث ديگران و دلبستگى شديد به ثروت ، مايه گرفتارى به عذابى بى نظير در قيامت
فيومئذ لايعذّب عذابه أحد
ضمير «عذابه»، ممكن است به انسان برگردد كه در آيات پيشين ويژگى هاى او بيان شده بود. در اين صورت عذاب ـ كه اسم مصدر و به معناى تعذيب است ـ به مفعول خود اضافه شده است و مفاد آيه شريفه اين است كه عذاب كردن آن فرد، به گونه اى انجام مى گيرد كه كسى ـ جز خداوند ـ آن گونه عذاب نمى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 13
13 ـ ايمان به قرآن و التزام به حقايق ديگر كتاب هاى آسمانى ، مايه مصون ماندن از عذاب هاى الهى است .
و إيّى فاتّقون
«اتقاء» (مصدر اتقوا); يعنى: در اختيار گرفتن وسيله اى براى مصون ماندن از حادثه ها و مشكلاتى كه آدمى از پيشامدن آنها در هراس است. بنابراين «فاتقون»; يعنى، براى مصون ماندن از عذابهاى الهى بايد وسيله اى در اختيار داشته باشيد. فرازهاى پيشين بيان مى دارد كه آن وسيله: ايمان به قرآن و التزام به حقايق كتابهاى آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 194 - 10
10 - رعايت تقوا و پرهيز از گناه ، براى دور ماندن از عذاب هاى الهى ضرورى است .
و اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 33 - 2،4
2 ـ وجود پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميان منكران قرآن ، علت مصونيت آنان از عذاب هاى الهى ، نه حقانيت آنان در انكار قرآن
إن كان هذا هو الحق من عندك فأمطر . .. و ما كان اللّه ليعذبهم و أنت فيهم
جمله «و ما كان . .. » پاسخى است به عذاب خواهى منكران قرآن. يعنى وجود پيامبر(صلی الله علیه و آله) در ميان جامعه مانع عذاب استيصال است. بنابراين كسى مپندارد كه عذاب نشدن منكران قرآن هر چند به تقاضاى خود آنان باشد، دليل حقانيت آنان است.
4 ـ توبه و استغفار امت ها ، مايه مصونيت آنان از عذاب هاى استيصال
و ما كان اللّه معذبهم و هم يستغفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 1،2
1 ـ كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، از عذاب و كيفر دوچندان و خوار كننده آن گناهان در امان خواهند بود .
و من يفعل ذلك . .. يضـعف له العذاب ... إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا
جمله «إلاّ من تاب. ..» استثنا از عموم مستفاد از «من» در «من يفعل...» است.
2 ـ توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب مصونيت انسان گناه كار از عذاب و كيفر الهى است .
يضـعف له العذاب . .. إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 2
2 - مال و اولاد ، هيچ گاه باعث در امان ماندن از عذاب الهى نمى شود .
نحن أكثر أمولاً و أولـدًا و ما نحن بمعذّبين . .. و ما أمولكم و لا أولـدكم بالّتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 35 - 2
2 - ايمان ، مايه مصونيت انسان ، از عذاب هلاكت بار جامعه مجرم و اسراف گر
فأخرجنا من كان فيها من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 2،3
2 - كافران و مكذبان ، در صورت ايمان آوردن و انجام دادن عمل صالح ، گرفتار عذاب نخواهند شد .
فبشّرهم . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت
اين احتمال كه فعل هاى «آمنوا» و «عملوا»، شامل ايمان و عمل در زمان آينده نيز باشد، چندان بعيد نيست; زيرا از طرفى براى آينده قطعى ماضى آورده مى شود و از طرف ديگر در قضيه حقيقى، زمان خاصى مورد نظر نيست.
3 - باور داشتن معاد و معارف قرآن و انجام دادن كار هاى صالح ، نجات بخش انسان از عذاب دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت
متعلق «آمنوا» ـ به قرينه آيات پيشين ـ معاد و قرآن است و «الصالحات» ـ كه جمع با حرف «ال» است ـ دلالت بر عموم مى كند. در اين موارد، مراد عموم عرفى است; يعنى، تمام صالحاتى كه امكان پذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 64 - 10
10 - پذيرش هدايت الهى ، مايه مصون ماندن از عذاب قيامت
لو أنّهم كانوا يهتدون
جواب «لو» در «لو أنّهم. ..» حذف شده و تقدير آن چنين است: «لو أنّهم كانوا يهتدون لما رأوالعذاب»; يعنى، اگر آنان هدايت را مى پذيرفتند، با عذاب الهى روبه رو نمى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 16
16 - رهايى از عذاب دردناك قيامت در گرو لطف خدا و پاك شدن از گناهان و آلودگيهاست .
و لايكلمهم اللّه يوم القيمة و لايزكيهم و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 16 - 4،8
4 ـ ايمان ، زمينه ساز غفران الهى و مصونيّت از عذاب دوزخ
امنّا فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار
برداشت فوق، از ترتّب «غفران» به وسيله «فاء» بر ايمان، استفاده شده است.
8 ـ بخشايش گناهان انسان از سوى خداوند ، زمينه مصونيّت او از عذاب
فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار
تقواپيشگان، نخست بخشايش گناهان را مى طلبند و پس از آن، طالب دورى از عذاب هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 7
7 ـ ايمان و عمل صالح ، عامل نجات انسان از عذاب الهى در دنيا و آخرت
فامّا الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة . .. و اما الذين امن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 91 - 2
2 ـ هيچ فديه اى در قيامت براى رهايى كافران از عذاب ، پذيرفته نخواهد شد .
انّ الذين كفروا . .. و لو افتدى به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 103 - 33
33 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نجات بخش مسلمين ، از پرتگاه آتش
و كنتم على شفا حفرة من النار فانقذكم منها
امام صادق (ع) درباره آيه فوق فرمود: فبرسول اللّه (صلی الله علیه و آله) و اللّه انقذوا.
تفسير عياشى، ج 1، ص 194، ح 126 ; تفسير برهان، ج 1، ص 307، ح 4.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 164 - 3
3 ـ رسيدن به مقام رضاى الهى ، رهايى از دوزخ و نيل به درجات عالى ، در پرتو بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ايمان به اوست .
افمن اتّبع رضوان اللّه . .. هم درجات عند اللّه ... لقد منّ اللّه على المؤمنين اذ
با توجّه به آيه قبل كه سخن از نيل به درجات و رضاى الهى بود، گويا در اين آيه راه وصول به آن را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 185 - 12
12 ـ سعادتمندى رهايى يافتگان از آتش و ره يافتگان به بهشت
فمن زحزح عن النّار و ادخل الجنّة فقد فاز
«زحزح»، از مصدر «زحزحة»، به معنى دور شدن و كنايه از نجات يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 191 - 28،30،31،34
28 ـ دعاى خردمندان براى رهايى از عذاب دوزخ
لاولى الالباب . .. فقنا عذاب النّار
30 ـ خداوند تنها بازدارنده انسان از گرفتار شدن به عذاب دوزخ
فقنا عذاب النّار
با توجّه به اين كه خردمندان پس از پى بردن به هدفدارى آفرينش تنها از جانب خداوند درخواست نجات از عذاب دارند.
31 ـ اعتقاد به معاد و درخواست رهايى از آتش دوزخ ، نشانه خردمندى
لايات لاولى الالباب . .. فقنا عذاب النّار
34 ـ دعا براى نجات يافتن از عذاب دوزخ ، وسيله اى براى رهايى يافتن از آن
فقنا عذاب النّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 2،4
2 ـ آدمى، در هر مرتبه و با هر گونه عمل، براى رهايى از عذاب قيامت نيازمند رحمت خداوند است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
«من» اسم موصول و از ادات عموم است، يعنى (هر كس) بنابراين مفاد صله آن «يصرف . .. » عموميت داشته و شامل همه
مردم مى شود.
4 ـ پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) هم نيازمند رحمت الهى براى نجات از عذاب قيامت است.
قل إنى أخاف . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 157 - 15
15 ـ ايمان به آيات الهى، على رغم سابقه اعراض و تكذيب، موجب رهايى از عذاب الهى خواهد شد.
سنجزى الذين يصدفون . .. بما كانوا يصدفون
«با» در «بما كانوا . .. » سببيه و «ما» مصدريه است. آمدن «كان» و مانند آن قبل از فعل مضارع دلالت بر استمرار معناى آن فعل دارد. لذا «سنجزى ... بما كانوا يصدفون» يعنى «آنان را به سبب اعراض مستمرشان به عذاب سوء كيفر مى دهيم». بنابراين اگر كسانى پس از مدتى سرپيچى، آيات الهى را تصديق كردند به عذاب گرفتار نخواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 40 - 15
15ـ روابط خانوادگى ( نسبى يا سببى ) با پيامبران ، تأثيرى در نجات آنان از عذاب هاى الهى ندارد .
و أهلك إلاّ من سبق عليه القول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 116 - 10
10ـ نهى از منكر و بازدارى مردمان از فساد ، مايه نجات و رهايى از عذاب هاى الهى است .
إلاّ قليلاً ممن أنجينا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 3،5
3- پاكى خاندان لوط ( ع ) و دورى از هرگونه جرم و تبه كارى ، عامل نجات همه آنان از عذاب الهى
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعين
5- پاكى و دورى از جرم و تبه كارى ، موجب نجات از عذاب الهى در دنيا ( عذاب استيصال )
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 59 - 10
10- اهتمام به نماز و پشت پازدن به هوا هاى نفسانى ، موجب هدايت و نجات از عذاب است .
أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت فسوف يلقون غيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 60 - 1
1- توبه ، ايمان واقعى و عمل صالح ، تنها راه رهايى ضايع كنندگان نماز و پيروان شهو ها از عذاب الهى است .
فسوف يلقون غيًّا . إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا
استثنا در «إلاّ من تاب. ..» متصل است و مراد از توبه، پشيمانى از ضايع كردن نماز و پيروى از تمايلات نفسانى است. در مورد ايمان بدان جهت قيد «واقعى» ذكر شده است كه بر حسب ظاهر افراد ياد شده در آيه قبل، در زمره مؤمنان بودند; ولى نماز را ضايع مى كردند; يعنى، ايمان ظاهرى و اسمى را دارا بودند، ولى ايمان واقعى را نداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 53 - 2
2 - پايبندى مستمر مؤمنان ثمود به تقوا و پرهيز از گناه ، عامل نجات آنان از عذاب الهى
و أنجينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
جمله «كانوا يتّقون» ماضى استمرارى است; يعنى، راز نجات مؤمنان در تقواى مستمر آنان نهفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 3
3 - طهارت و پاكدامنى و تلاش در راه اصلاح جامعه ، مايه نجات از امواج بلا و كيفر الهى
أخرجوا ءال لوط . .. إنّهم أُناس يتطهّرون . فأنجينـه و أهله إلاّامرأته
قوم لوط، وى و خاندانش را به جرم پاكى و پارسايى محكوم به تبعيد و اخراج كردند; اما خداوند ايشان را به همين دليل از كيفر دامنگير آن قوم نجات داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 17 - 2
2 - تسبيح خداوند و تنزيه او از هر عيب و نقصى ، نجات دهنده انسان از عذاب الهى است .
و أمّا الذين كفروا . .. فى العذاب ... فسبحـن اللّه
«فاء» در «فسبحان اللّه» فصيحه و يا تفريع است. بنابراين، معناى عبارت، با توجه به دو آيه پيش، چنين مى شود: «حال كه مشخص شد فرجام مؤمنان و كافران چيست، پس تسبيح كنيد كه جزء گروه نخست بشويد و از عذاب رهايى يابيد.».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 9
9 - بازگشت انسان خطاكار به درگاه خدا ، مايه مصونيت وى از عذاب اخروى است .
و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 16 - 11
11 - تقواپيشگى و پرواى الهى ، موجب رهايى از آتش دوزخ
لهم من فوقهم ظلل من النار . .. يـعباد فاتّقون
برداشت ياد شده از تفريع جمله «فاتّقون» بر جمله «ذلك يخوّف اللّه به عباده» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 58 - 10
10 - تقوا و احسان ، دو عنصر سعادت آفرين و رهايى بخش از عذاب الهى
من قبل أن يأتيكم العذاب . .. لكنت من المتّقين ... فأكون من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 61 - 3
3 - تقوا ، عامل رستگارى و كاميابى و نجات بخش انسان ها از عذاب الهى
و ينجّى اللّه الذين اتّقوا بمفازتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 3
3 - همراهى ايمان و تقوا ، عامل نجات انسان از عذاب و انتقام الهى
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 36 - 11
11 - قدرت و امكانات مادى كافران و سلطه طلبان ، مايه نجات آنان از هلاكت و قهر الهى نخواهد بود .
و كم أهلكنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا . .. هل من محيص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 10 - 3
3 - ايمان به تنهايى ، موجب نجات از عذاب نمى شود .
يـأيّها الذين ءامنوا هل أدلّكم على تجـرة تنجيكم من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 7
7 - ايمان استوار به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا ، رهايى بخش انسان از عذاب دردناك الهى
تنجيكم من عذاب أليم . تؤمنون باللّه و رسوله و تجـهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 3،4
3 - ايمان به قرآن ، پيروى از دستورات خدا و پرهيز از محرمات ، وسيله محافظت آدمى در برابر مخاطرات و عذاب هاى روز قيامت است .
ءامنوا بما أنزلت . .. واتقوا يوماً
فرمان به گرفتن وقايه (وسيله محافظت) - پس از دعوت به ايمان (آمنوا بما أنزلت) و ديگر تكليفهاى ياد شده در آيه - مى رساند كه: وقايه آدمى در روز قيامت، همان ايمان به قرآن و . .. خواهد بود.
4 - برپايى نماز ، پرداخت زكات و شركت در نماز جماعت از جمله سبب هاى كارساز براى دور ماندن از عذاب ها و مخاطرات روز قيامت
و أقيموا الصلوة . .. واتقوا يوماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 20
20- نجات از عذاب اخروى خداوند منوط به هدايت و امداد اوست .
فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الله من شىء قالوا لو هديـنا الله لهدينـكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 25
25- اعتراف به حق در قيامت ، رهايى بخش از عذاب نيست .
إنى كفرت بما أشركتمون من قبل إن الظـلمين لهم عذاب أليم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «إن الظالمين لهم عذاب أليم» كلام خداوند باشد. از اينكه خداوند ماجراى برخورد مستكبران و پيروانشان و نيز برخورد آنها با شيطان و اعتراف شيطان به خطاى خود در قيامت را بيان مى كند و آن گاه مى فرمايد كه براى ستمگران عذابى دردناك در نظر گرفته شده است، نكته فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 9
9 - ايمان ، نجات بخش آدمى از گرفتارى هاى قيامت است .
و لو ترى إذ فزعوا فلافوت . .. و قالوا ءامنّا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 33 - 9
9 - رهايى از عذاب و كيفر الهى در روز قيامت ، جز با در دست داشتن دليل و حجت شرعى براى هيچ كس ميسر نيست .
فانفذوا لاتنفذون إلاّ بسلطـن
يكى از كاربردهاى «سلطان»، حجت و برهان است (لسان العرب ). برداشت ياد شده مبتنى بر اين كار برد و نيز مرتبط بودن آيه شريفه با مسأله قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 3
3 ـ ايمان ، وسيله نجات از عذاب استيصال است .
ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 3
3 - عبادت خداوند ، رعايت تقواى الهى و اطاعت از پيامبران ، از موجبات آمرزش گناهان و نجات از عذاب الهى در دنيا
أن اعبدوا اللّه . .. يغفر لكم من ذنوبكم و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 202 - 2
2 - غوطهورى مجرمان در گناه و تباهى ، مايه غفلت آنان از عذاب الهى
فيأتيهم بغتة و هم لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 7
7ـ مشركان و كافران ، در روز قيامت حاضرند در صورت دارا بودن حتى دو برابر ثروت زمين ، آن را براى رهيدن از عذاب فديه دهند .
والذين لم يستجيبوا له لو أن لهم ما فى الأرض جميعًا و مثله معه لافتدوا به
«إفتداء» (مصدر افتدوا) به معناى بخشيدن چيزى است براى رها شدن و خلاصى يافتن از اسارت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 12 - 1
1- اقوام و جوامع ستمگر ، هنگام احساس نزول عذاب الهى مى گريختند .
فلمّا أحسّوا بأسنا إذا هم منها يركضون
«ركض» (مصدر «يركضون») در اصل به معناى «پا به زمين زدن» است و آن گاه كه به فردى نسبت داده شود به معناى فرار و حركت سريع خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 13 - 1
1- فرار نكردن و بازگشتن به زندگى مرفّه ، سخن استهزا آميز خداوند با مترفان ستمگر ، به هنگام نزول عذاب استيصال بر آنان
لاتركضوا وارجعوا إلى ما أُترفتم فيه
«الترف» به معناى تنعّم و برخوردارى از نعمت و «الترفه» به معناى خود نعمت است. و «مترف» نيز به كسى گويند كه از نعمت فراوان و رفاه بسيار برخوردار باشد، به گونه اى كه او را مغرور سازد (لسان العرب) و يا آن چنان در ناز و نعمت باشد كه كسى جلوگير او نباشد و هر چه دلش خواست آزادنه انجام دهد (قاموس المحيط). گفتنى است نهى و امر در جمله «لاتركضوا» و «إرجعوا...» براى طلب حقيقى نيست; بلكه مجاز و از باب تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 51 - 7
7 - با نزول عذاب بر مشركان ، آنان هيچ راه گريزى نخواهند داشت و عذاب به سرعت آنها را فرا خواهد گرفت .
و لو ترى إذ فزعوا فلافوت و أُخذوا من مكان قريب
بنابراين كه زمان فزع، هنگام نزول عذاب باشد و عبارت «اُخذوا من مكان قريب» كنايه از سرعت عذاب باشد، نكته ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 1
1 - فرار بى نتيجه كافران ، از كيفر و عذاب قيامت
يوم تولّون مدبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 11
11 - عذاب دردناك دوزخ ، هم اكنون مهيا و آماده است .
أعدّ لهم عذابًا أليمًا
با توجه به ماضى بودن فعل «أعدّ»، برداشت ياد شده استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 29 - 9
9- آتش سهم گين و فراگير ، عذاب حاضر و آماده براى كافران ، از جانب خداوند است .
إنّا أعتدنا للظـلمين نارًا
نكره آوردن «ناراً» براى دلالت بر شدّت و عظمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 10 - 6
6- عذاب از هم اكنون براى منكران آخرت آماده است .
أعتدنا لهم عذابًا أليمًا
«أعتدنا» (با صيغه ماضى) اشاره به آماده بودن فعلى عذاب دارد.
تأخير عذاب كافران
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 12
12ـ تعجيل نكردن خداوند در نزول عذاب بر كفرپيشگان ، برخاسته از شمول مغفرت او بر آنان است .
يستعجلونك بالسيئة . .. إن ربك لذو مغفرة للناس على ظلمهم
جمله «يستعجلونك . ..» اشاره به اين معنا دارد كه خداوند در عذاب كردن كفرپيشگان تعجيل نمى كند و به آنان مهلت مى دهد و جمله «إن ربك ...» به منزله دليل و علت اين معناست ; يعنى ، بخشاينده بودن خدا موجب تعجيل نكردن و مهلت دادن اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 15
15- تأخير عذاب دنيوى از زمان استحقاق آن ، مهلت خداوند به گمراهان است .
من كان فى الضلـلة فليمدد . .. حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 14 - 13
13 - سنت مهلت دادن خداوند به تفرقه افكنان در دين ، فلسفه تأخير عذاب آنان
و لولا كلمة سبقت من ربّك إلى أجل مسمًّى لقضى بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 111 - 3
3- تأخير عذاب و كيفر مشركان و كافران حق ناپذير ، به خاطر بهره بردن ناچيز و موقتى آنان از متاع هاى دنيوى است .
إن أدرى لعلّه . .. متـع إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 111 - 1
1- آزمايش كافران و مشركان حق ناپذير صدراسلام ، فلسفه به تأخير افتادن عذاب آنان و نامعلوم بودن زمان شكست آنها است .
و إن أدرى لعلّه فتنة لكم
ضمير «لعلّه» به نكته اى برمى گردد كه از دو آيه قبل استفاده مى شود. آن نكته، مسأله تأخير عذاب كافران و مشركان و يا نامعلوم بودن زمان شكست آنان و پيروزى مسلمين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 111 - 2،3
2- تأخير مجازات مشركان و كافران ، وسيله فتنه و آزمايش آنان است .
إن أدرى أقريب . .. إن أدرى لعلّه فتنة لكم
3- تأخير عذاب و كيفر مشركان و كافران حق ناپذير ، به خاطر بهره بردن ناچيز و موقتى آنان از متاع هاى دنيوى است .
إن أدرى لعلّه . .. متـع إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 95 - 3
3 - تأخير عذاب كافران ، بر طبق مصلحت خدا است ; نه به علت ناتوانى او
و إنّا على أن نريك ما نعدهم لقـدرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 111 - 2،3
2- تأخير مجازات مشركان و كافران ، وسيله فتنه و آزمايش آنان است .
إن أدرى أقريب . .. إن أدرى لعلّه فتنة لكم
3- تأخير عذاب و كيفر مشركان و كافران حق ناپذير ، به خاطر بهره بردن ناچيز و موقتى آنان از متاع هاى دنيوى است .
إن أدرى لعلّه . .. متـع إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 111 - 1
1- آزمايش كافران و مشركان حق ناپذير صدراسلام ، فلسفه به تأخير افتادن عذاب آنان و نامعلوم بودن زمان شكست آنها است .
و إن أدرى لعلّه فتنة لكم
ضمير «لعلّه» به نكته اى برمى گردد كه از دو آيه قبل استفاده مى شود. آن نكته، مسأله تأخير عذاب كافران و مشركان و يا نامعلوم بودن زمان شكست آنان و پيروزى مسلمين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 11
11 - خداوند ، به علّت در پيش بودن عذاب اخروى ، منافقان را به خاطر اهانت هايشان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) عذاب نمى كرد .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا . .. حسبهم جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 111 - 1
1- آزمايش كافران و مشركان حق ناپذير صدراسلام ، فلسفه به تأخير افتادن عذاب آنان و نامعلوم بودن زمان شكست آنها است .
و إن أدرى لعلّه فتنة لكم
ضمير «لعلّه» به نكته اى برمى گردد كه از دو آيه قبل استفاده مى شود. آن نكته، مسأله تأخير عذاب كافران و مشركان و يا نامعلوم بودن زمان شكست آنان و پيروزى مسلمين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 6 - 3
3 - استبعاد معاد ، دليل درخواست عذاب از سوى كافران حق ناپذير
سأل سائل بعذاب واقع . .. إنّهم يرونه بعيدًا
برداشت ياد شده، بر اين نكته مبتنى است كه جمله «إنّهم. ..»، تعليل براى جمله «سأل سائل بعذاب...» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 3
3 - نزول كيفر و عذاب الهى بر قوم نوح ، عاد ، فرعون ، ثمود ، لوط و اصحاب ايكه ( قوم شعيب ) به جرم تكذيب پيامبران
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
«حقّ» به معناى «ثَبَتَ» (ثابت و محقق است) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 6 - 2
2- عذاب و هلاكت اقوام پيشين ، به خاطر ايمان نياوردن به معجزات الهى بود .
فليأتنا بـاية . .. ماءامنت قبلهم من قرية أهلكنـها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 3
3 - نزول كيفر و عذاب الهى بر قوم نوح ، عاد ، فرعون ، ثمود ، لوط و اصحاب ايكه ( قوم شعيب ) به جرم تكذيب پيامبران
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
«حقّ» به معناى «ثَبَتَ» (ثابت و محقق است) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 3
3 - نزول كيفر و عذاب الهى بر قوم نوح ، عاد ، فرعون ، ثمود ، لوط و اصحاب ايكه ( قوم شعيب ) به جرم تكذيب پيامبران
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
«حقّ» به معناى «ثَبَتَ» (ثابت و محقق است) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 3
3 - نزول كيفر و عذاب الهى بر قوم نوح ، عاد ، فرعون ، ثمود ، لوط و اصحاب ايكه ( قوم شعيب ) به جرم تكذيب پيامبران
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
«حقّ» به معناى «ثَبَتَ» (ثابت و محقق است) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 3
3 - نزول كيفر و عذاب الهى بر قوم نوح ، عاد ، فرعون ، ثمود ، لوط و اصحاب ايكه ( قوم شعيب ) به جرم تكذيب پيامبران
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
«حقّ» به معناى «ثَبَتَ» (ثابت و محقق است) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 3
3 - نزول كيفر و عذاب الهى بر قوم نوح ، عاد ، فرعون ، ثمود ، لوط و اصحاب ايكه ( قوم شعيب ) به جرم تكذيب پيامبران
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
«حقّ» به معناى «ثَبَتَ» (ثابت و محقق است) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 3
3 - هدف اصلى عذاب هاى دنيوى خداوند ، تنبّه و بازدارندگى است و نه تنبيه تنها .
و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 11
11 - عذاب و كيفر الهى در دنيا حكمت آميز است .
ممّا خطيــتهم أُغرقوا . .. ربّ لاتذر على الأرض من الكـفرين ديّارًا . إنّك إن تذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 45 - 9
9 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با بيان عذاب شدن ملت هاى تكذيب كننده پيامبران
و كذّب الذين من قبلهم و ما بلغوا معشار ما ءاتينـهم فكذّبوا رسلى فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 67 - 3
3 ـ نزول عذاب، امرى قانونمند و داراى ضوابط و زمينه هاى مشخص است.
على أن يبعث عليكم عذابا . .. لكل نبإ مستقر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 79 - 6
6- عذاب آدميان ، مستند به اسنادى مكتوب و ثبت شده است .
سنكتب ما يقول و نمدّ له من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 5
5- عذاب و كيفر امت ها ، پس از اتمام حجت الهى بر آنان با فرستادن انبيا بود .
لقد جاءهم رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 3
3 ـ خداوند پيش از نزول عذاب بر مردم مدين با ارسال شعيب و ابلاغ پيام هاى خويش بر آنان اتمام حجت كرد .
لقد أبلغتكم رسلت ربى و نصحت لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 9 - 3
3 - عذاب مقدر الهى براى بدكاران ، تخلّف ناپذير و داراى حد و مرزى روشن و مشخص است .
ما سجّين . كتـب مرقوم
چنانچه «كتاب» به معناى مكتوب و مراد از كتابت، قضاى حتمى باشد و «مرقوم» نيز به معناى «نوشته واضح و گويا» گرفته شود; مفاد آيه اين خواهد بود كه «سجّين» (همان كتاب جامع كه عذاب هاى مقدر فاجران را دربردارد) مكتوب وتقدير شده اى واضح است كه حد و مرز هر عذاب مقدر، در آن كاملاً روشن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 36 - 1
1 - نزول عذاب بر قوم لوط ، از پى انذار هاى مكرر لوط ( ع ) به ايشان درباره انتقام سخت الهى
و لقد أنذرهم بطشتنا
ذيل آيه شريفه (فتماروا بالنّذر)، قرينه است بر اين كه انذار لوط(ع) نسبت به قومش، به صورت مكرر رخ داده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 9
9 - نزول عذاب بر جوامع ضلالت پيشه ، پس از اتمام حجت الهى بر آنان
فهدينـهم فاستحبّوا العمى . .. فأخذتهم صـعقة العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 157 - 2
2 - ندامت و پشيمانى ثموديان ، به دنبال پى كردن ناقه صالح و مشاهده نشانه هاى عذاب
فعقروها فأصبحوا نـدمين
«فاء» در «فأصبحوا» فصيحه و بيانگر حذف جمله اى است كه به خاطر معلوم بودنش حذف شده و تقدير آن چنين است: «فعقروها فرأوا اشراط العذاب فأصبحوا نادمين; ناقه را پى كردند پس نشانه هاى عذاب را ديدند، پس پشيمان شدند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 1،3
1 - تكذيب گران دين ستيز ، گرفتار قيد و بند هاى گران در عرصه قيامت
إنّ لدينا أنكالاً
«نِكْل» (مفرد «أنكال») به معناى «قيد شديد» است (قاموس المحيط).
3 - قيد و بند هاى گران و آتش افروخته ، از عذاب هاى الهى در قيامت
إنّ لدينا أنكالاً و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 37 - 14
14ـ كفرپيشگان و ستمگران ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لاتخـطبنى فى الذين ظلموا إنهم مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 8
8ـ كفرپيشگان ، در صورت مواجه شدن با عذاب هاى الهى ، از نجات دادن خويش ناتوان خواهند بود .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جمله «ليس مصروفاً عنهم» بيان مى دارد كه عذاب از كفرپيشگان بازگردانده نمى شود و جمله «حاق بهم . ..» به اين نكته اشاره مى كند كه آنان نيز نمى توانند از عذاب بگريزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 2 - 2
2- آرزوى عميق كافران به تسليم شدن در برابر قرآن ، به هنگام مواجهه با عذاب الهى يا مرگ
تلك ءايـت الكتـب و قرءان مبين . ربما يودّ الذين كفروا لو كانوا مسلمين
محتمل است كه متعلق «كفروا» قرآن باشد كه در آيه قبل آمده است و آرزوى كفار به تسليم بودن، بنابر قاعده، بايد پس از مواجهه با حادثه اى باشد كه رهايى از آن ممكن نيست و آن همانا عذاب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 85 - 4
4- كافران ظالم ، پس از مشاهده عذاب الهى و قطعيت كيفر ، خواهان تخفيف و تأخير مجازات خويشند .
فلايخفّف عنهم العذاب و لا هم ينظرون
تذكر الهى به عدم تخفيف عذاب و دادن مهلت به ظالمان، اشاره اى به تخفيف و مهلت خواهى آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 39 - 2
2- كافران ، از يارى و نصرت ديگران به هنگام وقوع عذاب محروم خواهند بود .
و لا هم ينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 40 - 2،5
2- بهت و حيرت كافران ، به هنگام گرفتار شدن به عذاب الهى
بل تأتيهم بغتة فتبهتهم
5- كافران ، در طول عذاب اخروى ، كمترين مهلت و آسايشى نخواهند داشت .
و لا هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 46 - 1،2
1- حسرت و ندامت كافران از ستم كارى خويش ، به هنگام احساس و لمس اندكى از عذاب الهى
ولئن مسّتهم نفحة من عذاب ربّك ليقولنّ يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
«نفحة» در لغت به معناى وزيدنى و يا يك وزيدن است كه نوعاً در امور خير به كار مى رود و گاهى هم در امور شرّ استعمال مى شود. از نظر مفسران اين كلمه در آيه شريفه، به سه دليل دلالت تقليل را مى رساند: 1ـ ماده «نفحة» دال بر تقليل است; 2ـ بر وزن و بناء «مرّة» مى باشد; 3ـ به صورت نكره آمده است. گفتنى است كسى واژه «ويل» را مى گويد كه دچار بدبختى و هلاكت شده و از روى تأسف و تحسّر اين لفظ را ادا كرده باشد.
2- اعتراف و اقرار كافران به ستم كارى خويش پس از گرفتارى به اندك عذاب الهى
و لئن مسّتهم نفحة من عذاب ربّك ليقولنّ يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 203 - 1
1 - مهلت خواهى مجرمان كفرپيشه ، پس از مشاهده عذاب الهى
فيأتيهم بغتة . .. فيقولوا هل نحن منظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 207 - 1
1 - امكانات مادى كافران ، بى ثمر به حال آنان ، به هنگام فرا رسيدن عذاب موعود
ثمّ جاءهم ما كانوا يوعدون . ما أغنى عنهم ما كانوا يمتّعون
جمله «ما أغنى عنهم. ..» را مى توان دو گونه معنا كرد: الف) آن چيزهايى كه از آن برخوردار مى شدند، به كارشان نمى آيد و عذاب را از آنان دفع نمى كند. ب) برخوردارى ها، لذت ها و خاطرات شيرين گذشته، در قبال عذاب الهى هيچ ارزشى نخواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 8
8 - كافران ، در لحظه نزول حتمى عذاب استيصال ، اندك مهلتى نخواهند يافت .
يوم الفتح . .. و لا هم ينظرون
بنابراين احتمال كه مراد از «يوم الفتح»، روز نزول عذاب استيصال بر كافران باشد، نكته ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 177 - 2
2 - كافران و مشركان ، به وقت نزول عذاب الهى بر آنان ، در وضعيت بسيار بد و اسفبارى قرار خواهند گرفت .
فإذا نزل بساحتهم فساء صباح المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 58 - 3
3 - برخى از كافران لجوج و گنه كاران سرمست ، تنها به وقت مشاهده عذاب الهى و يقين به نزول آن ، بيدار گشته و در برابر سخن حق ( قرآن ) تسليم شده و از آن پيروى مى كنند .
أو تقول حين ترى العذاب لو أنّ لى كرّة فأكون من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 12 - 1،2
1 - روى آورى كافران به درگاه خداوند ، به هنگام گرفتار آمدن در عذاب
ربّنا اكشف عنّا العذاب
2- اظهار ايمان و اقرار به ربوبيت خداوند از سوى كافران ، در تنگنا هاى ابتلا و عذاب
ربّنا اكشف عنّا العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 13 - 1
1- اظهار ايمان و التجا به خداوند ، پس از مشاهده عذاب ، اقدامى دير هنگام و بى ثمر براى كافران
أنّى لهم الذكرى
برداشت بالا بنابراين نكته است كه تعبير «أنّى لكم الذكرى»، درصدد بى ثمر خواندن ايمان كافران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 2
2 ـ كفرپيشگان و حق ستيزان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، دست از كفر كشيده ، ايمان خواهند آورد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 6 - 1
1- امت هاى محكوم به عذاب ، على رغم بهره مندى آنان از معجزات الهى ، ايمان نياوردند .
ماءامنت قبلهم من قرية أهلكنـها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 21 - 1
1 - جهنم ، جاى كمين مأموران عذاب است .
إنّ جهنّم كانت مرصادًا
«مرصاد»، به معناى مكان نگاهبانان و كمين گاه مراقبان است (لسان العرب). برخى از مفسران، آن را مبالغه در «راصد» مى دانند. در اين صورت مفاد آيه شريفه اين است كه جهنم خود در كمين مردم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 10 - 5
5 - كسانى كه عذاب كم فروشان را تكذيب كنند ، در قيامت به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
ويل للمطفّفين . .. ويل يومئذ للمكذّبين
مراد از «مكذّبين» ـ به قرينه آيه بعد ـ تكذيب گران روز قيامت و رخدادهاى آن اند و از مصاديق بارز رخدادهاى قيامت،
عذابى است كه آيه «ويل للمطفّفين» بيان داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 115 - 7
7 ـ كيفيت و نوع عذاب الهى ، متناسب با چگونگى و نوع گناه
فمن يكفر بعد منكم فانى اعذبه عذاباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 128 - 6
6 - بسيارى از پيشينيان ، هنگامى كه به عذاب الهى گرفتار شدند ، در شهر و ديارشان به رفت و آمد عادى خود سرگرم بودند . *
كم أهلكنا قبلهم . .. يمشون فى مسكنهم
جمله «يمشون. ..» ممكن است حال براى «القرون» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 104 - 5
5 - « عن النبى (صلی الله علیه و آله) قال : « إنّ جهنّم لمّا سيق إليها أهلها تلقتهم بعَنَق » ، فلفحتهم لفحة فلم تدع لحماً على عظم إلاّ ألقته على العرقوب ;
از پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: آن هنگام كه اهل جهنم را به سوى آن سوق دهند، آتش جهنم با سرعت با آنان روبه رو خواهد شد. پس آنان را به گونه اى خواهند سوزاند كه گوشتى بر استخوانى باقى نخواهد گذاشت; مگر اين كه بر پاشنه پاهايشان مى ريزد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 4
4 ـ عذاب هاى نازل شده بر فرعونيان ( طوفان و . . . ) هر كدام پس از ديگرى و با فاصله تحقق مى يافت .
فأرسلنا عليهم . .. ءايت مفصلت
كلمه «مفصلت» مى تواند حال براى عذابهاى ذكر شده (طوفان و . .. ) و يا صفت براى آيات باشد. «فصل» به معناى جداسازى است و «تفصيل» (مصدر مفصلت» دلالت بر شدت جداسازى دارد. بنابراين مراد از «مفصلت» اين است كه آن عذابها و نشانه ها جداى از يكديگر با فاصله تحقق مى يافت و فاصله آنها نسبتاً طولانى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 7
7ـ كفرپيشگان قوم ثمود بر اثر عذاب الهى ، به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
«جثوم» (مصدر جاثمين) به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى آن را به معناى فرو افتادن بر سينه دانسته اند (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 9
9ـ « عن أبى جعفر ( ع ) : . . . ان جبرئيل قال [ لرسول الله ] : إنى نوديت من تلقاء العرش . . . اهبط إلى قرية قوم لوط و ما حوت فاقلعها من تحت سبع أرضين . . . فهبطت على أهل القرية . . . فاقلعتها . . . ثم عرجت بها . . . فقلّبتها عليهم حتى صار أسفلها أعلاها . . . فقال له رسول الله (صلی الله علیه و آله) : يا جبرئيل و أين كانت قريتهم من البلاد ؟ فقال جبرئيل : كان موضع قريتهم فى موضع بحيرة طبرية اليوم و هى فى نواحى الشام قال له رسول الله (صلی الله علیه و آله) : أرأيتك حين قلّبتها عليهم فى أىّ موضع من الأرضين وقعت القرية و أهلها ؟ فقال : يا محمد وقعت فيما بين بحر الشام إلى مصر فصارت تلولاً فى البحر . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است: . .. كه جبرئيل به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گفت: از سوى عرش به من ندا رسيد ... به آبادى لوط و آنچه در ميان دارد فرود آى و آن جا را از زير هفت زمين بِكَن ... پس من بر اهل آن قريه فرود آمدم ... و آن را از جاى كندم ... و بالا بردم ... و بر روى آنان واژگون كردم تا اينكه زيرورو شد ... رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از جبرئيل پرسيد: قريه قوم لوط در كجاى بلاد بود؟ جبرئيل گفت: قريه آنان در محل درياچه طبريه امروز بود كه در نواحى شام واقع شده بود. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به جبرئيل فرمود: بگو بدانم هنگامى كه قريه را بر روى آنان واژگون كردى، آن قريه و اهلش در كجاى زمين افتاد. جبرئيل گفت: اى محمد! در ميان درياى شام تا مصر افتاد و به صورت تپه هايى در ميان دريا درآمد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 189 - 2
2 - نزول عذاب الهى بر مردم ايكه ، در روزى بسيار گرم و نفس گير بود كه آنان از شدت گرما به داخل سايه بان ها خزيده بودند .
فأخذهم عذاب يوم الظلّة
ضمير «هم»در «أخذهم» به «اصحاب الأيكه» باز مى گردد. «أَخْذ» (مصدر «أخذ») به معناى فرو گرفتن و «ظلّة» به معناى سايه بان است. اضافه «عذاب» به «يوم» به تقدير «فى» مى باشد; يعنى، «فأخذهم عذاب يوم الظلّة; عذابى سخت آنان را در روز سايه بان فروگرفت». ناميده شدن آن روز به «روز سايه بان» بدان جهت است كه مردم ايكه از شدت گرما، به زير سايه بان ها پناه برده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 44 - 10
10 - هنگامه عذاب ، لحظه ظهور و بروز بى پناهى گمراهان ستم پيشه است .
فما له من ولىّ من بعده و ترى الظـلمين لمّا رأوا العذاب يقولون هل إلى مردّ من سبي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 12
12 - مستكبران گمراهگر در قيامت ، با ديدن عذاب الهى ، از كار خود پشيمان شده و آن را پنهان خواهند كرد .
و قال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الّيل و النهار إذ تأمروننا أن نكفر با
برداشت ياد شده بنابراين اساس است كه مرجع ضمير فاعلى «أسرّوا»، «استكبروا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 201 - 1،3
1 - پافشارى اهل جرم و گناه بر انكار حقايق وحى ، تا مرز مشاهده عذاب دردناك الهى ( عذاب استيصال )
كذلك سلكنـه . .. لايؤمنون به حتّى يروا العذاب الأليم
«ال» در «العذاب» براى عهد است. بنابراين «العذاب الأليم» اشاره به عذابى دارد كه مشركان مكه به آن تهديد شدند (عذاب استيصال). آيه «أفبعذابنا يستعجلون» بيانگر آن است كه آنان تهديد به عذاب را جدى نگرفتند و بدان جهت از روى استهزا، خواستار تعجيل نزول آن بودند.
3 - قلب هاى جرم پيشه ، تسليم به هنگام مشاهده عذاب و نه در برابر دليل روشن وحى
بلسان عربىّ مبين . .. لايؤمنون به حتّى يروا العذاب الأليم
بنابر مفهوم غايت، مفاد آيه اين مى شود كه: مجرمان تنها با مشاهده عذاب دست از لجاجت برمى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 203 - 1،3
1 - مهلت خواهى مجرمان كفرپيشه ، پس از مشاهده عذاب الهى
فيأتيهم بغتة . .. فيقولوا هل نحن منظرون
3 - حسرت شديد مجرمان لجاجت پيشه ، بر فرصت هاى از دست رفته و نوميدى آنان به هنگام مشاهده عذاب الهى
فيأتيهم بغتة . .. فيقولوا هل نحن منظرون
با توجه به تعبير «هل نحن. ..» به دست مى آيد كه آنان به گونه اى قطعى چنين درخواستى نمى كنند; بلكه آرزوى خود را در قالب پرسش بيان مى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 24 - 10
10 - « عن أبى جعفر ( ع ) : . . . قال اللّه عزّوجلّ : . . . يوم تشهد عليهم ألسنتهم و أيديهم و أرجلهم بما كانوا يعملون » و ليست تشهد الجوارح على مؤمن ، إنّما تشهد على من حقّت عليه كلمة العذاب . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است:. .. خداى ـ عزّوجل ـ فرمود: «يوم تشهد عليهم ألسنتهم و أيديهم و أرجلهم بما كانوا يعملون» [و توضيح آن كه:] اين گونه نيست كه جوارح عليه مؤمنى شهادت بدهد; همانا شهادت جوارح عليه كسى است كه عذاب او حتمى شده باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 1
1 ـ كسانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، اگر تمام معجزات و نشانه هاى الهى بر آنان عرضه شود ، هرگز تسليم نشده و ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون. و لو جاءتهم كل ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 6 - 1
1- امت هاى محكوم به عذاب ، على رغم بهره مندى آنان از معجزات الهى ، ايمان نياوردند .
ماءامنت قبلهم من قرية أهلكنـها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 96 - 2
2 ـ تكذيب كنندگانى كه از سوى خداوند محكوم به عذاب استيصال شوند ، زمينه پذيرش دعوت پيامبران را از دست داده و هرگز به آيات و نشانه هاى الهى ايمان نخواهند آورد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 5
5 - آن دسته از مشركان و كافران صدراسلام ـ كه عذاب الهى بر آنان مقرر گرديده بود ـ براى هميشه از ايمان محروم شدند .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «فاء» در جمله «فهم لايؤمنون» تفريعيه است و اين جمله متفرع بر جمله قبل مى باشد; يعنى، چون مقرر شد كه بيشتر آنان عذاب شوند، پس توفيقى براى ايمان آوردن نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 21 - 14
14 - گنه كاران محكوم شده به عذاب استيصال الهى ، محروم از هرگونه منجى و نگه دارنده اى
فأخذهم اللّه بذنوبهم و ما كان لهم من اللّه من واق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 8
8 - محكومان به عذاب الهى ، از هرگونه يار و ياورى نجات بخشْ محروم اند .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 17 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور فرصت دادن به كافران عصر بعثت و پرهيز از نفرين و درخواست عذاب سريع براى آنان
فمهّل الكـفرين أمهلهم رويدًا
«مَهِّل» و «أمهِل» به يك معنا است; گرچه برخى گفته اند: «مَهِّل» فرمان به مهلت لحظه به لحظه و تدريجى است و «أمهل» فرمان به يك مهلت. تكرار فرمان با دو لفظ متفاوت ـ به گونه اى كه دو فرمان مستقل به نظر آيد ـ تأكيد بيشترى به همراه دارد. كلمه «رويداً» ممكن است، تصغير «رَوْد» (مهلت دادن) باشد; يعنى، مهلت كوتاه و نيز مى تواند اسم فعل و به معناى «أمهل» باشد كه براى سومين بار فرمان مهلت را تكرار كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 95 - 2
2 - وعده نزول عذاب بر كافران ، در مرآى و منظر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و إنّا على أن نريكك ما نعدهم لقـدرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 6
6 - امكان به طول انجاميدن عذاب استيصال به مدت چندين روز
فأرسلنا عليهم . .. فى أيّام نحسات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 4
4 - طول كشيدن عذاب قوم عاد ، به مدت چندين روز
فأرسلنا عليهم . .. فى أيّام نحسات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 7 - 1
1 - خداوند ، بادى سرد و توفنده را هفت شب و هشت روز پى درپى ، بر قوم عاد مسلّط كرد .
بريح صرصر عاتية . سخّرها عليهم سبع ليال و ثمـنية أيّام حسومًا
«حسوم» به معناى شوم و يا تداوم در عمل است (قاموس المحيط). در اين آيه هر دو معنا، مى تواند مراد باشد; زيرا در سوره هاى ديگر (فصلت و قمر) به اين دو معنا اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 3
3- هركس به اندازه استحقاق و اولويت خود ، طعم عذاب دوزخ را خواهد چشيد .
ثمّ لنحن أعلم بالذين هم أولى بها صليًّا
درجه بندى مستحقان آتش دوزخ و تعيين اولويت هاى آنان، نشان از آن دارد كه همه يكسان عذاب نخواهند ديده; بلكه برخوردى متفاوت و متناسب با هر يك صورت خواهد گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 7 - 7
7 - كفر پيشگان به عذابى گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 6،8
6 ـ منافقان ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب اليم
8 ـ كيفر دمسازان با دروغ ، عذابى است دردناك
و لهم عذاب اليم بما كانوا يكذبون
«باء» در «بما كانوا» سببيه است و «ما» مصدريه مى باشد; يعنى: و لهم عذاب اليم بسبب كذبهم المستمر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 9
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 21،22،24،27،28
21 - شديدترين عذاب هاى اخروى ، كيفر يهوديانى است كه پيمان هاى الهى را شكستند .
إذ أخذنا ميثقكم . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
اضافه «أشد» (سخت ترين) به «العذاب» اضافه صفت به موصوف است; يعنى، «العذاب الأشد».
22 - يهوديانى كه همكيشان خود را كشتند يا آنان را آواره ساختند ، به شديدترين عذاب هاى قيامت ، كيفر خواهند شد .
تقتلون أنفسكم . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
24 - يهوديانى كه با تبعيض به احكام و معارف تورات برخورد مى كردند ، در قيامت به شديدترين عذاب ها گرفتار خواهند شد .
أفتؤمنون ببعض . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
27 - تبعيض در ايمان و عمل به احكام دين ، در پى دارنده ذلت و خوارى در دنيا و عذاب شديد در قيامت است .
ما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا و يوم القيمة يردون إلى أشد الع
28 - معتقدان به مكتب الهى ، در صورت كشتن يا آواره ساختن همكيشان خود ، به خوارى در دنيا و شديدترين عذاب در آخرت گرفتار خواهند شد .
فما جزاء من يفعل . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 8
8 - كشتن و آواره كردن اهل ايمان و تبعيض در دين ، موجب از دست دادن سراى آخرت و گرفتار شدن به عذاب شديد قيامت است .
أولئك الذين اشتروا . .. فلا يخفف عنهم العذاب
«ال» در «العذاب» عهد ذكرى و اشاره به «أشد العذاب» در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 11،14
11 - كفر پيشگان به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب أليم
14 - يهوديانِ كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزا كننده او ، مستحق عذابى دردناك هستند .
و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 5
5 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق ، عذابى تخفيف ناپذير است .
لايخفف عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 12،13،15
12 - عذاب خدا در قيامت عذابى شديد است .
و أن اللّه شديد العذاب
13 - مشركان در قيامت به عذاب الهى گرفتار خواهند شد و آن را عذابى شديد خواهند يافت .
الذين ظلموا إذ يرون العذاب . .. و أن اللّه شديد العذاب
15 - ستمگران در قيامت به عذابى شديد گرفتار خواهند شد .
و لو يرى الذين ظلموا . .. و أن اللّه شديد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2،16
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
16 - رهايى از عذاب دردناك قيامت در گرو لطف خدا و پاك شدن از گناهان و آلودگيهاست .
و لايكلمهم اللّه يوم القيمة و لايزكيهم و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 9
9 - ضلالت پيشگان و گنهكاران به عذاب طاقت فرساى قيامت گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى . .. فما أصبر هم على النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 24،25
24 - كسانى كه پس از عفو قاتل از قصاص و يا گرفتن ديه در پى كشتن وى برآيند ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ذلك» اشاره به گرفتن ديه باشد. در اين صورت جمله «فمن اعتدى ...» بيانگر اين است كه: اولياى مقتول اگر قاتل را عفو كنند و از او مطالبه ديه نمايند، پس از آن حق ندارند در صدد كشتن وى باشند و او را قصاص كنند.
25 - كسانى كه از احكام خدا تعدى كنند ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 11
11 ـ هيچ كيفرى جز عذاب جهنّم ، نمى تواند حاكمان مفسد ، سرسخت ، متكبّر و مغرور را رام كند .
و اذا تولى سعى . .. فحسبه جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 211 - 6،8،10،14
6 ـ بنى اسرائيل ، مصداق بارز تفرقه افكنان و تحريفگران دين خداوند و مشمول عذاب شديد الهى
ادخلوا فى السِلم كافة . .. فان زللتم من بعد ما ... سَلْ بنى اسرائيل كم اتيناهم م
پس از امر به دخول در «سلم» (تسليم در برابر خداوند و اتّحاد جامعه ايمانى)، و عدم تبعيّت از شيطان، بنى اسرائيل را به عنوان نمونه ذكر مى كند.
8 ـ انحراف ، پس از آمدن آيات الهى ، موجب كيفر سخت خداوند
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
10 ـ تحريفگران و تبديل كنندگان دين و آيات روشن الهى ، مستحق عذابى شديد
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
از مصاديق روشن و مورد نظر نعمتهاى الهى، دين و آيات خداوندى است. و مراد از تبديل، تحريف است.
14 ـ از سنّت هاى الهى ، عذاب شديد تحريفگران و تبديل كنندگان دين است .
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
«و من يبدّل نعمة اللّه» عام است و دربرگيرنده كليّه كسانى است كه آيات الهى را تحريف مى كنند; خصوصاً با توجّه به ضرورت پندگيرى ديگران از بنى اسرائيل تحريفگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 4 - 12
12 ـ عذاب الهى داراى مراتب و درجات *
عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 15
15 ـ كيفر الهى ، سخت و طاقتفرساست .
و الله شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 2،21
2 ـ كافران به آيات الهى ، مستحق عذابى دردناك
انّ الذين يكفرون بايات اللّه . .. فبشّرهم بعذاب اليم
21 ـ قاتلان پيامبران و قاتلان امر كنندگان به معروف ، گرفتار سخت ترين عذاب هاى الهى
و يقتلون النّبيّن بغير حق و يقتلون الذين يأمرون بالقسط.
از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) سؤال شد: اىّ الناس اشد عذاباً يوم القيامة؟ آن حضرت فرمود: رجل قتل نبيّاً او رجلاً امر بمعروف او نهى عن منكر، سپس آن حضرت، اين آيه را تلاوت كرد: «انّ الّذين يكفرون . .. ».
تفسير طبرى، ج 3، ص 144 ; مجمع البيان، ج 2، ص 720 ; تفسير تبيان، ج 2، ص 422.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 88 - 1
1 ـ لعنت دائمى و عذاب تخفيف ناپذير ، كيفر مرتدّان
قوماً كفروا بعد ايمانهم . .. خالدين فيها لا يخفّف عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 91 - 4
4 ـ كسانى كه در حال كفر بميرند ، مستحقّ عذابى دردناك هستند .
اولئك لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 176 - 16
16 ـ عذاب بزرگ اخروى در انتظار شتابگران در كفر است .
الّذين يسارعون فى الكفر . .. و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 9
9 ـ عذاب دردناك الهى ، كيفر انتخاب كنندگان كفر به بهاى از دست دادن ايمان ( مرتدان )
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان . .. لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 178 - 14،15
14 ـ عذاب هاى گوناگون در آخرت
لهم عذاب عظيم . .. و لهم عذاب اليم ... و لهم عذاب مهين
در برداشت فوق، هر يك از صفات «عظيم» و «اليم» و «مهين»، بيانگر نوعى از عذاب گرفته شده است.
15 ـ عذاب آخرت داراى چهره ها و حيثيت هاى متفاوت
لهم عذاب عظيم . .. و لهم عذاب اليم ... و لهم عذاب مهين
در برداشت فوق، هر يك از «عظيم» و «اليم» و «مهين»، بيانگر نشانه چهره ها و حيثيتهاى مختلف عذاب گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 180 - 30
30 ـ عذاب سخت الهى در قيامت ، فرجام بخلورزى و عدم انفاق از دارايى هاى فزون بر نياز
و لا يحسبنّ الّذين يبخلون بما اتيهم اللّه من فضله
رسول اللّه (صلی الله علیه و آله): ما من ذى رحم يأتى ذا رحمة فيسأله من فضل ما اعطاه اللّه اياه فيبخل عليه الّا خرج له يوم القيامة من جهنّم شجاع يتلمّظ حتى يطوّقه. ثم قرأ «و لا يحسبنّ ... ».
الدر المنثور، ج 2، ص 395.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 181 - 16،17
16 ـ نسبت ناروا به خداوند و كشتن پيامبران ، گناهى بزرگ و موجب عذاب سوزان دوزخ
سنكتب ما قالوا و قتلهم الانبيآء بغير حقّ و نقول ذوقوا عذاب الحريق
«حريق»، به معناى محرِق (سوزاننده) است. گفتنى است عذاب سوزان براى كشتن پيامبران و نسبت ناروا به خدا دادن، حاكى از بزرگى چنين گناهانى است.
17 ـ عذاب سوزان نسبت دهندگان فقر به خدا و قاتلان انبيا ، با فرمان مستقيم خداوند
نقول ذوقوا عذاب الحريق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 182 - 1
1 ـ عذاب سخت يهود در آخرت ، دستاورد اعمال نارواى آنان ( نسبت دادن فقر به خدا و كشتن انبيا )
ذوقوا عذاب الحريق. ذلك بما قدّمت ايديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 11،13
11 ـ عذاب دردناك الهى در انتظار خودپسندان و علاقه مندان به ستايش بيجا و چاپلوسى
لا تحسبنّ الّذين يفرحون . .. و يحبّون ... بمفازة ... و لهم عذاب اليم
13 ـ عذابى دردناك در انتظار عالمان اهل كتاب به جهت كتمان حقايق و انتظار چاپلوسى و ستايش بيجا
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 14 - 9
9 ـ عذاب هميشگى و خواركننده ، كيفر سركشى از فرامين خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و تجاوز از حدود الهى
و من يعص اللّه و رسوله . .. و له عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 18 - 5،6
5 ـ خداوند براى گناهكارانى كه توبه را تا آستانه مرگ تأخير انداخته و كسانى كه كافر بميرند ، عذاب دردناكى آماده كرده است .
و ليست التّوبة للّذين . .. و لا الّذين يموتون و هُم كفّار اولئك اعتدنا لهم عذابا
6 ـ خداوند براى كسانى كه تا لحظه مرگ بر كفر خويش باقى مانده و آنگاه ايمان آورند ، عذابى دردناك آماده كرده است .
و ليست التّوبة . .. و لا الّذين يموتون و هُم كفّار اولئك اعتدنا لهم عذاباً اليما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 38 - 3،8
3 ـ عذاب خواركننده الهى ، كيفر انفاق كنندگان رياكار
و اعتدنا للكافرين عذاباً مهيناً. و الذين ينفقون اموالهم رئاء النّاس
بنابر اينكه «الذين» عطف بر «الكافرين» باشد.
8 ـ عذاب خواركننده ، كيفر ايمان نداشتن به خدا و قيامت
اعتدنا للكافرين عذاباً مهيناً. و الذين ... لا يؤمنون باللّه و لا باليوم الاخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 93 - 2،6
2 ـ عذاب بزرگ الهى در انتظار كسى كه مؤمنى را از روى عمد به قتل برساند .
و من يقتل مؤمنا . .. و اعدّ له عذاباً عظيما
6 ـ عذاب الهى ، داراى مراتب ( شدّت و ضعف ) است .
و اعدّ له عذاباً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 138 - 1،4،5
1 ـ عذاب دردناك الهى در انتظار منافقان
بشر المنفقين بان لهم عذاباً أليماً
4 ـ محروم ماندن آدمى از مغفرت و هدايت الهى ، موجب گرفتار شدن وى به عذاب دردناك
لم يكن اللّه يغفر لهم و لاليهديهم . .. بشر المنفقين بانّ لهم عذاباً أليماً
ظاهراً مراد از منافقان، همان كسانى هستند كه در آيه قبل توصيف شدند، كه از جمله توصيف آنان به محروميت از هدايت و مغفرت بود.
5 ـ ارتداد و ازدياد كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب دردناك
ءامنوا ثم كفروا . .. بشر المنفقين بانّ لهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 3
3 ـ پذيرش دوستى و سرپرستى كفار ، در پى دارنده عذابى دردناك
بشّر المنفقين بأنّ لهم عذاباً أليماً. الذين يتّخذون الكفرين أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 145 - 3
3 ـ جهنم ، داراى طبقات ، و عذابش ، داراى شدت و ضعف است .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 5
5 ـ انكار رسولان الهى ، حتى برخى از آنان ، موجب گرفتار شدن به عذابى ذلتبار است .
يقولون نؤمن ببعض و نكفر ببعض . .. أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 11،17
11 ـ خداوند براى كافران يهود عذاب دردناك آماده كرده است .
