فهرستگان نسخه های خطی ایران فنخا جلد 14 خلق- دیوان امینی

مشخصات کتاب

فهرست نويسي پيش از انتشار كتاب خانه ملي جمهوري اسلامي ايران

سرشناسه: درايتي، مصطفي، 1334-، گردآورنده

عنوان و نام پديدآور: فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)/ به كوشش مصطفي درايتي.

مشخصات نشر: تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1391- ج.؛ 22/5*28/5 س م.

فروست: نسخه شناسي؛ 1

شابك: دوره: 978-964-466-271-9؛ ج. 978-964-446-285-6 :14

وضعيت فهرس تنويسي: فاپا

مندرجات: ج. 14. خلق - ديوان اميني

موضوع: نسخه هاي خطي-- ايران-- فهرستگان ها

شناسه افزوده: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران

رده بندي كنگره: 1391 36د9الف/ Z6620

رده بندي ديويي: 011/31

شماره كتابشناسي ملي: 2596708

ویراستاران دیجیتال: مرضیه محمدی، مریم محققیان، زهرا سوسنی، لیلا کریمی، شهناز محققیان

اشاره

فهرست نويسي پيش از انتشار كتاب خانه ملي جمهوري اسلامي ايران

سرشناسه: درايتي، مصطفي، 1334-، گردآورنده

عنوان و نام پديدآور: فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)/ به كوشش مصطفي درايتي.

مشخصات نشر: تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1391- ج.؛ 22/5*28/5 س م.

فروست: نسخه شناسي؛ 1

شابك: دوره: 978-964-466-271-9؛ ج. 978-964-446-285-6 :14

وضعيت فهرس تنويسي: فاپا

مندرجات: ج. 14. خلق - ديوان اميني

موضوع: نسخه هاي خطي-- ايران-- فهرستگان ها

شناسه افزوده: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران

رده بندي كنگره: 1391 36د9الف/ Z6620

رده بندي ديويي: 011/31

شماره كتابشناسي ملي: 2596708

ویراستاران دیجیتال: مرضیه محمدی، مریم محققیان، زهرا سوسنی، لیلا کریمی، شهناز محققیان

فهرستگان

نسخه هاي خطي ايران (فنخا)

جلد چهاردهم

خلق- دیوان امینی

به كوشش:

مصطفي درايتي

فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)

مولف: مصطفي درايتي | Derayatimostafa@yahoo.com

ويراستار: دكتر مجتبي درايتي

چاپ اول: 1391

ناشر: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران

شمارگان: 1000 نسخه

مديريت هماهنگی: عباسعلی عليزاده يزدی

مديريت فني و كامپيوتر: مهندس امين رشيدي، مهندس محبوبه درايتي

آماده سازي اطلاعات: علي عليزاده يزدي، حسين متدين طوسي تقي چيت ساز، عباسعلي عليزاده يزدي

تايپ و تصحيح: سميرا عابد پور، فاطمه محمودي، هدي محمدي، سارا محمدي

طرح روي جلد: برگرفته از جلد نسخه خطي كليات سعدي دورة صفوي با شماره ثبت 19165 كتابخانه ملي

خوشنويسي روي جلد: مهدي فلاح

صفحه آرايي: مهندس محبوبه درايتي

ناظرچاپ: نصرت ا... اميرآبادي

چاپ و صحافي: قلم قم

نشاني: تهران بزرگراه شهيد حقاني (غرب به شرق)، بعد از ايستگاه مترو، بلوار كتابخانه ملي

تلفن فروشگاه: 88941946-81623315-81623318 دورنگار: 88947496

وب گاه: www.nlai.ir | پست الكترونيك انتشارات: Publication@nlai.ir

الفهرس الموحّد

للمخطوطات الايرانية

الرابع عشر

خلق- دیوان امینی

اعداد:

مصطفی درایتی

رموز و اختصارات

آتشی: مجموعه آقاي سید علی آتشی در یزد

آثار ملی: کتابخانه آثار ملی کاشان

آغاز: برابر: آغاز برابر نمونه کتاب

آغاز و انجام برابر: آغاز و انجام برابر نمونه کتاب

احتمالاً غیر همانند: در مورد نسخه‌هاي فاقد مؤلف به‌کاررفته است که نام مشترك دارند و ما به احتمال آنها را متفاوت می‌دانیم

احتمالاً همانند: در مورد نسخه‌هاي فاقد مؤلف به‌کار رفته که نام مشترك دارند ولی ما احتمال می‌دهیم برخی از آنها یک اثر است ولی مطمئن نیستیم.

احتمالا بعضا همانند: در مورد نسخه‌هایی به‌کار رفته که نام مؤلف آنها معلوم نیست ولی نام مشترك دارند و تعدادي نسخه به این نام معرفی شده است و برخی از آنها احتمال می‌رود یک کتاب باشند ولی مطمئن نیستیم.

ادبیات: با نام شهر تهران: کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد؛ با نام شهر اصفهان: دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان.

اصغر زاده: مجموعه اصغر زاده

الفبائ-ی: فهرست الفبائی نسخه‌هاي خطی کتابخانه آستان قدس رضوي.

الهیات: با نام شهر تهران: کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد.

امام جمعه: کتابخانه امام جمعه زنجان

امام صادق: مدرسه امام صادق چالوس و مدرسه امام صادق قزوین و کتابخانه مؤسسه امام صادق قم و کتابخانه حوزه علمیه امام صادق اردکان یزد. که هرکدام با قرینه نام شهر قبل از آن قابل تشخیص است.

امام عصر: کتابخانه مدرسه امام عصر شیراز

امام هادي: کتابخانه عمومی امام هادي در مشهد

امیرکبیر: کتابخانه امیر کبیر در باغشاه فین

امیرالمؤمنین: کتابخانه امیر المؤمنین بشرویه

انجام برابر: انجام برابر نمونه کتاب.

اندازه: اندازه صفحه.

اوراق عتیق: مجموعه اي به همین نام که به کوشش محمد حسین حکیم از طریق کتابخانه مجلس شوراي اسلامی منتشر شده است.

اهدائی ف: فهرست نسخه‌هاي خطی اهدائی رهبري به آستان قدس رضوي، تالیف رضا استادي

اهدائی رهبر: مجموعه فهارس نسخه هاي خطی اهدائی رهبري به آستان قدس رضوي که چندین جلد آن منتشر شده است.

بی‌تا: بدون تاریخ کتابت. بی‌کا: بدون کاتب.

پ: پشت

تا: تاریخ کتابت.

جا: محل کتابت.

چهل ستون: مدرسه چهل ستون تهران

حجتیه: کتابخانه مدرسه حجتیه

حججی: کتابخانه آیه اﷲ حججی نجف آباد

حقوق: دانشکده حقوق دانشگاه تهران

حوزه علمیه: حوزه علمیه آشتیان

خاتم‌الانبیاء: کتابخانه مدرسه خاتم الانبیاء (صدر) بابل

دائرة المعارف: کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ سلامی

دار الحدیث: کتابخانه مرکز دار الحدیث در قم

دانشگاه: کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران

د.ث: به معناي دفتر ثبت کتابخانه مجلس شوراي اسلامی است.

دهگان: مجموعه ابراهیم دهگان اراك.

دیانی: کتابخانه شیخ محمد علی دیانی بیرجند

ذکاء، یحیی: مجموعه ذکاء یحیی

ر: رو

رایانه: رایانه‌کتابخانه ملی ایران و کتابخانه آستان قدس رضوي و در مواردي کتابخانه مسجد گوهرشاد. لازم به ذکر است که شماره بعد از آن در مورد کتابخانه ملی غیر قابل پیگیري است و منظور شماره صفحاتی است که متن پیاده شده فایل آن می‌باشد که در اختیار ماست و براي کنترل کار خود ما می‌باشد.

رضوي: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي

روضاتی: مجموعه شخصی سید احمد روضاتی

سپهسالار: کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهري (سپهسالار)

سریزدي: کتابخانه مسجد حظیره (سر یزدي)

سعید نفیسی: نسخه‌هاي خطی مرحوم سعید نفیسی

سم: سانتیمتر

سنا ف: فهرست نسخه‌هاي خطی کتابخانه مجلس سنا (که مجموعه آن به کتابخانه مجلس شوراي اسلامی منتقل شده است.

سلطنتی: کتابخانه کاخ گلستان (سلطنتی)

شاهچراغ: کتابخانه آستانه حضرت شاهچراغ شیراز

ش-یخ علی حیدر: مکتبه شیخ علی حیدر (مؤید)، این مجموعه شخصی که ظاهرا هنگام جنگ کویت توسط صاحب آن از کویت به ایران منتقل شده بود ابتدا در قم نگهداري می‌شد و بعد دچار مشکلاتی شد و معلوم نبود در چه محلی نگهداري می‌شود. آخرین اطلاع این است که این مجموعه به شهر مشهد و به آستان قدس رضوي انتقال یافته است و ضمن مجموعه اهدائی رهبري نگهداري می شود.

ص: صفحه

صادقیه: کتابخانه مدرسه فتحعلی بیگ (صادقیه) دامغان

طبسی: کتابخانه طبسی حائري در قم

عبدالعظیم: آستان مقدس حضرت عبدالعظیم در شهر ري

عکسی: این تعبیر در دو جا به کار رفته است: یکی در کنار شماره برخی از نسخه‌ها که به معناي آن است که نسخه، عکسی است و باید براي یافتن نسخه در کتابخانه معرفی شده، به عکسی بودن توجه شود؛ و دوم در معرفی مأخذ است که منظور فهرست عکسی آن کتابخانه می‌باشد.

علامه‌طباطبائی: کتابخانه علامه طباطبائی شیراز که نام شیراز در قبل از آن آمده است.

علامه طباطبائی: مکتبه علامه طباطبائی قم که نام شهر قم در قبل از آن آمده است.

علوم پزشکی: کتابخانه دانشگاه علوم پزشکی تهران

عمومی‌ساري: کتابخانه عمومی‌ساري

عمومی: با کلمه قبل سمنان: کتابخانه عمومی سمنان

عمومی: با کلمه قبل مراغه: کتابخانه عمومی مراغه

غیر همانند: در مورد نسخه‌هایی که نام آنها یکی است ولی نسخه‌ها متفاوت است و به دلیل صرفه‌جویی و جلوگیري از تکرار، نام مکرر آنها حذف شده است.

ف: این رمز در مورد مأخذ به‌کار رفته است و هنگامی که براي یک کتابخانه فهرستی به نام همان کتابخانه به صورت مستقل منتشر شده باشد، نام مأخذ آن با رمز «ف»: به معناي فهرست، به کار رفته است و اگر نام مأخذ با نام کتابخانه متفاوت باشد، نام مأخذ ذکر شده است.

فاضل: کتابخانه آیه اﷲ فاضل‌خوانساري

فاضل قائینی: کتابخانه فاضل قائینی قم

فرهاد معتمد: مجموعه فرهاد معتمد

فرهنگ و هنر: کتابخانه فرهنگ و هنر مشهد

فرهنگ و ارشاد: کتابخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان

فیاض: مجموعه دکتر علی اکبر فیاض

فیضیه: کتابخانه مدرسه فیضیه قم

فیلم ها: فهرست فیلم‌هاي کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران

قاضی‌طباطبائی: مجموعه محمد علی قاضی طباطبائی تبریز

قمربنی‌هاشم: کتابخانه قمر بنی هاشم دامغان

کا: کاتب

کاتب = مؤلف: نسخه به خط مؤلف است.

کاظمینی: کتابخانه میرزا محمد کاظمینی

گ: برگ.

گلپایگانی: کتابخانه عمومی حضرت آیه اﷲ العظمی گلپایگانی.

گوهرشاد: کتابخانه مسجد جامع گوهرشاد.

مجلس: کتابخانه، موزه و مرکزاسناد مجلس شوراي اسلامی

محدث ارموي مخ: فهرست مجموعه نسخه‌هاي خطی محدث ارموي، مخطوط

محمد هلال: کتابخانه امامزاده محمد هلال آران کاشان، مخطوط.

مختصر ف: فهرست مختصر نسخه‌هاي خطی مجلس شوراي اسلامی که در سال 1387 منتشر شده است.

مخ: به معناي مخطوط بودن فهرست می‌باشد.

مدارك فرهنگی: سازمان مدارك فرهنگی انقلاب

مدرسه غرب: کتابخانه مدرسه غرب همدان

مدرسی: کتابخانه سید محمد مدرسی در یزد

مرعشی: کتابخانه عمومی آیه اﷲ العظمی مرعشی نجفی

مرکز احیاء: مرکز احیاء میراث اسلامی، قم.

مرکز مطالعات: کتابخانه پژوهشگاه علوم و تحقیقات اسلامی قم

مروي: کتابخانه مدرسه مروي تهران

مسجداعظم: کتابخانه مسجد اعظم قم

مطالعات فرهنگی: کتابخانه (پژوهشگاه) مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی

معصومیه: آستان مقدسه حضرت معصومه علیها سلام

مفتاح: مجموعه محمد حسین مفتاح

ملک: کتابخانه ملک

ملی: با نام قبلی تهران: کتابخانه ملی ایران؛ با نام قبلی شیراز: کتابخانه ملی شیراز؛ با نام قبلی تبریز: کتابخانه ملی تبریز.

مهدوي: مجموعه دکتر اصغر مهدوي

موزه ملی: کتابخانه موزه ملی ایران ( موزه ایران باستان)

مؤسسه آیه اﷲ بروجردي: مؤسسه حضرت آیه اﷲ العظمی‌بروجردي.

مولوي: عبد المجید مولوي (قسمتی از این مجموعه به کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه فردسی مشهد منتقل شده است).

مینوي: مجتبی مینوي

نجومی: مجموعه سید مرتضی نجومی

نسخه‌پژوهی: مجموعه‌اي با همین عنوان که چند شماره از آن از طرف کتابخانه مجلس شوراي اسلامی و به کوشش ابوالفضل حافظیان منتشر شده است.

نشریه: نشریه کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران

نک: این علامت به معناي «نگاه کنید» می‌باشد و در موارد ارجاع به‌کار رفته اس-ت. ارجاع دوگونه است: گاهی عنوان ارجاع داده شده کلا در جاي دیگري که راهنمائی شده، ثبت شده است و گاهی قسمتی از عنوان ارجاعی در محل دیگري ثبت شده است که در واقع به معناي «نیز نگاه کنید» می‌باشد.

نواب: کتابخانه مدرسه نواب مشهد

نمازي: کتابخانه مدرسه نمازي خوي

نوربخش: کتابخانه نوربخش (خانقاه نعمت اللهی تهران)

وابسته به: این اصطلاح در جایی به‌کار رفته که کتاب معرفی شده به اثري دیگر وابسته است و بیشتر در مورد شرح ها، حاشیه‌ها، تعلیقه‌ها، منتخب‌ها، مختصرها، گزیده ها، و ترجمه‌ها به‌کار رفته است و نام کامل اثر اصلی، همراه با نام مؤلف آن معرفی شده است و در صورت نیاز می‌توانید به اثر اصلی مراجعه کنید.

وزیري: کتابخانه وزیري یزد

همانند: این کلمه در جایی به‌کار رفته، که اثر معرفی شده فاقد نام مؤلف است و چند نسخه از آن در کشور وجود دارد و به معناي آن است که نسخه‌ها یک اثر است.

آوانگاري و اختصارات

در آوانگاري عناوین کتابها چند نکته هست که باید یادآوري شود:

1- در آوانگاري فقط حروفی که تلفظ می‌شوند، ضبط می‌گردند. مثال: آداب الشریعه =ādāb-oš šarī‘a

2- عنوان کتاب هاي فارسی با تلفظ فارسی و عنوان کتاب هاي عربی با تلفظ عربی آوانگاري شده اند.

مثال: آداب صوفیه =ādāb-e sūfīye

آداب الصوفیه ādāb-uṣ ṣūfīya=

3- کلمات و ترکیباتی که از زبانهاي دیگر (از جمله عربی) به فارسی وارد گردیده، با تلفظ متداول در فارسی ضبط شده است.

مثال: اسطرلاب =ostorlā

ابواب الجنان = abvāb-ol jenān

4- چون در آوانگاري مقصود فقط نشان دادن تلفظ کلمات است، حروف اول عناوین مانند دیگر حروف کوچک نوشته شده است.

5- براي آوانگاري کلماتی که بارها تکرار شده اند، از اختصار استفاده شده است.

تصویر

الف- آوانگاری کلمات و ترکیبات فارسی:

تصویر

تصویر

ب- آوانگاری کلمات و ترکیبات عربی:

تصویر

تصویر

خلق

اشاره

خلق

خلق / عرفان و تصوف / فارسی

xalq

نعمة اﷲ ولی، نعمة اﷲ بن عبداﷲ، 730؟ - 834 قمري

ne‘mat-ol-lāh-e valī, ne‘mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh

(1330 - 1431)

تهران؛ ملي؛ شماره نسخه:1464/13

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1134ق؛ کاغذ: فرنگی، 17ص (111- 127)، 17 سطر، اندازه: 5/ 9×19سم [ف: 3 - 521]

خلق الاسماء / عرفان و تصوف / عربی

xalq-ul asmā‘

صدرالدین شیرازي، محمد بن ابراهیم، 979 - 1050 قمري

sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 -

در خلق اسماء و در آن از کافی کلینی و توحید صدوق و شرح قیصري یاد شده.

تهران؛ ملك؛ شماره نسخه:6207/14

آغاز: بسمله. فی الکافی و التوحید عن الصادق (علیه السلام) قال ان اﷲ تعالی خلق اسماء بالحروف غیر مصوت و باللفظ غیر منطق و بالشخص غیر مسجد؛ انجام: معقولات الاسماء و الصفات الالهیة لامجعولة بالعرض لاتحادها ... و هو الوجود الواجبی. فافهم ذلک انشاء اﷲ

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ جلد: میشن قهوه اي، 35 سطر [ف: 9- 266]

خلق اشیاء / کلام و اعتقادات / فارسی

xalq-e asya’

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:2/ 3 خوئی

آغاز: الحمد ﷲ رب العالمین و الصلوة و السلام علی محمد ... اما بعد این کلماتی است چند در بیان معرفت ایجاد؛ انجام: ایمان آورد بجمیع ما جاء به النبی صلی اﷲ از قرآن و احادیث اگر بعضی بعقل ناقص خود قبول کند و بعضی رد نماید کافر است. بی‌کا، بی‌تا؛ 19ص (42-60) [ف: 7 - 117]

خلق الارض / حدیث / عربی

xalq-ul arḍ

ظاهراً قطعه اي است از کتابی در بیان خلقت زمین، داراي پنج باب، بدین ترتیب: 1. ابتداي خلقت زمین؛ 2. حدود زمین و مساحت آن؛ 3. مدت خلقت زمین؛ 4. زمین‌هاي هفت گانه؛ 5. زمانهاي هفت‌گانه. احادیث این کتاب به نقل از کعب الاحبار، وهب بن منبه، عبداﷲ بن عمر، ربیع بن انس و دیگران آمده است.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:12648/2

آغاز: مجلس فی صفة خلق الارض قال اﷲ تعالی الذي جعل لکم الارض فراشاً... الباب الاول فی بدو خلق الارض؛ انجام: فذلک قوله تعالی عمد ترونها و عمادها من فوقها عن ابی هریرة قال: رسول اﷲ صلعم علی اصحابه ...

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: انجام؛ رکابه‌دار؛ کاغذ: شرقی، 6گ (22-27)، 17 سطر، اندازه: 10×12سم [ف: 32- 130]

خلق الاشیاء / حدیث / عربی

xalq-ul ašyā’

رساله‌اي حدیثی است داراي باب هاي کوتاه، شامل مباحثی در کیفیت خلقت اشیاء و موجودات از جمله انسان، ملائکه، بهشت و جهنم و مرگ و آنچه متعلق به انسان است بعد از مرگش.

قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه:9/224-1674/5

آغاز: بسمله حمدله ... اما بعد اعلم ان اﷲ خلق شجرة ولها اربعة اغصان فیقول لها شجرة الیقین ثم خلق نور محمد (صلی الله علیه و آله) فی حجاب ... باب فی ذکر تخلیق آدم قال ابن عباس خلق اﷲ تعالی الادم؛ انجام: و الامام العادل و المرأة اذا ماتت فی نفسها و من قتل بظلم و من مات یوم الجمعة او لیلتها.

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج قهوه اي، 37گ، 15 سطر، اندازه: 5/10×15سم [ف: 3 - 1764]

خلق الاعمال- القضاء و القدر

خلق الاعمال- الایقاظات فی خلق الاعمال و افعال العباد

خلق الاعمال- خلق الاعمال

خلق الاعمال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul a‘māl

ابن سینا، حسین بن عبداﷲ، 370؟ - 428 قمري

(1038 - 981) ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:10818/4

بی‌کا، تا: محرم 1028ق، قطع: جیبی [میراث شهاب: س9ش2 - 37]

خلق الاعمال = افعال العباد = الجبر و الاختیار = جلالیة = خلق الافعال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul a‘māl = af‘āl-ul ‘ibād = al-jabr wa-l ixtīyār = jalālīya = xalq-ul af‘āl

دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ؟ قمري

(1503 - 1427) davvānī, mohammad ebn-e as‘ad

به درخواست: سعدالدین محمد استرآبادي

تاریخ تألیف: ذیحجه 884ق؛ محل تالیف: کاشان

رساله‌اي کوتاه در خلق اعمال بندگان و جبر و اختیار که زمانی که دوانی در کاشان اقامت داشته و در حالی که کتابی در کنارش نبود به رشته تحریر درآورد. در پایان رساله توضیح مختصري درباره مراتب توحید (ذاتی و صفاتی و افعالی) داده و اشارتی به حدیث کمیل بن زیاد از حضرت مولی علی (علیه السلام) مشهور به حدیث حقیقت کرده است. از شفاء ابن سینا، تحصیل بهمنیار و رساله عمر خیام یاد کرده؛ این کتاب در الذریعة به عنوان هاي خلق الأفعال و الجبر و الاختیار و أفعال العباد آمده است.

آغاز: اما بعد حمداﷲ فتاح القلوب مناح الغیوب و الصلاة و السلام علی صفیه المحبوب و نبیه المربوب و علی آله.. ان اکتب له ماحضرنی فی الوقت من الدقایق المتعلقة بمسالة خلق الاعمال حسبما تقرر لدي ... فاقول افعال العباد دایرة بحسب الاحتمال ...

انجام: فلینظر المنتصر فیه بنظر دقیق و یتفکر فیه تفکر عمیق تتجلی علیه انوار التدقیق واﷲ ولی التوفیق

چاپ: مشار عربی، صص‌314-317؛ در ضمن الرسائل المختاره، اصفهان، 1364؛ طهران، سنگی، 1315ق، وزیري (کلمات المحققین: ج2، صص‌156-160)

[الذریعة 7/ 243 و 5 /82 و 2/ 260؛ کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 42-44؛ مکتبة امیر المومنین 1/ 131؛ الاوقاف العامة موصل‌2/ 230؛ دنا 4/ 995 (79 نسخه)[

شرح و حواشی:

1- حاشیة خلق الاعمال

بی‌کا، تا: شب دوشنبه ربیع الثانی 906ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه اي، 11ص (162-172)، 19 سطر (4×11)، اندازه: 9×17سم [ف: 14 - 3617]

آغاز: أقول ان افعال العباد دائرة بحسب احتمال العقلی من أمور الاول: ان یکون حصولها بقدرة اﷲ تعالی؛ انجام: برابر

خط: نسخ، کا: ابا الهدي بن احمد بن محمد، تا: 909ق؛ یک مورد حاشیه‌نویسی با نشان «منه»؛ کاغذ: شرقی، 2گ (411ر-412ر)، 62 سطر، اندازه: 10×18سم [ف: 35 - 458]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 909ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 4گ (12پ-15ر)، 23 سطر، اندازه: 8×16سم [ف: 36 - 612]

آغاز و انجام: برابر

کا: عبداﷲ بن شهاب الدین بهابادي یزدي، تا: 15 شوال 958ق؛ 5گ، 17 سطر، اندازه: 10×17سم [ف مخ: 2 - 848]

آغاز: الارباب الهام الحق و الصواب انه مفتح الابواب و ها انا افیض فی المقصود مستفیضا من ولی الطول فاقول افعال العباد دایرة بحسب الاحتمال؛ انجام: برابر

خط: نسخ، کا: محمد فزند علی بن هارون مظاهري، تا: 15 رمضان 959ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 25ص (121-145)، 20- 21 سطر، اندازه: 15×20سم [ف: 9 - 145]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 962ق؛ تملک: مصطفی بن عبداﷲ در 962ق، خلیفه سلطان در 1041ق، محمد طاهر پزشک تفرشی در 1135ق، محمد ابراهیم قزوینی در 2 ذیقعده 1245ق؛ 1گ (49ر وپ) [ف: 6 - 2243]

خط: نسخ، کا: عبدالرحمن بن محمد امین بن حبیب اﷲ

برکشادي، تا: 1000ق، در خدمت استادش مولانا حسین خلخالی؛ جلد: تیماج قرمز، 3گ (24ر-26پ)، 24 سطر، اندازه: 5/ 11×5/ 19سم [ف: 22 - 275]

آغاز و انجام: برابر

کا: محمد بن فتح اﷲ بسطامی، تا: با تاریخ 1003ق، جا: قزوین مدرسه رزم ساری، براي صدرالدین محمد تبریزي؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا ته میشن، 133گ، 21 سطر (5/7×12)، اندازه: 5/ 12×5/ 19سم [ف: 3 - 258]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: با تاریخ 1016ق؛ محشی، در پایان رساله سؤال کمیل بن زیاد از امیرالمومنین (علیه السلام) در باب «حقیقت» و جواب آن حضرت نوشته شده؛ کاغذ: دولت آبادي نخودي، 8گ، 15 سطر، اندازه: 5×5/ 10سم [ف: 1 - 314]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: دوشنبه 4 صفر 1017ق، جلد: تیماج قهوه اي، 4گ (125-128)، 23 سطر، اندازه: 10×18سم [اوراق عتیق: 1 - 109]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: محمد مقیم بن صفی الدین محمد شجاعی بن قاسم بن محمود بن شرف الدین سلیمانی شریف شیرازي، تا: 1021ق؛ جلد: گالینگور سبز، 3گ، 23 سطر، اندازه: 13×20سم [ف مخ: 2 - 848]

آغاز: برابر؛ انجام: تکفی فی تحقیق هذه المرتبة الکلمات المأثورة عن امیرالمؤمنین و یعسوب الموحودین علی، علی النبی و علیه الصلاة و السلام.

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1038ق؛ 8گ (92پ-99پ)، 15سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 48]

آغاز: برابر؛ انجام: القدر و الارادة و تعلقها من اﷲ سبحانه.

کا: محمد قاسم بن تاج الدین محمود حسینی، تا: 1040ق؛ افتادگی: انجام؛ 2گ (289پ-290پ)، اندازه: 5/ 11×18سم [ف: - 47]

آغاز: حسبی ربی من کل مربی، أقول ان افعال العباد دائر بحسب احتمال العقل بین أمور؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: عبدالواسع نجیب بن محمد امین طبیب، تا: 1042ق؛ مصحح، محشی با نشان محمد حسین؛ جلد: تیماج قرمز، 8گ (49پ-56پ)، اندازه: 10×17سم [ف: 13 - 291]

آغاز: برابر

خط: نسخ، کا: فضل اﷲ بن مسعود، تا: 1047ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 7گ (265پ-271ر)، 21 سطر، اندازه: 11×20سم [ف: 30 - 176]

خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: ربیع الثانی 1050ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 3گ (129پ-131ر)، اندازه: 5 /18×30سم [ف:18-199]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1053ق؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 927]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1053ق؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 927]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد بن حسین عقیلی استرآبادي، تا: 1058ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 6ص (81-86)، 23 سطر [ف: 9 - 232]

آغاز: اقول افعال العباد دایرة بحسب الاحتمال العقلی من امور الاول ان یکون حصولها بقدرتة اﷲ تعالی واراته من غیر مدخل لقدرة العبد فیه؛ انجام: برابر

فاقد خطبه؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: با تاریخ 1060ق؛ کاغذ: نخودي، جلد: تیماج مشکی، 11ص (245-255)، 17 سطر (5×13)، اندازه: 8/ 10×7/ 18سم [ف: 1/ 29 - 323]

خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: با تاریخ 1064ق؛ در این مجموعه سه جا تاریخ 1064ق (ذیل نسخه شماره 1 و 3 و 4) دیده می‌شود؛ جلد: تیماج قهوه اي، 9ص (126- 134)، 17 سطر، اندازه: 12×5/ 19سم [ف: 5 - 242]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد سعید فرزند میر نظام حسینی، تا: 1072ق؛ در پایان نسخه نام این رساله به خط کاتب رساله جلالیه یاد شده؛ کاغذ: اصفهانی شکري، جلد: تیماج عنابی، 2ص (170- 171)، 23 سطر، اندازه: 5/ 16×5/ 28سم [ف: 23 - 185]

آغاز: برابر

خط: تحریري شکسته، بی‌کا، تا: حدود 1075ق؛ 27 سطر (8×20/5) [عکسی ف: 1 - 163]

آغاز: اعلم ان افعال العباد دائرة بح ... ب الاحتمال العقلی بین وجوه؛ انجام: بل مخصوص بمخالفة الرحمن لا یعلمه الا اﷲ و هو بکل شی‌ء قدیر. المقالة الشریفة من افادات ... المحققین شمس الکشمیري (نویسنده گویا این را از شمساي کشمیري می داند).

بی دیباچه و با تحریر دیگر و با افزودن 10 سطر در پایان که در شماره 3/ 926 دیده نمی‌شود؛ خط: نستعلیق، کا: زمان بن روحی سرکار، تا: 1076ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 3گ (124پ-126پ)، 22 سطر (5/4×5/15)، اندازه: 9×19سم [ف: 17 - 287]

آغاز و انجام: برابر

در فهرست از ملا شمسا دانسته شده؛ بی‌کا، تا: 1076ق؛ 7ص (509-515) [ف: 5 - 244]

آغاز: اما بعد فهذه رسالة فی تحقیق المسألة التی هی غوامض الاسرار أعنی مسألة خلق الأفعال کتبها العلامة الدوانی ... اقول ان افعال [العباد] دایرة بحسب احتمال العقلی؛ انجام: قال: زدنی، قال جذب الاحدیة بصفة التوحید ال: زدنی بیاناً ، فقال: نور شرق من صبح الازل فیلوح علی هیاکل التوحید آثاره فقال زدنی فقال: اطف السراج فقد لع الصبح.

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد طاهر قمی، تا: 1077ق، جا: قم؛ کاغذ: فرنگی، 3گ (37پ-39ر)، 24 سطر، اندازه: 7×5/ 17سم [ف: 32 - 647]

بی‌کا، تا: 1079ق [نشریه: 7 - 712]

خط: نسخ و نستعلیق، کا: کرم اﷲ بن عطاء، تا: دوشنبه 18 شوال 1083ق، جا: مکه مکرمه؛ جلد: تیماج قرمز، 1گ (80ر-80پ)، اندازه: 23×5 /36سم [ف: 17 - 126]

آغاز و انجام: برابر

فاقد خطبه؛ کا: احمد بن محمود بارا دیوان، بی‌تا؛ در 61 پ عبارتی ترکی به تاریخ پنج‌شنبه ذیقعده 1129ق و جمادي الاول 1091 هست؛ 4گ (56ر-59ر) [ف: 3 - 177]

بی‌کا، تا: 1094ق [الفبائی: 240]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: اسحاق بن نوروز شولستانی، تا: 1096ق؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، 2گ (172ر-173پ)، 23 سطر، اندازه: 12×5/ 17سم [ف: 37 - 239]

نیم صفحه و ناقص است؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: ربعی [ف: 2 - 49]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن11؛ 2گ (135ر-136پ) [ف: 16-194]

آغاز و انجام: برابر

بی‌کا، تا: قرن 11، جلد: تیماج قهوه اي، 4گ (21پ-24ر)، اندازه: 5/ 13×19سم [ف: 11 - 249]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمدسعید حسنی حسینی طباطبایی، تا: قرن 11؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، 4گ (177پ-180ر)، 21 سطر، اندازه: 5/5×5/ 14سم [ف: 35 - 623]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد قاسم بن بهزاد، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن زرد، 2گ (54ر-55ر)، اندازه: 6/ 16×2/ 25سم [ف: 8 - 28]

خط: نسخ، کا: شیخ اسماعیل بن عبدالوهاب بن سعید، تا: قرن 10 و 11؛ کاغذ: ترمه، 5گ (128ر-132ر)، 19 سطر، اندازه: 13×22سم [ف: 6 - 176]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه اي، 3گ، 24 سطر، اندازه: 7 /8×5/ 13سم [ف: 5 - 48]

خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ 77گ (123- 199پ)، اندازه: 10×19سم [ف: 1 - 101]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، 1گ (17ر-17پ)، اندازه: 5/ 14×5/ 28سم [ف: 31 - 679]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قرمز، 6گ (35پ- 40پ)، اندازه: 5/ 10×5/ 16سم [ف: 1 - 245]

آغاز: اقول، ان افعال العباد دایر بحسب احتمال العقل بین امور، الاول، ان یکون حصولها بقدرة اﷲ تعالی و ارادته؛ انجام: برابر

فاقد خطبه می‌باشد؛ خط: نسخ، کا: گویا به خط عبداﷲ بن عبدالرزاق رضوي حسینی، تا: حدود اواخر قرن 11؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و «ص»؛ کاغذ: شرقی، 2گ (179-180)، 30 سطر، اندازه: 10×19سم [ف: 38 - 702]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، مقابله شده با نشان «بلغ»؛ کاغذ: فرنگی، 8گ (97-104)، 14 سطر، اندازه: 7×14سم [ف:

38 - 675]

دیباچه آن نیست؛ خط: نستعلیق چلیپا، بی‌کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج زرد، 2گ (6ر-7پ)، 17 سطر (7×12)، اندازه: 12×17سم [ف: 11 - 2473]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ 12گ (78پ-89پ)، 32 سطر، اندازه: 5/ 10×5/ 21سم [ف: 2 - 326]

خط: نستعلیق ریز، بی‌کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 2گ (10پ-11پ)، 22 سطر (5/ 7×5/ 13)، اندازه: 5/12×5/19سم [ف: 17 - 389]

آغاز: بسمله، اما بعد الحمد و الصلوه فاقول؛ انجام: موجود: علی صاح السفر ... بعضها و ذکره ایضا.

خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام [رایانه]

بی‌کا، تا: قرن 11 و 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 25 سطر (10×14)، اندازه: 14×20سم [ف: 16 - 417]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 12؛ تملک: اعتضادالسلطنه؛ واقف: سپهسالار، 1297؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 4گ (136- 139)، اندازه: 24×38سم [ف: 4 - 394]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: قرن 12 [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج سرخ، 9گ (123- 131)، 11 سطر (5/7×12)، اندازه: 14×5/ 19سم [ف: 3 - 1266]

آغاز: أقول ان افعال العباد دائرة بحسب احتمال العقلی بین امور الاول أن یکون حصولها بقدر اﷲ تعالی؛ انجام: برابر

فاقد خطبه کتاب؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 12؛ 3گ (26پ- 28ر)، اندازه: 5/ 12×19سم [محدث ارموي مخ: 2 - 661]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: محمد نصیر فرزند ملا حسن، بالانکابی جیلانی، تا: قرن 12؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، 3گ (83-85)، 22 سطر، اندازه:6×15سم [ف: 29 - 374]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 3گ (109پ-111پ)، 24 سطر (5/ 12×5/ 18)، اندازه: 5/ 18×24سم [ف: - 201]

خط: نسخ، کا: قاسم بن محمد جمعه، تا: قرن 12، جا: دیار بکر در مدرسه خسرویه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 3گ (235پ- 237پ)، 25 سطر (9×16)، اندازه: 15×21سم [ف: - 228]

بی‌کا، تا: قرن 12 [ف: 3 - 35]

بی‌کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی ضخیم، جلد: تیماج قرمز، 4ص (120-123)، اندازه: 7/ 15×27سم [ف: 17 - 117]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق تحریري، بی‌کا، تا: 1122ق؛ 6ص (89-94)، 19 سطر، اندازه: 5/ 15×5/ 21سم [ف: 32 - 79]

آغاز: برابر؛ انجام: الحمد اﷲ الذي وفقنا الاتمام فی شهر صفر ختم بالخیر و الظفر سنه 187

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1130ق؛ مجدول مذهب؛ 3گ، 23 سطر، اندازه: 9×5/ 19سم [ف: 1 - 195]

آغاز و انجام: برابر

کامل؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد جعفر بن محمد سعید اصفهانی متخلص به غیرت، تا: شنبه 8 جمادي الثانی 1184ق؛ مجدول، مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 4گ (131ر - 134پ)، اندازه: 7/ 10×4 /16سم [ف: 2/ 29 - 626]

آغاز: بسمله، اقول ان افعال العباد ... بحب الاحتمال العقلی؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: 1185ق، جا: احمد نگر [رایانه]

آغاز: برابر؛ انجام: و حق البسط علی ذمه ... بعظم فضله و کثیر طوله

در فهرست از میرداماد دانسته شده که غلط است؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، میشن تریاکی، 6گ (306-311)، 16 سطر (5/ 7×5/ 14)، اندازه: 5 /14×22سم [ف: 6 - 627]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: محتملاً قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 6ص(231-236)،12 سطر (5/ 6×10)، اندازه: 5/ 11×16سم [ف: 9 - 259]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: ابوالقاسم حسینی فرزند میرزا عزیز، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 2گ (137پ-138پ)، 33 سطر، اندازه: 15×27سم [ف: 33 - 184]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با نشان «ابوالمکارم»؛ کاغذ: فرنگی، 5گ (191-195)، 15 سطر، اندازه: 8×14سم [ف: 38 - 169]

آغاز و انجام: برابر

در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعلیق، کا: کرمعلی خراسانی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فستقی آبی، 3گ (160ر-162ر)، 22 سطر، اندازه: 6/ 14×5/ 18سم [ف: 7 - 459]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: کبود، جلد: تیماج تریاکی، قطع: خشتی [نشریه: 3 - 391]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 4گ (53پ-56پ)، 20سطر (6×11)، اندازه:11×18سم [ف:8- 177]

بی‌کا، تا: قرن 13؛ در پایان رساله این نوشته (گویا از صاحب جنگ حاضر) دیده می‌شود: «اقول و للنظر فی بعض مارامه مجال. تمت الرساله و بعض ما فیها لا یخلو من نظر فتامل»؛ 4گ (300- 303) [ف: 23 - 590]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 1ص (447-447)، ابعاد متن: 7×13، اندازه: 10×17سم [سنا: ف: 1 - 275]

خط: نستعلیق تحریري، بی‌کا، تا: 1226ق؛ اهدایی: وزیري؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روغنی، 9گ (23-31)، 14 سطر (5/ 4×10)، اندازه: 9×5/ 15سم [ف: 4 - 1313]

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:1364/3

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 203]

دیباچه را هم دارد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 20 جمادي الثانی 1227ق؛ محشی با نشان «منه«؛ 3گ (108ر-110ر) [ف: - 335]

آغاز: برابر؛ انجام: فتلوح علی هیاکل التوحید آثاره فقال زدنی بیانا، فقال اطفاء السراج المصباح فقد طلع الصباح. تمت

خط: نسخ تحریري، بی‌کا، تا: 1228ق، جا: سنندج؛ 4گ (63پ- 66ر) [ف: 3 - 124]

بی‌کا، تا: 1243ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 8گ (78- 85)، 18 سطر (8×14)، اندازه: 14×20سم [ف: 16 - 148]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: 1270ق؛ 7ص (595-601) [ف: 17 - 90]

آغاز: برابر؛ انجام: فقال زدنی بیاناً فقال اطفأ المصباح فقد طلع الصباح.

خط: نسخ خوش، کا: محمد جسیم، تا: 1274ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه کاغذي الوان، 6ص (41-46)، 15 سطر (5/ 8×5 /15)، اندازه: 5/ 15×5 /21سم [ف: - 217]

آغاز: برابر؛ انجام: علی ساکنها سلام اﷲ الملک الجلی علی ید الخاطی العامی محسن ... فی یوم الثانی من شهر رمضان المبارك 1322 در فهرست از ملا شمسا دانسته شده؛ خط: نسخ، کا: سید محسن

گرگی، تا: قرن 14؛ در ذیل نسخه این نوشته دیده می‌شود: «این رساله از فقري اوراق راجعه باستاد روحی فداه و اعلی اﷲ مقامه پیدا کردیم بخط شیخ عبد اﷲ گرگانی رحمه اﷲ تعالی از روي او نوشتم لکن همان رساله غلط و سقط داشته و به همان جور که بود نوشتم پس پس باید ملاحظه سقط و غلط این را هم کرد این را آقا سید محسن گرگري نوشته است»؛ جلد: مقواي مشکی، 7ص (175-181)، اندازه: 15×21سم [ف: 9 - 22]

خط: نسخ، کا: محمد هادي، تا: رمضان 1302ق؛ اهدایی: محمد جواد علمیه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 5گ (9-13)، اندازه: 11×18سم [ف: 4 - 1229]

خط: نسخ، کا: غلام رضا زنجانی، تا: 1 ربیع الثانی 1306ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج آلبالویی [سنا: ف: 2 - 5]

بی‌کا، تا: 1308ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 6گ (37پ-42ر)، 14 سطر، اندازه: 5/ 11×18سم [ف: 4 - 394]

کا: محمد بن محسن تبریزي، تا: 1322ق [اوراق عتیق: 1 - 253]

آغاز: برابر

خط: نسخ زیبا، کا: شیخ موسی بن محمد خوانساري، تا: 17 صفر 1324ق؛ محشی با عبارت «منه ره»؛ جلد: تیماج قرمز، 4گ (182-185)، اندازه: 16×22سم [ف: 1 - 142]

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:707/5

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 348]

آغاز: ان افعال العباد دائر بحسب احتمال العقلی بین امور؛ الاول ان یکون حصولها بقدر اﷲ ... (که برابر است با سطر 12 نسخه ش 1432 این کتابخانه)؛ انجام: فتلوح علی هیاکل التوحید آثاره فقال زدنی بیانا، فقال اطفاء السراج المصباح فقد طلع الصباح. تمت.

خط: نسخ تحریري، بی‌کا، تا: 1340ق؛ 2گ (68ر-69پ) [ف: 3 - 124]

آغاز: برابر؛ انجام: ملا جلال الدوانی فی مسئلة خلق الاعمال.

خط: نستعلیق خفی، بی‌کا، بی تا [رایانه]

آغاز: برابر؛ انجام: من التوحید الافعال اول فتوحات السالکین

خط: نسخ خفی، بی‌کا، بی تا [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه اي، 7ص (113-119)، 15سطر، اندازه: 11×19سم [ف: 32 - 304]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ خوش، بی‌کا، بی‌تا؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج مشکی، 6گ (38-43)، 15 سطر (5/ 7×15) [ف: 1 - 318]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2150/6- ف

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1 - 647]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق و شکسته، بی‌کا، بی‌تا؛ واقف: فهرستی؛ 3گ، اندازه: 10×16سم [ف: 4 - 127]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6452/3- عکس

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 3 - 253]

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج قهوه اي، 3گ (112پ- 114ر)، اندازه: 5/ 10×18سم [ف: 5 - 194]

آغاز: برابر؛ انجام: فقال زدنی بیانا فقال (علیه السلام) اطفأ السراج فقد طلع الصباح. تمت الرساله

فاقد خطبه؛ بی‌کا، بی‌تا؛ پایان آن نیز (که شرح حدیث حقیقت کمیل است) از نسخه‌هاي خطی مجلس کوتاه تر است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه اي، 1ص (5-6)، اندازه: 12×21سم [ف: 10 - 967]

آغاز و انجام: برابر

فاقد خطبه؛ بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج قرمز، اندازه: 6×25سم [ف: 4 - 189]

بی‌کا، بی تا [ف: 3 - 58]

آغاز و انجام: برابر

بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج قهوه اي، 8ص (239-246)، 20 سطر، اندازه: 10×15سم [ف: 5 - 238]

خلق الاعمال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul a‘māl

حسینی، محمد تقی، ق10 قمري

hoseynī, mohammad taqī (- 16c)

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 173345ض

نسخه نادر؛ بی‌کا، بی‌تا [د.ث. مجلس]

خلق الاعمال / فلسفه / عربی

xalq-ul a‘māl

شیرازي، محمود بن یعقوب، ق10 قمري

Šīrāzī, mahmūd ebn-e ya‘qūb (- 16c)

تاریخ تألیف: جمادي الاول 909ق؛ محل تالیف: کاشان

رساله‌اي فلسفی در این که اعمال و کارهایی که از بندگان سر می‌زند آیا آن کارها مخلوق خداست یا خود بندگان یا اراده خداوند و بندگان در آنها تأثیر دارد.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:2564/13

آغاز: بسم اﷲ الرحمن الرحیم تیمناً بذکره العظیم یا اﷲ المحمود فی کل فعاله نحمده علی جزیل نواله؛ انجام: و الفوز بهذا المأرب الجسیم و هو حسبی فی جمیع المطالب و یکفی المآرب.

خط: نسخ، بی کا، بی‌تا؛ مصحح، محشی، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قرمز، 14گ (152پ-165پ)، 21 سطر، اندازه: 12×5/ 19سم [ف: 7 - 155]

خلق الاعمال / فلسفه / عربی

xalq-ul a‘māl

میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041 ؟ قمري

mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad (-1632)

تاریخ تألیف: ذیقعده 1025ق

خلق الاعمال درباره یکی از مهمترین مباحث کلامی یعنی مسأله جبر و اختیار است که خواجه نصیر الدین طوسی، علامه حلی، دوانی و ملاصدرا نیز با همین نام داراي تألیف اند. میرداماد در این موضوع چند رساله کوتاه و مفصل دارد که از آن جمله است: الایقاضات، قضا و قدر، خلق الاعمال و الجبر و التفویض؛

و در کتاب الرواشح السماویة خود نیز بحث مفصلی در این باره دارد و در همین رساله نیز بدان ارجاع می‌دهد. میر داماد دو رساله به نام خلق الاعمال دارد که یکی مختصر و دیگري مفصل است که این رساله مختصر آن است که هیچ‌گونه فصل‌بندي هم ندارد.

آغاز: الحمدﷲ رب العالمین حق حمده ... اما بعد فلقد سألتنی أفاض اﷲ تعالی علیک سجال فیوضات عالم القدس عن مسأل خلق الاعمال و قراح الحق و صراح الامر فیها و هی من غامضات اغوار العلم و غوامض اسرار الحکمة و لقد اوفینا حقها من بالغ الفحص فی کتبنا العقلیة و صحفنا الحکمی و فی کتابنا الرواشح السماویة فی شرح احادیث الامامیة و هو شرحنا لکتاب الکافی لشیخنا الاقدم ...

انجام: فهذا شطر من جزیل القول و حق البسط علی ذمة ما یسرنا اﷲ له بعظیم فضله و کبیر طوله و کتب مسؤلا فی شهر ذي القعدة لعام 1025 من الهجر المبارک النبویة افقر المفتاقین الی رحمة اﷲ الحمید الغنی محمد بن محمد یدعی باقر الداماد الحسینی ختم اﷲ له بالحسنی حامداً مصلیاً مسلماً.

چاپ: مشار فارسی، ج2، ص1914؛ در گنجینه بهارستان، دفتر اول از مجموعه حکمت، 1379ش، به کوشش علی اوجبی؛ طهران، سنگی، 1315ق، وزیري، (کلمات المحققین: ج2، صص‌164-167)؛ [تهران]، سنگی، 1315، رقعی، 8ص (صص‌88-95)

[الذریعه 7/ 243و 2/ 507؛ دنا 4/ 997 (30 نسخه)]

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ جلد: تیماج، 2گ (73پ- 74پ)، اندازه: 15×5/ 20سم [ف: 22 - 321]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1025ق [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1038ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 5گ (75پ- 79ر)، 15 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 47]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد سعید فرزند میر نظام حسینی، تا: 1072ق؛ به شیوه چلیپا نوشته شده؛ کاغذ: اصفهانی شکري، جلد: تیماج عنابی، 2ص (169-170)، 23سطر، اندازه: 5/ 16×5/ 28سم [ف: 23 - 185]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد سعید فرزند میر نظام حسینی، تا: 1072ق؛ با تفاوتی در کمیت با نسخه شماره 8/ 883 کتابخانه مجلس شوراي اسلامی این رساله اندکی (2 صفحه از صفحات نسخه حاضر) بیشتر از نسخه خلق الاعمال شماره 8 مجموعه حاضر است ولی چندین سطر از آن را ندارد. مطالبی در آن نسخه کوتاه آمده که در این نسخه مفصل نیست و مسلماً هر دو رساله از میرداماد است؛ کاغذ: اصفهانی شکري، جلد: تیماج عنابی، 3ص (171-173)، 23 سطر، اندازه: 5/ 16×5/ 28سم [ف: 23 - 186]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1077ق؛ کاغذ: هندي، جلد: تیماج سرخ، 3گ (144ر-146ر)، 19 سطر (5 /7×16)، اندازه: 14×5/ 23سم [ف: 8 - 639]

خط: نستعلیق، کا: رجبعلی، تا: 1084ق، جا: پتنه هند؛ جلد: تیماج مشکی، 4گ (16پ-19ر)، اندازه: 12×5/ 19سم [ف: 18 - 62]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 13 رجب 1092ق؛ جلد: پارچه، 1گ (20ر-20پ)، اندازه: 5/ 13×24سم [ف: 1 - 404]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11، در عصر شیخ بهائی؛ جلد: تیماج قهوه اي، 7گ (16پ-22پ)، اندازه: 5/ 12×19سم [ف: 13 - 146]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ 2گ (134پ-135ر) [ف: 16-193]

بی‌کا، تا: قرن 11 [تراثنا: س18ش1و2 - 237]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1101ق؛ اندازه: 5/ 12×5/ 24سم [نسخه پژوهی: 3 - 94]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1102ق، مجدول مذهب؛ جلد: تیماج، 2گ، 25 سطر، اندازه: 5/ 15×29سم [ف: 3 - 1764]

آغاز: برابر؛ انجام: چه جمع حوادث در لوح محفوظ ثبت شده منقول عن ... الالهیة لمیرزا رفیعا رحمة اﷲ.

خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: 1104ق [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1107ق؛ واقف: قائم مقام، 19گ، 10 سطر، اندازه: 15×23سم [ف: 4 - 127]

آغاز: بسمله، الحمدﷲ رب العالمین؛ انجام: و کبیر طوله و کنت مسوولا فی شهر ذي القعده ... العام حامدا مصلیا و مسلما.

خط: نسخ، کا: محمد رضا تونی، تا: 1107ق [الفبائی: 240]

آغاز: بسمله، الحمدﷲ رب العالمین حق حمده و الصلاة علی خیرته من خلیفته؛ انجام: ختم اﷲ له بالحسنی حامدا مصلیا و مسلما

خط: نسخ خفی، کا: تونی، محمد رضا، تا: 1107ق [رایانه]

آغاز و انجام: برابر؛ انجام ایفاظات: انه نهی آدم و زوجته ان یأکلا من الشجر و شاءذلک و لو لم یشأ ان

نسخه حاضر تا پاره اي از ایقاظ چهارم را دارد و نسخه مطبوع همراه قبسات شش ایقاظ را تکمیل می نماید قسمت اول: «خلق الاعمال» رساله کوچکی است که همراه کلمات المحققین و مسار الشیعه به طبع رسیده است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد کریم بن محمد باقر حسینی تنکابنی طبیب، تا: 1121ق؛ مصحح، محشی؛ 20 سطر، اندازه: 16×24سم [ف: 2 - 326]

آغاز: برابر؛ انجام: ذاته الفعاله الواجبه تمت بعون اﷲ تعالی.

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1126ق [رایانه]

خط: نستعلیق شکسته زیبا، بی‌کا، تا: 15 رمضان 1181ق [چند نسخه-ف: - 115]

کا: حسین جرپادقانی، تا: قرن 12؛ جلد: روغنی، 2گ (214پ- 215ر)، اندازه: 15×5/20سم [کتابخانه هاي گلپایگان: ف: - 81]

آغاز: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قرمز، 38گ (40پ- 77ر)، اندازه: 15×21سم [ف: 5 - 76]

آغاز: برابر؛ انجام: و قد علم بما حققناه انه لا اشکال فی هذا الحدیث علی تقدیر وجوده فارتفع التضاد و التعارض و ما ورد علی العصمة من التناقض و التعاند

خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، 10گ (2 -11)، 20 سطر، اندازه: 5/ 10×31سم [ف: 28 - 24]

آغاز: برابر؛ انجام: ذالقعدة الحرام العام الثانی و الالف من الهجرة المبارکة النبویة ... تمت.

خط: نستعلیق تحریري، بی‌کا، تا: قرن 13 [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با نشان «منه ره، ع ذي ن»؛ کاغذ: فرنگی، 5گ (152-156)، 15 سطر، اندازه: 8×14سم [ف: 38 - 167]

خط: نستعلیق، کا: محمد قاسم فاضل خلخالی، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (79-83)، 14 سطر (5/ 6×10)، اندازه: 5 /10×16سم [ف: 11 - 2306]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1205ق؛ واقف: عضدالملک، قرن 13؛ کاغذ: استانبولی نباتی و آبی، جلد: پارچه‌اي زرد اخري، 3ص (12-14)، اندازه: 14×22سم [ف: 1 - 553]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: علی بن احمد، تا: با تاریخ 1216ق؛ 2ص (771-772)، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1431]

خط: نسخ و نستعلیق، کا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادي فاري، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 1گ (12ر- 12پ)، اندازه: 13×23سم [ف: 21 - 339]

آغاز: برابر؛ انجام: لما غلبت مشیتها مشیة اﷲ و أمرا ابراهیم أن یذبح اسحق و یقول بسم اﷲ و اﷲ اکبر ...

خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1231ق؛ جلد: تیماج مشکی، 3گ (193پ-195پ)، 14 سطر، اندازه: 10×19سم [محدث ارموي مخ: 2 - 660]

خط: نستعلیق نازیبا، کا: عبده الحمید بن محمد رضا یزدي، تا: 1257ق، جا: تهران مدرسه آقا محمد خواجه؛ جلد: تیماج قهوه اي، 3گ (189ر-191پ)، اندازه: 12×17سم [ف: 12 - 248]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق خفی، کا: کشمیري، محمد علی بن محمد صادق، تا: 1277ق [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 4ص (19-22)، 21سطر (8×16)، اندازه: 15×21سم [ف: 9 - 1325]

آغاز و انجام: برابر

بی‌کا، بی‌تا؛ 5ص (250- 254) [ف: 5 - 244]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: چرم قرمز، 2گ (157پ- 158ر)، اندازه: 5/ 12×5/ 20سم [مؤید: 2 - 60]

آغاز: برابر؛ انجام: کنون می میرم و از من بت و زنار می ماند

خط: نستعلیق و شکسته، بی‌کا، بی‌تا؛ واقف: فهرستی؛ 3گ، اندازه: 10×16سم [ف: 4 - 127]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6452/2- عكس

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 3 - 253]

آغاز: برابر؛ انجام: فی مظاهر الاکوان

نسخه اصل: همان نسخه بالا؛ افتادگی: انجام؛ 4گ (8پ-11ر) [عکسی ف: 2 - 114]

بی‌کا، بی‌تا [فیلم ها ف: 2 - 129]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم بن محمد سعید حکیم، بی‌تا؛ جا: بغداد؛ جلد: تیماج قرمز، 2گ، 22 سطر چلیپائی، اندازه: 10×19سم [ف: 3 - 1764]

خلق الاعمال = مسألة القدر و افعال العباد = الجبر و التفوی / کلام و اعتقادات، فلسفه / عربی

xalq-ul a‘māl = mas’alat-ul qadr wa af‘āl-il ‘ibād = aljabr wa-t tafwīḍ

صدرالدین شیرازي، محمد بن ابراهیم، 979 - 1050 قمري

sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 -1641)

مؤلف بنا به درخواست جماعتی از دوستان رساله حاضر را در بیان عنایت الهی و معنی قضا و قدر، لوح و قلم، اثبات حسن و کمال نظام عالم و کیفیت دخول شرور در قدر همراه با مسائلی دیگر نگاشته، در شش «فصل«: 1. معنی العنایة و القضاء و القدر؛ 2. محل القضاء و محل القدر؛ 3. فی ان العالم مخلوق علی اجود النظامات؛ 4. کیفیة دخول الشر فی القضاء الالهی؛ 5. کیفیة الافعال الواقعة منا؛ 6. فائد الطاعات. از تطبیق این رساله با رساله قضا و قدر عبدالرزاق کاشی برمی‌آید که ملاصدرا از آن رساله فایده بسیار برده و برخی از عناوین نیز برگرفته از کار اوست. ناگفته نماند: آغاز نسخه‌هاي رساله قدر ملاصدرا، همچون رساله قدر میرسید شریف می باشد که در الذریعه 17/49 آمده است لیکن انجام آنها با رساله میرسید شریف که در الذریعه و فهرست سپهسالار 4/ 394 آمده، همخوانی ندارد.

آغاز: بسمله سبحان من تنزه عن الفحشاء و لایجري فی ملکه الا مایشاء و الصلوة علی صاحب شریعتنا البیضاء و المصابیح الدجی اما بعد اعلم ایها الخایض فی لجج البحر العمیق بقوة الایمان و التحقیق أن مسألة القدر فی ا فعال من الغوامض التی تحیرت فیها الأفهام و اصطبت فیها آراء الأنام ...

انجام: و کذا قوله تعالی قاتلوهم یعذبهم اﷲ بایدکم فنسب القتل الیهم والتعدیب الی اﷲ بایدیهم التعذیب هناك عین القتل فهذا ما سخ لنا فی مسئلة خلق الاعمال مما الهمنی اﷲ تعالی لدرك الفعال ... و یکاد ان ینقرض اهل علم التوحید من البلاد و الدیار و یحق القول علیهم بدعو المحق. رب لاتذر علی الارض من الکافرین دیار ... یتم نوره و لو کره المشرکون.