و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
17 ـ كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب دردناك قيامت
و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 8
8 ـ امتناع از عبادت خداوند به دليل گردن فرازى و خودبرتربينى ، موجب عذاب دردناك در قيامت
و اما الذين استنكفوا و استكبروا فيعذبهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 32 - 30،31
30 ـ شديدترين عذاب جهنم ، كيفر قتل به ناحق انسان
انه من قتل نفساً بغير نفس . .. فكانما قتل الناس جميعاً
امام باقر(ع) در پاسخ سؤال از آيه فوق فرمود: يوضع فى موضع من جهنم اليه ينتهى شدة عذاب اهلها . .. .
كافى، ج 7، ص 271، ح 1; نورالثقلين، ج 1، ص 619، ح 150.
31 ـ جايگاه قاتل يك انسان در جهنم ، همان جايگاه قاتل همه انسانهاست ، اگر چه عذابشان متفاوت است .
من قتل نفساً بغير نفس او فساد فى الارض فكانما قتل الناس جميعاً
امام باقر(ع) در پاسخ سؤال از معناى آيه فوق فرمود: يوضع فى موضع من جهنم . .. لو قتل الناس جميعا انما كان يدخل ذلك المكان قلت: فانه قتل آخر؟ قال: يضاعف عليه.
كافى، ج 7، ص 271، ح 1; نورالثقلين، ج 1، ص 619، ح 150.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 33 - 15
15 ـ عذاب بزرگ اخروى پيامد و كيفر ستيزه جويى با خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و فسادگرى در زمين
و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 1،6
1 ـ كفرپيشگان ، گرفتار عذابى دردناك در قيامت
إنّ الذين كفروا . .. لهم عذاب اليم
6 ـ نجات از عذاب دردناك دوزخ ، فلاح و رستگارى است .
لعلكم تفلحون. إنّ الذين كفروا ... لهم عذاب اليم
بيان عذاب دردناك كافران در قيامت پس از راهنمايى مؤمنان به فلاح و رستگارى، حاكى از اين است كه رها شدن از عذاب، رستگارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 37 - 1،7
1 ـ آتش ، وسيله عذاب دردناك در قيامت
و لهم عذاب اليم. يريدون ان يخرجوا من النار
7 ـ كافران ، گرفتار عذابى پايدار در دوزخ
و لهم عذاب مقيم
«مقيم» به معناى دايم و ثابت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 43
43 ـ پيشتازى در كفر ، دروغپردازى ، جاسوسى و تحريفگرى ، مايه خوارى در دنيا و عذاب بزرگ در آخرت
الذين يسرعون فى الكفر . .. لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 42 - 10
10 ـ رشوه گيرى ، حرامخوارى و آزمندى به دنيا ، مايه خوارى و رسوايى در دنيا و عذابى بزرگ در آخرت
لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم . .. اكلون للسحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 73 - 7،8،10،11
7 ـ عذاب دردناك در انتظار معتقدان به تثليث
ليمسن الذين كفروا منهم عذاب اليم
8 ـ اعتقاد به تثليث على رغم آگاهى به شرك آميز بودن آن ، موجب عذاب دردناك در قيامت
ان لم ينتهوا عما يقولون ليمسن الذين كفروا منهم عذاب اليم
10 ـ ايمنى از عذاب دردناك در گرو يكتاپرستى و پرهيز از گفتار كفرآميز
و ما من اله الا اله وحد و إن لم ينتهوا عما يقولون . .. عذاب اليم
11 ـ گفتار هر كس ، گواه افكار و عقايد او و كافى در اثبات ايمان و كفر وى
لقد كفر الذين قالوا . .. و إن لم ينتهوا عما يقولون
به كارگيرى كلمه «قالوا» و «يقولون» به جاى مثلا «زعموا و اعتقدوا» راهنماى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 74 - 4
4 ـ بازگشت به توحيد و طلب آمرزش از خداوند ، راه نجات مشركان ، از عذاب دردناك
ليمسن الذين كفروا منهم عذاب اليم . .. افلا يتوبون إلى اللّه و يستغفرونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 11،13،15
11 ـ باور به قيامت و عذاب دردناك آن موجب ترس از خداوند وعمل به احكام او
ليعلم اللّه يخافه بالغيب
«باء» در بالغيب مى تواند سببيه باشد بر اين مبنا مراد از غيب امورى است كه از نظر شخص خائف و حواس وى پنهان مى باشد و از مصاديق بارز غيب و نهانى كه سبب خوف آدمى از خدا مى شود قيامت و عذاب آخرت است.
13 ـ تجاوز از حدود الهى ـ پس از هشدار خداوند به رعايت آن ـ ، موجب عذابى دردناك
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب اليم
15 ـ شكار در حال احرام ، عليرغم هشدار الهى به پرهيز از آن ، موجب عذاب دردناك
بشىء من الصيد . .. فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب اليم
به قرينه آيه بعد، مراد از شكار ممنوع شكار در حال احرام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 2،3،4
2 ـ شكستن حرمت كعبه و ماه هاى حرام ، موجب عقاب شديد از سوى خداوند
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام . .. اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب
با توجه به آيه قبل معلوم مى شود، از جمله كسانى كه به عقاب شديد تهديد شده اند كسانى هستند كه با مضامين و احكام مطرح شده در آيه قبل مخالفت كنند. برداشت فوق به گروهى از آنان اشاره دارد و در برداشتهاى بعدى ديگر موارد منعكس خواهد شد.
3 ـ مخالفت با قربانى حج و احكام آن موجب عقاب شديد از سوى خداوند
و الشهر الحرام و الهدى و القلئد . .. اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب
4 ـ بى هدف پنداشتن مناسك حج و احكام و قوانين الهى ، موجب عقاب شديد الهى
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام قيماً للناس . .. اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 115 - 4،5،6
4 ـ عذاب سهمگين و بى نظير الهى سزاى آنانكه پس از مشاهده مائده آسمانى به قدرت خداوند ، رسالت عيسى ( ع ) و معجزه بودن آن مائده كافر شوند .
فمن يكفر بعد منكم فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً من العلمين
متعلق «يكفر» مى تواند، رسالت عيسى(ع)، قدرت خداوند و معجزه بودن مائده آسمانى باشد. ضمير در «لااعذبه» مفعول مطلق نوعى است و مرجع آن كلمه «عذاباً» مى باشد يعنى لااعذب قبل هذا العذاب احداً
5 ـ منكران رسالت انبيا ، پس از مشاهده معجزات درخواستى ، سزاوار عذابى سهمگين
فمن يكفر بعد منكم فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً
6 ـ عذاب هاى خداوند ، داراى انواع و مراتب گوناگون
فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 15 - 5
5 ـ شرك و پذيرش ولايت غير خدا، موجب گرفتارى به عذاب شديد اخروى
أغير اللّه أتخذ وليا . .. و لا تكونن من المشركين. قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 22
22 ـ نوشيدنى سوزان و عذاب دردناك قيامت در انتظار بازيچه قراردهندگان دين است.
أولئك الذين أبسلوا . .. لهم شراب من حميم و عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 93 - 20،21
20 ـ عذاب خواركننده در برزخ، جزاى گفتار نادرست درباره خداوند و افتراى به اوست.
اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق
21 ـ استكبار در برابر آيات الهى، عذاب خواركننده پس از مرگ را (در برزخ) به دنبال دارد.
اليوم تجزون عذاب الهون . .. كنتم عن ءايته تستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 8
8 ـ ذلت در پيشگاه خداوند و عذابى شديد در انتظار سردمداران مجرم است.
سيصيب الذين أجرموا صغار عندالله و عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 1،2،7
1 ـ خداوند بسيارى از امتهاى مختلف پيشين را با عذابى سهمگين و ناگهانى به هلاكت رساند.
و كم من قرية أهلكنها فجاءها
«فاء» در جمله «فجاءها . ..» مى تواند تفسيريه باشد. بر اين مبنا جمله «جاءها ...» توضيح و تفسير جمله «أهلكناها» است. اسناد هلاكت به قريه براى رساندن شدت عذاب است.
2 ـ عذاب سهمگين خداوند در انتظار جوامع مختلف از قوانين دين و پذيرنده ولايتهاى غير خداوند
و لاتتبعوا من دونه . .. و كم من قرية أهلكنها
بيان هلاكت جوامع پيشين پس از فرمان به رعايت قوانين دين و سرپيچى از ولايت غير خدا «اتبعوا ما أنزل اليكم . ..»، بيانگر آن است كه عذاب امتهاى پيشين به سبب تخلف آنان از اين فرمان بوده است.
7 ـ تخلف جوامع از فرامين خدا، موجب سقوط معنوى آن جوامع و زمينه ساز گرفتارى آنان به عذاب دنيوى (عذاب استيصال).
و لاتتبعوا . .. و كم من قرية أهلكنها
برداشت فوق بر اين اساس است كه «فاء» در «فجاءها» بيانگر ترتيب باشد. بر اين مبنا مراد از هلاكت، هلاكت معنوى خواهد بود. يعنى جوامعى در گذشته منحرف شدند و پس از آن گرفتار عذاب الهى گشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 1،3
1 ـ ستم پيشگان، به هنگام مواجه شدن با عذابهاى دنيوى (عذاب استيصال)، معترف به ظلمهاى گذشته خويش شدند
فما كان دعويهم . .. إنا كنا ظلمين
3 ـ ستمگرى امتهاى پيشين، عامل نابودى آنان با كيفرهاى دنيوى (عذاب استيصال) شد.
كم من قرية أهلكنها . .. قالوا إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 15،20
15 ـ كافران و مشركان پيرو، همانند رهبرانشان، داراى عذابى مضاعف از آتش دوزخ
قال لكل ضعف
20 ـ دوزخيان، از شدت عذاب يكديگر بى خبرند.
لكل ضعف و لكن لاتعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 73 - 22
22 ـ صالح ( ع ) قوم خويش را به گرفتار آمدن به عذابى دردناك ، در صورت زيان رساندن به ناقه و يا بازدارى آن از چريدن ، هشدار داد .
فذروها تأكل فى أرض اللّه و لاتمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 5
5 ـ جوامع مبتلا به لواط و فحشا ، جوامعى مجرم و در معرض نابودى با عذاب هاى سخت الهى
فانظر كيف كان عقبة المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 1،2
1 ـ عذاب فرود آمده بر تكذيب كنندگان شعيب و كفرپيشگان مدين موجب نابودى آنان و تخريب آثار زندگانى در آن ديار شد .
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
ضمير در «فيها» به «دار» در آيه قبل برمى گردد و «غنى» مصدر «لم يغنوا» به معناى اقامت كردن و سكونت گزيدن است. بنابراين «كأن لم يغنوا» يعنى گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند. و اين كنايه از نابودى ديار آنان است.
2 ـ تكذيب كنندگان انبياى الهى و رسالت هاى آنان در خطر نابودى با نزول عذابى سخت و ويرانگر
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 134 - 1
1 ـ فرعونيان پس از مشاهده آيات پنجگانه ( طوفان و . . . ) و اصرارشان بر انكار رسالت موسى ، به عذابى شديدتر مبتلا شدند .
و لما وقع عليهم الرجز قالوا يموسى ادع لنا ربك
«رجز» به معناى عذاب است و «ال» در آن هم مى تواند عهد ذكرى بوده و اشاره به عذابهاى پنجگانه مطرح شده در آيه قبل باشد، و هم مى تواند «ال» در آن عهد ذهنى باشد. در اين صورت اشاره به عذابى غير از عذابهاى ذكر شده دارد كه به دليل روى آورى آنها به موسى و تقاضاى برطرف شدن آن، عذابى بسيار شديدتر از عذابهاى پنجگانه بوده است. برداشت فوق بر اساس احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 8،9
8 ـ تخلف از احكام الهى و مداومت بر آن ، فسق و ظلم و در پى دارنده كيفر شديد الهى است .
و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
9 ـ ترك نهى از منكر و سكوت در برابر منحرفان و فسق و ستمگرى ، داراى كيفرى شديد است .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 7
7 ـ مسخ يهوديان متمرد آبادى ايله به بوزينگانى مطرود ، عذاب سخت الهى براى ايشان
قلنا لهم كونوا قردة خسئين
برخى برآنند كه «قلنا لهم . .. » بيان همان «عذاب بئيس» است كه در آيه قبل آمده است. گفتنى است بر اين مبنا «الذين ظلموا» شامل ترك كنندگان نهى از منكر نمى شود. زيرا آنان قانون حرمت صيد را نشكستند و به بوزينه تبديل نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 68 - 1
1 ـ گرفتن اسير در كارزار بدر ، مقتضى گرفتار شدن مجاهدان آن كارزار به عذابى بزرگ از جانب خداوند
لو لا كتب من اللّه سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم
كلمه «فى» در «فيما أخذتم» سببيه است و «ما» در آن مصدريه. يعنى «بسبب أخذكم». و مراد از آن به دليل آيه قبل اسير گرفتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 3 - 13،14
13 ـ تهديد مشركان كفرپيشه صدر اسلام به عذاب دردناك جهنم
بشر الذين كفروا بعذاب أليم
14 ـ تهديد مشركان پيمان شكن ، به عذاب دردناك شكست
و بشر الذين كفروا بعذاب أليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «عذاب أليم»، عذاب شكست در برابر جبهه اسلام باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 10،11،12
10 ـ آنان كه طلا و نقره مى اندوزند و از انفاق آن در راه خدا ، امتناع مىورزند ، مستحق عذابى دردناكند .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
11 ـ انفاق دارايى ها در راه جنگ و جهاد ، واجب و امتناع ورزيدن از آن ، در پى دارنده عذاب دردناك دوزخ است .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
برداشت فوق با توجه به اين حقيقت است كه آيه شريفه به دنبال آيات مربوط به جنگ و قرار گرفته است.
12 ـ انباشتن و نهان كردن ثروت و محروم ساختن جامعه از منافع آن ، حرام و داراى عقوبتى است دردناك .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 35 - 7
7 ـ شكنجه دوزخيان با طلا و نقره گداخته ، از عذاب هاى دردناك جهنم است .
و الذين يكنزون الذهب . .. فبشرهم بعذاب أليم. يوم يحمى عليها فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 39 - 1،2
1 ـ خداوند ، مسلمانان صدر اسلام را ، در صورت امتناع ورزيدن از شركت در جنگ و جهاد ، تهديد به عذابى دردناك كرد .
إلا تنفروا يعذبكم عذاباً أليماً
2 ـ امتناع كنندگان از جهاد ، مورد تهديد خدا به عذابى سخت و دردناك
إلا تنفروا يعذبكم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 15
15 ـ آزاردهندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مستحق عذابى دردناك
و الذين يؤذون رسول اللّه لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 7
7 ـ عذاب جاودان جهنم ، مجازاتى بس سنگين و كافى براى منافقان و كافران
نار جهنم خلدين فيها هى حسبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 9،13
9 ـ عذاب دردناك الهى ، كيفر منافقان استهزاگر
و لهم عذاب أليم
13 ـ خرده گيرى و مسخره كردن مؤمن گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب سخت الهى است .
فيسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 90 - 9
9 ـ عذاب دردناك ، كيفر سخت متخلفان جنگ
سيصيب الذين . .. عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 7،13
7 ـ منافقان مرموز و پنهان كار مدينه ، از سوى خداوند به دو مرتبه عذاب علاوه بر عذاب بزرگ نهايى در قيامت ، تهديد شدند .
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
13 ـ منافقان ، مورد تهديد خداوند به بازگشت قهرى و ابتلا به عذاب بزرگ در قيامت
ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 4 - 13،14
13 ـ عذاب دردناك و آشاميدنى داغ و جوشان ، كيفر اخروى كفرمداران
و الذين كفروا لهم شراب من حميم و عذاب أليم
14 ـ استمرار و پافشارى بر كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب دردناك دوزخ است .
و الذين كفروا لهم . .. عذاب أليم بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 5،6
5 ـ كافران و مشركان ، در جهان آخرت عذاب شديدى را خواهند چشيد .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون
6 ـ استمرار و پافشارى بر شرك و كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب شديد در قيامت است .
ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 16،17،20،21
16 ـ دلْ مهرخوردگان ، تنها هنگامى كه با عذاب دردناك الهى روياروى شوند ، به خود آمده و ايمان خواهند آورد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
17 ـ ايمان آوردن كافران ، به هنگام رويارويى با عذاب دردناك الهى ، بى ثمر بوده و مورد قبول خداوند واقع نخواهد شد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
20 ـ عذاب دردناك جهنم ، كيفر كافران است .
فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
ممكن است الف و لام «العذاب» ـ كه براى عهد ذهنى است ـ اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد و ممكن است اشاره به عذاب برزخى و يا عذاب اخروى باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
21 ـ كافران در آستانه مرگ ، عذاب دردناك الهى را مشاهده خواهند كرد .
فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه الف و لام «العذاب» ـ كه براى عهد ذهنى است ـ اشاره به عذاب برزخى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 2
2 ـ تكذيب كنندگان محكوم به عذاب استيصال ، آن گاه كه عذاب دردناك الهى را ببينند و راهى جز تسليم شدن براى آنان نماند ، از تكذيب دست برداشته و اظهار ايمان خواهند كرد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 9،12
9 ـ جامعه هاى كفرپيشه و تكذيب گر ، در معرض عذاب ذلتبار الهى اند .
فلولا كانت قرية ءامنت . .. لها ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى
12 ـ عذاب استيصال ، عذابى شكننده و ذلتبار است .
كشفنا عنهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 7،8،9،10،11
7ـ اعلام برپايى روز قيامت و وجود عذابهايى دردناك در آن روز ، از رسالت هاى حضرت نوح ( ع )
إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
مراد از «يوم» مى تواند روز قيامت باشد و مى تواند مقصود از آن زمان حادثه طوفان باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است. گفتنى است كه توصيف «يوم» به «أليم» به اعتبار عذاب آن روز اسـت.
8ـ ترك پرستش خداوند و عبادت غير او ، موجب گرفتارشدن به عذاب دردناك روز قيامت خواهد شد .
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
9ـ نوح ( ع ) ، كافران قومش را به كيفر هاى دردناك اخروى هشدار داد .
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
10ـ نوح ( ع ) ، كافران قومش را به عذابى دردناك در دنيا هشدار داد .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
11ـ كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذابهايى دردناك در دنيا
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 2
2ـ عذاب دنيوى كافران قوم نوح ، عذابى ذلت آور ، خواركننده و هلاك سازنده بود .
من يأتيه عذاب يخزيه
«إخزاء» (مصدر يخزيه) به معناى ذليل و خوار كردن و نيز به معناى هلاك ساختن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 9
9ـ عذاب دردناك ، فرجام و عاقبت كفرپيشگان است .
ثم يمسّهم منا عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 2
2ـ خداوند ، در پى اصرار قوم عاد بر كفر و شرك ، عذابى سخت و سهمگين بر آنان نازل كرد .
و لما جاء أمرنا . .. و نجّينـهم من عذاب غليظ
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم عاد است. «عذاب غليظ» در ذيل آيه ـ بنابر يك احتمال، يعنى دنيوى بودن عذاب ـ دلالت بر سهمگينى عذاب نازل شده بر قوم عاد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 17
17ـ انكار ربوبيت خدا ، مخالفت با پيامبران و برنامه هاى آنان و پيروى از ستمگران و سركشان ، درپى دارنده عذاب سهمگين قيامت
و نجّينـهم من عذاب غليظ. و تلك عاد جحدوا ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
آيه مورد بحث ، بيانگر گناهانى است كه قوم عاد را به عذاب دنيوى و اخروى گرفتار ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 2،3،9
2ـ خداوند ، در پى اصرار قوم ثمود بر شركورزى و انكار رسالت صالح ( ع ) ، عذابى سخت بر آنان نازل كرد .
فلما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم ثمود است. اضافه آن به ضمير «نا» حاكى از بزرگى آن عذاب مى باشد.
3ـ عذاب نازل شده بر قوم ثمود ، عذابى ذلت آور و خوار كننده بود .
نجّينا صـلحًا . .. و من خزى يومئذ
9ـ خداوند ، مخالفان پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به عذابى ذلت آور و خواركننده تهديد كرد .
و من خزى يومئذ إن ربك هو القوىُّ العزيز
مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) در جمله «إن ربك . ..» پس از بيان نزول عذاب به كفرپيشگان قوم ثمود ، تعريضى است به مخالفان پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه آنان نيز در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 7
7ـ عذاب نازل شده بر قوم لوط ، عذابى سخت و سهمگين
فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها
اضافه كلمه «أمر» به ضمير متكلم «نا» براى رساندن عظمت و بزرگى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 93 - 4
4ـ شعيب ( ع ) ، كفرپيشگان قومش را به عذابى خواركننده هشدار داد .
سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه . .. وارتقبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 1
1ـ خداوند ، در پى اصرار مردم مدين بر شركورزى و نپذيرفتن تعاليم شعيب ( ع ) ، آنان را به عذابى سخت گرفتار ساخت .
و لما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم شعيب است. اضافه آن به ضمير «نا» حكايت از بزرگى آن عذاب دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 5،6
5ـ خداوند ، مشركان و كفرپيشگان عصر بعثت را به عذاب هاى شديد دنيوى تهديد كرد .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة إن أخذه أليم شديد
برداشت فوق، از مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) در «كذلك أخذ ربك» استفاده مى شود.
6ـ عذاب هاى الهى ، دردناك و شديد است .
إن أخذه أليم شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 2
2ـ عذاب آخرت ، عذابى سخت و سزاوار هراسيدن است .
لمن خاف عذاب الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 106 - 2
2ـ جهنميان ، از شدت آتش همواره صدايشان به ناله و نعره بلند است .
لهم فيها زفير و شهيق
«زفير» و «شهيق» به صداهايى كه از اشخاص محزون و غمگين برمى خيزد گفته مى شود; با اين تفاوت كه شهيق ، بلندتر و طولانى تر است و لذا در برداشت «زفير» به ناله و «شهيق» به نعره تفسير و تعبير گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 13،15
13ـ عذاب هاى الهى شديد و سهمگين است .
و إن ربك لشديد العقاب
15ـ گنه كاران و ستم پيشگان كه مشمول مغفرت الهى نشوند ، به عذاب هاى سهمگين الهى گرفتار خواهند شد .
إن ربك لذو مغفرة . .. و إن ربك لشديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 13 - 16،18
16ـ عقوبت ها و عذاب هاى الهى بسى سخت و كوبنده است .
و هو شديد المحال
محال (از ماده محل) در لغت به چند معنا آمده است: 1ـ عذاب و عقوبت ، 2ـ كيد كردن و امرى را با برنامه هاى پنهانى دنبال كردن ، 3ـ قدرت و توانايى.
18ـ خداوند كفرپيشگانى كه على رغم مشاهده آيات خدا ، ربوبيت او را منكر شوند ، به عذاب شديد و مكرى سخت تهديد كرده است .
و هم يجـدلون فى الله و هو شديد المحال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1،2
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
2ـ عذاب هاى اخروى در مقايسه با عذاب هاى دنيوى ، سخت تر و سهمگين تر است .
و لعذاب الأخرة أشق
«أشق» اسم تفضيل از مصدر «شقّ» است و «شقّ» به معناى سخت و دشوار بودن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 2 - 5،6،7
5- بى ترديد كافران ، داراى فرجامى ناگوارند و به عذابى شديد و طاقت فرسا ، گرفتار خواهند شد .
و ويل للكـفرين من عذاب شديد
6- عذاب جهنّم ، داراى مراتب و شدت و ضعف است .
عذاب شديد
7- كافرانِ به قرآن و كافرانى كه تصميم به ماندن در ظلمت ها گرفته اند ، فرجامى بس ناگوار دارند و در عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
و ويل للكـفرين من عذاب شديد
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه مراد از كافران در اين آيه، به قرينهء آيه قبل، كسانى هستند كه كتاب خدا را نپذيرفتند و از ظلمتها خارج نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 7 - 21،10
10- عذاب خداوند ، بسيار شديد است .
إن عذابى لشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 17 - 3
3- كافران جبّار ، دچار چنان عذاب هاى مرگبارى در جهنّمند كه هر كدام از آنها به تنهايى براى مرگشان كافى است .
و يأتيه الموت من كلّ مكان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 22 - 21،22،23
21- ستمگران قطعاً در عذابى سخت و بس دردناك گرفتار خواهند شد .
إن الظـلمين لهم عذاب أليم
22- شيطان در قيامت پيروان خود را از عذابى بس دردناك خبر خواهد داد .
ما أنا بمصرخكم . .. إنى كفرت بما أشركتمون من قبل إن الظـلمين لهم عذاب أليم
«إن الظالمين لهم عذاب أليم» به قرينه وحدت سياق مى تواند ادامه كلام شيطان باشد.
23- ستمگرى در پى دارنده عذابى بس دردناك
إن الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 50 - 1،6
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار باخبر ساختن بندگان از عذاب دردناك خداوند
و أن عذابى هو العذاب الأليم
6- آگاه ساختن از عذاب دردناك الهى و آگاهى از آن ، امرى بس مهم و سودمند
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم . و أن عذابى هو العذاب الأليم
«نبأ» به خبر مهم و بسيار سودمند گفته مى شود (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 66 - 2
2- عذاب قوم لوط ، عذابى سهمگين و شديد بود .
و قضينا إليه ذلك الأمر أن دابر هـؤلاء مقطوع مصبحين
آمدن جمله «و قضينا إليه ذلك الأمر» به صورت مبهم و تفسير شدن آن با جمله «أن دابر. ..» و نيز كلمه «ذلك» ـ كه اشاره به دور دارد ـ بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 73 - 1
1- قوم لوط ، در پى اصرار بر تداوم انحراف جنسى خود ، صبحگاهان گرفتار صدايى وحشتناك و غرش سهمگين شدند .
قال هـؤلاء بناتى . .. فأخذتهم الصيحة مشرقين
«صيحة» به معناى صدا بلند كردن و فرياد است و چون اين صدا همراه با فزع و ترس است، از اين رو به صداى وحشتناك و غرش سهمگين تعبير شده است. «شرق» (مصدر مشرقين) به معناى طلوع خورشيد است. وزن فاعلى آن به معناى آنان داخل صبح شدند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 7
7- زير و رو شدن شهر و ديار قوم لوط و هلاكت آنان ، مصداق و مظهر عذاب دردناك الهى
نبّىء عبادى . .. و أن عذابى هو العذاب الأليم ... فأخذتهم الصيحة ... فجعلنا عـليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 34 - 14
14- برخى از گناهان ، عذابى فراگير و سخت تر از برخى ديگر دارند .
فأصابهم سيئات ما عملوا و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
از اينكه براى «سيئه» واژه «أصاب» و براى استهزا «حاق» به كار رفته است، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 63 - 14
14- كيفر امتهايى كه به دعوت انبيا جواب مساعد ندادند ، عذاب دردناك است .
و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 88 - 1،7،9،10
1- كافران سد كننده راه خدا ، داراى عذابى بس فزون تر از ديگر كافران
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل الله زدنـهم عذابًا فوق العذاب
7- عذاب كافران ، به تناسب عملكرد و فساد آنان ، متفاوت است .
زدنـهم عذابًا فوق العذاب بما كانوا يفسدون
9- « ان النبى (صلی الله علیه و آله) سئل عن قول الله « زدناهم عذاباً فوق العذاب » قال : عقارب أمثال النخل الطوال ينهشونهم فى جهنّم ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره قول خدا «زدناهم عذاباً فوق العذاب» سؤال شد، حضرت فرمود: [عذاب زيادتر ]عقربهايى همانند درختهاى بلند خرما هستند كه جهنميها را در جهنم نيش مى زنند».
10- « عن النبى (صلی الله علیه و آله) قال : الزيادة خمسة أنهار تجرى من تحت العرش على رؤوس أهل النار . فذلك قوله : « زدناهم عذاباً فوق العذاب . . . » ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: عذاب افزون پنج نهر است كه از زير عرش بر سر اهل آتش فرو مى ريزد . .. و همين است [مراد] قول خدا: زدناهم عذاباً فوق العذاب».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 10،11
10- شكستن سوگند و پيمان ، داراى بازتاب هاى ناگوار دنيوى و عذاب بزرگ اخروى
و لاتتخذوا أيمـنكم دخلاً . .. و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «تذوقوا. ..» اشاره به ناگواريهاى دنيوى و «عذاب عظيم» اشاره به عذاب اخروى باشد.
11- ايجاد مانع بر سر راه خدا ( دين الهى ) ، موجب مشكلات دنيوى و عذاب بزرگ اخروى است .
و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب عظيم
مقصود از «سبيل الله» دين خداست كه در آيات بسيارى از قرآن به همين عنوان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 104 - 4
4- عذاب دردناك ، فرجام و كيفر كافرانى است كه از سر لجاج و عناد به آيات الهى ايمان نمى آورند .
إن الذين لايؤمنون بأيـت الله . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 105 - 8
8- افترا بستن بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، موجب عذاب دردناك اخروى است .
لهم عذاب أليم . إنما يفترى الكذب الذين لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 14
14- مرتد ، داراى عذابى بزرگ است .
من كفر بالله من بعد إيمـنه . .. لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 2،3
2- ناچيزى هر بهره دنيوى ، در قبال عذاب دردناك اخروى
متـع قليل و لهم عذاب أليم
3- بدعت گذارى ، و در پى دارنده عذاب دردناك اخروى است .
و لاتقولوا . .. هـذا حلـل و هـذا حرام ... متـع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 10 - 1
1- كفر به آخرت ، مايه ابتلا به عذاب دردناك الهى است .
و أن الذين لايؤمنون بالأخرة أعتدنا لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 16 - 11
11- عذاب جامعه فسادگر ، آن چنان شديد است كه مايه نابودى و هدم كامل آن مى شود .
ففسقوا فيها فحقّ عليها القول فدمّرنـها تدميراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 16
16- عذاب پروردگار ، عذابى بس سخت و دهشت بار و درخور اجتناب و پرهيز است .
إن عذاب ربّك كان محذورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 3،4
3- كفرپيشگان ، و گنه كاران ، به عذاب شديد الهى گرفتار خواهند شد .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
«بأس»، به معناى عذاب و سختى است و به قرينه «يبشّر المؤمنين. ..» ـ در فراز بعد ـ مراد، عذابى است كه كافران و گنه كاران به آن تهديد شده اند.
4- بيم دادن آدميان از عذاب شديد خداوندى ، از رسالت هاى قرآن است .
لينذر بأسًا شديدًا من لدنه
مرجع ضمير در «ينذر» و «يبشّر» ممكن است «الكتاب» و يا «عبده» باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 4 - 2
2- اعتقاد به فرزندگزينى خدا ، پندارى بس ناروا و موجب عذابى شديد است .
لينذر بأسًا شديدًا . .. و ينذر الذين قالوا اتخذ اللّه ولدًا
آيه قبل، يكى از رسالت هاى قرآن را، بيم به عذاب شديد الهى بيان كرد و اين آيه، به يكى از موارد استحقاق آن عذاب اشاره كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 13
13- عذاب جهنم ، عذابى بسيار سخت و ناگوار است .
ثمّ يردّ إلى ربّه فيعذّبه عذابًا نكرًا
«عذاباً» مفعول مطلقِ تأكيدى براى «يعذبه» است كه دالِ بر شدّت عذاب الهى است «نكراً» نيز كه صفت براى «عذاباً» است، تأكيدى فزون تر بر ناگوارى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 69 - 6
6- سركشان و عصيان گران در قيامت ، هر يك براى چشيدن عذاب ، گرفتار مرحله اى مناسب با كردار خويش خواهند بود .
ثمّ لننزعنّ من كلّ شيعة أيّهم أشدّ
جمله «لننزعنّ. ..» دلالت دارد كه بيرون كشيدن فردى كه از ديگران گنه كارتر است، تا آنجا ادامه خواهد يافت كه هر يك از عصيان گران در جايگاه مناسب خويش قرار گيرند و كيفر ببينند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 9
9 - عذاب جهنم ، عذابى سخت و غير قابل تحمل است .
فإنّ له جهنّم لايموت فيها و لايحيى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 86 - 16
16 - گمراهى پس از هدايت و شركورزى پس از توحيد ، زمينه ساز گرفتارى به خشم سنگين و پايدار خداوند و عذابى سخت و طولانى از جانب او
أضلّهم السامرىّ . .. أم أردتّم أن يحلّ عليكم غضب من ربّكم
«حلول غضب» بر رسوخ و دوام آن و نكره بودن «غضب» بر عظمت آن دلالت دارد. فرود آمدن غضب الهى، كنايه از نزول عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 6
6 - عذاب هاى آخرت ، نسبت به كيفر هاى دنيوى ، شديدتر و پايدارتر است .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 134 - 7
7 - منكران رسالت پيامبران پس از دريافت آيات الهى ، سزاوار كيفرى سخت و نابودى با عذاب استيصال
و لو أنّا أهلكنـهم بعذاب من قبله لقالوا . .. فنتّبع ءايـتك
«عذاب» نكره است و ناشناخته بودن عذاب، حاكى از شدت سختى آن است; به گونه اى كه حقيقت آن را نمى توان براى مخاطب ترسيم كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 46 - 4
4- عذاب الهى بسيار سخت و انسان در برابر آن ، بسيار ناتوان است .
و لئن مسّتهم نفحة من عذاب ربّك ليقولنّ يـويلنا
اين كه كافران لجوج، با لمس و احساس اندك عذاب الهى، اعتراف به حق مى كنند، بيانگر شدت عذاب الهى و ضعف انسان در برابر آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 100 - 2،4
2- عذاب و شكنجه مشركان و معبودهايشان در جهنم شديد خواهد بود .
لهم فيها زفير و هم فيها لايسمعون برداشت ياد شده بنابر اين نكته است كه ضمير «لهم»
4- شدت عذاب ها و طنين فرياد ، مانع شنيدن مشركان در جهنم خواهد شد .
لهم فيها زفير و هم فيها لايسمعون برداشت ياد شده بنابراين احتمال است كه «لهم فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 2 - 9
9- عذاب قهر خدا ، بسيار سخت و سهمگين است .
و لـكنّ عذاب اللّه شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 25 - 1،15
1 - كفر به خدا و سرپيچى از عبادت او ، گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب دردناك دوزخ است .
إنّ الذين كفروا و يصدّون عن سبيل اللّه
مراد از «الطيب من القول» ـ همان طور كه در آيه پيش گفته شد ـ كلمه توحيد و «صراط حميد» عبادت خداى يگانه
است. بنابراين با توجه به ارتباط اين آيه با آيه پيش، مى توان گفت: «كفروا» در «إنّ الذين كفروا»به تقدير «كفروا بالطيب من القول» است و مراد از «سبيل اللّه» در «يصدون عن سبيل اللّه»، عبادت و پرستش خداى يگانه مى باشد. قابل ذكر است كه «الذين» اسم «إنّ» و خبر آن محذوف است و تقدير آن به قرينه ذيل آيه چنين مى شود: «إنّ الذين كفروا... نذيقهم من عذاب أليم».
15 - عذاب دردناك دوزخ ، كيفر هر نوع انحراف از حق و تجاوز به حقوق ديگران در محيط مسجد الحرام
و من يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 44 - 7
7 - عذاب قهر الهى ، بسيار سخت ، هراس انگيز ، مرگبار و درهم كوبنده است .
فكيف كان نكير
«نكير» اسم «انكار» است و يكى از معانى «انكار» تغيير دادن و دگرگون كردن مى باشد. بنابراين معناى جمله فوق چنين مى شود: بنگريد چگونه آن شهرها را با مردم كفرپيشه شان دگرگون و زيرورو كردم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 57 - 4،8
4 - عذاب دوزخ ، عذابى خوار كننده و ذلت آور است .
لهم عذاب مهين
برداشت فوق، بر اين اساس است كه «مهين» وصف توضيحى براى عذاب باشد.
8 - استكبار در برابر خدا و آيات او ، درپى دارنده عذاب ذلت بخش و خوار كننده دوزخ
و الذين كفروا و كذّبوا بـَايـتنا . .. عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 77 - 3
3 - عذاب دوزخ ، عذابى است بسيار سخت و دردناك .
حتّى إذا فتحنا عليهم بابًا ذا عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 16
16 - خداوند ، طراح و گرداننده اصلى ماجراى « افك » را به عذاب بزرگ تهديد كرد .
والذى تولّى كبره منهم له عذاب عظيم
«كبر» به معناى معظم شىء و قسمت عمده هر چيزى است و مرجع ضمير «كبره»، «افك» است. بر اين اساس معناى آيه چنين مى شود: «كسى كه متولى و عهده دار قسمت عمده ماجراى افك مى باشد...» و مقصود از آن، عامل اصلى و طراح اين ماجرا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 3،4
3 - فضل و رحمت الهى و افشاى چهره توطئه گران « افك » از سوى خدا ، مسلمانان صدراسلام را از خطر عذابى بزرگ نجات بخشيد .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
4 - هتك حرمت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در پى دارنده عذابى بزرگ
لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه موضوع آيه شريفه، ماجراى «افك» است و با حرمت پيامبر(صلی الله علیه و آله) ارتباط دارد كه ناخواسته از سوى مسلمانان، در معرض هتك حرمت قرار گرفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 1،2
1 - اشاعه فحشا در ميان مردم ، گناهى بزرگ و در پى دارنده عذابى دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
«فاحشة» به هر عمل و سخن بسيار زشت گفته مى شود و اين واژه كنايه از گناه زنا و فساد جنسى است. عبارت «أن تشيع الفاحشة» نيز به دو گونه قابل معنا و تفسير كردن است: 1ـ اشاعه فحشا و رواج گناهان جنسى. 2- رواج و پخش اخبار مربوط به فحشا و روابط جنسى ديگران، كه در اين صورت كلمه اى در تقدير است; يعنى، «أن تشيع خبر الفاحشة».
2 - بازى با حيثيت مؤمنان و بدنام ساختن آنان ، معصيتى بزرگ و داراى فرجامى سخت و دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 2
2 - وضع كيفر سخت ( عذاب دردناك ) ، به منظور جلوگيرى از آلوده شدن جامعه ايمانى به مفاسد اخلاقى و فحشا ، جلوه اى از فضل و رحمت خداوند به امت اسلامى
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة . .. لهم عذاب أليم ... و لولا فضل اللّه عليكم و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 5،8
5 - عذاب بزرگ خداوند ، پيامد و كيفر قذف كردن زنان عفيف و مؤمن است .
إنّ الذين يرمون المحصنـت . .. لهم عذاب عظيم
8 - دستور قطع ارتباط با توطئه گران « افك » و تهديد آنان به عذاب بزرگ از سوى خداوند
إنّ الذين يرمون المحصنـت . .. لهم عذاب عظيم
برداشت فوق، بر اين اساس است كه آيه ياد شده، از جمله آيات مربوط به ماجراى «افك» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 63 - 10،13
10 - مبتلا شدن به فتنه و بلا و يا عذاب دردناك الهى ، پيامد سرپيچى از فرمان هاى رسول خدا است .
فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم
13 - شانه خالى كردن از بار مسؤوليت اجتماعى و حل و فصل امور مسلمين ، پيامددار فتنه و بلا و يا عذاب دردناك الهى
است .
و إذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا . .. فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 12 - 4
4 ـ كيفر و عذاب تكذيب كنندگان قيامت ، بسيار شديد و هولناك خواهد بود .
سمعوا لها تغيّظًا و زفيرًا
صداى خشمگينانه و پرخروش آتش جهنم، با ديدن منكران معاد از راه دور، حاكى از شدت و هولناكى عذاب و كيفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 19 - 4
4 ـ چشيدن عذاب بزرگ الهى ، كيفر حتمى ستم كاران
و من يظلم منكم نذقه عذابًا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 37 - 6،8،9
6 ـ خداوند ، براى ستم گران عذابى دردناك مهيّا ساخته است .
و أعتدنا للظـلمين عذابًا أليمًا
8 ـ تكذيب كنندگان آيات و رسولان الهى ، علاوه بر هلاكت دنيوى ، در آخرت نيز دچار عذابى دردناك و رنج آور خواهند شد .
الذين كذّبوا بأيـتنا فدمّرنـهم . .. كذّبوا الرسل أغرقنـهم ... و أعتدنا للظـلمين
9 ـ ظلم ، درپى دارنده هلاكت دنيوى و عذاب دردناك اخروى
و أعتدنا للظـلمين عذابًا أليمًا
مقصود از «ظالمين» همان تكذيب كنندگان آيات الهى و انبيا هستند. بنابراين آمدن آن به صورت اسم ظاهر، براى بيان اين نكته است كه علت هلاكت دنيوى و عذاب اخروى آنان ظلم خود آنها بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 156 - 4
4 - تهديد ثموديان از سوى صالح ( ع ) ، به عذاب و كيفر سخت الهى در صورت رساندن هرگونه گزندى به ناقه
و لاتمسّوها بسوء فيأخذكم عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 201 - 4
4 - ايمان نياوردن به آيات الهى ، درپى دارنده عذابى دردناك
لايؤمنون به حتّى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 5 - 1
1 - عذاب سخت و رنج آور ، گريبانگير منكران قيامت
أُولئك الذين لهم سوء العذاب
«أُولـئك» اشاره به منكران جهان آخرت دارد. «سوء العذاب» نيز از باب اضافه صفت به موصوف و به معناى «العذاب السوء» مى باشد; يعنى، اينان همان كسانى اند كه آن عذاب سخت و جانكاه برايشان مقدر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 58 - 4
4 - عذاب فرو آمده بر قوم لوط ، بسى مرگبار و جانگزا بود .
فساء مطر المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 81 - 4
4 - تهديد مشركان مغرور و قارون صفت صدر اسلام از سوى خداوند به عذاب ذلّت بار
إنّ قـرون كان من قوم موسى فبغى عليهم . .. فخسفنا به و بداره الأرض
يادآورى فرجام شوم قارون، پس از بيان بهانه جويى هاى سردمداران مشرك مكه ـ كه همگى از ثروتمندان بودند ـ نوعى تهديد به آنان است كه بايد به هوش باشند; زيرا ممكن است خداوند آنان را نيز هم چون قارون با خوارى و ذلت هلاك كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 2
2 - عذاب قوم لوط ، عذابى سخت و كوبنده بود .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
نكره آورده شدن «رجزاً» بيان كننده بزرگى عذاب نازل شده بر قوم لوط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 7 - 13
13 - عذاب هاى خداوند ، داراى مراتب است .
عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 8
8 - عذاب هاى خداوند ، داراى مراتب است .
عذابًا مهينًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 5 - 3،5
3 - تلاش گران بر ضد آيات الهى ، قطعاً عذابى دردناك خواهند داشت .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. أُولـئك لهم عذاب ... أليم
5 - تلاش گران بر ضد آيات قرآن ، عذابى دردناك و بد خواهند داشت .
و الذين سَعَوْ فى ءايـتنا . .. لهم عذاب من رجز أليم
به قرينه آيه بعد، مى توان گفت كه مراد از «آيات» در اين آيه، آيات قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 7 - 1،5
1 - كافران ، سزاوار عذابى سخت و طاقت فرسا
الذين كفروا لهم عذاب شديد
5 - كفر و انكار دين الهى ، هر چند توأم با عمل كفرآميز نباشد ، موجب عذاب شديد و بدبختى است .
الذين كفروا لهم عذاب شديد و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم مغفرة
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه خداوند، سعادت مندى مؤمنان را در گرو دو چيز (ايمان و عمل صالح) دانسته است; ولى بدبختى و عذاب شديد كافران را صرفاً به كفر آنان مربوط كرده و عمل كفرآميز آنان سخن نگفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 10 - 14
14 - مكر ها و توطئه هاى سوء كافران ، موجب عذاب شديد آنان است .
و الذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 1
1 - چشيدن عذاب دردناك ، وعده حتمى خداوند به كافران و مشركان مستكبر
إذا قيل لهم لا إلـه إلاّ اللّه يستكبرون . .. إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 39 - 1
1 - عذاب دردناك مشركان و كافران مستكبر در دوزخ ، تجسم اعمال خود آنان و متناسب با رفتار ايشان است .
لذائقوا العذاب الأليم . و ما تجزون إلاّ ما كنتم تعملون
آيه شريفه، در واقع پاسخ سؤالى است كه از آيه قبل برمى آيد و آن اين كه: چرا عذاب مشركان مستكبر، عذابى دردناك است و آيا اين عذاب عادلانه است؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 26 - 19،20،21،22
19 - بيرون رفتن از مسير خدا ، درپى دارنده عذاب شديد الهى
إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذاب شديد
20 - داورى ظالمانه و متكى بر هوا و هوس ، در پى دارنده عذاب شديد الهى
فاحكم بين الناس بالحقّ و لاتتّبع الهوى . ..إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذ
21 - فراموشى روز قيامت ، عامل ابتلاى انسان به عذاب شديد الهى
لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب
«باء» در «بما نسوا. ..» براى سببيت است; يعنى، چون انسان ها روز حساب را فراموش كردند، به عذاب شديد محكوم شدند.
22 - هواپرستى ، علت نخستين و زمينه اصلى ابتلاى انسان به عذاب شديد الهى
و لاتتّبع الهوى . .. إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذاب شديد بما نسوا يوم ا
آيه شريفه، پيروى از هواى نفس را سبب گمراهى و گمراهى را، موجب ابتلا به عذاب شديد دانسته است; ولى در پايان، فراموشى روز حساب را سبب عذاب شديد معرفى كرده است. از اين بيان استفاده مى شود كه براى عذاب شديد، سبب هاى گوناگونى هست و چون پيروى از هواى نفس مقدم ذكر شد، مى توان استفاده كرد كه اين سبب از نخستين سبب هاى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 3،4
3 - خوف و هراس پيامبر (صلی الله علیه و آله) از عذاب بزرگ الهى ، بازدارنده آن حضرت از هرگونه عصيان و نافرمانى بود .
إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
4 - ايمان به روز قيامت و ترس از عذاب بزرگ آن روز ، بازدارنده آدمى از هرگونه گناه و قانون شكنى است .
إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 10
10 - ظلم ، موجب عذاب سخت الهى
و قيل للظـلمين ذوقوا ما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 4،5،6
4 - ذلت و سرافكندگى در دنيا ، عذابى بزرگ براى انسان
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أكبر
از بزرگ تر شمرده شدن عذاب اخروى، به دست مى آيد كه عذاب ذلت بار دنيايى، خود عذابى بزرگ است.
5 - عذاب تكذيب كنندگان پيامبران در آخرت ، بسى بزرگ تر و شديدتر از عذاب ذلت بار آنان در دنيااست .
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أكبر
بزرگ تر بودن عذاب اخروى، مى تواند اشاره به شديدتر بودن آن در مقايسه با عذاب هاى دنيايى باشد.
6 - عذاب الهى در آخرت ، در مقايسه با عذاب هاى دنيوى ، بسى بزرگ تر و شديدتر است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) كافران و مشركان معاند را به عذاب فراگير و دائمى دوزخ تهديد كرد .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
«على» براى استيلا و تمكن است و مى رساند كه عذاب الهى دشمنان رسول خدا، فراگير و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 1،2،8
1 - ستمگران در قيامت ، براى رهايى خود از عذاب سخت الهى ، حاضراند دو چندان ثروت ها و دارايى هاى زمين را فدا كنند .
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض جميعًا و مثله معه لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم
2 - عذاب ستمگران در قيامت ، بسيار سخت و غير قابل تحمل براى آنان
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم القيـمة
فدا كردن دو برابر ثروت هاى موجود در كره زمين براى نجات خود از عذاب الهى، بيانگر مطلب ياد شده است.
8 - شرك و ظلم ، گناهى بس بزرگ و پيام دار عذابى سخت و فوق تصور بشر
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 2
2 - عذاب سخت و فوق تصور ستمگران در قيامت ، بازتاب كردار و رفتار خود آنان است .
و بدا لهم سيّئات ما كسبوا
آمدن ماده «كسب» به جاى ماده «فعل»، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 6
6 - عذاب سخت فرعونيان در دنيا ، از جلوه هاى حمايت خداوند از مؤمن آل فرعون
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيـه اللّه سيّئات ما مكروا و حاق بـَال فرعون سوء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 7،8
7 - خاندان فرعون ، مبتلا به سخت ترين عذاب و كيفر الهى در دوزخ
أشدّ العذاب
با توجه به اين كه «أشدّ العذاب» مى تواند بيانگر اين معنا باشد كه عذاب دوزخ، شدت و ضعف دارد و فرعونيان در درجه شديدتر آن قرار داده خواهند شد. هم چنين مى تواند بدين معنا باشد كه عذاب دوزخ در مقايسه با هر عذاب ديگرى، شديدترين عذاب ها است. در اين صورت «أشدّ العذاب» به جاى دوزخ آمده و حكايت از شدت بى حساب آتش آن دارد.
8 - آتش دوزخ ، سخت ترين و شديدترين عذاب و كيفر الهى
أشدّ العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 11،16
11 - عذاب اخروى قوم عاد ، سخت تر و ذلت بارتر از عذاب دنيوى آنان
لنذيقهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أخزى
16 - مستكبران و منكران آيات الهى ، به عذاب هاى سخت اخروى گرفتار خواهند شد .
فاستكبروا فى الأرض . .. و كانوا بأيـتنا يجحدون... و لعذاب الأخرة أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 27 - 1،2
1 - عذاب سخت و دشوار الهى ، كيفرى حتمى براى كافران حق ستيز
فلنذيقنّ الذين كفروا عذابًا شديدًا
لام و نون تأكيد در «لنذيقنّ»، حاكى از حتمى بودن عذاب و كيفر مى باشد.
2 - ممانعت از دسترسى انسان ها به پيام قرآن ، در پى دارنده عذاب سخت الهى
و قال الذين كفروا لاتسمعوا . .. فلنذيقنّ الذين كفروا عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 43 - 13
13 - عذاب دردناك و شديد ، كيفر ياوه سرايى عليه رسولان الهى است .
ما قد قيل للرسل . .. ذو عقاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 50 - 23،24
23 - كافران ، در قيامت گرفتار عذابى حتمى و جانكاه
و لنذيقنّهم من عذاب غليظ
24 - عذاب هاى اخروى ، داراى مراتب و تفاوت در شدت
عذاب غليظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 12
12 - مشركان و مجادله گران حق ستيز گرفتار غضب و عذاب سخت الهى
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 21 - 9
9 - ظالمان و سيه كاران ، مستحق عذاب دردناك آخرت اند .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 7
7 - عذاب دردناك و سخت ستمكاران در قيامت ، بازتاب عملكرد خود آنان است .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم . ترى الظـلمين مشفقين ممّا كسبوا و هو واقع بهم
چنانچه كه مراد از «ما» در «ما كسبوا» عمل باشد و ضمير «هو» به آن بازگردد، از ارتباط دو آيه ، مى توان استفاده كرد كه «عذاب أليم» چيزى جز عملكرد انسان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 26 - 7
7 - عذاب سخت و شديد خداوند ، در انتظار كافران است .
و الكـفرون لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 42 - 5
5 - ستم پيشگان و متجاوزان ، مستحق عذابى سخت و دردناك اند .
الذين يظلمون الناس . .. أولـئك لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 6
6 - ابتلاى فرعونيان ، به عذابى سخت و دردناك ، در پى انكار لجاجت آميز دلايل و معجزات موسى ( ع ) از سوى آنان
و أخذنـهم بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 5
5 - ستم پيشگان ، گرفتار عذابى دردناك در قيامت
فويل للذين ظلموا من عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 8 - 1،4
1 - اصرار مستكبرانه بر كفر ، به رغم شنيدن آيات الهى ، در پى دارنده عذابى بس دردناك
يسمع ءايـت اللّه . .. فبشّره بعذاب أليم
4 - تهديد مستكبران كفرپيشه از سوى خداوند ، به عذابى سخت و بدفرجام
فبشّره بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 9 - 3
3 - استكبار و خودبرتربينى در دنيا ، درپى دارنده عذابى خفت بار و خواركننده در آخرت
لهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 10 - 10
10 - حرمت شكنى و استهزا نسبت به آيات الهى ، گناهى بس بزرگ و درپى دارنده عذابى سخت
ويل لكلّ أفّاك أثيم . .. اتّخذها هزوًا ... و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 11 - 2
2 - منكران آيات و نشانه هاى پروردگار ، داراى عذابى سخت و هول انگيز
و الذين كفروا بـايـت ربّهم لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» در لغت، به معناى اضطراب مى باشد (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 20 - 8،9
8- قيامت ، روز مجازات كافران با عذابى خواركننده و ذلّت بار
فاليوم تجزون عذاب الهون
9- هدر دادن امكانات زندگى در مسير خوش گذرانى ، در پى دارنده عذاب ذلّت بار اخروى
أذهبتم طيّبـتكم فى حياتكم الدنيا و استمتعتم بها فاليوم تجزون عذاب الهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 19
19- شرك و پرستش غير خدا ، در پى دارنده عذاب سخت الهى
ألاّتعبدوا إلاّ اللّه إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
از ارتباط «ألاّتعبدوا. ..» با «إنّى أخاف عليكم...»، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 11
11- غفران الهى ، پناهگاه مؤمنان از آثار سخت گناهان و عذاب دردناك
يغفر لكم . .. و يجركم من عذاب أليم
در برداشت ياد شده عطف «يجركم. ..» بر «يغفرلكم...» تفسيرى دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 13
13 - تهديد متخلّفان از سفر حديبيه ، به عذاب دردناك ، در صورت تخلف و روى گردانى دوباره از جهاد
و إن تتولّوا كما تولّيتم من قبل يعذّبكم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 17 - 12
12 - روى گردانان از اطاعت خدا و رسول او و جهاد در راه الهى گرفتار عذابى بس درد ناك
و من يتولّ يعذّبه عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 27،28
27- كافران مكه ، مورد تهديد خداوند به عذابى دردناك
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا أليمًا
28- نبرد پيروزمندانه مؤمنان عليه كفر ، عذاب دردناك الهى براى كافران
و لولا رجال مؤمنون . .. لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
در اين آيه «لعذّبنا»، مقابل صلح حديبيه قرار گرفته است. از تقابل صلح و عذاب، دانسته مى شود كه مصداق بارز عذاب الهى براى كافران، دردى است كه از شمشير مؤمنان در ميدان نبرد خواهند چشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 26 - 3
3ـ مشركان ، محكوم به عذابى شديد
الذى جعل مع اللّه . .. فى العذاب الشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 5
5 - عذاب فرود آمده بر قوم لوط ، عذابى سخت ويرانگر و دردناك بود .
لنرسل عليهم حجارة . .. و تركنا فيها ءاية للذين يخافون العذاب الأليم
از اين كه در پى نزول عذاب دردناك بر قوم لوط، فقط نشانه اى از آنان برجاى مانده، استفاده مى شود كه تمامى مظاهر زندگى آنان از ميان رفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 59 - 1
1 - كافران و ستمكاران ، داراى بهره اى عظيم از عذاب الهى ، همانند كافران و ستم پيشگان گذشته تاريخ
فإنّ للذين ظلموا ذنوبًا مثل ذنوب أصحـبهم
«ذنوب» در معانى «دلو بزرگ چاه هنگامى كه از آب پر شده باشد» و نيز «نصيب و بهره» به كار مى رود. در آيه شريفه مراد معناى دوم است. گفتنى است كه تعبير «نصيبى عظيم» در برداشت بالا، از نكره آمدن «ذنوباً» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 9
9 - كافران ظالم ، داراى عذابى فزون تر از كافران ديگر *
و إنّ للذين ظلموا عذابًا دون ذلك
برداشت بالا بنابراين نكته است كه «ظالم» بر همه كافران اطلاق نشده باشد; بلكه كافران دو گروه باشد. گروهى كه فقط كفر مىورزند و گروهى كه علاوه بر كفر اقدام هاى ظالمانه و توطئه گرانه عليه دين دارند. اين گروه علاوه بر كيفر كفر، عذاب
ديگرى در قبال ظلمشان خواهند ديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 11،12،13
11 - عذاب دردناك الهى ، كيفر كافران است .
و للكـفرين عذاب أليم
12 - عذاب دردناك الهى ، گريبانگير كسانى خواهد شد كه حدود الهى را رعايت نكرده و به آن تعدى مى كنند .
و تلك حدود اللّه و للكـفرين عذاب أليم
13 - رعايت نكردن حدود الهى در ظهار ، درپى دارنده عذاب دردناك الهى است .
و تلك حدود اللّه و للكـفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 1،2،5،7
1 - برقرارى رابطه دوستى و همدستى با ديگر پيروان اديان عليه اسلام و مسلمين ، كارى زشت و در پى دارنده عذاب سخت الهى
الذين تولّوا قومًا . .. لهم عذابًا شديدًا إنّهم ساء ما كانوا يعملون
2 - عذابى سخت و جانكاه ، در انتظار منافقان است .
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
5 - برقرارى رابطه دوستى منافقان با يهوديان ، مصداق بارز زشت كارى آنان و سبب دچار شدنشان به عذاب سخت الهى
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
7 - پافشارى و استمرار بخشى منافقان بر اعمال زشت و ناپسند ، عامل گرفتارى آنان به عذاب سخت اخروى
إنّهم ساء ما كانوا يعملون
«إنّهم ساء. ..» براى بيان علت محكوميت منافقان به عذاب سخت اخروى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 6
6 - عذاب خوار كننده الهى ، در انتظار منافقان است .
فلهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 15 - 5
5 - اسلام ستيزان ( بنى نضير و . . . ) ، علاوه بر شكست و ذلت دنيوى ، داراى عذاب دردناك اخروى اند .
ذاقوا وبال أمرهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 10 - 5
5 - عذاب الهى ، سخت دردناك است .
تنجيكم من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 7
7 - ايمان استوار به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا ، رهايى بخش انسان از عذاب دردناك الهى
تنجيكم من عذاب أليم . تؤمنون باللّه و رسوله و تجـهدون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 5 - 5
5 - اقوام كافر در آخرت ، به عذاب دردناك دچار خواهند شد .
الذين كفروا . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 1،8
1 - انكار معجزات و دلايل روشن پيامبران و روى گردانى از تعاليم آنان ، عامل گرفتارى كافران پيشين به سرنوشت شوم و عذاب دردناكِ الهى
الذين كفروا . .. لهم عذاب أليم . ذلك بأنّه كانت تأتيهم رسلهم بالبيّنـت ... فكفرو
«بيّنه» (مفرد «بيّنات») به معناى دليل و حجت است; ولى در قرآن بر معجزه پيامبران الهى نيز اطلاق شده است.
8 - كفر و انكار رسالت پيامبران ، از روى عمد و آگاهانه ، نگون بختى و عذاب دردناك اخروى را در پى دارد .
فذاقوا وبال أمرهم . .. ذلك بأنّه كانت تأتيهم رسلهم بالبيّنـت ... فكفروا و تولّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 8 - 5،6
5 - جوامعى كه از فرمان هاى خدا و رسولان او ، سرپيچى كردند ، مورد محاسبه سخت الهى و عذاب ناشناخته و ناخوشايند ( عذاب استيصال ) قرار گرفتند .
فحاسبنها حسابًا شديدًا و عذّبنها عذابًا نكرًا
«نكر» (مرادف «منكر») به معناى شىء ناخوشايند و ناشناخته است.
6 - سرپيچى از فرمان هاى خدا و پيامبران ، در پى دارنده محاسبه سخت الهى و عذاب ناخوشايند و ناشناخته ( عذاب استيصال )
عتت عن أمر ربّها و رسله فحاسبنها حسابًا شديدًا و عذّبنها عذابًا نكرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 10 - 1
1 - خداوند ، براى عصيان گران و متمردان از امر الهى و پيامبران ، عذابى شديد در آخرت آماده كرده است .
و كأيّن من قرية عتت عن أمر ربّها و رسله . .. أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 6
6 - هيچ كس و هيچ نيرويى ، توانايى پناه دادن به كافران در برابر عذاب دردناك الهى را ندارد .
فمن يجير الكـفرين من عذاب أليم
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه استفهام در «فمن يجير. ..» انكارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 4
4 - كيفر و عذاب خداوند در آخرت ، بزرگ تر و با عظمت تر از عذاب و كيفر دنيوى او است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 2،4
2 - فرعونيان و اقوام پيش از آنان و قوم لوط ، از سوى خداوند به عقوبتى سخت در دنيا گرفتار شدند .
فأخذهم أخذة رابية
«رابية» (اسم فاعل از «ربا يربو») به معناى فزاينده و رو به رشد است و در اين آيه كنايه از شدّت است.
4 - عصيان فرمان هاى پيامبران ، از موجبات عقوبت سخت الهى در دنيا
فعصوا رسول ربّهم فأخذهم أخذة رابية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 31 - 4
4 - آتش دوزخ ، عذابى سخت تر از غل و زنجير شدن
خذوه فغلّوه . ثمّ الجحيم صلّوه
«ثمّ» حرف عطف و مفيد تراخى رتبى است. اين كلمه در آيه شريفه، مى رساند كه معطوف (عذاب با آتش دوزخ)، شديدتر از معطوف عليه (عذاب با دستگيرى و غل و زنجير كردن) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 32 - 2
2 - به بند كشيده شدن با زنجير هاى بلند ، عذابى سخت تر از آتش دوزخ
ثمّ الجحيم صلّوه . ثمّ فى سلسلة ذرعها سبعون ذراعًا فاسلكوه
مطلب ياد شده از «ثمّ» در «ثمّ فى سلسلة» ـ كه براى تراخى رتبى است ـ استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 7،11
7 - ظلم ، موجب محروميت از رحمت خداوند و گرفتار آمدن به عذاب دردناك الهى است .
يدخل من يشاء فى رحمته و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
11 - عذاب دردناك دوزخ ، هم اكنون مهيا و آماده است .
أعدّ لهم عذابًا أليمًا
با توجه به ماضى بودن فعل «أعدّ»، برداشت ياد شده استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 1،2
1 - خداوند فرعون را در پى ادعاى ربوبيت ، به عذاب سخت دنيا و آخرت گرفتار ساخت .
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
فاء در «فأخذه. ..»، آن را بر آيه قبل (فقال أنا ربّكم الأعلى) تفريع كرده است.
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 15 - 1
1 - قيامت ، روز گرفتارى طاقت فرساى فاسقان در آتش جهنم
يصلونها يوم الدين
«يصلونها»; يعنى، با رنج و مشقّت، حرارت آن را مى چشند. (برگرفته از قاموس)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 24 - 1
1 - انكار معاد و تكذيب قرآن ، درپى دارنده عذابى دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 3
3 - باور داشتن معاد و معارف قرآن و انجام دادن كار هاى صالح ، نجات بخش انسان از عذاب دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت
متعلق «آمنوا» ـ به قرينه آيات پيشين ـ معاد و قرآن است و «الصالحات» ـ كه جمع با حرف «ال» است ـ دلالت بر عموم مى كند. در اين موارد، مراد عموم عرفى است; يعنى، تمام صالحاتى كه امكان پذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 2،16
2 - شكنجه گران و سوزانندگان مؤمنان ، علاوه بر عذاب جهنم ، به عذاب سوزانى سخت تر از آن ، گرفتار خواهند شد .
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جمله «و لهم عذاب الحريق» چنانچه تأكيد قبل نباشد، بر وجود عذابى ديگر ـ علاوه بر عذاب جهنم ـ دلالت دارد. برخى آن را بر عذاب دوران برزخ و قيامت تطبيق داده اند. وصف حريق بودن، بيانگر شدّت سوزندگى آن است; در حدى كه اوصاف ديگر آن را تحت الشعاع قرار مى دهد.
16 - خداوند ، اصحاب اخدود را به جهنم و عذاب سوزانى سخت تر از آن گرفتار خواهد كرد .
إنّ الذين . .. فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
عبارت «الذين فتنوا» عام است و شامل تمام آزار دهندگان مردم مؤمن مى شود; چه در گذشته بدون توبه مرده باشند و يا در آينده و حال پيدا شده و فرصت توبه را از دست دهند. سياق آيات، قرينه بر اين است كه اصحاب «اخدود» مصداق بارز اين گروه بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 12 - 1
1 - كسانى كه از تذكرات قرآن ، فاصله گرفته ، آن را نپذيرند ، به بزرگ ترين و سوزان ترين آتش ها ، گرفتار شده و در آن باقى خواهند ماند .
و يتجنّبها الأشقى . الذى يصلى النار الكبرى
زجاج گفته است: «صلى»; يعنى، ملازم و همراه شد (لسان العرب) و «صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد. (قاموس). «كبرى»; يعنى، بزرگ تر و بزرگى آتش به گستردگى و افروخته تر بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 4 - 1
1 - چشيدن آتش سوزان و گرفتارى به رنج و مشقت آن ، فرجام كسانى است كه حضورشان در صحنه قيامت ، همراه با خفّت و خوارى است .
وجوه يومئذ خـشعة . .. تصلى نارًا حامية
«صلى النار»; يعنى، حرارت آتش را به سختى چشيد (قاموس).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 24 - 1،2،3،4
1 - گرفتارى به بزرگ ترين عذاب هاى خداوند ، فرجام كسانى است كه از پند و اندرز هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى برگردانده ، به آن كفر مىورزند .
إلاّ من تولّى و كفر . فيعذّبه اللّه العذاب الأكبر
2 - عذاب هاى الهى ، داراى درجات و مراتب گوناگون است .
العذاب الأكبر
3 - جهان آخرت ، عرصه گرفتارى كافران حق گريز به بزرگ ترين عذاب هاى الهى است .
العذاب الأكبر
به قرينه آيه بعد، مراد از «العذاب الأكبر» عذابى است كه كافران در آخرت، به آن گرفتار خواهند شد.
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله . . . « فيعذّبه اللّه العذاب الأكبر » يريد الغليظ الشديد الدائم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند . .. «فيعذبه اللّه العذاب الأكبر» روايت شده است: مقصود عذاب خشن و شديد و ابدى است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 1،2
1 - خداوند ، با فرود آوردن عذابى سخت بر فرعون و قوم عاد و ثمود ، شلاق عقوبت خويش را پياپى بر آنان نواخت .
فصبّ عليهم ربّك سوط عذاب
«صبّ»، به معناى ريختن چيزى و «سوط» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است و به شلاق از آن جهت «سوط» گفته مى شود كه با پوست مى آميزد (مقاييس اللغة). «ريختن شلاق عذاب»، كنايه از عذاب پياپى و شديد است.
2 - عذاب دنيا ، هر چند شديد باشد ، در قياس با عذاب آخرت ناچيز است . *
سوط عذاب
تعبير «شلاق عذاب»، حاكى از تقليل است; يعنى، عذاب سخت آسمانى كه بر فرعون و اقوام عاد و ثمود فروريخت، در واقع شلاقى بيش نبود. برخى از اهل لغت، كلمه «سوط» را به معناى «نصيب» گرفته اند(مقاييس اللغة). برداشت ياد شده با توجّه به اين معنا، وضوح بيشترى مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 26 - 3
3 - كسانى كه يتيمان را گرامى نداشته و بر تغذيه مساكين توصيه نمى كنند و به ناحق ارث ديگران را تصرف كرده و به مال دنيا دل بسته اند ، در قيامت به سخت ترين شكل به بند كشيده خواهند شد .
لاتكرمون . .. لاتحـضّون ... تأكلون ... تحبّون ... و لايوثق وثاقه أحد
ممكن است ضمير «وثاقه» به «الإنسان» برگردد. در اين صورت «وثاق» به مفعول خود اضافه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فيل - 105 - 5 - 7
7 - هجوم آورندگان به كعبه و حرمت شكنان آن ، در معرض عذابى سخت از جانب خداوند
فجعلهم كعصف مأكول
نقل داستان ابرهه، با جمله «ألم تر»، دل گرمى دادن به مؤمنان و تهديد كسانى است كه حرمت كعبه را پاس نمى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 25
25 - عذاب هاى اخروى داراى مراتب است .
و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 114 - 20
20 - عذاب بزرگ قيامت ، فرجام بازدارندگان مردم از ورود به مساجد براى ياد خدا
و من أظلم ممن منع مسجد اللّه . .. و لهم فى الأخرة عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 19
19 ـ عذاب اخروى داراى انواع و مراتب
و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 59 - 17
17 ـ عذاب روز قيامت ، عذابى بس بزرگ و هولناك
يقوم اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره إنى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
توصيف روز قيامت به عظمت و بزرگى مى تواند به اعتبار بزرگى عذاب آن باشد. يعنى در حقيقت «عظيم» توصيف عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 7
7 ـ انتساب فرزند به خدا ، بدعت در دين و افترا و دروغ بستن به او ، كفر و موجب عذاب شديد اخروى است .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. إلينا مرجعهم ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 11
11ـ عذاب آخرت ، عذابى شديد و سهمگين است .
و نجّينـهم من عذاب غليظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 21 - 12
12- عذاب كافرانِ پيرو در قيامت به قدرى شديد است كه آنان را به دريوزگى مى كشاند .
فقال الضعفـؤا للذين استكبروا إنّا كنّا لكم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 5
5- ستم كاران ، در قيامت ، به عذابى سخت گرفتار خواهند شد .
فيعذّبه عذابًا نكرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 7
7 - مسرفان و ترك كنندگان ايمان به آيات خداوند ، علاوه بر كيفر شدن در دنيا و كور بودن در روز قيامت ، آخرتى همراه با
عذاب سخت تر و مداوم تر خواهند داشت .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
«كذلك» مى رساند كه زندگى سخت در دنيا و كورى قيامت، علاوه بر غافلان، مسرفان بى ايمان را نيز تهديد مى كند و جمله «لعذاب الأخرة. ..» حاكى از عذابى اضافه بر آن است كه پس از پايان روز قيامت، آغاز شده و شديدتر و طولانى تر از عذاب، دنيا و قيامت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 38 - 2
2 ـ قوم عاد ، ثمود و اصحاب رسّ ، مردمانى ظالم و ستمگر و گرفتار عذاب دردناك الهى در قيامت
و أعتدنا للظـلمين عذابًا أليمًا . و عادًا و ثمودا و أصحـب الرّسّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 2
2 - شرك به خدا ، تكذيب رسالت پيامبران و استكبار در برابر حق ، موجب عذاب دردناك اخروى
و إذا قيل لهم لا إلـه إلاّ اللّه يستكبرون . .. إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 7
7 - عذاب مشركان و ستمگران در قيامت ، بسيار بزرگ و فراتر از تصورشان است .
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
«إحتساب» (مصدر «يحتسبون») مبالغه در حساب و به معناى «ظن» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 10 - 9
9 - عذاب سخت و جانكاه روز قيامت ، فرجام كافران حق ناپذير
و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 11 - 5
5 - عذاب سخت منكران آيات الهى ، در قيامت به وسيله موادى آلوده و نفرت انگيز *
لهم عذاب من رجز أليم
«رجز» مى تواند به معناى «رجس» و آلودگى باشد در اين صورت اگر «من» نشويه باشد، براشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 26 - 4
4ـ جهنّم ، دربردارنده شكنجه هاى سخت براى مشركان
ألقيا فى جهنّم . .. فألقياه فى العذاب الشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 51 - 3
3 - تهديد منكران معاد از سوى خداوند ، به عذاب سخت اخروى
ثمّ إنّكم أيّها الضالّون المكذّبون
خبر «إنّ» ـ كه در آيه بعد آمده ـ بيانگر عذاب هولناك منكران رستاخيز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 20 - 17
17 - عذاب الهى در جهان آخرت ، بسى سخت و شديد است .
و فى الأخرة عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 4
4 - تكذيب دين و بدگويى از آن ، از موجبات كيفر و عذاب الهى
و اصبر على ما يقولون . .. و المكذّبين ... إنّ لدينا أنكالاً ... و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 2
2 - كفران نعمت هدايت ، موجب عذاب سخت الهى ( همچون زنجير ، غل و آتش ) در قيامت
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ و أغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 5
5 - ظالمان در قيامت ، گرفتار عذاب دردناك الهى اند .
و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 3
3 - وجود عذابِ سوزانى شديدتر از عذاب جهنم در قيامت
فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 50 - 8
8 ـ كافران پس از جان كندن پر مشقت به عذاب و آتشى سوزان ( عذاب برزخ ) گرفتار خواهند شد .
و ذوقوا عذاب الحريق
امر به چشيدن عذاب حريق (ذوقوا عذاب الحريق)، دلالت بر وجود بالفعل آن عذاب دارد. و چون اين جمله به هنگام گرفتن جان كافران گفته مى شود، معلوم مى شود كه كافران پس از مردن به عذاب گرفتار خواهند شد و اين همان عذاب برزخى است. گفتنى است «ذوقوا ... » به تقدير «يقولون لهم» سخن ملائكه با كافران به هنگام گرفتن جان آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 14 - 5
5 ـ جهنم ، داراى انواع عذاب هلاكت بار براى تكذيب كنندگان قيامت
لاتدعوا اليوم ثبورًا وحدًا و ادعوا ثبورًا كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 9
9 - عذاب دوزخ ، داراى مراتب گوناگون و شدت و ضعف است .
أشدّ العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 23 - 2
2 - عذاب طغيان گران و فرورفتگان در گناه ، داراى مراحل گوناگونى است .
لـبثين فيها أحقابًا
«لابثين» حال براى «الطاغين» در آيه قبل است. تعدد حُقب (مرحله زمانى)، نشانگر تفاوت هر مرحله با مراحل ديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 23 - 2
2 - عذاب طغيان گران و فرورفتگان در گناه ، داراى مراحل گوناگونى است .
لـبثين فيها أحقابًا
«لابثين» حال براى «الطاغين» در آيه قبل است. تعدد حُقب (مرحله زمانى)، نشانگر تفاوت هر مرحله با مراحل ديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 24 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله . . . « فيعذّبه اللّه العذاب الأكبر » يريد الغليظ الشديد الدائم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند . .. «فيعذبه اللّه العذاب الأكبر» روايت شده است: مقصود عذاب خشن و شديد و ابدى است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 13 - 3
3- مترفان ستمگر هنگام نزول عذاب ، دارايى ها و خانه هاى خود را ر ها نموده و از شهر و ديار خود مى گريزند .
وارجعوا إلى ما أُترفتم فيه و مسـكنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 14 - 1،2
1- رفاه زدگان جوامع ستم پيشه ، به ظلم و ستم خويش پس از احساس عذاب الهى اعتراف مى كنند .
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
2- مرفهان ستمگر ، با مشاهده عذاب الهى در حسرت و ندامت فرو مى روند .
فلمّا أحسّوا بأسنا . .. قالوا يـويلنا إنّا كنّا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 15 - 1
1- مرفهانِ ستمگر در تأسف و پشيمانى ، از زمان احساس عذاب تا هنگامه هلاكت و نابودى
فما زالت تلك دعويهم حتّى جعلنـهم حصيدًا خـمدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 17
17 - اظهار پشيمانى مستكبران و مستضعفان كافر در قيامت ، با مشاهده عذاب
و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
«أسرّ» از لغت هايى است كه معناى متضاد دارد (مفردات راغب) و به معناى آشكار كردن و پنهان كردن است كه آنان پشيمانى خود را اظهار خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 12،17
12 - مستكبران گمراهگر در قيامت ، با ديدن عذاب الهى ، از كار خود پشيمان شده و آن را پنهان خواهند كرد .
و قال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الّيل و النهار إذ تأمروننا أن نكفر با
برداشت ياد شده بنابراين اساس است كه مرجع ضمير فاعلى «أسرّوا»، «استكبروا» باشد.
17 - اظهار پشيمانى مستكبران و مستضعفان كافر در قيامت ، با مشاهده عذاب
و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
«أسرّ» از لغت هايى است كه معناى متضاد دارد (مفردات راغب) و به معناى آشكار كردن و پنهان كردن است كه آنان پشيمانى خود را اظهار خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 4
4 - فرستادگان خدا بر لوط ( ع ) ، خود ، مأمور عذاب قوم لوط بودند .
و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا . .. إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 5
5 ـ ظهور بطلان ولايت غير خدا براى مشركان با آمدن عذاب الهى
و لاتتبعوا . .. فما كان دعويهم إذ جاء بأسنا إلا ان قالوا إنا كنا ظلمين
با توجه به جمله «و لاتتبعوا من دونه أولياء» معلوم مى شود كه مشركان با نزول عذاب استيصال، حقيقت امر را دريافته و خود را به سبب پذيرش ولايت غير خدا ستمگر خواندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 6
6 ـ مشركان ، پيش از نزول عذاب ، بطور مستمر خواستار تسريع آن بودند .
أثم إذا ما وقع . .. و قد كنتم به تستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 53 - 2
2 ـ مشركان ، تهديد به عذاب جاويدان قيامت را باور نكرده ، آن را ادعاى بى اساس مى انگاشتند .
ثم قيل . .. ذوقوا عذاب الخلد ... و يستنبئونك أحق هو
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه ضمير «هو» به «عذاب الخلد» (در آيه پيش) عايد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 48 - 2،3
2 ـ مشركان وعده عذاب استيصال را ، به دليل نامعلوم بودن زمان وقوع آن ، دروغ و ادعاى بى اساس پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان مى پنداشتند .
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
با توجه به اينكه استفهام در جمله «متى هذا الوعد» براى ريشخند و استهزاست، برداشت فوق از آن استفاده مى شود.
3 ـ نامشخص بودن زمان وقوع عذاب استيصال ، دستاويز مشركان براى به استهزا گرفتن تهديد آن بود .
و يقولون متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
پاسخ به اين پرسش ـ كه در آيه بعد آمده ـ مؤيد برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 4،5
4 ـ مشركان ، خواستار تسريع نزول عذاب استيصال بودند .
إن أتيكم عذابه . .. ماذا يستعجل منه المجرمون
5 ـ درخواست تسريع عذاب استيصال از سوى مشركان ، خواسته اى نابخردانه و مايه شگفتى است .
إن أتيكم عذابه . .. ماذا يستعجل منه المجرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 53 - 1
1 ـ مشركان تهديد به عذاب استيصال را باور نكرده ، آن را ادعاى بى اساس مى انگاشتند .
و يستنبئونك أحق هو قل إى و ربى إنه لحق
جمله «إى و ربى إنه لحق» ـ كه مركب از قسم، جواب قسم، جمله اسميه و تأكيد است ـ بيانگر شدت انكار مشركان در مورد عذاب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 7
7ـ مشركان به هنگام نزول عذاب هاى الهى ، از بت ها و خدايان دروغين استمداد مى كنند و براى رفع آن ، از آنها يارى مى جويند .
فما أغنت عنهم ءالهتهم التى يدعون من دون الله من شىء لما جاء أمر ربك
مراد از «أمر ربك» عذاب الهى است. اغناء (مصدر أغنت) به معناى كفايت كردن و برطرف ساختن است. «من شىء» مفعول براى «ما أغنت» مى باشد و مقصود از آن عذاب است. بنابراين «فما أغنت عنهم آلهتهم ... من شىء»; يعنى، خدايانشان آنان را كفايت نكردند و حتى مقدار اندكى از عذاب را از ايشان، برطرف نساختند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 14
14 - مشركان ، با مشاهده عذاب الهى ، از بى آبرويى و فضاحت خود در قيامت نگران خواهند بود
و لو ترى إذ الظـلمون موقوفون عند ربّهم . .. إذ تأمروننا أن نكفر باللّه و نجعل له
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 1،2،3
1 - مشركان ، به هنگام نزول عذاب بر آنان ، اظهار ايمان به خدا مى كنند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
2 - اظهار ايمان مشركان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، با مشاهده نزول عذاب بر آنان
و لو ترى إذ فزعوا . .. قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه «ما بصاحبكم من جِنّة» در آيه 46، مى تواند پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
3 - مشركان ، در قيامت و يا با مشاهده نزول عذاب ، اظهار مى كنند كه به قرآن ايمان دارند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به
مرجع ضمير «به»، به قرينه آيات پيشين ـ كه درباره قرآن بود ـ مى تواند قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 177 - 2
2 - كافران و مشركان ، به وقت نزول عذاب الهى بر آنان ، در وضعيت بسيار بد و اسفبارى قرار خواهند گرفت .
فإذا نزل بساحتهم فساء صباح المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 51 - 7
7 ـ مشركان ، به هنگام وقوع عذاب استيصال ، از خداوند خواستار رفع آن خواهند شد .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به ءالئن و قد كنتم به تستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 8،9،10
8 ـ ستم پيشگان مشرك ، به هنگام مشاهده عذاب استيصال ، از فرط شرمسارى ، پشيمانى خويش را پنهان مى دارند .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب
9 ـ ستم پيشگان مشرك ، به هنگام مشاهده عذاب ، زبانشان بند آمده ، توانايى اظهار ندامت از كرده هاى گذشته خويش را نخواهند داشت .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب
10 ـ ستم پيشگان مشرك ، به هنگام مشاهده عذاب ، از كرده هاى خويش اظهار پشيمانى خواهند كرد .
و لو أن لكل نفس ظلمت . .. و أسروا الندامة لما رأوا العذاب
«أسر» هم به معناى «كتم» و هم به معناى «أظهر» مى آيد (لسان العرب). برداشت فوق مبتنى بر معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 7
7 ـ گروهى از انسان ها بر اساس مشيت خداوند در خطر گرفتار آمدن به عذاب الهى هستند .
قال عذابى أصيب به من أشاء
جمله «عذابى أصيب به . .. » دلالت مى كند كه نبايد به اصابت نكردن عذاب الهى مطمئن بود، ولى دلالت ندارد كه حتماً عذاب نازل خواهد شد. لذا در برداشت «در خطر گرفتار آمدن» آورده شد. جمله «فسأكتبها ... » مى رساند كه همگان در خطر گرفتار شدن به عذاب نيستند و لذا در برداشت «گروهى از انسانها» موضوع حكم قرار داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 21 - 1
1 - مردم در عالَم آخرت ، دو گروه اند : گروهى مشمول عذاب اند و گروهى مشمول رحمت .
ثمّ اللّه ينشئ النشأة الأخرة إنّ اللّه على كلّ شىء قدير . يعذّب من يشاء و يرحم م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 4
4 ـ مصونيت از امتحان و عذاب الهى بر اثر انتساب به پيامبران و آيين ايشان ، پندارى موهوم و بى اساس
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. و حسبوا الا تكون فتنة
ارتباط اين آيه با آيه 69 مى رساند كه آسودگى خاطر بنى اسرائيل از امتحان و عذاب الهى برخاسته از انتساب آنان به اسرائيل و دين يهود بوده است و جمله «حسبوا . ..»، بيانگر پوچى اين پندار مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 2،3
2 ـ تكذيب كنندگان انبيا به پندار باطل خويشتن را از عذاب هاى الهى مصون مى شمرند .
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
3 ـ احساس مصونيت تكذيب كنندگان انبيا از گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ، احساسى نابجا و به دور از واقعيت است .
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
استفهام در جمله «أفأمن . .. » استفهام انكارى توبيخى است. يعنى اقوام كفرپيشه احساس امنيت از عذاب الهى دارند، ولى به خاطر نابجا بودن چنين احساسى مورد ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 98 - 2
2 ـ كافران به پندارى نابجا ، خود را از گرفتار شدن به عذاب الهى مصون مى شمارند .
أو أمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 99 - 4
4 ـ كسانى كه على رغم تكذيب انبيا ، خويشتن را از عذاب الهى مصون مى پندراند ، زيانكار هستند .
و لكن كذبوا . .. فلا يأمن مكر اللّه إلا القوم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 48 - 3
3ـ خداوند ، نوح ( ع ) و همراهانش را ، به مصونيت از عذاب هاى دنيوى و اخروى و بهره مند شدن از نعمتهايى سعادت آفرين نويد داد .
اهبط بسلـم منا . .. و أمم سنمتعهم ثم يمسّهم منا عذاب أليم
مقابله «سلام» با «عذاب أليم» حكايت از آن دارد كه مراد از «سلام» مصونيت از عذابهاى دنيوى و اخروى است. تعبيركردن از نعمت و موهبتهاى دنيوى به «بركت» در جانب اهل ايمان و تبديل آن به «متاع» در جانب كفر پيشگان، اشاره به اين نكته دارد كه: نعمتهاى ارزانى شده به مؤمنان، براى آنان سعادت آفرين است و موهبتهاى عطاشده به كفرپيشگان، فاقد اين خصيصه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 117 - 3
3ـ خداوند ، امت هاى صالح و درستكار را با عذاب استيصال نابود نمى كند .
و ما كان ربك ليهلك القرى بظلم و أهلها مصلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 5
5ـ احساس امنيت كافران و مشركان از عذاب هاى الهى در دنيا و فرا رسيدن عذاب هاى اخروى ، امرى شگفت و نابجاست .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
همزه استفهام در «أفأمنوا» مى تواند انكار توبيخى باشد و محتمل است براى بيان تعجب ايراد شده باشد ; يعنى، جاى شگفتى است كه از ناحيه خداوند احساس امنيت مى كنند و حال آن كه على رغم وجود برهان بر توحيد و حقانيت رسالت، از پذيرش توحيد و رسالت سرباز مى زنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 82 - 6
6- اصحاب حجر با پناه گرفتن در خانه هاى سنگى مستحكم ، به گمان باطل خود را از عذاب الهى در امان مى پنداشتند .
و كانوا ينحتون من الجبال بيوتًا ءامنين
ساختن خانه هاى سنگى مستحكم، ممكن است در مقابل تهديد شدن به عذاب الهى باشد. دو آيه بعد (فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون) مؤيد اين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 84 - 2،6
2- خانه هاى مستحكم و سنگى قوم ثمود ـ كه به اميد برقرارى امنيت در برابر عذاب الهى ساخته شد ـ نتوانست آنان را حتى در برابر صدايى سهمگين امنيت بخشد .
فأخذتهم الصيحة . .. فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
6- هيچ كس نبايد در برابر عذاب الهى در هر شرايط و مكان امن و مستحكمى احساس امنيت كند .
ءامنين. فأخذتهم الصيحة ... فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
ذكر كيفيت خانه سازى قوم ثمود به منظور ايجاد امنيت كامل و يادآورى اينكه تنها يك غرش آنها را از پا درآورد و خانه هاى مستحكم هيچ كارايى نداشت، مى تواند مفيد برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 35 - 6
6 - مترفان ، به خاطر كثرت مال و اولاد ، خود را از عذاب در امان مى دانستند .
و قالوا نحن أكثر أمولاً و أولـدًا و ما نحن بمعذّبين
اين جمله به منزله نتيجه عبارت قبلى است و به خاطر روشنى مطلب براى ذهن مخاطب، از «فا»ى تفريع استفاده نشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 9
9 - مؤمنان داراى عمل صالح ، از عذاب الهى درامان اند .
و ما نحن بمعذّبين . .. و ما أمولكم ... تقرّبكم عندنا... إلا من ءامن ... و هم ...
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «آمنون» در اين آيه، تعريض به «ما نحن بمعذّبين» در آيه 35 باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 40 - 1
1 - بندگان مخلَص خدا ( بندگان خالص و برگزيده خدا ) ، از عذاب دردناك الهى به دوراند .
إنّكم لذائقوا العذاب الأليم . .. إلاّ عباد اللّه المخلصين
بيشتر مفسران برآنند كه مقصود و معناى «مخلصين» (خالص شدگان) اين است: «الذين أخلصهم الله لنفسه و ولايته; كسانى كه خداوند آنان را برگزيده و در اختيار خود گرفته و مطيع فرمان خويش ساخته است». گفتنى است در برداشت ياد شده «إلا...» استثناى منقطع، از ضمير «لذائقوا» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 74 - 5
5 - بندگان مخلص خدا ، در امان از عذاب الهى
فانظر كيف كان عـقبة المنذرين . إلاّ عباد اللّه المخلصين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 45 - 12
12 - مبتلا نشدن قوم موسى به عذاب استيصال
و لولا كلمة سبقت من ربّك لقضى بينهم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه ضمير «هم» در «بينهم» مربوط به قوم موسى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 28 - 4
4 - اطمينان نداشتن نسبت به ايمنى خود از عذاب الهى ، دليل هراسناكى مؤمنان راستين از عذاب پروردگار
انّ عذاب ربّهم غير مأمون
جمله «إنّ عذاب ربّهم. ..» اعتراضى و پاسخ از سؤال مقدر است كه: چرا مؤمنان راستين از عذاب خداوند در هراس اند؟ پاسخ اين است كه چون هيچ كس نسبت به رهايى خويش از عذاب پروردگار اطمينان كامل ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 25 - 1
1 - مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، از عذاب الهى در امان اند .
فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت
«إلاّ» براى استثناى منقطع به كار رفته است و معناى «لكن» را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 14 - 2
2 - خداوند ، مؤمنان نيكوكار را از گرفتارى به عذاب مصون داشته و با آنان مهربان است .
إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت . .. و هو الغفور الودود
«غفر» (ريشه «غفور»); يعنى، پوشاندن لباسى كه شخص را از آلودگى ها محفوظ دارد و غفران خداوند، ايجاد مصونيت از عذاب براى بندگان است (مفردات راغب). جمله «هو الغفور» در ارتباط با «إنّ بطش...» ـ كه تهديد كافران بود ـ نويدى به مؤمنان و بيانگر مصونيت آنان، از گرفتارى به دام عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 134 - 12
12 - پيروان رسولان الهى ، از عذاب استيصال در امان اند .
و لو أنّا أهلكنـهم . .. لقالوا ربّنا لولا أرسلت إلينا رسولاً فنتّبع ءايـتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 6،8
6 ـ بى پروايى بنى اسرائيل در شكستن پيمان الهى ، تكذيب انبيا و كشتن آنان ، برخاسته از باور آنان به مصونيت از عذاب
فريقاً كذبوا و فريقاً يقتلون. و حسبوا الا تكون فتنة
8 ـ پندار مصونيت از امتحان و عذاب الهى ، از ميان برنده حق شنوى و بصيرت دينى بنى اسرائيل
فعموا و صموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 82 - 1،5
1 ـ مؤمنانى كه ايمانشان از هر گونه شرك پيراسته باشد، از موهبت امنيت الهى برخوردار و از خشم و عذاب او مصون هستند.
الذين ءامنوا و لم يلبسوا إيمنهم بظلم أولئك لهم الأمن
5 ـ جامعه ايمانى به دور از هر گونه شرك و ظلم، از خشم و عذاب خداوند در امان است.
فأى الفريقين أحق بالأمن . .. الذين ءامنوا ... أولئك لهم الأمن
چون در آيه قبل از موحدان و مشركان به عنوان دو گروه ياد شده و در اين آيه نيز از موحدان با صيغه ها و ضماير جمع ياد شده، چنين برمى آيد كه امنيت از آن جامعه با هويت جمعى آن است، گر چه آحاد نيز مشمول آن باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 8
8ـ بت ها و خدايان پندارى ، هرگز به فرياد پرستشگران خويش نمى رسند و نمى توانند حتى اندكى از عذاب هاى الهى را از آنان دور سازند .
فما أغنت عنهم ءالهتهم التى يدعون من دون الله من شىء لما جاء أمر ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 13
13 - « جهنم » ، نام محل عذاب در آخرت
حسبهم جهنّم يصلونها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 5
5- سرزمين قوم لوط ، محل نزول عذاب الهى بر آنان
إلاّ امرأته إنها لمن الغـبرين
«غابر» (مفرد غابرين) در لغت به معناى باقى و بازمانده است و مقصود از بازماندگان، عموم مردم لوط ـ به استثناى آل لوط ـ است كه در شهر ماندند و عذاب الهى آنان را فرا گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 97 - 2
2 ـ تكذيب كنندگان محكوم به عذاب استيصال ، آن گاه كه عذاب دردناك الهى را ببينند و راهى جز تسليم شدن براى آنان نماند ، از تكذيب دست برداشته و اظهار ايمان خواهند كرد .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 53 - 2
2 ـ مشركان ، تهديد به عذاب جاويدان قيامت را باور نكرده ، آن را ادعاى بى اساس مى انگاشتند .
ثم قيل . .. ذوقوا عذاب الخلد ... و يستنبئونك أحق هو
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه ضمير «هو» به «عذاب الخلد» (در آيه پيش) عايد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 3
3- كافران مكه ، منكر قيامت و عذاب هاى اخروى بودند .
و يقولون متى هـذا الوعد إن كنتم صـدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 42 - 6،7
6 - مشركان ، منكر كيفر و عذاب در قيامت
ذوقوا عذاب النار الّتى كنتم بها تكذّبون
7 - تكذيب وجود عذاب و كيفر در قيامت از سوى مشركان ، امرى هميشگى است .
ذوقوا عذاب النار الّتى كنتم بها تكذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 9
9 - مشركان ، منكر برپايى قيامت و عذاب الهى در آن روز
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه در توصيف مشركان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 6 - 1
1 - كافران ، برپايى قيامت و عذاب آن را ، امرى بعيد و به دور از حقيقت مى دانند .
إنّهم يرونه بعيدًا
با توجّه به اين كه كافران، منكر معاد بودند، مقصود آنان از «بعيد»، بعيد زمانى نيست; بلكه مقصود دور بودن از دايره امكان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 53 - 1
1 ـ مشركان تهديد به عذاب استيصال را باور نكرده ، آن را ادعاى بى اساس مى انگاشتند .
و يستنبئونك أحق هو قل إى و ربى إنه لحق
جمله «إى و ربى إنه لحق» ـ كه مركب از قسم، جواب قسم، جمله اسميه و تأكيد است ـ بيانگر شدت انكار مشركان در مورد عذاب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 10 - 5
5 - كسانى كه عذاب كم فروشان را تكذيب كنند ، در قيامت به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
ويل للمطفّفين . .. ويل يومئذ للمكذّبين
مراد از «مكذّبين» ـ به قرينه آيه بعد ـ تكذيب گران روز قيامت و رخدادهاى آن اند و از مصاديق بارز رخدادهاى قيامت، عذابى است كه آيه «ويل للمطفّفين» بيان داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 50 - 5
5 ـ مرگ كافران كشته شده در جنگ بدر با شكنجه و عذابى سخت از سوى فرشتگان مرگ
إذ يتوفى الذين كفروا الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
از مصاديق مورد نظر براى «الذين كفروا»، به دليل وقوع آيه مورد بحث در پى آيات مربوط به جنگ بدر، كافرانى هستند كه در آن نبرد به قتل رسيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 69 - 16
16ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : إن الله تعالى بعث أربعة أملاك فى إهلاك قوم لوط : جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و كرّوبيل ( ع ) فمرّوا بابراهيم ( ع ) . . . و كان صاحب أضياف فشوى لهم عجلاً سميناً حتى أنضجه ثم قرّبه إليهم . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: خداى تعالى براى هلاك كردن قوم لوط چهار فرشته فرستاد: جبرئيل، ميكائيل، اسرافيل و كرّوبيل. پس بر ابراهيم گذر كردند و ابراهيم مهمانپذير و مهمان دوست بود. از اين رو گوساله فربهى برايشان بر آتش نهاد تا آن را پخت و نزد آنان آورد ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 70 - 11
11ـ از ميان بردن قوم لوط ، مأموريت فرشتگان حاضر در پيشگاه ابراهيم ( ع )
إنا أُرسلنا إلى قوم لوط
از آيه 76 و نيز آيات مربوط به داستان لوط(ع) معلوم مى شود هدف از فرستادن فرشتگان به سوى قوم لوط، به هلاكت رساندن آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 74 - 3
3ـ ابراهيم ( ع ) ، پس از پى بردن به هدف فرشتگان ( نابودسازى قوم لوط ) ، با آنان به چون و چرا و جر و بحث پرداخت .
يجـدلنا فى قوم لوط
جمله «قد جاء أمر ربك» در آيه 76 مى تواند قرينه اى بر اين باشد كه مراد از «يجادلنا»، «يجادل رسلنا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 77 - 9
9ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : إن الله تعالى بعث اربعة أملاك فى إهلاك قوم لوط . . . فأتوا لوطاً وهو فى زراعة له قرب المدينة . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: خداوند متعال چهار فرشته براى هلاك كردن قوم لوط فرستاد . .. پس نزد لوط رفتند در حالى كه او در كشتزار خود در نزديكى شهر بود ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 4
4ـ خداوند ، به دست فرشتگان مهمان لوط ، ديار قوم لوط را تخريب كرد و آنان را هلاك ساخت .
إنا أُرسلنا إلى قوم لوط . .. إنا رسل ربك ... فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها
از اينكه خداوند، فرشتگان را براى تخريب ديار قوم لوط مى فرستد (إنا اُرسلنا إلى قوم لوط) و در عين حال تخريب آن ديار و نزول عذاب را به خودش نسبت مى دهد (جعلنا عاليها سافلها) چنين استفاده مى شود كه: فرشتگان به منزله وسيله اى براى نزول عذاب بوده و كار آنها جلوه اى از فعل خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 57 - 2
2- بشارت به فرزنددار شدن ابراهيم ( ع ) كار فرعى و عذاب قوم لوط مأموريت اصلى و مهم فرشتگان بود .
إنا نبشّرك بغلـم . .. قال فما خطبكم أيّها المرسلون
از اينكه حضرت ابراهيم(ع) پس از شناخت فرشتگان و دريافت بشارت فرزنددار شدن از مأموريت اصلى و مهم آنان سؤال كرد (فما خطبكم . ..) و اين مأموريت طبق آيه بعد عذاب قوم لوط بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 58 - 1
1- در پى جويا شدن ابراهيم ( ع ) از مأموريت اصلى مأموران الهى ( فرشتگان ) آنان هلاكت قوم تبهكار ( قوم لوط ) را مأموريت اصلى خويش معرفى كردند .
قال فما خطبكم أيّها المرسلون . قالوا إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 61 - 1
1- فرشتگان مأمور عذاب قوم لوط ، به عنوان مهمان بر خاندان حضرت لوط ( ع ) وارد شدند .
و نبّئهم عن ضيف إبرهيم . .. فما خطبكم أيّها المرسلون ... فلمّا جاء ءال لوط المرس
الف و لام در «المرسلون» براى عهد ذكرى است و اشاره به رسولانى دارد كه نزد حضرت ابراهيم(ع) آمدند و عذاب قوم لوط
را مطرح ساختند (قال فما خطبكم أيّها المرسلون، آيه 57) و اين نشان دهنده آن است كه مهمانان ابراهيم(ع) بر لوط(ع) وارد شدند. گفتنى است كه آيه 68 نيز مؤيد اين نكته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 1،2،6،9
1- قطعى شدن نزول عذاب الهى ( استيصال ) و فرا رسيدن موعد آن بر قوم لوط ، توسط فرشتگان به حضرت لوط ( ع ) ابلاغ گرديد .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
2- فرشتگان وارد شده بر لوط ( ع ) در پى اظهار وى بر ناشناخته بودن آنان ، خود را مأموران الهى معرفى كردند .
قال إنكم قوم منكرون . قالوا بل جئنـك بما كانوا
6- فرشتگان ، مجريان عذاب الهى بر قوم لوط بودند .
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
9- « قال أبوجعفر ( ع ) [ فى قوله : « قالوا بل جئناك بما كانوا فيه يمترون » ] : « قالوا بل جئناك بما كانوا فيه » قومك من عذاب الله « يمترون » . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود: [فرستادگان خدا] گفتند: [ما قوم ناشناس نيستيم]; بلكه نزد تو آمديم تا عذاب الهى را ـ كه قوم تو در آن ترديد مى كردند ـ بياوريم . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 64 - 1،2
1- تأكيد فرشتگان در محضر حضرت لوط ( ع ) مبنى بر تحقق قطعى نزول عذاب ( استيصال ) بر قوم لوط
و أتينـك بالحقّ و إنا لصـدقون
مقصود از «بالحق» خبر حق و راست است و مراد از اين خبر حق، عذاب الهى بود.
2- فرشتگان وارد شده بر حضرت لوط ( ع ) ، حامل پيام حق و دستورى تحقق يافتنى بودند .
و أتينـك بالحقّ و إنا لصـدقون
مراد از «بالحق» به قرينه ذيل آيه كه تأكيد بر راستگويى است مى تواند خبر و پيام حق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 1
1- فرشتگان ، از حضرت لوط ( ع ) خواستار خارج ساختن خاندانش از شهر در پاسى از شب ، جهت نجات از عذاب الهى شدند .
فأسر بأهلك بقطع من الّيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 31 - 3،4،5،7
3 - دعاى لوط ( ع ) براى يارى اش ، از سوى خدا اجابت شد و فرشتگانى از جانب خداوند ، براى در هم كوبيدن قوم لوط ، گسيل شدند .
قال ربّ انصرنى . .. و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم بالبشرى قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه
4 - فرستادگان خداوند براى عذاب قوم لوط ، مژده و بشارتى را ( تولد اسحاق ( ع ) ) ، نيز به ابراهيم ( ع ) دادند .
و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم بالبشرى
اين آيه، با آيات پنجاه و يك تا شصت و دو سوره حجر يك سياق دارند، كه در آن آيات به ابراهيم(ع) بشارت فرزنددار شدن داده شده است. آن آيات، قرينه است كه «البشرى» در اين آيه نيز همان بشارت را همراه دارد.
5 - فرشتگان عذاب ، فرشته خبر خوش و بشارت نيز هستند .
و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم بالبشرى قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية
7 - فرستادگان خدا ، براى هلاكت قوم لوط خود ، مباشرِ در آن بودند .
و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم . .. قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 1،2،5
1 - حضرت ابراهيم ( ع ) از عذاب قوم لوط ، با وجود لوط ( ع ) در ميان آنان ، نگران بود .
و لمّا جاءت رسلنا . .. قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية...قال إنّ فيها لوطًا
2 - حضرت ابراهيم ( ع ) با ملائكه درباره عذاب قوم لوط ، با وجود حضرت لوط ( ع ) در ميان آنان به گفت وگو پرداخت .
قالوا إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية . .. قال إنّ فيها لوطًا قالوا نحن أعلم بمن فيه
5 - ملائكه مأمور عذاب قوم لوط ، به ابراهيم ( ع ) اطمينان دادند كه لوط ( ع ) و اهل اش را ، حتماً از عذاب نجات خواهند داد .
قالوا نحن أعلم بمن فيها لننجّينّه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 1،12،14
1 - ملائكه عذاب قوم لوط ، پس از گفتوگو با ابراهيم ( ع ) ، به ديار آن قوم رفتند و بر لوط ( ع ) وارد شدند .
و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم . .. و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا
12 - فرشتگان مأمور به عذاب قوم لوط ، مأموريت شان را به اطلاع لوط ( ع ) رساندند .
قالوا . .. إنّا منجّوك وأهلك إلاّ امرأتك
14 - فرشتگان مأمورِ عذابِ قوم لوط ، به لوط ( ع ) اعلام كردند كه او و خانواده اش ، به جز همسرش را ، از عذاب نجات خواهند داد .
إنّا منجّوك و أهلك إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 1
1 - اعلام فرشتگان به لوط ( ع ) مبنى بر فرودآوردن عذابى از آسمان ، بر قوم لوط
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 35 - 1
1 - مأموران عذاب قوم لوط ، شهر آن قوم را ، با عذابى آسمانى ، درهم كوبيدند .
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء. .. و لقد تركنا منها ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 28 - 3
3 - نابود كردن جوامع محكوم به فنا ، امرى آسان براى خدا و او بى نياز از لشكر آسمانى است .
جند من السماء و ما كنّا منزلين
تأكيد خداوند بر نفرستادن هيچ لشكر آسمانى و نيز عذاب و نابود كردن انسان هاى محكوم به فنا تنها با يك صيحه ـ كه در آيه بعد آمده است ـ مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 32 - 2
2 - حضور فرشتگان به محضر ابراهيم ( ع ) ، قبل از ايفاى مأموريت خود در نابودى قوم لوط
قال فما خطبكم أيّها المرسلون . قالوا إنّا أُرسلنا إلى قوم مجرمين
مفسران اين مأموريت را ـ به قرينه «لنرسل» ـ بعد از حضور يافتن ملائكه در منزل ابراهيم(ع) دانسته اند. البته آيات مربوط به قوم لوط در سوره هود مؤيد همين معنا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 33 - 1
1 - مأموريت فرشتگان ، فرو ريختن سنگپاره ها بر سر قوم جرم پيشه لوط
لنرسل عليهم حجارة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 1
1 - ملائكه عذاب قوم لوط ، پس از گفتوگو با ابراهيم ( ع ) ، به ديار آن قوم رفتند و بر لوط ( ع ) وارد شدند .
و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم . .. و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 41 - 6
6 - ظهور علامت هاى جرم در چهره مجرمان ، زمينه شناسايى آنان از سوى مأموران عذاب
يعرف المجرمون . .. فيؤخذ بالنوصى و الأقدام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 78 - 23
23ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) قال : إن الله تعالى بعث أربعة أملاك فى إهلاك قوم لوط . . . فأتوا لوطاً . . . فسلّموا عليه . . . فقال لهم : المنزل ؟ فقالوا : نعم . . . ثم مشى فلما بلغ باب المدينة . . . دخل و دخلوا معه حتى دخل منزله فلما رأتهم إمرأته . . . صعدت فوق السطح و صفقت فلم يسمعوا فدخنت فلما رأوا الدخان أقبلوا إلى الباب يهرعون . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه فرمود: خداوند چهار فرشته براى هلاك كردن قوم لوط فرستاد . .. آنان نزد لوط رفتند و بر او سلام كردند ... لوط آنان را دعوت به منزل كرد و آنان موافقت كردند; سپس رفت تا به دروازه شهر رسيد ... او با فرشتگان وارد شهر شدند تا به منزلش وارد شد همسر لوط وقتى كه آنان را ديد ... بالاى بام رفت و دست بر هم زد، ولى قوم لوط نشنيدند. پس دود به پا كرد; همين كه آن قوم دود را ديدند شتابان به درب خانه لوط رفتند...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 29 - 2
2- ملائكه ، در صورت گناه و لغزش ، از عذاب الهى در امان نخواهند بود .
و من يقل منهم إنّى إلـه من دونه فذلك نجزيه جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 3
3ـ فرشتگان ، فرا رسيدن زمان عذاب و كيفر قوم لوط را به حضرت لوط ( ع ) ابلاغ كردند .
إنا رسل ربك لن يصلوا إليك فأسر . .. أليس الصبح بقريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 12
12- تهديد به عذاب ، به جاى اقدام عملى ، برخاسته از رأفت و رحمت خداوندى است .
أو يأخذهم على تخوّف فإن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 42 - 4
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : الريح العقيم تخرج من تحت الأرضين السبع و ما خرج منها شىء قط إلاّ على قوم عاد حين غضب اللّه عليهم فأمر الخزّان أن يخرجوا منها بقدر مثل سعة الخاتم . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه «ريح عقيم» از زير زمين هاى هفتگانه خارج مى شود و تاكنون چيزى از آن خارج نشده; مگر براى قوم عاد. آن گاه كه خداوند بر آنان غضب كرد، پس خزانه داران آن باد را امر كرد كه از آن باد به اندازه اى كه از وسعت مثل انگشترى خارج مى شود، بر قوم عاد خارج كنند...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 73 - 2
2 - تأخير عذاب كافران و اعطاى مهلت به آنان ، ناشى از فضل و رحمت الهى
و يقولون متى هـذا الوعد . .. و إنّ ربّك لذو فضل على الناس
اين آيه در ادامه آيات قبل و بيانگر حكمت تأخير انداخته شدن عذاب كافران و اعطاى مهلت به آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 49 - 4
4 - اختيار عفو و يا تخفيف عذاب جهنم ، تنها از آن خدا و در اختيار مقام ربوبى او است .
ادعوا ربّكم يخفّف عنّا يومًا من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 28 - 4
4 - اطمينان نداشتن نسبت به ايمنى خود از عذاب الهى ، دليل هراسناكى مؤمنان راستين از عذاب پروردگار
انّ عذاب ربّهم غير مأمون
جمله «إنّ عذاب ربّهم. ..» اعتراضى و پاسخ از سؤال مقدر است كه: چرا مؤمنان راستين از عذاب خداوند در هراس اند؟ پاسخ اين است كه چون هيچ كس نسبت به رهايى خويش از عذاب پروردگار اطمينان كامل ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 59 - 8
8 - تعجيل كافران در نزول عذاب ، ناشى از بى توجهى آنان به نابودى ياران گذشته خويش
فإنّ للذين ظلموا ذنوبًا مثل ذنوب أصحـبهم فلايستعجلون
از «فلايستعجلون» استفاده مى شود كه كافران، ناباورانه تقاضاى عذاب مى كردند و آنها اگر آنان به راستى در سرنوشت ياران گذشته خويش تأمل مى كردند، هرگز چنين ناباورانه مجازات الهى را به استهزا نمى گرفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 4
4 - نزول عذاب و نيز برطرف ساختن آن ، تنها در اختيار خداوند است .
و أخذنـهم بالعذاب . .. فلمّا كشفنا عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 15 - 3
3- برداشتن عذاب همچون نزول آن ، به مشيت و اراده الهى بستگى دارد .
ربّنا اكشف عنّا العذاب . .. إنّا كاشفوا العذاب
از اسناد كشف عذاب به خداوند، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 40 - 5،6،14
5 ـ عذاب و يا آمرزش انسان ها ، وابسته به خواست و مشيت خداوند
يعذب من يشاء و يغفر لمن يشاء
6 ـ حاكميت و سلطه خداوند بر جهان هستى ، دليل وابستگى آمرزش و عذاب انسان ها به خواست و اراده اوست . *
له ملك السموت و الارض يعذب من يشاء و يغفر لمن يشاء
14 ـ عذاب و آمرزش انسان ها پرتويى از قدرت مطلق خداوند
يعذب من يشاء و يغفر لمن يشاء و اللّه على كل شىء قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 118 - 5
5 ـ خداوند ، اختياردار عذاب و آمرزش معتقدان به الوهيت عيسى ( ع ) و مادرش مريم ( ع ) است .
ان تعذبهم . .. و إن تغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 17
17 ـ هود ( ع ) ، قوم مشرك خويش را به نزول عذابى از جانب خداوند آگاه ساخت .
فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
متعلق «انتظروا» به دليل آيه بعد، عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 33 - 1،2،3
1ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان ، به دست خدا و به مشيت اوست .
إنما يأتيكم به الله
2ـ نازل كردن عذاب بر كفرپيشگان ، در اختيار پيامبران نيست .
فأتنا بما تعدنا . .. قال إنما يأتيكم به الله إن شاء
كفرپيشگان با مخاطب قراردادن نوح(ع) از او خواستند تا تهديدهاى اعلام شده را تحقق بخشد. حضرت نوح(ع) با آوردن كلمه «انما» ـ كه دلالت بر حصر دارد ـ به اين معنا اشاره مى كند كه: آوردن عذاب از شؤون خداوند است و در اختيار بشر نيست.
3ـ نوح ( ع ) در پاسخ به عذاب طلبى كفرپيشگان ، نزول عذاب را در گرو مشيت الهى دانست و گريز از عذاب هاى الهى را غيرممكن شمرد .
قال إنما يأتيكم به الله إن شاء و ما أنتم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 33 - 3،11
3- نزول عذاب به امر خداوند است .
أو يأتى أمر ربّك
ممكن است متعلق «أمر» عذاب باشد، چنان چه مفسّران نيز تصريح كرده اند.
11- فرمان عذاب ، گرچه با خداوند است ، اما زمينه ساز آن خود اهل عذابند .
أو يأتى أمر ربّك . .. و ما ظلمهم الله و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 54 - 6
6- رحمت بر بندگان يا عذاب ايشان ، بر اساس مشيت الهى است .
إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذّبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 5
5- عذاب هاى خداوند ، ريشه در رحمانيت او دارد .
يمسّك عذاب من الرحمن
درباره اين كه تناسب «عذاب» با نام مقدس «رحمن» چيست؟ نظراتى ابراز گرديده است. از جمله آن كه اين آيه اشاره به آن دارد كه عذاب الهى نيز ريشه در رحمت او دارد; يعنى چون رحمان است عذاب مى كند و عذاب او نيز در جهتى است كه با رحمانيت خداوند سازگار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 21 - 2
2 - مشمول عذاب و رحمت شدن ، بستگى به مشيت خدا دارد .
يعذّب من يشاء و يرحم من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 68 - 3
3 - كافران در قيامت ، در مى يابند كه منشأ عذاب ، خداوند است .
ربّنا ءاتهم ضعفين من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 4
4 - نزول عذاب و نيز برطرف ساختن آن ، تنها در اختيار خداوند است .
و أخذنـهم بالعذاب . .. فلمّا كشفنا عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 23 - 2
2- نزول عذاب ، تنها متكى به علم و صلاحديد خداوند و خارج از حيطه تصميم گيرى پيامبران
فأتنا بما تعدنا . .. قال إنّما العلم عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 5 - 2
2 - عذاب آخرت ، تجسّمى از گناه در دنيا است .
فى جيدها حبل من مسد
آيه شريفه ترسيمى از آخرت همسر ابولهب ارائه مى دهد; يعنى، او همان طور كه در دنيا بوته هاى خار را برمى داشت و بند آن را به گردن مى انداخت، تا به راه پيامبر(صلی الله علیه و آله) بيفشاند; در آخرت نيز بار گناه خود را برداشته و بند آن را به گردن خواهد انداخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 42 - 4
4 - عذاب شدن ظالمان با آتش در روز قيامت ، به فرمان خداوند
نقول . .. ذوقوا عذاب النار الّتى كنتم بها تكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 70 - 6
6- علم خداوند ، ضامن و پشتوانه تعيين دقيق ميزان و مرتبه استحقاق هر كس براى دوزخ
لنحن أعلم بالذين هم أولى بها
بيان داناتربودن خداوند نسبت به اولويت ها، صرفاً به منظور نشان دادن برترى آگاهى خداوند نيست; بلكه به نظر مى رسد مقصود، بيان اجرا و سازمان يافتن عذاب ها، براساسِ اولويت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 77 - 4
4 - عذاب كافران در دوزخ ، به اراده خدا و تحت فرمان او است .
حتّى إذا فتحنا عليهم بابًا ذا عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 4
4 - عذاب دوزخيان در قيامت ، در اختيار خداوند و به دست او است .
فلن نزيدكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 118 - 13
13 ـ عذاب هاى خداوند ، برخاسته از عزت و حكمت اوست .
و إن تعذبهم . .. فانك انت العزيز الحكيم
جمله «فانك انت . ..» همانگونه كه جزاى مقدر در «ان تغفر لهم» را بيان كرده است مى تواند به جزاى تقديرى «ان تعذبهم» نيز نظر داشته باشد در اين صورت مفاد آيه اين مى شود: هيچ جاى اعتراضى بر خداوند نيست زيرا وى اولا عزيز است و محكوم هيچ حكمى نخواهد شد و ثانياً حكيم است و افعال وى و ازجمله عذاب و مغفرت بندگان همواره بر اساس حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فيل - 105 - 4 - 3
3 - خداوند ، به كارگيرنده عوامل طبيعى در عذاب مخالفان
ترميهم بحجارة من سجّيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 66 - 3
3 - عذاب شدن برخى از كافران و عذاب نشدن برخى ديگر در دنيا ، به مشيت خدا بستگى دارد .
و لو نشاء لطمسنا على أعينهم . .. فأنّى يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 3
3 ـ خداوند توانمند بر فرستادن عذاب از بالا (آسمان) و از زير پاها (زمين) بر مشركان است.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 10
10 - ابتلاى فرعونيان به گرفتارى ها و عذاب هاى دنيايى ، نمودى از آيات و نشانه هاى خداوند در حق آنان
و ما نريهم من ءاية . .. و أخذنـهم بالعذاب
از ارتباط صدر و ذيل آيه شريفه، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 2
2- وزش طوفان بلا بر قوم عاد ، به فرمان خدا و براساس تدبير او و نه پديده اى اتفاقى
تدمّر كلّ شىء بأمر ربّها
كلمه «أمر» مى تواند به معناى فرمان باشد. در اين صورت تصريح به اين كه ويرانگرى هاى باد به دستور خدا صورت گرفته، در حقيقت رد ذهنيت مادى كسانى است كه همه پديده هاى هستى را، به عوامل صرفاً طبيعى نسبت مى دهند و اراده الهى را ناديده مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 6
6ـ زير و زبر كردن ديار قوم لوط و بارش سنگ بر آنان ، عذابى برخاسته از امر خداوند
فلما جاء أمرنا جعلنا عـليها سافلها و أمطرنا عليها حجارة
مراد از «أمرنا» عذاب الهى است. تعبير كردن از «عذاب» به «أمر» براى رساندن اين معناست كه: عذاب نازل شده ، برخاسته از امر و فرمان خداوند بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 2
2 ـ يادآور شدن قدرت اختصاصى خداوند بر فرستادن انواع عذاب بر مشركان و كافران، از وظايف تبليغى پيامبر(صلی الله علیه و آله)
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 77 - 4
4 - عذاب كافران در دوزخ ، به اراده خدا و تحت فرمان او است .