چاپ: بغداد، محقق: یاسین السید محسن، چاپ اول، 40ص، 1397 ق؛ تهران، سنگی، 1312ق، وزیري، 13ص (صص‌146-158) در هامش؛ دارالخلافه طهران، 1305ق، 15ص (صص‌53-67) در هامش حقائق الایمان؛ 1302ق، وزیري، 7ص (رسائل آخوند ملاصدرا: صص‌371-377)

[کتابشناسی جامع ملاصدرا ص 273؛ الذریعه 17/147 رقم 769؛ یادنامه 117؛ معجم المطبوعات 1175؛ دارالکتب 1924ص 251 ج 1؛ ریحانة الادب 3/417؛ معادن الحکمة فی مکاتیب الائمة 1/ 23؛ مکتبة امیر المومنین 1/303 و 2/ 574؛ دنا 4/ 998-999 (47 نسخه)]

آغاز: برابر؛ انجام: لما کان العلم منا لا یتم الا باستعمال هاتین الحالین و هما اشرف الکواکب ... مجازاً تمت دعوتک کل یوم واللیالی.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادي الثانی 1070ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 5گ، 20 سطر، اندازه: 15×21سم [ف مخ: 2 - 848]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: علی اکبر، تا: 1091 تا 1092ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه اي، 7گ (43پ-49)، اندازه: 10×17سم [میراث اسلامی: دفتر نهم - 97]

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:1570/2

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 401]

خط: نستعلیق خفی، کا: محمد محسن خاتون آبادي، تا: 1095ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقواي روکش تیماج مشکی، اندازه: 13×21سم [ف: 7 - 378]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، 3گ (176پ-178پ)، سطور چلیپایی، اندازه: 5/ 7×17سم [مرعشی: ف: 39 - 360]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه نخست قرن 11، در حیات مؤلف؛ مصحح، 5 برگ شامل مطالبی از کتاب: قبسات میرداماد (و در

حیات وي نوشته شده)، مطالبی از فتوحات مکیه محیی الدین ابن العربی و مطالبی از کتاب سرالعالمین غزالی، در پایان نسخه آمده؛ کاغذ: شرقی، 4گ (59-62)، 19-21 سطر، اندازه: 7×14سم [ف: 34 - 68]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ خوش، بی‌کا، تا: قرن 11 و یا آغاز قرن 12؛ 4گ (100پ -103پ) [ف: 2 - 96]

آغاز: ان اردت مثالا لان تعلم بکیفیة کون الافعال الصادرة عن العباد هی بعینها فعل الحق لا کما یقوله الجبري و لا کما یقوله القدري و لا کما یقوله الفلسفی؛ انجام: برابر

بخشی است از آخر رساله؛ بی‌کا، تا: قرن11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 3ص (498-500)، قطع: بیاض رقعی [ف: 10-993]

آغاز: برابر؛ انجام: لا یخلو منه ارض و لاسماء هو معکم این ما کنتم ما من نجوي ثلث الا و هو رابعهم و لا خمسة الا و هو سادسهم

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ با سرلوحی زرین، با حاشیه‌هاي نقاشی شده، مجدول؛ کاغذ: شکري، جلد: تیماج قهوه اي، 7ص (244-250)، 15 سطر، اندازه: 11×5/ 17سم [ف: 5 - 242]

نسخه اصل: نسخه آقاي روضاتی در اصفهان. نام کتاب بر اساس «کتابشناسی ملاصدرا» اصلاح شد؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11 [فیلم ها ف: 1 - 722]

آغاز: برابر؛ انجام: و هو معکم اینما کنتم ما من نجوي ثلاثة الا سادسهم الآیة

خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 12؛ 6ص (41-46)، اندازه: 5/ 10×15سم [ف: 32 - 186]

آغاز: برابر

خط: نسخ و نستعلیق خفی، بی‌کا، تا: قرن 12؛ 10ص (53-62)، اندازه: 5/ 10×15سم [ف: 32 - 186]

خط: نسخ، کا: محمد شریف بن روح اﷲ، تا: قرن 11 و 12؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 6گ (54پ-59پ)، 17 سطر، اندازه: 2 /12×4/ 18سم [ف: 5 - 415]

آغاز و انجام: برابر

نام کتاب به استناد جلد 34/69 تصحیح گردید؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه اي، 3گ (171ر-173پ)، اندازه: 14×20سم [ف: 12 - 327]

بی‌کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: میشن سرخ، 5گ (109پ-113ر) [ف: 5 - 342]

آغاز و انجام: برابر

کا: محمد مهدي بن علینقی حسینی قمی مشهور به توحید، تا: 1084-1107ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 3گ (169پ-171پ)، اندازه: 5/ 12×23سم [ف: 11 - 348]

آغاز: برابر؛ انجام: فی زمان شاع فیه الجمل و الاصرار لابنائه و انتشر فیه الانکار و الاستکبار الی حدیث یعد اکتساب العلوم الالهی من جهلة

خط: نسخ، کا: محمد بن بدوي جزائري عسکري، تا: 4 صفر 1117ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه اي، 7گ (230پ-236پ)، اندازه: 5/ 11×18سم [محدث ارموي مخ: 2 - 661]

آغاز و انجام: برابر

در فهرست این رساله به جرجانی نسبت داده شده است ولی به قرینه آغاز و انجام نسخه مؤلف صدرالدین شیرازي است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محسن طالقانی، تا: 1156ق؛ جلد: تیماج قرمز، 4گ (124پ-127پ)، 18 سطر، اندازه: 11×5/ 16سم [ف: 3 - 381]

خط: نستعلیق، کا: معین بن حسین بن مفضل گیلانی، تا: 1183ق؛ جلد: تیماج مشکی، 5گ (25پ-29ر)، 19 سطر، اندازه: 5/ 10×15سم [ف: 26 - 293]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، 13گ، 15 سطر، اندازه: 10×16سم [ف: 18 - 21]

خط: نستعلیق، کا: محمد قاسم فاضل خلخالی، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 11گ (69-79)، 14 سطر (5 /6×10)، اندازه: 5/ 10×16سم [ف: 11 - 2306]

آغاز: برابر؛ انجام: هذه الاجوبة المفیدة علی الاسئلة العددیة للعبد المحتاج المولی المعطی محمد نجم الدین بن احمد الغیطی الشافعی خادم الحدیث الشریف ...

نام کتاب بر اساس «کتابشناسی ملاصدرا» اصلاح شد؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 6ص (47- 52)، 17 سطر [سنا: ف: 2 - 205]

بی‌کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 11×17سم [ف: 14 - 3643]

خط: نسخ، کا: علی اصغر شاه کوهی، تا: 1226ق؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج سرخ، 6ص (15-20)، 18 سطر (7×12)، اندازه: 10×17سم [ف: 14 - 3593]

نام کتاب بر اساس «کتابشناسی ملاصدرا» اصلاح شد؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادي فاري، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 3گ (20پ-22پ)، اندازه: 13×23سم [ف: 21 - 339]

آغاز: برابر؛ انجام: فی زمان شاع فیه الجمل و الاصرار لابنائه و انتشر فیه الانکار و الاستکبار الی حدیث یعد اکتساب العلوم الالهی من جهل

خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر، تا: 1231ق، جهت استادش آقا محسن؛ جلد: تیماج مشکی، 7گ (196ر-202ر)، 14 سطر، اندازه: 10×19سم [محدث ارموي مخ: 2 - 661]

آغاز: برابر؛ انجام: فی زمان شاع فیه الجمل و الاصرار لابنائه و انتشر فیه الانکار و الاستکبار الی حدیث یعد اکتساب العلوم الالهیة من جهلة

خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1246ق؛ جلد: تیماج مشکی، 3گ (240پ-242ر)، سطور چلیپایی، اندازه: 15×8/ 20سم [محدث ارموي مخ: 2 - 661]

آغاز و انجام: برابر

نام کتاب و مؤلف به استناد جلد 34/ 69 تصحیح گردید؛ خط: نستعلیق نازیبا، کا: عبد الحمید بن محمد رضا یزدي، تا: 1257ق، جا: تهران مدرسه آقا محمد خواجه؛ جلد: تیماج قهوه اي، 4گ (90پ-93ر)، اندازه: 12×17سم [مرعشی: ف: 12 - 246]

آغاز: برابر؛ انجام: الهیم و التهذیب الی اﷲ بایدیهم، و التهذیب هناك عین القتل فهذا ماسخ لنا فی مسئلة خلق الاعمال ... ثم تحریر الرسالة بعون اﷲ ...

خط: نستعلیق، کا: محمد تبریزي، تا: رمضان 1261ق، جا: اصفهان؛ چلیپا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 7گ (61پ- 67پ)، 17-19 سطر، اندازه: 5/ 9×5/ 14سم [ف: 16 - 32]

آغاز: برابر؛ انجام: اللهم صل علیهم و سلم بحق محمد و آله الامجاد

خط: نستعلیق، کا: علی اکبرسالیانی، تا: 1263ق، جا: رشت [الفبائی: 163]

آغاز: برابر؛ انجام: و هیهنا نختم الرسالة حامدین ﷲ مصلین علی النبی و آله خیرة الامم ... اللهم صلی علیهم و سلم

خط: نستعلیق، کا: حاج محمد حسن، تا: 1272ق؛ جلد: مقوا، 9ص (78-86)، اندازه: 12×17سم [ف: 1/ 33 - 171]

نام کتاب بر اساس «کتابشناسی ملاصدرا» اصلاح شد؛ خط: شکسته، نستعلیق، بی‌کا، تا: غره جمادي الثانی تا رمضان 1272ق؛ کاغذ ترمه، جلد: تیماج سبز، 21 سطر (3 /8×5/ 16)، قطع: رقعی [ف: - 203]

خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن حاج ملا عبدالغنی تفرشی، تا: جمادي الاول 1274ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه اي، 4گ (59ر-62ر)، 20 سطر (5/ 7×15)، اندازه: 15×21سم [ف: - 352]

بی‌کا، تا: 1279ق؛ قطع: خشتی [ف: - 290]

آغاز و انجام: برابر

نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ پخته، بی‌کا، تا: 1281ق؛ 4گ (26پ-29ر) [ف: 1 - 193]

خط: تعلیق، کا: محمد علی، تا: 1299ق، جا: تهران مدرسه سپهسالار محمد خان قاجار [ف: 3 - 260]

خط: نسخ، کا: محمد علی، تا: 1301ق؛ 11گ (1پ-11ر) [ف: 3- 259]

آغاز: برابر؛ انجام: سنه 7021 تم تم علیهم السلام لا ثل فا الامثل صدري

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1307ق [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: سید بعقوب لاسمی لاریجانی مازندرانی، تا: دهه اول جمادي الاول 1314ق، جا: تهران مدرسه صدر؛ 6گ (17ر-22ر)، مختلف السطر (13×20) [ف: 2 - 345]

آغاز و انجام: برابر

نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ به طور چلیپا نوشته شده؛ واقف: نائینی؛ 4گ [ف: 4 - 141]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، کا: سمیع بن غلامعلی قمی، بی‌تا؛ جلد: تیماج مشکی، 4گ، 4ص (7-10)، اندازه: 14×22سم [ف: - 384]

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:1552/3

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 374]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج مشکی، 7گ، 16 سطر، اندازه: 12×21سم [ف مخ: 2 - 849]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج قهوه اي، 4گ، 16 سطر، اندازه: 5/ 9×5/ 14سم [ف: 3 - 1149]

بی‌کا، بی‌تا [دلیل المخطوطات: 1 - 150]

نام کتاب به استناد «کتابشناسی ملاصدرا» تغییر یافت؛ خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: 1395]

بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: چرمی، تا ص 250، 17 سطر، اندازه: 5/ 13×21سم [رشت و همدان: ف: - 1224]

آغاز: برابر

نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ در آخر نسخه مطالبی است از ملا حمزه در دفع شبهه امام فخر در مورد اختلاف صور نوعیه اجسام به چلیپا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 2گ (11ر-12پ)، 26 سطر، اندازه: 5/ 14×21سم[ف: 16 - 400]

بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، ابعاد متن: 5 /7×5/ 13، قطع: بغلی، اندازه: 12×18سم [ف: 16 - 467]

آغاز: برابر؛ انجام: حامدین ﷲ مصلین علی النبی و آله خیر الامم و الحمدﷲ رب العالمین

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: چرم قرمز، 8گ (165پ- 172پ)، اندازه: 5 /9×15سم [مؤید: 2 - 269]

خلق الاعمال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul a‘māl

؟ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037 - 1110 قمري

majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)

گویا از مجلسی و شاید بخشی از یک کتاب

قم؛ فيضيه؛ شماره نسخه:841/5

آغاز: فذلکة - اعلم ان مسألة خلق الاعمال

بی‌کا، بی‌تا؛ 8گ، اندازه: 16×22سم [ف: 3 - 28]

خلق الاعمال (رسالة فی) / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul a‘māl (r.-un fī)

حاج میرزا آقاسی، عباس بن مسلم، 1198 - 1265 قمري

hāj mīrzā āqāsī, ‘abbās ebn-e moslem (1784 - 1849)

نویسنده می‌گوید چون پا به بلاد تهران گذاشتم آن را شهري یافتم که آتش ظلم در آن فرو نشسته و روشنایی علم به اطراف برخاسته و این نیست مگر به فضل و عدل سلطان محمد شاه قاجار، لذا بر آن شدم که رساله اي در «خلق الاعمال« فراهم آورم. و به این مسأله می‌پردازد که خداوند خالق بندگان آیا خالق اعمال آنان نیز به موجب آیه «اﷲ خلقکم و ما یعملون» می‌باشد یا نه؟ در اینجا او با تعابیر مختلف اقوال مختلف را بیان می‌دارد و در آخر نیز نظر حضرت علی امیر المؤمنین و دیگران را می‌آورد.

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:87

آغاز: بسمله، نحمدك یا من خلقنا و ما نعمل حمدا علی ... هدیتنا الی خیر عمل و نصلی و نسلم؛ انجام: جعل اﷲ خاتمنا علی الرضا بشرف نبینا المجتبی آمین و الحمد ﷲ رب العالمین.

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قرمز، 12گ، 9 سطر (6×11)، اندازه: 12×19سم [ف: 7 - 82]

خلق الاعمال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul a‘māl

گویا بندي است از کتابی. در آن عنوان هاي: «باب السعاد و الشقاوه، باب الخیر و الشر، باب الارادة و سائر الصفات، باب البداء» آمده و از علامه حلی و کشف الحق و شرح آن و از غزالی و شرح اعتقادات صدوق و سید داماد و سید معین الدین ایجی شافعی و تفسیر فخر رازي یاد گردید و شرح اخبار شیعی است در این بابها.

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3260/3

آغاز: باب فی انه لا یکون شی‌ء فی الارض من افعال الخالق و افعال الخلق الا بالخصال السبع بمشیة و ارادة و قد مر ان الارادة هی العزیمة علی المشیة و تا کد العزم و الثبوت علیها؛ انجام: بلا اختلاف الذات بالترکیب و التجزیة و التبعیض و لا اختلاف المعنی.

خط: نسخ چلیپا، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی زرکوب، 18گ (96-113)، سطور چلیپایی (7×17)، اندازه: 12×5/ 22سم [ف: 11 - 2222]

خلق اعمال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-e a‘māl

تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 67/3

در اثبات مسئله خلق اعمال؛ خط: شکسته نستعلیق عالی، بی‌کا، تا: 1082ق؛ کاغذ: ترمه بسیار نازك و ظریف اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 12 سطر، اندازه: 5/ 10×18سم [ف: 7 - 492]

خلق الافعال- خلق الاعمال

خلق الافعال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul af‘āl

علم الهدي، علی بن حسین، 355 - 436 قمري

‘alam-ol-hodā, ‘alī ebn-e hoseyn (967 - 1045)

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:1497/33عكسي

آغاز: مسئلة فی خلق الأفعال اعلم ان الأفعال التی یظهر فی أجسام العباد علی ضربین

نسخه اصل: کتابخانه آستان قدس رضوي، شماره ض21509؛ خط: نسخ، کا: سید احمد بن محمد رضا حسینی صفایی خوانساري، بی‌تا؛ مصحح، رکابه‌دار؛ 3ص (125-127)، 22 سطر [عکسی ف: 4 - 392]

خلق الافعال / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul af‘āl

خاتون آبادي اصفهانی، محمد حسین بن عبدالباقی،

1162 - 1233 قمري

xātūn-ābādī esfahānī, mohammad hoseyn ebn-e ‘abdol-bāqī (1749 - 1818)

تاریخ تألیف: 1188ق

در این رساله از فیض کاشانی و محمد اسماعیل مازندرانی و دوانی یاد کرده و آراء متصوفه و متألهان را در مسئله حدوث مردود دانسته و بر فیض و دوانی خرده گرفته است. در پایان رساله می‌گوید: «این رساله را با شتاب تمام به هنگام مطالعه و خواندن مقاله دهم کتاب شفاء نوشتم». (عبدالحسین حائري)

[اعلام الشیعه 2/ 396-397؛ اعیان الشیعه 44/ 270 و 45 /236؛ روضات الجنات 199-200؛ الذریعه 5/ 296 و 10/ 215]

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1825/8

آغاز: (بسمله) لا یخفی ان الظاهر من مذهب کثیر من الحکماء و الموافق عندهم و قوانیهم ان الحوادث مطلقا اعلم من ان یکون ذاتا او صفاو فعلا و الفعل اعم من ان یکون من اﷲ تعالی او من العبد مستندالی سلسلة من الموجودات التی تکون بمنزلة الألات و الشرائط ... و بهذا النحو یرتبطون الحوادث بالقدیم ... و آخرون منهم یقولون ان الخصوصیه و القابلیة و الاستعداد الذاتی من جملة الشروط؛ انجام: و علی کلا التقدیرین یکون السعی فی الاعمال و المشاق عبثا کما لا یخفی علی الناقد البصیر و المتأمل الخبیر ... هذا ما سنح لی فی نهایة السرعه ... و قلة البال و توزع الاوقات ... حین مطالعه المقالة العاشره من کتاب الشفا و قرائتها ... کتب بیمناه الجانیه العبد الذلیل الملتجی الی ربه الهادي و الدلیل ... محمد حسین بن عبدالباقی ... فی ظهر یوم الخمیس الثانی من شهر صفر فی سنه ثمانیه و ثمانین و مأ بعد الالف ... سنه 1188

خط: نسخ، کا: محمد جعفر پسر محمد حسین، تا: ذیقعده 1211ق؛ محشی از مؤلف با نشان «منه» و بدون نشان، از روي نسخه به خط مؤلف؛ جلد: پارچه‌اي سبز، 32ص (171-202)، اندازه: 5/ 10×5/ 15سم [ف: 5 - 246]

خلق الافعال = الافعال الاختیاریة اهی مخلوقة ام لا / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul af‘āl = al-af‘āl-ul ixtīyārīya a hīya maxlūqa aml

قاضی نعمة اﷲ

qāzī ne‘mat-ol-lāh

تهران؛ ملك؛ شماره نسخه:2571/3

آغاز: بسمله، حمدله، اما بعد فقد من اﷲ تعالی علی بکشف جلیلة الحال فی مسئلة خلق الافعال؛ انجام: و لیس للعبد سوي ما حصل من کسبه اعنی الاجر فاعتبروا یا اولی الابصار

خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: فرنگی فلفل نمکی، جلد: سیاه، 3گ (31پ-33ر هامش)، 16 سطر، اندازه: 13×20سم [ف: 6 - 50]

خلق الافعال / فلسفه / عربی

xalq-ul af‘āl

کچکنه، شریف

kačakanah, šarīf

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 22006

آغاز: بسمله، اعلم ان بداهه العقل حاکمه علی ان الافعال؛ انجام: هذا من الفاضل آخوند ملا شریف کچکنه

خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: 1185ق، جا: احمد نگر دکن هند [رایانه]

خلق الانسان- اظهار حکمة اﷲ فی خلق الانسان

خلق الانسان = تعریف اعضاء الانسان / لغت، عرفان و تصوف / عربی

xalq-ul insān = ta‘rīf-u a‘ḍā’-il insān

رازي، احمد بن فارس، 326؟ - 395 ؟ قمري

rāzī, ahmad ebn-e fāres (939 - 1006)

در ذکر اسامی اعضاء بدن انسان و صفات آنهاست. از سر تا پا و بعضی لغات که احتیاج به توضیح داشته با اختصار توضیح داده است.

آغاز: بسمله. قال ابوالحسن احمد بن فارس رحمه اﷲ هذا ما ذکر ما یجب علی المرء حفظه من خلق الانسان فقد نري من یتعمق فی غریب الکلام و وحشیه

انجام: اذا قارب الخطو، و هذا آخر ما یقال فی خلق الانسان فاحفظه حفظک اﷲ تعالی

چاپ: دمشق، المجمع العلمی العربی، تحقیق فیصل دبدوب، الطبع الاولی، 1967م، 20ص [دنا 4/ 999]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد تقی بن رفیع الدین بن علی غفاري کاشانی، تا: با تاریخ 1037ق [ف: 27 - 357]

آغاز و انجام: برابر

بی‌کا، تا: 15 ربیع الثانی‌1061ق؛ 5ص (215 - 219) [ف: 2 - 163]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ خوش، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، 5گ، 17 سطر، اندازه: 3/ 15×3/ 25سم [ف: 13 - 29]

خلق الانسان / طب / عربی

xalq-ul insān

طبیب، سعید بن هب اﷲ، 436 - 495 ؟ قمري

tabīb, sa‘īd ebn-e hebat-ol-lāh (1045 - 1102)

کتابی مشتمل بر پنجاه «باب»: 1. العلة التی من اجلها جعلت الطبیعة نوع الانسان مقسوم بالذکر و الانثی؛ 2. صفة الآلت التناسل؛ 3. صفة الانثیین و اوعیة المنی؛ 4. الکلام فی هیئة الرحم و ذکر النقار و عدد الارحام؛ 5. اختلاف اراء القدما فی علة کون الذکور و الاناث؛ 6. منافع الجماع للبدن؛ 7. ذکر الوقت الموافق للجماع؛ 8. مضار الجماع للبدن؛ 9. ذکر الاسباب المانعه للباه؛ 10. العلامات الدال علی صنف صنف من هذه الاصناف؛ 11. مداواة صنف صنف من هذه الاصناف؛ 12. ذکر الاغذیة المفردة و المؤلفه الزائده فی الباه؛ 13. ذکر الادویة المفردة و المرکبة الزائده فی الباه؛ 14. علاج من ضعف من کثرة الباه و فی ذکر الاشیاء التی تمنع من کثرة خروج المنی و سیلانه؛ 15. ذکر الاسباب التی تقطع الباه؛ 16. تدبیر البکر عند الافتضا من و فی ذکر الاسباب التی تعین علی الحبل و فی تعدید الاسباب التی تمنع منه؛ 17. ذکر العلامات الدالة علی الحبل و فی ذکر الفروق التی بها تتمیز بین الحمل الذکر و الحمل الانثی؛ 18. ذکر الادویة التی تسقط الطفل قبل ان یعظم و فی ذکر الادویة التی تمنع من الحبل؛ 19. ذکر آراء القدما فیما منه یتکون الجنین؛ 20. ذکر احوال النطفتین عند حصولها فی الرحم؛ 21. خلقة الجنین؛ 22. عل استدارة الرأس و ما فیه من الدلایل و انفصال اطراف الجنین؛ 23. ذکر منافع الشعر و الاظفار و الاسنان؛ 24. ذکر الخلاف الذي بین القدما فی اول عضو یتکون من الجنین؛ 25. ذکر الاوقات التی یستکمل فیها الجنین؛ 26. تدبیر الحامل و حفظ الجنین؛ 27. تسهیل الولادة و فی تدبیر النفسا؛ 28. تعدید الاشیاء التی تعسر لاجلها الولادة؛ 29. العلة التی من اجلها صار المولود لثمینة اشهر لا یعیش؛ 30. تدبیر الطفل حین یولد و فی ذکر الافات العارضة له بعد خروجه؛ 31. علة شبه المولودین باللذین اولدوهم و فی علة زیاد الاعضا و نقصانها و فی علة کبر المولود و صغره و اختلاف الوان البدن و جعودة الشعر و سباطته؛ 32. علاج الامراض العارضة للاطفال؛ 33. اختیار الظیر (؟) و اعتبار اللبن و فی ذکر الاشیا التی ندر اللبن و تزید فیه و فیما ینقصه و یقطعه؛ 34. تربیة الاطفال؛ 35. علة شباب الانسان و شبیه؛ 36. العل الموجبة لانتصاب قامة الانسان دون سایر الحیوانات و فی ذکر العلة التی من اجلها صار العمر الطبیعی للانسان مائة و عشرین سنة؛ 37. عدد القوي المدبرة للانسان؛ 38. الجهة التی صدرت عنها کل واحدة من هذه النفوس؛ 39. ذکر الخلافات التی بین القدما فی اخلاق النفس؛ 40. تحقیق الکلام فی العقل الهیولانی الموجود فی الانسان؛ 41. ذکر الخلافات الموجودة بین القدما فی مسکن القوة الفکریة؛ 42. جوهر العقل الهیولانی و هل هو محدث الجوهر او قدیم؛ 43. ذکر المراتب الموجودة للعقل الانسانی؛ 44. ذکر مذاهب الفلاسفة فی علم العقل للمعلومات؛ 45. السؤال عن وجود الشخص و فساده و ایهما اشرف؛ 46. الفرق بین الروح و النفس؛ 47. البیانات الدالة علی بقاالعقل بعد المفارقة لهذه الهیولی الکثیف؛ 48. ذکر الصور العقلیة الحاصلة فی العقل الانسانی؛ 49. اللذة التی تصل الیها العقل الهیولانی بعد المفارق؛ 50. ذکر اقوال القدما فی التناسخ اعنی عود النفس.

آغاز: بسمله الحمدﷲ الذي له فی کل ما تاملته العیون و تفکرت فیه الع- [-قول] دلیل ...

انجام: و اذ قد ابینا علی غرض هذه المقالة فلیقطع الکلام فیها فی هذا الموضع و تتبع ذلک.

چاپ: به تحقیق کمال السامرائی (بغداد، وزارة الثقافة و الاعلام دارالشؤون الثقافیة العامة: 1990م)

[دنا 4/ 1000]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 509ق، احتمالا 590 (تسع یا تسعین معلوم نیست زیرا که این کلمه در صحافی بریده شده و فقط دو حرف اول آن باقیست)؛ واقف: ابن‌خاتون، 1067؛ کاغذ: نخودي بغدادي، جلد: تیماج قهوه اي، 145گ، اندازه: 14×5/19سم [ف: 19 - 561]

آغاز: برابر؛ انجام: لان الطریق نقص و الغایه کمال و لذ الحس مع الم ولذه

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: دولت آبادي، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 166گ، 15 سطر(7×13)، اندازه: 12×5/ 19سم [ف: 1 - 48]

خلق الانسان / اخلاق / عربی

xalq-ul insān

نیشابوري، محمود بن ابی الحسن، ق6 قمري

neyšābūrī, mahmūd ebn-e ab-el-hasan (- 12c)

لباب الالباب در سبب تألیف این کتاب آورده: «و چون بسمع او رسید که در بلاد مغرب تفسیري ساخته‌اند پنجاه مجلد او در معنی یک آیت که آفریدگار می‌فرماید و فی انفسکم افلاتبصرون صد دفتر تألیف کرد پنجاه در خلق انسان و پنجاه در خلق (خوي) انسان». کشف الظنون این کتاب را ضبط کرده و از مشخصات آن به جز نام مؤلف چیزي نیاورده. روش مؤلف چنین است که مطالب خلقت و مباحث اخلاق را در عنوان «مجلس» ذکر کرده و تمام مجالس تفسیر آیه شریفه 21 سوره مبارکه والذاریات «وفی انفسکم افلا تبصرون» است. مثلا: «المجلس الثانی و الثمانون من کتاب خلق الانسان تفسیر قول اﷲ عزوجل و فی انفسکم افلا تبصرون فی شجاع الانفس نجدته» و هکذا نخست هر مجلس را مصدر داشته به دیباچه مخصوص و مناسب پس از آن به تحقیق مطلب پرداخته و سپس امثله و شواهد را آورده است. مؤلف با آنکه پیرو سنت و جماعت است از ائمه اطهار (از امام اول تا امام نهم) علیهم السلام نقل حدیث کرده و به مظالم خلفاء جور ستم آنان را بر خاندان عصمت (مجلس 57 و 61 و 82) اشاره نموده.

آغاز نسخه (13 برگ اول کتاب) پس از دیباچه بیان طرق چهارگانه در تهذیب اخلاق و چهار فصل در راه تهذیب اخلاق عوام و ملوك و وصیت اردشیر به شاپور و پندشاپور به هرمز است سپس از مجلس 53 تا مجلس 100 مرتب نوشته شده. عناوین مطالب مجالس به اختصار: 53. بیان مواد المکارم من الاخلاق؛ 54. معرفة فضایل الانفس و اقسامها و ذکر السیرة الفاضلة منها؛ 55. یشتمل علی ما فی الانفس من الخیر و الشر و سبب فضائهما فی العالم مع التمکین من تحلیة النفس بالخیرات و تحلیتها عن الشرور من السیأت؛ 56. وصف المنزل عنداﷲ و نیل الزلفی لدیه؛ 57. یتضمن بان استصلاح نفس الانسان للبشریة الملکیة و التوحید بفضائلها و استحقاق طاعة الناس لاجلها؛ 58. اتصال الاسباب المرضیة بالافعال الطوعیة الاختیاریة و استکمال الانفس الناجیة بالمباحث؛ 59. موقع العلم من انفس الانسان؛ 60. ترتیب حال الانفس فی العلم و المعرفة؛ 61. تصوف الانسان و تنسکها و التعرف عن غایتها؛ 62. بیان اقصی ما ینتهی الیه حال الانفس من نیل السعادة الحقیقة؛ 63. وصف المنزل عنداﷲ و نیل الزلفی لدیه جل جلاله؛ 64. اخلاص الانفس و ابتهالها و صدق مناجاتها و دعائها و ما یتصل بذلک من شرح التاثیرات الروحانیة؛ 65. صدق الانفس و تعینها و ما یعتاده من اضدادهما؛ 66. توکل الانفس و تفویضها؛ 67. صبر الانفس و رضاها و قناعتها؛ 68. شکر الانفس نعم اﷲ عزوجل؛ 69. انابة الانفس و توبتها؛ 70. فیما فی الانفس من عفتها و تقویها و زهدها و ورعها؛ 71. ذکر مراقبة الانفس و استقامتها؛ 72. الخلوة و العزلة؛ 73. صحب الانفس و معاشرتها و معایشتها و مخالطتها؛ 74. میل الانفس و حبها و هواها و عشقها؛ 75. انقسام المحبات و افتنان الانفس فی المودات؛ 76. بیان محبة الانفس باریها تبارك و تعالی؛ 77. الارادة و السکینة و الولایة؛ 78. مروة الانسان و فتوته؛ 79. شرح حال الانفس عند اقتناء المال اشرافها علی الطمع و السؤال و البخل و الود و ما یتصل بذلک؛ 80. کبر النفس و علو همتها؛ 81. عدل الانفس و انصافها؛ 82. شجاعة الانفس و نجدتها؛ 83. نصیح الانفس و امانتها؛ 84. ظن الانفس و فراستها؛ 85. نوم الانفس و رؤیاها؛ 86. تواضع الانفس تکبرها؛ 87. البینه علی ما فی الانفس من الحیاء و الوفاء؛ 88. بیان ما خلقه اﷲ عزوجل فی الانفس من الخوف و الرجاء؛ 89. ما فی الانفس من احوال الفقر و الجوع؛ 90. ذکر ما خلق فی الانفس من دواعی الحرص و رکب فیها من اسباب الامل؛ 91. قمع الانفس و مخالفتها فی شهواتها؛ 92. غضب الانفس و الحکمة فی وضعه فیها و السعی فی توهینه و استعمال الحلم مکانه؛ 93. ذکر حسد الانفس و المعالجة الی معالجته؛ 94. ما یعرض الانفس من الغموم و الاحزان و ذکر ما یدفع به اذاها عنها؛ 95. ذکر وساوس الصدور فی الانفس؛ 96. نفی الافات المطیفة بالاخلاق المنیفة عن الانفس الشریفه؛ 97. آداب الانفس علی سیر الصوفیة؛ 98. آداب النفس فی السفر؛ 99. احوال الانفس علی لسان الصوفیة؛ 100. مواعظ تدعو الانفس الی التقوي و الرغبة فی الدار الاخرة و الزهد فی هذه الافانیة و الی خوف الجزاء و مراقبة العواقب. (مهدي ولائی)

شرح و حواشی:

1- فهرس خلق الانسان؛ مدنی، علی خان بن احمد (1052-1118)

آغاز: الحمدﷲ المدرك القریب السمیع المجیب ذي العرش المجید فعال لما یرید یسهل من الامور ما تعذر؛ انجام: فسبحانه عزوجل کیف یهیی ... یرفع الحجاب بعد الحجاب له الحمد و له المنه و هو حسبنا اﷲ و نعم الوکیل و لا حول و لاقوة الا باﷲ العلی

العظیم و الصلوة و السلام علی خیرته من خلقه و رسوله محمد و علی آله اجمعین و الحمد رب العالمین.