حتّى إذا فتحنا عليهم بابًا ذا عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 2
2 - تقدير عذاب براى كافران و نيز نجات مؤمنان ، متكى به اراده الهى است .
فأنجينـه و أهله إلاّ امرأته قدّرنـها من الغـبرين
برداشت ياد شده با توجه به انتساب فعل «أنجينا» و «قدّرنا» به خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 3 - 1
1 - نزول عذاب بر كافران و بازداشتن آن به تقدير و فرمان خداوند است .
بعذاب واقع . للكـفرين ... من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 1
1 - انكار معجزات و دلايل روشن پيامبران و روى گردانى از تعاليم آنان ، عامل گرفتارى كافران پيشين به سرنوشت شوم و عذاب دردناكِ الهى
الذين كفروا . .. لهم عذاب أليم . ذلك بأنّه كانت تأتيهم رسلهم بالبيّنـت ... فكفرو
«بيّنه» (مفرد «بيّنات») به معناى دليل و حجت است; ولى در قرآن بر معجزه پيامبران الهى نيز اطلاق شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 14 - 13
13 - عذاب جامعه هاى گنه كار ، به تدبير خداوند و جلوه ربوبيت او بر آنان است .
ربّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 1،2
1 ـ فقط خداوند توانا بر فرستادن و مسلط كردن عذابهاى گوناگون بر مشركان است.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا
2 ـ يادآور شدن قدرت اختصاصى خداوند بر فرستادن انواع عذاب بر مشركان و كافران، از وظايف تبليغى پيامبر(صلی الله علیه و آله)
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 10
10ـ عذاب هاى نازل شده بر مشركان ، برخاسته از فرمان خداوند است .
لما جاء أمر ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 76 - 8
8ـ نزول عذاب بر اقوام تبه كار ، برخاسته از ربوبيت خداوند است .
إنه قد جاء أمر ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 34 - 4
4- گرفتار شدن به عذاب ، در پى انكار حقانيت كتاب هاى آسمانى ، دستاورد خود منكران است .
كذلك فعل الذين من قبلهم و ما ظلمهم الله و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون . فأصابهم سيئ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 60 - 2
2- باقى ماندن همسر لوط ( ع ) در ميان عذاب شدگان قوم لوط ، به تقدير و دستور خدا بود .
إلاّ امرأته قدّرنا إنها لمن الغـبرين
ترديدى نيست كه همه مقدرات به دست خداوند است و انتساب تقدير (قدّرنا) به فرشتگان، مى تواند به خاطر اين باشد كه آنان مجرى اين تقدير بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 43 - 3
3- به هنگام نزول كيفر الهى ، تنها ، خداوند ، قادر به جلوگيرى و متوقّف ساختن آن است .
و لم تكن له فئه ينصرونه من دون اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 61 - 1
1 - خداوند ، نجات بخش تقواپيشگان از عذاب قيامت
أليس فى جهنّم مثوًى للمتكبّرين . و ينجّى اللّه الذين اتّقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 9
9 - رهايى از عذاب الهى در دنيا و آخرت ، جز با جلب رضاى خداوند و با اراده او ممكن نيست .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
برداشت ياد شده، از تعبير «من دون اللّه» (بدون خداوند) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 9
9 - رهايى از عذاب الهى در دنيا و آخرت ، جز با جلب رضاى خداوند و با اراده او ممكن نيست .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
برداشت ياد شده، از تعبير «من دون اللّه» (بدون خداوند) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 57 - 13
13 ـ نزول عذاب از مقوله «حكم» و تنها در اختيار خداوند است.
ما عندى ما تستعجلون به إن الحكم إلا للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 58 - 1،2،6،7
1 ـ اگر نزول عذاب در اختيار پيامبر(صلی الله علیه و آله) بود، كار آن حضرت با مشركان زمان خود سريعاً فيصله مى يافت.
قل لو أن عندى ما تستعجلون به لقضى الأمر بينى و بينكم
2 ـ نزول عذاب بر كافران و مشركان در اختيار پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيست.
قل لو أن عندى ما تستعجلون
6 ـ ارائه هرگونه معجزه مورد درخواست مردم، اگر در اختيار پيامبر(صلی الله علیه و آله) بود، كار آن حضرت با مشركان زمان خود سريعاً با نزول عذاب خاتمه مى يافت.
لو أن عندى ما تستعجلون به لقضى الأمر بينى و بينكم
مراد از «ما تستعجلون»، به قرينه آيات گذشته همين سوره، مانند آيه 7 و 37، مى تواند نزول معجزات مورد درخواست
كافران باشد. بر فرض نزول اين گونه معجزات، عذاب مشركان و مخالفان در پى آن صورت خواهد گرفت.
7 ـ خداوند آگاهتر از هر كس به اينكه در چه زمان و شرايطى مشركان و منكران پيامبر(صلی الله علیه و آله) را عذاب كند.
لقضى الأمر بينى و بينكم و الله أعلم بالظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 15 - 3
3- برداشتن عذاب همچون نزول آن ، به مشيت و اراده الهى بستگى دارد .
ربّنا اكشف عنّا العذاب . .. إنّا كاشفوا العذاب
از اسناد كشف عذاب به خداوند، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 165 - 16
16 - مشركان به هنگام مواجه شدن با عذاب الهى ، به انحصار قدرت به خدا ، پى خواهند برد .
و لو يرى الذين ظلموا إذ يرون العذاب أن القوة للّه جميعاً
«إذ يرون» مفعول براى «يرى» است و «أن القوة . ..» با فعل مقدرى جواب شرط مى باشد; يعنى: «لو يرى ... لعلموا أن القوة للّه جميعاً; اگر مشركان امروز مى ديدند آن روزى را كه با عذاب قيامت مواجه خواهند شد، همانا مى فهميدند كه تمام قدرتها از آن خداوند است.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 166 - 3
3 - سران شرك به هنگام مواجه شدن با عذاب قيامت ، از پيروانشان فاصله گرفته و از آنان بيزار مى شوند .
إذ تبرأ الذين اتبعوا من الذين اتبعوا و رأوا العذاب
جمله «و رأوا العذاب» جمله حاليه است; يعنى، تبرّى و بيزارى سران شرك از پيروانشان در آن حال است كه با عذاب مواجه مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 50 - 5
5 - مخالفت عمدى و ستيزه جويانه كافران با پيامبران ، موجب دوزخى شدن و محروميت آنان از تخفيف در عذاب الهى
قالوا أَوَ لم تك تأتيكم رسلكم بالبيّنـت قالوا بلى قالوا فادعوا و ما دعـؤا الكـفر
اعتراف كافران دوزخى به اين كه به پيامبران و دلايل روشن آنان دست يافته بودند، نشان مى دهد كه مخالفت آنان با تعاليم آسمانى، از روى عمد و ستيزه جويانه بوده است و همين موجب دوزخى شدن و محروميت آنان از تخفيف در عذاب گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 4
4 - فضل ، رحمت ، رأفت و مهربانى خداوند ، موجب شتاب نكردن او در عذاب اشاعه دهندگان فحشا
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته و أنّ اللّه رءوف رحيم
جواب «لولا» محذوف است و آنچه مى تواند مقدر باشد ـ به قرينه آيه 14 (لمسّكم فيما أفضتم فيه عذاب عظيم) و نيز آيه قبلى كه در آن اشاعه دهندگان فحشا تهديد به عذاب شده اند ـ جمله اى مانند «لعاجلكم بالعقوبة» و يا «لهلكتم» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 4
4- غفران و رحمت گسترده الهى ، مانع مؤاخذه و مجازات سريع كافران هدايت ناپذير است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجّل لهم العذاب
مرجع ضمير «هم» در «يؤاخذهم» واژه «مَن ذُكِّرَ. ..» در آيه قبل است; يعنى، آنان كه از آيات الهى، اِعراض كرده و به مهلكه هدايت ناپذيرى درافتادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 189 - 19
19 - ضرورت پرهيز از گناهان براى دور ماندن از عذاب هاى الهى
و اتقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 98 - 1
1 ـ مستضعفانى كه توان هجرت و راهى براى خلاصى از استضعاف ندارند ، گرفتار عذاب جهنّم نخواهند شد .
فاولئك مأويهم جهنّم . .. الا المستضعفين ... لا يستطيعون حيلة و لا يهتدون سبيلا
در برداشت فوق «الّا المستعضفين»، استثناى متصل و «فاولئك» مستثنى منه گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 2
2 ـ امت هاى هلاك شده پيشين در صورت ايمان به پيامبران و پرهيز از مخالفت با ايشان ، از انواع بركت هاى خدادادى بهره
مند مى شدند و هرگز به عذاب الهى مبتلا نمى گشتند .
و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركت
«ال» در «القرى» عهد ذكرى است و اشاره به قريه هايى دارد كه در آيه 94 آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 68 - 4
4 ـ وجود پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميان مجاهدان بدر ، مانع نزول عذاب بر آنان شد .
لو لا كتب من اللّه سبق لمسكم فيما أخذتم
از احتمالاتى كه درباره «كتب من اللّه . .. » گفته شده، حقيقتى است كه در آيه 33 همين سوره آمده است (ما كان اللّه ليعذبهم و أنت فيهم. يعنى خداوند مردم را تا زمانى كه تو در ميان آنها هستى عذاب نخواهد كرد.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 8
8- ايمان و استغفار ، مانع نزول عذاب و كيفر الهى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى و يستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتيهم سنّة الأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 37 - 4
4 - وجود انسان هاى مؤمن هر چند اندك در ميان جامعه كافر ، مانع نزول عذاب الهى بر آنان است .
فأخرجنا . .. من المؤمنين ... و تركنا فيها ءاية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 33 - 1،4،6،8
1 ـ وجود پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميان مردم ، مايه مصونيت آنان از عذاب هاى استيصال
و ما كان اللّه ليعذبهم و أنت فيهم
با توجه به اينكه در آيه بعد كافران مكه به عذاب الهى تهديد شدند، معلوم مى شود هر كدام از اين دو آيه ناظر به مصداق خاصى از عذاب الهى است. و چون آيه مورد بحث پاسخى است به درخواست عذاب استيصال «فامطرنا علينا ... » مى توان گفت مراد از عذاب در «ما كان اللّه ليعذبهم» عذاب استيصال است.
4 ـ توبه و استغفار امت ها ، مايه مصونيت آنان از عذاب هاى استيصال
و ما كان اللّه معذبهم و هم يستغفرون
6 ـ گرايش كافران مكه به قرآن در آينده دوران بعثت ، دليل گرفتار نشدن آنان به عذاب استيصال ، نه حقانيت ايشان در انكار قرآن
و ما كان اللّه معذبهم و هم يستغفرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «و هم يستغفرون» حال مقدر باشد. يعنى خداوند اكنون (زمان انكار قرآن) كافران
مكه را عذاب نمى كند، در حالى كه در آينده توبه خواهند كرد. گفتنى است كه استغفار و توبه كافر به ايمان آوردن اوست.
8 ـ از موانع نزول عذاب استيصال بر امت هاى گنهكار و كافر ، علم خداوند به ايمان آوردن آنان در آينده است .
و ما كان اللّه معذبهم و هم يستغفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 30
30- وجود مؤمنانى در نسل و صلب كافران مكه ، مانع نزول عذاب الهى بر آنان *
لولا رجال مؤمنون . .. لم تعلموهم ... لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مراد از مردان و زنان مؤمن در آيه شريفه، فرزندانى باشند كه از كافران مكه تولد خواهند يافت و به ايمان خواهند گرويد. آنچه مؤيد اين احتمال است، تعبير «لم تعلموهم» و نيز «لو تزيّلوا» مى باشد; زيرا «لو»ى امتناعيه، تفكيك ناپذيرى نسل مؤمن از كافران عصر بعثت را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 113 - 12
12 ـ خويشاوندى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) مانع از عذاب و دوزخى شدن فرد مشرك نيست .
ما كان للنبى . .. أن يستغفروا للمشركين و لو كانوا أولى قربى ... أنهم أصحب الجحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 76 - 6
6- حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميان مشركان ، مانع نزول عذاب الهى بر آنان
و إذًا لايلبثون خلـفك إلاّ قليلاً
تهديد خداوند به هلاكت مشركان در صورت اخراج پيامبر(صلی الله علیه و آله) از مكه، مى تواند اشاره به اين حقيقت باشد كه حضور پيامبر(صلی الله علیه و آله) در ميان آنان، مانع هلاكتشان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 19
19 ـ هيچ فديه اى از بازيچه قرار دهندگان دين، براى رهايى آنان از عذاب پذيرفته نمى شود.
اتخذوا دينهم لعبا . .. و إن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 6
6 ـ جدايى ديرينه زن لوط از آيين و روش همسرش ، عامل جدا ماندن وى از خانواده لوط و نجات نيافتن از عذاب الهى
إلا امرأته كانت من الغبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 19
19 - گناه كافران ، بر عذاب آنان مى افزايد .
إنّ الذين فتنوا . .. فلهم عذاب جهنّم و لهم عذاب الحريق
مصداق «الذين فتنوا» ـ به قرينه مقابله با آيه بعد ـ كافران اند. حرف «فاء» در «فلهم» دلالت مى كند كه اين عقوبت، كيفر شكنجه گرى آنان است. بنابراين كافران، علاوه بر اين كه بر كفر خويش مؤاخذه مى شوند، بر كردار خويش نيز كيفر خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 30 - 2
2 - عذاب جهنم و افزايش آن ، نتيجه انكار معاد و تكذيب آيات الهى و عقوبتى متناسب با آن گناهان است .
فذوقوا فلن نزيدكم
«فاء» در «فذوقوا» و «فلن نزيدكم» دلالت مى كند كه چشيدن عذاب فزاينده پيامدى مناسب براى گناهان بيان شده در آيات پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 48 - 7
7 ـ كفرپيشگان مستكبر و زراندوز ، ثروت ها و قدرت خويش را موجب مصون ماندن از عذاب هاى الهى مى پندارند .
ما أغنى عنكم جمعكم و ما كنتم تستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 11 - 8
8 - ارتداد از دين ، گناهى نابخشودنى و درپى دارنده عذاب جاودان اخروى است .
و من الناس من يعبد اللّه على حرف . .. خسر الدنيا و الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 28 - 9
9- تنها ماندن مشركان در طوفان عذاب ، بازتاب دروغ ها و افتراهايشان به خداوند
بل ضلّوا عنهم و ذلك إفكهم
چنانچه «ذلك» اشاره به عدم نصرت مشركان از سوى آلهه باشد ـ كه از مضمون صدر آيه استفاده مى شود ـ و بعد از «ذلك» كلمه اى در تقدير باشد; يعنى، «ذلك أثر إفكهم» مى توان به نكته ياد شده پى برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 9
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 11
11 - كفرپيشگان در قيامت با آتشى كه خود برافروخته اند ، عذاب خواهند شد .
فاتقوا النار وقودها الناس و الحجارة أعدّت للكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 14
14 - دين فروشى ، مايه گرفتار شدن به عقوبت ها و عذاب هاى الهى است .
و لاتشتروا بأيتى . .. و إيّى فاتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 6
6 - تغيير و تبديل اوامر خداوند ، ظلم و در پى دارنده عذاب الهى است .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء
مراد از «الذين ظلموا» در جمله فوق، كسانى هستند كه به جاى گفتن «حطة» (خدايا! آمرزش گناهان را از تو خواهانيم) سخنى ديگر بر زبان جارى ساختند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 1،2،9،11
1 - تحرير و نوشتن افكار و انديشه ها به عنوان كتاب الهى و قوانين دينى ، جرم و گناهى بزرگ ، و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين يكتبون . .. فويل لهم ممّا كتبت أيديهم
كلمه «ويل» كلمه اى است كه انسان به هنگام گرفتار شدن به عذاب، آن رابر زبان جارى مى كند. بنابراين مراد از «فويل للذين ...» گرفتار شدن بدعتگذاران به عذاب است.
2 - ارائه و نشر افكار و انديشه ها به عنوان كتاب آسمانى و فرمان هاى الهى ، حرام و گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين . .. ثم يقولون هذا من عند اللّه
9 - عالمان بدعتگذار و دين ساز يهود ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
فويل للذين يكتبون الكتب . .. فويل لهم مما كتبت أيديهم
11 - درآمد هاى به دست آمده از راه دين سازى و بدعتگذارى ، حرام و موجب عذاب الهى خواهد شد .
و ويل لهم مما يكسبون
مراد از «ما»ى موصوله در «مما يكسبون» مى تواند درآمدهايى باشد كه عبارت «ليشتروا به ثمناً قليلا» آن را بيان داشت و نيز مى تواند منظور از آن مطلق اعمال و رفتار ناپسند باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 81 - 1،3،4،6،8
1 - گنهكاران يهود همانند ديگر گنهكاران ، به اندازه استحقاقشان ، در آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
لن تمسنا النار إلاّ أياماً معدودة . .. بلى
«بلى» (چنين نيست) حرف جواب است و براى رد سخن و ادعاى مطرح شده به كار مى رود. اين كلمه در آيه شريفه رد ادعاى يهود (لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة) است.
3 - خداوند ، نه تنها اندك بودن عذاب يهود را تضمين نكرده ; بلكه در صورت احاطه داشتن گناه بر آنان ، ايشان را در آتش دوزخ ماندگار خواهد كرد .
أتخذتم عند اللّه عهداً . .. بلى من كسب سيئة ... هم فيها خلدون
4 - گنهكارانى كه گناهانشان سراسر وجود آنان را فرا گيرد ، در آتش دوزخ براى هميشه گرفتار خواهند شد .
من كسب سيئة و أحطت به خطيئته فأولئك أصحب النار هم فيها خلدون
«سيئة» و «خطيئة» هر دو به معناى بدى و گناه است.
6 - كفر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام ، موجب گرفتار شدن آدمى به آتش دوزخ و خلود در آن خواهد شد .
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. من كسب سيئة ... هم فيها خلدون
آيه مورد بحث (من كسب . ..) قضيه كلى و كبراى آيات گذشته است و آيات پيشين تعيين كننده صغراى اين قضيه كلى است. بنابراين كفر به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اسلام - كه از جمله «أفتطمعون أن يؤمنوا لكم» (آيه 75) به دست مى آيد - از مصداقهاى «سيئة» است و اصرار بر آن، مصداق «احاطه خطيئه» خواهد بود.
8 - بدعتگذارى و دين سازى از سيئاتى است كه در صورت توبه نكردن از آن ، عذاب هميشگى دوزخ را در پى خواهد داشت .
فويل للذين يكتبون الكتب . .. من كسب سيئة ... هم فيها خلدون
از مصاديق مورد نظر براى «سيئة» به دليل «فويل للذين . ..» بدعتگذارى است كه اصرار بر آن موجب احاطه خطيئه بر بدعتگذار خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 19،20
19 - منكران حقانيت قرآن و كافران به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
20 - يهوديان منكر رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از زمره كافرانند و به عذابى خفت آور گرفتار خواهند شد .
و للكفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 14
14 - يهوديانِ كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزا كننده او ، مستحق عذابى دردناك هستند .
و للكفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 3،4
3 - كفرپيشگانى كه بدون توبه مى ميرند ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار مى شوند .
خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
4 - كتمان كنندگان احكام و معارف دين و حقايق كتب آسمانى ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار خواهند بود .
إن الذين كفروا و ماتوا . .. خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 19
19 - كسب در آمد از راه هاى نامشروع ، حرام و موجب عذاب الهى است .
و يشترون به ثمناً قليلا أولئك . .. لايكلمهم اللّه ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 5،6،9،10،11
5 - عالمان اهل كتاب با كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى ، گمراه شدند و عذاب الهى را براى خويش كسب كردند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
6 - عالمان بى تعهد و وظيفه نشناس ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة فما أصبر هم على النار
9 - ضلالت پيشگان و گنهكاران به عذاب طاقت فرساى قيامت گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى . .. فما أصبر هم على النار
10 - « عن ابى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عز و جل « فما اصبر هم على النار » فقال ما اصبرهم على فعل ما يعلمون أنه يصيّر هم إلى النار ;
از امام صادق(ع) در تفسير سخن خداوند عز و جل كه فرموده: « فما أصبر هم على النار» روايت شده است: چه چيز آنان را شكيبا نموده بر انجام عملى كه مى دانند آنها را به سوى آتش مى كشاند».
11 - از امام صادق ( ع ) درباره « فما أصبر هم على النار » روايت شده كه فرمود : « ان معناه ما اجرأهم على النار . . . ;
چه چيز آنها را بر آتش جرأت داده است». (چه چيز به آنان جرأت داده تا اعمالى انجام دهند كه موجب ورود به آتش شود.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 23،24،25،30
23 - كسانى كه به احكام قصاص و ديه ملتزم نباشند ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
«ذلك» مى تواند اشاره به احكام ياد شده درباره قصاص و ديه باشد. بر اين مبنا جمله «فمن اعتدى ...» گوياى اين است كه: اگر كسى ملتزم به احكام مذكور نباشد و همانند روزگار جاهليت عمل كند، گنهكار است و به عذاب الهى گرفتار خواهد شد.
24 - كسانى كه پس از عفو قاتل از قصاص و يا گرفتن ديه در پى كشتن وى برآيند ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «ذلك» اشاره به گرفتن ديه باشد. در اين صورت جمله «فمن اعتدى ...» بيانگر اين است كه: اولياى مقتول اگر قاتل را عفو كنند و از او مطالبه ديه نمايند، پس از آن حق ندارند در صدد كشتن وى باشند و او را قصاص كنند.
25 - كسانى كه از احكام خدا تعدى كنند ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
30 - حلبى مى گويد : از امام صادق ( ع ) . . . درباره سخن خداوند كه فرموده « فمن عفى له من أخيه شى فاتباع بالمعروف و أداء إليه بإحسان » سؤال كردم ، فرمود : « ينبغى للذى له الحق ان لايعسر أخاه إذا كان قد صالحه على دية و ينبغى للذى عليه الحق ان لايمطل أخاه إذا قدر على ما يعطيه و يؤدى إليه بإحسان قال : و سألته عن قول اللّه عز و جل « فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم » فقال : هو الرجل يقبل الدية أو يعفو أو يصالح ثم يعتدى فيقتل فله عذاب أليم كما قال اللّه عز و جل ;
سزاوار است كسى كه صاحب حق خون است و توافق در ديه كرده اند، در گرفتن ديه سخت گيرى نكند و سزاوار است براى كسى كه بايد ديه بدهد اگر توانايى پرداخت آن را دارد كوتاهى نكند و با نيكويى پرداخت نمايد. حلبى گويد: از سخن خداوند كه فرموده: «فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم» سؤال نمودم، امام فرمود: مراد كسى است كه ديه را پذيرفته يا عفو نموده و يا مصالحه كرده، سپس تجاوز نمايد و دست به قتل زند; پس همان طورى كه خداوند فرموده براى او عذاب دردناكى است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 196 - 21،24
21 ـ سرپيچى از انجام كامل اعمال حج ، موجب گرفتار شدن به مجازات سخت الهى
و اتمّوا الحج . .. و اعلموا انّ الله شديد العقاب
24 ـ عدم رعايت تقوا و سرپيچى از تكاليف الهى ، موجب عقاب شديد خداوند
و اتمّوا الحج . .. و اتقوا اللّه و اعلموا انّ اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 10
10 ـ نفاق ، فساد در زمين و نصيحت ناپذيرى در برابر دعوت به تقوا ، گناه و موجب عذاب جهنّم
و من الناس من يعجبك . .. فحسبه جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 1
1 ـ تسليم نشدن در برابر اوامر خداوند و پيروى از شيطان ، موجب عذاب الهى
ادخلوا فى السّلم كافة . .. هل ينظرون الا ان يأتيهم اللّه فى ظلل
«ان ياتيهم اللّه»، كنايه از عذاب الهى است ; به قرينه «فان اللّه عزيز حكيم» در آيه سابق.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 211 - 8،14
8 ـ انحراف ، پس از آمدن آيات الهى ، موجب كيفر سخت خداوند
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
14 ـ از سنّت هاى الهى ، عذاب شديد تحريفگران و تبديل كنندگان دين است .
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
«و من يبدّل نعمة اللّه» عام است و دربرگيرنده كليّه كسانى است كه آيات الهى را تحريف مى كنند; خصوصاً با توجّه به ضرورت پندگيرى ديگران از بنى اسرائيل تحريفگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 33
33 ـ كفر و ارتداد ، موجب خُلود در جهنّم و حَبط عمل در دنيا و آخرت
و من يرتدد منكم عن دينه فيمت و هو كافر فاولئك حبطت اعمالهم . .. و اولئك اصحاب ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 275 - 16،17
16 ـ بازگشت به رباخوارى پس از آگاهى از حرمت آن ، موجب جاودانگى در آتش
فمن جاءه موعظة . .. و من عاد فاولئك اصحاب النّار هم فيها خالدون
جمله «فمن جاءه موعظة» به اين معناست كه حكم الهى به او ابلاغ شود; يعنى پس از بيان حكم، به آن آگاهى يابد. گفتنى است جمله «و من عاد» در برداشت فوق، بازگشت به رباخوارى تفسير شده است.
17 ـ اعتقاد به همگونى بيع و ربا پس از بيان ربا و حكم آن ، موجب جاودانگى در آتش
قالوا انّما البيع . .. و من عاد فاولئك اصحاب النّار هم فيها خالدون
در برداشت فوق متعلق «عاد»، پندار غلط همسانى بيع و ربا گرفته شده است، بنابراين جمله «و من عاد . .. » به اين معناست: اگر كسى پس از بيان حكم الهى درباره ربا، همچنان بر اين پندار باشد كه بيع همانند رباست در آتش مخلّد خواهد بود. چون وى در حقيقت كافر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 4 - 9،13
9 ـ كفر به آيات خدا ، موجب عذاب سخت الهى بر كافران
انّ الّذين كفروا بايات اللّه لهم عذاب شديد
13 ـ تهديد شدن اهل كتاب ( يهود و نصارا ) به عذاب سخت الهى ، در صورت كفر به آيات خداوند ، قرآن ، تورات و انجيل
نزّل عليك . .. انّ الّذين كفروا ... لهم عذاب شديد
از شأن نزول به دست مى آيد كه مورد آيه، اهل كتابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 9 - 2
2 ـ محروميّت از رحمت و هدايت خداوند ، موجب گرفتارى در آخرت
ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب . .. رحمة ... ربّنا انّك جامع النّاس
جمله «ربّنا انّك جامع النّاس» كه اقرار به قيامت است، به منزله علت درخواستى است كه در آيه قبل بيان شده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 3،5،7،8،11
3 ـ فرعونيان و پيشينيانشان كه تكذيب كننده آيات خدا بودند ، آتشگيره هاى دوزخند .
اولئك هم وقود النار. كدأب ال فرعون و الذين من قبلهم كذبوا باياتنا
«كدأب ال»، يا تشبيه كافران عصر بعثت است به فرعونيان و پيشينيانشان و يا نمونه و مثالى است براى كافرانى كه خود را بى نياز از خدا پنداشتند و آتشگيره دوزخ شدند.
5 ـ مجازات كافران و تكذيب كنندگان آيات الهى ، از سنّت هاى خداوند است .
كدأب ال فرعون و الذين من قبلهم كذّبوا باياتنا فاخذهم اللّه بذنوبهم
خداوند همه كافران را در همه عصرها، تهديد به عذاب كرده و از اين، عموميّت سنت الهى در مورد كافران، استنباط مى شود.
7 ـ گرفتارى به عذاب الهى ، نتيجه گناهان
فاخذهم اللّه بذنوبهم
بنابراينكه «باء» در «بذنوبهم» سببيه باشد.
8 ـ فرعونيان و پيشينيانشان كه تكذيب كنندگان آيات الهى بودند ، گرفتار عقوبت شديد خدا شدند .
كذّبوا باياتنا فاخذهم اللّه بذنوبهم و اللّه شديد العقاب
11 ـ گناهان ، خود ، مايه و وسيله عذاب و كافران است .
فاخذهم اللّه بذنوبهم
بنابراينكه «باء» در «بذنوبهم» براى استعانت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 14
14 ـ كفر و انكار آگاهانه آيات الهى ، كيفر سريع خداوند را در پى دارد .
و من يكفر بايات اللّه فانّ اللّه سريع الحساب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 21 - 2،18،21،22،23
2 ـ كافران به آيات الهى ، مستحق عذابى دردناك
انّ الذين يكفرون بايات اللّه . .. فبشّرهم بعذاب اليم
18 ـ رضايت كفار عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) به كشتار انبيا توسط گذشتگان ، علّت تهديد آنان به عذاب الهى *
و يقتلون النّبيّن . .. فبشّرهم بعذاب اليم
تهديد بازماندگان قاتلان انبيا به عذاب در صورتى صحيح است كه آنان به اعمال گذشتگان خويش راضى باشند.
21 ـ قاتلان پيامبران و قاتلان امر كنندگان به معروف ، گرفتار سخت ترين عذاب هاى الهى
و يقتلون النّبيّن بغير حق و يقتلون الذين يأمرون بالقسط.
از رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) سؤال شد: اىّ الناس اشد عذاباً يوم القيامة؟ آن حضرت فرمود: رجل قتل نبيّاً او رجلاً امر بمعروف او نهى عن منكر، سپس آن حضرت، اين آيه را تلاوت كرد: «انّ الّذين يكفرون . .. ».
تفسير طبرى، ج 3، ص 144 ; مجمع البيان، ج 2، ص 720 ; تفسير تبيان، ج 2، ص 422.
22 ـ وعده عذاب دردناك به بنى اسرائيل ، به جهت قتل چهل و سه پيامبر و صد و دوازده آمر به معروف و ناهى از منكر
و يقتلون النّبيّن بغير حقّ و يقتلون الّذين يأمرون بالقسط من النّاس فبشّرهم بعذاب
رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) به عنوان بيان مصداق براى آيه فوق فرمود: قتلت بنو اسرائيل ثلاثة و اربعين نبيّاً اول النّهار فى ساعة واحدة فقام مائة رجل و اثنى عشر رجلا من عبّاد بنى اسرائيل فامروا من قتلهم بالمعروف و نهوهم عن المنكر فقتلوا جميعاً من آخر النّهار فى ذلك اليوم.
تفسير طبرى، ج 3، ص 144 ; مجمع البيان، ج 2، ص 720 ; تفسير تبيان، ج 2، ص 422.
23 ـ وعده عذاب دردناك به قاتلان زكريّا و يحياى پيامبر ( ع )
و يقتلون النّبيّن بغير حق . .. فبشّرهم بعذاب اليم
اميرالمؤمنين (ع) درباره آيه فوق فرمود: . .. انّ نبى اللّه زكريّا قد نشر بالمناشير و يحيى ابن زكريا قتله قومه و هو يدعوهم الى اللّه.
تفسير برهان، ج 1، ص 274، ح 1.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 56 - 2،3،4
2 ـ كفر ، موجب عذاب دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم . .. فى الدنيا و الاخرة
3 ـ عدم تبعيّت يهود از حضرت عيسى ( ع ) ، موجب عذاب سخت آنان در دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة
مصداق مورد نظر از جمله «فامّا الذين كفروا»، كافران به حضرت عيسى (ع) است.
4 ـ برترى پيروان عيسى ( ع ) بر يهوديان ، موجب عذاب سخن دنيوى يهوديان
و جاعل الذين اتبعوك . .. فاما الذين كفروا
بنابراينكه جمله «فاما الذين . .. »، به قرينه ذكر عذاب دنيوى، نتيجه جمله «جاعل الّذين ... » باشد; يعنى عذاب دنيوى
يهود نتيجه تفوّق نصارا بر ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 17،18،24
17 ـ سوداگران عهد الهى و پيمان شكنان ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
انّ الّذين يشترون . .. و لهم عذاب اليم
18 ـ علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
24 ـ كسانى كه قسم دروغ مى خورند ، در آخرت نصيبى نداشته و عذابى دردناك در انتظار آنان است .
انّ الّذين . .. و ايمانهم ثمناً قليلاً
امام صادق (ع)، در ضمن شمارش گناهان كبيره فرمود: و اليمين الغموس ; لأنّ اللّه عز و جلّ يقول «انّ الذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمنا قليلا اولئك لا خلاق لهم فى الاخرة . .. ».
عيون اخبارالرضا (ع)، ج 1، ص 287، ح 33 ; نورالثقلين، ج 1، ص 355، ح 195.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 88 - 2
2 ـ لعنت دائمى و عذاب تخفيف ناپذير ، كيفر يهود و نصارا ، بجهت كفر آگاهانه آنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قوماً كفروا بعد ايمانهم . .. خالدين فيها لا يخفّف عنهم العذاب
بنابراينكه «قوما كفروا» شامل يهود و نصارا نيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 105 - 10،11،15،16
10 ـ تفرقه و اختلاف مؤمنان ، موجب عذابى بزرگ براى آنان
و لا تكونوا كالذين تفوقوا و اختلفوا . .. و اولئك لهم عذاب عظيم
11 ـ پيروان اديان پيشين به دليل تفرقه و اختلاف ميان خويش ، دچار عذابى بزرگ
كالذين تفرّقوا و اختلفوا من بعد ما جاءهم البيّنات و اولئك لهم عذاب عظيم
15 ـ استحقاق عذاب ، پس از اتمام حجّت
من بعد ما جاءهم البيّنات و اولئك لهم عذاب عظيم
16 ـ عذاب سخت اهل كتاب ( يهود و نصارا ) ، به خاطر تفرقه و اختلاف
و لا تكونوا كالذين تفرّقوا و اختلفوا من بعد ما جاءهم البيّنات و اولئك لهم عذاب ع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 106 - 1،6،9،14
1 ـ كيفر سخت پويندگان راه اختلاف و تفرقه ، در روزى خواهد بود كه چهره هايى سفيد و چهره هايى سياه مى شود .
و اولئك لهم عذاب عظيم. يوم تبيضّ وجوه و تسودّ وجوه
«يوم تبيضّ»، متعلق به «لهم عذاب عظيم» است.
6 ـ كفر و ارتداد ، عامل روسياهى و عذاب در قيامت
فاما الذين اسودّت وجوههم اكفرتم بعد ايمانكم فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون
9 ـ اختلاف و تفرقه در جامعه ايمانى ، مستلزم روسياهى و عذاب در قيامت
و لا تكونوا كالذين تفرقوا . .. فاما الذين اسودّت وجوههم ... فذوقوا العذاب
14 ـ عذاب اُخروى آدمى ، نتيجه كفر و اعمال بد او
فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون
«تكفرون . .. »، مى تواند هم شامل كفر عملى و هم اعتقادى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 108 - 8
8 ـ عذاب سيه رويان ( كافران ) ، ناشى از اعمال ناپسند ( تفرقه و پراكندگى و كفر ) خود آنان است و نه از ناحيه خداوند
فاما الذين اسودّت وجوههم . .. و ما اللّه يريد ظلماً للعالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 116 - 11
11 ـ كفر ، موجب جاودانگى در آتش دوزخ
انّ الّذين كفروا . .. و اولئك اصحاب النار هم فيها خالدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 128 - 14،15
14 ـ دشمنان محارب با اهل ايمان ، مستحقّ عذاب الهى
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
15 ـ ظلم ، موجب گرفتار شدن به عذاب الهى
او يعذّبهم فانّهم ظالمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 131 - 2،8،9
2 ـ رباخوارى ، از موجبات گرفتار شدن به آتش دوزخ
لا تاكلوا الرّبوآ . .. و اتّقوا النّار الّتى اعدّت للكافرين
8 ـ همگونى عذاب رباخواران با عذاب كافران
لا تاكلوا الرّبوآ . .. و اتّقوا النّار الّتى اعدّت للكافرين
9 ـ رستگارى و عذاب ، دو فرجام متفاوت براى تقواپيشگان و كافران
و اتّقوا اللّه لعلّكم تفلحون. و اتّقوا النّار الّتى اعدّت للكافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 26
26 ـ سستى در نبرد با دشمن ، نزاع و پراكندگى و تخلف از دستورات فرماندهى ، گناه و موجب استحقاق عقاب
حتّى اذا فشلتم . .. و لقد عفا عنكم
ظاهر كلمه عفو اين است كه گناهى صورت گرفته باشد و گناه در اين مورد همان سستى و نزاع و سرپيچى از دستورات فرماندهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 162 - 11
11 ـ دوزخ ، جايگاه و فرجام شوم آنانكه خشم و غضب الهى را بر خويش هموار ساخته اند .
كمن بآء بسخط من اللّه و مأويه جهنّم و بئس المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 10
10 ـ كفر ، موجب گرفتارى به عذاب دردناك الهى
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان . .. لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 180 - 15
15 ـ تناسب عذاب و عقوبت اخروى ، با گناه و عصيان
سيطوّقون ما بخلوا به يوم القيمة
طوق شدن اموال بخيلان بر گردن آنان به دليل دلدادگى و وابستگى شديد آنان به اموال مى باشد، و اين حاكى از تناسب عذاب آخرت با گناه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 181 - 16،17
16 ـ نسبت ناروا به خداوند و كشتن پيامبران ، گناهى بزرگ و موجب عذاب سوزان دوزخ
سنكتب ما قالوا و قتلهم الانبيآء بغير حقّ و نقول ذوقوا عذاب الحريق
«حريق»، به معناى محرِق (سوزاننده) است. گفتنى است عذاب سوزان براى كشتن پيامبران و نسبت ناروا به خدا دادن، حاكى از بزرگى چنين گناهانى است.
17 ـ عذاب سوزان نسبت دهندگان فقر به خدا و قاتلان انبيا ، با فرمان مستقيم خداوند
نقول ذوقوا عذاب الحريق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 182 - 2،7
2 ـ عذاب و كيفر اخروى انسان ها ، نتيجه عملكرد خود آنان
ذلك بما قدّمت ايديكم
7 ـ عدالت خداوند و دورى ساحت وى از ظلم ، مقتضى مجازات بخيلان و قاتلان انبيا
و لا يحسبنّ الّذين يبخلون . .. ذوقوا عذاب الحريق ... و انّ اللّه ليس بظلاّم للعب
جمله «و اَنّ اللّه . .. » عطف بر «ما قدّمت» مى باشد. بنابراين دليل ديگرى براى گرفتار شدن بخيلان و قاتلان انبيا به دوزخ
است. يعنى عدالت خداوند اقتضا مى كند كه ستمگران را عذاب كند، ورنه به ستمديده ظلم شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 185 - 10
10 ـ دوزخ ، جزايى كامل براى اعمال ناپسند انسانها
و انّما توفّون . .. فمن زحزح عن النّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 8
8 ـ ترك عمل به وظيفه و ادعاى انجام آن و انتظار ستايش در برابر عملى كه انجام نشده ، ناپسند و موجب عذاب دنيا و آخرت است .
و يحبّون ان يحمدوا . .. فلا تحسبنّهم بمفازة من العذاب و لهم عذاب اليم
تكرار كلمه عذاب دلالت بر اين دارد كه آنها به دو عذاب گرفتار مى شوند، و به نظر مى رسد يكى از آن دو، عذاب دنيوى و ديگرى عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 8
8 ـ ستمكارى ، موجب ورود آدمى به آتش دوزخ و بى ياورى وى در قيامت
ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته و ما للظّالمين من انصار
مراد از كلمه «للظّالمين» همان دوزخيان هستند. بنابراين به كارگيرى اسم ظاهر به جاى ضميرِ «ما لهم» براى رساندن اين معناست كه ستمكارى علّت شده كه خداوند آنان را به آتش كشاند و از يارى ياوران محروم باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 30 - 5
5 ـ جنگ هاى داخلى ميان مسلمين ، ظلم و تجاوز و موجب استحقاق عذاب اخروى است .
و لا تقتلوا انفسكم . .. و من يفعل ذلك عدواناً و ظلماً فسوف نُصليه ناراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 3
3 ـ مراجعه به طاغوت ، در پى دارنده عذاب در قيامت *
فكيف اذا اصابتهم مصيبة بما قدّمت ايديهم
برداشت فوق را فرمايش امام باقر و امام صادق (ع) تأييد مى كند كه فرمودند: المصيبة هى الخسف و اللّه بالمنافقين عند الحوض.
تفسير قمى، ج 1، ص 142 ; نورالثقلين، ج 1، ص 509، ح 367 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 254، ح 181.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 115 - 1،5،16،20
1 ـ دشمنى و مخالفت با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، موجب عذاب جهنم
و من يشاقق الرسول . .. نوله ما تولى و نصله جهنم و ساءت مصيراً
«يشاقق» از ماده «شقق»، به معناى مخالفت كردن و دشمنى نمودن است. (مجمع البيان).
5 ـ گرفتارى مخالفان رسول خدا به عذاب جهنم ، مشروط به آگاهى آنان به حقانيت رسول خداست .
و من يشاقق الرسول من بعد ما تبيّن له الهدى . .. نصله جهنم
16 ـ تفرقه افكنى در صفوف جامعه ايمانى ، موجب عذاب جهنم
و من . .. يتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى و نصله جهنم
20 ـ مخالفت با رهبرى كسى كه با انتخاب مشروع برگزيده شده باشد ، موجب عذاب جهنم است .
و من يشاقق الرسول . .. و يتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى
اميرالمومنين(ع) فرمود: . .. فان اجتمعوا على رجل و سموه اماماً كان ذلك لله رضى فان خرج عن امرهم خارج بطعن او بدعة ردوه الى ما خرج منه فان ابى قاتلوه على اتباعه غير سبيل المؤمنين و ولاه اللّه ما تولى ...
نهج البلاغه، نامه 6; نورالثقلين، ج 1، ص 551، ح 566.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 138 - 4،5
4 ـ محروم ماندن آدمى از مغفرت و هدايت الهى ، موجب گرفتار شدن وى به عذاب دردناك
لم يكن اللّه يغفر لهم و لاليهديهم . .. بشر المنفقين بانّ لهم عذاباً أليماً
ظاهراً مراد از منافقان، همان كسانى هستند كه در آيه قبل توصيف شدند، كه از جمله توصيف آنان به محروميت از هدايت و مغفرت بود.
5 ـ ارتداد و ازدياد كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب دردناك
ءامنوا ثم كفروا . .. بشر المنفقين بانّ لهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 3
3 ـ پذيرش دوستى و سرپرستى كفار ، در پى دارنده عذابى دردناك
بشّر المنفقين بأنّ لهم عذاباً أليماً. الذين يتّخذون الكفرين أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 151 - 5،6
5 ـ انكار رسولان الهى ، حتى برخى از آنان ، موجب گرفتار شدن به عذابى ذلتبار است .
يقولون نؤمن ببعض و نكفر ببعض . .. أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
6 ـ اهل كتاب در صورت انكار پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا هر يك از رسولان الهى ، به عذابى خوار كننده گرفتار خواهند شد .
أولئك هم الكفرون حقّاً و أعتدنا للكفرين عذاباً مهيناً
به گفته مفسران، مصداق مورد نظر براى «للكفرين»، يهود و نصارا هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 11
11 ـ نگرش مادى در مورد خداوند و بهانه جويى در مقابل پيامبران ، از مصاديق بارز ظلم و موجب گرفتارى به عذاب الهى است .
يسئلك أهل الكتب . .. فأخذتهم الصعقة بظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 160 - 11
11 ـ ظلم و جلوگيرى از راه خدا ، موجب عقوبت و كيفر الهى
فبظلم من الذين هادوا حرّمنا عليهم طيبت . .. و بصدّهم عن سبيل اللّه كثيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 21
21 ـ ظلم ، جلوگيرى از راه خدا ، به ناحق خوردن مال مردم ، موجب عقوبت هاى دنيوى و عذاب اخروى
فبظلم من الذين هادوا حرمنا . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 173 - 8
8 ـ امتناع از عبادت خداوند به دليل گردن فرازى و خودبرتربينى ، موجب عذاب دردناك در قيامت
و اما الذين استنكفوا و استكبروا فيعذبهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 7
7 ـ عذاب الهى ، پيامد آلودگى به گناه
فلم يعذبكم بذنوبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 33
33 ـ تعلق اراده الهى به عذاب و ضلالت آدمى ، پيامد كفرورزى ، تحريفگرى ، دروغپردازى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از تحريفگران دين
الذين يسرعون فى الكفر . .. و من يرد اللّه فتنته فلن تملك له من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 23،28
23 ـ برخى گناهان اهل كتاب ، موجب گرفتارى حتمى آنان به عذاب الهى
انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
در برداشت فوق «ان يصيبهم» به معناى گرفتار ساختن به عذاب گرفته شده است. قابل ذكر است كه «بعض ذنوبهم» مى
تواند اشاره به اين باشد كه برخى گناهان به گونه اى است كه خداوند مرتكبان آن گناه را قطعاً به عذاب گرفتار خواهد ساخت و لذا توفيق حق پذيرى را از آنان سلب خواهد كرد.
28 ـ گرفتارى به عذاب الهى ، پيامد فسق و شكستن حريم دين
فان تولوا . .. ان يصيبهم ببعض ذنوبهم و إن كثيراً من الناس لفسقون
جمله «و ان كثيراً . ..» به منزله تعليل براى «يريد اللّه ان يصيبهم» است، يعنى چون بسيارى از مردم بر اثر گناه در زمره فاسقان در آمده اند، خداوند آنان را گرفتار عذاب خواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 72 - 27
27 ـ شرك ، بزرگترين گناه كبيره و موجب گرفتارى به عذاب دوزخ
انه من يشرك باللّه فقد حرم اللّه عليه الجنة مأويه النار
از امام صادق(ع) روايت شده: . .. اكبر الكبائر، الشرك باللّه يقول اللّه عزوجل: « انه من يشرك باللّه فقد حرم اللّه عليه الجنة مأويه النار ... . »
عيون اخبار الرضا، ج 1، ص 285، ح 33، ب 28; بحارالانوار، ج 79، ص 6، ح 7.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 73 - 7،8
7 ـ عذاب دردناك در انتظار معتقدان به تثليث
ليمسن الذين كفروا منهم عذاب اليم
8 ـ اعتقاد به تثليث على رغم آگاهى به شرك آميز بودن آن ، موجب عذاب دردناك در قيامت
ان لم ينتهوا عما يقولون ليمسن الذين كفروا منهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 80 - 20
20 ـ غضب خدا و عذاب هميشگى ، پيامد دوستى بسيارى از بنى اسرائيل با پادشاهان ستمگر و زيبا جلوه دادن هوا هاى نفسانى آنان ، به اميد دستيابى به بهره هاى دنيايى آنان
ترى كثيراً منهم يتولون الذين كفروا . .. و فى العذاب هم خلدون
از امام باقر(ع) در توضيح آيه فوق روايت شده: يتولون الملوك الجبارين و يزيّنون لهم اهوائهم ليصيبوا من دنياهم.
تفسير تبيان، ج 3، ص 611; نورالثقلين، ج 1، ص 661، ح 315.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 94 - 13،15
13 ـ تجاوز از حدود الهى ـ پس از هشدار خداوند به رعايت آن ـ ، موجب عذابى دردناك
فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب اليم
15 ـ شكار در حال احرام ، عليرغم هشدار الهى به پرهيز از آن ، موجب عذاب دردناك
بشىء من الصيد . .. فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب اليم
به قرينه آيه بعد، مراد از شكار ممنوع شكار در حال احرام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 95 - 20،21
20 ـ تكرار صيد در حال احرام ، موجب عذاب و انتقام الهى
و من عاد فينتقم اللّه منه
برداشت فوق را فرمايش امام صادق(ع) تأييد مى كند كه فرمود: . .. اذا اصاب آخر فليس عليه كفّاره و هو ممن قال اللّه عزوجل «و من عاد فينتقم اللّه منه».
كافى، ج 4، ص 394، ح 2; نورالثقلين، ج 1، ص 678، ح 388.
21 ـ اصرار بر گناه موجب عقوبت و انتقام الهى *
و من عاد فينتقم اللّه منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 2،3،4
2 ـ شكستن حرمت كعبه و ماه هاى حرام ، موجب عقاب شديد از سوى خداوند
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام . .. اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب
با توجه به آيه قبل معلوم مى شود، از جمله كسانى كه به عقاب شديد تهديد شده اند كسانى هستند كه با مضامين و احكام مطرح شده در آيه قبل مخالفت كنند. برداشت فوق به گروهى از آنان اشاره دارد و در برداشتهاى بعدى ديگر موارد منعكس خواهد شد.
3 ـ مخالفت با قربانى حج و احكام آن موجب عقاب شديد از سوى خداوند
و الشهر الحرام و الهدى و القلئد . .. اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب
4 ـ بى هدف پنداشتن مناسك حج و احكام و قوانين الهى ، موجب عقاب شديد الهى
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام قيماً للناس . .. اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 115 - 4،5
4 ـ عذاب سهمگين و بى نظير الهى سزاى آنانكه پس از مشاهده مائده آسمانى به قدرت خداوند ، رسالت عيسى ( ع ) و معجزه بودن آن مائده كافر شوند .
فمن يكفر بعد منكم فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً من العلمين
متعلق «يكفر» مى تواند، رسالت عيسى(ع)، قدرت خداوند و معجزه بودن مائده آسمانى باشد. ضمير در «لااعذبه» مفعول مطلق نوعى است و مرجع آن كلمه «عذاباً» مى باشد يعنى لااعذب قبل هذا العذاب احداً
5 ـ منكران رسالت انبيا ، پس از مشاهده معجزات درخواستى ، سزاوار عذابى سهمگين
فمن يكفر بعد منكم فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 118 - 1
1 ـ معتقدان و مدعيان الوهيت عيسى ( ع ) و مادرش مريم ، مستحق عذاب الهى
ان تعذبهم فانهم عبادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 49 - 1،3
1 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى به عذاب گرفتار خواهند شد.
و الذين كذبوا بأيتنا يمسهم الهذاب
3 ـ مداومت بر فسق (عصيان و خروج از مسير حق) موجب عذاب الهى مى شود.
يمسهم العذاب بما كانوا يفسقون
جمله «كانوا يفسقون» ماضى استمرارى است; يعنى آنان پيوسته در فسق و فجور بسر مى بردند. (الفسق: العصيان و الترك لأمر اللّه عز و جل و الخروج عن طريق الحق. لسان العرب.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 8
8 ـ شرك زمينه ساز نزول عذابهاى گوناگون و پيدايش جنگ و اختلاف در جامعه
ثم أنتم تشركون. قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 20
20 ـ گرفتارى به عذاب و محروميت از شفاعت، نتيجه بازيچه قرار دادن دين است.
الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا . .. أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 93 - 21
21 ـ استكبار در برابر آيات الهى، عذاب خواركننده پس از مرگ را (در برزخ) به دنبال دارد.
اليوم تجزون عذاب الهون . .. كنتم عن ءايته تستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 9
9 ـ فريبكارى و توطئه مداوم عليه دين، عامل گرفتارى توطئه گران به ذلت و عذاب شديد است.
سيصيب الذين . .. بما كانوا يمكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 11
11 ـ جرم، زمينه ساز گرفتار شدن به عذاب الهى است.
و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 148 - 9
9 ـ فرجام تكذيب انبيا چشيدن عذاب خداست.
كذب الذين من قبلهم حتى ذاقوا بأسنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 11
11 ـ خداوند گروههاى تشكيل شده بر اساس پذيرش بخشى از دين را به عذاب گرفتار خواهد ساخت.
إن الذين فرقوا دينهم . .. إنما أمرهم إلى الله ثم ينبئهم بما كانوا يفعلون
«آگاه سازى از اعمال ناپسند»، كنايه از گرفتار ساختن به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 2
2 ـ عذاب سهمگين خداوند در انتظار جوامع مختلف از قوانين دين و پذيرنده ولايتهاى غير خداوند
و لاتتبعوا من دونه . .. و كم من قرية أهلكنها
بيان هلاكت جوامع پيشين پس از فرمان به رعايت قوانين دين و سرپيچى از ولايت غير خدا «اتبعوا ما أنزل اليكم . ..»، بيانگر آن است كه عذاب امتهاى پيشين به سبب تخلف آنان از اين فرمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 1
1 ـ خداوند ، قوم عاد را پس از اصرارشان به شرك و انكار رسالت هود ، به عذابى فراگير گرفتار ساخت .
فأنجينه و الذين معه برحمة منا و قطعنا دابر الذين كذبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 5
5 ـ جوامع مبتلا به لواط و فحشا ، جوامعى مجرم و در معرض نابودى با عذاب هاى سخت الهى
فانظر كيف كان عقبة المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 95 - 11
11 ـ انكار رسالت انبيا با توجيه پيدايش سختى هاى بيداركننده به عواملى بى هدف ، موجب گرفتار شدن به عذاب الهى است .
قالوا قد مس ءاباءنا الضراء و السراء فأخذنهم بغتة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 1
1 ـ امت هاى تكذيب كننده انبيا در معرض گرفتار آمدن به عذاب الهى به هر هنگام ، بويژه شبانگاهان در حال خواب و بى
خبرى
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بيتا و هم نائمون
تفريع جمله «أفأمن . .. » بر «و لكن كذبوا فأخذنهم ... » مى رساند كه مراد از «أهل القرى» امتهاى تكذيب كننده انبياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 98 - 1
1 ـ جوامع تكذيب كننده رسولان الهى همواره در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى ، بويژه به هنگام اشتغال به سرگرمى ها و بازيچه هاى روزانه
أو أمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا ضحى و هم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 136 - 7
7 ـ تكذيب آيات الهى و بى اعتنايى به آنها سبب هلاكت و غرق شدن فرعونيان در دريا شد .
فأغرقنهم فى اليم بأنهم كذبوا بايتنا و كانوا عنها غفلين
حرف «باء» در «بأنهم كذبوا» سببيه است و مى رساند كه تكذيب آيات و بى اعتنايى به آنها سبب انتقام الهى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 5
5 ـ منكران رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و سرپيچى كنندگان از فرمان هاى او ، در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى هستند .
عذابى أصيب به من أشاء . .. فسأكتبها للذين يتقون ... الذين يتبعون الرسول
«الذين يتبعون . .. » مصداق بارزى براى «الذين يتقون ... » در آيه قبل است. بنابراى همان گونه كه مفهوم مخالف «يتقون و ... » برخى مصاديق «من أشاء» را تبيين مى كرد، مفهوم «يتبعون ... » نيز روشنگر مصداقى بارز از «من أشاء» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 164 - 7
7 ـ شكستن حرمت تعطيلى روز شنبه گناهى بزرگ در آيين يهود و در پى دارنده عذاب شديد
اللّه مهلكهم أو معذبهم عذاباً شديداً
شدت عذاب، حكايت از بزرگى گناه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 183 - 2
2 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى سزاوار عذاب از جانب خداوند هستند .
و أملى لهم
آنگاه مهلت دادن و تأخير انداختن عذاب موضوع پيدا مى كند كه استحقاق عذاب بالفعل وجود داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 14 - 3
3 ـ مشركان حاضر در كارزار بدر ، مردمى كفرپيشه و مستحق عذاب با آتش دوزخ
و أن للكفرين عذاب النار
از مصاديق مورد نظر براى «للكفرين» مشركان حاضر در كارزار بدر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 34 - 2،3،10
2 ـ بازداشتن مردم از ورود به مسجدالحرام ، گناهى مستوجب عذاب الهى
و ما لهم ألا يعذبهم اللّه و هم يصدون عن المسجدالحرام
3 ـ كافران مكه به دليل بازداشتن اهل ايمان از ورود به مسجدالحرام ، مستوجب عذاب ( كشته شدن ، اسير گشتن و . . . ) بودند .
و ما لهم ألا يعذبهم اللّه و هم يصدون عن المسجدالحرام
با توجه به آيه قبل كه عذاب استيصال را براى مردم مكه با شرايط ذكر شده منتفى دانست، معلوم مى شود مراد از عذاب در اين آيه به دليل وقوع آن در بين آيات نبرد، شكست كافران و كشته و اسير شدن آنان است.
10 ـ اكثر كافران مكه ناآگاه به مستحق بودن عذاب الهى به سبب بازداشتن مؤمنان از مسجدالحرام
و ما لهم ألا يعذبهم اللّه و هم يصدون عن المسجدالحرام . .. و لكن أكثرهم لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 35 - 3،7
3 ـ كافران مكه به سبب انجام امورى لغو و بيهوده در پيرامون كعبه به عنوان عبادت و نيايش ، مستحق عذاب الهى بودند .
و ما لهم ألا ليعذبهم اللّه . .. و ما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء و تصدية
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «ما كان صلاتهــم . .. » عطف بر «و هم يصدون ... » باشد.
7 ـ كافرانى كه بر كفر خويش اصرار ورزند ، مستحق عذاب الهى هستند .
فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 53 - 9
9 ـ خداوند به سبب كفرورزى فرعونيان و اقوام پيش از آنها ، نعمت هاى خويش را از آنان سلب و به نقمت و عذاب تبديل كرد .
كدأب ءال فرعون . .. ذلك بأن اللّه لم يك مغيرا ... حتى يغيروا ما بأنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 68 - 1
1 ـ گرفتن اسير در كارزار بدر ، مقتضى گرفتار شدن مجاهدان آن كارزار به عذابى بزرگ از جانب خداوند
لو لا كتب من اللّه سبق لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم
كلمه «فى» در «فيما أخذتم» سببيه است و «ما» در آن مصدريه. يعنى «بسبب أخذكم». و مراد از آن به دليل آيه قبل
اسير گرفتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 34 - 11
11 ـ انفاق دارايى ها در راه جنگ و جهاد ، واجب و امتناع ورزيدن از آن ، در پى دارنده عذاب دردناك دوزخ است .
و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب أليم
برداشت فوق با توجه به اين حقيقت است كه آيه شريفه به دنبال آيات مربوط به جنگ و قرار گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 13
13 ـ جرايم انسان ، منشأ اصلى كيفر و عذاب الهى
نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 22
22 ـ ترويج زشتى ها ، پيشگيرى از نيكى ها و امتناع از انفاق ، جرم و موجب عذاب حتمى
نعذب . .. مجرمين ... يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف و يقبضون أيديهم
آيه شريفه، بيانگر خصوصيات مجرمانى است كه در آيه پيشين آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 13
13 ـ خرده گيرى و مسخره كردن مؤمن گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب سخت الهى است .
فيسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 4 - 14
14 ـ استمرار و پافشارى بر كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب دردناك دوزخ است .
و الذين كفروا لهم . .. عذاب أليم بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 5
5 ـ پافشارى بر شرك ، تكذيب پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انكار قرآن ، ظلم بوده و در پى دارنده عذاب است .
و إن كذبوك . .. أثم إذا ما وقع ءامنتم به ... و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 11
11ـ كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذابهايى دردناك در دنيا
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 30 - 2
2ـ طرد مؤمنان ( نپذيرفتن آنان به جرگه و مجمع اهل ايمان ) گناه و درپى دارنده عذاب الهى است .
من ينصرنى من الله إن طردتهم
«من الله» به معناى «من عذاب الله» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 11
11ـ نزول عذاب الهى بر كفرپيشگان ، برخاسته از استحقاق آنان است نه آنكه وجودشان موجب ضرر و زيان بر خدا باشد .
و يستخلف ربى قومًا غيركم و لاتضرونه شيئًا
برداشت فوق مبتنى براين است كه جمله «لاتضرونه» حال باشد. براين اساس جمله «يستخلف ... و لاتضرونه» چنين معنا مى شود. در حالى كه ضرر و زيانى را متوجه خدا نمى كنيد شما را عذاب مى كند و اين معنا مى رساند كه موجب عذاب، استحقاق كفرپيشگان است نه اين كه وجودشان مايه ضررى بر خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 2
2ـ خداوند ، در پى اصرار قوم عاد بر كفر و شرك ، عذابى سخت و سهمگين بر آنان نازل كرد .
و لما جاء أمرنا . .. و نجّينـهم من عذاب غليظ
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم عاد است. «عذاب غليظ» در ذيل آيه ـ بنابر يك احتمال، يعنى دنيوى بودن عذاب ـ دلالت بر سهمگينى عذاب نازل شده بر قوم عاد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 9
9ـ صالح ( ع ) به مردم خويش اعلام كرد : در صورت پذيرش خواسته آنان ( ترك دعوت به توحيد ) گنه كار و مستحق عذاب الهى خواهد بود .
فمن ينصرنى من الله إن عصيته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 65 - 2
2ـ قوم ثمود ، با پى كردن ناقه صالح و از ميان بردن آيت رسالت او ، عذاب الهى را براى خويش قطعى ساختند .
فعقروها فقال تمتعوا فى داركم ثلـثة أيام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 10
10ـ كفرپيشگان و مخالفان معارف دين ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى الهى اند .
فلما جاء أمرنا نجّينا صـلحًا . .. و من خزى يومئذ إن ربك هو القوىُّ العزيز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 1
1ـ خداوند ، در پى اصرار مردم مدين بر شركورزى و نپذيرفتن تعاليم شعيب ( ع ) ، آنان را به عذابى سخت گرفتار ساخت .
و لما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم شعيب است. اضافه آن به ضمير «نا» حكايت از بزرگى آن عذاب دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 3
3ـ عذاب هاى الهى آن گاه بر شهر ها و آبادى ها فرو مى ريزد كه عموم افرادش ستم پيشه بوده و آثار كفر و شرك در همه جا مشهود باشد .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة
نسبت دادن ظلم به آباديها (و هى ظالمة) نسبتى مجازى است و هدف از آن رساندن اين معناست كه: همه و يا اكثر قريب به اتفاق اهل آن آباديها ، ستمكار بودند; به گونه اى كه گويا ستم كارى در هر كوى و برزن نمايان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 113 - 18
18ـ « عن النبى (صلی الله علیه و آله) قال : . . . و قال لقمان لإبنه : يا بنىّ . . . إن كنت صالحاً فابعد من الأشرار و السفهاء ، فربما أصابهم الله بعذاب فيصيبك معهم ، فقد أفصح الله سبحانه و تعالى بقوله : . . . و . . . و قال سبحانه : « و لاتركنوا إلى الذين ظلموا فتمسكم النار » . . . ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است كه فرمود: . .. لقمان به فرزندش گفت: اى پسرك من! ... اگر انسان شايسته اى هستى از اشرار و سبك مغزان دورى كن، چه بسا خداوند بر آنان عذابى بفرستد و تو را هم با آنان فرا گيرد ... خداوند در گفتار خود به روشنى فرموده: ... و ...«و لاتركنوا إلى الذين ...»...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 116 - 2،5
2ـ فساد و تبه كارى هاى امت هاى گذشته ، عامل گرفتارى آنان به عذاب و هلاكت
فلولا كان من القرون من قبلكم أُولُوا بقية ينهون عن الفساد
عبارت «ممن أنجينا منهم» قرينه بر اين است كه مقصود از «القرون من قبلكم» امتهايى اند كه به عذابهاى الهى گرفتار شده و به هلاكت رسيده اند.
5ـ فساد ها و تباهيها ، آن گاه كه رواج يابد و فراگير شود ، امت ها را در خطر عذاب هاى الهى قرار مى دهد .
ينهون عن الفساد فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 122 - 2
2ـ اعمال و عقايد كفرپيشگان ، موجب گرفتار شدن آنان به عذاب هاى الهى است .
و قل . .. اعملوا على مكانتكم ... وانتظروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 8
8ـ وجود دلايل روشن بر توحيد و حقانيت قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مانع هر گونه بهانه اى براى انكار آنها و موجب استحقاق كافران و مشركان به عذاب هاى الهى است .
و ما أكثر الناس . .. بمؤمنين ... و ما يؤمن أكثرهم بالله إلاّ و هم مشركون. أفأمنو
حرف «فاء» در «أفأمنوا» استحقاق عذاب را بر آيه «ذلك من أنباء الغيب . ..» ـ كه حاوى برهان بر حقانيّت قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و آيه «و كأيّن من آية ...» ـ كه دربردارنده دليل بر توحيد مى باشد ـ مترتّب كرده است ; يعنى، چون اتمام حجت شده، عذر و بهانه اى در كار نيست و كفرپيشگان مستحق عذابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 7 - 1،2،3
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) موظف به يادآورى اعلام الهى به مردم به اينكه : هر كس سپاسگزار باشد ، قطعاً نعمتش فزونى مى يابد و هر كس كفران نمايد ، دچار عذاب شديد مى گردد .
و إذ تأذّن ربّكم لئن شكرتم لأزيدنّكم و لئن كفرتم إن عذابى لشديد
«و إذ تأذّن» عطف بر «إذ قال» است كه در آن «اذكر» در تقدير است و مخاطب پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) مى باشد.
2- موسى ( ع ) از قوم خود خواست تا به ياد فرمان و توصيه خداوند باشند كه هر كس شكرگزارى نمايد خداوند نعمتش را افزون مى كند و هر كس كفران نمايد دچار عذاب شديد خواهد شد .
اذكروا نعمة الله عليكم . .. و إذ تأذّن ربّكم لئن شكرتم لأزيدنّكم و لئن كفرتم إن
اين برداشت مبتنى بر اين نكته است كه «إذ تأذّن» مقول قول موسى(ع) و عطف به «اذكروا نعمة الله» باشد.
3- افزايش نعمت در صورت شكرگزارى و تهديد به عذاب در صورت كفران نعمت ، مقتضاى ربوبيت الهى
و إذ تأذّن ربّكم لئن شكرتم لأزيدنّكم و لئن كفرتم إن عذابى لشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 63 - 5
5- نپذيرفتن دعوت انبيا و وعده هاى الهى و شك و ترديد مستمر در آن ، پيامددار عذاب الهى
قالوا بل جئنـك بما كانوا فيه يمترون
فعل مضارع «يمترون» با آمدن فعل «كانوا» پيش از آن، بيانگر استمرار مضمون آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 73 - 5
5- سرمستى و غفلت ، از عوامل گرفتار شدن اقوام به عذاب الهى
إنهم لفى سكرتهم يعمهون . فأخذتهم الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 79 - 4
4- ظلم و بيدادگرى ، گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب الهى است .
و إن كان أصحـب الأيكة لظـلمين . فانتقمنا منهم
انتقام خداوند از «اصحاب ايكه» به خاطر ظلم آنها، بيانگر اين نكته است كه ظلم و بيدادگرى گناهى نيست كه قابل عفو و آمرزش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 3
3- گرفتار شدن انسان به عذاب الهى ، نتيجه فكر ، عقيده و اعمال خود اوست .
و لقد كذّب أصحـب الحجر . .. فأخذتهم الصيحة
برداشت فوق با توجه به اين نكته است كه «فا» در «فأخذتهم» براى تعقيب و سببيت است و بيانگر اين است كه عذاب «صيحه» بر اصحاب حجر، به دنبال تكذيب آنان بوده و اين تكذيب سبب عذابشان گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 61 - 2
2- مورد عقوبت قرار گرفتن انسان هاى ظالم ، نتيجه عمل خود آنان است .
و لو يؤاخذ الله الناس بظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 63 - 14
14- كيفر امتهايى كه به دعوت انبيا جواب مساعد ندادند ، عذاب دردناك است .
و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 10،11
10- شكستن سوگند و پيمان ، داراى بازتاب هاى ناگوار دنيوى و عذاب بزرگ اخروى
و لاتتخذوا أيمـنكم دخلاً . .. و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه «تذوقوا. ..» اشاره به ناگواريهاى دنيوى و «عذاب عظيم» اشاره به عذاب اخروى باشد.
11- ايجاد مانع بر سر راه خدا ( دين الهى ) ، موجب مشكلات دنيوى و عذاب بزرگ اخروى است .
و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب عظيم
مقصود از «سبيل الله» دين خداست كه در آيات بسيارى از قرآن به همين عنوان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 104 - 4
4- عذاب دردناك ، فرجام و كيفر كافرانى است كه از سر لجاج و عناد به آيات الهى ايمان نمى آورند .
إن الذين لايؤمنون بأيـت الله . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 105 - 8
8- افترا بستن بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن ، موجب عذاب دردناك اخروى است .
لهم عذاب أليم . إنما يفترى الكذب الذين لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 8،9،10
8- تكذيب رسولان و رهبران الهى ، ظلم بوده و موجب عذاب و مشكلات دنيوى است .
رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب و هم ظـلمون
9- عملكرد خود انسان ها ، عامل ابتلاى آنان به عذاب فراگير الهى است .
فكذّبوه فأخذهم العذاب و هم ظـلمون
10- مبتلا شدن مكيان به عذاب ، پس از تكذيب پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
قرية كانت ءامنة . .. و لقد جاءهم رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
برداشت فوق، بنابراين نكته است كه مراد از قريه ياد شده در آيه قبل، «مكه» باشد و ضماير «جائهم» و «فأخذهم» به مكيان برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 10 - 1
1- كفر به آخرت ، مايه ابتلا به عذاب دردناك الهى است .
و أن الذين لايؤمنون بالأخرة أعتدنا لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 16 - 10
10- گسترش و فراگيرى فساد در سطح جامعه ، مايه نزول حتمى عذاب الهى است .
ففسقوا فيها فحقّ عليها القول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 4 - 2
2- اعتقاد به فرزندگزينى خدا ، پندارى بس ناروا و موجب عذابى شديد است .
لينذر بأسًا شديدًا . .. و ينذر الذين قالوا اتخذ اللّه ولدًا
آيه قبل، يكى از رسالت هاى قرآن را، بيم به عذاب شديد الهى بيان كرد و اين آيه، به يكى از موارد استحقاق آن عذاب اشاره كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 55 - 5
5- باور نداشتن رهنمود هاى الهى و استغفار نكردن از لغزش ها ، درپى دارنده عذاب الهى است .
و ما منع الناس أن يؤمنوا . .. و يستغفروا ربّهم إلاّ أن تأتيهم سنّة الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 3
3- پرستش بت ها و اطاعت شيطان ، موجب گرفتارى به عذاب الهى است .
يـأبت لاتعبد الشيطـن . .. إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 59 - 3
3- ضايع كردن نماز و پيروى از شهوات ، موجب گمراهى و گرفتارى به عذاب است .
أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت فسوف يلقون غيًّا
«غىّ» به معناى گمراهى است. گفتنى است كه در جمله «يلقون غيّاً» ـ به قرينه آيه بعد ( ... يدخلون الجنّة) ـ مضافى در تقدير است; يعنى، «يلقون جزاء غيّهم; آنان سزاى گمراهى خود را ـ كه جهنم و عذاب آن است ـ خواهند چشيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 79 - 4
4- گفته ها و ادعا هاى بى اساس در مورد كفر و ايمان و آثار آنها ، داراى عقوبت و عذاب
سنكتب ما يقول و نمدّ له من العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 97 - 10
10- سرسختى و لجاجت در برابر دعوت قرآن ، موجب گرفتارى به عقوبت و عذاب الهى
و تنذر به قومًا لدًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 48 - 2
2 - تكذيب پيامبران و آيات الهى و روى گردانى از آنان ، درپى دارنده عذاب الهى است .
أنّ العذاب على من كذّب و تولّى
متعلق تكذيب به دليل آيات گذشته، رسالت پيامبران و نيز آياتى است كه براى اثبات آن ارائه مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 61 - 5
5 - افتراى بر خداوند و گفتن چيز هاى دروغ و خود بافته در باره او ، گناهى عظيم و موجب استحقاق عذاب استيصال و نابودى است .
لاتفتروا على اللّه كذبًا فيسحتكم بعذاب
«إسحات» (مصدر «يسحتكم») به معناى ريشه كن كردن و نابود ساختن است. «فيسحتكم بعذاب» با توجه به نكره بودن «عذاب» ـ كه بر عظمت و شدت آن دلالت دارد ـ به اين معنا است: شما را با عذابى سخت، ريشه كن و هلاك خواهد ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 86 - 16
16 - گمراهى پس از هدايت و شركورزى پس از توحيد ، زمينه ساز گرفتارى به خشم سنگين و پايدار خداوند و عذابى سخت و طولانى از جانب او
أضلّهم السامرىّ . .. أم أردتّم أن يحلّ عليكم غضب من ربّكم
«حلول غضب» بر رسوخ و دوام آن و نكره بودن «غضب» بر عظمت آن دلالت دارد. فرود آمدن غضب الهى، كنايه از نزول عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 18 - 10
10- نسبت ناروا به خداوند موجب استحقاق هلاكت و عذاب الهى است .
لكم الويل ممّا تصفون
«الويل» در اصل به معناى عذاب و هلاكت است و در جايى استعمال مى شود كه كسى و يا كسانى در معرض هلاكتى باشند كه مستحق آن هستند (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 10 - 1
1 - دوزخ و عذاب سخت آن ، دستاورد خود انسان ها است .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 25 - 1،15
1 - كفر به خدا و سرپيچى از عبادت او ، گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب دردناك دوزخ است .
إنّ الذين كفروا و يصدّون عن سبيل اللّه
مراد از «الطيب من القول» ـ همان طور كه در آيه پيش گفته شد ـ كلمه توحيد و «صراط حميد» عبادت خداى يگانه است. بنابراين با توجه به ارتباط اين آيه با آيه پيش، مى توان گفت: «كفروا» در «إنّ الذين كفروا»به تقدير «كفروا بالطيب من القول» است و مراد از «سبيل اللّه» در «يصدون عن سبيل اللّه»، عبادت و پرستش خداى يگانه مى باشد. قابل ذكر است كه «الذين» اسم «إنّ» و خبر آن محذوف است و تقدير آن به قرينه ذيل آيه چنين مى شود: «إنّ الذين كفروا... نذيقهم من عذاب أليم».
15 - عذاب دردناك دوزخ ، كيفر هر نوع انحراف از حق و تجاوز به حقوق ديگران در محيط مسجد الحرام
و من يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 57 - 8
8 - استكبار در برابر خدا و آيات او ، درپى دارنده عذاب ذلت بخش و خوار كننده دوزخ
و الذين كفروا و كذّبوا بـَايـتنا . .. عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 23 - 11
11 - پيامد شركورزى ، گرفتار شدن به قهر الهى است .
ما لكم من إلـه غيره أفلاتتّقون
متعلق «أفلاتتّقون» حذف شده است; يعنى: «أفلاتتّقون أن يعذبكم اللّه; آيا از عذاب قهر خدا نمى ترسيد؟»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 32 - 9
9 - عذاب قهر الهى ، پيامد شركورزى و انحراف از توحيد است .
ان اعبدوا اللّه . .. أفلاتتّقون
«إتقاء» (مصدر «تتّقون») به معناى ترسيدن است. متعلق «تتّقون» حذف شده و تقدير چنين است: «أفلاتتّقون أن يعذبكم اللّه; آيا نمى ترسيد كه خدا شما را عذاب نمايد؟».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 5
5 - عذاب بزرگ خداوند ، پيامد و كيفر قذف كردن زنان عفيف و مؤمن است .
إنّ الذين يرمون المحصنـت . .. لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 63 - 10،13
10 - مبتلا شدن به فتنه و بلا و يا عذاب دردناك الهى ، پيامد سرپيچى از فرمان هاى رسول خدا است .
فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم
13 - شانه خالى كردن از بار مسؤوليت اجتماعى و حل و فصل امور مسلمين ، پيامددار فتنه و بلا و يا عذاب دردناك الهى است .
و إذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا . .. فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 135 - 3
3 - كفران نعمت هاى الهى ، درپى دارنده عذاب و كيفرى سخت
و اتّقوا الذى أمدّكم . .. إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 201 - 4
4 - ايمان نياوردن به آيات الهى ، درپى دارنده عذابى دردناك
لايؤمنون به حتّى يروا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 213 - 6
6 - شرك به خدا در اعتقاد و عمل ، در پى دارنده عذاب
فلاتدع مع اللّه إِلـهًا ءاخر فتكون من المعذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 82 - 8
8 - استمرار يافتن ترديد و ناباورى بشر نسبت به آيات الهى ، عامل نابودى آنان با عذاب قهر الهى
و إذا وقع القول . .. أنّ الناس كانوا بـايـتنا لايوقنون
تعبير «كانوا بأياتنا. ..» بيانگر استمرار يافتن كفر و ناباورى نسبت به آيات الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 85 - 4
4 - ظلم و گناه خود انسان ، مايه ابتلاى وى به عذاب الهى
و وقع القول عليهم بما ظلموا
«با» در «بما ظلموا» براى سببيت و نشانگر آن است كه سبب اصلى محكوميت كافران به عذاب الهى، ظلم و ستم خود آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 6
6 - كافرانِ به آيات خدا و معاد ، عذابى دردناك خواهند داشت .
و الذين كفروا بأيـت اللّه و لقائه . .. و أولـئك لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 29 - 12
12 - شيوع عمل لواط و راهزنى و رواج گناه علنى ، عذاب الهى را در پى دارد .
أئنّكم لتأتون الرجال و تقطعون السبيل و تأتون فى ناديكم المنكر فما كان جواب قومه
درخواست قوم لوط از حضرت لوط(ع) براى نزول عذاب، با جمله شرطى «إن كنت من الصادقين» نشان دهنده وعده عذاب از جانب لوط(ع)، به آنها است. گفتنى است وعده عذاب از سوى پيامبرى به قومى، به خاطر اعمال ياد شده، حكايت مى كند كه آن اعمال مستحق عذابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 31 - 10
10 - ظلم قوم لوط با لواط و راهزنى و ارتكاب علنى گناه ، در پى دارنده هلاكت و عذاب براى آنان
أئنّكم لتأتون الرجال و . .. إنّا مهلكوا أهل هـذه القرية إنّ أهلها كانوا ظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 9
9 - تكذيب پيامبر خدا ، عذاب ويران گر و هلاكت بارى را در پى دارد .
فكذّبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جـثمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 4
4 - آلودگى به گناه ، در پى دارنده عذاب و هلاكت است .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 7
7 - كفر و انكارِ آيات الهى ، موجب نزول عذاب است .
و الذين . .. كفروا باللّه ... و يستعجلونك بالعذاب و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 54 - 8
8 - كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب جهنم است .
و إنّ جهنّم لمحيطة بالكـفرين
آوردن اسم ظاهر «الكافرين» به جاى ضمير، با اين كه جاى آوردن ضمير است، اشعار به تأثير كفر در دخول در جهنم دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 55 - 6
6 - تداوم بر اَعمال ناروا ، در پى دارنده عذاب فراگير جهنم است .
ذوقوا ما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 9 - 20،22،24
20 - تكذيب انبيا ، در پى دارنده عذاب الهى است .
و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه ليظلمهم
22 - انجام دادن عملى كه منجر به گرفتار شدن در عذاب الهى شود ، ستم بر خويش است .
و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه ليظلمهم و لـكن كانواأنفسهم يظلمون
24 - عذاب و كيفر جوامع تكذيب كننده ، نتيجه ظلم و ستم آنان به خودشان بود .
فما كان اللّه ليظلمهم و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 47 - 7،14
7 - مخالفت با پيامبران الهى و تكذيب رسالت آنان ، موجب استحقاق عذاب دنيوى است .
لقد أرسلنا . .. فانتقمنا من الذين أجرموا
14 - تكذيب انبيا و برخورد منفى با پيام آنان ، درپى دارنده انتقام الهى و عذاب است .
فانتقمنا من الذين أجرموا
مراد از «أجرموا» به قرينه اين كه سخن از ارسال انبيا و انتقام از مخالفان آنان است، تكذيب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 16
16 - سرانجام رويگردانى از آن چه كه خداوند نازل كرده و گردن نهادن به راه شيطان ، آتش شعلهور است .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه . .. أوَ لو كان الشيطـن يدعوهم إلى عذاب السع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 24 - 10
10 - كفر ، عامل گرفتار شدنِ انسان به عذابى سخت است .
و من كفر فلايحزنك كفره . .. ثمّ نضطرّهم إلى عذاب غليظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 14 - 3،9،13
3 - فراموش كردن قيامت ، گرفتارى به عذاب را در پى دارد .
فذوقوا بما نسيتم
«باء» در «بما» سببيه و «ما» مصدريه است. بنابراين، معنا چنين مى شود: «به خاطر فراموشى تان روز قيامت را بچشيد...!».
9 - مداومت بر اعمال ناشايست ، عامل ابتلا به عذاب ابدى است .
و ذوقوا عذاب الخلد بما كنتم تعملون
13 - ابتلاى انسان به كيفر هاى اخروى ، نتيجه موضع گيرى ها و عملكرد خود وى است .
فذوقوا بما نسيتم . .. بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 20 - 11
11 - تكذيب همواره قيامت و جهنم ، موجب عذابى سخت است .
ذوقوا عذاب النار الذى كنتم به تكذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 8 - 7
7 - عمل نكردن به تعاليم و دستور انبيا ، درپى دارنده عذابى دردناك است .
و إذا أخذنا من النبيّن ميثـقهم . .. ليسئل ... و أعدّ للكـفرين عذابًا أليمًا
مراد از «الكافرين» به قرينه اخذِ ميثاق از پيامبران ـ كه همانا، آن ميثاق، ابلاغ پيام الهى بوده است ـ كسانى اند كه آن تعاليم و پيام ها را ناديده گرفته اند و در نتيجه، گرفتار عذاب مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 7
7 - خداوند ، براى آزاردهندگان خود و پيامبرش ، عذابى خواركننده تدارك ديده است .
إنّ الذين يؤذون اللّه . .. و أعدّ لهم عذابًا مهينًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 8 - 8
8 - كسانى كه به آخرت ايمان نمى آورند ، گرفتار عذاب خواهند شد .
الذين لايؤمنون بالأخرة فى العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 42 - 8
8 - انكار مستمر وجود كيفر و عذاب در قيامت ، عذاب آور است .
ذوقوا عذاب النار الّتى كنتم بها تكذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 45 - 8
8 - تكذيب پيامبران الهى ، غضب و عذاب الهى را در پى دارد .
فكذّبوا رسلى فكيف كان نكير
«نكير» به معناى منكر و مكروه و كنايه از غضب الهى است. گفتنى است كه نكير به «ى» محذوف اضافه شده و به منزله «نكيرى لهم» مى باشد. بنابراين، معنا چنين مى شود: آنان پيامبران مرا تكذيب كردند; به هنگام آمدن عذاب من، چه وضع و حالى خواهند داشت؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 54 - 6
6 - شك و دودلى آميخته با بدگمانى مشركان پيشين ، به بعث و قيامت باعث گرفتار شدن آنان به عذاب
و حيل بينهم و بين ما يشتهون كما فعل بأشياعهم . .. إنّهم كانوا فى شكّ مريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 7 - 5
5 - كفر و انكار دين الهى ، هر چند توأم با عمل كفرآميز نباشد ، موجب عذاب شديد و بدبختى است .
الذين كفروا لهم عذاب شديد و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم مغفرة
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه خداوند، سعادت مندى مؤمنان را در گرو دو چيز (ايمان و عمل صالح) دانسته است; ولى بدبختى و عذاب شديد كافران را صرفاً به كفر آنان مربوط كرده و عمل كفرآميز آنان سخن نگفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 3
3 - نزول كيفر و عذاب الهى بر قوم نوح ، عاد ، فرعون ، ثمود ، لوط و اصحاب ايكه ( قوم شعيب ) به جرم تكذيب پيامبران
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
«حقّ» به معناى «ثَبَتَ» (ثابت و محقق است) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 26 - 19،20،21،22
19 - بيرون رفتن از مسير خدا ، درپى دارنده عذاب شديد الهى
إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذاب شديد
20 - داورى ظالمانه و متكى بر هوا و هوس ، در پى دارنده عذاب شديد الهى
فاحكم بين الناس بالحقّ و لاتتّبع الهوى . ..إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذ
21 - فراموشى روز قيامت ، عامل ابتلاى انسان به عذاب شديد الهى
لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب
«باء» در «بما نسوا. ..» براى سببيت است; يعنى، چون انسان ها روز حساب را فراموش كردند، به عذاب شديد محكوم شدند.
22 - هواپرستى ، علت نخستين و زمينه اصلى ابتلاى انسان به عذاب شديد الهى
و لاتتّبع الهوى . .. إنّ الذين يضلّون عن سبيل اللّه لهم عذاب شديد بما نسوا يوم ا
آيه شريفه، پيروى از هواى نفس را سبب گمراهى و گمراهى را، موجب ابتلا به عذاب شديد دانسته است; ولى در پايان، فراموشى روز حساب را سبب عذاب شديد معرفى كرده است. از اين بيان استفاده مى شود كه براى عذاب شديد، سبب هاى گوناگونى هست و چون پيروى از هواى نفس مقدم ذكر شد، مى توان استفاده كرد كه اين سبب از نخستين سبب هاى عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 85 - 6
6 - پيروى از ابليس ، موجب استحقاق عذاب دوزخ
لأملأنّ جهنّم منك و ممّن تبعك منهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 7،10
7 - عذاب سخت و گريزناپذير ستمگران ، نتيجه رفتار و كردار خود آنان است .
و قيل للظـلمين ذوقوا ما كنتم تكسبون
10 - ظلم ، موجب عذاب سخت الهى
و قيل للظـلمين ذوقوا ما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 8
8 - شرك و ظلم ، گناهى بس بزرگ و پيام دار عذابى سخت و فوق تصور بشر
و بدا لهم من اللّه ما لم يكونوا يحتسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 50 - 5،8
5 - مؤثر نبودن اموال و برخوردارى هاى انسان هاى ناسپاس در برابر نتايج ناگوار و پيامد هاى هلاكت بار ناسپاسى ( عذاب )
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
كارساز نبودن دارايى ها و نعمت ها ـ به قرينه صدر آيه بعد (فأصابهم سيئات ماكسبوا) در ارتباط با عذاب و پيامدهاى هلاكت بار است.
8 - قشر مرفه و برخوردار ناسپاس ، در معرض عذاب و پيامد هاى هلاكت بار ناشكرى خود
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه اين آيه، علاوه بر آن كه درصدد موعظه و درس آموزى است، در مقام تهديد و بازدارندگى نيز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 56 - 7
7 - تمسخر تعاليم آسمانى قرآن ، درپى دارنده عذاب الهى
و اتّبعوا أحسن ما أُنزل . .. من قبل أن يأتيكم العذاب... أن تقول ... و إن كنت لمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 59 - 7
7 - كفر برخاسته از خود برتربينى و بزرگ منشى ، عامل اصلى عذاب الهى
من قبل أن يأتيكم العذاب . .. قد جاءتك ءايـتى فكذّبت بها و استكبرت و كنت من الكـف
از آن جايى كه آيه شريفه درصدد بيان احتجاج خداوند با عذاب شدگان مى باشد، در واقع بيانگر دليل ابتلاى آنان به عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 8
8 - قتل پيامبران ، جرمى نابخشودنى و موجب عذاب الهى و محروميت ابدى از هدايت الهى است .
أتقتلون رجلاً . .. و من يضلل اللّه فما له من هاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 72 - 4
4 - ستيزه جويى و تكذيب لجوجانه كتاب هاى آسمانى و فرستادگان الهى ، موجب انواع گوناگون عذاب ( در غل و زنجير شدن ، سوخته شدن به آب داغ و آتش دوزخ )
الذين يجـدلون . .. الذين كذّبوا بالكتـب ... إذ الأغلـل فى أعنـقهم ... ثمّ فى الن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 10
10 - شرك و كفر ، زمينه ساز عذاب الهى و نابود شدن تمدن ها ، قدرت ها و آثار ملى
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 25 - 9،11
9 - امت هايى از جن و انس در گذشته تاريخ بر اثر دشمنى با خداوند ( شركورزى ، انكار رسالت پيامبران و . . . ) به عذاب الهى گرفتار شدند .
و حقّ عليهم القول فى أمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس
11 - فريفتگى انسان به دنيا و اعمال ناشايست ، موجب گرفتار شدن به عذاب الهى
فزيّنوا لهم ما بين أيديهم و ما خلفهم و حقّ عليهم القول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 27 - 2
2 - ممانعت از دسترسى انسان ها به پيام قرآن ، در پى دارنده عذاب سخت الهى
و قال الذين كفروا لاتسمعوا . .. فلنذيقنّ الذين كفروا عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 43 - 13
13 - عذاب دردناك و شديد ، كيفر ياوه سرايى عليه رسولان الهى است .
ما قد قيل للرسل . .. ذو عقاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 13
13 - تلاش در جهت ايجاد ترديد در باور هاى دينى مسلمانان ، موجب خشم و عذاب الهى است .
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 7
7 - عذاب دردناك و سخت ستمكاران در قيامت ، بازتاب عملكرد خود آنان است .
و إنّ الظـلمين لهم عذاب أليم . ترى الظـلمين مشفقين ممّا كسبوا و هو واقع بهم
چنانچه كه مراد از «ما» در «ما كسبوا» عمل باشد و ضمير «هو» به آن بازگردد، از ارتباط دو آيه ، مى توان استفاده كرد كه «عذاب أليم» چيزى جز عملكرد انسان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 55 - 1
1 - فرعونيان با اطاعت كوركورانه از فرعون ، خشم و عذاب الهى را براى خويش فراهم آوردند .
فلمّا ءاسفونا انتقمنا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 6
6 - افراط و تفريط درباره شخصيت عيسى ( ع ) ، كارى ستمگرانه و مستحق عذاب طاقت فرساى قيامت
فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين ظلموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 8 - 1
1 - اصرار مستكبرانه بر كفر ، به رغم شنيدن آيات الهى ، در پى دارنده عذابى بس دردناك
يسمع ءايـت اللّه . .. فبشّره بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 10 - 10
10 - حرمت شكنى و استهزا نسبت به آيات الهى ، گناهى بس بزرگ و درپى دارنده عذابى سخت
ويل لكلّ أفّاك أثيم . .. اتّخذها هزوًا ... و لهم عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 31 - 2
2 - كفر به تنهايى ـ من هاى ضميمه شدن به اعمال زشت ـ خود جرمى مستحق عذاب است . *
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت . .. و أمّا الذين كفروا
در آيه پيشين، از لزوم همراهى ايمان با عمل صالح، جهت بهره مندى از پاداش اخروى سخن به ميان آمد; ليكن در اين آيه، در كنار «الذين كفروا» اشاره به اعمال بد نشده است. بنابراين مى توان گفت كفر، انسان را مصداق «مجرم» كرده و مستحق عذاب مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 9
9- كردار زيانبار و عصيانگرانه خود انسان ، عامل قطعى شدن عذاب بر او
و الذى قال لولديه أُفّ . .. فيقول ما هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين . أُولـئك ... كان
«إنّهم كانوا. ..»، بيانگر تعليل است; يعنى، استمرار بر گناه و زيانكارى، موجب حتميت عذاب الهى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 19
19- شرك و پرستش غير خدا ، در پى دارنده عذاب سخت الهى
ألاّتعبدوا إلاّ اللّه إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
از ارتباط «ألاّتعبدوا. ..» با «إنّى أخاف عليكم...»، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 4
4 - تبديل مظاهر رحمت آفرين طبيعت ، به عوامل عذاب و نقمت ، در نتيجه عصيان گرى انسان
ريح . .. تدمّر كلّ شىء
با توجه به نقش سازنده باد در سيستم حيات زمين; به كار گرفته شدن آن در راستاى عذاب قوم عاد، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 34 - 9
9- كفر مستمر ، در پى دارنده عذاب حتمى
قال فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون
تعبير «كنتم تكفرون» استمرار را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 13 - 7
7- تبعيد رهبران الهى بهوسيله مردم ، مستوجب نزول عذاب *
قريتك الّتى أخرجتك أهلكنـهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه تهديد مشركان مكه، به خاطر تبعيد پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 14
14- همكارى و همدلى با دشمنان اسلام ، حتى در برخى زمينه ها ، موجب عذاب فراگير به هنگام مرگ
قالوا . .. سنطيعكم فى بعض الأمر ... فكيف إذا توفّتهم الملـئكة يضربون وجوههم و أد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 28 - 1،3،4،8
1- عذاب منافقان به هنگام مرگ ، معلول پيروىِ آنان از آنچه مورد خشم الهى است .
يضربون وجوههم و أدبـرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه
3- پيروى از فريب ها و زيبانمايى هاى شيطان و اطاعت از كافران ، مايه خشم الهى و عذاب
الشيطـن سوّل لهم . .. سنطيعكم فى بعض الأمر ... ذلك بأنّهم اتّبعواما أسخط اللّه
برداشت بالا بنابراين نكته است كه «اتّبعوا ما أسخط اللّه» به آنچه در آيات پيشين تحت عنوان «الشيطان سوّل لهم» و «قالوا . .. سنطيعكم فى بعض الأمر» آمده است، نظر داشته باشد.
4- بيزارى از رضا و خشنودى خداوند ، موجب عذاب به هنگام مرگ
ذلك بأنّهم . .. كرهوا رضونه
8- عذاب به هنگام مرگ و حبط اعمال ، نتيجه عملكرد خود انسان است .
يضربون وجوههم و أدبـرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا... و كرهوا ... فأحبط أعمـلهم
از تعليل موجود در آيه شريفه، استفاده مى شود كه منافق، خود با عملكرد خويش زمينه عذاب و حبط اعمالش را فراهم مى آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 3،16
3 - نفاق و شرك و بدگمانى به خداوند ، مايه ابتلا به عذاب الهى
و يعذّب المنـفقين . .. و المشركين ... الظانّين باللّه ظنّ السوء
وصف نفاق، شرك و ظن سوء به خداوند، مشعر به عليت است.
16 - « روى عن العالم ( ع ) انّه قال . . . و اللّه تعالى لايعذّب عبداً بعد التوبة و الإستغفار إلاّبسوء ظنّه و تقصيره فى رجائه للّه عزّوجلّ . . . فإنّ اللّه تعالى يقول : « الظانّين باللّه ظنّ السوء عليهم دائرة السوء و غضب اللّه عليهم » . . . ;
از امام (ع) روايت شده كه فرمود: خداى تعالى هيچ بنده اى را بعد از توبه و استغفار عذاب نمى كند; مگر به خاطر گمان بد او نسبت به خدا و كوتاهى در اميدوارى به خداى عزّوجلّ; زيرا خداى تعالى مى فرمايد: «الظانّين باللّه ظنّ السوء و عليهم دائرة السوء و غضب اللّه عليهم». ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 34 - 6
6 - اسراف و زياده روى در گناه ، عامل نزول عذاب هلاكت بار الهى
حجارة من طين . .. للمسرفين
وصف «مسرفين»، مشعر به عليت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 44 - 2
2 - سرپيچى از فرمان پروردگار ، در پى دارنده عذاب او
فعتوا عن أمر ربّهم فأخذتهم الصـعقة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 46 - 4
4 - جامعه فرو رفته در فسق و گناه ، در معرض عذاب الهى قرار دارد .
و قوم نوح . .. إنّهم كانوا قومًا فـسقين
بيان سرنوشت قوم نوح و علت نابودى آنان، در مقام هشدار به همه امت ها است كه بدانند، هرگاه علت نزول عذاب در قومى فراهم آيد، آنها نيز چون قوم نوح مبتلا خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 3
3 - ظلم ، در پى دارنده عذاب و كيفر الهى
و إنّ للذين ظلموا عذابًا
وصف «ظلموا» مشعر به عليت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 4
4 - جدا شدن منافقان از جمع مؤمنان ، در قيامت و محكوم شدن آنان به عذاب الهى ، نتيجه و محصول انگيزه هاى منافقانه آنان است .
ينادونهم ألم نكن معكم قالوا بلى و لـكنّكم فتنتم أنفسكم
مؤمنان در پاسخ منافقان مى گويند: درست است كه شما با ما در اعمال و تكاليف دينى شركت مى كرديد; لكن انگيزه هاى شما با ما يكى نبود. انگيزه هاى شما همواره خدعه و فريب، ريشخند و استهزا و ... بوده است و اينها شما را به اين روز هوناك انداخته است. گفتنى است كه معناى «فتون» (مصدر «فتنتم»)، در بلا و عذاب انداختن است. «فتنتم أنفسكم»; يعنى، خود را در گرفتارى عذاب انداختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 20 - 16
16 - كسانى كه در دنيا عمر خود را به بطالت ( بازى ، سرگرمى ، آرايش ، تفاخر ، فزون خواهى و . . . ) مى گذرانند ، در آخرت محكوم به عذاب الهى اند .
أنّما الحيوة الدنيا لعب و لهو . .. و فى الأخرة عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 4 - 13
13 - رعايت نكردن حدود الهى در ظهار ، درپى دارنده عذاب دردناك الهى است .
و تلك حدود اللّه و للكـفرين عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 1،8،10
1 - برقرارى رابطه دوستى و همدستى با ديگر پيروان اديان عليه اسلام و مسلمين ، كارى زشت و در پى دارنده عذاب سخت الهى
الذين تولّوا قومًا . .. لهم عذابًا شديدًا إنّهم ساء ما كانوا يعملون
8 - عذاب الهى و شدت آن ، پيامد و نتيجه رفتار زشت خود انسان ها است .
إنّهم ساء ما كانوا يعملون
10 - عملكرد بد ، در صورتى كه تداوم يابد و سراسر زندگى انسان را پر كند ، عذاب الهى را در پى خواهد داشت .
إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 33 - 2
2 - ايمان نياوردن به خداى بزرگ ، از موجبات عذاب سخت الهى
إنّه كان لايؤمن باللّه العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 36 - 2
2 - ايمان نياوردن به خدا و تغذيه نكردن بينوايان ، موجب عذاب شدن انسان به وسيله غذا هاى بسيار ناگوار و نفرت آور در قيامت
إنّه كان لايؤمن باللّه العظيم . .. و لا طعام إلاّ من غسلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 2 - 2
2 - كفر و حق ناپذيرى ، موجب عذاب الهى است .
بعذاب واقع . للكـفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 23 - 5
5 - انجام دادن رسالت الهى ، موجب پناه داشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كوتاهى ايشان ، سبب بى پناهى آن حضرت در برابر عذاب خداوند
و لن أجد من دونه ملتحدًا . إلاّ بلـغًا من اللّه و رسـلـته
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه عبارت «إلاّ بلاغاًمن اللّه. ..» استثنا از «ملتحداً» باشد; يعنى، من پناهگاهى در برابر عذاب الهى نمى يابم; جز آن كه با انجام رسالت الهى، پناهى براى خود بيابم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 4
4 - تكذيب دين و بدگويى از آن ، از موجبات كيفر و عذاب الهى
و اصبر على ما يقولون . .. و المكذّبين ... إنّ لدينا أنكالاً ... و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 7
7 - ظلم ، موجب محروميت از رحمت خداوند و گرفتار آمدن به عذاب دردناك الهى است .
يدخل من يشاء فى رحمته و الظـلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 2 - 1
1 - برخورد دوگانه تاجران ، هنگام فروش كالا و خريد آن و به كار بردن سنجش دقيق با پيمانه كامل تنها به هنگام خريد ، مايه زيان جامعه و زمينه ساز عذاب الهى است .
ويل للمطفّفين . الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون
«اكتالوا»; يعنى، با پيمانه كالا را دريافت كردند. حرف «على» در آيه شريفه جايگزين حرف «من» شده است تا نشانگر متضرر شدن مردم از اين گونه تجارت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 11 - 2
2 - تكذيب قيامت و كيفر و پاداش الهى ، مايه گرفتارى به عذاب جهنم است .
ويل يومئذ للمكذّبين . الذين يكذّبون بيوم الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 24 - 1
1 - انكار معاد و تكذيب قرآن ، درپى دارنده عذابى دردناك است .
فبشّرهم بعذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 10 - 1
1 - شكنجه گران و سوزانندگان مردمِ با ايمان ، به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .
إنّ الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنـت ثمّ لم يتوبوا فلهم عذاب جهنّم
«فتن» (مصدر «فتنوا») در اصل به معناى داخل كردن طلا در آتش است; ولى در مورد داخل كردن انسان در آتش نيز استعمال دارد (مفردات راغب). «فتنة» در قرآن، گاهى به معناى تعذيب (شكنجه دادن) آمده است. (بصائر فيروزآبادى)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 11 - 2
2 - گناه پيشگى و طغيان گرى ، عامل گرفتارى به عذاب الهى
ألم تر كيف فعل ربّك . .. الذين طغوا فى البلـد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 27،28،29
27 - تبعيض در ايمان و عمل به احكام دين ، در پى دارنده ذلت و خوارى در دنيا و عذاب شديد در قيامت است .
ما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا و يوم القيمة يردون إلى أشد الع
28 - معتقدان به مكتب الهى ، در صورت كشتن يا آواره ساختن همكيشان خود ، به خوارى در دنيا و شديدترين عذاب در آخرت گرفتار خواهند شد .
فما جزاء من يفعل . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
29 - جنگ هاى داخلى و برادر كشى ، از بزرگترين گناهان و موجب خوارى و ذلت در دنيا و گرفتار شدن به عذاب اخروى است .
تقتلون أنفسكم . .. فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا و يوم القي
از آن جا كه گناهان ياد شده، در پى دارنده شديدترين عذابهاست، معلوم مى شود اين گناهان از بزرگترين گناهان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 8
8 - كشتن و آواره كردن اهل ايمان و تبعيض در دين ، موجب از دست دادن سراى آخرت و گرفتار شدن به عذاب شديد قيامت است .
أولئك الذين اشتروا . .. فلا يخفف عنهم العذاب
«ال» در «العذاب» عهد ذكرى و اشاره به «أشد العذاب» در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 114 - 21
21 - تخريب مساجد به انگيزه ياد نكردن خدا در آنها ، گناهى بزرگ و در پى دارنده خوارى در دنيا و عذابى بزرگ در قيامت است .
و سعى فى خرابها . .. لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الأخرة عذاب عظيم
از اينكه بازدارندگانِ مردم از ورود به مساجد و تخريب كنندگانِ آن ها، ظالمترين مردم شمرده شده اند و نيز به عذاب عظيم قيامت تهديد شده اند، بزرگى گناه آنان به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 42 - 10
10 ـ رشوه گيرى ، حرامخوارى و آزمندى به دنيا ، مايه خوارى و رسوايى در دنيا و عذابى بزرگ در آخرت
لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم . .. اكلون للسحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 15 - 5
5 ـ شرك و پذيرش ولايت غير خدا، موجب گرفتارى به عذاب شديد اخروى
أغير اللّه أتخذ وليا . .. و لا تكونن من المشركين. قل إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 30 - 9
9 ـ عذاب قيامت، پيامد مداومت در كفر و انكار معاد در دنياست.
فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 21،24
21 ـ عذاب قيامت و محروميت از شفاعت، بازتاب اعمال انسان است.
ليس لها من دون الله . .. أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا
24 ـ مداومت بر كفر موجب گرفتارى به عذاب دردناك قيامت مى شود.
عذاب أليم بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 12
12 ـ عذاب اخروى بازتاب اعمال ناشايست و مداوم آدمى است.
ثم ينبئهم بما كانوا يفعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 39 - 8
8 ـ عذاب آخرت، بازتاب عمل انسان، حتى در باور دوزخيان
قالت . .. فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 59 - 14
14 ـ ترك پرستش خداوند و پندار شريك براى او ، موجب گرفتار شدن به عذاب روز قيامت خواهد شد .
يقوم . .. إنى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 20،21
20 ـ عصيان و سرپيچى از دستور هاى خداوند ، موجب گرفتار شدن به عذاب اخروى است .
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
21 ـ تحريف دين ( تغيير و تبديل و كم و زياد كردن وحى الهى ) گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب اخروى
قل ما يكون لى أن أبدّله . .. إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 52 - 4،5
4 ـ تكذيب و انكار قرآن ، ظلم و موجب مخلد شدن مكذبان و منكران در عذاب اخروى است .
أثم إذا ما وقع ءامنتم به . .. ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد
5 ـ ابتلاى ستم پيشگان به عذاب ابدى در قيامت ، تنها نتيجه ستم مستمر خود آنان است .
ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 6،7
6 ـ استمرار و پافشارى بر شرك و كفر ، موجب گرفتار شدن به عذاب شديد در قيامت است .
ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون
7 ـ انتساب فرزند به خدا ، بدعت در دين و افترا و دروغ بستن به او ، كفر و موجب عذاب شديد اخروى است .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. إلينا مرجعهم ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 3 - 14،15
14ـ پرستش غير خدا و شرك در عبادت ، عذاب روز قيامت را در پى دارد .
ألاّ تعبدوا إلاّ الله . .. و إن تولّوا فإنى أخاف عليكم عذاب يوم كبير
«تولّوا» فعل مضارع و در اصل «تتولّوا» بوده است. «تولّى» به معناى اعراض كردن است و متعلق آن از دستورات پيشين استفاده مى شود. بنابراين «إن تولّوا...»; يعنى: اگر از توحيد در عبادت و... اعراض كنيد... .
15ـ جبران نكردن گناهان با استغفار و بازماندن از حركت به سوى خدا ، موجب گرفتار شدن به عذاب قيامت است .
و أن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه . .. و إن تولّوا فإنى أخاف عليكم عذاب يوم كبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 8
8ـ ترك پرستش خداوند و عبادت غير او ، موجب گرفتارشدن به عذاب دردناك روز قيامت خواهد شد .
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 17
17ـ انكار ربوبيت خدا ، مخالفت با پيامبران و برنامه هاى آنان و پيروى از ستمگران و سركشان ، درپى دارنده عذاب سهمگين قيامت
و نجّينـهم من عذاب غليظ. و تلك عاد جحدوا ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
آيه مورد بحث ، بيانگر گناهانى است كه قوم عاد را به عذاب دنيوى و اخروى گرفتار ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 23
23ـ پرستش غير خدا ، شرك در عبادت و ظلم و اجحاف در مبادلات ، درپى دارنده عذاب قيامت است .
اعبدوا الله . .. و لاتنقصوا المكيال ...إنى أخاف عليكم عذاب يوم محيط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 43 - 4
4- ظلم ، گناهى بزرگ و نابخشودنى و موجب كيفر سخت الهى در قيامت است .
يعمل الظـلمون . .. ليوم تشخص فيه الأبصـر . مهطعين مقنعى رءوسهم لايرتدّ إليهم طرف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 49 - 3
3- جرم و گناه پيشگى عامل اسارت مجرمان در زنجير ها و بند ها در قيامت
و ترى المجرمين يومئذ مقرّنين فى الأصفاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 85 - 3
3- ظلم ، گناهى بزرگ و نابخشودنى و عامل اصلى ابتلاى انسان به عذاب اخروى است .
و إذا رءا الذين ظلموا العذاب
برداشت فوق به خاطر اين نكته است كه با آنكه آيه در صدد بيان وضعيت كافران در قيامت است، ولى از آنان به ظالمان توصيف كرده است و وصف مشعر به عليت است. گفتنى است وعده عذاب اخروى، بيانگر بزرگى و نابخشودنى بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 107 - 4
4- گرفتارى به خشم الهى و عذاب اخروى ، معلول دلبستگى انسان به دنيا و ناديده گرفتن آخرت است .
فعليهم غضب . .. ذلك بأنهم استحبّوا الحيوة الدنيا على الأخرة
بنابر اينكه «ذلك» اشاره به «غضب من الله . ..» باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 3
3- بدعت گذارى ، و در پى دارنده عذاب دردناك اخروى است .
و لاتقولوا . .. هـذا حلـل و هـذا حرام ... متـع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 95 - 6
6- نسبت نارواى فرزندگزينى به خداوند ، درپى دارنده عذاب الهى در قيامت
و كلّهم ءاتيه يوم القيـمة
خبر از حضور در عرصه قيامت، هشدار به عذاب آن روز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 1 - 3
3- عصيان و سرپيچى از فرمان هاى خدا ( بى تقوايى ) ، در پى دارنده فرجامى شوم و موجب گرفتار شدن به عذاب اخروى
اتّقوا ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 67 - 1
1 - كبرورزى در برابر آيات الهى و تكذيب آن ، در پى دارنده عذاب اخروى
لاتجئروا اليوم . .. قد كانت ءايـتى ... تنكصون . مستكبرين به
آيه فوق، در ادامه آيه قبل، خطاب به رفاهمندان گرفتار عذاب و تعليل براى ردّ فرياد خواهى آنان است. «استكبار» به معناى كبرورزيدن است و «به» متعلق به «مستكبرين» مى باشد. بنابراين «مستكبرين» متضمن معناى تكذيب است; يعنى، «مكذبين به استكباراً; در حالى كه از سر كبرورزى آن را دروغ مى خوانديد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 1،2
1 - اشاعه فحشا در ميان مردم ، گناهى بزرگ و در پى دارنده عذابى دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
«فاحشة» به هر عمل و سخن بسيار زشت گفته مى شود و اين واژه كنايه از گناه زنا و فساد جنسى است. عبارت «أن تشيع الفاحشة» نيز به دو گونه قابل معنا و تفسير كردن است: 1ـ اشاعه فحشا و رواج گناهان جنسى. 2- رواج و پخش اخبار مربوط به فحشا و روابط جنسى ديگران، كه در اين صورت كلمه اى در تقدير است; يعنى، «أن تشيع خبر الفاحشة».
2 - بازى با حيثيت مؤمنان و بدنام ساختن آنان ، معصيتى بزرگ و داراى فرجامى سخت و دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 7
7 ـ گناه شرك ، آدم كشى و زنا ، در پى دارنده عذاب طولانى و خواركننده در قيامت
و يخلد فيه مهانًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 22 - 5
5 - گرفتار شدن تكذيب كنندگان آيات الهى به عذاب عظيم در قيامت ، حاصل و پى آمد اعراض آنان از آيات خدا ، پس از توجه به آنها است .
و لنذيقنّهم من العذاب . .. دون العذاب الأكبر ... و من أظلم ممّن ذكّر بأيـت ربّه
«و من أظلم. ..» به منزله تعليل آيه قبل است و درصدد تبيين چرايىِ گرفتار آمدن مجرمان به عذاب سخت قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 2
2 - شرك به خدا ، تكذيب رسالت پيامبران و استكبار در برابر حق ، موجب عذاب دردناك اخروى
و إذا قيل لهم لا إلـه إلاّ اللّه يستكبرون . .. إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 7
7 - عصيان و نافرمانى پروردگار ، پيامدار عذاب الهى در قيامت
أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 24 - 8
8 - كيفر و عذاب الهى در قيامت ، نتيجه و بازتاب رفتار و كردار زشت خود انسان ها است .
و قيل للظـلمين ذوقوا ما كنتم تكسبون
خداوند متعال در اين جا چشيدن عذاب را به خود رفتار و كردار نسبت داده است. اين مطلب گوياى اين حقيقت است كه عذاب، نتيجه و حاصل خود رفتار آدمى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 5
5 - كفر و حق ستيزى ، موجب عذاب ذلت بار دنيايى و عذاب فراگير و دائمى دوزخ
من يأتيه عذاب يخزيه و يحلّ عليه عذاب مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 12 - 4
4 - گرايش به شرك ، پس از آگاهى از يگانگى خداوند ، موجب عذاب گريزناپذير در قيامت است .
فهل إلى خروج من سبيل . ذلكم بأنّه إذا دعى اللّه وحده كفرتم و إن يشرك به تؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 75 - 3
3 - كفر و گناه پيشگى ، موجب عذاب پيوسته و اندوه پايان ناپذير در قيامت
إنّ المجرمين . .. و هم فيها مبلسون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 9 - 3
3 - استكبار و خودبرتربينى در دنيا ، درپى دارنده عذابى خفت بار و خواركننده در آخرت
لهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 47 - 1
1 - عذاب اخروى اصحاب شمال ، ره آورد موضع گيرى ناباورانه آنان نسبت به معاد
و أصحـب الشمال . .. فى سموم ... و كانوا يقولون ... أءنّا لمبعوثون
استفهام انكارى در عبارت «أئذا متنا. ..و أءنّا لمبعثون»، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 7
7 - پافشارى و استمرار بخشى منافقان بر اعمال زشت و ناپسند ، عامل گرفتارى آنان به عذاب سخت اخروى
إنّهم ساء ما كانوا يعملون
«إنّهم ساء. ..» براى بيان علت محكوميت منافقان به عذاب سخت اخروى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 5 - 6
6 - كفر ، از موجبات عذاب و داراى پيامدى تلخ در دنيا و آخرت
الذين كفروا من قبل فذاقوا و بال أمرهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 8
8 - كفر و انكار رسالت پيامبران ، از روى عمد و آگاهانه ، نگون بختى و عذاب دردناك اخروى را در پى دارد .
فذاقوا وبال أمرهم . .. ذلك بأنّه كانت تأتيهم رسلهم بالبيّنـت ... فكفروا و تولّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 10 - 2
2 - دورى از تعاليم دين و سرپيچى از فرمان هاى خدا و رسول ، موجب عذاب شديد اخروى
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 33 - 1
1 - ايمان نياوردن كافران صاحب زر و زور ( اصحاب الشمال ) به خداى بزرگ ، سبب عذاب شدن آنان در قيامت
إنّه كان لايؤمن باللّه العظيم
آيه شريفه، در مقام تعليل عذاب كافران داراى زروزور است كه در آيات پيشين از آنان ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 34 - 1،2
1 - ترغيب نكردن ديگران به تغذيه بينوايان و گرسنگان ، از علّت هاى عذاب شدن كافران صاحب زر و زور ( اصحاب الشمال )
و لايحضّ على طعام المسكين
2 - ترغيب نكردن به تغذيه بينوايان و گرسنگان ، از موجبات عذاب الهى در قيامت
و لايحضّ على طعام المسكين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 11 - 7
7 - جرم پيشگى ، از موجبات عذاب رهايى نايافتنى در قيامت
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 4 - 2
2 - كفران نعمت هدايت ، موجب عذاب سخت الهى ( همچون زنجير ، غل و آتش ) در قيامت
إنّا أعتدنا للكـفرين سلـسلاَْ و أغلـلاً و سعيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 3
3 - تكذيب برپايى قيامت ، موجب عذاب دوزخ و هلاكت ابدى
ويل يومئذ للمكذّبين
از آن جا كه آيه شريفه، در ميان آيات مربوط به قيامت قرار دارد، استفاده مى شود كه مقصود از تكذيب در آن، تكذيب روز قيامت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 28 - 6
6 - تكذيب آيات الهى ، مايه گرفتارى به عذاب جهنم و محروميت از لذّت برودت و آشاميدن آب در آخرت
إنّ جهنّم . .. لايذوقون ... و كذّبوا بـايـتنا كذّابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 7
7 - تكذيب پيامبران و معجزات آنان ، سرپيچى از رهنمود هاى ايشان و بازداشتن مردم از گرايش به آنان ، مايه گرفتارى به عذاب در دنيا و آخرت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 20 - 3
3 - انكار آيات الهى ، آزادنكردن بردگان و غذا ندادن به گرسنگان يتيم و مسكين و توصيه نكردن به صبر و ترحّم ، مايه گرفتارى به آتش فراگير و گريزناپذير
فكّ رقبة . .. و الذين كفروا ... عليهم نار مؤصدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 88 - 8
8- عذاب اخروى كافران ، بازتاب فسادگرى مستمر خود آنان است .
زدنـهم عذابًا . .. بما كانوا يفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 75 - 1
1 - شادمانى ناحق و سر مستى گسترده در جامعه از سوى كافران و مشركان ، سبب گرفتار شدن آنان به انواع عذاب ها در قيامت
ذلكم بما كنتم تفرحون فى الأرض بغير الحقّ و بما كنتم تمرحون
«با» در «بما كنتم» براى سببيت است. «فرح» (مصدر «تفرحون») به معناى سرور و شادمانى است و «مرح» (مصدر «تمرحون») به معناى سرور و شادمانى افراطى و بيش از حد است آن گونه كه سبب غرور و سر مستى مى گردد. گفتنى است در اين برداشت ، مشار اليه «ذلكم» عذاب هاى ياد شده در آيات پيشين، دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 98 - 1
1- عذاب هاى اخروى گمراهان ، نتيجه عملكرد كفرآميز خود آنان در قبال آيات الهى است .
و من يضلل . .. و نحشرهم يوم القيـمة ... ذلك جزاؤهم بأنهم كفروا بأيـتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 75 - 1
1 - شادمانى ناحق و سر مستى گسترده در جامعه از سوى كافران و مشركان ، سبب گرفتار شدن آنان به انواع عذاب ها در قيامت
ذلكم بما كنتم تفرحون فى الأرض بغير الحقّ و بما كنتم تمرحون
«با» در «بما كنتم» براى سببيت است. «فرح» (مصدر «تفرحون») به معناى سرور و شادمانى است و «مرح» (مصدر «تمرحون») به معناى سرور و شادمانى افراطى و بيش از حد است آن گونه كه سبب غرور و سر مستى مى گردد. گفتنى است در اين برداشت ، مشار اليه «ذلكم» عذاب هاى ياد شده در آيات پيشين، دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 13 - 2
2 ـ ستم پيشگى اقوام پيشين و ايستادگى در برابر پيامبران ، عامل گرفتار شدن آنان به عذاب استيصال الهى
و لقد أهلكنا القرون من قبلكم لما ظلموا و جاءتهم رسلهم بالبينت و ما كانوا ليؤمنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 98 - 7
7 ـ قوم يونس بر اثر تكذيب پيامبر خود و سرباز زدن از ايمان به دعوت هاى او ، در معرض عذاب استيصال قرار گرفتند .
إلا قوم يونس لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 68 - 3
3ـ سرپيچى قوم ثمود از فرمان هاى خداوند ، موجب گرفتارى آنان به عذاب استيصال شد .
كأن لم يغنوا فيها ألا إن ثمودا كفروا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 48 - 2
2 - ظلم و بى دادگرى ، عامل اصلى هلاكت جوامع پيشين و باعث گرفتار شدن آنها به عذاب خشم الهى ( استيصال )
و كأيّن من قرية أمليت لها و هى ظالمة ثمّ أخذتها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 17
17 - شرك اكثريت مردم ، عامل فساد زمين و درپى دارنده عذاب استيصال
ظهر الفساد . .. بما كسبت أيدى الناس ... فانظرواكيف كان عـقبة الذين من قبل كان أك
«كان أكثرهم» به منزله تعليل براى «كيف كان. ..» است و بنابراين، بيانگر اين حقيقت است كه شرك اكثريت، باعث فساد و در نتيجه عذاب هلاكت بار بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 16 - 3
3 - روى گردانى از آيه خدا پس از تبيين آن ، درپى دارنده عذاب استيصال از جانب خداوند
لقد كان لسبإ فى مسكنهم ءاية جنّتان . .. فأعرضوا فأرسلنا عليهم سيل العرم
احتمال دارد متعلق «أعرضوا» «آية» باشد كه در آيه قبل از آن سخن گفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 14 - 4
4 - تكذيب پيامبران الهى ، در پى دارنده كيفر و عذاب استيصال
إن كلّ إلاّكذّب الرسل فحقّ عقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 8 - 6
6 - سرپيچى از فرمان هاى خدا و پيامبران ، در پى دارنده محاسبه سخت الهى و عذاب ناخوشايند و ناشناخته ( عذاب استيصال )
عتت عن أمر ربّها و رسله فحاسبنها حسابًا شديدًا و عذّبنها عذابًا نكرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 34 - 1
1- اعمال سوء كافران اقوام پيشين ، گريبانشان را گرفت و آنان را گرفتار عذاب كرد .
فأصابهم سيئات ما عملوا
«سيئات» (جمع سيئة) به معناى كارهاى قبيح است و اصابه سيئه مجاز عقلى و به تقدير مضاف است. بنابراين مراد از اصابت سيئه به آنان، كيفر شدنشان به گناه آن اعمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 51 - 1
1 - گرفتار شدن قشر مرفه و ناسپاس ملت هاى گذشته به عذاب و پيامد هاى ناگوار رفتار بد خود
إذا خوّلنـه نعمة منّا . .. فأصابهم سيّئات ماكسبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 18 - 2
2 - عذاب شدن اقوام و ملّت هاى گذشته ، بر اثر تكذيب دين و پيامبران الهى
و لقد كذّب الذين من قبلهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 45 - 5
5- هلاكت و عذاب اقوام و جوامع پيشين از سوى خداوند ، بر اثر ستم پيشگى آنها
و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا أنفسهم و تبيّن لكم كيف فعلنا بهم و ضربنا لكم الأمثا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 13
13 ـ متخلفان از احكام الهى و قوانين دين ، در خطر گرفتار شدن به عذاب برزخ تا برپايى قيامت هستند .
ليبعثن عليهم إلى يوم القيمة من يسومهم سوء العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 5
5 - بت پرستى و ارتكاب خطا ها و گناهان ، از موجبات عذاب الهى در دنيا و عالم برزخ است .
ممّا خطيــتهم أُغرقوا فأُدخلوا نارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 3 - 1
1 - تاجرانى كه در سنجش كالا خيانت ورزيده و هنگام فروش آن از پيمانه و وزن مى كاهند ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
و إذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 4
4 ـ كفر به خدا ، و ناسپاسى نعمت هاى او ، موجب گرفتار شدن انسان به عذاب الهى
ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 2
2 - شرك به خدا ، تكذيب رسالت پيامبران و استكبار در برابر حق ، موجب عذاب دردناك اخروى
و إذا قيل لهم لا إلـه إلاّ اللّه يستكبرون . .. إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 8
8 - كفر و انكار رسالت پيامبران ، از روى عمد و آگاهانه ، نگون بختى و عذاب دردناك اخروى را در پى دارد .
فذاقوا وبال أمرهم . .. ذلك بأنّه كانت تأتيهم رسلهم بالبيّنـت ... فكفروا و تولّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 65 - 5،7
5 - بنى اسرائيل در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن ، مطرود شدن و . . . ) در صورت ايمان نياوردن به قرآن و انجام ندادن اعمال صالح
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
در آيات گذشته (از 41 تا 45 و نيز آيه 62) خداوند بنى اسرائيل را به ايمان و تصديق قرآن و انجام اعمال صالح دعوت كرد و در آيه مورد بحث سرگذشت شوم اسحاب سبت را يادآور شد تا هشدارى باشد به آنها كه مبادا با سرپيچى از دعوت خدا و فرمانهاى او، به سرنوشتى همانند اصحاب سبت گرفتار آيند.
7 - سرپيچى كنندگان از احكام الهى در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن و مطرود شدن ) هستند .
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 66 - 4
4 - امت هاى گنهكار و متمرد از فرمان خدا ، در خطر گرفتار شدن به كيفر هاى دنيوى و سرنوشتى شوم
فجعلنها نكلا لما بين يديها و ما خلفها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 7
7 ـ برخى گناهان ، در پى دارنده عقوبت هاى دنيوى است .
فقالوا أرنا اللّه جهرة فأخذتهم الصعقة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 160 - 2
2 ـ گناه و تخلف از فرامين خدا مى تواند در پى دارنده كيفر و عقوبت هاى دنيوى باشد .
فبظلم من الذين هادوا حرّمنا عليهم طيبت أحلت لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 49 - 2
2 ـ ترس و اندوه، عذاب دنيوى تكذيب كنندگان آيات الهى
فمن ءامن و أصلح فلاخوف عليهم و لاهم يحزنون. و الذين كذبوا بأيتنا يمسهم العذاب
مطرح شدن عذاب براى تكذيب كنندگان، پس از نفى ترس و اندوه براى مؤمنان، اشاره به اين است كه عذاب دنيوى تكذيب كنندگان همان ترس و اندوه دنيوى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 7
7 ـ تخلف جوامع از فرامين خدا، موجب سقوط معنوى آن جوامع و زمينه ساز گرفتارى آنان به عذاب دنيوى (عذاب استيصال).
و لاتتبعوا . .. و كم من قرية أهلكنها
برداشت فوق بر اين اساس است كه «فاء» در «فجاءها» بيانگر ترتيب باشد. بر اين مبنا مراد از هلاكت، هلاكت معنوى خواهد بود. يعنى جوامعى در گذشته منحرف شدند و پس از آن گرفتار عذاب الهى گشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 6
6 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى ، در خطر گرفتار شدن به عذاب دنيوى هستند .
و أغرقنا الذين كذبوا بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 2
2 ـ تكذيب كنندگان انبياى الهى و رسالت هاى آنان در خطر نابودى با نزول عذابى سخت و ويرانگر
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 7
7 ـ فسق و ستمگرىِ يهوديان ايله ، مايه نزول عذاب الهى بر آنان شد .
أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
«ما» در «بما كانوا» مصدريه و «باء» سببيه است ـ يعنى: أخذناهم بسبب فسقهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 13 - 6
6 ـ ستيزه جويان با خدا و رسول در معرض گرفتار شدن به عقوبت هاى شديد دنيوى
ذلك . .. و من يشاقق اللّه و رسوله فإن اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 21،22
21 ـ نزول عذاب بر امت هاى كافر پيشين ، پس از اصرار و مداومت آنان بر ظلم و حق ناپذيرى
و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
فعل «كانوا» به همراه «يظلمون» افاده استمرار مى كند.
22 ـ اصرار بر ظلم و گناه ، عامل نزول عذاب الهى
و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 2،3
2ـ مخالفت و ستيزه جويى با پيامبران ، موجب گرفتار شدن به عذاب هاى الهى در دنياست .
و يـقوم لايجرمنّكم شقاقى أن يصيبكم مثل ما أصاب قوم نوح
«شقاق» به معناى مخالفت و دشمنى است. كلمه «شقاقى» اضافه به مفعول شده و فاعلش محذوف مى باشد; يعنى، عداوتكم إياى. «جَرم» (مصدر لايجرمنّكم) به معناى كسب كردن است. قابل ذكر است كه هر چند نهى در آيه شريفه متوجه كسب كردن شده، ولى در حقيقت شقاق، مورد نهى قرار گرفته است. بنابراين، جمله «لايجرمنّكم ...»; يعنى، با من عداوت نكنيد كه عداوت با من، مايه نزول عذابى همانند عذاب قوم نوح و ... بر شما خواهد شد.
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 14
14ـ آنان كه با قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مبارزه مى پردازند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 7
7- ظلم ، گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب الهى در دنيا
و لاتحسبنّ الله غـفلاً عمّا يعمل الظـلمون . .. و أنذر الناس يوم يأتيهم العذاب في
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 36 - 18
18- برخى از گناهان ، در پى دارنده عذاب دنيوى اند .
فانظروا كيف كان عـقبة المكذّبين
دعوت به دقت و ژرف كاوى در فرجام تكذيب كنندگان انبيا، مشعر به اين نكته است كه تكذيب گران گرفتار عذاب شده اند.
بنابراين به دست مى آيد كه برخى از گناهان (تكذيب انبيا) عذاب دنيوى در پى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 10
10- ارتكاب برخى از گناهان ، عذاب دنيوى در پى دارد .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 7
7- فقر ، ناامنى و عذاب دنيوى ، دستاورد تكذيب كنندگان انبيا و رسولان الهى
فأذقها الله لباس الجوع و الخوف . .. رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 7
7- كفر به خداوند ، موجب كيفر شدن به وسيله بلا هاى طبيعى
فيرسل عليكم قاصفًا من الريح فيغرقكم بما كفرتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 1،2
1 - اشاعه فحشا در ميان مردم ، گناهى بزرگ و در پى دارنده عذابى دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
«فاحشة» به هر عمل و سخن بسيار زشت گفته مى شود و اين واژه كنايه از گناه زنا و فساد جنسى است. عبارت «أن تشيع الفاحشة» نيز به دو گونه قابل معنا و تفسير كردن است: 1ـ اشاعه فحشا و رواج گناهان جنسى. 2- رواج و پخش اخبار مربوط به فحشا و روابط جنسى ديگران، كه در اين صورت كلمه اى در تقدير است; يعنى، «أن تشيع خبر الفاحشة».
2 - بازى با حيثيت مؤمنان و بدنام ساختن آنان ، معصيتى بزرگ و داراى فرجامى سخت و دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 16
16 - غير از شرك ، گناهان ديگرى وجود دارد كه موجب گرفتار شدن به عذاب دنيوى مى شود .
فانظروا كيف كان عـقبة الذين . .. كان أكثرهم مشركين
فرمان به مطالعه در عاقبت كسانى كه به خاطر انحراف و پيمودن راه نادرست، گرفتار عذاب شدند و آنگاه يادآورى اين نكته كه اكثر آنان، مشرك بودند، نشان مى دهد كه در ميان گرفتار شدگان به عذاب، غير مشرك هم بوده اند. بديهى است از آن جايى كه موحدان، گرفتار عذاب نمى شوند، به دست مى آيد كه آنان، گناهكار بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 5
5 - كفر و حق ستيزى ، موجب عذاب ذلت بار دنيايى و عذاب فراگير و دائمى دوزخ
من يأتيه عذاب يخزيه و يحلّ عليه عذاب مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 45 - 9
9 - انكار و يا ترديد در حقانيت قرآن ، موجب استحقاق عذاب دنيايى است .
و لولا كلمة سبقت من ربّك لقضى بينهم
از اين كه سنت الهى بر امهال است، استفاده مى شود كه كافران مستحق عذاب اند (هرچند كه عذاب نشوند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 14 - 10
10 - تفرقه افكنى و اختلاف دينى ، عامل استحقاق عذاب دنيوى از سوى خداوند
و لولا كلمة سبقت من ربّك إلى أجل مسمًّى لقضى بينهم
از يادآورى مهلت براى مجرمان، مى توان استفاده كرد كه آنان مستحق عذاب اند; ولى مهلت از پيش تعيين شده الهى، مانع نزول عذاب بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 9
9 - استهزا و تمسخر آيات الهى ، درپى دارنده عذاب ها و گرفتارى هاى دنيايى
إذا هم منها يضحكون . .. و أخذنـهم بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 5 - 6
6 - كفر ، از موجبات عذاب و داراى پيامدى تلخ در دنيا و آخرت
الذين كفروا من قبل فذاقوا و بال أمرهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 4
4 - عصيان فرمان هاى پيامبران ، از موجبات عقوبت سخت الهى در دنيا
فعصوا رسول ربّهم فأخذهم أخذة رابية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 5
5 - بت پرستى و ارتكاب خطا ها و گناهان ، از موجبات عذاب الهى در دنيا و عالم برزخ است .
ممّا خطيــتهم أُغرقوا فأُدخلوا نارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 12
12 - گمراه كردن مردم ، از موجبات نزول عذاب الهى در دنيا
ربّ لاتذر على الأرض من الكـفرين . .. إن تذرهم يضلّوا عبادك و لايلدوا إلاّ فاجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 7
7 - تكذيب پيامبران و معجزات آنان ، سرپيچى از رهنمود هاى ايشان و بازداشتن مردم از گرايش به آنان ، مايه گرفتارى به عذاب در دنيا و آخرت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 20 - 9
9- هدر دادن امكانات زندگى در مسير خوش گذرانى ، در پى دارنده عذاب ذلّت بار اخروى
أذهبتم طيّبـتكم فى حياتكم الدنيا و استمتعتم بها فاليوم تجزون عذاب الهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 17 - 2
2 - حق ناپذيرى و عناد با دين ، موجب عذاب سخت و طاقت فرسا
سأُرهقه صعودًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 18 - 3
3 - انديشه و طراحى عليه قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از موجبات عذاب سخت و طاقت فرسا
سأُرهقه صعودًا . إنّه فكّر و قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 10 - 2
2 - دورى از تعاليم دين و سرپيچى از فرمان هاى خدا و رسول ، موجب عذاب شديد اخروى
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 17 - 4
4 - روى گردانى از ياد خدا ، موجب عذاب سخت و شديد الهى است .
و من يعرض عن ذكر ربّه يسلكه عذابًا صعدًا
«صَعَد»، به معناى شديد و سخت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 1
1 - خداوند فرعون را در پى ادعاى ربوبيت ، به عذاب سخت دنيا و آخرت گرفتار ساخت .
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
فاء در «فأخذه. ..»، آن را بر آيه قبل (فقال أنا ربّكم الأعلى) تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 133 - 1
1 ـ خداوند فرعونيان را پس از اعلام صريحشان بر ايمان نياوردن به موسى ( ع ) ، به عذاب هاى متعدد گرفتار ساخت .
فما نحن لك بمؤمنين. فأرسلنا عليهم ... ءايت مفصلت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 2
2ـ خداوند ، در پى اصرار قوم ثمود بر شركورزى و انكار رسالت صالح ( ع ) ، عذابى سخت بر آنان نازل كرد .
فلما جاء أمرنا
مراد از «أمر» عذاب نازل شده بر قوم ثمود است. اضافه آن به ضمير «نا» حاكى از بزرگى آن عذاب مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 3
3ـ ستمكارى قوم ثمود ، موجب گرفتارى آنان به عذاب الهى شد .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 68 - 3
3ـ سرپيچى قوم ثمود از فرمان هاى خداوند ، موجب گرفتارى آنان به عذاب استيصال شد .
كأن لم يغنوا فيها ألا إن ثمودا كفروا ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 44 - 1
1 - نزول عذاب بر قوم ثمود ، در پى سركشى از فرمان پروردگار
فعتوا . .. فأخذتهم الصـعقة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 30 - 3
3 - قوم ثمود ، گرفتار عذاب الهى ، در پى درس نگرفتن از انذار هاى مكرر پيامبر خويش
كذّبت ثمود بالنّذر . .. فكيف كان عذابى و نذر
عطف «نذر» بر «عذابى»، ممكن است بيانگر اين معنا باشد كه عذاب الهى در حق ثموديان، بدون انذارهاى مكرر و اتمام حجت نبوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 1
1 - نزول عذاب بر قوم ثمود ، پس از پى كردن ناقه صالح
فتعاطى فعقر . .. إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 26 - 14
14- فراگيرى عذاب بر قوم عاد ، پس از حق ناپذيرى هاى مستمر آنان
إذ كانوا يجحدون بـايـت اللّه و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
«كانوا يجحدون» مفيد استمرار است و ارتباط «حاق بهم» با آن، گوياى ترتيبى است كه در برداشت آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 4
4- جرم و تبه كارى قوم لوط ، عامل هلاكت و عذاب آنان شد .
قالوا إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 74 - 3
3- عمل لواط و همجنس بازى قوم لوط ، زمينه ساز نزول عذاب بر آنها و نابودى شهر و ديار و هلاكت خودشان گرديد .
و جاء أهل المدينة . .. قال إن هـؤلاء ضيفى فلاتفضحون ... فأخذتهم الصيحة مشرقين .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 95 - 10
10 ـ كفرپيشگانى كه با بى هدف خواندن سختى هاى بيداركننده از تمامى عوامل هدايت بى بهره ماندند ، با عذابى غافليگرانه از جانب خدا نابود شدند .
فأخذنهم بغتة و هم لا يشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 10
10 ـ جوامع كفرپيشه گذشته بر اثر تكذيب انبيا و مداومت بر اعمال ناپسند به عذاب الهى مبتلا شدند و به هلاكت رسيدند .
و لكن كذبوا فأخذنهم بما كانوا يكسبون
مراد از «ما كانوا يكسبون» گناهانى است كه تكذيب انبيا از جمله آنهاست، نه اينكه مراد از آن فقط تكذيب انبيا باشد و گر نه جمله به اين گونه بيان مى شد: و لكن كذبوا فأخذنهم بما كانوا يكذبون.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 10 - 14
14 - مكر ها و توطئه هاى سوء كافران ، موجب عذاب شديد آنان است .
و الذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 28
28- نبرد پيروزمندانه مؤمنان عليه كفر ، عذاب دردناك الهى براى كافران
و لولا رجال مؤمنون . .. لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
در اين آيه «لعذّبنا»، مقابل صلح حديبيه قرار گرفته است. از تقابل صلح و عذاب، دانسته مى شود كه مصداق بارز عذاب الهى براى كافران، دردى است كه از شمشير مؤمنان در ميدان نبرد خواهند چشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 51 - 1
1 - گرفتار شدن قشر مرفه و ناسپاس ملت هاى گذشته به عذاب و پيامد هاى ناگوار رفتار بد خود
إذا خوّلنـه نعمة منّا . .. فأصابهم سيّئات ماكسبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 31 - 1
1 - روح طغيان گرى و حق ناپذيرى مشركان ، موجب مستحق بودن آنان به عذاب الهى ( دوزخ ) در نظر سران شرك
بل كنتم قومًا طـغين . فحقّ علينا قول ربّنا إنّا لذائقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 5
5 - برقرارى رابطه دوستى منافقان با يهوديان ، مصداق بارز زشت كارى آنان و سبب دچار شدنشان به عذاب سخت الهى
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 1
1 - كافران صدراسلام ، نسبت به هشدار هاى الهى مبنى بر پرهيز از گناه و رفتارى كه موجب مجازات الهى در دنيا ( عذاب استيصال ) و در آخرت مى شود ، بى اعتنايى كرده و گوش فرانمى دادند .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم
بيشتر مفسران برآنند كه مقصود از «ما بين أيديكم» (آنچه در پيش روى شما است) گناهانى است كه موجب مجازات هاى الهى در دنيا (همچون غرق شدن) مى شود و مقصود از «ما خلفكم» (آنچه پشت سر شما است) گناهانى است كه بعداً موجب مجازات الهى در آخرت مى گردد. گفتنى است كه تعبير به «پشت سر» از آن رو است كه هنوز نيامده و گويى پشت سر انسان در حركت است. جواب «إذا»، به قرينه ذيل آيه بعد (كانوا عنها معرضين) «أعرضوا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 59 - 2،3،4
2- ستم گرى و كفر برخى از جوامع پيشين ، مايه هلاكت آنان با عذاب ويران كننده الهى است .
أهلكنـهم لمّا ظلموا
مراد از ظلم در «ظلموا» ـ به قرينه آيات قبل ـ اِعراض از آيات خدا است.
3- كفر و ستم ، باعث سقوط و هلاك ملتّ ها است .
و تلك القرى أهلكنـهم لمّا ظلموا
4- نابود ساختن جوامع ، در نتيجه گناه و ستم شان ، سنّت ديرينه الهى در كيفر ظالمان است .
و تلك القرى أهلكنـهم لمّا ظلموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 1
1 - كافران صدراسلام ، نسبت به هشدار هاى الهى مبنى بر پرهيز از گناه و رفتارى كه موجب مجازات الهى در دنيا ( عذاب استيصال ) و در آخرت مى شود ، بى اعتنايى كرده و گوش فرانمى دادند .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم
بيشتر مفسران برآنند كه مقصود از «ما بين أيديكم» (آنچه در پيش روى شما است) گناهانى است كه موجب مجازات هاى الهى در دنيا (همچون غرق شدن) مى شود و مقصود از «ما خلفكم» (آنچه پشت سر شما است) گناهانى است كه بعداً موجب مجازات الهى در آخرت مى گردد. گفتنى است كه تعبير به «پشت سر» از آن رو است كه هنوز نيامده و گويى پشت سر انسان در حركت است. جواب «إذا»، به قرينه ذيل آيه بعد (كانوا عنها معرضين) «أعرضوا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 6
6 ـ جدايى ديرينه زن لوط از آيين و روش همسرش ، عامل جدا ماندن وى از خانواده لوط و نجات نيافتن از عذاب الهى
إلا امرأته كانت من الغبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 6
6- پاسخ به دعوت خدا و پيروى از سير و سلوك رسولان الهى و عمل بر طبق فرمان هاى آنان ، موجب مصونيت از عذاب الهى است .
و أنذر الناس يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا إلى أجل قريب نجب د
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 23 - 5
5 - انجام دادن رسالت الهى ، موجب پناه داشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و كوتاهى ايشان ، سبب بى پناهى آن حضرت در برابر عذاب
خداوند
و لن أجد من دونه ملتحدًا . إلاّ بلـغًا من اللّه و رسـلـته
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه عبارت «إلاّ بلاغاًمن اللّه. ..» استثنا از «ملتحداً» باشد; يعنى، من پناهگاهى در برابر عذاب الهى نمى يابم; جز آن كه با انجام رسالت الهى، پناهى براى خود بيابم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 2
2 ـ ايمان به خدا و شكر نعمت هاى او ، موجب گرفتار نشدن انسان به عذاب دوزخ است .
ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
مراد از عذاب به قرينه آيه 145 (فى الدرك الاسفل من النار)، آتش جهنم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 5
5 ـ ايمان و تقوا و تقرب به خداوند و جهاد در راه او ، راه نجات از عذاب قيامت
يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه . .. لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 34،41
34 ـ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، داراى حق شفاعت در هدايت انسان ها و نجات آنان از عذاب
و من يرد اللّه فتنته فلن تملك له من اللّه شيئاً
كلمه «من اللّه» مى رساند كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) نسبت به گروه ياد شده از جانب خداوند، توانى بر نجات آنان از عذاب و ضلالت ندارد. و مفهوم آن اين است كه نسبت به ديگران ماذون به هدايت و نجات مى باشد. و اين هدايتگرى و نجات بخشى از جانب خدا به وى داده شده است. يعنى پيامبر(صلی الله علیه و آله) واسطه و شفيعى براى هدايت و نجات كسانى است كه شايسته آن باشند.
41 ـ ناپاكى جان ودل منافقان و يهوديان ، موجب محروميت آنان از شفاعت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) براى هدايت و نجاتشان از عذاب *
و من يرداللّه فتنته فلن تملك له . .. أولئك الذين لم يرد اللّه ان يطهر قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 74 - 4
4 ـ بازگشت به توحيد و طلب آمرزش از خداوند ، راه نجات مشركان ، از عذاب دردناك
ليمسن الذين كفروا منهم عذاب اليم . .. افلا يتوبون إلى اللّه و يستغفرونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 6
6 ـ نجات از عقاب شديد الهى تنها در پرتو مغفرت و رحمت الهى ميسر است .
اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 53 - 7
7 ـ منكران قرآن پس از برپايى قيامت در آرزوى يافتن شفيعان نجات دهنده از عذاب و يا بازگشت به دنيا براى انجام اعمالى سعادت آفرين
يقول الذين نسوه . .. فيشفعوا لنا او نرد فنعمل غير الذين كنا نعمل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 65 - 13
13 ـ هود برحذردارنده قوم خويش از گرفتار شدن به عذاب هاى الهى به سبب پرستش نكردن خداى يكتا و پرهيز نكردن از گرايش هاى شرك آلود
أفلاتتقون
«اتقاء» مصدر «تتقون» به معناى گرفتن حفاظ براى دورى از مكروه و مانع شدن از رسيدن مكروه است. در اينجا به مناسبت مورد و تأييد آيات بعد (همانند آيه 70)، مراد از مكروه، عذابهاى الهى است، يعنى: أفلا تتقون عذاب اللّه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 12
12 ـ ايمان و تقواى جوامع انسانى موجب رهايى آنان از عذاب هاى الهى است .
و لو أن أهل القرى ءامنوا و اتقوا . .. و لكن كذبوا فأخذنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 17
17 ـ موحدان ، پرداخت كنندگان زكات و مؤمنان به آيات الهى ، مصون از عذاب هاى الهى هستند .
عذابى أصيب به من أشاء و رحمتى . .. فسأكتبها للذين ... بايتنا يؤمنون
جمله «سأكتبها» به منزله تفسيرى است براى «من أشاء». يعنى بيان مى كند كه چه كسانى مصون از عذاب الهى هستند و مشيت الهى بر عذاب نكردن آنان تعلق نمى گيرد و چه كسانى در خطر گرفتار شدن به عذاب الهى هستند. منطوق جمله «سأكتبها» بيانگر طايفه اول و مفهوم آن بيانگر طايفه دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 12
12 ـ نهى از منكر مايه رهايى يافتن از عذاب هاى تعيين شده براى جوامع گنهكار است .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 15،16
15 ـ راه نجات از عذاب برزخ ، توبه به درگاه خدا و جلب رحمت اوست .
من يسومهم سوء العذاب . .. إنه لغفور رحيم
16 ـ خداوند با گسترش رحمت خويش بر گنهكاران تائب ، آنان را مى بخشايد و به عذاب برزخى گرفتار نمى سازد .
و إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 40 - 3
3 - عبوديت خالص براى خدا ، موجب رهايى از عذاب الهى است .
إنّكم لذائقوا العذاب الأليم . .. إلاّ عباد اللّه المخلصين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 24
24- حضور مؤمنان در محيط زندگى كافران مكه ، باعث نجات موقت كفّار از عذاب الهى
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 18
18 ـ هود در انتظار نزول عذاب الهى بر قوم عاد ، پس از ابلاغ رسالت هاى الهى و اصرار آنان بر انكار توحيد و رسالت وى
فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 6،7
6 ـ تمامى تكذيب كنندگان آيات الهى از قوم عاد ، با عذاب نازل شده از جانب خداوند به هلاكت رسيدند .
و قطعنا دابر الذين كذبوا
دابِر هر چيز به معناى آخر آن است. «قطع دابر» يعنى نابودسازى آخرين نفر ; و اين كنايه از نابودى همگان است.
7 ـ اصرار قوم عاد بر كفر و اميد نرفتن به ايمانشان ، عامل نزول عذاب و هلاكت آنان
و قطعنا دابر الذين كذبوا بايتنا و ما كانوا مؤمنين
چون تكذيب آيات الهى ملازم با عدم ايمان، بلكه برخاسته از بى ايمانى است، مى توان گفت جمله «ما كانوا مؤمنين» يا اشاره به اين معنا دارد كه تكذيب كنندگانِ هلاك شده اهل ايمان نبودند و توفيق گرايش به توحيد به طور كلى از آنان سلب شده بود، و يا اشاره به طايفه اى ديگر غير از تكذيب كنندگان دارد. يعنى كسانى كه تكذيب نكردند، ايمان نيز نياوردند. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 155 - 11
11 ـ كردار سفيهانه گروهى از همراهان موسى در ميعادگاه مناجات ، عامل نزول عذاب الهى و به هلاكت رساندن همه آنان شد .
أتهلكنا بما فعل السفهاء منا
گفته شده مراد از كردار سفيهانه برخى از همراهان موسى، تقاضاى رؤيت خدا با چشم بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 25 - 2،5
2 ـ برخى از گناهان و ستمكارى ها در جامعه ايمانى مايه گرفتار شدن همگان ( مرتكبان گناه و غير آنها ، يعنى ظالم و غير ظالم ) به عذاب هاى الهى است .
و اتقوا فتنة لاتصيبن الذين ظلموا منكم خاصة
«لا» در «لاتصيبن» نافيه و «خاصة» حال براى «الذين» است. جمله «لاتصيبن الذين ... » تبيين و توضيحى است براى «فتنة». و مراد از اتقاء فتنة، پرهيز از عامل آن مى باشد كه به قرينه «ظلموا»، ستمكارى است. بنابراين معناى آيه چنين مى شود: اى اهل ايمان از گناهانى كه موجب فتنه اى عظيم مى شود بپرهيزيد ; آن گونه فتنه اى كه نه تنها دامنگير گناهكار مى شود، بلكه همگان را در شعله هاى خود خواهد سوزانيد.
5 ـ تخلف از دستورات حياتبخش و زيربنايى خدا و رسول ، مايه بروز فتنه هايى فراگير و نزول عذابى شديد بر تمامى جامعه ايمانى
إذا دعاكم لما يحييكم . .. و اتقوا فتنة لاتصيبن الذين ظلموا منكم خاصة
از مصاديق مورد نظر براى ستمكارى (ظلموا)، به قرينه آيه قبل، تخلف از دستورات حياتبخش و زيربنايى خدا و رسول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 8
8 - رواج لواط و راهزنى و گناه علنى در جامعه ، درپى دارنده عذابى شكننده و سخت است .
أئنّكم لتأتون الرجال و . .. إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا ... بما كانوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 18
18 ـ موسى ( ع ) از خداوند ، خواستار عذاب استيصال براى فرعون و اطرافيانش گرديد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه الف و لام «العذاب» ـ كه براى عهد ذهنى است ـ اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد. در اين صورت چنين بر مى آيد كه حضرت موسى(ع) چون به چگونگى تحقق عذاب استيصال آگاه بود، از خداوند تحقق زمينه پيدايش آن را ـ كه عبارت از سخت شدن دل و مهر شدن آن است ـ درخواست كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 19
19- پوچى و بى اثرى امكانات دنيايى ، موقعيت هاى اجتماعى و گروه بندى ها ، در هنگام نزول عذاب و يا فرارسيدن مرگ و قيامت
فسيعلمون من هو شرّ مكانًا و أضعف جندًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 6
6 ـ خداوند در عين قدرت بر فرستادن انواع عذاب بر مشركان و كافران، به آنان مهلت مى دهد.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم
چون در آيات گذشته سخن از نزول عذاب و درخواست مشركان در اين زمينه بود، اين آيه با بيان قدرت خداوند بر عذاب به طور ضمنى دلالت بر مهلت دادن به مشركان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 5
5ـ مهلت دادن به امت هاى كفرپيشه و تكذيب گر و تأخير در نزول عذاب بر ايشان ، از سنت هاى خداوند است .
حتّى إذا استيئس الرسل و ظنوا أنهم قد كذبوا
از آن جا كه تأخير عذاب براى همه امتها و تكذيب كنندگان تمامى پيامبران بوده ـ زيرا «رسل» جمع و داراى الف و لام مى باشد و شامل همه رسولان است ـ استفاده مى شود كه: مهلت دادن به تكذيب گران و تعجيل نكردن در عذاب آنان، شيوه اى مستمر و از سنتهاى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 3
3ـ برخى از آباديهايى كه عذاب بر آن واقع شد ، محو و نابود گشت و آثار برخى ديگر تا عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) باقى ماند .
ذلك من أنباء القرى . .. منها قائم و حصيد
«قائم» به معناى ايستاده و استوار و «حصيد» به معناى دِرو شده است. در آيه شريفه آباديهاى ويران نشده ، به زراعت و گياهانى كه بر ساقه خويش استوار مى باشد و آباديهاى مخروبه به زراعت دِرو شده ، تشبيه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 9
9 - كسانى كه به انگيزه دستيابى به دنيا ، آخرت خويش را تباه مى كنند ، براى رهايى از عذاب ، ياورى نخواهند داشت .
فلا يخفف عنهم العذاب و لاهم ينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 120 - 19
19 - هيچ پشتيبان و ياورى نيست كه بتواند مستحقان عذاب الهى را از گرفتار شدن به عقوبت رهايى بخشد .
مالك من اللّه من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 12
12 ـ كتمان حقايق و ديگر ترفند هاى عالمان اهل كتاب ، آنان را از عذاب دنيا ( ذلّت ، شكست و . . . ) نجات نخواهد داد .
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرينه تكرار آن، عذاب دنيوى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 123 - 12،13
12 ـ بدكاران و گناهكاران ، محروم از هرگونه مدافع و ياور ، براى گريز از كيفر الهى
و لايجد له من دون اللّه ولياً و لانصيراً
«ولىّ» به كسى گفته مى شود كه آدمى را سرپرستى كند و دفاع و حمايت او را بر عهده گيرد، ضمير فاعلى در «لايجد» و نيز ضمير «له» به «من يعمل» بر مى گردد.
13 ـ نجات آدميان از عذاب و كيفر گناهانشان ، تنها به دست خداوند و منوط به اراده اوست .
و لايجد له من دون اللّه ولياً و لانصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 33 - 17
17 ـ اجراى حدود و مجازات هاى دنيوى ، مستلزم رهايى از عذاب اخروى نيست .
لهم خزى فى الدنيا و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 2،3
2 ـ كفرپيشگان ، راهى براى نجات از عذاب دوزخ ندارند .
إنّ الذين كفروا . .. و لهم عذاب اليم
جمله «لو ان . ..» كنايه از نبود راه نجات از عذاب دوزخ است.
3 ـ ثروت هاى دنيا ، هر چند دو برابر شود ، و كافران آن را در قبال رهايى از دوزخ بپردازند ، پذيرفتنى نيست .
إنّ الذين كفروا لو أنَّ لهم ما فى الارض جميعاً . .. ما تقبل منهم و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 37 - 2،4،5
2 ـ دوزخيان ، همواره در پى خروج از آتش و در آرزوى رهايى از آن
يريدون ان يخرجوا من النار
4 ـ نافرجامى تلاش كافران براى رهانيدن خويش از آتش دوزخ
و ما هم بخرجين منها
5 ـ احاطه آتش دوزخ بر تار و پود كافران ، دليل بى ثمر ماندن تلاش آنان براى رهايى از آن
يريدون ان يخرجوا من النار و ما هم بخرجين منها
جمله «و ما هم بخرجين منها» به اين معناست كه كافران با آتش عجين شده اند و هيچگاه از آتش خارج نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 7
7 ـ پندار رهايى از مجازات نقض ميثاق و تكذيب و كشتن انبيا ، از باور هاى بى اساس بنى اسرائيل
لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل . .. و حسبوا الا تكون فتنة
دربرداشت فوق «فتنة» به معناى عذاب گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 73 - 11
11 ـ گفتار هر كس ، گواه افكار و عقايد او و كافى در اثبات ايمان و كفر وى
لقد كفر الذين قالوا . .. و إن لم ينتهوا عما يقولون
به كارگيرى كلمه «قالوا» و «يقولون» به جاى مثلا «زعموا و اعتقدوا» راهنماى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 1،6
1 ـ رهايى آدمى از عذاب قيامت، نشانه برخوردارى او از رحمت الهى است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
6 ـ رهايى از عذااب قيامت و دريافت رحمت الهى، رستگارى و سعادت آشكار است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه و ذلك الفوز المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 3،5
3 ـ خداوند ، هود و مؤمنان به وى را از عذاب نازل شده بر قوم عاد ، نجات بخشيد .
فأنجينه و الذين معه برحمة منا
5 ـ به هنگام نزول عذاب الهى ، تنها همگامان پيامبران اهل نجاتند .
فأنجينه و الذين معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 7
7 ـ داشتن روابط خويشاوندى با پيامبران در رهايى از مجازات هاى الهى بى تأثير است .
إلا امرأته كانت من الغبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 17
17 ـ هلاكت اقوام مشرك و فسادگر پيشين و رهايى موحدان آن اقوام از عذاب هاى دنيوى ، دليلى روشنگر فراسوى قوم شعيب
قد جاءتكم بينة من ربكم
برخى به قرينه آيات گذشته، برآنند كه مراد از «بينة» در آيه مورد بحث سرگذشت اقوامى است كه مشركانشان بر اثر شركورزى، تكذيب انبيا و ابتلا به فسادهاى اجتماعى، به عذاب گرفتار آمدند و موحدان صلاح پيشه از آن عذابها رهايى يافتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 3
3 ـ خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 1،2
1 ـ خداوند ، به هنگام نزول عذاب استيصال بر كافران ، رسولان خود و مؤمنان را از مهلكه دور كرده و از آسيب پذيرى نجات مى داد .
فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من قبلهم . .. ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا
2 ـ نجات مؤمنان و آسيب نديدن از عذاب استيصال ، سنتى است الهى و تخلف ناپذير .
ثم ننجى رسلنا و الذين ءامنوا كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 5،8
5ـ خداوند ، هود ( ع ) و پيروانش را ، از عذاب نازل شده بر قوم عاد نجات داد .
و لما جاء أمرنا نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه
8ـ خداوند ، پيش از نازل كردن عذاب استيصال ، مؤمنان و صالحان را از مهلكه خارج مى سازد تا عذاب دامنگير آنان نشود . *
و لما جاءنا أمرنا نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 12
12ـ همگان از دفع كيفر هاى خداوند و يارى گرفتاران به عذاب هاى او ناتوانند .
فمن ينصرنى من الله إن عصيته
فعل «ينصر» به دليل آنكه با «من» متعدى شده ، متضمن معناى «ينجى» (نجات مى دهد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 6،7
6ـ خداوند ، صالح ( ع ) و پيروانش را از عذاب نازل شده بر قوم ثمود رهانيد و آنان را از ننگ آن عقوبت دور ساخت .
نجّينا صـلحًا و الذين ءامنوا معه . .. و من خزى يومئذ
7ـ نجات صالح ( ع ) و پيروانش از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجّينا صـلحًا و الذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 20
20ـ رابطه خويشاوندى با پيامبران ، بى تأثير در نجات از عذاب هاى الهى است .
إلاّ امرأتك إنه مصيبها ما أصابهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 4
4ـ خداوند ، شعيب ( ع ) و پيروانش را از عذاب نازل شده بر مردم مدين رهايى بخشيد .
و لما جاء أمرنا نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 101 - 9
9ـ تنها خداوند بر نجات آدميان از خطر ها و عذاب ها تواناست .
فما أغنت عنهم . .. من دون الله
توصيف «ءالهتهم» به «التى يدعون من دون الله» گوياى اين است كه: نبايد غير خدا را به يارى طلبيد; زيرا هر معبودى غير از خداى يكتا ، از دفع عذاب ناتوان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 107 - 8
8ـ خداوند ، برخى از دوزخيان را از آتش دوزخ رهايى مى بخشد و از عذاب نجات مى دهد .
خـلدين فيها . .. إلاّ ما شاء ربك
برداشت فوق، بر اين اساس است كه مراد از «ما» در «إلاّ ما شاء ربك» افراد و اشخاص باشد. بر اين مبنا «مستثنى منه» ضمير مستتر در «خالدين» مى باشد و حاصل معناى «خالدين فيها ...» چنين خواهد بود: دوزخيان در آتش مخلد هستند، مگر افرادى را كه خداوند بخواهد كه در آن جا خالد نباشند. وصف «فعال لما يريد» به اين نكته اشاره دارد كه خداوند با اعمال مشيت خويش، برخى دوزخيان را رهايى خواهد بخشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 13
13ـ گنه كاران مجرم ، پس از نزول عذاب الهى ، راهى براى نجات خويش نخواهند يافت .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
«بأس» به معناى عذاب است. «ردّْ» (مصدر لايردّ) به معناى بازگرداندن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 2
2- مأموران الهى ، خاندان لوط ( ع ) را از عذاب نازل شده بر قوم وى نجات دادند .
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 1،2،3
1- فرشتگان ، از حضرت لوط ( ع ) خواستار خارج ساختن خاندانش از شهر در پاسى از شب ، جهت نجات از عذاب الهى شدند .
فأسر بأهلك بقطع من الّيل
2- حضرت لوط ( ع ) به نظارت و مراقبت بر خروج خاندانش از شهر براى در امان ماندن از عذاب الهى ، مأمور گرديد .
فأسر بأهلك . .. و اتّبع أدبـرهم
مقصود از به دنبال خاندان رفتن (و اتّبع أدبارهم) مى تواند كنايه از مراقبت و نظارت از خروج آنان باشد كه مبادا كسى به شهر برگردد و از رفتن منصرف شود. جمله بعدى (و لايلتفت منكم ...) مؤيد همين مطلب است.
3- لوط ( ع ) ، مأموريت يافت كه هم زمان با خارج ساختن خاندانش از شهر ، خود نيز در پى آنان حركت كند .
فأسر بأهلك . .. و اتّبع أدبـرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 8
8- توانايى هاى انسان در برابر عذاب الهى ، فاقد كارآيى است .
أو يأخذهم فى تقلّبهم فما هم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 75 - 9
9- انسان ها ، حتى پيامبران در صورت ابتلا به عذاب الهى ، هيچ يار و مددكارى براى نجات خويش نخواهند يافت .
ثمّ لاتجد لك علينا نصيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 43 - 2
2- اموال و نفرات ، هيچ قدرت و تأثيرى در جلوگيرى از عذاب و كيفر الهى ندارند .
و هى خاويه على عروشها . .. و لم تكن له فئه ينصرونه من دون اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 102 - 12
12- اولياى پندارى كافران ( معبودان باطل ) از دفع عذاب الهى از آنان ناتوانند .
أن يتّخذوا عبادى من دونى أولياء إنّا أعتدنا جهنّم للكـفرين نزلاً
همزه استفهام در «أفحسب» گوياى آن است كه گمان ولايت براى معبودان، گمانى خطا است; زيرا، عذاب جهنم مهيا است (إنّا أعتدنا. ..) و از معبودان براى دفع آن كارى ساخته نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 2
2- حضرت ابراهيم ( ع ) براى هدايت آزر به توحيد و نجات وى از عذاب الهى ، تلاشى دلسوزانه داشت .
يـأبت إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 135 - 10
10- تنها پيروان راه اعتدال و هدايت يافتگان به حقيقت ، از عذاب رهايى خواهند يافت .
و لو أنّا أهلكنـهم بعذاب . .. فستعلمون من أصحـب الصرط السوىّ و من اهتدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 3
3 - فضل و رحمت الهى و افشاى چهره توطئه گران « افك » از سوى خدا ، مسلمانان صدراسلام را از خطر عذابى بزرگ نجات بخشيد .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 53 - 1
1 - نجات يافتن مؤمنان پيرو صالح ، از عذاب نازل شده بر ثموديان به اراده الهى
و أنجينا الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 57 - 1
1 - نجات لوط ( ع ) و خانواده اش ـ به جز همسر وى ـ از عذاب نازل شده بر قوم لوط
فأنجينـه و أهله إلاّ امرأته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 8
8 - داشتن رابطه خانوادگى با پيامبرى از پيامبران الهى ، انسان را از عذاب نجات نمى دهد .
لننجّينّه و أهله إلاّ امرأته كانت من الغـبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 18
18 - رابطه خويشاوندى با پيامبرى از پيامبران الهى ، تأثيرى در نجات از عذاب ندارد .
إنّا منجّوك . .. إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 4 - 9
9 - هيچ قدرتى ، توان نجات انسان را ، از عذاب خدا ندارد .
ما لكم من دونه من ولىّ و لاشفيع
به قرينه آيه ـ پيش كه در آن از انذار سخن به ميان آمده ـ و نيز «شفيع» در همين آيه و آيه بعد كه درباره قيامت است، مراد از «ولىّ» ـ با توجه به ريشه لغوى آن (قرب) ـ مى تواند كسى باشد كه خويش و نزديك انسان است و انسان را يارى مى دهد. با توجه به سياق آيات و اين كه نكره در سياق نفى، دلالت بر عموم مى كند، نفى هرگونه مددكننده اى، مى تواند مربوط به عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 13 - 7
7 - رهيدن از دوزخ ، تنها در پرتو هدايت پذيرى اختيارى در دنيا ممكن است .
و لو شئنا لأتينا كلّ نفس هديها و لـكن حقّ القول منّى لأملأنّ جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 60 - 1
1 - رهايى از عذاب الهى و دستيابى به حيات جاودانه بهشتى ، فوز عظيم و رستگارى بزرگ براى انسان ها است .
فى جنّـت النعيم . .. و ما نحن بمعذّبين . إنّ هـذا لهو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 74 - 1
1 - بندگان مخلَص خدا ( بندگان خالص و برگزيده خدا ) ، تنها گروه نجات يافته از ميان اقوام عذاب شده پيشين
فانظر كيف كان عـقبة المنذرين . إلاّ عباد اللّه المخلصين
طبق نظر بيشتر مفسران، مقصود و معناى «مخلَصين» (خالص شدگان) اين است: «الذين أخلصهم اللّه لنفسه و ولايته; كسانى كه خداوند آنان را برگزيده و در اختيار خود گرفته و مطيع فرمان خويش ساخته است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 134 - 1
1 - لوط ( ع ) و خاندان او ، از عذاب نازل شده بر قوم شان نجات يافتند .
إذ نجّينـه و أهله أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 11
11- غفران الهى ، پناهگاه مؤمنان از آثار سخت گناهان و عذاب دردناك
يغفر لكم . .. و يجركم من عذاب أليم
در برداشت ياد شده عطف «يجركم. ..» بر «يغفرلكم...» تفسيرى دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 34 - 3،4
3 - هلاكت تمامى قوم لوط با عذاب الهى ; به جز شخص لوط ( ع ) و خاندان او
إنّا أرسلنا عليهم حاصبًا إلاّءال لوط
4 - نجات يافتن خاندان لوط ، از سرنوشت هلاكت بار قومشان به هنگام سحر
نجّينـهم بسحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 35 - 4
4 - سنت الهى بر اعطاى پاداش عالى ، به شكرگزاران و نجات ايشان از عذاب هاى فراگير
كذلك نجزى من شكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 10 - 1
1 - ترغيب مسلمانان از سوى خداوند ، به تجارتى سودمند و نجات بخش از عذاب
يـأيّها الذين ءامنوا هل أدلّكم على تجـرة تنجيكم من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 31 - 1
1 - تقواپيشگان در آخرت ، اهل بهشت ، سعادتمند و رهيده از عذاب اند .
إنّ للمتّقين مفازًا
«مفاز» (مانند «فوز» و «مفازة») مصدر و به معناى دستيابى به خير و رهايى از شرّ است (لسان العرب). هم چنين ممكن است اسم مكان و كنايه از بهشت نيز باشد كه مكان رستگارى و سعادت است. آيات بعد ـ كه بيان «مفازاً» است و از بوستان ها و ديگر لذت هاى بهشتى سخن مى گويد - اين احتمال را تقويت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 11،12
11 - توهم وجود يارانى كه آدمى را از عذاب قيامت نجات دهند و يا گناه او را بر عهده بگيرند ، از پندار هاى باطل بنى اسرائيل
واتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً . .. و لاهم ينصرون
12 - گناه كردن به خيال پذيرش شفاعت و يا پذيرفته شدن عوض و بدل براى رهايى از عذاب قيامت ، از پندار هاى باطل بنى اسرائيل
واتقوا يوماً . .. ولا يقبل منها شفعة و لايؤخذ منها عدل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 123 - 3،9،10
3 - ايمان به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفر ورزى به آنها ، وسيله محافظت در برابر مخاطرات و عذاب هاى روز قيامت است .
أولئك يؤمنون به و من يكفر به . .. و اتقوا يوماً
فرمان به گرفتن وقايه (وسيله محافظت)، پس از ترغيب به ايمان (أولئك يؤمنون به) و هشدار از كفرورزى (و من يكفر . ..) مى رساند كه: وقايه انسان در روز قيامت، ايمان به قرآن و پيامبر(صلی الله علیه و آله) و پرهيز از كفرورزى به آن دو است.
9 - توهم سودبخشى شفاعت از گنهكاران و يا پذيرفته شدن عوض و بدل براى رهايى از عذاب قيامت ، از پندار هاى بنى اسرائيل است .
يبنى إسرءيل . .. و لايقبل منها عدل و لاتنفعها شفعة
فعل «اتقوا» به قرينه آيات پيشين، خطاب به بنى اسرئيل است. اين خطاب خود قرينه وجود چنين افكارى در بين آنان است.
10 - توهم وجود مدافعانى در قيامت كه آدمى را از عذاب نجات دهند يا گناه او را بر عهده بگيرند ، از پندار هاى بنى اسرائيل است .
يبنى إسرءيل . .. و اتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس شيئاً ... و لاهم ينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 166 - 4
4 - هيچ وسيله نجاتى از عذاب قيامت براى مشركان ( سران شرك و پيروانشان ) وجود ندارد .
تقطعت بهم الأسباب
«بهم» قيد براى «الأسباب» است و «باء» در آن به معناى ملابست مى باشد. بنابراين جمله «تقطعت ...»; يعنى، ]در حالى كه [ تمام سببها و وسيله هايى كه داشتند از هم گسيخته شود و از ميان برود. مقصود از «الأسباب» مى تواند سببهاى نجات از عذاب باشد و نيز مى تواند سببهايى باشد كه سران و پيروان را با يكديگر پيوند مى دهد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 8
8 ـ رهايى از عذاب سخت اخروى ، فلاح و رستگارى است .
لا يفلحون. متع فى الدنيا ثم إلينا مرجعهم ثم نذيقهم العذاب الشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 10
10ـ خداوند ، هود ( ع ) و پيروان او را ، از گرفتار شدن به عذاب آخرت نجات داد .
و نجّينـهم من عذاب غليظ
بر اين اساس كه مقصود از «عذاب غليظ» عذاب اخروى باشد ، ماضى آوردن فعل «نجّينا» اشاره به اين نكته دارد كه: مؤمنان به هود(ع) پس از نزول عذاب استيصال بر قوم عاد ، همچنان به ايمان خويش پايبند بودند و مستحق عذاب اخروى نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 18 - 7
7ـ مشركان و كافران ، در روز قيامت حاضرند در صورت دارا بودن حتى دو برابر ثروت زمين ، آن را براى رهيدن از عذاب فديه دهند .
والذين لم يستجيبوا له لو أن لهم ما فى الأرض جميعًا و مثله معه لافتدوا به
«إفتداء» (مصدر افتدوا) به معناى بخشيدن چيزى است براى رها شدن و خلاصى يافتن از اسارت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 59 - 2
2 - سرور و شادمانى بهشتيان ، از نمردن و جاودانه زيستنن و نيز رهايى از عذاب الهى در آخرت
إلاّ موتتنا الأُولى و ما نحن بمعذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 47 - 1
1 - ستمگران در قيامت ، براى رهايى خود از عذاب سخت الهى ، حاضراند دو چندان ثروت ها و دارايى هاى زمين را فدا كنند .
و لو أنّ للذين ظلموا ما فى الأرض جميعًا و مثله معه لاَفتدوا به من سوء العذاب يوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 1
1 ـ راه نجات به هنگام وقوع عذاب استيصال بسته است و هيچ كس را توانايى دفع آن نيست .
قل أرءيتم إن أتيكم عذابه بيتاً أو نهاراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 1،3،6
1 ـ مستحقان عذاب استيصال ، به هنگام وقوع آن ، مايلند تمام مايملك خود را براى نجات جان خويش ، نثار كنند .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
با توجه به اينكه آيات فراز پيش، برخى مربوط به عذاب استيصال: (قل أرأيتم إن اتيكم عذابه بياتاً أو نهاراً . .. ) و برخى مربوط به عذاب قيامت است: (ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد)، آيه فوق مى تواند بيانگر حال ستمگران به هنگام مشاهده عذاب استيصال باشد و مى تواند مربوط به عذاب قيامت باشد، برداشت فوق بر پايه احتمال اول است.
3 ـ ترس و وحشت ستمگران ، به هنگام نزول عذاب قيامت ، تا درجه اى است كه اگر از هر يك از آنان به اندازه تمام آنچه در زمين است براى رهاييشان درخواست شود ، اگر مى داشتند ، بى درنگ نثار مى كردند .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
6 ـ تمامى عوامل و امكانات نجات آدمى از خطر مرگ ، در برابر عذاب استيصال ، بى اثر بوده و كارساز نيست .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 5
5ـ نجات شعيب ( ع ) و پيروان او از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 11،12
11ـ خداوند ، پيامبران و پيروان ايشان را از عذاب هاى استيصال نجات مى بخشيد .
جاءهم نصرنا فنجى من نشاء
«نجى» ماضى مجهول و «من» نايب فاعل آن است. مفعول «نشاء» كلمه اى مانند «نجاته» است كه از «نجى» استفاده مى شود. بنابراين «فنجى من نشاء» ; يعنى، پس نجات داده شد آنكه ما نجات يافتنش را مى خواستيم. از مصداقهاى مورد نظر براى «من نشاء» پيامبران و پيروان ايشان است.
12ـ خداوند ، تقواپيشگان و درستكاران را از عذاب هاى استيصال نجات مى بخشد .
فنجى من نشاء
از مصاديق مورد نظر براى «من نشاء» علاوه بر پيامبران ، تقواپيشگان و درستكاران است. آيه قبل (أفلم يسيروا ... و لدار الأخرة خير للذين اتقوا) و ذيل آيه مورد بحث (و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين) قرينه بر اين معناست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 46 - 5
5- ستمگران پيشين براى نجات خويش از عذاب استيصال به انواع گوناگون مكر و چاره انديشى متوسل شدند ; ولى از آنها هيچ نتيجه اى نگرفتند .
و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا أنفسهم و تبيّن لكم كيف فعلنا بهم . .. و قد مكروا مك
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه جمله «و قد مكروا مكرهم . ..» حال براى ضمير «بهم» باشد; يعنى، با اينكه آنان به انواع حيله ها و چاره انديشيها براى نجات از عذاب متوسل مى شدند گرفتار آن شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 59 - 5
5- پاكى و دورى از جرم و تبه كارى ، موجب نجات از عذاب الهى در دنيا ( عذاب استيصال )
إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 46 - 7
7- توطئه كنندگان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچ راهى براى گريز از عذاب استيصال الهى ندارند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم فى تقلّبهم فما هم بمعجزين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 55 - 6
6 - روز وقوع عذاب استيصال ، آخرين روز حيات كافران بوده و رهايى آنان از آن ناممكن است .
أو يأتيهم عذاب يوم عقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 18 - 4
4 - نجات مؤمنان تقواپيشه از عذاب استيصال ، سنت الهى است .
و نجّينا الذين ءامنوا و كانوا يتّقون
بنابر اين كه آيه مربوط به هر دو گروه (عاد و ثمود) باشد، مى توان به نوعى سنت بودن نجات مؤمنان را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 15،16
15 ـ راه نجات از عذاب برزخ ، توبه به درگاه خدا و جلب رحمت اوست .
من يسومهم سوء العذاب . .. إنه لغفور رحيم
16 ـ خداوند با گسترش رحمت خويش بر گنهكاران تائب ، آنان را مى بخشايد و به عذاب برزخى گرفتار نمى سازد .
و إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 4
4 ـ از حقوق مؤمنان بر خداوند ، نجات آنان از عذاب هاى دنيوى است .
كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 37 - 14
14ـ هيچ ياور و نگه دارنده اى نيست كه بتواند مستحقان عذاب الهى را از گرفتار شدن به عقوبت رهايى بخشد .
مالك من الله من ولىّ و لا واق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 12
12 - محكومان به عذاب استيصال الهى ، هيچ راه گريزى از آن نداشته وتلاش هاى آنان ، بى ثمر مى باشد .
فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 5
5 - ملائكه مأمور عذاب قوم لوط ، به ابراهيم ( ع ) اطمينان دادند كه لوط ( ع ) و اهل اش را ، حتماً از عذاب نجات خواهند داد .
قالوا نحن أعلم بمن فيها لننجّينّه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 14
14 - فرشتگان مأمورِ عذابِ قوم لوط ، به لوط ( ع ) اعلام كردند كه او و خانواده اش ، به جز همسرش را ، از عذاب نجات خواهند داد .