بخش آخر کتاب و شامل پنجاه مجلس دومی است که مخصوص اخلاق است. مجلس 50 و 51 و 52 نوشته نشده؛ خط: نسخ، کا: احمد بن مکی شهیدي شامی، تا: 1052ق، جا: مکه، استکتاب شیخ احمد بن مکی الشهیدي؛ به خط دو کاتب؛ واقف: فاضل خان؛ 377گ، 29 سطر، اندازه: 17×31سم [ف: 6 - 410]

آغاز: بسمله الحمد ﷲ المدرك القریب السمیع المجیب ذي العرش المجید.؛ انجام: فسبحانه عزوجل کیف یهی الاسباب ... اجمعین امین

مجلد دوم است و از مجلس 52 آغاز و به مجلس 100 ختم می‌شود؛ خط: نسخ، کا: محمد تقی بن جواد کاظمی، تا: 6 ربیع الثانی 1074ق؛ فهرست مطالب به خط علیخان مدنی (- 1118) به تاریخ 1081ق تحریر شده، با سرلوح مذهب مرصع، مجدول مذهب، مصحح، در آغاز نسخه و در برگ اضافی یادداشت‌هایی از جمله اشعاري از ابن سناء الملک، ابن هانی اندلسی، ابن طباطبا و دیگران، در برگ هاي پایانی اشعاري از ابن معتز و یادداشتی منقول از معجم الادباء یاقوت در شرح حال مؤلف کتاب، و حدیث مخنث الذي کان دخل علی امهات المؤمنین به نقل از شرح مصابیح به خط سید علی خان مدنی به تاریخ 1077 تحریر یافته؛ تملک: سید علیخان مدنی به تاریخ 1077ق؛ جلد: تیماج سوخت، 363گ، 27 سطر، اندازه: 17×5/ 25سم [ف: 32 - 168]

خلق الانسان / طب / عربی

xalq-ul insān

کتابی است در طب که اصطلاحات و لغات طبی و بیماري ها و اعضاي بدن انسان به ترتیب حروف تهجی تنظیم گشته است؛ احتمال می‌رود از کتب قدیمی لغت در این فن باشد. در انجام کتاب مؤلف، که متأسفانه بعد از تفحص بسیار، همچنان نامعلوم ماند، از ابوالفرج صاحب کتاب مفتاح الطب (- 420ق) به عنوان «الاستاد» یاد می‌کند و به این ترتیب مؤلف ظاهراً از شاگردان وي بوده که در این صورت از دانشمندان قرن پنجم قمري خواهد بود. باید دانست که کتب متعددي تحت عنوان «خلق الانسان» تصنیف گردیده که غالباً از ارباب لغت است و خالی از دیدگاه طبی می‌باشد؛ ولی در کتاب حاضر، علاوه بر تشریح، نام اعضا با دیدگاه طبی، نام آلام و علل نیز برده شده است.

[دنا 4 /1000؛ کشف الظنون 1 /722]

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:11867/1

آغاز: الاخذ ، هی العلة المعروف بالشخوص و الحمود و المدرکة و الأخذ؛ انجام: الیوم الباحوري هو الیوم الذي یقع فیه البحران؛ یهودیة، من الأوزان نصف قسط.

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1038ق؛ بعد از برگ «52» افتادگی دارد؛ کاغذ: شرقی، 70گ (1-70)، 18 سطر، اندازه: 8×5/ 16سم [ف: 30 - 134]

خلق الجنین و تدبیر الحبالی و المولودین / طب / عربی

xalq-ul janīn wa tadbir-ul ḥibālī wa-l mawlūdīn

قرطبی، عریب بن سعید، - 369 قمري

qortobī, ‘orayb ebn-e sa‘īd (- 980)

براي حکم مستنصر اموي (366ق) در پانزده باب تألیف کرده است.

چاپ: الجزائر، منشورات کلیة الطب والصیدلیة، ج3، مکتبة فرار یس، 98ص، 1375ق.

[فهرست المخطوطات المصورة (معهد المخطوطات العربیة)، العلوم، الطب 2/ 87؛ دنا 4/ 1000]

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:1174/3

آغاز: بسمله. و به أستعین وحده قال عریب بن سعید الکاتب الحمدﷲ المحکم لمادبر المتقن لما أنشأ و صور العالم بما یکن؛ انجام: فی الفهم و التعلم ان شاءاﷲ تعالی. تم کتاب خلق الجنین و تدبیر الحبالی و المولود تألیف الکاتب عریب بن سعید و الحمدﷲ

نسخه اصل: کتابخانه اسکوریال در اسپانیا، ش 833؛ خط: مغربی، کا: عبدالکبیر بن عبدالحق بن عبدالکبیر، تا: با تاریخ 663ق؛ 41ص (86-126)، 25 سطر [عکسی ف: 3 - 388]

خلق العالم / فلسفه / عربی

xalq-ul ‘ālam

خیام، عمر بن ابراهیم، - 517 ؟ قمري

xayyām, ‘omar ebn-e ebrāhīm (- 1124)

زنجان؛ امام جمعه؛ شماره نسخه: 7م جموعه بدون شماره

کا: محمود بن ابی الفضائل حسینی، تا: دوشنبه 23 ربیع الثانی 1347ق، جا: نجف اشرف [دلیل المخطوطات: 1 - 154]

خلق العوالم / حدیث / عربی

xalq-ul ‘awālim

همدانی، عبدالصمد بن محمد حسین، - 1216 قمري

hamadānī, ‘abd-os-samad ebn-e mohammad hoseyn (- 1802)

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه:19749

آغاز: فی باب العوالم و من کان فی الارض قیل خلق آدم علیه السلام؛ انجام: و عن الصادق علیه السلام من لایعرف اﷲ تعالی

حق معرفته التفت منه الی غیره ملا عبدالصمد همدانی

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]

خلق القرآن / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul qur’ān

ابن کمال پاشا، احمد بن سلیمان، - 940 قمري

ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)

در آغاز این بحث معنی کلام و کلام الهی آمده پس از آن پیرامون خلق قرآن گفتگو کرده و گفته‌هاي علماي کلام را در این موضوع می‌آورد. چندین نسخه از آن در بیرون ایران معرفی شده است.

آغاز: الحمد الله القديم كلامه العظيم انعامه با رسال نبينا محمد

عليه صلوته و سلامه. و بعد فهذه رسالظ معمولة فيما يتعلق بمسئلة

خلق القرآن من الكلام و الفرقان بين الحق و الباطل في هذا

المقام و هذا الشروع في اصل المرام لابد من تقرير الاقوال

الصادرة عن فرق الاسلام في صفة الكلام و تحرير محال الخلاف

بتفصيل القيل و القال فيها

انجام: مع حدوثه قایمة بذاته تعالی من الخلل فتأمل و اﷲ الهادي الی سبیل الرشاد. تمت الرسالة بعون المیسر الی سلوك سنن الرشاد.

[کوپریلی، ج2، ص223 و 320 و 575؛ سلیمانیه، ج3، ص 348؛ توپاپو سراي، ج 4، ص544]

آغاز و انجام: برابر

در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: 978ق؛ جلد: تیماج قرمز، 4گ (133پ-136ر)، اندازه: 5/ 14×23سم [ف: 23 - 226]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی نخودي، جلد: میشن قهوه اي، 2گ (226ر-227ر)، اندازه: 13×7/ 27سم [ف:1/29-379]

خلق القرآن / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul qur’ān

تاریخ تألیف: 25 رمضان 1278ق

در چهار «مقاله» و «خاتمه»: مقاله 1. ذکر ادلتهم؛ 2. فی ان القرآن علی القول بالکلام النفسی هل هو مخلوق ام لا؛ 3. ذکر الاعتراضات و المحاذیر التی یلزم القایل بالکلام النفسی و هم الاشاعر ؛ 4. بیان توجیه الکلام النفسی؛ الخاتمة - فی بیان المتفرعات. در آن از شیخ احسائی و فاضل قمی یاد شده و لذا مؤلف یکی از متکلمان و اصولیان شیعی اخیر است.

تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 199

آغاز: بسمله، الحمدﷲ بارع الحب و النوي بجمیع محامده کلها ... اما بعد فاعلم ایها الاخ العزیز ان من المسائل التی اشتدت عنایتهم فی تحقیق هذا تهذیبها ... هو الکلام فی القرآن بانه هو حادث او قدیم؛ انجام: السلام و التحیة.

در چهار مقاله است و یک خاتمه؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 25 رمضان 1278ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 28گ، 13 سطر، اندازه: 6/ 10×5/ 15سم [ف: 1 - 204]

خلق القرآن / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul qur’ān

شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 534/3

آغاز: فان قیل القرآن قدیم ام مخلوق، قیل له القرآن مخلوق

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ 2گ (19-20ر)، اندازه: 13×17سم [نسخه پژوهی: 3 - 104]

خلق الکافر- جواب السؤال عن علل خلق الکافر

خلق الکافر و الغر منه / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul kāfir wa-l ġaraḍ min-h

حر عاملی، محمد بن حسن، 1033 - 1104 قمري

horr-e ‘āmelī, mohammad ebn-e hasan (1624 - 1693)

تاریخ تألیف: رجب 1076ق

رساله‌اي کوتاه در علل و حکمت خلقت کافر، شامل دوازده «فصل» و «خاتمه»: فصل 1. توجیه خلق کافر (نخست دلیلی اجمالی و کلی و پس از آن دوازده دلیل دیگر که او خود ساخته است یاد می‌کند)؛ 2. اخباري چند که دلایل مذکور در فصل اول را تأیید می کند (شامل دوازده دسته از اخبار)؛ 3. ابطال جبر و اثبات اختیار، وي در این فصل، نخست پنج مسلک درباره افعال عباد نقل و سپس دوازده دلیل بر ابطال جبر یاد می‌کند و می‌گوید ادله ابطال جبر اضعاف اضعاف این مذکورات است؛ 4. ادله جبریان (پنج دلیل یاد کرده)؛ 5. پاسخ و شبهات و دلایل جبریان، در این فصل از کتاب «الموازنه» تصنیف بعض اهل عدل یاد می‌کند و می‌گوید (در آن کتاب آیات جبر و آیات عدل گردآوري و نشان داده شده که آیات دال بر عدل هفتاد برابر بیش از آیاتی است که ظهور در جبر دارد)؛ 6. دوازده حدیث در ابطال جبر و تفویض؛ 7. دوازده حدیث در اثبات قدرت و اختیار عباد، علاوه بر احادیث مذکور در فصل شش؛ 8. احادیث طینه، وي احادیث طینه را به دوازده طریق نقل و تأویل و توجیه کرده است؛ 9. توضیح و تأویل اخبار طینة که موهم جبرند بر وجهی اجمالی؛ 10. تأویل اخبار مذکور به تفصیل؛ 11. تأویل مستیا و تفسیر و اراده متعلق، افعال مکلفی که در اخبار بسیار آمده و فصل و تأویل دوازده حدیث در این باب؛ 12. توجیه

قضا و قدر متعلق به سعادت و شقاوت و خیر و شر و نقل، و تفسیر دوازده حدیث در این باب؛ خاتمه در فصل احادیث از بخش در قضا و قدر. شیخ حر در این خاتمه نیز (مانند بیشتر فصل‌ها) دوازده حدیث یاد کرده است و در تتمه خاتمه، رساله اثبات منزلة بین المنزلین و رد بر اهل جبر و تفویض منسوب به حضرت هادي را که صاحب تحف العقول و طبرسی در احتجاج نقل کرده اند به تمامه آورده و در پایان آن درباره علت اختلاف مضامین احادیث، چنین می‌گوید: «انتهی کلامه (صلی الله علیه و آله) و الکتاب المنقولة منه هذه الرساله لایخلو عن سقم و ما اشتملت علیه من بعض العبارات التی هی غیر معهودة فی هذا الزمان له نظائر کثیره فی الاحادیث و ذلک اما لتفسیر بعض النساخ عن سهوا و اشتباه او لان المقام کان یقتضی ذلک و فهم السامعین کان یوجبه و کانوا یستحسونه و یقبلونه خاصه او غیر ذلک ... و لذلک تري فی الاحادیث تفاوتا عظیما فی العبارات لانهم کانوا یکلمون الناس علی قدر عقولهم و مبلغ افهالهم .« ... نام این کتاب در برخی از نسخه‌ها و مدارك «خلق الکافر» ثبت گردیده و شیخ حر عاملی خود در امل ا مل از این رساله به نام «رساله فی خلق الکافر و ما یناسبه» یاد کرده است و چنین پیداست که تألیف این رساله را (به درخواست یاران) در توجیه خلق کافر آغاز کرده و سخن را به مناسبت به مسئله جبر و تفویض کشانیده. مؤلف در مقدمه آورده است: سید علی بن طاووس در این موضوع کتابی به نام «الجواب الباهر فی خلق الکافر« تصنیف نموده که آن را ندیده و مطالعه ننمودهام و می‌نگارم آنچه را به ذهنم خطور می‌نماید در این باب.

آغاز: بسمله. الحمدﷲ المتفضل بالخلق و الانشاء ... و بعد فقد سالنی بعض الاصحاب و التمس منی جماعة من اولی الالباب بیان الوجه و العل فی خلق الکافر

انجام: و قال: یفعل اﷲ ما یشاء، و غیر ذلک مما ورد فی الحدیث کما فی کتاب الاحتجاج و عیون الاخبار و غیرهما فی احتجاج الرضا علیه السلام، تمت الرساله. (گویا انجام رساله چنین باشد: و لذلک تري فی الاحادیث تفاوتاً عظیماً فی العبارات لانهم کانوا یکلمون الناس علی قدر عقولهم و مبلغ افهامهم. و الحمدﷲ ...)

[الذریعة 7/ 246 -247؛ امل الامل چاپ بغداد به تحقیق سید احمد حسینی 1/ 146 طبقات اعلام الشیعة 6/ 658؛ دنا 4 /1001 (11 نسخه)]

خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ تصحیح شده گویا به خط وي؛ جلد: تیماج قهوه اي، 31گ (1پ-31پ)، اندازه: 5/ 18×24سم [ف: 1 - 72]

آغاز و انجام: برابر

کاتب: = مؤلف، تا: صفر 1076ق، کاتب دستنویس مؤلف؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: میشن سرخ، 53گ (1ر-53پ)، اندازه: 12×5/ 18سم [ف: 11 - 266]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 109ص (94-202)، 15 سطر، اندازه: 5/ 15×21سم [ف: 1 - 136]

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:226/2

نسخه اصلی: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 251]

آغاز: فی ذکر العلل و الوجوه فی خلق الکافر التی ظهرت لنا فان الحکم الخفیه التی لم نطلع علیها فی افعال اﷲ سبحانه کثیر جدا کما بیننا و من الکتاب و السنه؛ انجام: تمت الرساله بحمداﷲ علی ید مؤلفها العبد محمد بن حسن الحر العاملی ... فی اواخر شهر صفر سبعین بعد الالف من نصرة علی مشرفها السلام.

فاقد دیباچه و اندکی در فصل است؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: تقی بن محمد رضا موسوي، تا: 1111ق؛ کاغذ: اصفهانی نخودي، جلد: تیماج قهوه اي، 62ص (1-62)، 20 سطر، اندازه: 13×5/ 20سم [ف: 10 - 718]

خط: نسخ، کا: ابراهیم بن محمد علی عاملی، تا: 1121ق؛ جلد: تیماج شتري، 20 سطر، اندازه: 5/ 12×18سم [ف: 1 - 204]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: محمد بن عباس، تا: اواخر جمادي الاول 1129ق؛ در حاشیه برگ انجام تاریخ فراغ مؤلف رجب 1076ق آمده لیکن در الذریع اواخر صفر 1076ق آمده است، محشی با نشان «لمسوده عفی عنه»، مصحح؛ تاریخ وقف: 1337؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه اي، 119گ، 11 سطر (5×10)، اندازه: 5 /8×14سم [ف: 35 - 516]

خط: نسخ، کا: محمد علی بن محمد حسن حسینی طالقانی، تا: یک‌شنبه 7 رجب 1160ق، جا: خوانسار؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه اي، 43گ، 21 سطر، اندازه: 5/ 12×23سم [کتابخانه‌هاي گلپایگان: ف: - 60]

نسخه اصلی: کتابخانه سید عزالدین حسینی - زنجان؛ بی کا، تا: با تاریخ 1266ق؛ از روي نسخه‌اي که به خط «بهاء الدین محمد بن محمد باقر حسینی نایینی» در روز پنج شنبه سوم ربیع الاول 1112 در مشهد رضوي نوشته شده نگاشته است؛ 155ص (126-280) [عکسی ف: 3 - 400]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1278ق؛ مصحح، نسخه با دقت از روي نسخه اصلی مؤلف مقابله و تصحیح شده توسط حسن بن علی نائینی در 14 ذیقعده 1278ق در اصفهان؛ جلد: مقوا اسلیمی سبز،

38گ، 21 سطر، اندازه: 14×21سم [ف مخ: 2 - 849]

خط: نسخ زیبا، کا: حبیب اﷲ موسوي، تا: 17 ذیقعده 1279ق، جا: بروجرد؛ جلد: تیماج قهوه اي، 110ص (2-111)، 17 سطر، اندازه: 18×5/ 22سم [ف: 2 - 123]

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:1150/1

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 435]

خلق الکلام / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul kalām

احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمري

ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)

يزد؛ سريزدي؛ شماره نسخه:37/5

آغاز: سلام علیک و رحمة اﷲ و برکاته اما بعد فاعلم ان الکلام یختلف بحسب اختلاف المقامات؛ انجام: و أما الاحتمالات و التجویزات و الفروض التی تفرضونها و تعتبرونها فلیست من الحق و النور فان العلم نقطة کثرها الجاهلون.

خط: نسخ، کا: احمد، بی‌تا؛ جلد: تیماج قرمز، 3گ (134پ- 136ر)، 14 سطر، اندازه: 16×22سم [ف: 1 - 37]

خلق الله الموجودات / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-ul lāh al-mawjūdāt

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6/ 10031

کا: محمد بن صالح، بی‌تا؛ کاغذ: کبود فرنگی، جلد: مشکی، 3گ (57پ-59پ)، 28 سطر (25×30)، اندازه: 34×40سم [ف: 17 - 528]

الخلق المخلوقة- صنعة الطبیعة و سرائر الخلیقة

خلق النبی = کتاب خلق النبی (صلی الله علیه و آله) / تاریخ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) / عربی

xalq-un nabī = k.-u xalq-in nabī

ابوبکر محمد بن عبداﷲ بن عبدالبر

ābūbakr mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-olbarr

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:11341

خط: نسخ، کا: ابوبکر محمد بن ابی رافع الوراق، تا: ظاهرا قرن 6؛ عکس [مختصر ف: - 337]

الخلقة / کیمیا / عربی

al-xilqa

جابر بن حیان، 120 - 198 ؟ قمري

jāber ebn-e hayyān (739 - 814)

مقاله سی ام از مجموعه رسایل او به نام «السبعین» است.

آغاز: الحمدﷲ رب العالمین و صلی اﷲ ... سلم تسلیماً. و بعد قد سبق لنا قبل کتابنا هذا تسعة و عشرون کتاباً عشرون کتاباً فی الحیوان و تسع فی الاشجار و کتابنا هذا آخر قولما فی الاشجار ... و انا ذاکر فیه الادهان و الالبان و ما فیها من الفعل و التأثیر القریب و اري انها افضل فی العمل و لنا کتاب یعرف بکتاب الالبان فی المائة و اثنی عشر نذکر فیه کیف وجه استخراج الدهن من جمیع النبات و من الحیوان و الاحجار جمیع الالبان و ابلغ فیه و ما فیه ما یستخرج دهنه و لبنه و اکثره الاشجار ...

انجام: و سوف نذکر ذلک عن آخره ان شاء اﷲ و وجه آخر من اخرج الادهان للاجام کمثل الشمع و ما جانسه و هی کلک و سوف نأتی به فی المقالات الاخیره ان شاء اﷲ.

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق چلیپا، بی‌کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن قرمز، 2گ (56ر-57پ)، اندازه: 6/ 15×2/ 23سم [ف: 6 - 448]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: صفر 1288ق؛ کاغذ: فرنگی شکري، جلد: تیماج قهوه اي، 3گ (79پ-81پ)، 19 سطر (5 /8×5/ 14)، اندازه: 7/ 13×3/ 22سم [ف: 2/ 29 - 615]

الخلقة / کلام و اعتقادات / عربی

al-xilqa

میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041 ؟ قمري

mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad (-1632)

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5074/4- ف

نسخه اصل کتابخانه رایلند منچستر شماره 97 P (686)؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 12 [فیلم ها ف: 3 - 131]

خلقت / کلام و اعتقادات / فارسی

xelqat

رساله در آفرینش نور نبی مکرم اسلام و آدم و ملائکه، مرگ و احوال پس از مرگ و سرنوشت گنه کاران و صالحان در قیامت، مطابق عقائد اهل سنت، با استفاده از اخبار و روایات و آیات قرآن.

قم؛ مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:17 /879

آغاز: الحمد اﷲ رب العالمین ... در خبر است بدرستی خداي تبارك و تعالی درختی آفرید چهار هزار شاخ داشت؛ انجام: اللهم ارزقنا لقاءك و شفاعة رسولک بحق خاتم الانبیاء و المرسلین و الحمد اﷲ رب العالمین.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1293ق؛ جلد: تیماج مشکی، 69گ (161پ-229ر)، 17 سطر، اندازه: 5/ 11×18سم [ف: 2 - 142]

خلقت آدم- خلق و خالق

خلقت آدم صفی و سرگذشت ادری و نوح علیهم السلام / تاریخ پیامبران / فارسی

xelqat-e ādam-e safī va sargozašt-e edrīs va nūh ‘alayhem-os-salām

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:8971/25

آغاز: الحمدﷲ الذي خلق الآدم من طین و جعل من الظلمات نوراً و الصلوة علی خیر خلقه محمد ... اما بعد فهذه مقالة فی ذکر خلقت آدم صفی اﷲ صلوات اﷲ علیه فهذه مقالة فی ذکر خلقت آدم صفی اﷲ صلوات اﷲ علیه و کیت او ابوالبشر لقب صفی. چون ارادت الهی متعلق به خلقت او شد؛ انجام: نوح علیه السلام آدم ثانی است و این بندگان خداي تعالی که کلاً هستند همه از اولاد نوح علیه السلام اند و الصلو و السلام علی من اتبع الهدي ...

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی نخودي، جلد: میشن مشکی، 5گ (52پ-56پ)، 23 سطر (5/ 9×5/ 18)، اندازه: 2/16×1/26سم [ف: 1/29 - 504]

خلقت آدمی = سر آفرینش / عرفان و تصوف / فارسی

xelqat-e ādamī = serr-e āfarīneš

کرمانی، محمد بن محمد کریم، 1263 - 1324 قمري

kermānī, mohammad ebn-e mohammad karīm (1847 - 1906)

تاریخ تألیف: 9 ربیع الاول 1295ق

در پاسخ یکی از دوستان، در راز آفرینش حضرت آدم در زمان مخصوص. در چند «فصل» بی‌شماره، نخستین فصل: بدان که این مسئله از مسایل مشکله است. واپسین فصل: بدان که آنچه گفته شد مخصوص به جسم و روح و برزخ آدمی است. بر فراز نسخه آمده است که آن را در پاسخ کربلائی رمضان نگاشته است.

[فهرست مشایخ 508 «رساله» که می‌گوید در «مجمع الرسائل‌3» کرمان 1348ق چاپ شده است]

تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:1480/3

آغاز: بسمله. الحمدﷲ و سلام علی عبادالذین اصطفی. و بعد، چنین گوید بنده اثیم محمد بن کریم بن ابراهیم، که یکی از دوستان حفظه اﷲ ... سئوال نمود از این بنده؛ انجام: و تتابع آن در هر عصر و زمان، تمام شد کلام مؤلف سلمه اﷲ تعلی حال راقم این مختصر هم عرض می‌کند ... یکجا برخورد کردند و ندانستند چه کردند. و ندانستند چه کردند. فسیعلموا الذین ظلموا اي منقلب ینقلبون.

خط: نستعلیق تحریري، بی‌کا، تا: 1299-1295ق، روزگار نگارنده؛ 13گ (32ر-44ر) [ف: 3 - 124]

خلق الجنین و احواله قبل الولادة / طب / عربی

xilqat-ul janīn wa aḥwāl-u-hū qabl-al wilāda

کوشیار بن لبان، - 495 ؟ قمري

kūšyār ebn-e labān (- 1102)

تهران؛ ملك؛ شماره نسخه:692/10

من مجمل کوشیار؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ 3گ (184ر - 186ر) [ف: 5 - 154]

خلقت ذره اجوب مسائل السید محمد بن عبدالنبی بن علی القاري

خلقة السموات (و الارض) / کلام و اعتقادات / عربی

xilqat-us samāwāt (wa-l arḍ)

همدان؛ سیرلو، حمید؛ شماره نسخه:3/ 12

آغاز: اما بعد، ذلک دصها و دحوها مقدم علی الخلق الجبال (کذا) من فوقها الی ان یستانف بدحاها؛ انجام: و هذا آخر ما اردنا ایراده فی هذه الرسالة مع غایة العجالة و تشتت البال و تفرق الاحوال بعون الملک المتعال فی بعض ساعات فی یومین من سنة 1212

بی‌کا، بی‌تا؛ 2گ (10ر-11پ) [رشت و همدان: ف: - 1707]

خلقت نامه / فلسفه / فارسی

xelqat-nāme

بندي است فلسفی به فارسی درباره جان و تن.

آغاز: بدان که از حیوانات آنچه به درجه ملکی نزدیک است انسانست و آن جسم و جان مرکب است و عاقل و ممیز است ...

انجام: و قوت هاي نفسانی چون ملائک و نفس انسانی چون عالم است بنابر اختصار این قدر کافی است و اﷲ اعلم.

آغاز: برابر

با عنوان «رساله حکمت در معرفت انسان» آمده؛ خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن سید عبدالوهاب بن سیدخان، تا: 1066ق؛ 4گ

(13پ-16پ)، اندازه: 14×5/ 22سم [ف: 2 - 220]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: عبدالرحیم بن ملا امام علی بادکوبه‌اي، تا: 1237ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 5گ (101پ-105پ)، 14 سطر (5 /8×13) [ف: 17 - 216]

خلق جنت و نار / کلام و اعتقادات / عربی

xalq-e jannat va nār

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض11481

بی‌کا، بی تا [الفبائی: 240[

خلق حوا / تاریخ / عربی

xalq-e havvā

عبدالغفار بن محمد

‘abd-ol-qaffār ebn-e mohammad

روایت‌ها و گفته‌هاي بعضی از علما درباره خلقت حضرت حوا از یکی از دنده هاي حضرت آدم و چگونگی ازدیاد نسل آنها، در رساله گرد آورده شده است.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:7936/23

آغاز: بعد حمد اﷲ ... لقد اشتهر أن جدتنا حوا خلقت من بعض أضلاع آدم علیه السلام و ان اﷲ تعالی أوحی الی آدم؛ انجام: و ما کان منهم من سوء خلق فهو من ابنة الجان.

بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج قهوه اي، 2گ (349پ-350ر)، اندازه: 20×5/ 31سم [ف: 20 - 274]

خلق رسول الله و فتن آخر الزمان / تاریخ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) / عربی

xalq-u rasūl-il lāh wa fitan-u āxir-iz zamān

تهران؛ ملك؛ شماره نسخه:528/10

بی‌کا، تا: قرن 9 [ف: 5 - 61]

الخلق و الحشر- کیفیة الخلق و الحشر

خلق و خالق = خلقت آدم = فضیلت اسماء و صفات / عرفان و تصوف / فارسی

xalq va xāleq = xelqat-e ādam = fazīlat-e asmā’ va sefāt

نعمة اﷲ ولی، نعمة اﷲ بن عبداﷲ، 730؟ - 834 قمري

ne‘mat-ol-lāh-e valī, ne‘mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh (1330 - 1431)

به نثر آمیخته به نظم و این جز «حکمت خلق و مخلوقات» اوست. آغاز می‌کند به حدیث خلق آدم علی صورته: جام عالم نما چو پیدا کرد ** به صفات خودش هویدا کرد. سپس خلیفگی او تعلیم اسماء به وي آنگاه فصل‌هایی بسیار کوتاه و بی‌شمار: فصل ذات با صفتی معینه اسمی است از اسماء فصل کل یوم فی شأن، فصل کل فی فلک بسبحون، فصل اسمان چهارم قلب افلاك است ... . (احمد منزوي)

آغاز: الحمد ﷲ الذي خلق السماوات و الارض و مابینهما فی ستة ایام ثم استوي ... قال رسول اﷲ ان اﷲ خلق آدم علی صورته (فهرستواره)

[فهرستواره 7/ 336 با نام هاي سه گانه]

تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه:59/17

آغاز: در اخبار معتبر آورده اند؛ انجام: به سلامت بدر برند.

بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج مشکی، 5ص (310-314)، اندازه: 13×5/ 18سم [ف: 1 - 93]

الخلقیه- خلیقه

خلل- تقریرات الفقه

الخلل / فقه / عربی

al-xilal

فشارکی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1252 - 1314 قمري

fešārakī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1837 - 1897)

فروعات فقهی مربوط به بحث خلل در نماز را مورد بررسی استدلالی قرار داده است.

[نقباء البشر 3/ 1158؛ دنا 4/ 1001]

قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1305

آغاز: الحمدﷲ و الصلاة علی سید الانبیاء و آله سادات الاوصیاء و اللعنة علی اعدائهم الاشقیاء، الفصل الخامس فی السهو

نسخه اصل: کتابخانه سید محمد حسین جلالی - قم؛ خط: نسخ،

کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ با خط خوردگی و تغییرات زیاد، در آغاز شیخ عبد الکریم حائري (یزدي) شاگرد مؤلف تصریح کرده که رساله به خط فشارکی می‌باشد، در پایان یادداشتی اصولی از مؤلف مندرج است؛ تملک: سید محمد حسین حسینی جلالی؛ 45ص [عکسی ف: 4 - 127]

الخلل / فقه / عربی

al-xilal

حسینی، مظفر بن محمد علی، ق14 قمري

hoseynī, mozaffar ebn-e mohammad ‘alī (- 20c)

رساله استدلالی است در احکام خللی که در نماز واقع می‌شوند، داراي مقدمه‌اي در شرایط شرعیه.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:1246/4

آغاز: الحمدﷲ مبديء الخلق و معیده و موجد الخلق و مبدعه و منشئه و خالق الخلق و رازقه مدبر الامور و باعث من فی القبور؛ انجام: فان مقتضی استصحاب النجاسة غسله مرات ثلاث، تم الکتاب بعون الملک الوهاب

خط: رقعی، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ جلد: تیماج قرمز، 58گ (130پ-187ر)، 16 سطر، اندازه: 15×21سم [ف: 4 - 45]

الخلل / فقه / عربی

al-xilal

حائري، مرتضی بن عبدالکریم، - 1406 قمري

hā’erī, mortezā ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 1986)

تاریخ تألیف: 12 جمادي الاولی 1394ق

احکام خلل واقعه در صلاة را به طور مفصل بحث نموده و در آن رد و ایراد می‌نماید و در حقیقت درس خارج وي می‌باشد که خود تحریر نموده است.

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:1022

آغاز: الحمد ﷲ رب العالمین ... قال قدس اﷲ نفسی فی الشرایع الفصل الاول فی الخلل الواقع فی الصلاة، لایخفی ان الخلل بالفتح

نسخه اصل: کتابخانه شیخ علی مؤمن قم؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ داراي خط خوردگی و حاشیه‌نویسی؛ 619ص [عکسی ف: 3 - 280]

خلل / فقه / عربی

xilal

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه:1 88

آغاز: بسمله، قوله الفصل الاول فی الخلل؛ انجام: و الرجوع الی الاحتیاط فلاحط و تامل

خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، بی تا [الفبائی: 241]

خلل الصلاة- الخلل فی الصلاة

خلل الصلاة = الخلل فی الصلوة = رسالة فی السهو و الشک فی الصلاة / فقه / عربی

xilal-uṣ ṣalāt = al-xilal fi-ṣ ṣalāt = r.-un fi-s sahw wa-š šak fi-ṣ ṣalāt

محقق کرکی، علی بن حسین، 890 - 940 قمري

mohaqqeq-e karakī, ‘alī ebn-e hoseyn (1486 - 1534)

رساله فقهی و استدلالی کوتاهی است درباره خلل واقع در نماز که به درخواست کسی نگاشته است. درباره مؤلف این رساله اختلاف زیادي وجود دارد و بدین افراد نسبت داده شده است: 1. ابوالحسن بن حسن بن علی بن جعفر بن غسان خطی قطیفی. در صفحه عنوان نسخه ش 15/ 2147 کتابخانه ملک وي مؤلف کتاب دانسته شده است. آن نسخه در سه‌شنبه 12 رجب 908 ق کتابت شده و حواشی و دستخط حسین بن مفلح صیمري را دارد (رك: ملک، ج 5، ص 436-437؛ المحقق الطباطبائی فی ذکراه السنویة الاولی، ج 2، ص 891؛ مرعشی، ج 32، ص 738 و ج 34، ص 86-87 و 836)؛ 2. علی بن راشد قطیفی. بر مبناي یادداشت ظهر نسخه ش ض 15748 آستان قدس رضوي که در جمعه 17 ربیع الثانی 905 ق کتابت شده است (آستان قدس، ج 21، ص 817-818 )؛ 3. محمد بن مکی عاملی، شهید اول (786ق) که مطئناً از آن او نیست (رك: راهنماي فهرست مرعشی، ج1، ص 26؛ الشهید الاول حیاته و آثاره، ص 285-287؛ مقدمه‌اي بر فقه شیعه، ص 148)؛ 4. ابراهیم بن سلیمان قطیفی بحرانی (-950ق). در الذریعه (ج 12، ص 266) و بر مبناي آن در دیگر فهرست ها و منابع (مانند مجلس، ج 16، ص 309-310، ش 3 /5405؛ آستان قدس، ج 20، ص 240 و ج 21،

817-819؛ مؤید قم، ج 1، ص 397)؛ 5. در صفحه عنوان نسخه ش 5/ 7518 مدرسه سپهسالار از علامه حلی (-726ق) و در فهرست کتابخانه شخصی سعدي حیدري با تردید از علامه حلی یا محقق حلی که بی‌تردید هر دو نادرست است. (رك: سپهسالار، ج 4، ص 395؛ مجموعه مقالات کنگره کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی، ج 2، ص 745)؛ 5. علی بن حسین محقق کرکی (-940ق) که ضمن مجموعه رسائل او چاپ شده در بیشتر فهرست‌ها تألیف او دانسته شده است. (رك: الذریعه، ج 7، ص 248. استاد عبدالحسین حائري هم در مجلس، ج 22، 158-159 با توجه به کتاب النجفیة فی سهو الصلوة الیومیة تألیف ابراهیم قطیفی و منقولاتش، رساله حاضر را از تألیفات کرکی دانسته است. همچنین رك: حیا المحقق الکرکی و آثاره، ج 2، ص 453-457 و ج 4، ص 299-340).(حکیم)

به هر صورت انتساب این رساله مورد اختلاف بوده و به افراد گوناگونی نسبت داده شده گرچه قرائن انتساب آن به محقق کرکی بیش از دیگران است. جز این که در نوع توصیف مباحث آن نیز تفاوت دیده می‌شود گرچه در آغاز و انجام هماهنگی هست. بنابر این انتساب این رساله به محقق کرکی بر اساس ظن غالب ماست. در دو «قسم»: قسم 1. السهو، داراي چند «مطلب»: 1) المقدمات و هی خمس، 2) سببه، 3) احکامه و فیه مباحث؛ قسم 2. الشک، داراي چند «فصل»: 1) المقدمات، 2) السبب الموجب له و مسائله سبع، 2) الاحکام، داراي دو «بحث»:

1- کیفیة الاحتیاط، 2- اللواحق و فیه مسائل.

آغاز: الحمدﷲ الذي فطر السموات و الارض فاستوتا و لو کان فیهما اله الا اﷲ لفسدتا ... و بعد، فقد سألتنی أیها الاخ العزیز أعانک اﷲ علی طاعته و هیأك لعبادته أن أورد لک باب الخلل الواقع فی الصلاة ...

انجام: لانتقال الذمة بالاولی فی الاول فهذه ما حصر فی البحث فی هذه الحرازة ... العفو عما بغی به القلم، او زلت به القدم، انه ولی القدرة و مقیل العشرة. و الحمدﷲ رب العالمین

چاپ: مشار عربی، ص338؛ ضمن رسائل محقق کرکی به چاپ رسیده؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1322ق، خشتی، 21ص (صص‌228-248) متن و هامش

[فهرست آستان قدس 5/ 479 [در تعداد مؤلفات شیخ ابراهیم قطیفی معاصر محقق کرکی، رساله‌اي به نام «رسال فی احکام الشکوك» ذکر شده. در جلد دوم فهرست آستان قدس، شماره 238 فقه خطی، عیناً همین رساله «خلل الصلوة» است که به نام شیخ ابراهیم قطیفی ضبط شده. براي استدراك یادآوري شد[؛ الذریعة 7/ 248؛ دنا 4/ 1002 (با انتساب به سه نفر)[

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: حسنی، محمدبن جعفر بن زهره، تا: 905ق [رایانه]

خط: نسخ، کا: یحیی بن حسین بن حسن بن ناصر سلمابادي، تا: سه شنبه 12 رجب 908ق؛ محشی از حسین بن مفلح صیمري؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ، 25گ (76پ-100ر)، اندازه: 13×22سم [ف: 5 - 436]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: رکن الدین محمد بن جعفر تاج الدین بن زهره حسینی، تا: جمعه 17 ربیع الثانی 905ق؛ مصحح، محشی، مقابله شده؛ ارسالی رایزنی فرهنگی ایران در دمشق اردیبهشت 1367؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 22گ، 15 سطر، اندازه: 5/ 12×7/ 17سم [ف: 1/21 - 817]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: حسین بن محمد، تا: 916ق، جا: گرگان؛ کاغذ: اصفهانی نخودي، جلد: تیماج زرشکی، 28گ (68پ-95پ)، اندازه: 5/ 12×18سم [ف: 13 - 1]

آغاز و انجام: برابر

کامل؛ خط: نسخ، کا: عبادالدین بن عبدالسمیع بن فیاض اسدي، تا: پنج‌شنبه 24 جمادي الثانی 917ق؛ مصحح، در برگ 64ر پیش از شروع رساله استخاره نوشته شده: «استخاره فروختن خوب و نفروختن بد»؛ تملک: شرف الدین محمد مکی بن محمد ضیاء الدین بن شمس الدین از ذریه شریف ابی عبداﷲ شهید محمد بن مکی مطلبی قرشی عاملی بوده با مهر «من ولد الشریف ابی عبداﷲ الشهید محمد بن مکی العاملی 1160« (مستطیل)، سید ادریس موسوي حسینی؛ خریداري از سید محمد مشکو در خرداد 1344 ش؛ کاغذ: نخودي، جلد: میشن سرخ، 7گ (1ر-7ر)، 25 و 15 سطر (12×19)، اندازه: 2/16×7/25سم [ف: 1/29 - 398]

آغاز: برابر

نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء -نجف اشرف؛ خط: نسخ، کا: محمد بن نعم بن حاج تاج الدین کاظمی، تا: شنبه 15 جمادي الاول 920ق؛ مصحح؛ 29ص (25-53) [عکسی ف:5-405]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: محمد بن احمد بن فهد، تا: 923ق؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا، رویه پارچه اخرا، 17ص، 21 سطر، اندازه: 17×25سم [ف: 1/21 - 819]

آغاز و انجام: برابر

کا: خضربن شیخ خان همدانی، تا: ربیع الاول 954ق؛ 17ص (91- 107)، 15 سطر، اندازه: 12×16سم [ف: 2 - 399]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: موسی بن رحل بن فضل بریهی الملدي، تا: چهارشنبه 17 ربیع الثانی 957ق؛ واقف: ابن خاتون عاملی، 1067؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روکش پارچه، 28گ، 11 سطر، اندازه: 12×21سم [ف: 20 - 238] و [ف: 1/21 - 818]

خط: نسخ، کا: محمد بن نظام الدین محمود انصاري، تا: 971ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 15گ (43پ-57ر)، اندازه: 12×5/ 17سم [ف: 11 - 89]

در فهرست ناشناس است؛ بی‌کا، تا: پنج‌شنبه 10 ربیع الاول 974ق؛ مصحح؛ 29گ (61ر-89ر)، اندازه: 13×5/ 18سم [کتابخانه هاي گلپایگان: ف: - 99]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق تحریري، کا: زین العابدین (بن امین)، تا: 24 جمادي الثانی 976ق؛ اهدایی: رهبري، مهر 1386؛ کاغذ: نخودي کشمیري، جلد: مقوا، 18گ، 16 سطر، اندازه: 5/12×19سم [اهدائی رهبر: 3 - 368]

آغاز: برابر؛ انجام: و الصلاة علی من لانبی بعده محمد و آله الطاهرین و سلم تسلیماً کثیراً کثیراً

خط: نسخ، کا: زین العابدین، تا: سه‌شنبه 24 جمادي الثانی 976ق؛ 19گ (8پ-26ر)، اندازه: 5/ 12×19سم [مؤید: 1 - 397]

آغاز و انجام: برابر

کا: ابن هاشم نسیمی حسینی تفرشی، تا: رجب‌981ق؛ کاغذ: نخودي، 14گ، 21 سطر، اندازه: 5/ 12×19سم [ف: 5 - 70]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: علی بن ابی طالب سعدالدین بن محمد جزایري اسدي، تا: چهارشنبه 19 شعبان 984ق؛ واقف: امیر جبرئیل، 1037؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا، رویه پارچه اخرا، 28گ، 11 سطر، اندازه: 14×17سم [ف: 1/21 - 819]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 985ق؛ واقف: خواجه شیر احمد، قرن 11ه-.ق؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روکش پارچه، 11گ، 21 سطر، اندازه: 12×18سم [ف: 20 - 240]

آغاز: برابر؛ انجام:. فیجلس و یتم و یحتاط برکعتین من قیام.

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 986ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 10گ (150پ-159پ)، 16 سطر، اندازه: 12×18سم [ف: 13 - 99]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 10؛ با یادداشت شب چهارشنبه 14 شوال 1025 و شب آدینه 27 محرم 1026 در پایان؛ 20گ (39-58ر) [ف: - 336]

آغاز و انجام: برابر بی‌کا، تا: قرن 10؛ در صفحه عنوان آمده: «السهویة تصنیف شیخ علی (رحمه الله علیه)»؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن یشمی لایی [ف: 9 - 51]

آغاز: برابر؛ انجام: لانه رجوع غیر متصل بالنظر الیه، و لو رکع المأموم قبل الامام، ظاناً انه لم یخل ...

در فهرست با «عنوان الخلل فی الصلاة» معرفی شده؛ خط: نستعلیق بی نقطه، بی‌کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج، 8گ (120پ-127پ)، 24سطر (7×5/14)، اندازه: 6/ 13×19سم [ف: 14 - 231]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2992/8- ف

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: 1 - 777]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ سپس قصیده عربی از شیخ جمال الدین الحلی رحمه اﷲ؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 15گ (65پ-79ر)، ابعاد متن: 5/ 15×19، اندازه: 14×20سم [ف: 16 - 309]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ 28گ (1-28) [نسخه پژوهی: 3- 81]

آغاز و انجام: برابر

نام کتاب و مؤلف به استناد جلد 34 /86 ذکر شد؛ خط: نستعلیق، کا: جلال بن شریف حسینی، تا: 1000ق؛ جلد: تیماج مشکی، 13گ (127پ-139پ)، اندازه: 5/ 12×19سم [ف: 25 - 89]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: مرتضی بن شاه مرتضی بن شاه محمود کاشانی (برادر کهتر فیض کاشانی)، تا: آخر ربیع الثانی 1026ق؛ محشی با نشان «شرح الفیه»، «سید ماجد» و غیر آنها، مصحح؛ کاغذ: شرقی، 26گ (1-26)، 13 سطر، اندازه: 4×9سم [ف: 34 - 86]

آغاز: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: ربیع الثانی‌1045ق؛ مصحح؛ مهر: «عبد الراجی حاجی بابا» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، 23گ (102پ- 124پ)، 13 سطر، اندازه: 7×12سم [ف: 32 - 738]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: سید ادریس بن سید یوسف، تا: جمعه 15 جمادي الثانی 1054ق؛ محشی با نشان «ع ل«، در برگ 104پ فایده اي از خصائص مستخرجات بهایی و اشعاري منسوب به علی (علیه السلام)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 20گ (85پ-104ر)، 13سطر (5/ 9×13)، اندازه: 15×5/ 20سم [ف: - 235]

آغاز و انجام: برابر

بی‌کا، تا: 1065ق [تراثنا: س13ش2و3 - 324]

آغاز و انجام: برابر

نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 9 شعبان 1070ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 19گ (75پ-93پ)، 14 سطر، اندازه: 5/ 12×5/ 19سم [ف: 4 - 395]

آغاز و انجام: برابر

در فهرست ناشناخته است؛ خط: نسخ، کا: حسین بن محمد حسینی قمصري مشهور به آفتاب، تا: 1077ق، جا: قمصر کاشان؛ 8گ (55پ-62پ)، اندازه: 19×24سم [ف: 3 - 199]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی،11گ (60پ-

70ر)، اندازه: 12×5/ 18سم [ف: 19 - 109]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، کا: علی بن زین الدین بن محمد بن حسن بن زین الدین عاملی، تا: 1104ق؛ واقف: عباس فخیمی، آذر 1362؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 15گ، 7 سطر، اندازه: 13×21سم [ف: 1/ 21 - 818]

آغاز و انجام: برابر

نام کتاب و مؤلف به استناد جلد 34/87 ذکر شد؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد شریف مدرس خادم خاتون آبادي، تا: شنبه 29 رجب 1107ق؛ این رساله بر فراز صفحه اول و در صفحه آخر آن به شهید اول نسبت داده شده؛ جلد: گالینگور مشکی، 12گ (37پ-48پ)، اندازه: 12×5/ 18سم [ف: 18- 259]

آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدﷲ حق حمده و صلی اﷲ علی من لا نبی بعده محمد النبی و عترته الطیبین الطاهرین.

خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: 5 جمادي الثانی 1122ق؛ جلد: تیماج مشکی، 6گ (31پ-36ر)، اندازه: 15×5/ 20سم [ف: 1- 473]

آغاز: برابر؛ انجام: الحمد ... مستحقه و صلواته علی سید خلقه محمد و آله و عترة الطیبین الطاهرین.

خط: نسخ، کا: نعمت اﷲ بن محمد الحسینی شهیر به رمال، تا: 1190ق؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج مشکی، 36ص (121- 156)، 20 سطر (8×12)، اندازه: 12×17سم [ف: 9 - 176]

آغاز: برابر؛ انجام: فی السبب الموجب له و مسائله سبع بین الاثنین و الثلث ...

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: سید محمد (موسوي کاشانی) در اصفهان؛ مهر: «الراجی محمد بن نصراﷲ الموسوي» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، 12گ (21-32)، 16- 17 سطر، اندازه: 7×14سم [ف: 34 - 836]

آغاز: برابر

بی‌کا، تا: 1200ق [ف: - 26]

در فهرست به علامه حلی و یا محقق حلی نسبت داده شده است؛ بی‌کا، بی‌تا [اندیشه حوزه: س2، ش7 - 213]

انجام: و فی الحاق الناسی و الظان لو رفعا منه قبله بالعامد

خط: نسخ، کا: محمد بن حسین بن یحیی بن حنظله احسائی، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 16گ (137پ-152پ)، اندازه: 12×5/ 18سم [ف: 6 - 246]

انجام: و ان کان سهواً لم تبطل و قضاها أما لو أحدث قبله فاشکال.

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 13گ (32پ-44پ)، 17 سطر، اندازه: 5/ 12×19سم [ف: 4-258]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 15گ (1پ-15)، ابعاد متن: 6×10، اندازه: 10×5/ 14سم [ف: 12 - 429]

آغاز: برابر؛ انجام: قبل خروج الوقت او یجوز التاخیر اشکال و علی القول بالمبادتا فهی یترتب به القضا لو کان فیه تردد و هی یعتبر وقت ...

خط: نسخ تحریري، بی‌کا، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی شکري [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ ریز، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: نخودي و زرد، جلد: مقوا با کاغذ آبی، 6گ، 22 سطر (7×12)، اندازه جلد: 12×18سم [ف: 2 - 193]

بی‌کا، بی تا [نشریه: 13 - 359]

آغاز: هو هذه شکیات الشیخ علی العبد العالی رحمه اﷲ تعالی هو الشک بین الاثنین والثلث؛ انجام: و یحتاط برکعتین قائماً لاحتمال کون المهدومة الثالثة و یسجد السهو

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه اي مذهب، 6گ، سطور جدول، اندازه: 10×5/ 17سم [ف: 5 - 2712]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا؛ بی تا، مصحح، محشی با امضاي «ع ل»؛ جلد: تیماج مشکی، 13گ، 17 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 3 - 1765]

آغاز: برابر؛ انجام: و قد ذکرت لک ایها الطالب المسترشد اصول هذین البابین و اکثر فروعهما بعبار تقرب الی فهمک و تزیل عنک و همک لان جزئیات فروع الفقه لا تنحصر بعد و لا تنضبط بحد و کلها ما ذکرناه

خط: نسخ، کا: ابراهیم بن محمد بن حسن بن شیخ محمد بن شیخ حسن بن شیخ محمد بحرینی عکري احسائی مسکن، بی‌تا؛ واقف: ملکزاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: شکري فرنگی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 12گ، اندازه: 15×21سم [ف: 5 - 479]

بی‌کا، بی‌تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 11گ (175ر-185پ)، 15 سطر، اندازه: 15×20سم [ف: 22-158]

خلل الصلاة / فقه / عربی

xilal-uṣ ṣalāt

حسینی مرعشی، محمد بن عبدالمهدي، ق13 قمري

hoseynī mar‘ašī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-mahdī (-19c)

رساله استدلالی نسبتاً مبسوط و تحقیقی است درباره احکام خلل صلا و سایر متعلقات صلاة، شامل این عناوین: فی الخلل الواقع فی الصلاة: المقال الاولی: فی بیان الخلل العمدي؛ المقالة الثانیة: فی بیان الخلل مسبباً عن نقص الاجزاء الرکنیة؛ المقالة الثالثة: فی بیان الخلل بسبب الشک؛ فی سایر ما یتعلق بالصلاة: فی صلاة القضاء؛ فی صلاة الجماعة.

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه:13497

آغاز: بسمله. حمدله ... فی التوابع المتعلقة بالصلاة؛ انجام: و ما یظهر من مقالات الاصحاب و اﷲ العالم.

خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج قهوه اي، 180گ، 15 سطر، اندازه: 5/ 15×8/ 21سم [ف: 20 - 177]

خلل الصلاة / فقه / عربی

xilal-uṣ ṣalāt

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض 14413

سائل: عبداﷲ بن شبیب بن عباس؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: 978ق [الفبائی: 240]

خلل القراء ات / قرائت / فارسی

xilal-ol qerā’āt

مشهد؛ مدرسه باقریه؛ شماره نسخه:3/ 308

و هی الفصل السابع و العشرون من کتاب بالفارسیة؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسین بن حاج محمد باخزري، تا: 17 جمادي الثانی 1600؟، جا: هرات؛ کاغذ: سمرقندي، اندازه: 13×19سم [تراثنا: س6ش4 - 91]

خلل در نماز / فقه / فارسی

xelal dar namāz

آقامحمد علی کرمانشاهی، 1144 - 1216 قمري

āqā-mohammad ‘alī kermānšāhī (1732 - 1802)

جواب پرسشی است در احکام خلل در نماز و بررسی مفصل این بحث و ظاهراً بخشی از کتاب «مقامع الفضل» مؤلف باشد که در این نسخه جداگانه آمده است.

آغاز: سؤال فلح احکام خلل در نماز را بیان فرمائید جواب: آنچه رعایت آن از براي نماز لازمست یا داخل است در حقیقت نماز یا خارج است ...

آغاز: برابر؛ انجام: و اگر شک کند در عدد آنها یا در جزء آنها بنا را برطرف صحیح گذارد مانند کثیر الشک.

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ مصحح، در برگ آخر نیز سؤال و جواب هاي متفرقه‌اي ظاهراً از مؤلف آمده؛ مهر: کاتب «عبده الراجی فضلعلی« (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه اي، 12گ (43پ- 54پ)، 18 سطر، اندازه: 5/ 11×5/ 17سم [محدث ارموي مخ:2-662]

آغاز: برابر؛ انجام: مانند سایر بدن خلاف است و مشهور و اقوي ستر است. واﷲ العالم

خط: نستعلیق، بی کا، بی‌تا؛ جلد: چرم قرمز، 24گ (1پ-24ر)، اندازه: 5/ 10×5 /15سم [مؤید: 2 - 265]

خلل صلاة- شکیات نماز

الخلل فی الصلاة / فقه / عربی

al-xilal fi-ṣ ṣalāt

خوانساري نجفی، موسی بن محمد، - 1322 شمسی

xānsārī-ye najafī, mūsā ben mohammad (- 1943)

در «مجموعه رساله» هاي او. گفتاري است مستقل و نه شرح «شرایع الاسلام» و یا گزارش متنی دیگر.

تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:2/ 1790

آغاز: بسمله. فصل فی الخلل الواقع فی الصلاة و محل الکلام انما هو فی‌الخلل الواقع‌فی الاجزاء الداخلیة للصلاة دون الاجزاء الخارجیة من الشرائط و الموانع و الخلل؛ انجام: فالاخلال بها عهدا لایوجب فساد و الصلاة فضلاً عن السهو.

خط: نستعلیق تحریري، کاتب = مؤلف، تا: 1345ق؛ محشی با نشانی «موسی»؛ اهدایی: محسن خوانساري فرزند آیت اﷲ خوانساري؛ 127ص (80-206)، 27 سطر [ف: 3 - 124 و 158]

الخلل فی الصلاة / فقه / عربی

al-xilal fi-ṣ ṣalāt

امامی خوانساري، محمد علی بن محمد حسن، - 1332 قمري

emāmī xānsārī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad hasan (- 1914)

بحث خلل یکی از کتب فقهی را شرح مفصل کرده، البته در

این که این کتاب تألیف مؤلف است یا نه اختلاف است ولی شیخ آقا بزرگ در الذریعه (7/ 205 و 249) و در طبقات اعلام الشیعه قرن سیزدهم (4/ 1384) این کتاب را جزء تألیفات وي به شمار آورده است.

[الذریعه 7/ 205 و 249، اعلام الشیعه 4/ 1384]

خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 234

آغاز: بسم اﷲ ... الفصل الاول فی الخلل الواقع فی الصلاة و هو اما عن عمدا و سهوا و شک اقول مقتضی سیاق العبارأن تکون قوله أو شک؛ انجام: خلاف الظاهر فالقول بالتداخل هنا کما حکی عن جماع مما لا وجه و أقصی ما یمکن أن یستدل لهم

خط: نسخ زیبا، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، در برگ اول این عبارت مکتوب است: «هذا الکتاب بخط والدي المرحوم حجة الاسلام و آیة اﷲ الشیخ محمد علی الخوانساري قدس سره (و لم یعلم انه من تصنیفاته ام استنسخه واﷲ العالم)» که عبارت داخل پرانتز پاك شده، ما بین فصول کتاب قسمت‌هایی سفید مانده که نوشته شده «بیاض صحیح است»؛ کاغذ: آبی کاهی، جلد: مقوایی‌ابر و باد، 334گ،21سطر، اندازه: 5/ 14×5 /21سم [ف: 1 - 195]

قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:337

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 396]

الخلل فی الصلاة / فقه / عربی

al-xilal fi-ṣ ṣalāt

حجت کوه کمري، محمد بن علی،1310-1372 قمري

hojjat-e kūh-kamarī, mohammad ebn-e ‘alī (1893 -1953)

خللی که در صلاة واقع می‌شود یا از روي عمد است یا سهو و شک که حکم تمام اقسام شک را با استفاده از تقریرات اساتیدش مورد بحث و بررسی قرار داده است.

قم؛ حجت کوهکمري؛ شماره نسخه: 48/3

آغاز: اعلم ان الخلل الواقع فی الصلوة اما یکون عن عمد او سهو او شک

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ مصحح، محشی؛ 13ص (212-224) [ف: - 48]

قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 185/3

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 205]

الخلل فی الصلاة / فقه / عربی

al-xilal fi-ṣ ṣalāt

غیر همانند:

آغاز: بسمله. الحمدﷲ الذي امرنا بالتلبس لطاهر لباس العلم و الیقین ... اما بعد فاعلم ان الصلوة کما کانت عمودا لفسطاطا الدین و مشتملة علی المسائل الدقیقة الغامضة بذلت الفقهاء ... جهدهم فی تحقیقها؛ انجام: و اما ما لیس له نفس سائل فالصلاة فی اجزائه صحیحة لعدم الدلیل علی ما نعیته فلو شک فی المحمول من جهة ان الحیوان الذي اخذ ذلک منه هل هو مما له نفس ام لا فتصح الصلوة فیه ایضا لان الاصل عدم کونه مما له نفس. الی هنا تم المقال الحمد للموفق المتعال علی جمیع الاحوال و الصلاة علی النبی و آله خیر آل.

خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13 و 14؛ جلد: مقوایی باروکش کاغذابرو باد، 10گ (1-10)، 24 سطر (12×5/ 17)، اندازه: 5/ 18×23سم [ف: 34 - 38]

قسمتی از شرح شرایع؛ خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: 1294ق [الفبائی: 240]

آغاز: القول فی الخلل الواقع فی الصلاة و هو بحدوث نقص فی الصلاة أو الشک المردد اللأمر بین الزیادة و النقیصة؛ انجام: ن المفروضة سقوطها بالمعارضة الا أنه یکفی للعدم عدم احراز الموجب و اﷲ العالم.

مسائل مختلف و اقسام خلل نماز را طی مسائل، فصول و اقسامی بیان کرده و به ادله آنها اشاره و در پاره اي از آنها مناقشه می‌کند. شاید مباحث خلل از کتاب الصلاة مرحوم شیخ عبدالکریم حائري یزدي باشد؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 14؛ جلد: گالینگور قهوه اي، 62گ، 20 سطر، اندازه: 5/ 15×5/ 20سم [ف: - 45]

آغاز: بسمله الحمدﷲ ... الکلام فی الخلل و لنقدم قبل الخوص فی المقصود مقدمة و هو البحث عن وجوب معرفة مهی العبادات و احکامها و حکم ما یعرضها من الطواري فنقول لاریب ان المسائل الفرعیة؛ انجام: قال (علیه السلام) یسلم من خلفه و یمضی فی حاجان احب و تقریب الاستدلال بها ظاهر لان الجمل الفعلیة ظاهرة فی الوجوب

رساله‌اي است فقهی و استدلالی در بیان احکام خلل واقعه در نماز؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ 31گ، 25 سطر [ف: 3 - 1765]

آغاز: بسمله، فی الخلل الواقع فی الصلی، و هو بالفتح کجبل کما فی المجمع الفرحه بین الشئین؛ انجام: بلحاظ سایر الفقرات اختصاصها بما اذا کان الموجب الشک

رساله‌اي است در احکام خللی که در نماز واقع می‌شود در دو بخش و بصورت مساله مساله و امر امر بیان شده است؛ بی‌کا، بی‌تا؛ مصحح؛ کاغذ: اصفهانی نخودي، جلد: تیماج مشکی،

121گ، 16 سطر (9×5/ 13)، اندازه: 15×20سم [ف: 15 - 301]

الخلل فی الصلاة / فقه / عربی

al-xilal fi-ṣ ṣalāt

بخش احکام سهو و شک می باشد که فصل پنجم از کتابی استدلالی مفصل است در احکام نماز و معلوم نشد که چیست.

آغاز: الحمد ﷲ رب العالمین ... الفصل الخامس فی السهو، خروج الصلاة عن قابلیة الامتثال اما بحصول نقص فیها

همانند:

آغاز: برابر؛ انجام: و ان المراد ن التسلیم هو المستحب عبد تحقق الانصراف بالتسلیم الواجب.

گویا بحثی از کتابی است در فقه که در این نسخه جداشده بر فراز صفحه اول آن این عبارت «تقریر بحث آقا سید محمداصفهانی» آمده؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: جمعه 22 شوال 1317ق؛ جلد: تیماج قرمز، 14گ (147ر-160پ)، اندازه: 21×31سم [ف: 20 - 278]

آغاز: برابر؛ انجام: لا حتمال أن یکون بالذال المعجم المراد به ما یقابل المیتة کما لا یخفی

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ محشی از حاج شیخ عبدالکریم حائري یزدي؛ جلد: مقوایی، 30گ، 21 سطر، اندازه: 5/15×21سم [ف: 25 - 31]

الخلل فی الصلوة- خلل الصلاة

الخلل فی الصلوة- تقریرات الفقه

خل النجس و حکمه (رسالة فی) / فقه / عربی

xal-un najis wa ḥukm-u-hu (r.-un fī)

تبریزي، زین العابدین، ق10 قمري

tabrīzī, zeyn-ol-‘ābedīn (- 16c)

جوابی است به این سؤال شاه طهماسب صفوي: «هرگاه مقداري سرکه نجس در دیگی بریزیم و ظرفی خالی مثل طاس یا پیاله بر سر آن سرکه بگذاریم و بعد از آن سر دیگ را محکم بگیریم به حیثیتی که هیچ فرجه نماند و بعد از آن آتش در زیر دیگ برافروزیم و بعد از زمانی سر دیگ را بگشائیم ببینم که در آن ظرف خالی که بر سر آن سرکه گذاشتیم آبی هست که طعم سرکه دارد و بسا باشد که او را عرق سرکه گویند آیا این پاك است یا نجس؟ مولانا زین العابدین پس از بررسی استدلالی این مسأله حکم به طهارت آن داده است.

قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:631/1

آغاز: الحمدﷲ الذي انعم علی العالمین بارسال رسول مانطق عن الهوي بل کل ما قال و نطق وحی الیه یوحی و تفضل علیهم باحادیث صدرت عن مشکو النبو و روایات وقعت؛ انجام: لزم ان ینجس ذلک الماء القلیل لملاقاته لاجزاء صغار بولیه مثلا فیصدق علیه حینئذ ماء قلیل لاقی نجاسته و بطلانه ظاهر و اﷲ اعلم و حیث انتهی المرام جازان نقطع الکلام حامدین اﷲ ا ی

خط: نسخ، بی‌کا، تا: شوال 1042ق؛ جلد: تیماج زرشکی، 4گ، 15 سطر، اندازه: 12×18سم [ف مخ: 3 - 987]

الخلوات = خلوتیة / فلسفه، عرفان و تصوف / عربی

al-xalawāt = xalwatīya

قره باغی، یوسف بن محمد جان، - 1054 ؟ قمري

qara bāqī, yūsof ebn-e mohammad jān (- 1645)

رساله در اثبات وجود و توحید و علم واجب و برخی از مسائل حکمی است. رساله ضمن 6 «خلوت» صورت گرفته است.

آغاز: کیف نحمدك یا من هو الحمد و الحامد و المحمود

انجام: و انکان متناهیا عددا ایضا محال بالدلیل او بالاحتمال فتامل

[دنا 4/ 1004؛ فهرستواره منزوي 7/ 338]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق و شکسته، کا: محمد مؤمن، تا: قرن 11؛ واقف: شیخ محمد باقر، شهریور 1317؛ 31گ، 16 سطر، اندازه: 12×18سم [ف: 4 - 127]

بی‌کا، تا: با تاریخ 1096ق؛ قطع: خشتی [ف: - 308]

خلوت-منور القلوب

الخلوة= سر الخلوة= اسرار الخلوة / عرفان و تصوف / عربی

al-xalwat = sirr-ul xalwa = asrār-ul xalwa

ابن عربی، محمد بن علی، 560 - 638 قمري

ebn-e ‘arabī, mohammad ebn-e ‘alī (1166 - 1241)

رساله‌اي است در ذکر خلوت انواع، شرائط و آداب آن

چاپ: در ضمن مجموعه‌اي از رسائل محیی الدین، قاهره، انتشارات عالم الفکر، 1407ق

آغاز: ... و غير المؤثرة ... الاطلاع علي الكائنات الكيفية كأنه

الكونية في الحركات الدورية و نوائح العوالم و مشاهدة كل عالم

في مقامه المعلوم و شخصيات تجلي هذه العوالم؛ انجام: و تعلم ما

سكن في الليل و النهار يا عظيم لا اعظم يا كبير لا اكبر انت

المقصود ... و كذلك خلوة يا حي يا قيوم ... فاذا فهمت كيية

حالات الخلو و صورتها فادخلها باي ذکر شئت فانه یعطیک ما فی قوته و لابد و یکفی هذا القدر من البینة، و الحمد ﷲ رب العالمین و صلی اﷲ علی محمد و آله اجمعین.

خط: نسخ، کا: درویش مصطفی مولوي سهروردي، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملک: آیت اﷲ سید ریحان اﷲ بن جعفر موسوي، آیت اﷲ سید مهدي لاجوردي؛ مهر: «الراجی الی اﷲ داود بن اسد اﷲ» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، 4گ (1-4)، 30 سطر، اندازه: 9×20سم [ف: 38 - 760]

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ قطع: رحلی [رشت و همدان: ف: 1464]

این نسخه در فهرست معرفی نشده و به استناد جلد 38 /761 مرعشی ذکر شد؛ بی‌کا، بی تا [ف: 22 -]

خلوت / عرفان و تصوف / فارسی

xalvat

در این رساله خلوت را که براي تهذیب نفس به کار آید، دو گونه دانسته شده خلوت عام و خلوت خاص، و براي قسم دومین آنها آداب و اورادي که در احادیث معصومین علیهم السلام وارد شده می‌آورد، و گویا از کتاب یا رساله‌اي جدا شده باشد.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:6835/1

آغاز: اولا اینکه بر دو قسم است و هر قسمی را خلوتی لازم خلوت عام و خلوت خاص؛ انجام: خوب است تلاوت قرآن خاصه در وقت حالت تدبر و تفکر بسیار خوب است، بیش از این مجال تحریر نبود

خط: نسخ و نستعلیق، کا: احمد بن محمد حسن، تا: 1309ق؛ جلد: تیماج قهوه اي، 8گ (1پ-8ر)، اندازه: 11×5/ 17سم [ف: 18-28]

خلوت خیال / ادبیات / فارسی

xalvat-e xīyāl

حسینی، محمد صادق، ق12 قمري

hoseynī, mohammad sādeq (- 18c)

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:2/ 18820

کاتب = مؤلف، تا: قرن 11 و 12 [د.ث. مجلس]

خلوت راز / شعر / فارسی

xalvat-e rāz

وحید قزوینی، محمد طاهر بن حسین، 1015-1112؟ قمري

vahīd-e qazvīnī, mohammad tāher ebn-e hoseyn (1607- 1701)

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1081ق؛ 8ص (62-69) [ف: 3 - 438]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 12؛ 124ص (1-124) [ف: 3 - 440]

خلوت صوفیه / عرفان و تصوف / فارسی

xalvat-e sūfīye

شامل سه «خلوت» است: 1. علم توحید؛ 2. نسبت میان خالق و خلق؛ 3. معنی تصوف. کتاب در آداب تصوف است بر مذاق فرقه قادریه.

مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه:502/1

آغاز: بسمله، هو المطلق فی عین التقید وهو المنزه فی عین التشبیه ... تا ... خلوت اول علم توحید موجب نجاتست وشهود ان باعث درجات قال النبی من علم لا اله الا اﷲ؛ انجام: ایضا دوگانه صلوت الاسرار و دوگانه صلوات الابرار والاحرار که طریقه خاص خلفاي مشایخان قادریه علیه است ... تا ... وبعد از تسبیح معهوده عرض حاجت نماید کذا فی ملفوظ غوث الاعظم رضی اﷲ تعالی عنه

خط: نستعلیق، کا: سید عبدالجبار قادري، تا: 1269ق؛ مجدول، کمنددار مشکی؛ کاغذ هندي، جلد: تیماج عنابی، 13 سطر (9×15)، اندازه: 14×22سم [ف: 1 - 461]

الخلوة و الذکر والحث علی تصفیة الباطن- الحث علی الاشتغال بالذکر

خلوت و ریاضت و اسباب آن / عرفان و تصوف / فارسی

xalvat va rīyāzat va asbāb-e ān

سهروردي، عمر بن محمد، 542 - 622 ؟ قمري

sohravardī, ‘omar ebn-e mohammad (1148 - 1226)

[فهرستواره منزوي 7 /337]

نسخه اصل: ملت افندي علی امیري ش 1017؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 855ق؛ 3گ (21پ-23ر)، 15 سطر [فیلم ها ف: 1 - 487]

نسخه اصل: توبینگن 3784 Oct. Or.؛ بی‌کا، بی‌تا؛ 1گ (164ر- پ) [فیلم ها ف: 3 - 224]

خلوتیه- الخلوات

خلود کافران در جهنم / کلام و اعتقادات / عربی

xolud-e kaferan dar jahannam

در اینکه آیا کافران به طور جاوید در آتش جهنم می‌مانند یا آنکه مدتی در آتش قرار می‌گیرند و سپس خارج می‌شوند بین اهل دین اختلاف است ولی اکثر مسلمانها برآنند که کفار به‌طور دائم در آتش باقی می‌مانند و عذاب ایشان هم قطع نمی‌شود. نویسنده این رساله ضمن بحث به این رسیده که مسائل نقلی ما را آنجا می‌رساند که قائل به تخلید عذاب آنها باشیم و مطالب مختلف هم مبین این را می‌داند.

تهران؛ ملي؛ شماره نسخه:1539/4

آغاز: بسمله، مسأله اتفق المسلمون اکثرهم علی ان الکفار؛ انجام: تشتت البال و ذلک بکثرة التماس من وجب علی طاعته فی احد عشرین من شهر رجب سنه 1232.

بی‌کا، تا: 1232ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 16ص (127-142)، 18 سطر (5/ 7×5/ 13)، اندازه: 14×21سم[ف:10-36]

خلو الزمان من المجتهد الحی / فقه / عربی

xuluw-iz zamān min-al mujtahid-il ḥayy

جزایري، عبدالنبی بن سعد، - 1021 قمري

jazāyerī, ‘abd-on-nabī ebn-e sa‘d (- 1613)

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 19451

آغاز: بسمله، اقول و باﷲ التوفیق لا یتم الاستدلال علی؛ انجام: خاص فالظاهر ان القول بالفرق تحکم و اﷲ اعلم.

خط: نسخ خفی، کا: جزایري، عزیز، بی‌تا [رایانه]

خلوص النیة و حضور القلب- النیة

خلو قرآن از لغت غیر عرب / علوم قرآن / عربی

xolovv-e qor’ān az loqat-e qeyr-e ‘arab

رساله‌اي است مختصر و مجهول المؤلف درباره اینکه قرآن به لسان قوم نازل شده و از لغات غیرعرب خالی است. در این رساله لغات غریب و مشترك میان چند سوره با ذکر اسامی سور عنوان و معنی آن شرح داده شده و هویت هر یک مشخص گردیده است که لغت قریش است یا کنانه، هذیل، سریانی، اشعر، حبشه، عمان، عامر بن صعصعه، سبا، خثعم، حذام، ازدشنوه، همدان، خزاعه، یمامه، بنی حنیفه، قیس غیلان، حمیر، تمیم، جرهم، کنده، هجر، قبط، نبطیه، حضرموت و تغلب، غسان، صین، مذحج، غطفان، مزینه، ثقیف، سلیم، مدین، سدوس، انمار، حجاز، لخم، طی، روم، اوس، خزرج، قیس.

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 6255

آغاز: بسمله، روي عن عبدالملک بن جریح عن عطا عن ابن عباس فی قول اﷲ جل بلسان عربی مبین؛ انجام: فطفق اي عمد و هی لغةٌ غسانیه.

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه‌اي، 14گ، 17 سطر (6×5/ 12)، اندازه: 5/ 10×9/ 16سم [ف: 13 - 32]

خلیص الفصول اکبري / صرف / فارسی

xalīs-ol fosūl-e akbarī

خدانواز، احمد علی بن سلطان، ق13 قمري

xodā-navāz, ahmad ‘alī-ye-bn-e soltān (- 19c)

وابسته به: فصول اکبري؛ اﷲ آبادي، علی اکبر بن علی (-1091)

تاریخ تألیف: 1198 یا 1200ق

شرح مزجی احمد علی معروف به خدانواز ابن سلطان بن محمد فتح آبادي است بر کتاب قاضی اکبر اﷲ آبادي هندي در صرف موسوم به فصول اکبري مشتمل بر دو «فن»: 1. تصیفات؛ 2. رسم الخط.

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 10335

آغاز: بسمله آغاز می‌کنم این کتاب را بنام خداوندي که بخشنده روزی هاست در دنیا و آمرزنده گناه هاست در عقبی و باینقدر دانسته شود وجه تقدیم رحمان بر رحیم؛ انجام: اعراب متصل نگارند گوئی یومئذ و حینئذ قام زید بخلاف قمت فی یوم اذا و فی حین اذا جاء نی عمرو

خط: نستعلیق هندي، کا: احمد شاه، تا: اوایل قرن 13؛ واقف: حاذقی، آبان 1349؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 143گ، اندازه: 15×23سم [ف: 12 - 96]

الخلیفة / عرفان و تصوف / فارسی

al-xalīfa

نعمة اﷲ ولی، نعمة اﷲ بن عبداﷲ، 730؟ - 834 قمري

ne‘mat-ol-lāh-e valī, ne‘mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh (1330 - 1431)

خط: نستعلیق، کا: محمد مظفر بن محمد حکیم، تا: قرن 11؛ 33سطر (9×20)، اندازه: 13×24سم [سنا: ف: 1 - 210]

خط: نسخ ریز، کا: عباس بن محمد شیرازي الاصل همدانی المسکن، تا: 1264ق، 2ص (260-261)، 29 سطر، اندازه: 5/ 19×32سم [ف: 32 - 149]

خلیفة الرسول / کلام و اعتقادات / فارسی

xalīfat-or rasūl

قدس شریفی، فهیم السلطان، ق14 قمري

qods šarīfī, fahīm-os-soltān (- 20c)

تاریخ تألیف: 1323ق

[دنا 4/ 1005؛ فهرستواره منزوي 9/ 283]

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه:7337

آغاز: ایحسب الانسان ان تبرك سدي؛ انجام: نقیض گوئی شمار اثابت نمی نماید.

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1323ق [الفبائی: 241]

خلیقه = الخلقیه / عرفان و تصوف / فارسی

xalīqe = al-xalqīye

نعمة اﷲ ولی، نعمة اﷲ بن عبداﷲ، 730؟ - 834 قمري

ne‘mat-ol-lāh-e valī, ne‘mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh (1330 - 1431)

در جبر و قدر، نثر آمیخته به نظم، در جبر و اختیار اشعریان و معتزلیان است.

آغاز: بسمله الحمدﷲ رب العالمین و الصلوة علی محمد و آله الطاهرین یا عزیز اعزك اﷲ الدارین معلوم فرما که اشاعره بر آنند که همه ازوست، یعنی خالق همه اشیاء حق است ...

انجام: انظر الی حقیقة الاشیاء تعش عیش السعداء.

[دنا 4/ 1005؛ فهرستواره منزوي 6/ 127 با عنوان «جبر و قدر« و 7/ 338]

خط: نستعلیق، کا: محمد مظفر بن محمد حکیم، تا: 1066ق؛ 33 سطر (9×20)، اندازه: 13×24سم [سنا: ف: 1 - 209]

آغاز: برابر

خط: نسخ، کا: عباس بن حاجی محمد شیرازي همدانی، تا: سلخ رمضان 1264ق؛ جلد: گالینگور مشکی، 2گ (126-127)، 29 سطر، اندازه: 40×5/ 28سم [الفبائی: 240]

مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 40/32 عکسی

نسخه اصل: همان نسخه بالا [ف: 3 - 1307]

خط: نسخ ریز، کا: عباس بن حاجی محمد شیرازي الاصل همدانی المسکن، تا: 1264ق؛ 1ص(248)، 29 سطر، اندازه: 5/19×32سم [ف: 32 - 149]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: 1265ق؛ مجدول شش خطی، بالاي هر صفحه کلمه «یا علی» نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی نازك شکري، جلد: تیماج مشکی، 2ص (141-142)، 25 سطر، اندازه: 5/ 14×5/ 23سم [ف: 10 - 594]

خلیل التوحید فی معرفة الرب المجید / عرفان و تصوف / فارسی

xalīl-ut tawḥīd fī ma‘rifat-ir rab-il majīd

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2/ 8081

آغاز: بسمله خلیل التوحید فی معرفة الرب المجید اما بعد بدانکه نزدیک موحدان دوزخ عبارت از حجاب است از وجه باقی و بهشت عبارت است از کشف به وجه باقی؛ انجام: فهو ثابت قبله و بعده

خط: نستعلیق، کا: سید جلیل بن سید حسن عمروي لدرمیانی، تا: پنج‌شنبه 25 شوال 1320ق، جا: حیدرآباد؛ کاغذ: هندي، جلد: مقوا، 23ص (1-23)، 15 سطر (14×27)، قطع: رحلی [ف: 17-25]

خلیلیة / عرفان و تصوف / عربی

xalīlīya

سلطان المرشدین، حسین

soltān-ol-moršedīn, hoseyn

اهداء به: خلیل اﷲ الشالی شاه شیروان

این گفتار در انسان کامل و پرستش و نفس‌هاي گوناگون و برخی از اصطلاحات عرفانی است.

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:339/36

آغاز: بسمله رب یسرو اعن و اختم لنا بالحسنی. الحمدﷲ الذي اختار من الموجودات الانسان ... فهذا کتاب جمعت فیه اطوار الکمل من المجمل و المفصل؛ انجام: لاعادل لعادل. لاراحم لظالم. لاجار لمن جار.

خط: تعلیق، کا: نصیرالدین حسین حر حسینی، تا: جمادي الاول 1076ق؛ 6گ (113پ-118ر) [ف: 3 - 435]

خماسیات البزاز = الاحادیث النقوریة / حدیث / عربی

xumāsīyyāt-ul bazzāz = al-aḥādīṯ-ul naqqūrīya

ابن حکاك، جعفر بن یحیی، 416 - 485 قمري

ebn-e hakkāk, ja‘far ebn-e yahyā (1026 - 1093)

جزء کوچکی است شامل احادیث نبوي که ابن نقور به پنج واسطه از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل کرده و به خماسیات بزاز یا خماسیات ابن نقور مشهور شده است. گردآورنده این جزء شاگرد او جعفر بن یحیی مکی، معروف به ابن حکاك است و راوي نسخه حاضر احمد بن عبداﷲ بن احمد بن محمد بن عبدالقاهر طوسی است که خماسیات بزاز را در دو مجلس، در سلخ محرم 526 و چهارم صفر همان سال از جدش ابونصر احمد بن محمد بن عبدالقاهر طوسی شنیده است و او نیز از ابن نقور

در ربیع الاول 470 در بغداد، احادیث این جزء را شنیده است. بنابراین احمد بن عبداﷲ طوسی احادیث این جزء را با هفت واسطه از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل می‌کند، چنانکه در مقدمه کوتاهش آورده است: «جزء فیه أخبار صحاح، بینی و بین النبی صلی اﷲ علیه و سلم سبع نفر، جمعها جعفر بن یحیی بن ابراهیم بن یحیی بن عبدالمکی من أصول سماعات الشیخ أبی الحسین ابن النقور روایة الشیخ الجلیل أبی الحسین أحمد بن محمد ابن النقور راوی الشیخ الامام العالم الزاهد الموفق الجد أبی نصر أحمد بن محمد بن عبدالقاهر الطوسی الموکل عنه (؟) روای ابن ابنه الفقیر الی اﷲ تعالی أحمد بن عبداﷲ بن أحمد بن محمد بن عبدالقاهر الطوسی الخطیب عنه روایة...» در سماعات و قرائات ثبت شده در اول و آخر نسخه نیز، از این رساله با عنوان هاي «جزء»، «الاحادیث النقوریة»، «احادیث ابن النقور «، «خماسیات البزاز« یاد شده و در یکی از سماعهاي آخر نسخه، تعداد احادیث این رساله، 15 حدیث شمرده شده است . در استدرکات تاریخ التراث العربی، از «خماسیات السنین» ابن نقور یاد شده و آمده که این رساله گزیدهاي از سنن دارقطنی علی بن عمر حافظ بغدادي ( 385ق) است. شرح حال ابی الحسین احمد بن محمد بن محمد بن احمد بن عبداﷲ بن نقور بزاز بغدادي (381-470ق) در منابع مختلف درج شده است. تراجم‌نگاران عامه وي را مسند العراق نامیده و بر صداقتش گواهی دادهاند. از مهمترین شاگردان ابن نقور بزاز، جعفر بن یحیی مکی معروف بن ابن حکاك (- 485ق) است، که جزوات استادش را گرد آورده و رساله حاضر نیز گردآوري اوست.

[قائمة المخطوطات العربیة فی مکتب تشستربیتی، آربري: 4/ 16؛ فهرست المخطوطات العربیة فی مکتبة تشستربیتی، ترجمه محمود شاکر سعید: 1 /474]

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1098 عکسی

آغاز: بسمله أخبرنا الفقير الي رحمة االله تعالي أحمد بن عبداالله بن

أحمد بن محمد بن عبدالقاهر الطوسي الخطيب قال أخبرنا الشيخ

الامام العالم العابد الزاهد الجد الموفق الحافظ صدرالاسلام أبونصر

أحمد بن محمد بن عبدالقاهر الطوسي في سلخ محرم سنة أربع و

عشرين و خمسمائة و نوبة أخري في رابع شهر صفر سنة أربع و

عشرين و خمسمائة قال أخبرنا الشيخ الجليل الثقة أبوالحسين أحمد

بن محمد بن احمد بن عبداالله بن النقور البزاز ببغداد في شهر ربيع

الاول سنة سبعين و أربعمائة قال قريء علي أبي القسم عيسي بن

علي بن عيسي ... الجراح الوزير و أنا أسمع قال قريء علي أبي

القسم عبداالله بن محمد بن عبدالعزيز البغوي و أنا أسمع ... قال

حدثنا أنس به مالك ان رسول االله صلی الله عليه و آله و سلم قال

طبقات أمتي خمس طبقات كل طبقة منها أربعون؛ انجام: قال

رأيت أنس بن مالك عليه جبة خزدكنا و مطرف خز أدكن و

عمامة سودا لها دوابه (؟) من خلفه نخضب بالصفرة و الحمدالله

وحده و صلوته علي ... سلم تسليماً كثيراً.

نسخه اصل: کتابخانه چستربیتی، ش 3806؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 6؛ مصحح، با بلاغ مقابله، سماعها و قرائت‌ها و اجازات از افراد مختلف از جمله: سماع بر احمد بن عداﷲ بن محمد بن عبدالقاهر طوسی در 599ق، سماع و نقل و مقابله از عبدالرحیم بن ابی جعفر احمد بن علی، بلاغ سماع از عبدالجلیل بن محمد بن عبداﷲ بن الحربی در روز چهارشنبه 12 رجب 637 در دارالحدیث کاملیه قاهره براي جلال الدین مکرم بن ابی الحسن انصاري و فرزندش ابوالفضل، صور سماع محی الدین در نزد شیخ ابوالفرج عبدالرحمن بن علی بن محمد بن علی بن الجوزي به خط عبدالرحمن بن محمد بن احمد بن محمد کتابت شده در 635ق، سماع بر علی بن ابی عبداﷲ محمد بن ابی الحسن بن مقر نجار بغدادي از اسماعیل بن ابی سعد بن علی بن منصور بن حسین در 637ق و سماع بر محمد مکرم انصاري در تاریخ ذیقعده 708 به خط علاءالدین علی بن عثمان بن ابراهیم ابن ترکمانی ماردینی و قرائتی از احمد بن محمد بن عبدالمنعم بوصیري مالکی در ربیع

الاخر 795 بر زین الدین ابی الفرج عبدالرحمن بن احمد بن مبارك غزي و چند سماع دیگر، همچنین در اول نسخه بخشی از زیارت جامعه ائمه اثنا عشر تصنیف احمد بن عبداﷲ بن احمد بن محمد بن عبدالقاهر طوسی با این سرآغاز: «اللهم انی أسألک یا منور مشکاة قلوب المؤمنین بمقباس الایمان و منقذهم بغواص الهدایة من بحر الضلال ...» درج شده؛ 24ص، 13سطر [عکسی ف: 3 - 195]

الخمائر / کیمیا / عربی

al-xamā’ir

طغرائی، حسین بن علی، 455 - 514 قمري

toqrā’ī, hoseyn ebn-e ‘alī (1064 - 1121)

مؤلف در ابتدا بیان داشته: از آنجا که جواهر معدنی در معادن خود به‌واسطه تدابیر طبیعی به وجود می‌آیند و براي هر گوهري تدبیر و آلت طبیعی است و آن گوهر و تدبیر و مادهاش در ضمن تکوین گوهرهاي دیگر است بنابراین تدابیر صناعی شبیه آن تدابیر طبیعی وضع شده است. پس از بیان این مطلب مؤلف فرق بین تدابیر صناعی و طبیعی را نگاشته است. نام کتاب بر فراز آن در نسخه حاضر «الخمائر« نوشته شده که تایید صحت آن نیاز به تحقیق بیشتري دارد.

تهران؛ ملي؛ شماره نسخه:2465/17

آغاز: قال الامام الافاضل ابواسماعیل ... لما کانت الجواهر المعدنیة تکون فی معادنها بتدابیر طبیعیة؛ انجام: فهوه یحل ذلک الدهن الذي هو روح الجسد فیتبعه بالجسد و اعلم آن.

خط: نستعلیق، کا: میراز قاسم بیک اخگر، تا: 1328ق، جا: حیدرآباد؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: هندي، جلد: پلاستیک ابري مشکی با روکش کاغذي، 5گ (89پ-94)، ابعاد متن: 14×26،

اندازه: 21×34سم [ف: 12 - 305]

الخمائر السبعة / کیمیا / عربی

al-xamā’ir-us sab‘a

جابر بن حیان، 120 - 198 ؟ قمري

jāber ebn-e hayyān (739 - 814)

جابر چند کتاب در خمایر نوشته که به «کتاب الخمایر»، «کتاب الخمایر الصغیر» و «الخمایر السبعة» شهرت دارند. در دیباچه آمده است: «این کتاب سوم ماست در خمائر که وعده داده بودیم، در تدابیر نامرموز« در الذریعه ( 7/252) از دو کتاب او به نامهاي الخمائر الصغیر و الخمائر الکبیر نام برده شده است.

آغاز: بسمله ... الحمدﷲ و الصلاة علی الانبیاء و علی الصالحین ... هذا کتابنا الثالث فی خمائر الذي وعدنا فیه أن لا یرمز؛ انجام: ذلک جمیعه ان شاء اﷲ تعالی. تم الکتاب و الحمدﷲ ...