إنّا منجّوك و أهلك إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 51 - 3
3 ـ گرفتار نشدن كفرپيشگان به عذاب الهى ، ستمى است از جانب خدا بر بندگان مؤمن
ذلك بما قدمت أيديكم و أن اللّه ليس بظلّم للعبيد
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «أن اللّه . .. » عطف بر «ما قدمت» و بيانگر علتى ديگر براى گرفتار سازى كافران به عذاب حريق باشد. بر اين اساس مفهوم آيه چنين مى شود: اگر خدا كفرپيشگان را عذاب نكند ستم كرده است. و چون عذاب نكردن آنان ستمى به خود آنان محسوب نمى شود، بايد گفت اين ستم نسبت به بندگان مؤمن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 32 - 5
5 - ملائكه مأمور عذاب قوم لوط ، به ابراهيم ( ع ) اطمينان دادند كه لوط ( ع ) و اهل اش را ، حتماً از عذاب نجات خواهند داد .
قالوا نحن أعلم بمن فيها لننجّينّه و أهله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 14
14 - فرشتگان مأمورِ عذابِ قوم لوط ، به لوط ( ع ) اعلام كردند كه او و خانواده اش ، به جز همسرش را ، از عذاب نجات خواهند داد .
إنّا منجّوك و أهلك إلاّ امرأتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 3
3 - روز هاى عذاب قوم عاد ، روزهايى شوم و بس دردناك براى ايشان
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا فى يوم نحس مستمرّ
با توجه به اين كه مدت زمان وزش باد بر قوم عاد در سوره «حم سجده» چند روز و در سوره «حاقه» هفت شب و هشت روز ياد شده است; بايد گفت كه واژه «يوم» در اين جا، به معناى يك روز نيست; بلكه ترسيم گر مدتى از زمان است كه با چند روز سازگار مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 4
4 - عذاب آخرت ، نزديك ، حتمى و ترديدناپذير است .
عذابًا قريبًا
چنانچه مراد از «قريباً» قرب زمانى عذاب باشد، حاكى از وقوع حتمى و ترديد ناپذيرى آن خواهد بود; زيرا «زمان نزديك» ـ به معناى حقيقى آن ـ بر زمان باقى مانده تا قيامت، صدق نمى كند. آرى از آن جا كه باقى مانده عمر دنيا، در مقايسه با گذشته آن اندك است; مى توان گفت زمان چندانى به عذاب قيامت باقى نمانده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 83 - 10
10ـ « عن أبى جعفر ( ع ) : . . . قال الله عزوجل لمحمد (صلی الله علیه و آله) : « و ما هى من الظالمين ببعيد » من ظالمى أمتك إن عملوا ما عمل قوم لوط . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است: . .. خداوند به حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) فرمود: آن سنگها از ظالمان به دور نيست; يعنى ، ظالمان امت تو اگر عمل قوم لوط را انجام دادند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 72 - 1،6
1 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ابلاغ تهديد خداوند به كافران ، مبنى بر نزديك بودن عذاب دنيايى آنان
قل عسى أن يكون ردف لكم بعض الذى تستعجلون
تعبير «ردف لكم» (در پى شما است) كنايه از قريب الوقوع بودن مجازات كافران مى باشد. گفتنى است كه «الذى تستعجلون» هم شامل عذاب دنيوى مى شود و هم عذاب اخروى. بنابراين عبارت «بعض الذى» نشانگر عذاب دنيايى خواهد بود.
6 - تهديد كافران به نزديك بودن بخشى از عذاب دنيوى وعده داده شده به آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
مراد از «الذى تستعجلون» مى تواند تنها عذاب دنيايى باشد. بنابراين «بعض الذى تستعجلون»; يعنى، بخشى از آن عذاب كه خواستار شتاب آن هستيد، در پى شما است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 2،3،5
2 ـ برخى از مردم تا هنگامى كه عذاب الهى نازل نشود ، تسليم نمى شوند و ايمان نمى آورند .
هل ينظرون الا ان ياتيهم اللّه فى ظلل من الغمام
3 ـ ابر ها ، از ابزار نزول عذاب الهى براى متمرّدان
ان يأتيهم اللّه فى ظلل من الغمام
5 ـ ملائكه ، كارگزاران نزول عذاب الهى
ان يأتيهم اللّه فى ظلل من الغمام و الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 57 - 8
8 ـ نزول عذاب در اختيار پيامبر(صلی الله علیه و آله) و به دست آن حضرت نيست.
ما عندى ما تستعجلون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 77 - 4
4 ـ كفرپيشگان قوم ثمود پس از كشتن ناقه صالح ، از وى خواستند تا تهديدش ( نزول عذاب دردناك ) را به اجرا گذارد .
قالوا يصلح ائتنا بما تعدنا إن كنت من المرسلين
مراد از «ما تعدنا» عذابى است كه در آيه 73 (فيأخذكم عذاب أليم) بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 7
7 ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 22 - 6
6 - تحقق وعده هاى الهى به نزول رحمت يا عذاب ، از سمت آسمان
فى السّماء رزقكم و ماتوعدون
برداشت ياد شده بنابراين است كه مراد از «ما توعدون»، همه وعد و وعيدهاى الهى باشد و نه خصوص بهشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 3
3 ـ خداوند توانمند بر فرستادن عذاب از بالا (آسمان) و از زير پاها (زمين) بر مشركان است.
قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 6
6 ـ وجود فاصله زمانى بين نزول عذاب استيصال و هلاكت گرفتاران به آن
فما كان دعويهم إذ جاء بأسنا إلا ان قالوا إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 47 - 9
9 ـ نزول عذاب استيصال ، همواره پس از تمام شدن حجت خدا بر مردم است .
فإذا جاء رسولهم قضى بينهم بالقسط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 34 - 1
1 - اعلام فرشتگان به لوط ( ع ) مبنى بر فرودآوردن عذابى از آسمان ، بر قوم لوط
إنّا منزلون على أهل هـذه القرية رجزًا من السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 58 - 2
2 ـ نزول عذاب بر كافران و مشركان در اختيار پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيست.
قل لو أن عندى ما تستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 8
8 - كافران ، در لحظه نزول حتمى عذاب استيصال ، اندك مهلتى نخواهند يافت .
يوم الفتح . .. و لا هم ينظرون
بنابراين احتمال كه مراد از «يوم الفتح»، روز نزول عذاب استيصال بر كافران باشد، نكته ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 1
1 ـ شعيب ( ع ) پس از حتميت نزول عذاب الهى بر تكذيب كنندگان رسالتش ، از آنان فاصله گرفت و به ديارى ديگر شتافت .
فتولى عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 58 - 2
2 ـ نزول عذاب بر كافران و مشركان در اختيار پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيست.
قل لو أن عندى ما تستعجلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 3
3ـ نزول عذاب هاى دنيوى بر كفرپيشگان و متخلّفان از آيين الهى حتى پس از وفات پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز امرى محتمل و ممكن است .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفينّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 100 - 5
5ـ برخى از اقوام گذشته در پى نزول عذاب بر آنان ، منقرض شدند و نسلى از آنان برجاى نماند .
منها . .. حصيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 83 - 1
1ـ سنگ هاى فرو ريخته شده برقوم تبه كار لوط ، سنگهايى داراى علامتى ويژه كه تنها خداوند به آن علامت آگاه بود .
مسوّمة عند ربك
«سيمة» و «سيماء» به معناى نشانه و علامت است و «تسويم» (مصدر مسوّمة) به معناى قرار دادن نشانه مى باشد. بنابراين «مسوّمة»; يعنى ، نشان دار و داراى علامت. در برداشت فوق «عند ربك» متعلق به «مسوّمة» گرفته شده است.
علل الشرايع، ص 551، ح 5، ب 340; نورالثقلين، ج2، ص384، ح166.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 34 - 1
1 - سنگپاره هاى فروريخته بر قوم لوط ، سنگپاره هايى داراى علامت و نشانه هايى مخصوص
حجارة من طين . مسوّمة عند ربّك
«مسوّمة»، مشتق از «سومة» (علامت) و به معناى نشاندار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 47 - 3
3 ـ عذاب ناگهانى و غافلگيرانه و عذاب غير غافلگيرانه (تدريجى و با ظهور نشانه هاى عذاب)، از انواع عذابهاى الهى در دنيا
إن أتيكم عذاب اللّه بغتة أو جهرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 65 - 5
5 ـ گروه گروه شدن، زمينه درگيرى و خونريزى و نشانه عذاب الهى است.
أو يلبسكم شيعا و يذيق بعضكم بأس بعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 12 - 2
2- ظهور علايم و نشانه هاى عذاب ، قبل از هلاكت و نابودى جوامع ستمگر
فلمّا أحسّوا بأسنا
برداشت ياد شده مبتنى براين نكته است كه مقصود از احساس عذاب، مشاهده علايم و نشانه هاى عذاب باشد. فرار عذاب شوندگان دراين هنگام، مؤيد همين مطلب است; زيرا اگر خودِ عذاب احساس مى شد، فرصت و راهى براى فرار وجود نمى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 3
3 - شكست كافران و مشركان در پيكار با اسلام و مسلمانان ، جلوه عذاب الهى
من يأتيه عذاب يخزيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 24 - 1
1- نمودار شدن نشانه هاى عذاب و كيفر الهى بر قوم عاد ، پس از اصرار آنان بر كفر
فلمّا رأوه عارضًا
ضمير «رأوه» به عذاب بازمى گردد كه در آيات پيشين، از آن ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 35 - 1
1 - نجات لوط ( ع ) و خاندان آن حضرت از مهلكه عذاب ، نعمت و امتنان الهى بر ايشان
نجّينـهم . .. نعمة من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 33 - 11
11- فرمان عذاب ، گرچه با خداوند است ، اما زمينه ساز آن خود اهل عذابند .
أو يأتى أمر ربّك . .. و ما ظلمهم الله و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 2
2 - با آمدن فرشتگان نزد لوط ( ع ) وى ، ناراحت شد و عرصه را بر خود تنگ ديد .
و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا سىء بهم و ضاق بهم ذرعًا
«سىء» متعدى به باى سببى است. «سىء بهم» يعنى، به سبب حضور آنان، ناراحت شد. «ضاق بهم ذرعاً» به معناى تنگ شدن ذراع دست و كنايه از ناتوانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 48 - 5
5 - موسى و هارون ( ع ) در برابر فرعون ، موظف به تأكيد بر وحى بودن هشدار عذاب
إنّا قد أُوحى إلينا أنّ العذاب
جمله «إنّا قد. ..» حاوى تأكيد با «إن» و «قد» است، كه بر وحى بودن پيام ها ـ به خصوص پيام انذار از عذاب ـ تأكيد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 33 - 3،7،10
3 - فرشتگان عذابِ قوم لوط ، به صورت انسان ، بر لوط ( ع ) وارد شدند .
و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا سىء بهم
احتمال دارد دليل «سىء بهم و ضاق بهم ذرعاً» اين باشد كه فرشتگان به صورت انسان بر لوط(ع) به عنوان ميهمان وارد شدند و لوط(ع) از عاقبت ورود مسافرانى ناشناخته به شهر، نگران شد كه مبادا، اهالى شهر براى تجاوز به آنان، به سوى خانه لوط بيايند.
7 - نگرانى لوط ( ع ) با ورود فرشتگان به نزد وى ، در چهره اش نمايان شد .
و لمّا أن جاءت رسلنا لوطًا سىء بهم . .. قالوا لاتخف
10 - لوط ( ع ) ، با ورود ملائكه به محضرش ، نگران شد و ترسيد .
و قالوا لاتخف و لاتحزن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 58 - 12
12 - عذاب استيصال ، عذابى گسترده و فراگيرنده همگان ( زن و مرد و پيرو جوان )
و كم أهلكنا من قرية . .. و كنّا نحن الورثين
تعبير «و كنّا نحن الوارثين» بازگوينده اين حقيقت است كه عذاب نازل شده بر جامعه هاى پيشين، چنان سخت و مرگبار بوده كه احدى از آن جان سالم بدر نمى برد تا وارث ديگران شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 24 - 4
4- طوفان بلا گسترده از كران تا كران افق ، براى قوم عاد
فلمّا رأوه عارضًا مستقبل أوديتهم . .. ريح فيها عذاب أليم
واژه «عارض» به معناى توده ابرى است كه در پهنه افق گسترده و عرض فضا را پر كرده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 26 - 14
14- فراگيرى عذاب بر قوم عاد ، پس از حق ناپذيرى هاى مستمر آنان
إذ كانوا يجحدون بـايـت اللّه و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
«كانوا يجحدون» مفيد استمرار است و ارتباط «حاق بهم» با آن، گوياى ترتيبى است كه در برداشت آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 7
7- عذاب قوم لوط ، فراگير تمامى ساكنان شهر بود .
فأسر بأهلك . .. وامضوا حيث تؤمرون
از اينكه حضرت لوط(ع) مأموريت يافت براى نجات خاندانش آنها را از شهر خارج كند، معلوم مى شود كه هر كس در شهر مى ماند، عذاب الهى دامنگير او مى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 38 - 3
3 - عذاب قوم لوط ، عذابى فراگير و مايه نابودى همه آنان
و لقد صبّحهم بكرة عذاب مستقرّ
وصف «مستقرّ» مى رساند كه طوفان شن، آن قدر استمرار يافت تا تمامى قوم لوط به هلاكت رسيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 31 - 4
4 ـ گناهى كه وعده عذاب دوزخ در پى داشته باشد ، كبيره است . *
سوف نصليه ناراً . .. ان تجتنبوا كبائر
مؤيّد برداشت فوق فرمايش امام صادق (ع) است كه درباره آيه فوق فرمود: الكبائر، التى اوجب اللّه عزّ و جل عليها النار.
كافى، ج 2، ص 276، ح 1 ; نورالثقلين، ج 1، ص 473، ح 207.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 57 - 7
7 ـ مشركان و منكران رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله)، خواهان تحقق زودرس وعده هاى آن حضرت در مورد نزول عذاب بودند.
و كذبتم به به ما عندى ما تستعجلون به
در آيات متعددى، مانند آيه 6، 9 و 11 سوره انعام، به كافران وعده عذاب و كيفر دنيوى داده شده است. لذا ممكن است مراد از «ما تستعجلون» نزول عذاب باشد كه كافران از سر انكار و تمسخر خواهان نزول سريع آن بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 67 - 3
3 ـ نزول عذاب، امرى قانونمند و داراى ضوابط و زمينه هاى مشخص است.
على أن يبعث عليكم عذابا . .. لكل نبإ مستقر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 1
1ـ نوح ( ع ) ، به كفرپيشگان قومش اعلام كرد كه به عذاب دنيوى و اخروى ، گرفتار خواهند شد .
فسوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه و يحلّ عليه عذاب مقيم
با توجه به تكرار كلمه «عذاب» و توصيف عذاب دوم به هميشگى بودن، مى توان گفت: مراد از «عذاب يخزيه»، عذاب دنيوى و مقصود از «عذاب مقيم»، آتش دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 29 - 9
9 - لوط ( ع ) ، قوم اش را به خاطر ارتكاب عمل لواط ، راهزنى و ارتكاب علنى منكر ، به عذاب الهى وعده داد .
أئنّكم لتأتون الرجال . .. فما كان جواب قومه إلاّ أن قالوا ائتنا بعذاب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 1 - 2
2 - وعده خداوند ، به عذاب شدن كافرانِ حق ناپذير در عصر بعثت
سأل سائل بعذاب واقع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 24 - 4
4 - عذاب اخروى و شكست دنيوى ، وعده الهى به كافران حق ناپذير
حتّى إذا رأوا ما يوعدون فسيعلمون من أضعف ناصرًا و أقلّ عددًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 19 - 13
13- آفرينش آسمان ها و زمين ( عالم آفرينش ) ، دليل قدرتمندى خداوند بر تحقق وعده عذاب كافران و حبط عمل نيكشان
من ورائه جهنّم . .. مثل الذين كفروا بربّهم أعمـلهم كرماد اشتدّت به الريح ... ألم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 55 - 5
5 ـ وعده خداوند به عذاب مشركان ستمگر ، حق و تخلف ناپذير است .
يقولون متى هذا الوعد . .. ألا إن وعد اللّه حق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 82 - 5
5 - آينده بشر ، شاهد نزول عذاب قهر الهى بر كافران
و إذا وقع القول عليهم
مفسران، كلمه «القول» را كنايه از عذاب گرفته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 1
1 - وعده نوح ( ع ) به قوم خود ، مبنى بر آمرزش گناهان ، مصونيت از عذاب الهى و تداوم زندگى تا فرارسيدن اجل مسمى ( مرگ مقدر ) ، در صورت ايمان آوردن آنان
يغفر لكم من ذنوبكم و يوخّركم إلى أجل مسمًّى
«أجل» به معناى پايان زندگى و نهايت زمان عمر آدمى و «مسمّى» به معناى معين و مشخص است. مقصود از تأخير اجل مسمى، نازل نشدن عذاب الهى و تداوم زندگى تا فرارسيدن مرگ مقدر الهى است كه هر انسانى، حتماً با آن روبه رو خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 8،9
8 - كيفر و عذاب خداوند ، تابع سنتِ اجلِ تعيين شده او است .
و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب
9 - عذاب تعيين شده براى كافران ، به خاطر اجل معين ، تأخير دارد و لكن تحقق اش قطعى است .
و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 13
13ـ كفرپيشگان قوم شعيب ، شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند .
فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
«أصبحوا» مى تواند به معناى «دخلوا فى الصباح» (به صبح وارد شدند) باشد و نيز مى تواند به معناى «صاروا» (شدند و گشتند) باشد. بر اساس معناى نخست، جمله «فأصبحوا» دلالت مى كند كه هلاكت قوم شعيب در آغاز صبحدم بوده است و صيحه و غرش ـ به قرينه «فاء» در «فأصبحوا» ـ پيش از صبح; يعنى، در شب تحقق يافته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 37 - 4
4 - زلزله مدين ، در شب رخ داد .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جـثمين
احتمال دارد كه «أصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصبح» باشد. بنابراين، زلزله، در شب اتفاق افتاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 12،13
12- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، آگاه نبودن خود از زمان دقيق وقوع عذاب الهى بر مشركان و كافران لجوج و پيروزى قطعى مسلمانان بر آنان را به مردم اعلام كرد .
و إن أدرى أقريب أم بعيد ماتوعدون
«إن» در «إن أدرى» نافيه است.
13- محدوديت علم پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به زمان وقوع عذاب بر مشركان و كافران حق ناپذير و زمان دقيق پيروزى قطعى مسلمانان بر آنان
إن أدرى أقريب أم بعيد ماتوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 9
9ـ كفرپيشگان قوم ثمود ، شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاه به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
چنان چه «أصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصباح» باشد دلالت مى كند كه هلاكت آنان ، در صبحدم بوده است. در نتيجه صيحه و غرش ـ به قرينه فاء در «فأصبحوا» ـ پيش از صبح; يعنى در شب بر قوم ثمود نازل شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 83 - 1
1- اصحاب حجر ( قوم ثمود ) پس از تكذيب رسولان و اعراض از معجزات و آيات الهى ، صبحگاهان گرفتار صداى وحشتناك و غرش سهمگين شدند .
و لقد كذّب أصحـب الحجر المرسلين . و ءاتينـهم ءايـتنا ... معرضين ... فأخذتهم الصي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 23 - 1،4
1- اظهار بى اطلاعى هود ( ع ) ، از كيفيت و زمان نزول عذاب الهى بر كافران قومش
فأتنا . .. قال إنّما العلم عند اللّه
4- هود ( ع ) ، تنها موظف به ابلاغ رسالت خويش و نه تعيين زمان عذاب و آوردن آن
فأتنا بما تعدنا . .. قال إنّما العلم عند اللّه و أُبلّغكم ما أُرسلت به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 3،23،28
3ـ فرشتگان ، فرا رسيدن زمان عذاب و كيفر قوم لوط را به حضرت لوط ( ع ) ابلاغ كردند .
إنا رسل ربك لن يصلوا إليك فأسر . .. أليس الصبح بقريب
23ـ صبحگاهِ ورود فرشتگان به ديار قوم لوط ، زمان مقرر شده براى نزول عذاب بر آن قوم
إن موعدهم الصبح
«ال» در «الصبح» جانشين مضاف اليه است. بنابراين «إن موعدهم الصبح»; يعنى: پگاه امشب ، زمان عذاب موعود قوم لوط مى باشد.
28ـ « عن أبى بصير و غيره عن أحدهما عليهما السلام : . . . لما قال جبرئيل : « إنا رسل ربك » قال له لوط : يا جبرئيل عجّل ، قال : نعم ، قال : يا جبرئيل عجّل ، قال : « إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب » . . . فأدخل جناحه تحتها حتّى إذا استعلت قلّبها عليهم و رمى جدران المدينة بحجار من سجّيل و سمعت إمرأة لوط الهَدّة فهلكت منها ;
ابوبصير و غير او از امام باقر يا امام صادق ـعليهما السلامـ روايت كرده اند كه فرمود: هنگامى كه جبرئيل به لوط گفت: ما فرشتگان، فرستادگان پروردگار تو هستيم، لوط به او گفت: عجله كن، جبرئيل گفت: باشد. لوط گفت: عجله كن، جبرئيل
گفت: «موعد هلاكت آنها صبح است، آيا صبح نزديك نيست؟»... پس بال خود را به زير زمين آن ديار فرو برد، آن گاه كه آن آبادى بالا رفت آن را به روى آنان واژگون كرد و ديوارهاى شهر را با سجيل (سنگ گِل) سنگباران كرد. همسر لوط صداى شديد فرو ريختن ديوارها را شنيد و از آن صدا به هلاكت رسيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 66 - 4
4- عذاب و هلاكت قوم لوط ، در صبحگاهان تحقق پذيرفت .
أن دابر هـؤلاء مقطوع مصبحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 38 - 1،2
1 - نزول عذاب بر قوم لوط ، در صبحگاهان
و لقد صبّحهم بكرة عذاب مستقرّ
2 - وزش طوفان شن بر قوم لوط ، در نخستين ساعات روز
إنّا أرسلنا عليهم حاصبًا . .. و لقد صبّحهم بكرة عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 12،13
12- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، آگاه نبودن خود از زمان دقيق وقوع عذاب الهى بر مشركان و كافران لجوج و پيروزى قطعى مسلمانان بر آنان را به مردم اعلام كرد .
و إن أدرى أقريب أم بعيد ماتوعدون
«إن» در «إن أدرى» نافيه است.
13- محدوديت علم پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به زمان وقوع عذاب بر مشركان و كافران حق ناپذير و زمان دقيق پيروزى قطعى مسلمانان بر آنان
إن أدرى أقريب أم بعيد ماتوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 53 - 5،10
5 - عذاب هاى تعيين شده از سوى خداوند براى كافران ، داراى اجل و وقت معينى است .
و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب
10 - عذاب كافران در موعد مقرر ، به صورت ناگهانى ، آنان را فراخواهد گرفت .
و ليأتينّهم بغتة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 54 - 7
7 - كافران ، اگر به خاطر اجل تعيين شده در دنيا ، گرفتار عذاب نشوند ، عذاب اخروى شان قطعى است .
و يستعجلونك بالعذاب و لولا أجل مسمّى لجاءهم العذاب . .. يستعجلونك بالعذاب و إنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 26 - 2
2 - زمان نزول عذاب ، شكست كافران و برپايى قيامت ، از امور غيبى و تنها در اختيار خداوند است .
حتّى اذا اوا ما يوعدون. ..اقريب ما توعدون... علم الغيب
تعريف «الغيب» براى استغراق است; يعنى، تمامى امور و حقايق غيبى و «عالم الغيب» خبر براى مبتداى محذوف (هو) است. تعريف مسند و مسنداليه، مفيد قصر مى باشد; يعنى، تنها خداوند عالم به امور غيبى است. گفتنى است از مصاديق مورد نظر در امور غيبى ـ به قرينه آيات پيشين ـ مسأله برپايى قيامت، شكست كافران و نزول عذاب بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 27 - 3
3 - امكان آگاهى رسولان الهى از زمان برپايى قيامت و نزول عذاب بر كافران ، به وسيله وحى و الهام خداوند
قل إن أدرى أقريب ما توعدون . .. إلاّ من ارتضى من رسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 16
16- تأخير يافتن زمان عذاب برخى از گمراهان تا آخرت و ترك عذاب آنان در دنيا ، مهلت خداوند به آنان است .
فليمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 12،13
12- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، آگاه نبودن خود از زمان دقيق وقوع عذاب الهى بر مشركان و كافران لجوج و پيروزى قطعى مسلمانان بر آنان را به مردم اعلام كرد .
و إن أدرى أقريب أم بعيد ماتوعدون
«إن» در «إن أدرى» نافيه است.
13- محدوديت علم پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به زمان وقوع عذاب بر مشركان و كافران حق ناپذير و زمان دقيق پيروزى قطعى مسلمانان بر آنان
إن أدرى أقريب أم بعيد ماتوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 82 - 8
8ـ سنگ هاى فرو ريخته بر قوم تبه كار لوط ، سنگ گِلهايى لايه لايه و متراكم
و أمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود
«منضود» به معناى روى هم قرار گرفته است و از آن جا كه اين كلمه صفت براى «سجيل» مى باشد ، چنين برمى آيد كه سنگهاى فرو ريخته بر قوم لوط ، داراى لايه هاى متعدد به هم چسبيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 15 - 10
10 ـ عذاب قيامت دهشتزا و سزاوار ترس بسيار
إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
توصيف روز قيامت به «عظيم»، بيان عظمت رخدادهاى آن (عذاب و . .. ) نيز هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 3 - 16
16ـ روز قيامت ، روزى بزرگ و عذاب آن ، عذابى سهمگين است .
فإنى أخاف عليكم عذاب يوم كبير
كلمه «كبير» در ظاهر صفت براى «يوم» است و در حقيقت بيانگر بزرگى عذاب آن روز مى باشد كه از آن در برداشت ، به سهمگينى عذاب تعبير گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 3
3ـ عذاب هاى اخروى كفرپيشگان ، عذابى دايمى و هميشگى است .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
حلول (مصدر يحلّ) به معناى فرود آمدن است و «مقيم» از «أقام بالمكان» (درنگ كرد و ماندگار شد) مى باشد. بنابراين «عذاب مقيم»; يعنى ، عذاب ماندگار و زوال ناپذير.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 24
24ـ عذاب روز قيامت ، عذابى است فراگير همه كافران و گنه كاران .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم محيط
كلمه «محيط» (احاطه كننده و فراگير) در ظاهر صفت براى «يوم» است و در حقيقت ، بيانگر وصفى براى عذاب مى باشد; يعنى ، محيط عذابه.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 2
2ـ عذاب آخرت ، عذابى سخت و سزاوار هراسيدن است .
لمن خاف عذاب الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 15
15 - عذاب قيامت ، سخت ، طاقت فرسا و فضاحت بار است .
و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب
پشيمان شدن از گذشته با مشاهده عذاب، نشانگر اين است كه عذاب مشاهده شده، عذابى سخت و آبروريز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 48 - 8
8 - عذاب قيامت ، تمامى وجود ستمگران را فرا خواهد گرفت .
و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 12
12 - عذاب هاى اخروى ، سخت تر و ذلت بارتر از كيفر هاى دنيوى خداوند است .
و لعذاب الأخره أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 46 - 2
2 - عذاب هاى اخروى ، به مراتب بلاخيزتر و تلخ تر از كيفر هاى دنيوى
و الساعة أدهى و أمرّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 5 - 12
12 - عذاب اخروى ، عذابى خواركننده است .
و للكـفرين عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 4
4 - كيفر و عذاب خداوند در آخرت ، بزرگ تر و با عظمت تر از عذاب و كيفر دنيوى او است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 14 - 3
3 - عذاب الهى در آخرت ، براى مجرمان بس طاقت فرسا و غير قابل تحمّل است .
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه . .. و من فى الأرض جميعًا ثمّ ينجيه
حاضر شدن مجرمان به فدا كردن همه خويشان و خلايق براى نجات خود از عذاب، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 31 - 2
2 - عذاب آتش دوزخ براى تكذيب گران ، مستمّر و لحظه به لحظه است .
لاظليل و لايغنى من اللّهب
سايه نبودن دود آتش و مانع نشدن آن از شعله ها، بيانگر استمرار و لحظه لحظه بودن آتش دوزخ براى تكذيب گران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 50 - 2
2 ـ عذاب استيصال براى مردمى كه استحقاق آن را دارند ، غافلگيرانه خواهد بود .
قل أرءيتم إن أتيكم عذابه بيتاً أو نهاراً
ابهام به «أو» بيانگر اين است كه خداوند زمان وقوع عذاب را مشخص نمى كند; از اين رو براى مردمى كه مورد عذاب واقع مى شوند، زمانش مجهول و غافلگيرانه خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 54 - 2،6
2 ـ عذاب استيصال ، براى مستحقان آن ، بسيار وحشتناك و طاقت فرساست .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
از «ما فى الأرض» (آنچه در زمين است) ـ كه ظهور در تحقق فعلى زمين و آنچه در آن است دارد ـ استفاده مى شود كه: مراد از عذاب، در آيه، عذاب استيصال است.
6 ـ تمامى عوامل و امكانات نجات آدمى از خطر مرگ ، در برابر عذاب استيصال ، بى اثر بوده و كارساز نيست .
و لو أن لكل نفس ظلمت ما فى الأرض لافتدت به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 58 - 12
12 - عذاب استيصال ، عذابى گسترده و فراگيرنده همگان ( زن و مرد و پيرو جوان )
و كم أهلكنا من قرية . .. و كنّا نحن الورثين
تعبير «و كنّا نحن الوارثين» بازگوينده اين حقيقت است كه عذاب نازل شده بر جامعه هاى پيشين، چنان سخت و مرگبار بوده كه احدى از آن جان سالم بدر نمى برد تا وارث ديگران شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 189 - 2،3،5
2 - نزول عذاب الهى بر مردم ايكه ، در روزى بسيار گرم و نفس گير بود كه آنان از شدت گرما به داخل سايه بان ها خزيده بودند .
فأخذهم عذاب يوم الظلّة
ضمير «هم»در «أخذهم» به «اصحاب الأيكه» باز مى گردد. «أَخْذ» (مصدر «أخذ») به معناى فرو گرفتن و «ظلّة» به معناى سايه بان است. اضافه «عذاب» به «يوم» به تقدير «فى» مى باشد; يعنى، «فأخذهم عذاب يوم الظلّة; عذابى سخت آنان را در روز سايه بان فروگرفت». ناميده شدن آن روز به «روز سايه بان» بدان جهت است كه مردم ايكه از شدت گرما، به زير سايه بان ها پناه برده بودند.
3 - مجازات مردم « ايكه » ، در روزى ابرى و تيره
فأخذهم عذاب يوم الظلّة
«ظلّة» (مى تواند به معناى) پاره ابرى باشد كه همچون سايه بان سايه مى افكند. بنابراين «فأخذهم عذاب يوم الظلّة»; يعنى، عذابى سخت آنان را در روزى كه ابرى بر فراز سرشان سايه افكنده بود، فرو گرفت.
5 - روز نزول عذاب بر مردم ايكه ، روزى هولناك و جانفرسا
إنّه كان عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 84 - 1
1 - عذاب اقوام قدرتمند پيشين ، امرى محسوس و قابل رؤيت براى آنان به هنگام نزول آن
فلمّا رأوا بأسنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 11،12
11ـ كفرپيشگان قوم شعيب ، بر اثر عذاب الهى به رو بر زمين افتادند و هلاك گشتند .
فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
«جثوم» (مصدر جاثمين) به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى آن را به معناى فرو افتادن بر سينه دانسته اند (لسان العرب).
12ـ صيحه و غرشى كه مردم مدين را فرا گرفت ، توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از آنان سلب كرد .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
«فى ديارهم» متعلق به «جاثمين» است و دلالت بر اين دارد كه: قوم شعيب در خانه هايشان به هلاكت رسيدند. بيان اين معنا حكايت از آن دارد كه صيحه و غرّش مهيب، آن چنان بود كه مردم مدين نتوانستند از خانه ها ـ كه طبعاً آدمى در اين موارد آن را ترك مى كند ـ بيرون آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 1
1ـ عذاب نازل شده بر مردم مدين ، موجب نابودى آنان و از ميان رفتن آثار زندگانى در ديار ايشان شد .
كأن لم يغنوا فيها
«غنىً» (مصدر لم يغنوا) به معناى اقامت كردن و سكنى گزيدن است. ضمير در «فيها» به «ديار» در آيه قبل برمى گردد و جمله «كأن لم يغنوا فيها»; يعنى، گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند و اين كنايه از نابودى آن ديار و محو شدن آثار زندگانى در آن جاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 13
13 ـ خلود در آتش جهنم ، موجب عادت كردن دوزخيان يا كاسته شدن از رنج و عذاب نيست . *
نار جهنم خلدين فيها هى حسبهم . .. و لهم عذاب مقيم
تكرار «و لهم عذاب مقيم» پس از «نار جهنم» ممكن است در جهت دفع اين توهّم باشد كه دوزخيان در اثر خلود، بدان انس مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 65 - 2
2 ـ عذاب جهنم ، پيوسته و گريزناپذير است .
إنّ عذابها كان غرامًا
«غرام» به معناى عذاب، شرّ دائم و بلاى گريزناپذير است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 38 - 3
3 - عذاب دوزخ ، عذابى است دردناك .
إنّكم لذائقوا العذاب الأليم
مقصود از «عذاب» در آيه شريفه، عذاب دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) كافران و مشركان معاند را به عذاب فراگير و دائمى دوزخ تهديد كرد .
و يحلّ عليه عذاب مقيم
«على» براى استيلا و تمكن است و مى رساند كه عذاب الهى دشمنان رسول خدا، فراگير و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 1
1 - عذاب دنيايى تكذيب كنندگان پيامبران الهى در تاريخ ، عذابى ذلت بار و خواركننده بود .
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 8
8ـ صيحه و غرشى كه قوم ثمود را فرا گرفت ، توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از آنان سلب كرد .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا فى ديـرهم جـثمين
«فى ديارهم» متعلق به «جاثمين» است و دلالت بر اين دارد كه قوم ثمود در خانه هايشان به هلاكت رسيدند. بيان اين معنا حكايت از آن دارد كه: صيحه و غرش مهيب آن چنان بود كه قوم ثمود، نتوانستند از خانه هاى خويش ـ كه طبعاً آدمى در اين گونه موارد از خانه خارج مى شود ـ بيرون آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 8
8 - گرفتار آمدن قوم ثمود به عذاب دفعى و ناگهانى
فأخذتهم صـعقة العذاب الهون
«صاعقة» به معناى صداى شديد آسمانى است و با توجه به مفرد بودن آن، معنا چنين مى شود: «ثموديان با يك فرياد آسمانى از ميان رفتند». بنابر اين مردم قوم ثمود بر خلاف قوم عاد ـ كه چندين روز عذاب آنان به طول انجاميد ـ، به عذابى ناگهانى گرفتار شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 31 - 2،3،4
2 - صيحه ( صداى سهمگين ) آسمانى ، وسيله نابودى قوم ثمود
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة
3 - عذاب قوم ثمود ، همراه با صاعقه اى عظيم و كشنده *
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة فكانوا كهشيم المحتظر
با توجه به اين كه خشك شدن بدن قوم ثمود، بيش از آن كه متأثر از صداى مهيب باشد، معلول صاعقه است; احتمال مى رود صيحه در اين آيه، بدان جهت آمده باشد كه همواره پس از صاعقه صدايى شنيده مى شود.
4 - خشك شدن قوم ثمود ، همانند علف هاى خشك دامداران ، با يك صداى مهيب آسمانى
إنّا أرسلنا عليهم صيحة وحدة فكانوا كهشيم المحتظر
«هشيم» به گياه خشك و «محتظر» به كسى گفته مى شود كه براى دام آغل درست كند. بنابراين «هشيم المحتظر»; يعنى، علف خشكى كه دامدار براى دامش تهيه مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 8 - 2
2 - عذاب قوم ثمود ، فراگير بود و كسى از آنان زنده و نسلى از آنان باقى نماند .
فهل ترى لهم من باقية
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين است كه ضمير «لهم» به مجموع قوم ثمود و عاد بازگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 14 - 16
16 - بدن هاى قوم ثمود در اثر عذاب فراگير الهى ، متلاشى گشت و جنازه هاى آنان ، مدفون و با خاك يكسان شد .
فدمدم عليهم . .. فسوّيها
حرف «فاء» در «فسوّاها»، ممكن است جمله بعد را مفسّر جمله قبل قرار داده باشد. هم چنين مى تواند بر ترتيب دلالت كند. در صورت دوم ـ كه برداشت ياد شده ناظر به آن است ـ قوم ثمود نخست با عذاب «دمدمة» قطعه قطعه شدند; آن گاه مدفون و با خاك يكسان شدند. جمله «فسوّاها» در اين برداشت، به معناى «فسوّاهم بالأرض» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 10
10 - عذاب نازل شده بر قوم عاد ، عذابى بس خواركننده و ذلت بار
لنذيقهم عذاب الخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 24 - 8
8- عذاب الهى براى قوم عاد ، طوفانى توفنده ، دردآور و مرگ بار
ريح فيها عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 1،7
1- عذاب قوم عاد ، تندبادى ويرانگر و نابود كننده همه مظاهر حيات
ريح . .. تدمّر كلّ شىء
تعبير «كلّ شىء» گر چه عام است و شامل همه مظاهر طبيعت مى شود; اما «لايرى إلاّ مساكنهم» نشان مى دهد كه اين ويرانگرى، بيشتر متوجه جانداران و موجودات زنده بوده است.
7- اجساد قوم عاد ، مدفون در زير شن و يا پراكنده در سرزمين هاى دور ، باطوفان بلا *
فأصبحوا لايرى إلاّ مسـكنهم
در صورتى كه «لايرى» به معناى حقيقى كلمه باشد; ديده نشدن اجساد و بقاياى قوم عاد از دو حال خارج نيست: يا در نتيجه مدفون شدن بهوسيله شن ها است ـ كه واژه «الأحقاف» مى تواند مؤيد آن باشد ـ و يا در نتيجه گردباد و طوفان عظيم، آنان به مناطقى بس دور افكنده شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 42 - 1،2،3،4
1 - باد وزيده بر قوم عاد ، از ميان برنده تمامى مظاهر حيات بود .
الريح العقيم . ماتذر من شىء
2 - تبديل اجساد قوم عاد به استخوان هايى پوسيده ، با وزش باد عذاب
و ما تذر من شىء أتت عليه إلاّ جعلته كالرّميم
«رميم» به استخوانى گفته مى شود كه پوسيده شده باشد.
3 - باد وزيده بر قوم عاد ، داراى خاصيتى سوزاننده و متلاشى كننده مظاهر حيات *
ما تذر من شىء أتت عليه إلاّ جعلته كالرّميم
تعبير «ما تذر من شىء» مى رساند كه اين باد بر هر جسمى كه مىوزيد، آن را مانند حرارت آتش پوسانده و اجزاى آن را در معرض متلاشى شدن، قرار مى داد.
4 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : الريح العقيم تخرج من تحت الأرضين السبع و ما خرج منها شىء قط إلاّ على قوم عاد حين غضب اللّه عليهم فأمر الخزّان أن يخرجوا منها بقدر مثل سعة الخاتم . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه «ريح عقيم» از زير زمين هاى هفتگانه خارج مى شود و تاكنون چيزى از آن خارج نشده; مگر براى قوم عاد. آن گاه كه خداوند بر آنان غضب كرد، پس خزانه داران آن باد را امر كرد كه از آن باد به اندازه اى كه از وسعت مثل انگشترى خارج مى شود، بر قوم عاد خارج كنند...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 19 - 4
4 - نابودى قوم عاد ، همراه با دشوارى ها و سختى هاى مستمر ; و نه مقطعى و زودگذر
إنّا أرسلنا عليهم ريحًا صرصرًا فى يوم نحس مستمرّ
برداشت ياد شده با توجه به توصيف «يوم نحس» با وصف «مستمرّ»، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 20 - 1،4،5
1 - شدت باد هاى عذاب ، موجب بركنده شدن قوم عاد از زمين
تنزع الناس كأنّهم أعجاز نخل منقعر
4 - شدت باد هاى عذاب ، موجب بيرون كشيده شدن قوم عاد از حفره ها و پناهگاه هايشان *
تنزع الناس كأنّهم أعجاز نخل منقعر
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه واژه «منقعر»، نظر به حفره ها و پناهگاه هايى داشته باشد كه قوم عاد براى زندگى يا فرار از شدت باد، حفر كرده و مانند ريشه هاى نخل، خود را در اعماق آن پنهان كرده بودند.
5 - كوبندگى عذاب ، موجب جدا شدن سر هاى قوم عاد *
كأنّهم أعجاز نخل منقعر
تعبير «أعجاز» (تنه ها) ممكن است اشاره به اين داشته باشد كه اندام قوم عاد، بدون سر بر زمين افتاده بود; همچون تنه نخل هايى كه قسمت بالاى آن بريده شده و تنها پايين آن، مانده و از ريشه كنده شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 8 - 1
1 - عذاب قوم عاد ، فراگير بود و كسى از آنان زنده و نسلى از آنان باقى نماند .
فهل ترى لهم من باقية
«باقية» در برداشت ياد شده، صفت براى موصوف مقدر (مانند «نفس») دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 8
8- عذاب قوم لوط ، غافلگيرانه و بدون آگاهى قبلى آنان بود .
فأسر بأهلك . .. و لايلتفت منكم أحد
از اينكه ملائكه از لوط(ع) خواستند تا خانواده خويش را شبانگاه از شهر بيرون ببرد و مراقبت به عمل آورد تا هيچ يك از آنان باز نگردند، احتمالاً از اين جهت بود كه كسى از قوم لوط متوجه قضيه نزول عذاب نشود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 66 - 2،3
2- عذاب قوم لوط ، عذابى سهمگين و شديد بود .
و قضينا إليه ذلك الأمر أن دابر هـؤلاء مقطوع مصبحين
آمدن جمله «و قضينا إليه ذلك الأمر» به صورت مبهم و تفسير شدن آن با جمله «أن دابر. ..» و نيز كلمه «ذلك» ـ كه اشاره به دور دارد ـ بيانگر برداشت فوق است.
3- نسل قوم لوط با عذاب الهى ، قطع و ريشه كن شد .
و قضينا . .. أن دابر هـؤلاء مقطوع مصبحين
«دابر» به معناى «آخر» است (مفردات راغب)، و مقصود از جمله «دابر هـؤلاء مقطوع» نابودى آخرين فرد موجود از قوم لوط است كه طبيعتاً قطع نسل آنان را در پى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 58 - 1،2،4
1 - بارش بارانى از عذاب مرگبار بر قوم فسادپيشه لوط
و أمطرنا عليهم مطرًا
تنكير «مطراً» تنكير تنويع است; يعنى، نوعى باران فرستاديم كه آنان را در كام مرگ فرو برد.
2ـ عذاب قوم لوط ، عذابى آسمانى و فرو باريده بر سر آنان
و أمطرنا عليهم مطرًا
4 - عذاب فرو آمده بر قوم لوط ، بسى مرگبار و جانگزا بود .
فساء مطر المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 38 - 3
3 - عذاب قوم لوط ، عذابى فراگير و مايه نابودى همه آنان
و لقد صبّحهم بكرة عذاب مستقرّ
وصف «مستقرّ» مى رساند كه طوفان شن، آن قدر استمرار يافت تا تمامى قوم لوط به هلاكت رسيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 2
2ـ عذاب دنيوى كافران قوم نوح ، عذابى ذلت آور ، خواركننده و هلاك سازنده بود .
من يأتيه عذاب يخزيه
«إخزاء» (مصدر يخزيه) به معناى ذليل و خوار كردن و نيز به معناى هلاك ساختن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 3
3 - قوم نوح با آتشى بزرگ و وصف ناپذير پس از مرگ عذاب شدند .
فأُدخلوا نارًا
تنكير «ناراً» يا براى افاده تعظيم است و يا براى بيان نوع خاصى از آتش كه وصف ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 75 - 1
1 - عذاب دوزخ ، عذابى هميشگى و تخفيف ناپذير ، براى مجرمان
لايفتّر عنهم و هم فيه مبلسون
«تفتير» (مصدر «يفتّر») به معناى تخفيف و تقليل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 1
1 - عذاب هاى الهى در آخرت ، بى نظير و غير قابل تشبيه با عذاب هاى ديگران است .
فيومئذ لايعذّب عذابه أحد
ضمير «عذابه» به «ربّك» در آيات پيشين برمى گردد و مفاد آيه شريفه، اين است كه در قيامت، مانند عذاب خداوند هيچ كس عذاب نمى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 4
4 - امكان وجود مشابه ، براى عذاب هاى دنيوى خداوند
فيومئذ
قيد «يومئذ» بى نظير بودن عذاب هاى الهى را به آخرت اختصاص داده است; بنابراين وجود مشابه را براى عذاب هاى دنيوى، نفى نكرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 7 - 4،5
4 - لجاجت در برابر ايمان و حق گريزى ، زمينه ساز آمدن عذاب الهى است .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
5 - آن دسته از مشركان و كافران صدراسلام ـ كه عذاب الهى بر آنان مقرر گرديده بود ـ براى هميشه از ايمان محروم شدند .
لقد حقّ القول على أكثرهم فهم لايؤمنون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «فاء» در جمله «فهم لايؤمنون» تفريعيه است و اين جمله متفرع بر جمله قبل مى باشد; يعنى، چون مقرر شد كه بيشتر آنان عذاب شوند، پس توفيقى براى ايمان آوردن نخواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 64 - 6
6ـ صالح ( ع ) ، قوم خود را در صورت آزاررسانى به ناقه و بازداشتن آن از چرا ، به عذابى زودرس هشدار داد .
و لاتمسوها بسوء فيأخذكم عذاب قريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ليل - 92 - 14 - 8
8 - سرچشمه هدايت ، خداوند است و هدايت گران ، ابلاغ كننده هشدار هاى اويند .
إنّ علينا . .. فأنذرتكم
تغيير ضميرهاى جمع (نا) به مفرد (تُ)، مى تواند نشانگر اين باشد كه هرگونه هدايتى كه در قالب انذار انجام گرفته است، بالاصاله از خداوند است; گرچه به زبان فرستادگان او بيان شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 59 - 13
13 ـ هشدار به روز قيامت و عذاب هول انگيز آن ، از رسالت هاى اساسى نوح ( ع )
إنى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 1
1ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) منكران ربوبيت خدا و انكار كنندگان سراى آخرت را به عذاب هاى دنيوى هشدار مى داد .
و يستعجلونك بالسيئة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 47 - 2،4
2 ـ ظالمان در معرض نابودى با عذاب الهى هستند.
إن أتيكم عذاب اللّه بغتة أو جهرة هل يهلك إلا القوم الظلمون
4 ـ هلاكت با عذاب الهى تنها دامنگير اقوام ستمگر مى شود.
هل يهلك إلا القوم الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 16،17
16ـ فرشتگان به لوط ( ع ) توصيه كردند كه همسرش را براى نجات از عذاب ، به همراه خويش كوچ ندهد .
فأسر بأهلك بقطع من الّيل . .. إلاّ امرأتك
برداشت فوق، بر اين اساس است كه «امرأتك» استثنا از «أهلك» باشد.
17ـ از ميان خانواده لوط ( ع ) تنها همسرش به هنگام كوچ شبانه از سير باز ماند و به طرف ديار قوم لوط بازگشت .
و لايلتفت منكم أحد إلاّ امرأتك
برداشت فوق، مبتنى بر اين احتمال است كه «إلاّ امرأتك» استثنا از جمله «لايلتفت . ..» باشد. بر اين مبنا جمله «لايلتفت... إنه مصيبها ما أصابهم» چنين معنا مى شود: هيچ يك از شماها نبايد از سير باز ماند و به سوى خانه خود باز گردد و لكن همسرت تخلف خواهد كرد و باز خواهد گشت; زيرا بايد به عذاب گرفتار شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 65 - 9
9- حضور در جمع مستحقان عذاب الهى ، انسان را در معرض گرفتار شدن در عذاب آنها قرار مى دهد .
فأسر بأهلك . .. و لايلتفت منكم أحد
برداشت فوق، بر اين احتمال است كه غرض از دستور به عدم بازگشت به خاطر گرفتار نيامدن به عذاب الهى در سرزمين قوم لوط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 94 - 6
6 - نبودن در جمع ظالمان به هنگام نزول عذاب الهى بر آنان ، درخواست پيامبر (صلی الله علیه و آله) از خداوند
ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 49 - 3
3 - نااميدى دوزخيان از نجات كامل خود از عذاب جهنم و يا تخفيف و بخشش عمده آن
ادعوا ربّكم يخفّف عنّا يومًا من العذاب
دوزخيان، از نگهبانان جهنم درخواست تخفيف تنها يك روز و اندكى از عذاب خود را دارند. از اين نكته مى توان برداشت ياد
شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 44 - 4
4- خداوند ، تنها ياور قابل اتّكا ، به هنگام عذاب و گرفتارى ها است .
هنالك الولـية للّه الحقّ
چنان چه «هنالك» اشاره به زمان عذابى باشد كه «أُحيط بثمره» بر آن دلالت داشت، مراد اين است كه هنگام نزول عذاب، اميد آدمى به اسباب، منقطع گشته و تنها نقطه اميدبخش، نصرت خداى يگانه است.
عذاب دنيوى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 3
3 - توجه دادن به عذاب آخرت ، بازدارنده تر از تهديد به عذاب دنيوى است .
نكال الأخرة و الأولى
عذاب آخرت، ممكن است از آن جهت نكال و مايه عبرت باشد كه توجه به آن در دنيا، ديگران را از فرجام كافران مى ترساند و از همسانى با گرفتاران به عذاب بر حذر مى دارد. در اين صورت تقديم «الأخرة» بر «الأولى»، بيانگر نقش برتر آن در عبرت آموزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 1
1 ـ عذاب فرود آمده بر تكذيب كنندگان شعيب و كفرپيشگان مدين موجب نابودى آنان و تخريب آثار زندگانى در آن ديار شد .
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
ضمير در «فيها» به «دار» در آيه قبل برمى گردد و «غنى» مصدر «لم يغنوا» به معناى اقامت كردن و سكونت گزيدن است. بنابراين «كأن لم يغنوا» يعنى گويا قوم شعيب در ديارشان اقامت نكرده بودند. و اين كنايه از نابودى ديار آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 103 - 4
4ـ ناباوران به قيامت از درك دلالت عذاب هاى دنيوى ، بر قيامت و عذاب هاى اخروى ناتوانند .
إن فى ذلك لأية لمن خاف عذاب الأخرة
روشن است كه دلالت عذابهاى دنيوى بر حقانيت قيامت، اختصاص به گروهى خاص ندارد. بنابراين لام در «لمن خاف ...» لام انتفاع است و بيانگر اين نكته مى باشد كه: هر چند آيت بودن عذابها اختصاص به كسى ندارد; ولى ناباوران به قيامت از فهم آن محرومند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 6
6 ـ منافقان ، در معرض نزول عذاب الهى و مبتلا شدن به سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين
وعد اللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ... و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 10
10 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى ، از طريق اعطاى نعمت هاى ظاهرى و اسباب طبيعى
إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 8،9،15
8 ـ اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خدا ، تنها مايه عذاب و گرفتارى آنان در دنياست .
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها فى الدنيا
9 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
15 ـ كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 16
16- تأخير يافتن زمان عذاب برخى از گمراهان تا آخرت و ترك عذاب آنان در دنيا ، مهلت خداوند به آنان است .
فليمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 3
3 - ذلت و سرافكندگى در زندگى دنيايى ، از انواع عذاب هاى الهى در دنيا
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 84 - 5
5- خداوند ، كافران لجوج عصر بعثت را به عذاب دنيوى در زمانى مناسب هشدار داد .
فلاتعجل عليهم إنّما نعدّ لهم عدًّا
عبارت «إنّما نعدّ لهم عدّاً» حاوى مفهوم تعليل است; يعنى، هدف بالا رفتن ارقام است و روزى، شمارش به نقطه مورد نظر خواهد رسيد و پس از آن، عذاب حتمى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 135 - 5
5 - هشدار هود ( ع ) به امكان نزول عذاب سخت دنيوى بر قوم كفرپيشه عاد
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «يوم عظيم» مى تواند روز قيامت باشد(برداشت هاى پيش بر اين احتمال است). همچنين مى تواند روز استيصال در دنيا باشد. برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 8 - 1
1ـ كافران به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قيامت ، مستحق عذاب دنيوى اندو به آن تهديد شده اند .
و لـئن أخّرنا عنهم العذاب
جمله «ما يحبسه» (چه چيز مانع نزول آن عذاب است؟) مى رساند كه مراد از «العذاب» عذاب دنيوى است و نيز حكايت از اين دارد كه كفرپيشگان ، به آن عذاب تهديد شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 10
10ـ نوح ( ع ) ، كافران قومش را به عذابى دردناك در دنيا هشدار داد .
إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 102 - 5
5ـ خداوند ، مشركان و كفرپيشگان عصر بعثت را به عذاب هاى شديد دنيوى تهديد كرد .
و كذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى و هى ظـلمة إن أخذه أليم شديد
برداشت فوق، از مخاطب قرار دادن پيامبر(صلی الله علیه و آله) در «كذلك أخذ ربك» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 1
1ـ خداوند منكران رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را همواره به عذاب هاى دنيوى تهديد مى كرد .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم
تحقق بخشيدن برخى از عذابهاى موعود در حيات پيامبر(صلی الله علیه و آله) ـ كه مفاد «نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفينّك» است ـ حاكى از آن است كه مراد از وعيدها (نعدهم) عذابهاى دنيوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، كافران و مشركان لجوج را به عذابى خواركننده در دنيا هشدار داد .
فسوف تعلمون . من يأتيه عذاب يخزيه
مفسران بر اين عقيده اند كه مقصود از عذاب خواركننده، به قرينه ذيل آيه ـ كه از عذاب دائمى (اخروى) سخن مى گويد ـ عذاب دنيايى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 10 - 3
3- تهديد مشركان حق ستيز مكه ، از سوى خداوند به عذابى دنيوى و تيره كننده زندگى
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «دخان مبين»، كنايه از تيره روزى و عذاب دنيوى باشد، چه اين كه برخى از
مفسران اين آيه را پاسخى به دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته اند كه از خداوند خواست تا براى بيدار شدن مشركان، آنان را به قحطى اى همچون دوران يوسف مبتلا كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 78 - 11
11 - حكم خداوند به عذاب كافران در دنيا ، مطابق حق است .
فإذا جاء أمر اللّه قضى بالحقّ
برداشت ياد شده بر اين احتمال است كه مقصود از «أمر اللّه» عذاب دنيوى (استيصال) باشد; چنان كه موارد بسيارى در قرآن به همين معنا آمده است; مانند عذاب طوفان نوح كه از آن چنين ياد شده است: «قال لاعاصم اليوم من أمر اللّه . ..»، (هود، آيه 43).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 9
9 - گنه كاران توبه ناپذير ، در معرض عذاب الهى در دنيا ( عذاب استيصال )
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 74 - 4
4- كافران و روى گردانان از پذيرش آيات قرآن ، در خطر گرفتارى به سرنوشت هلاكت بار پيشينيان و ابتلا به عذاب هاى دنيوى
و إذا تتلى عليهم ءايتنا . .. و كم أهلكنا قبلهم من قرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 13
13- گمراهان ، همواره در خطر گرفتارى به عذاب هاى الهى در دنيا
فليمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما يوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة
ترديد در «إمّا العذاب و إمّا الساعة» و نكره آوردن «مدّاً» و مبهم گذاشتن مقدار مهلت، اين نتيجه را مى دهد كه هر يك از گمراهان، بايد هر لحظه منتظر عذاب دنيوى و پايان مهلت در باره خود باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 74 - 4
4- كافران و روى گردانان از پذيرش آيات قرآن ، در خطر گرفتارى به سرنوشت هلاكت بار پيشينيان و ابتلا به عذاب هاى دنيوى
و إذا تتلى عليهم ءايتنا . .. و كم أهلكنا قبلهم من قرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 15 - 2
2- اخبار خداوند از رفع محدود عذاب دنيوى مشركان مكه و بازگشت دوباره آنان به كفر و شرك
إنّا كاشفوا العذاب قليلاً إنّكم عائدون
برداشت يادشده بر اين اساس است كه عذابى كه در آيات پيشين از آن ياد شده، عذاب دنيوى باشد. در اين صورت معناى آيه چنين مى شود: ما عذاب دنيوى را براى زمانى اندك برخواهيم داشت; يعنى، در دنيا كه اصولاً مجالى اندك است عذاب را از شما برمى داريم; اما انتقام به قيامت موكول خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 14
14 ـ رويگردانى از حكم و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، زمينه ساز گرفتارى به عذاب دنيوى
فان تولوا فاعلم انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
برخى كلمه «بعض» را قرينه بر اين دانسته اند كه مراد از عذاب، عذابهاى دنيوى است، زيرا تهديد به عذابهاى آخرت نمى تواند اختصاص به برخى از گناهان داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 2
2 - تكذيب پيامبران الهى ، زمينه ساز عذاب ذلت بار و سرافكنده كننده در دنيا از سوى خداوند
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 55 - 8
8 - عمل نكردن به تعاليم قرآن ، درپى دارنده عذاب ناگهانى در دنيا
و اتّبعوا أحسن ما أُنزل . .. من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة
«بغتة» به معناى ناگهانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 2
2 - بخل و محروم ساختن بينوايان از اموال خويش ، زمينه ساز كيفر و عذاب الهى در دنيا و آخرت
أن لايدخلنّها اليوم عليكم مسكين . .. كذلك العذاب و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 34 - 1
1ـ كافران ، مشركان ، گمراهان و آنان كه پيامبران را به مسخره مى گيرند ، به عذاب هاى سخت دنيوى و اخروى گرفتار خواهند شد .