در دیباچه نسخه موجود آمده است: «این کتاب سوم ماست در خمائر که وعده داده بودیم، در تدابیر نامرموز» و در فراز نسخه آمده است: «هذا کتاب الخمائر الثالث من کتاب الاغراض لجابر بن .«... نسخه در دست با ترجمه زیرنویس فارسی؛ خط: نسخ پخته، بی‌کا، تا: قرن 11؛ 9گ (274ر-282پ) [ف: 1 - 99]

آغاز: بسمله ... الحمدﷲ حق حمده و صلی اﷲ علی النبی الامی و آله و سلم. نبدأ علی اسم اﷲ تعالی و عونه فی صف التخمیر فنقول؛ انجام: فانه ینزل ذهبا ابریز اعالی. و اﷲ اعلم بالصواب با ترجمه زیرنویس فارسی؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 11؛ 35گ (300پ-334پ) [ف: 1 - 99]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، 19 سطر (8×18)، اندازه: 5/ 16×5/ 25سم [ف: 17 - 407]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، 19 سطر (8×18)، اندازه: 5/ 16×5/ 25سم [ف: 17 - 407]

آغاز: الحمدﷲ حق حمده و صلی اﷲ علی النبی الامی و آله و سلم نبدأ علی اسم اﷲ تعالی و عونه فی صفة التخمیر؛ انجام: فیعقده اکسیرا مثل الزنجفر یقع الحبة منه علی رطل من الابار فیعقده ذهبا بحول اﷲ تعالی و قوته انه وهاب کریم رب عظیم تمت کتاب التخمیر بعون الملک الحکیم.

بخش دیگري از کتاب «الخمایر السبعة» است؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه اي، 7گ (118ر-124ر)، 18 سطر [ف: 36 - 36]

آغاز: الحمدﷲ و الصلوة علی انبیائه و علی الصالحین من عباده هذا کتابنا الثالث فی الخمایر؛ انجام: و خمس امناء قمر و علی المریخ ایضاً یقع فتفهم ذلک جمیعه انشاء اﷲ تعالی.

کتاب سوم از خمایر سبعه؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه اي، 4گ (95پ-98ر)، 18 سطر [ف: 36 - 107]

آغاز: الحمدﷲ حق حمده و صلی اﷲ علی النبی الامی و آله و سلم. نبدا علی اسم اﷲ تعالی و عونه فی صفت التخمیر. فنقول اخذ بعون اﷲ فی تدبیر سبعة ارکان، اربعة منها من المعدن البرانی و ثلاثه منها من المعدن الجوانی؛ انجام: فیعقد اکسیراً مثل الزنجفر، یقع الحبة منه علی رطال من الابار فیعقده ذهبا بحول اﷲ و قوته انه وهاب کریم رب عظیم.

خط: نسخ روشن، بی‌کا، تا: 1263ق؛ 16ص (116-131) [عکسی ف: 1 - 164]

الخمائل = الاربعون حدیثا / گوناگون / عربی

al-xamā’il = al-arba‘ūn-a ḥadīṯā

بختیاري حویزي، یعقوب بن ابراهیم، - 1150 قمري

baxtīyārī hovayzī, ya‘qūb ebn-e ebrāhīm (- 1738)

در پاره اي از مباحث راجع به قرآن کریم و مطالبی متفرقه از حدیث و فقه و جز اینها، مشتمل بر چند «خمیلة» و نام را ما از این عنوان گرفتیم، فهرست آنچه در نسخه دیده می‌شود: خمیله 1. الاحادیث القدسیة؛ 2. ترتیب سورالقرآن؛ 3. ثواب سور القرآن؛ 4. اربعین حدیثاً فی فضائل امیرالمؤمنین (علیه السلام)؛ 5. کراه شرب الدخان؛ 6. حرمة التتن.

قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه:19/100-3770

آغاز: الزاهدین و تعمل عمل المنافقین ان أعطیت لم تقنع وان منعت لم تصبر تأمر بالخیر و لاتفعله؛ انجام: ذلک بأنهم کذبوا بآیاتنا الدالة علی حرمة الاسراف و معظمه حرق الاموال بالافواه أعنی به شرب الدخان

خیمه اول آن است؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «منه»، در اول نسخه معرفی کتاب و مؤلف آن به خط سید محمد جزائري موسوي؛ جلد: مقوایی، 36گ، 15 سطر، اندازه: 15×22سم [ف: 3 - 1766]

خمر- تحریم خمر

خمر- منفعت شراب

خمر- مقاله در جواب کسانی که خمر را حلال دانسته اند

الخمر- نجاسة الخمر

الخمر- احکام الخمر

خمرة الحان و رنة الالحان فی شرح رسالة الشیخ

رسلان / عرفان و تصوف / عربی

xamrat-ul ḥān wa rannat-ul alḥān fī š.-i r.-iš šayx rislān

نابلسی، عبدالغنی بن اسماعیل، 1050 - 1143 قمري

nābolosī, ‘abd-ol-qanī ebn-e esmā‘īl (1641 - 1731)

تاریخ تألیف: پنج‌شنبه 24 رجب 1088ق

شرح مزجی است بر رساله «توحید» شیخ ارسلان (رسلان) بن یعقوب بن عبدالرحمن جعبري دمشقی (-540ق)، که به روش عرفانی عمیق نوشته است.

چاپ: دمشق، مطبعة العلم، محقق: عزة حصر یة، چاپ جدید، همراه با شرح به اسم دیگري: شروح رسال الشیخ ارسلان فی علوم التوحید والتصوف، 1388ق.

[دنا 4/ 1006؛ مکتبة امیرالمؤمنین 2/ 468]

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 945

آغاز: الحمدﷲ الذي طهر قلوب أولیائه بمیاه الیقین من دنس الاغیار و رفع عن وجوه عقولهم قناع الغفلة و الاغترار؛ انجام: و قولی بالتاریخ غزلان فلفظ غزلان بالحساب تاریخ السنة التی فرغنا فیها من تصنیف هذا الشرح اللطیف..

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ مصحح؛ تملک: عبدالهادي البیطار به تاریخ رجب 1283؛ جلد: مقوایی، 55گ، 23 سطر، اندازه: 5/ 15×21سم [ف: 3 - 132]

الخمریة- سیاسة البدن و فضائل الشراب

الخمریة / متفرقه / عربی

al-xamrīyya

ارسطو، 384 - 322 ؟ قبل میلاد

(322- - 384-) arastu

رساله مفصلی است حاوي بیست و دو سؤال و جواب مربوط به می و میگساري. نخست سؤالات را به‌طور فهرست ذکر، آنگاه به بحث درباره یکایک آنها به ترتیب پرداخته است. فهرست سؤالات: 1. چرا اهالی مناطق حاره و غیرمعتدله مانند حبشه و آفریقا در باده افراط می‌کنند بر خلاف اهالی مناطق معتدله؛ 2. چرا در کودکی احساس تمایل به باده نمی‌شود و در جوانی می‌شود؛ 3. چرا در برخی باده اثر سریع در صورتی دارد که کم کم بنوشند بر خلاف برخی دیگر؛ 4. چرا اثر باده در برخی سکوت و خمود و در برخی وجد و طرب است؛ 5. چرا عربدهکشی در مستی کامل نیست؛ 6. چرا آنکه در راحتی به سر می‌برد بیشتر از یک زحمتکش می‌تواند بنوشد؛ 7. چرا مست اشک می‌ریزد؛ 8. چرا مستی در برخی بیداري و در برخی خواب می‌انگیزد؛ 22. چرا بادهگساري بیشتر موجب عقیم شدن و نازائی می‌شود. مؤلف اصل کتاب مسائل، ارسطو بلند قدرترین شاگردان افلاطون و رئیس حکماء مشاء است ولی مترجم و تحریرکننده این رساله در نسخه نام برده نشده هر چند سبک نگارش آن شباهت تامه به نوشته‌هاي زکریاي رازي دارد ولی در عداد تألیفات آن حکیم نام برده نشده است و دور نیست که بوده و به دست ارباب تراجم نرسیده است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1538

آغاز: مسائل لارسطو طالیس فی شرب الخمر و هی اثنان و عشرون مسئله 1 لم صار اهل البلدان الخارجه فی مزاجها عن الاعتدال یفرطون فی شهوت شرب الخمر مثل الحبشان و الصقالبه؛

انجام: لم صار منی من یغري بشهوت الشراب فی اثکر الامر لاینتج لان منی امثال هؤلاء الناس غیر نضیج رقیق یغلب علیه المائیه و ما کانت هذه حالته من المنی فهو غیر منتج و ذلک ان المنی المنتج مستحکم النضح و ما کانت حاله من المنی هذه الحال فله متانة و غلظ.

بی‌کا، بی‌تا [ف: 4 - 259]

الخمریة / شعر / عربی

al-xamrīyya

تهران؛ ملك؛ شماره نسخه:3447/5

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ 2گ (14پ - 15ر) [ف: 6 - 422]

خمریه / فقه / فارسی

xamrīye

حائري سنقري، محمد علی بن حسن علی، - 1378 قمري

hā’erī sonqorī, mohammad ‘alī ebn-e hasan ‘alī (-1959)

رساله‌اي است در حرمت خمر شامل پنج «عنوان»: 1. اثبات حرمت آن در هر شریعتی؛ 2. اثبات حرمت از آیات شریفه قرآن؛ 3. از طریق سنت مطهر آل عصمت و طهارت؛ 4. اثبات حرمت آن بالطبع (طب)؛ 5. اثبات حرمت آن بالعقل والوجدان.

[دنا 4/ 1006؛ الذریع 7/ 253]

قم؛ طبسی؛ شماره نسخه:3/ 137

آغاز: بسمله الحمدﷲ الذي اوضح سبل الدین ... و بعد از طرف عزیزي اظهار شد که بعضی از ضعفاء در دین و دیانت را نظر به شبهه انداختن بعضی از عوام؛ انجام: اکنون ایها المنصف بعد از این مقاله و حاصل شدن علم و قطع همین قطع تو حجتی است آشکار و عظیم ترین خصمی است در محضر پروردگار قهار و اﷲ الهادي الی الرشاد ...

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1340ق؛ جلد: تیماج مشکی، 25گ، 19 سطر، اندازه: 13×5/ 19سم [ف مخ]

خمریه (قصیده) / شعر / فارسی

xamrīye (qasīde)

منسوب به شیخ عبدالقادر گیلانی (- 561ق). متن قصیدهاي است عرفانی با سر آغاز: «سقانی الحب کاسات الوصال فقلت لخمرتی نحوي تعالی.« ترجم منظوم از ناشناس، که گفته شده از قرن 10ق بوده است، و هر بیت عربی را با دو بیت فارسی ترجمه و گزارش کرده است. همراه است با «قصیده تائیه» که در آن هر بیت با دو بیت فارسی از محمد علی حنفی قادري (زنده در 1108ق) گزارش شده و مترجم این منظومه نیز می‌توان همان قادري باشد.

[مشترك پاکستان 3/ 1616 (8 نسخه)؛ فهرستواره منزوي 7/ 575 شرح قصیده خمریه غوثیه]

تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 490/1- عكسي

آغاز: (متن): سقانی الحب ... آغاز ترجمه: داد ساقی از می‌حب خدا - کاسهاي وصل، پی در پی مرا - پس بگفتم کاي شراب جان فزا- بی حجابانه به سوي من درا؛ انجام: انا الجیلی و محیی الدین اسمی ... هستم از جیلان کنم احیاي دین ** زانکه محیی الدین لقب دارم یقین ...

نسخه اصل: گنج بخش، ش4896؛ خط: ثلث، کا: محمد احسن، تا: دوشنبه‌13جمادي الثانی‌1201ق؛ 5گ (2-6) [عکسی ف: 2 - 215]

الخمس- شرح ارشاد الاذهان

الخمس- وجوب الخمس حال استتار الامام

خمس- احکام خمس

خمس- مسائل خمس

خم / فقه / فارسی

xoms

آقا جمال خوانساري، محمد بن حسین، - 1125 قمري

āqā jamāl-e xānsārī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1713)

رساله‌اي است فارسی در خمس و احکام آن با اشاره مختصر به ادله آن. بدون فصل‌بندي خاصی.

آغاز: بسمله. چون حسب الامر الاعلی مقرر شده بود که داعی دوام دولت قاهره آنچه خمس در آن واجب باشد خواه اجماع بر آن باشد و خواه خلاف در آن باشد همه را به تفصیل به موقف عرض اقدس رساند. بنابراین بر لوح عرض ایستادگان پایه سریر گردون مسیر می‌نگارد که آنچه خمس در آن واجب است هفت چیز است چهار تاي آن اجماعی است و سه تاي آنها مشهور است میانه علماي ما ... اما اجماع بر آن معلوم نیست.

انجام: و با وجود طلب فقیه مذکور مشهور وجوب دادن باوست و اﷲ تعالی یعلم

چاپ: ضمن الرسائل، با تحقیق علی اکبر زمانی نژاد، در سال 1378ش، از طرف کنگره بزرگداشت آقا حسین خوانساري

آغاز و انجام: برابر

در فهرست به اشتباه از آقا حسین خوانساري دانسته که به «دنا» هم راه یافته؛ خط: نستعلیق، کا: حسین بن ابی القاسم موسوي نیاي صاحب روضات، تا: چهارشنبه 14 ذیقعده 1145ق؛ محشی با نشان «منه رحمه اﷲ»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 29گ، 18 سطر (8×15)، اندازه: 12×20سم [ف: 8 - 375]

بی‌کا، بی‌تا [د.ث. مجلس]

خمس / فقه / فارسی

xoms

وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل، 1118 - 1205 قمري

vahīd-e behbahānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad akmal (1707 - 1791)

رساله مختصري است در بیان احکام خمس به صورت فتوایی، در ابتدا بحثی درباره وجوب خمس می‌نماید پس از آن موارد وجوب آن و مستحقین خمس رابیان می‌کند.

آغاز: کتاب خمس بسمله الحمد لولیه و الصلوة علی نبیه و آله اما بعد بدانکه چون نظم امور معاد و معاش باین بود که جناب اقدس الهی خلق را متفاوت خلق نماید ... بدان که خمس عبارت از پنج یک مال باشد در هفت جا واجب میشود ...

[الذریع 7/ 254؛ دنا 4/ 1006]

آغاز: برابر؛ انجام: و اما مستحق خمس مشهور میانه علما آنست که شش حصه میشود ... وازجانب امام بازبسایر سادات محتاجین باید داده شود و تفسیر مسکین

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: گالینگور، 5گ، 22 سطر، اندازه: 16×22سم [ف: 3 - 1767]

آغاز: برابر؛ انجام: از بابت امر بمعروف و نهی از منکر باید که دست برداري تا خمس بتو بدهیم.

در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: 27 شوال 1201ق؛ 6گ (178پ-183پ)، اندازه: 15×20سم [ف:91]

آغاز: برابر؛ انجام: دست بردار تا خمس بتو بدهیم و اﷲ یعلم تمام شد رساله خمسیه مولانا محمد باقر ادام ظله

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 22 جمادي الاول 1236ق؛ کاغذ: شکري فرنگی، جلد: تیماج لاکی، 15 سطر، اندازه: 10×15سم [ف: 132]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر (8×15)، اندازه: 13×21سم [ف: 16 - 421]

الخمس / فقه / عربی

al-xums

صاحب جواهر، محمد حسن بن باقر، 1200؟ - 1266 قمري

sāheb javāher, mohammad hasan ebn-e bāqer (1786 - 1850)

داراي سه مبحث، از اجزاء کتاب «نجاة العباد» است.

چا : مشار عربی؛ ایران، 1328ق، سنگی، وزیري، 17ص، (82-97صص)؛ ایران، تهران، 1316ق، خشتی، 17 ص؛ هند، بمبئی، مطبع احمدي، 1318ق، محمد باقر یزدي، سنگی، وزیري بزرگ، 16 ص، به سعی و اهتمام آقا ابوالقاسم بن حاجی محمد باقر صاحب تاجر یزدي، (263-278) در هامش؛ ایران، تهران، کارخانه آقا سید مرتضی، 1314ق، به تصحیح محمد صادق نوري، سنگی، خشتی، 17ص، به دستیاري آقا میرزا حسن (صص‌309-325)

[الذریعة 7/ 254 و 12/ 43؛ دنا 4/ 1006؛ مشار 2/ 2876؛ ریحانه 2/ 420]

شروح و حواشی:

1- خمس؛ تهرانی، علی بن خلیل (-1296ق)

خط: نسخ، بی‌کا، تا: شام یک‌شنبه 11 رمضان 1261ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 19 سطر (5 /8×14)، اندازه: 15×22سم [ف: 8 - 428]

در چند مبحث؛ خط: نسخ، کا: شیخ محمد طهرانی، تا: 29 ربیع الثانی 1264ق، جا: نجف اشرف؛ وسیله شیخ حسین بن شیخ کاظم نجل شیخ صافی طریحی در همین سال تصحیح شده، محشی از شاگرد مؤلف شیخ مرتضی انصاري و دیگران، مقابله شده؛ کاغذ فرنگی، جلد: تیماج سبز، 20 سطر (7×5/ 14)، اندازه: 15×20سم [ف: 2 - 363]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 8گ (96ر-103ر)، اندازه: 15/5×21سم [ف: 1 - 41]

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: پسته‌اي، جلد: میشن قهوه اي، 8گ (64ر-71پ)، 20 سطر، اندازه: 14×21سم [ف: 6 - 99]

آغاز: بسمله حمدله و صلی اﷲ علی محمد و آله الطاهرین الغر المیامین و بعد فیقول العبد العاثر محمد حسن بن المرحوم الشیخ باقر ... انی لما رأیت عموم البلوي فی احکام الخمس ... رسالة مشتملة علی مهماته ... و اختصرتها من کتابنا الکبیر ... کتاب الخمس الذي فرض اﷲ تعالی لمحمد و ذریته عوضا عن الزکوة اکرامالهم؛ انجام: وان کان الذي یقوي فیهما الجیر فی ذلک الحول کجیر خسرت بعض مال التجارة

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه اي، 8گ، 15 سطر، اندازه: 11×5/ 15سم [ف مخ]

خط: نسخ، کا: محمد علی بن میرزا خلیل خوانساري، بی‌تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سرخ، 8گ (51پ-58پ)، 20 سطر، اندازه: 5/ 15×5/ 21سم [ف: 12 - 11]

خمس / فقه / فارسی

xoms

تهرانی، علی بن خلیل، - 1296 قمري

tehrānī, ‘alī ebn-e xalīl (- 1879)

وابسته به: الخمس؛ صاحب جواهر، محمد حسن بن باقر (1200-1266ق)

رساله‌اي مختصر در ترجمه رساله استادش صاحب جواهر الکلام در احکام خمس که در سه مبحث تنظیم شده است: 1. بیان چیزهاي است که واجب است اخراج خمس آنها؛ 2. بیان قسمت و مستحقین خمس است؛ 3. بیان انفال.

کاشان؛ مدرسه سلطانی؛ شماره نسخه: 242/5

آغاز: الحمدﷲ الذي خلق الاشیاء بقدرته واجري الاحکام بین عباده بقضائه وقدره ... اما بعد این رساله مختصري است در بیان احکام خمس که مقرر فرموده است آن را خداوند عالم؛ انجام: اقوي این است که رجوع نماید سلطان شیعه بر نایب امام (علیه السلام) در چیزهایی که ... جاري نماید نایب امام (علیه السلام) در آن مال احکام شرع انور را واﷲ العالم باحکامه و حججه الطاهرون صلوات اﷲ.

کامل؛ خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ با نسخه صحیحه مقابله شده؛ جلد: تیماج سرخ، 22گ، 15 سطر، اندازه: 15×21سم [ف مخ]

الخمس / فقه / عربی

al-xums

کاشانی، محمد رسول بن عبدالعزیز، ق13 قمري

kāšānī, mohammad rasūl ebn-e ‘abd-ol-‘azīz (- 19c)

رساله مفصلی است در مسایل خمس گویا این رساله بخشی از کتاب مفصل مؤلف به نام «بحر المسائل» است.

قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه:24/86-4786/1

آغاز: الحمدﷲ رب العالمین والصلوة والسلام علی محمد وآله اجمعین کتاب الخمس عرفه بانه حق مالی ثبت لبنی هاشم بالاصل

عوض الزکاة وحذف بعضهم قید الاصال ایضا؛ انجام: السابع حمل اخبار التحلیل علی صور الاحتیاج الیه و حمل اخبار التشدید علی صور عدم احتیاج صاحب المال ... وانت خبیر بان هذا الحمل خلاف ظاهر اکثر اخبار التحلیل واﷲ العالم الثامن

خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 68گ، 33 سطر، اندازه: 17×22سم [ف: 3 - 1767]

الخمس / فقه / عربی

al-xums

طباطبائی حائري، جعفر بن علی نقی، - 1321 قمري

tabātabā’ī hā’erī, ja‘far ebn-e ‘alī naqī (- 1903)

وي در اثناء رساله از جد خویش صاحب مناهل و نیز از شیخ استاد بارها یاد می‌کند در اعیان الشیعه و الذریعه رسالات فقهی بسیار از او نام می‌برند اما از رساله‌اي در خمس و یاکتاب فقهی دیگري که مبحث خمس بخشی از آن کتاب باشد یاد نشده است.

[اعیان الشیعه 4/ 132-133؛ ذریعه 10/251]

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1201/4- طباطبائي

آغاز: بسمله الحمد ﷲ رب العالمین ... الباب الخامس فی الخمس و هو واجب فی سبعة اشیاء اولها غنائم دار الحرب؛ انجام: و السابع الحرام الممتزج بالحلال و لم یتمیز و القول بوجوب الخمس فیه هو المحکی عن الشیخ و جماعه من القدماء ... نعم یمکن المناقش فی دلالة خبر السکونی لذکر لفظ الصدقه ... الا ان ظهور غیره یکفینا حجة للمدعی (این نسخه مانند نسخه رساله رضاعیه به قلم شیخ عبد الحسین شراره است)

خط: نسخ، کا: شیخ عبد الحسین شراره عاملی، تا: 1283ق؛ 21گ (82-102)، اندازه: 5/ 15×21سم [ف: 23 - 711]

الخمس / فقه / عربی

al-xums

بهاري همدانی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1277 -1333 قمري

bahārī hamadānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1861 - 1915)

تاریخ تألیف: 17 ذیقعده 1300ق

رساله است در بیان احکام خمس و گویا حاشیه یا شرح کتابی فقهی است.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:12319

آغاز: الحمدﷲ رب العالمین ... اما بعد فالکلام فی الخمس انما یتم فی فصول الاول فی وجوبه؛ انجام: فلنختم بذلک و ان کان یمکن التطویل و تکثیر الابحاث و المسائل الا ان لنا ما هو اهم فالحموﷲ اولاً و اخراً

خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 17 ذیقعده 1300ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: کاغذي رنگی منقش به مقوا، 78گ (97-174)، 23 سطر (9×14)، اندازه: 15×21سم [ف: 31 - 194]

خمس (رساله در احکام ...) / فقه / فارسی

xoms (r. dar ahkām-e ...)

تهرانی، علی بن خلیل، - 1296 قمري

tehrānī, ‘alī ebn-e xalīl (- 1879)

در این رساله در چند بحث از خمس کاوش گردیده.

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1196/2

آغاز: بسمله. الحمدﷲ الذي خلق الاشیاء بقدرته و اجري الاحکام بین عباده بقضائه و قدره ... این رساله مختصریست در بیان احکام خمس که مقرر فرموده است آنرا خداوند عالم بعوض زکو از براي حضرت رسول و اولاد و ذریه طاهرین او؛ انجام: چنانچه احوط اگر نباشد اقوي این است که رجوع نماید (سلطان) (بند 4 فصل 2 مبحث سوم در انفال).

تذکر: در این فهرست نام مؤلف نیامده است؛ خط: نستعلیق، کا: «ابراهیم شهریاري، تا» 1264ق؛ 20گ (83ر-102پ) [ف:6-2213]

الخمس (رسالة فی) / فقه / عربی

al-xums (r.-un fī)

حسینی، محسن بن محمد تقی، - 1332 قمري

Hoseynī, mohsen ebn-e mohammad taqī (- 1914)

در شرح صحیحه علی بن مهزیار در باب خمس.

قم؛ زنجانی (آیة الله)؛ شماره نسخه: 77/4

آغاز: حمدله ... اما بعد فیقول خادم الملة و الدین محسن بن محمد تقی

بی‌کا، بی‌تا؛ 55گ (199ر-253پ)، قطع: خشتی [چند نسخه-ف: - 223]

الخمس = التقریرات / فقه / عربی

al-xums = at-taqrīrāt

حسینی کاشانی، محمد علی بن احمد، ق14 قمري

hoseynī-ye kāšānī, mohammad ‘alī-ye-bn-e ahmad (- 20c)

تقریرات فقهی مرحوم آخوند ملا محمد کاظم خراسانی (-1329ق) است که با عناوین «فرع، فرع» به بحث درباره خمس پرداخته است.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:14989/6

آغاز: بسمله، الحمدﷲ رب العالمین ... کتاب الخمس لاریب فی وجوب الخمس فی الجملة بل هو من ضروریات الدین کما انه لا اشکال فی ان مصرفه خصوص السادة؛ انجام: فان ظاهر الدولة و ان اقتضی الفعلیة و لکنه یوهمها و یضعف العلم بها ما ذکر من الامور قد تم کتاب الخمس ...

خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: 1324ق، جا: نجف اشرف؛ محشی؛ کاغذ: دفتري خط دار، 75گ (116ر-190پ)، 23 سطر، اندازه: 5 /8×18سم [ف: 37 - 673]

الخمس / اصول فقه / عربی

al-xums

صافی گلپایگانی، ابو القاسم بن عباس، ق14 قمري

sāfī-ye golpāygānī, ab-ol-qāsem ebn-e ‘abbās (- 20c)

رساله‌اي است در مسأله خمس و بررسی اقوال موجوده و ملاحظه اخبار و روایات و طریق استدلال هر کدام.

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:1015/3

آغاز: الحمد ﷲ الذي احتجب عن العقول کما احتجب عن الابصار و الذي لا یجهل بعقول الاشرار فضلاً عن الاخیار و الصلاة و السلام علی حججه علی الخلق

نسخه اصل: کتابخانه شیخ لطف اﷲ صافی -قم؛ خط: نستعلیق زیبا، کاتب= مؤلف، تا: قرن 14؛ 39ص (229-267) [عکسی ف: 3-270]

الخمس / فقه / عربی

al-xums

حائري، مرتضی بن عبدالکریم، - 1406 قمري

hā’erī, mortezā ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 1986)

مؤلف سال هاي 1394ق تا 1400ق کتاب الخمس را محور تدریس در درس خارج فقه قرار دادند و در ضمن تدریس، مباحث این کتاب را به صورت استدلالی نگاشتند. این کتاب شرحی است بر متن، که متن و شرح هر دو از مؤلف است. متن ترکیبی است از مسائلی که در «العروة الوثقی»، «وسیلة النجاة»، «قواعد الاحکام»، «شرایع الاسلام»، «اللمعة الدمشقیة» و غیر آن راجع به خمس آمده است؛ به اضافه فروعاتی که مؤلف براي تکمیل مباحث بر آنها افزوده است. کتاب مشتمل بر دو فصل کلی است: 1. فیما یجب فیه الخمس و هو سبعة؛ 2. فی مصرف الخمس و سهامه الستة. پس از این دو فصل، بحث مفصلی درباره انفال مطرح شده و خاتمه کتاب در مسائل متفرقه است. شروع تدریس و تألیف کتاب الخمس روز شنبه 9 جمادي الاول 1394 و پایان آن روز چهارشنبه 13 صفر 1400 بوده است. (حافظیان)

چاپ: با تحقیق حجة الاسلام شیخ محمد حسین امر اللهی از شاگردان مؤلف، به همت انتشارات جامعه مدرسین، 1418ق، 971 صفحه

آغاز: آغاز متن: بسمله کتاب الخمس و هو من الفرائض و قد جعلها اﷲ تعالی لمحمد صل اﷲ علیه و آله و سلم و ذریته و آله اذا کانوا منسوبین الی هاشم.

آغاز شرح: بسمله الحمدﷲ نحمده و نستعینه و نؤمن به و نتوکل علیه و نشهد ان لا اله الا اﷲ وحده لاشریک له ... وجوب الخمس فی الجملة من الضروریات المتسالم علیه عند الفریقین

نسخه اصل: در کتابخانه شخصی مؤلف. از ابتداي کتاب تا بحث خمس مال حلال مختلط به حرام؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ حسین رضوانی قمی از شاگردان مؤلف، در ابتداي نسخه نوشته است ...» ذکر شیخنا الاستاذ قدس سره حینما أردت الشروع فی مبحث الخمس صرت متحیراً فتفألت بکتاب اﷲ عزوجل فأجابنی بهذه الایة وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ «فشرحت ...»، متن خط خوردگی دارد، فهرست مطالب کتاب در اول نسخه به خط مؤلف، یادداشتی از حسین رضوانی قمی (از شاگردان مؤلف) درباره کتاب؛ 258ص، 15 سطر [عکسی ف: 3 - 162]

نسخه اصل: کتابخانه شخصی مؤلف-قم. ادامه نسخه قبلی است و تا بحث اعتبار عدالت در مستحق زکات و خمس را شامل می‌شود؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ متن خط خوردگی دارد؛ 236ص، 16سطر [عکسی ف: 3 - 164]

نسخه اصل کتابخانه شخصی مؤلف قم. ادامه نسخه شماره 1081 است و تا بحث اجبار حاکم در استخراج خمس را شامل است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ متن خط خوردگی دارد؛ 268ص، 16سطر [عکسی ف: 3 - 170]

آغاز: بسم اﷲ الرحمن الرحیم، کتاب الخمس ... وجوب الخمس فی الجمله من الضرو ریات المتسالم علیه عند الفریقین، و الاختلاف بین اصحابنا الامامیه رضوان اﷲ تعالی علیهم و العامه فی موضعین؛ انجام: و لعل ذلک یکون مقیدا فیما یرجع الی الفقیه، ویاتی انشاء اﷲ تعالی و بعونه عزوجل

نسخه اصل: کتابخانه شخصی مؤلف. قسمت اول از مبحث خمس؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ 197گ [عکسی ف: 1 - 144]

آغاز: مسالة: الاشهر انه یعتبر فی الطوائف الثلاثة، انتسابهم الی عبد المطلب بالابوه، فلو انتسبوا بالام خاصة لم یعطوا شیئا من الخمس؛ انجام: و الوجه الثالث اطلاق دلیل التحلیل الغیر المنافی لاطلاق

دلیل الخمس بل هو موافق له، لان مقتضی التحلیل هو الوجوب مع قطع النظر عنه

نسخه اصل: کتابخانه شخصی مؤلف. قسمت دوم از مبحث خمس؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ 184گ [عکسی ف: 1 - 144]

الخم (ارجوزة) / فقه / عربی

al-xums (urjūza)

جواهري بروجردي، علی بن احمد، - 1415 قمري

javāherī borūjerdī, ‘alī ebn-e ahmad (- 1995)

منظومه‌اي است در چهارصد و سی و هفت بیت در احکام خمس.