لهم عذاب فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أشق
مراد از ضمير در «لهم» ـ به قرينه آيه 31 و 32 ـ كافران، مشركان ، استهزاگران و گمراهان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 6
6 - عذاب الهى در آخرت ، در مقايسه با عذاب هاى دنيوى ، بسى بزرگ تر و شديدتر است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 37 - 14
14ـ كفرپيشگان و ستمگران ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لاتخـطبنى فى الذين ظلموا إنهم مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 55 - 11
11 - احتمال تحقق عقوبت و عذاب گناه در دنيا
فأخذتكم الصعقة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 5،9
5 - متمردان و ستمكاران قوم موسى ، به عذاب آسمانى گرفتار شدند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء
9 - گنهكاران فسق پيشه ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 56 - 2،3،4،5
2 ـ كفر ، موجب عذاب دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم . .. فى الدنيا و الاخرة
3 ـ عدم تبعيّت يهود از حضرت عيسى ( ع ) ، موجب عذاب سخت آنان در دنيا و آخرت
فاما الذين كفروا فاعذّبهم عذاباً شديداً فى الدنيا و الاخرة
مصداق مورد نظر از جمله «فامّا الذين كفروا»، كافران به حضرت عيسى (ع) است.
4 ـ برترى پيروان عيسى ( ع ) بر يهوديان ، موجب عذاب سخن دنيوى يهوديان
و جاعل الذين اتبعوك . .. فاما الذين كفروا
بنابراينكه جمله «فاما الذين . .. »، به قرينه ذكر عذاب دنيوى، نتيجه جمله «جاعل الّذين ... » باشد; يعنى عذاب دنيوى يهود نتيجه تفوّق نصارا بر ايشان است.
5 ـ كافران ( يهوديان ) ، هيچ يار و ياورى در برابر عذاب الهى در دنيا و آخرت ندارند .
فاّما الذين كفروا . .. و ما لهم من ناصرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 137 - 13
13 ـ برخى از گناهان آدمى ، در پى دارنده عذاب هاى دنيوى
كيف كان عاقبة المكذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 84 - 15
15 ـ عذاب خدا و آسيب رسانى او ، بسى سخت تر از گزند و عذاب ديگران
و اللّه اشدّ بأساً و اشدّ تنكيلا
«تنكيل» در اصل به معناى عذاب كردن كسى با قرار دادن او در قيد و بند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 46
46 ـ ناچيزى مجازات و ذلت دنيوى ، در برابر عذاب اخروى
لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
تصريح به بزرگى عذاب آخرت در مقابل كيفر دنيوى، كه به بزرگى توصيف نشده است، اشاره به اين است كه اين رسوايى و كيفر دنيوى در مقايسه با عذاب آخرت ناچيز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 47 - 3
3 ـ عذاب ناگهانى و غافلگيرانه و عذاب غير غافلگيرانه (تدريجى و با ظهور نشانه هاى عذاب)، از انواع عذابهاى الهى در دنيا
إن أتيكم عذاب اللّه بغتة أو جهرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 131 - 4
4 ـ خداوند مردم جامعه اى را كه از روى غفلت و ناآگاهى ستم كنند، به عذاب دنيوى نابود نمى كند.
ذلك أن لم يكن ربك مهلك القرى بظلم و أهلها غفلون
براى جار و مجرور «بظلم» متعلقهاى مختلفى مى توان در نظر گرفت، از آن جمله اينكه متعلق به «مهلك» باشد. يعنى: «مهلك القرى بسبب ظلم». برداشت فوق بر اين اساس است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 2،3
2 ـ عذاب سهمگين خداوند در انتظار جوامع مختلف از قوانين دين و پذيرنده ولايتهاى غير خداوند
و لاتتبعوا من دونه . .. و كم من قرية أهلكنها
بيان هلاكت جوامع پيشين پس از فرمان به رعايت قوانين دين و سرپيچى از ولايت غير خدا «اتبعوا ما أنزل اليكم . ..»، بيانگر آن است كه عذاب امتهاى پيشين به سبب تخلف آنان از اين فرمان بوده است.
3 ـ گروهى از امتهاى متخلف پيشين شب هنگام و گروهى ديگر در حال خواب نيمروز، گرفتار عذاب الهى شدند.
فجاءها بأسنا بيتا أو هم قائلون
«أو» در جمله «أو هم قائلون» براى تنويع است. «قائلة» به معناى نيمروز است و «قائل» به كسى گفته مى شود كه آن هنگام در خواب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 1
1 ـ ستم پيشگان، به هنگام مواجه شدن با عذابهاى دنيوى (عذاب استيصال)، معترف به ظلمهاى گذشته خويش شدند
فما كان دعويهم . .. إنا كنا ظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 97 - 3
3 ـ احساس مصونيت تكذيب كنندگان انبيا از گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ، احساسى نابجا و به دور از واقعيت است .
أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا
استفهام در جمله «أفأمن . .. » استفهام انكارى توبيخى است. يعنى اقوام كفرپيشه احساس امنيت از عذاب الهى دارند، ولى به خاطر نابجا بودن چنين احساسى مورد ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 2،3،4
2 ـ خداوند يهوديان متمرد در آبادى ايله را پس از مداومت بر صيد ماهى در روز شنبه و بى اعتنايى به مواعظ اصلاحگران به عذابى شديد گرفتار ساخت .
فلما نسوا ما ذكروا به . .. أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
«بئيس» به معناى شديد است.
3 ـ خداوند از ميان يهوديان ايله تنها مصلحانِ نهى كننده از منكر را از گرفتار شدن به عذاب رهايى بخشيد .
أنجينا الذين ينهون عن السوء
4 ـ خداوند حتى آن گروه از يهوديان ايله را كه خود صالح بودند ، ولى متجاوزان را موعظه نكردند ، به عذابى شديد گرفتار ساخت .
أنجينا الذين ينهون عن السوء و أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس
در آيه قبل در مقام تقسيم يهوديان ايله از نظر عملكرد، آنان را به سه گروه تقسيم كرد و آيه مورد بحث در مقام بيان سرنوشت آنان است و ايشان را در دو گروه قرار داده است. اين مقايسه نشان مى دهد كه خداوند ترك كنندگان نهى از منكر را از گروه ظالمان (الذين ظلموا) شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 6
6 ـ رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 4
4 - بلا هاى دنيوى با همه سنگينى ، در برابر عذاب هاى اخروى بسى ناچيز است .
من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر
اگرچه «أدنى» در مقابل «أبعد»، و «أكبر» در مقابل «اصغر» است، اما به قرينه واژه «أكبر»، مراد از آن مى تواند كوچك باشد. لازم به گفتن است كه گرچه از عذاب دنيوى با واژه «أدنى» (كوچك) تعبير شده است، اما با توجه به واقعيت هاى موجود، اين گونه مشكلات، عذاب هايى بس سنگين و گاهى تحمل ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 6
6 - عذاب الهى در آخرت ، در مقايسه با عذاب هاى دنيوى ، بسى بزرگ تر و شديدتر است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 12
12 - عذاب هاى اخروى ، سخت تر و ذلت بارتر از كيفر هاى دنيوى خداوند است .
و لعذاب الأخره أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 33 - 3،4
3 - نابود كردن محصولات و دستاورد هاى بشر ، از راه هاى كيفر و عذاب الهى در دنيا
بل نحن محرومون . .. كذلك العذاب
4 - كيفر و عذاب خداوند در آخرت ، بزرگ تر و با عظمت تر از عذاب و كيفر دنيوى او است .
و لعذاب الأخرة أكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 2
2 - عذاب دنيا ، هر چند شديد باشد ، در قياس با عذاب آخرت ناچيز است . *
سوط عذاب
تعبير «شلاق عذاب»، حاكى از تقليل است; يعنى، عذاب سخت آسمانى كه بر فرعون و اقوام عاد و ثمود فروريخت، در واقع
شلاقى بيش نبود. برخى از اهل لغت، كلمه «سوط» را به معناى «نصيب» گرفته اند(مقاييس اللغة). برداشت ياد شده با توجّه به اين معنا، وضوح بيشترى مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 5،6
5 - خاندان فرعون ، به عذاب سخت و فراگير دنيوى گرفتار شدند .
و حاق بـَال فرعون سوء العذاب
«حاقَ» (مرادف «أحاطَ»); يعنى، احاطه يافت و فراگير شد.
6 - عذاب سخت فرعونيان در دنيا ، از جلوه هاى حمايت خداوند از مؤمن آل فرعون
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيـه اللّه سيّئات ما مكروا و حاق بـَال فرعون سوء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 36 - 2
2- ابليس ، به دنبال نافرمانى از سجده بر آدم ( ع ) و طرد شدن از درگاه الهى ، از خداوند خواست تا قيامت ، او را دچار عذاب و كيفر نكند .
قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون
متعلق «إنظار» در جمله «فأنظرنى» ذكر نشده است و چون ابليس از فرمان سجده بر آدم(ع) سرپيچى كرد و در انتظار كيفر بود، از اين رو ممكن است مورد إنظار و مهلت، تأخير افتادن كيفر او تا روز قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 5
5 - كافران تكذيب گر و ستيزه جوى قوم نوح و بعد از آنها ، به دليل دوزخى بودن ، به عذاب دنيوى نيز گرفتار شدند .
فأخذتهم فكيف كان عقاب . و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا أنّهم أصحـب النار
برداشت ياد شده مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «أنّهم أصحاب النار» ـ به تقدير لام تعليل ـ در مقام تعليل باشد; يعنى، چون آنان از دوزخيان هستند، به عذاب الهى گرفتار آمدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 15 - 11
11- نزول عذاب دنيوى بر امت هاى گنهكار ، تنها پس از اتمام حجت و فرستادن پيامبرى براى ايشان است .
و ما كنّا معذّبين حتى نبعث رسولاً
جمله «ما كنّا معذّبين حتى نبعث رسولاً» اطلاق دارد و عذاب دنيوى را هم دربرمى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 166 - 7
7 ـ مسخ يهوديان متمرد آبادى ايله به بوزينگانى مطرود ، عذاب سخت الهى براى ايشان
قلنا لهم كونوا قردة خسئين
برخى برآنند كه «قلنا لهم . .. » بيان همان «عذاب بئيس» است كه در آيه قبل آمده است. گفتنى است بر اين مبنا «الذين ظلموا» شامل ترك كنندگان نهى از منكر نمى شود. زيرا آنان قانون حرمت صيد را نشكستند و به بوزينه تبديل نشدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 188 - 12
12 ـ كتمان حقايق و ديگر ترفند هاى عالمان اهل كتاب ، آنان را از عذاب دنيا ( ذلّت ، شكست و . . . ) نجات نخواهد داد .
لا تحسبنّ الّذين . .. بمفازة من العذاب
در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرينه تكرار آن، عذاب دنيوى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 3،4،5،7
3 ـ كافران قوم شعيب شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «ادخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد، نه به معناى «صاروا». بر اين مبنا «فاصبحوا ... » مى رساند كه هلاكت به هنگام صبح اتفاق افتاد و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح، يعنى درشب، بر كافران قوم شعيب عارض شده است.
4 ـ كفرپيشگان قوم شعيب بر اثر عذاب الهى ، همگان به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فرو افتادن شخص است بر سينه خود.
5 ـ لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم شعيب توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» هم مى تواند اشاره به اين نكته باشد كه نزول عذاب هنگامى بود كه همه و يا اكثر آنان در خانه هايشان استراحت مى كردند و هم مى تواند علاوه بر اين، اشاره به اين داشته باشد كه با احساس لرزش زمين، كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد، قوم شعيب نيز خواستند از خانه ها بيرون شوند، ولى عذاب مهلت نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند. با توجه به اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است، اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
7 ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- تهديد شدن كافران سست انديش و بيهوده گرا ، به فرجامى سخت و جانكاه
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
تعبير «بدخان مبين»، مى تواند حكايت از عذاب دنيوى و نيز سختى هاى صحنه قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 11 - 1
1- پيشگويى خداوند ، از درد و رنج فراگير مردم مكه هنگام گرفتارى آنان به عذاب الهى در دنيا
يغشى الناس هـذا عذاب أليم
چنانچه اين آيات در مورد عذاب دنيوى باشد، برداشت بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 9
9- بدكاران و توطئه كنندگان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض انواع عذاب هاى دنيوى اند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب . .. أو يأخذه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 55 - 13
13 - قوم موسى ، در پى تقاضاى رؤيت خدا ، شاهد فرود آمدن صاعقه بر خود بودند .
فأخذتكم الصعقه و أنتم تنظرون
مفعول «تنظرون» (نگاه مى كرديد) فرود آمدن صاعقه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 65 - 5
5 - بنى اسرائيل در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن ، مطرود شدن و . . . ) در صورت ايمان نياوردن به قرآن و انجام ندادن اعمال صالح
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
در آيات گذشته (از 41 تا 45 و نيز آيه 62) خداوند بنى اسرائيل را به ايمان و تصديق قرآن و انجام اعمال صالح دعوت كرد و در آيه مورد بحث سرگذشت شوم اسحاب سبت را يادآور شد تا هشدارى باشد به آنها كه مبادا با سرپيچى از دعوت خدا و فرمانهاى او، به سرنوشتى همانند اصحاب سبت گرفتار آيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16ـ انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيـت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 21
21 ـ ظلم ، جلوگيرى از راه خدا ، به ناحق خوردن مال مردم ، موجب عقوبت هاى دنيوى و عذاب اخروى
فبظلم من الذين هادوا حرمنا . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 9 - 21
21 - مخالفان پيامبران ، مستحق كيفر دنيوى بودند .
فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم . .. و جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فما كان اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 1
1- خداوند ، مشركان توطئه گر عليه دين را علاوه بر عذاب دنيوى ، در قيامت به صورت تحقيرآميزى خوار خواهد ساخت .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب ... ثمّ يوم القيـمة يخزيهم و يقول أين
«خزى» در لغت به معناى شكست و ذلت است. اين حالت گاهى از ناحيه خود شخص عارض مى شود و گاهى از سوى ديگرى. در صورتى كه از سوى ديگرى باشد، همراه با خفت و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 9
9- بدكاران و توطئه كنندگان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض انواع عذاب هاى دنيوى اند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب . .. أو يأخذه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 6
6 ـ ستمگران و اعراض كنندگان از قوانين دين، علاوه بر عذابهاى دنيوى به عذابهاى آخرت نيز گرفتار خواهند شد.
و كم من قرية أهلكنها . .. إنا كنا ظلمين. فلنسئلن الذين أرسل إليهم
هدف از بيان بازجويى در قيامت، تهديد ظالمان به عذابهاى اخروى است،و كلمه «فاء» در «فلنسئلن» بيانگر آن است كه عذابهاى دنيا پايان مجازات آنان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 162 - 6
6 ـ گنهكاران و ستم پيشگان در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأرسلنا عليهم رجزاً من السماء بما كانوا يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 46 - 1
1- هلاكت و عذاب دنيوى ستم پيشگان تاريخ از سوى خداوند ، على رغم مكر و چاره انديشى هاى فراوان و قدرتمندانه آنان
و سكنتم فى مسـكن الذين ظلموا . .. و قد مكروا مكرهم ... و إن كان مكرهم لتزول منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 87 - 10،14
10- ذوالقرنين عذاب اخروى ظالمان را ، از كيفر دنيوى آنان ، شديدتر و سنگين تر دانست .
قال . ..ثمّ يردّ إلى ربّه فيعذّبه عذابًا نكرًا
«نكر» به معناى «منكَر» صفت مشبهه و توصيفِ عذاب جهنم است; يعنى، عذاب آخرت، بسيار ناگوار و ميزان دشوارى آن ناشناخته است.
14- « عن أميرالمؤمنين ( ع ) : . . . « أمّا من ظلم » و لم يؤمن بربّه « فسوف نعذّبه » فى الدنيا بعذاب الدنيا « ثمّ يردّ إلى ربّه » فى مرجعه « فيعذّبه عذاباً نكراً » ;
از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده كه (مقصود آيه اين است) «اما كسى كه ستم كرده» و به پروردگارش ايمان نياورده است «به زودى» در دنيا، به عذاب دنيوى «او را عذاب خواهيم كرد، سپس در معاد خويش به سوى پروردگارش بازگشت داده مى شود و خدا، او را به عذابى سخت گرفتار خواهد كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 1
1 - ظالمان ، گرفتار عذاب دنيوى و برزخ ، علاوه بر عذاب هاى اخروى
يلـقوا يومهم . .. و إنّ للذين ظلموا عذابًا دون ذلك
در صورتى كه «يومهم. ..» در دو آيه پيش، نظر به روز قيامت داشته باشد، «ذلك» در اين آيه اشاره به عذاب اخروى خواهد بود و «دون ذلك» (به غير آن عذاب) نظر به عذاب دنيا يا برزخ خواهد داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 21
21 ـ ظلم ، جلوگيرى از راه خدا ، به ناحق خوردن مال مردم ، موجب عقوبت هاى دنيوى و عذاب اخروى
فبظلم من الذين هادوا حرمنا . .. و أعتدنا للكفرين منهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 7
7- ظلم ، گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب الهى در دنيا
و لاتحسبنّ الله غـفلاً عمّا يعمل الظـلمون . .. و أنذر الناس يوم يأتيهم العذاب في
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 65 - 7
7 - سرپيچى كنندگان از احكام الهى در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن و مطرود شدن ) هستند .
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 9
9 - گنهكاران فسق پيشه ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در
دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 136 - 1،2،3،7
1 ـ خداوند پس از ارائه معجزات متعدد و اتمام حجت بر فرعونيان ، آنان را در دريا غرق كرد .
فانتقمنا منهم فأغرقنهم فى اليم
«اليم» در لغت به معناى دريا و رودخانه بزرگ است و «ال» در «اليم» براى عهد مى باشد و چنانچه بسيارى از مفسران گفته اند اشاره به درياى سرخ دارد. برخى ديگر از مفسران آن را اشاره به رودخانه نيل دانسته اند.
2 ـ خداوند با غرق كردن فرعونيان در دريا از آنان انتقام گرفت .
فانتقمنا منهم فأغرقنهم فى اليم
«فاء» در «فأغرقنا» تفسيريه است. يعنى «أغرقنا» بيان و تفسير «انتقمنا» مى باشد.
3 ـ فرعونيان به دليل شكستن پيمانشان با موسى ( ع ) ( ايمان به وى و آزادسازى بنى اسرائيل ) سزاوار انتقام الهى و غرق شدن در دريا گشتند .
إذا هم ينكثون. فانتقمنا منهم
تفريع جمله «فانتقمنا» بر جمله «إذا هم ينكثون» به وسيله حرف «فاء» مى رساند كه پيمان شكنى فرعونيان در انتقام الهى از آنان دخيل بوده است.
7 ـ تكذيب آيات الهى و بى اعتنايى به آنها سبب هلاكت و غرق شدن فرعونيان در دريا شد .
فأغرقنهم فى اليم بأنهم كذبوا بايتنا و كانوا عنها غفلين
حرف «باء» در «بأنهم كذبوا» سببيه است و مى رساند كه تكذيب آيات و بى اعتنايى به آنها سبب انتقام الهى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 78 - 1،2،3،4،5،6
1 ـ كفرپيشگان قوم ثمود با گرفتار شدن به لرزشى شديد به هلاكت رسيدند .
فأخذتهم الرجفة فأصبحوا فى دارهم جثمين
«رجفة» به معناى اضطراب و لرزش است و به قرينه «فأصبحوا . .. » معلوم مى شود آن لرزش بسيار شديد بوده است. قابل ذكر است كه «فأخذتهم الرجفة» (لرزش آنان را فراگرفت) مى تواند به اين معنى باشد كه لرزشى شديد بر اندام آنان مستولى شد و نيز مى تواند به اين معنى باشد كه زمين لرزه و زلزله اى شديد آنان را فراگرفت.
2 ـ لرزش شديد و عذاب نازل شده بر قوم ثمود توان حركت و بيرون آمدن از خانه ها را از ايشان سلب كرد .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«فى دارهم» مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه نزول عذاب هنگامى بوده كه همه و يا اكثر ثموديان در خانه هايشان استراحت مى كردند و مى تواند علاوه بر اين، اشاره داشته باشد كه با احساس لرزش زمين ـ كه طبعاً آدمى از خانه مى گريزد ـ كافران قوم صالح نيز خواستند از خانه ها بدر شوند ولى عذاب مهلت شان نداد و در همانجا به هلاكت رسيدند با توجه به
اينكه «فى دارهم» متعلق به «جثمين» است اين معنا وضوح بيشترى پيدا مى كند.
3 ـ كافران قوم ثمود بر اثر عذاب الهى به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فروافتادن شخص به سينه خود است.
4 ـ كفرپيشگان قوم ثمود شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و در صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «دخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد نه به معناى «صاروا» بر اين مبنا «فأصبحوا . .. » مى رساند كه هلاكت در اولين لحظه صبح اتفاق افتاده و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح يعنى در شب، بر كافران قوم ثمود عارض شده است.
5 ـ كافران قوم ثمود پس از تمام شدن حجت بر آنان و اصرارشان بر كفرورزى و از ميان بردن ناقه صالح به هلاكت رسيدند .
قال الملأ الذين استكبروا . .. فأخذتهم الرجفة
كلمه «فاء» در «فأخذتهم» نزول عذاب را بر حقايق بيان شده در آيات قبل مرتبط مى سازد كه از آنهاست كفرورزى قوم صالح، پى كردن ناقه و . .. .
6 ـ عذاب نازل شده بر قوم ثمود ، پاسخى بود به ناباورى آنان نسبت به تحقق تهديد هاى صالح ( ع )
ائتنا بما تعدنا . .. فأخذتهم الرجفة
از حقايقى كه در آيه قبل مطرح شده و مى تواند «أخذتهم الرجفة» بر آن مترتب باشد، ناباورى قوم ثمود به تهديدهاى حضرت صالح(ع) است، كه از جمله «ائتنا بما تعدنا» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 79 - 1
1 ـ صالح ( ع ) پس از حتمى شدن نزول عذاب الهى بر اثر پى كردن ناقه ، از قوم خويش فاصله گرفت و به ديارى ديگر شتافت .
فتولى عنهم
جمله «تولى عنهم» عطف بر «فعقروا الناقة» در آيه 77 است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 9
9ـ كفر پيشگان قوم عاد ، علاوه بر عذاب دنيوى به عذاب آخرت نيز گرفتار خواهند شد .
و نجّينـهم من عذاب غليظ
برداشت فوق ، براساس اين احتمال است كه مراد از «عذاب» در جمله «و نجّيناهم من عذاب»، عذاب اخروى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 11
11 - عذاب اخروى قوم عاد ، سخت تر و ذلت بارتر از عذاب دنيوى آنان
لنذيقهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أخزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 2
2 ـ خداوند با خارج ساختن لوط و بستگان قومش از ديارشان ، وى را از عذاب مقدر شده براى قوم لوط نجات بخشيد .
فانجينه و أهله
چون جمله «فانجينه» در مقابل جمله «كانت من الغبرين» (همسر لوط در زمره باقى ماندگان بود) قرار گرفته است، معلوم مى شود نجات از عذاب قوم لوط در گرو خارج شدن از شهر و ديار آنان بوده است. بنابراين «فانجينه» يعنى: فانجينه باخراجنا اياه من بينهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 1
1 ـ خداوند با فرو ريختن بارانى بى نظير ( بارشى از سنگ ) بر سر قوم لوط ، آنان را به هلاكت رساند .
و أمطرنا عليهم مطراً
«مَطَر» مفعول به براى «أمطرنا» است و نكره آمدنش حكايت از آن دارد كه بارشى عجيب و بى نظير بوده است و با توجه به آيه 82 از سوره هود (و أمطرنا عليها حجارة . .. ) معلوم مى شود كه عذاب قوم لوط سنگباران بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 39 - 1،2
1ـ نوح ( ع ) ، به كفرپيشگان قومش اعلام كرد كه به عذاب دنيوى و اخروى ، گرفتار خواهند شد .
فسوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه و يحلّ عليه عذاب مقيم
با توجه به تكرار كلمه «عذاب» و توصيف عذاب دوم به هميشگى بودن، مى توان گفت: مراد از «عذاب يخزيه»، عذاب دنيوى و مقصود از «عذاب مقيم»، آتش دوزخ است.
2ـ عذاب دنيوى كافران قوم نوح ، عذابى ذلت آور ، خواركننده و هلاك سازنده بود .
من يأتيه عذاب يخزيه
«إخزاء» (مصدر يخزيه) به معناى ذليل و خوار كردن و نيز به معناى هلاك ساختن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 3
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 5
5 - كافران تكذيب گر و ستيزه جوى قوم نوح و بعد از آنها ، به دليل دوزخى بودن ، به عذاب دنيوى نيز گرفتار شدند .
فأخذتهم فكيف كان عقاب . و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا أنّهم أصحـب النار
برداشت ياد شده مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «أنّهم أصحاب النار» ـ به تقدير لام تعليل ـ در مقام تعليل باشد; يعنى، چون آنان از دوزخيان هستند، به عذاب الهى گرفتار آمدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 91 - 3،4،7
3 ـ كافران قوم شعيب شب هنگام به عذاب گرفتار شدند و صبحگاهش به هلاكت رسيدند . *
فأصبحوا فى دارهم جثمين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «اصبحوا» به معناى «ادخلوا فى الصباح» (داخل در صبح شدند) باشد، نه به معناى «صاروا». بر اين مبنا «فاصبحوا ... » مى رساند كه هلاكت به هنگام صبح اتفاق افتاد و در نتيجه عذاب لرزش پيش از صبح، يعنى درشب، بر كافران قوم شعيب عارض شده است.
4 ـ كفرپيشگان قوم شعيب بر اثر عذاب الهى ، همگان به رو بر زمين افتادند و هلاك شدند .
فأصبحوا فى دارهم جثمين
«جثوم» به معناى به زمين چسبيدن و حركت نكردن است و برخى گفته اند به معناى فرو افتادن شخص است بر سينه خود.
7 ـ نزول عذاب بر كفرپيشگان قوم شعيب ، پاسخ خداوند به درخواست او ( داورى ميان مؤمنان و كافران )
ربنا افتح بيننا و بين قومنا بالحق . .. فأخذتهم الرجفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 4
4ـ كافران به قيامت و آنان كه براى منحرف نشان دادن راه خدا تلاش مى كنند ، در خطر گرفتارشدن به عذاب هاى دنيوى اند .
الذين . .. يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 11
11ـ كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذابهايى دردناك در دنيا
أن لاتعبدوا إلاّ الله إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 7
7ـ گرفتار شدن كفرپيشگان و ستمكاران به عذاب دنيوى ، موجب رهايى آنان از عذاب اخروى نيست .
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظـلمين
بيان عذاب اخروى كفرپيشگان ، پس از بيان گرفتارى آنان به عذاب دنيوى ، اشاره به اين نكته دارد كه: نبايد گمان شود اگر كافران به كيفر دنيوى و عذاب استيصال گرفتار شدند ، از عذابهاى اخروى رهايى خواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 5
5ـ كفرپيشگان امت هاى گذشته به عذاب هاى دنيوى گرفتار شدند .
و قد خلت من قبلهم المثلـت
«مثلات» (جمع مَثُلة) به معناى عقوبتها و عذابهاست. عذابها و عقوبتها بدان اعتبار «مثلات» ـ كه از ماده مِثل (مانند) است ـ گفته مى شود كه آن را مثال قرار مى دهند براى اينكه ديگران از آن عبرت گرفته و از عوامل آن بپرهيزند. از معانى «خلوّ» (مصدر خلت) گذشتن و سپرى شدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 3
3ـ نزول عذاب هاى دنيوى بر كفرپيشگان و متخلّفان از آيين الهى حتى پس از وفات پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز امرى محتمل و ممكن است .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم أو نتوفينّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 72 - 1،2،3،6
1 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ابلاغ تهديد خداوند به كافران ، مبنى بر نزديك بودن عذاب دنيايى آنان
قل عسى أن يكون ردف لكم بعض الذى تستعجلون
تعبير «ردف لكم» (در پى شما است) كنايه از قريب الوقوع بودن مجازات كافران مى باشد. گفتنى است كه «الذى تستعجلون» هم شامل عذاب دنيوى مى شود و هم عذاب اخروى. بنابراين عبارت «بعض الذى» نشانگر عذاب دنيايى خواهد بود.
2 - عذاب دنيوى ، تنها بخشى از مجازات هاى الهى براى كافران است ، نه همه آن .
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
قيد «بعض» مى رساند كه همه وعيدهاى الهى در حق كافران، در اين دنيا اعمال نمى شود; بلكه آنچه در اين جا اعمال مى شود، تنها جزئى از مجازات ها است و بقيه براى جهان آخرت مى ماند.
3 - تقدير كيفر اخروى براى كافران ، علاوه بر كيفر دنيوى آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
همان طور كه گفته شد، قيد «بعض الذى. ..» مى رساند كه عذاب دنيوى تنها بخشى از مجازات هاى الهى است كه در حق كافران اعمال مى شود و آنان بايد در انتظار كيفرهاى اخروى نيز باشند.
6 - تهديد كافران به نزديك بودن بخشى از عذاب دنيوى وعده داده شده به آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون
مراد از «الذى تستعجلون» مى تواند تنها عذاب دنيايى باشد. بنابراين «بعض الذى تستعجلون»; يعنى، بخشى از آن عذاب كه خواستار شتاب آن هستيد، در پى شما است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 66 - 3
3 - عذاب شدن برخى از كافران و عذاب نشدن برخى ديگر در دنيا ، به مشيت خدا بستگى دارد .
و لو نشاء لطمسنا على أعينهم . .. فأنّى يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 4
4 - آشكار شدن خسارت و زيان كارى مشركان و كافران قدرتمند و حق ناپذير ، به وقت نزول عذاب الهى بر ايشان در دنيا
لمّا رأوا بأسنا . .. و خسر هنالك الكـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 60 - 5
5 - كافران ، در معرض عذاب دنيوى ، افزون بر كيفر سخت و حتمى آخرت
فإنّ للذين ظلموا ذنوبًا مثل ذنوب أصحـبهم . .. فويل للذين كفروا من يومهم الذى يوع
در صورتى كه «يومهم. ..» نظر به روز قيامت و آيه قبل (مثل ذنوب أصحابهم) نظر به كيفرهاى دنيوى داشته باشد، برداشت
بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 45 - 5
5 - فرجام شوم و هلاكت بار ، دركمين كافران [ در دنيا ، هنگام مرگ و يا در آخرت ]
يلـقوا يومهم الذى فيه يصعقون
تعبير «الذى فيه يصعقون» (روزى كه در آن بيهوش خواهند افتاد)، نشان دهنده سختى حال كافران به هنگام واقعه عذاب است. گفتنى است كه مراد از روز عذاب، مى تواند روز عذاب استيصال، يا روز عذاب قيامت و يا هنگام مرگ باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 4
4- كافران مكه ، در آستانه شكست و عذاب دنيوى قرار گرفته بودند .
سأُوريكم ءايـتى
برداشت ياد شده مبتنى براين است كه مراد از «آيات» شكست كفار مكه و عذاب دنيوى آنان باشد. گفتنى است مكى بودن اين آيات، مؤيد برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 11
11 - جوامع گمراه و گنه كار ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
فاستحبّوا العمى على الهدى فأخذتهم صـعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 59 - 9
9 - گنهكاران فسق پيشه ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأنزلنا على الذين ظلموا رجزاً من السماء بما كانوا يفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 162 - 6
6 ـ گنهكاران و ستم پيشگان در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى هستند .
فأرسلنا عليهم رجزاً من السماء بما كانوا يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 17
17ـ گنهكاران و تكذيب كنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 11
11 - جوامع گمراه و گنه كار ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
فاستحبّوا العمى على الهدى فأخذتهم صـعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 40 - 4
4- عذاب هاى دنيوى مجرمان ، پيش درآمد كيفر نهايى آنان در آخرت
أهلكنـهم إنّهم كانوا مجرمين . .. إنّ يوم الفصل ميقـتهم أجمعين
از ارتباط اين آيه با آيات پيشين، مطلب ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 5
5ـ مانعان راه خدا و آنان كه به خدا دروغ مى بندند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و من أظلم ممن افترى على الله كذبًا . .. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأرض
جمله «أُولـئك لم يكونوا . ..» كنايه از تهديد به عذاب است و «فى الأرض» مى تواند دليل بر دنيوى بودن آن عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 6
6 ـ مجرمان و تبهكاران در خطر گرفتارى به عذاب هاى دنيوى و سرنوشتى شوم
فانظر كيف كان عقبة المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16ـ انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيـت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 12
12 - عذاب شدن مخالفان پيامبران در دنيا از سوى خداوند ، كاملاً مطابق با عدل و داد است .
و ما اللّه يريد ظلمًا للعباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 16 - 8
8 - عذاب دنيايى جوامع مستكبر ، پس از اتمام حجت و در پى آشكار شدن حق ناپذيرى و عناد آنان است .
إذ جاءتهم الرسل . .. و كانوا بأيـتنا يجحدون . فأرسلنا عليهم ريحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 11
11 ـ گرفتارى گنهكاران يهود و نصارا به عذاب هاى دنيوى *
قل فلم يعذبكم بذنوبكم
چون مسيحيان خود را مصون از عذاب قيامت مى دانند، بنابراين در صورتى استدلال تمام است كه مراد از عذاب، عذابهاى دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 67 - 6
6ـ ستمگران ، مشركان و كفرپيشگان ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذ الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 10
10ـ ستمگران ، مشركان و آنان كه در مبادلات كم فروشى كرده و عدل و انصاف را رعايت نكنند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) هستند .
و أخذت الذين ظلموا الصيحة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 2
2ـ مشركان ، در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى الهى در دنيا و آخرتند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد ضمير در «أفأمنوا» مشركانى باشند كه در آيه قبل از آنان سخن گفته شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 1
1- خداوند ، مشركان توطئه گر عليه دين را علاوه بر عذاب دنيوى ، در قيامت به صورت تحقيرآميزى خوار خواهد ساخت .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب ... ثمّ يوم القيـمة يخزيهم و يقول أين
«خزى» در لغت به معناى شكست و ذلت است. اين حالت گاهى از ناحيه خود شخص عارض مى شود و گاهى از سوى ديگرى. در صورتى كه از سوى ديگرى باشد، همراه با خفت و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 85 - 4
4 - آشكار شدن خسارت و زيان كارى مشركان و كافران قدرتمند و حق ناپذير ، به وقت نزول عذاب الهى بر ايشان در دنيا
لمّا رأوا بأسنا . .. و خسر هنالك الكـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» ـ با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) ـ مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 10 - 3
3- تهديد مشركان حق ستيز مكه ، از سوى خداوند به عذابى دنيوى و تيره كننده زندگى
فارتقب يوم تأتى السماء بدخان مبين
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «دخان مبين»، كنايه از تيره روزى و عذاب دنيوى باشد، چه اين كه برخى از
مفسران اين آيه را پاسخى به دعاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته اند كه از خداوند خواست تا براى بيدار شدن مشركان، آنان را به قحطى اى همچون دوران يوسف مبتلا كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 5
5ـ مانعان راه خدا و آنان كه به خدا دروغ مى بندند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و من أظلم ممن افترى على الله كذبًا . .. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأرض
جمله «أُولـئك لم يكونوا . ..» كنايه از تهديد به عذاب است و «فى الأرض» مى تواند دليل بر دنيوى بودن آن عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 84 - 6
6 ـ مجرمان و تبهكاران در خطر گرفتارى به عذاب هاى دنيوى و سرنوشتى شوم
فانظر كيف كان عقبة المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 1
1ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) منكران ربوبيت خدا و انكار كنندگان سراى آخرت را به عذاب هاى دنيوى هشدار مى داد .
و يستعجلونك بالسيئة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 129 - 4
4 - كفرورزان به آيات و هدايت هاى الهى ، سزاوار كيفر و عذاب در دنيا هستند .
و لولا كلمة سبقت من ربّك لكان لزامًا
كلمه «لزاماً» مصدر باب مفاعله است و خبر قرار گرفتن مصدر، حاكى از مبالغه است. بنابراين مفاد جمله «لكان لزاماً» چنين مى شود: [اگر سنت مهلت نبود ]عذاب، ملازم مخالفان بود و [حتى اندك زمانى] از آنان فاصله نمى گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 5
5 - عذاب تكذيب كنندگان پيامبران در آخرت ، بسى بزرگ تر و شديدتر از عذاب ذلت بار آنان در دنيااست .
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا و لعذاب الأخرة أكبر
بزرگ تر بودن عذاب اخروى، مى تواند اشاره به شديدتر بودن آن در مقايسه با عذاب هاى دنيايى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 59 - 16
16ـ انكار كنندگان ربوبيت خدا ، مخالفان پيامبران و پيروى كنندگان از سركشان ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و لما جاء أمرنا . .. و تلك عاد جحدوا بأيـت ربهم ... واتبعوا أمر كل جبار عنيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 1
1ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) منكران ربوبيت خدا و انكار كنندگان سراى آخرت را به عذاب هاى دنيوى هشدار مى داد .
و يستعجلونك بالسيئة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 107 - 1
1ـ انكار كنندگان قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( عذاب استيصال ) و اخروى اند .
أفأمنوا أن تأتيهم غـشية من عذاب الله أو تأتيهم الساعة
ضمير در «أفأمنوا» مى تواند به «أكثر الناس» در آيه 103 باز گردد. در اين صورت مقصود از آن ضمير كسانى اند كه به قرآن و وحى الهى و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) كافر شدند و آنها را انكار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 110 - 17
17ـ گنهكاران و تكذيب كنندگان پيامبر (صلی الله علیه و آله) در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايردّ بأسنا عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 6 - 5
5 - كافران تكذيب گر و ستيزه جوى قوم نوح و بعد از آنها ، به دليل دوزخى بودن ، به عذاب دنيوى نيز گرفتار شدند .
فأخذتهم فكيف كان عقاب . و كذلك حقّت كلمت ربّك على الذين كفروا أنّهم أصحـب النار
برداشت ياد شده مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «أنّهم أصحاب النار» ـ به تقدير لام تعليل ـ در مقام تعليل باشد; يعنى، چون آنان از دوزخيان هستند، به عذاب الهى گرفتار آمدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 9
9 ـ اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خداوند ، تنها به منظور عذاب و گرفتارى آنان در اين دنياست .
إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 6
6 ـ رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 28
28 ـ هيچ كس توانايى ندارد كه به منافقان ، هنگام گرفتار آمدنشان به عذاب دنيوى و اخروى ، يارى رساند .
يعذبهم اللّه . .. و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 8،9
8 ـ اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خدا ، تنها مايه عذاب و گرفتارى آنان در دنياست .
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها فى الدنيا
9 ـ تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 ـ منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» ـ با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) ـ مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 4
4ـ كافران به قيامت و آنان كه براى منحرف نشان دادن راه خدا تلاش مى كنند ، در خطر گرفتارشدن به عذاب هاى دنيوى اند .
الذين . .. يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون. أُولـئك لم يكونوا معجزين فى الأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 83 - 8
8ـ همجنس بازى ، ظلم است و جوامع مبتلا به آن ، در معرض عذاب هاى دنيوى اند .
و ما هى من الظـلمين ببعيد
مصداق مورد نظر براى «الظالمين» به قرينه آيات گذشته ، همجنس بازان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 20
20 - گرفتار شدن به خوارى و ذلت در دنيا ، سزاى يهوديانى است كه همديگر را كشتند و همكيشان خو را از ديارشان بيرون راندند .
تقتلون أنفسكم . .. فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 11
11 ـ گرفتارى گنهكاران يهود و نصارا به عذاب هاى دنيوى *
قل فلم يعذبكم بذنوبكم
چون مسيحيان خود را مصون از عذاب قيامت مى دانند، بنابراين در صورتى استدلال تمام است كه مراد از عذاب، عذابهاى دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 11
11 ـ يهوديان تجاوزگر ايله ، علاوه بر چشيدن عذاب هاى دنيوى ، تا قيامت به عذاب هاى برزخى گرفتار خواهند بود .
و إذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيمة من يسومهم سوء العذاب
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از ضمير «عليهم» يهوديان مسخ شده ايله باشد. بر اين اساس مقصود از «سوء العذاب» عذابهاى دنيوى نيست، بلكه به دليل «إلى يوم القيمة» مراد عذابهاى برزخى خواهد بود. يعنى: «ليبعثن عليهم من بعد موتهم إلى يوم القيمة ... .»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 21
21- روز فرا رسى عذاب دنيوى مشركان و كافران ، روزى بس شگفت و عظيم
إنّى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
مراد از «عذاب يوم عظيم» ممكن است عذاب دنيوى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 3
3 - عبادت خداوند ، رعايت تقواى الهى و اطاعت از پيامبران ، از موجبات آمرزش گناهان و نجات از عذاب الهى در دنيا
أن اعبدوا اللّه . .. يغفر لكم من ذنوبكم و يؤخّركم إلى أجل مسمًّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 37 - 14
14ـ كفرپيشگان و ستمگران ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لاتخـطبنى فى الذين ظلموا إنهم مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 66 - 3
3 - عذاب شدن برخى از كافران و عذاب نشدن برخى ديگر در دنيا ، به مشيت خدا بستگى دارد .
و لو نشاء لطمسنا على أعينهم . .. فأنّى يبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 9
9 - رهايى از عذاب الهى در دنيا و آخرت ، جز با جلب رضاى خداوند و با اراده او ممكن نيست .
فلم يجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا
برداشت ياد شده، از تعبير «من دون اللّه» (بدون خداوند) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 65 - 5،7
5 - بنى اسرائيل در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن ، مطرود شدن و . . . ) در صورت ايمان نياوردن به قرآن و انجام ندادن اعمال صالح
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
در آيات گذشته (از 41 تا 45 و نيز آيه 62) خداوند بنى اسرائيل را به ايمان و تصديق قرآن و انجام اعمال صالح دعوت كرد و در آيه مورد بحث سرگذشت شوم اسحاب سبت را يادآور شد تا هشدارى باشد به آنها كه مبادا با سرپيچى از دعوت خدا و فرمانهاى او، به سرنوشتى همانند اصحاب سبت گرفتار آيند.
7 - سرپيچى كنندگان از احكام الهى در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن و مطرود شدن ) هستند .
و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 66 - 4
4 - امت هاى گنهكار و متمرد از فرمان خدا ، در خطر گرفتار شدن به كيفر هاى دنيوى و سرنوشتى شوم
فجعلنها نكلا لما بين يديها و ما خلفها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 153 - 7
7 ـ برخى گناهان ، در پى دارنده عقوبت هاى دنيوى است .
فقالوا أرنا اللّه جهرة فأخذتهم الصعقة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 160 - 2
2 ـ گناه و تخلف از فرامين خدا مى تواند در پى دارنده كيفر و عقوبت هاى دنيوى باشد .
فبظلم من الذين هادوا حرّمنا عليهم طيبت أحلت لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 49 - 2
2 ـ ترس و اندوه، عذاب دنيوى تكذيب كنندگان آيات الهى
فمن ءامن و أصلح فلاخوف عليهم و لاهم يحزنون. و الذين كذبوا بأيتنا يمسهم العذاب
مطرح شدن عذاب براى تكذيب كنندگان، پس از نفى ترس و اندوه براى مؤمنان، اشاره به اين است كه عذاب دنيوى تكذيب كنندگان همان ترس و اندوه دنيوى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 7
7 ـ تخلف جوامع از فرامين خدا، موجب سقوط معنوى آن جوامع و زمينه ساز گرفتارى آنان به عذاب دنيوى (عذاب
استيصال).
و لاتتبعوا . .. و كم من قرية أهلكنها
برداشت فوق بر اين اساس است كه «فاء» در «فجاءها» بيانگر ترتيب باشد. بر اين مبنا مراد از هلاكت، هلاكت معنوى خواهد بود. يعنى جوامعى در گذشته منحرف شدند و پس از آن گرفتار عذاب الهى گشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 6
6 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى ، در خطر گرفتار شدن به عذاب دنيوى هستند .
و أغرقنا الذين كذبوا بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 2
2 ـ تكذيب كنندگان انبياى الهى و رسالت هاى آنان در خطر نابودى با نزول عذابى سخت و ويرانگر
الذين كذبوا شعيباً كأن لم يغنوا فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 165 - 7
7 ـ فسق و ستمگرىِ يهوديان ايله ، مايه نزول عذاب الهى بر آنان شد .
أخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقون
«ما» در «بما كانوا» مصدريه و «باء» سببيه است ـ يعنى: أخذناهم بسبب فسقهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 13 - 6
6 ـ ستيزه جويان با خدا و رسول در معرض گرفتار شدن به عقوبت هاى شديد دنيوى
ذلك . .. و من يشاقق اللّه و رسوله فإن اللّه شديد العقاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 21،22
21 ـ نزول عذاب بر امت هاى كافر پيشين ، پس از اصرار و مداومت آنان بر ظلم و حق ناپذيرى
و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
فعل «كانوا» به همراه «يظلمون» افاده استمرار مى كند.
22 ـ اصرار بر ظلم و گناه ، عامل نزول عذاب الهى
و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 89 - 2،3
2ـ مخالفت و ستيزه جويى با پيامبران ، موجب گرفتار شدن به عذاب هاى الهى در دنياست .
و يـقوم لايجرمنّكم شقاقى أن يصيبكم مثل ما أصاب قوم نوح
«شقاق» به معناى مخالفت و دشمنى است. كلمه «شقاقى» اضافه به مفعول شده و فاعلش محذوف مى باشد; يعنى، عداوتكم إياى. «جَرم» (مصدر لايجرمنّكم) به معناى كسب كردن است. قابل ذكر است كه هر چند نهى در آيه شريفه متوجه كسب كردن شده، ولى در حقيقت شقاق، مورد نهى قرار گرفته است. بنابراين، جمله «لايجرمنّكم ...»; يعنى، با من عداوت نكنيد كه عداوت با من، مايه نزول عذابى همانند عذاب قوم نوح و ... بر شما خواهد شد.
3ـ اقوام نوح ، هود ، صالح و لوط به خاطر مخالفت با پيامبران و ستيزه جويى با آنان ، به عذاب هاى دنيوى مبتلا شدند .
مثل ما أصاب قوم نوح . .. و ما قوم لوط منكم ببعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 31 - 14
14ـ آنان كه با قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به مبارزه مى پردازند ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى دنيوى اند .
و لايزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 7
7- ظلم ، گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب الهى در دنيا
و لاتحسبنّ الله غـفلاً عمّا يعمل الظـلمون . .. و أنذر الناس يوم يأتيهم العذاب في
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 36 - 18
18- برخى از گناهان ، در پى دارنده عذاب دنيوى اند .
فانظروا كيف كان عـقبة المكذّبين
دعوت به دقت و ژرف كاوى در فرجام تكذيب كنندگان انبيا، مشعر به اين نكته است كه تكذيب گران گرفتار عذاب شده اند. بنابراين به دست مى آيد كه برخى از گناهان (تكذيب انبيا) عذاب دنيوى در پى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 10
10- ارتكاب برخى از گناهان ، عذاب دنيوى در پى دارد .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 113 - 7
7- فقر ، ناامنى و عذاب دنيوى ، دستاورد تكذيب كنندگان انبيا و رسولان الهى
فأذقها الله لباس الجوع و الخوف . .. رسول منهم فكذّبوه فأخذهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 69 - 7
7- كفر به خداوند ، موجب كيفر شدن به وسيله بلا هاى طبيعى
فيرسل عليكم قاصفًا من الريح فيغرقكم بما كفرتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 1،2
1 - اشاعه فحشا در ميان مردم ، گناهى بزرگ و در پى دارنده عذابى دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
«فاحشة» به هر عمل و سخن بسيار زشت گفته مى شود و اين واژه كنايه از گناه زنا و فساد جنسى است. عبارت «أن تشيع الفاحشة» نيز به دو گونه قابل معنا و تفسير كردن است: 1ـ اشاعه فحشا و رواج گناهان جنسى. 2- رواج و پخش اخبار مربوط به فحشا و روابط جنسى ديگران، كه در اين صورت كلمه اى در تقدير است; يعنى، «أن تشيع خبر الفاحشة».
2 - بازى با حيثيت مؤمنان و بدنام ساختن آنان ، معصيتى بزرگ و داراى فرجامى سخت و دردناك در دنيا و آخرت
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفـحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم فى الدنيا و الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 42 - 16
16 - غير از شرك ، گناهان ديگرى وجود دارد كه موجب گرفتار شدن به عذاب دنيوى مى شود .
فانظروا كيف كان عـقبة الذين . .. كان أكثرهم مشركين
فرمان به مطالعه در عاقبت كسانى كه به خاطر انحراف و پيمودن راه نادرست، گرفتار عذاب شدند و آنگاه يادآورى اين نكته كه اكثر آنان، مشرك بودند، نشان مى دهد كه در ميان گرفتار شدگان به عذاب، غير مشرك هم بوده اند. بديهى است از آن جايى كه موحدان، گرفتار عذاب نمى شوند، به دست مى آيد كه آنان، گناهكار بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 40 - 5
5 - كفر و حق ستيزى ، موجب عذاب ذلت بار دنيايى و عذاب فراگير و دائمى دوزخ
من يأتيه عذاب يخزيه و يحلّ عليه عذاب مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 45 - 9
9 - انكار و يا ترديد در حقانيت قرآن ، موجب استحقاق عذاب دنيايى است .
و لولا كلمة سبقت من ربّك لقضى بينهم
از اين كه سنت الهى بر امهال است، استفاده مى شود كه كافران مستحق عذاب اند (هرچند كه عذاب نشوند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 14 - 10
10 - تفرقه افكنى و اختلاف دينى ، عامل استحقاق عذاب دنيوى از سوى خداوند
و لولا كلمة سبقت من ربّك إلى أجل مسمًّى لقضى بينهم
از يادآورى مهلت براى مجرمان، مى توان استفاده كرد كه آنان مستحق عذاب اند; ولى مهلت از پيش تعيين شده الهى، مانع
نزول عذاب بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 9
9 - استهزا و تمسخر آيات الهى ، درپى دارنده عذاب ها و گرفتارى هاى دنيايى
إذا هم منها يضحكون . .. و أخذنـهم بالعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 5 - 6
6 - كفر ، از موجبات عذاب و داراى پيامدى تلخ در دنيا و آخرت
الذين كفروا من قبل فذاقوا و بال أمرهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 10 - 4
4 - عصيان فرمان هاى پيامبران ، از موجبات عقوبت سخت الهى در دنيا
فعصوا رسول ربّهم فأخذهم أخذة رابية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 25 - 5
5 - بت پرستى و ارتكاب خطا ها و گناهان ، از موجبات عذاب الهى در دنيا و عالم برزخ است .
ممّا خطيــتهم أُغرقوا فأُدخلوا نارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 12
12 - گمراه كردن مردم ، از موجبات نزول عذاب الهى در دنيا
ربّ لاتذر على الأرض من الكـفرين . .. إن تذرهم يضلّوا عبادك و لايلدوا إلاّ فاجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 7
7 - تكذيب پيامبران و معجزات آنان ، سرپيچى از رهنمود هاى ايشان و بازداشتن مردم از گرايش به آنان ، مايه گرفتارى به عذاب در دنيا و آخرت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 103 - 4
4 ـ از حقوق مؤمنان بر خداوند ، نجات آنان از عذاب هاى دنيوى است .
كذلك حقاً علينا ننج المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 26 - 1
1 - عذاب دنيايى تكذيب كنندگان پيامبران الهى در تاريخ ، عذابى ذلت بار و خواركننده بود .
فأذاقهم اللّه الخزى فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 1
1ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) منكران ربوبيت خدا و انكار كنندگان سراى آخرت را به عذاب هاى دنيوى هشدار مى داد .
و يستعجلونك بالسيئة
عذاب هاى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 4
4- كافران دين ستيز مكه ، وعده ها و تهديد هاى الهى ( عذاب ، كيفراخروى و . . . ) را مورد استهزا و تمسخر قرار مى دادند .
و يقولون متى هـذا الوعد
جمله استفهاميه «و يقولون متى هـذا الوعد» براى تهكّم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 1
1 - عذاب هاى الهى در آخرت ، بى نظير و غير قابل تشبيه با عذاب هاى ديگران است .
فيومئذ لايعذّب عذابه أحد
ضمير «عذابه» به «ربّك» در آيات پيشين برمى گردد و مفاد آيه شريفه، اين است كه در قيامت، مانند عذاب خداوند هيچ
كس عذاب نمى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 26 - 2
2 - عذاب هاى الهى در آخرت ، گريزناپذير است .
و لايوثق وثاقه أحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 26 - 3
3 - كسانى كه يتيمان را گرامى نداشته و بر تغذيه مساكين توصيه نمى كنند و به ناحق ارث ديگران را تصرف كرده و به مال دنيا دل بسته اند ، در قيامت به سخت ترين شكل به بند كشيده خواهند شد .
لاتكرمون . .. لاتحـضّون ... تأكلون ... تحبّون ... و لايوثق وثاقه أحد
ممكن است ضمير «وثاقه» به «الإنسان» برگردد. در اين صورت «وثاق» به مفعول خود اضافه شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 27 - 4
4 - آزمون دانستن فقر و غنا ، گرامى داشت يتيمان ، سير كردن گرسنگان ، تصرف نكردن ارث ديگران و پرهيز از مال دوستى ، زمينه ساز اعتماد به رهايى از صحنه هاى وحشت بار قيامت
فأمّا الإنسـن إذا ما ابتليه . .. يـأيّتها النّفس المطمئنّة
«نفس مطمئن» ـ به قرينه آيات پيشين ـ انسانى است كه از اوصاف ذكر شده در آن آيات، مبرّا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 6
6 - عذاب هاى آخرت ، نسبت به كيفر هاى دنيوى ، شديدتر و پايدارتر است .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 3
3 - قيد و بند هاى گران و آتش افروخته ، از عذاب هاى الهى در قيامت
إنّ لدينا أنكالاً و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 4
4- به هلاكت رساندن گروهى از مردم و به دنبال آن ايجاد بحران روانى در بازماندگان ، از جمله عذاب هاى دنيوى خداوند
أو يأخذهم على تخوّف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 127 - 6
6 - عذاب هاى آخرت ، نسبت به كيفر هاى دنيوى ، شديدتر و پايدارتر است .
و لعذاب الأخرة أشدّ و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 2
2 - ترك يتيم نوازى ، بى توجّهى به تغذيه فقيران ، تصاحب ارث ديگران و دلبستگى شديد به ثروت ، مايه گرفتارى به عذابى بى نظير در قيامت
فيومئذ لايعذّب عذابه أحد
ضمير «عذابه»، ممكن است به انسان برگردد كه در آيات پيشين ويژگى هاى او بيان شده بود. در اين صورت عذاب ـ كه اسم مصدر و به معناى تعذيب است ـ به مفعول خود اضافه شده است و مفاد آيه شريفه اين است كه عذاب كردن آن فرد، به گونه اى انجام مى گيرد كه كسى ـ جز خداوند ـ آن گونه عذاب نمى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 21 - 3
3 - هدف اصلى عذاب هاى دنيوى خداوند ، تنبّه و بازدارندگى است و نه تنبيه تنها .
و لنذيقنّهم من العذاب الأدنى . .. لعلّهم يرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 11
11 - عذاب و كيفر الهى در دنيا حكمت آميز است .
ممّا خطيــتهم أُغرقوا . .. ربّ لاتذر على الأرض من الكـفرين ديّارًا . إنّك إن تذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 1
1 - كافران صدراسلام ، نسبت به هشدار هاى الهى مبنى بر پرهيز از گناه و رفتارى كه موجب مجازات الهى در دنيا ( عذاب استيصال ) و در آخرت مى شود ، بى اعتنايى كرده و گوش فرانمى دادند .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم
بيشتر مفسران برآنند كه مقصود از «ما بين أيديكم» (آنچه در پيش روى شما است) گناهانى است كه موجب مجازات هاى الهى در دنيا (همچون غرق شدن) مى شود و مقصود از «ما خلفكم» (آنچه پشت سر شما است) گناهانى است كه بعداً موجب مجازات الهى در آخرت مى گردد. گفتنى است كه تعبير به «پشت سر» از آن رو است كه هنوز نيامده و گويى پشت سر انسان در حركت است. جواب «إذا»، به قرينه ذيل آيه بعد (كانوا عنها معرضين) «أعرضوا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 59 - 2،3،4
2- ستم گرى و كفر برخى از جوامع پيشين ، مايه هلاكت آنان با عذاب ويران كننده الهى است .
أهلكنـهم لمّا ظلموا
مراد از ظلم در «ظلموا» ـ به قرينه آيات قبل ـ اِعراض از آيات خدا است.
3- كفر و ستم ، باعث سقوط و هلاك ملتّ ها است .
و تلك القرى أهلكنـهم لمّا ظلموا
4- نابود ساختن جوامع ، در نتيجه گناه و ستم شان ، سنّت ديرينه الهى در كيفر ظالمان است .
و تلك القرى أهلكنـهم لمّا ظلموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 1
1 - كافران صدراسلام ، نسبت به هشدار هاى الهى مبنى بر پرهيز از گناه و رفتارى كه موجب مجازات الهى در دنيا ( عذاب استيصال ) و در آخرت مى شود ، بى اعتنايى كرده و گوش فرانمى دادند .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم
بيشتر مفسران برآنند كه مقصود از «ما بين أيديكم» (آنچه در پيش روى شما است) گناهانى است كه موجب مجازات هاى الهى در دنيا (همچون غرق شدن) مى شود و مقصود از «ما خلفكم» (آنچه پشت سر شما است) گناهانى است كه بعداً موجب مجازات الهى در آخرت مى گردد. گفتنى است كه تعبير به «پشت سر» از آن رو است كه هنوز نيامده و گويى پشت سر انسان در حركت است. جواب «إذا»، به قرينه ذيل آيه بعد (كانوا عنها معرضين) «أعرضوا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 1
1 - عذاب هاى الهى در آخرت ، بى نظير و غير قابل تشبيه با عذاب هاى ديگران است .
فيومئذ لايعذّب عذابه أحد
ضمير «عذابه» به «ربّك» در آيات پيشين برمى گردد و مفاد آيه شريفه، اين است كه در قيامت، مانند عذاب خداوند هيچ كس عذاب نمى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 25 - 4
4 - امكان وجود مشابه ، براى عذاب هاى دنيوى خداوند
فيومئذ
قيد «يومئذ» بى نظير بودن عذاب هاى الهى را به آخرت اختصاص داده است; بنابراين وجود مشابه را براى عذاب هاى دنيوى، نفى نكرده است.