آغاز: الحمد ﷲ الذي قد شرفا ** رسوله نبینا و المصطفی / و آله العالین فی المقدار ** من کل شین و من الاقذار

انجام: هذا الذي له استطعت نظما ** ارجو من اﷲ جزاء جما

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:550/3

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ معرب، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ جلد: گالینگور قرمز، 44گ (68-111)، 10 سطر، اندازه: 17×22سم [ف: 2 - 180]

الخمس / فقه / عربی

al-xums

غیر همانند:

تحقیقات بعض مشایخه؛ خط: نستعلیق نازیبا، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ مصحح [ف: - 53]

آغاز: الحمدﷲ رب العالمین و صلی اﷲ علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین؛ انجام: لیس شی‌ء علی فاعله و الحمدﷲ أولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.

مختصر فی الخمس بصورة استدلالیة علی هوامشه تعلیقات بعنوان «منه مد ظله»؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: 20 رجب 1199ق، جا: کربلا؛ 12گ (195ر-206ر)، اندازه: 16×21سم [مؤید: 1 - 168]

آغاز: کتاب الخمس. الخمس و هو حق مالی لبنی هاشم بالاصالة عوض عن الزکوة و یدل علی ثوبته الاجماع و الکتاب و السنة و فیه مباحث مبحث الاول فیما یجب فیه و فیه مطالب الاول المشهور ا قوي انه سبعة؛ انجام: و لاعدواة للحق ان اﷲ عزوجل یقول و قولوا للناس حسناً و لایطعم من نصب شی‌ء من الحق و عاد الی شی‌ء من الباطل، تمت.

رساله مختصري است در بیان احکام خمس با اشاره به برخی ادله و اقوال. شامل چند مبحث و چند مطلب و تنبیهات و فروع و مقامات: مبحث 1. فیما یجب فیه الخمس، مبحث 2. فی مستحق الخمس، مبحث 3. فی اللواحق؛ باب (مبحث) 4. فی سایر الصدقات. مؤلف در اثناء بحث به کتاب الزکا خود ارجاع می‌دهد و در جایی از محقق اردبیلی نقل می‌کند؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: «قرن 13؛ 18گ» (15پ-170پ) 19-27سطر، اندازه: 16×5/ 21سم [ف: 2 - 455]

آغاز: الحمد ﷲ رب العالمین ... هذه مسائل استخرجتها من کتابی الکبیر استقصاء الانظار فی فقه الاطهار الا المسئلة الاخیرة و جعلتها رسالة منفردة لعموم البلوي ... فی خمس الارباح و ما یتعلق به و لنقدم مقدمات ... اعلم ان الخمس عبارة عن حق مالی یثبت لنبی هاشم فکلما ذکر الخمس یراد؛ انجام: و لان الزکوة و الخمس لایستحقها واحد بعینه و لایملکها احد الا بعد قبضهما فالوکیل لایستحق المطالبة و کل واحد من اهل الزکوة و الخمس لایستحق المطالبة بالمال لان الانسان مخیر فی وضعه.

مؤلف رساله مزبور را از کتاب بزرگ خود «استقصاء الانظار فی فقه الاطهار» استخراج نموده [ممکن است از محمد بن محمد باقر رضوي قمی (1100-1060ق) باشد]؛ خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: با تاریخ 1217ق؛ 49ص (338-386)، قطع: ربعی [رشت وهمدان: ف: - 1425]

آغاز: بسمله حمدله الخمس و هو حق مالی یثبت لبنی هاشم عوض الزکوة بالکتاب و السنة و الاجماع قال اﷲ سبحانه

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 5/ 15×21سم [ف: 2 - 688]

خمس / فقه / فارسی

xoms

غیر همانند:

خط: نستعلیق، کا: سلطان محمود بن علی طبسی، تا: 1081ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه اي، 1ص (362)، 21 سطر (5/ 8×15)، اندازه: 13×19سم [ف: 10 - 1813]

آغاز: الحمد لولیه ... اما بعد این رساله‌اي است دربیان خمس و اشیائی که خمس بآنها متعلق می‌شود؛ انجام: باتفاق همه مردم نسبت به دریا یکسان اند و دریا از براي همه مباح است.

رساله‌اي است در بیان خمس و احکام آن؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: پنج‌شنبه 9 شوال 1097ق؛ مصحح؛ 25گ (35ر-59پ)، 17 سطر، اندازه: 10×5/ 16سم [محدث ارموي مخ: 2 - 662]

آغاز: حمدله و الصلوة علی محمد و آله الطاهرین. کتاب الخمس و در آن چند باب است، در حکمت وجوب خمس بدان که چون زکاة، چرك دست مردم است مناسب نبود که ذریه پیغمبر از آن بگیرند؛ انجام: باید قصد کند که اگر حق تعالی بدهد ادا کند و چنان کند و اگر خدا نداد امیدوار به کرم ایشان باشد انه جواد کریم رؤوف رحیم و هم علیهم السلام معدن الکرام. فقه فتوایی مختصري است در بیان احکام خمس شامل چند باب؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ 3گ (245ر-247پ)، 24 سطر، اندازه: 15×5/ 21سم [ف: 2 - 456]

آغاز: بدانکه خمس واجب است در هفت چیز

بی‌کا، بی‌تا؛ اهدایی: محمد جواد علمیه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (77-81)، اندازه: 5 /8×14سم [ف: 4 - 1298]

الخمسة الاصول / کلام و اعتقادات / عربی

al-xamsat-ul usūl

حسنی، قاسم بن ابراهیم، 169 - 246 قمري

hasanī, qāsem ebn-e ebrāhīm (786 - 861)

رساله‌اي است بسیار مختصر در اصول پنج‌گانه دین که بنابر نظر مؤلف هر که آنها را نداند گمراه و نادان است (توحید، عدل، وعد وعید، قرآن و سنت، دانستن احکام). این رساله به روایت علی بن عامر می‌باشد.

قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه:71/14

آغاز: روي علی بن عامر قال قال القاسم بن ابراهیم صلوات اﷲ علیه من لم یعلم فی دین الاسلام خمس من الاصول

نسخه اصل کتابخانه اي در یمن؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: 2 رجب 1064ق؛ 1ص (378) [عکسی ف: 1 - 89]

خمستان- نامه رنگین

الخمسة عشر- کتاب الخمسة عشر

خمسة فصول فی الحساب / حساب / فارسی

xamsat-o fosūl-en fe-l hesāb

شامل: 1. ضرب الآحاد؛ 2. ضرب العشرات؛ 3. ضرب الآحاد فی العشرات؛ 4. ضرب المئات؛ 5. ضرب العشرات فی المئات.

مشهد؛ مدرسه باقریه؛ شماره نسخه:2/ 308

خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسین بن الحاج محمد باخزري، تا: 17 جمادي الثانی 1600؟، جا: هرات؛ کاغذ: سمرقندي، اندازه: 13×19سم [تراثنا: س6ش4 - 91]

الخمسة القوامیة / شعر، چند دانشی / عربی

الخمس - خمس المتحیرین

al-xamsat-ul qawāmīya

حسینی سیفی، محمد بن محمد مهدي، - 1150؟ قمري

hoseynī seyfī, mohammad ebn-e mohammad mahdī (- 1738)

منظومه‌اي است پنج‌گانه در پنج علم مجزا: 1. منظومه طب، در نظم قانونچه، و آن را «المفرح القوافی» نام نهاده است؛ 2. حساب که نظم خلاص الحساب شیخ بهائی است؛ 3. اسطرلاب؛ 4. خط؛ 5. تهذیب اخلاق. منظومه حساب در سال 1123 پایان یافته است؛ منظومه تهذیب اخلاق در چهار باب است، به سال 1125 به سلک نظم در آمده و چنین پایان یافته است: تم بعون اﷲ ذي الجلال ** تهذیب الاخلاق بلا ملال / دستور فضل حجمه صغیر ** فی وضعه و قدره کبیر.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15347

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ با امضاي بلاغ در سال 1128 (عصر مؤلف و به خط وي)، در پایان این دو بیت به خط مؤلف درج شده با مهر او «مأمول العاقب الحسنی قوام الدین» (مستطیل): «این نسخه که گرد کلفت از خاطر رفت ** در حکمت اخلاق سخن چون در سفت - (معیار خرد) براي تاریخش گفت (1125)»، معتمد الدوله فرهاد میرزا ذیل آن نوشته: «این رباعی خط مرحوم سید میرزا قوام الدین است»، مجدول دو ستونی مذهب، یادداشتی به خط فرهاد میرزا بن ولیعهد که نسخه را رئیس الاطباء برایش تعارف فرستاده به سنندج رسیده است در تاریخ 18 ربیع الثانی 1289؛ تملک: صدر الافاضل لطفعلی بن محمد کاظم تبریزي در روز غدیر 1322؛ جلد: تیماج سورمه‌اي، 143گ، 10 سطر، اندازه: 12×8 /18سم [ف: 43 - 36]

خمسة المتحیرین / تراجم / ترکی

xamsat-ol motahayyerīn

امیر علیشیر نوائی، علیشیر بن کیچکنه،844-906؟قمري

amīr ‘alī-šīr-e navā’ī, ‘alī-šīr ebn-e kīčakne (1441 -1501)

آغاز: اول عالم علام غه یو زحمد و ثنا ** کیم اوم ایله تو روي بود یرفنا ... و ... اهل عالم سایر عوام انجمن لاریندا عموما تصور و انانیت اموري نینک خودرائی و عجب و نفسانیت عالمی نینک دشت پیمابی علی شیر المتخلص بالنوائی غفر ذنوبه و ستر عیوبه انداق عرض قیلور؛ انجام: شاه معنی را گر صورتی افتاد چنین ** باد تا حشر شه صورت و معنی آمین

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: ابریشمی و ترمه، جلد: چرمی سیاه، 16گ، اندازه: 5/ 23×34سم [ف: 3 - 1109]

خط: نستعلیق، بی کا، بی‌تا؛ مجدول، بایک شمسه مذهب مرصع ممتاز، دو صفحه اول تمامی متن مذهب مرصع ممتاز به سبک کار هرات، در چهار کتیبه، سرآغاز هر باب یک سرلوح مرصع مذهب مزدوج ممتاز؛ تملک: سلیمان بن محمد خان قاجار؛ کاغذ: عادلشاهی، جلد: مقواي روکش چرم مشکی ساغري، 27 سطر، اندازه: 24×35سم [ف: 3 - 90]

خمسة المتحیرین / تراجم / فارسی

xamsat-ol motahayyerīn

امیر علیشیر نوائی، علیشیر بن کیچکنه،844-906؟قمري

amīr ‘alī-šīr-e navā’ī, ‘alī-šīr ebn-e kīčakne (1441 -1501)

مترجم: نخجوانی، محمد، 1260 - 1341 شمسی

اصل ترکی است و ترجمه از حاج محمد نخجوانی در سرگذشت جامی در پنج بخش: مقدمه و مقاله و خاتمه.

تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه:111 حکمت

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 14، با ماشین تحریر در 1319 و 1320

خورشیدي؛ جلد: مقوایی، قطع: ربعی [ف: 2 - 15]

الخمسة النجیبیة- النجیبیات

الخمسة و ثمانون باباً- الاساس

خمس رسائل / کیمیا -

xams-a rasā’il

در اینجا پنج رساله که هر یک پیش از یک صفحه نمی‌باشد به شرح زیر آمده و در مباحث کیمیا بحث می‌کنند؛ 1. در خواص حجر است و نشان می‌دهد که حرارت در حیوان زیادتر از معدن نبات می‌باشد و براي رسیدن به نبات از معدن چه بایست کرد از نبات به حیوان چه عمل باید نمود. در رساله اشاره به قول جلدکی و شذور الذهب شده و این می‌رساند که تألیف این رساله متأخر به زمان آنهاست؛ 2. در این رساله ابتداء از شناخت اصول کلی موالید اربعه و سپس نظریات جابر و ارسطالیس و المجریطی درباره آن اصل می‌آید و نامهاي معروف عالمان برین اصل ذکر می‌شود بعد عملی که براي یافتن ماده اصلی موالید چهار گانه باید انجام داد می‌آید؛ 3. در این ساله قول جابر در عملی ه طریق اوسط نامیده می‌شود و از واج بین آب و نفس پدید می‌آید سخن می‌رود و سپس از تقطیراتی که پاره اي از حکما می‌کنند و نیز از تشمیع بحث می‌شود و در آخر آن باب غریب از مفردات الحجر می‌آید؛ 4. در این رساله قول سید شریف سالم بن احمد بن شیخان در شرح جنة الخلد امام جابر می‌آید و در این قول روح الصنعة حکما از بیاض البیض مسلوق با انجام چند عمل کیمیاوي به وجود می‌آید بیان می‌شود؛ 5. در این رساله قول جابر در عمل طبیعی از تبییض ماده و اعمال حمرة حاصل شده بیان می‌شود و بعد عمل قریب که از تقطیر حجر و تردید آن بر پوست آن که با چند عمل دیگر همراه است بیان می‌شود. این رساله در حقیقت دستور عمل هاي چندي است که به یک رساله تعبیر شده است.

تهران؛ ملي؛ شماره نسخه:1872/8

خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن محمد علی سواد کوهی رامکوهی، تا: 1288ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج تریاکی، 4ص (97-100)، 15 سطر (8×15)، اندازه: 14×5/ 21سم [ف: 10 - 495]

خمس الغنائم / فقه / عربی

xums-ul ġanā’im

حسینی، محسن بن محمد تقی، - 1332 قمري

hoseynī, mohsen ebn-e mohammad taqī (- 1914)

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 36912

آغاز: بسمله. قال عز من قائل و اعلموا انما غنمتم من شی‌ء فان ﷲ و للرسول و لذي القربی؛ انجام: و مثل هذا الاشتباه الحاصل من الاشتراك امرین متباینین فی التعبیر الاشتباه الحاصل فی صحیحة علی بن مهزیار

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1336ق، اهدایی: رهبري، مهر 1386؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 3گ، 24 سطر، اندازه: 5/ 12×5/ 20سم [اهدائی رهبر: 3 - 276]

الخمس فی حال الغیبة و حکمة غیبة الامام / فقه / عربی

al-xums fī ḥāl-il ġayba wa ḥikmat-u ġaybat-il imām

خواجوئی، محمد اسماعیل بن حسین، - 1173 قمري

xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)

رساله‌اي استدلالی در برخی احکام خمس در زمان غیبت امام عصر داراي یک «مقدمه» و چهار «فصل» و «خاتمه»: مقدمه در تعریف خمس؛ فصل 1. اثبات وجوب خمس در این زمان؛ 2. ضعیف بودن قول به سقوط خمس؛ 3. ضعیف بودن قول به وجوب وصیت به خمس یا دفن آن؛ 4. تعیین من له الولایه؛ خاتمه فی ضعف القول بتحریم تفریقه.

آغاز: الحمدﷲ الذي جعل اخراج الخمس مفتاحاً للرزق و تمحیصاً للذنوب و الصلاة علی رسوله الذي اکرمه ...

انجام: و جعلنا من الذین تقرأ عینهم غداً برؤیته فی امارته و دولته منزه عن ذلک و الحمدﷲ أهله ...

چاپ: در مجموعه اولی از رسائل فقهیه مؤلف چاپ شده است.

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ جلد: تیماج مشکی، 26گ (2پ-27ر)، اندازه: 5 /10×16سم [ف: 14 - 324]

خط: نسخ، کا: محمد کاظم پسر میرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جد ؛ 27گ (3پ - 29پ) [ف: 5 - 304]

آغاز: برابر

خط: تحریري، بی‌کا، تا: قرن 13؛ 16گ [ف: 3 - 65]

خط: نسخ، بی کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج عنابی، 26 سطر (8×17)، قطع: پستی [ف: - 211]

خمس قضایا / منطق / عربی

xams-a qaḍāyā

بقراط، 460؟ - 377 ؟ قبل میلاد

(377- - 460-) boqrat

تهران؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 159/27 حكمت

از روي خط سالک الدین محمد حموي؛ بی‌کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج تریاکی، 2ص (324پ-325ر)، قطع: وزیري [ف: 2 - 46]

خمس مجمو الارباح / فقه / عربی

xums-u majmū‘-il arbāḥ

موسوي خوانساري، محمد حسین بن محمد، - 1328 قمري

mūsavī xānsārī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad (- 1910)

رساله استدلالی است در اینکه خمس به تمام آنچه انسان استفاده می‌کند تعلق می‌گیرد و اختصاص به استفاده هاي کسبی ندارد.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:3041/1

آغاز: الحمدﷲ رازق الخلائق بقدرته و الصلاة علی أشرف خلیقته و خیر صفوته محمد و عترته؛ انجام: و العمل علی القول المشهور متعین و اﷲ تعالی هو الهادي الی سواء السبیل و هو حسبی و نعم الوکیل

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ جلد: تیماج قهوه اي، 12گ (1ر-12پ)، 23 سطر، اندازه: 11×18سم [ف: 8 - 241]

خمس مسائل فی الطهارة و الصلاة / فقه / عربی

xams-a masā’il fi-ṭ ṭahāra wa-ṣ ṣalāt

محقق کرکی، علی بن حسین، 890 - 940 قمري

mohaqqeq-e karakī, ‘alī ebn-e hoseyn (1486 - 1534)

مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 21111

بی‌کا، تا: قرن 11، قطع: رقعی [اهدائی ف: - 351]

الخمس و الانفال / فقه / عربی

al-xums wa-l anfāl

رشتی، احمد بن قاسم، ق14 قمري

raštī, ahmad ebn-e qāsem (- 20c)

تاریخ تألیف: 1324ق؛ محل تألیف: نجف اشرف

رساله‌اي فقهی و استدلالی است شامل بحث خمس و پس از آن بحث انفال.

قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه:35/62-6882

آغاز: بسمله حمدله و الصلوة ... کتاب الخمس و هو حق شرعی مالی فرضه اﷲ تعالی علی عباده بالاصالة؛ انجام: و ذلک غیر عزیز فی الشرع نظیر بیع المغصوب بالجاهل کما هو واضح و الحمدﷲ اولاً و آخرا و ظاهراً و باطنا و صلی اﷲ علی محمد و آله الطاهرین

خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: 1324ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، متن خط خوردگی دارد؛ جلد: تیماج سرخ، 68گ، 18 سطر، اندازه: 16×21سم [ف: 3 - 1767]

خمس و خمسون حدیث / حدیث / عربی

xams wa xamsūn ḥadīṯ

بحرانی، علی بن عباس، ق13 قمري

bahrānī, ‘alī ebn-e ‘abbās (- 19c)

این مجموعه مشتمل بر پنجاه و پنج حدیث است.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:15415/3

آغاز: ... بل قلوبنا أوعیة لمشیئة اﷲ فاذا شئنا شاء اﷲ و اﷲ یقول: و ما تشاؤن الا أن یشاء اله رب العالمین ... السابع عشر: ابوعبداﷲ بن صالح محمد بن یعقوب عن علی بن محمد عن محمد بن علی بن ابراهیم عن ابی عبداﷲ بن صالح انه رأه عند الحجر ا سود و الناس یتجاذبون علیه و هو یقول ما بهذا أمروا؛ انجام: و رأیت العجوز قد دفعت الیهم کذلک الرقاع فیکلمونها و تکلمهم و لا أقمم عینهم و رأیت منهم فی منصرفنا جماعة فی طریقی الی أن قدمت بغداد و الحمد ﷲ رب العالمین ...

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 22گ (14ر-35پ)، 21 سطر (11×5/ 16)، اندازه: 5/ 15×5/ 20سم [ف: 39 - 187]

الخمس و الزکاة ( تحقیقات حول) / فقه / عربی

al-xums wa-z zakāt (taḥqīqāt-un ḥawl-a)

میسی، لطف اﷲ بن عبدالکریم، - 1032 قمري

mīsī, lotf-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 1623)

در آغاز این رساله درباره فصل‌بندي علامه حلی خمس و زکات را در کتابهایش، بحث می‌شود، پس از آن بحث‌هایی مربوط به این دو و بعضی از مسائل مالی با استدلال و نقل گفته‌هاي فقها و رد و ایراد در آنها آمده است.

قم؛ مؤسسه آية الله بروجردي؛ شماره نسخه:355/17

آغاز: الحمد اﷲ العلیم الهادي الی الصراط المستقیم و الصلاة و السلام علی النبی الکریم و آله حفظ الشرع القویم؛ انجام: فهو غیر قابل للخطاب کالمجنون حال الجنون و لا اشکال فیه کما فی المجنون فلا اشکال ...

خط: نستعلیق نازیبا، کاتب = مؤلف، بی‌تا؛ افتادگی: انجام؛ 35گ (167پ-201پ)، اندازه: 13×22سم [ف: 1 - 215]

خمس و زکات / فقه / فارسی

xoms va zakāt

يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه:3347/5

خط: نسخ، بی‌کا، تا: 1264ق؛ کامل و مقابله شده؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 57ص (133-189)، 19 سطر (8×15)، اندازه: 15×5/ 21سم [ف: 5 - 1623]

خمس و زکات / فقه / فارسی

xoms va zakāt

در بیان خمس و زکات با استفاده از کلام فقهاي امامیه در مقدمه و دو نظر:1. زکات؛ 2. خمس.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:7/ 8772

آغاز: شکر و سپاس مالک المالکی را رواست که انعام عام او شامل خاص و عام است و ثنا و ستایش مر پادشاهی را سزاست که خوان احسان او کافل ارزاق کافه انام است.؛ انجام: خمس را از شهري به شهري نبرند با وجود مستحق و اگر در این حال برند و تلف شود مالک ضامن است.

بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج مشکی، 8گ (60پ-67پ)، 14 سطر، اندازه: 5/14×21سم [ف: 28 - 252]

خمس و عشرون مسألة سئل الشیخ عنها- الاجوبة عن المسائل الحکمیة

خمسه- پنج گنج

خمسه / شعر / فارسی

xamse

اصفهان؛ جابري انصاري؛ شماره نسخه: 68

خط: نستعلیق، کا: محمد علی محري، تا: قرن 11؛ در تاریخ 1226 تکمیل شده، قسمتی از اوراق افتاده، تصاویر از قرن سیزدهم است (23مجلس)، بعضی از سرلوح ها از قرن یازدهم است، با غلاف؛ جلد: روغنی [نشریه: 6 - 599]

خمسه ابوالفضل / شعر / فارسی

xamse-ye ab-ol-fazl

تهران؛ ملي؛ شماره نسخه:25508

بی‌کا، بی‌تا؛ خریداري از میردادخان [رایانه]

خمسه جامی- هفت اورنگ

خمسه جامی- اشعار

خمسه حسینی = پن گن / شعر / فارسی

xamse-ye hoseynī

حسینی قزوینی، حسین بن محمد حسن، 1184 - 1249 قمري

hoseynī qazvīnī, hoseyn ebn-e mohammad hasan (1771 - 1834)

شامل پنج مثنوي سروده محمد حسین بن محمد حسن قزوینی متخلص به حسینی:

2- مهر و ماه: آغاز: «خداوندا دلی ده سوز در سوز ** به طور عشقبازي آتش افروز / بمن بنما ره میخانه عشق ** می‌وصلم ده از پیمانه عشق ...»، انجام: «نبیند جز خداي مالک الملک ** چه در بر و چه در بحر و چه در فلک / که بیند چشم حق بین جان حق دان ** خداي خویش هر آنی کما کان»

3- اشترنامه. مثنوي عرفانی در چهل مقاله: آغاز: «بسم اﷲ الرحمن الرحیم ** قادر غفار و قدیر و قدیم / تا که نشان از دل و از دلبرست ** نام خدا زینت هر دفتر است ...» انجام: «قصه پنهان نشود فاش گو ** در نفتد در کف او باش گو / راز نهان ز اهل جهان بهترست ** ساز نهان آنچه نهان بهترست» 4- الهی نامه. آغاز: «در مناجات با قاضی الحاجات ... بنام خداوند بالا و پست ** که مخمور اویند هشیار و مست / نه در هوشیاري بهوش ازویند ** که در باده خواري بجوش ازویند ...»، انجام: «بگو با پدر چون شدي زین جهان ** بر یار دلجو به دارالجنان / ز تاریخ اگر بایدت یادگار ** بگو شد حسینم به دارالقرار»

5- وصف الحال: آغاز: «افتتاح مقال بنام خداوند: ﷲ الحمد خالق متعال ** بر خلایق رئوف بر همه حال / سبق آموز عقل راز نیوش ** بد بستان فهم و مکتب هوش ...»، انجام: «پنجمین این که «وصف حال» منست ** قصه و غصه و ملال منست ... / دست بد گو بدامنش مرساد ** بالنبی و آله الامجاد».

چاپ: مشار فارسی 1918

[الذریعة 7/ 257؛ دنا 4/ 1008؛ فهرستواره منزوي 10/ 430]

آغاز: برابر

شامل: اشترنامه، الهی نامه، وامق و عذرا، مهر و ماه، و وصف الحال، خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 13؛ به سال 1295 به نام دیوان شاه نعمت اﷲ ولی داخل کتابخانه اعتضاد السلطنه شده و به همین نام وقف بر این کتابخانه و در دفاتر ثبت شده و پشت صفحه نخستین یادداشت گردیده و مسلماً وامق و عذرا و اشترنامه حسینی است ولی در حدود 1000 بیت از اول اشترنامه (ص 180-202 خمسه چاپی از سطر 5) و در حدود 130 بیت از آخر اشترنامه موافق نسخه چاپی (ص 263 سطر 18 تا آخر کتاب) افتاده دارد، پس از آخرین بیت نسخه (صدره اگر طی کنی این مرحله ** باز بجوئی پی این قافله) مناجات نامه‌اي که آغاز آن: «الهی برندان دردي گشت ** که مستند از باده بی غشت» و انجام آن: «دهد تا تن من زدرماندگی ** بدرخواندگی یا ز در راندگی» می‌باشد و مسلماً نیز از حسینی می‌باشد؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن؛ 187ص، 15 سطر، اندازه: 5/ 13×5/ 20سم [ف:2-511]

خط: نستعلیق، کا: محمد اسمعیل شیرازي، تا: قرن 13، با یک تاریخ 1243، بر حسب فرمایش محمد نصیر خان بیگلربیکی؛ با یک سرلوح، مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه ساغري نقاشی شده، 309گ، 18 سطر، اندازه: 16×6/ 25سم [ف: 2 - 234]

خط: نسخ، کا: عبداﷲ بن احمد بن عبداﷲ بن محمد فسوي حسینی، تا: 6 رمضان 1239ق؛ مجدول؛ اندازه: 5/ 19×29سم [نسخه پژوهی: 2 - 158]

پراکنده ایی از اشترنامه، مد و ماه، وامق و عذرا، لیلی و مجنون؛ خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: 1350ق؛ در جنگ و به گونه پراکنده [ف: 3 - 41]

خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ 320گ، 25 سطر، اندازه: 20×32سم [ف: 2 - 52]

آغاز: بنام خداوند بالا و پست؛ انجام: ز پاپوش خویشم سرافراز کن. دو مثنوي الهی نامه و وصف الحال است؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 900ص، حاشیه 23 سطر و متن 11 سطر، اندازه: 5/ 18×5/ 22سم [ف: 1 - 154]

بی‌کا، بی‌تا [:- ]

خمسه (خسرو دهلوي) = پنج گنج / شعر / فارسی

xamse (xosrow dehlavī) = panj ganj

امیر خسرو، خسرو بن محمود، 651 - 725 قمري

amīr xosrow, xosrow ebn-e mahmūd (1254 - 1326)

اهداء به: سلطان علاءالدین محمد پادشاه هند

تاریخ تألیف: آغاز 698ق- پایان 701ق

پنج مثنوي مشهورست به نامهاي: مطلع الانوار، شیرین و خسرو، لیلی و مجنون، هشت بهشت، آیینه اسکندري، با ده هزار بیت غزل و قطعه و رباعی. این خمسه طبق گفته آقا بزرگ تهرانی در الذریعة مجموعاً در «18192» بیت سروده شده. این مجموعه ارجمند به تقلید از خمسه نظامی گنجوي با سبکی بین عراقی و هندي سروده شده است.

آغاز: مطلع الانوار: «بسم اﷲ الرحمن الرحیم ** خطبه قدس است بملک قدیم / بوکه ز نزهتگه دارالسلام ** بوي علیکی رسدم و السلام»

خسرو و شیرین: «خداوندا دلم را چشم بگشاي ** بمعراج یقینم راه بنماي / چو بر خسرو سرآید زندگانی ** گناهش عفو کن باقی تو دانی»

لیلی و مجنون: «اي داده بدل خزینه راز ** عقل از توشده خزینه پرداز / این نامه سزاي آفرین باد ** ان شاءاﷲ که همچنین باد»

هشت بهشت: «اي گشاینده خزاین جود ** نقش پیوندکار گاه و جود / نامه او که حرز جانش باد ** در قیامت خط امانش باد« آیینه اسکندري: «خدایا جهان پادشایی تر است ** ز ما خدمت آید خدایی تر است / رسید از بتان جان خسر و بکام ** بیک زخمه کن کار او را تمام»

غزلیات و مقطعات و رباعیات: «اي ز خیال ما برون در تو خیال کی رسد ** با صفت تو عقل را لاف کمال کی رسد / ایدل در او گیرو در خلق مگیر ** لاتدع مع اﷲ الهاً آخر»

انجام: مطلع الانوار: بو که زنزهت گه دارالسلام ** بوي علیکی رسدم بر مشام

خسرو و شیرین: چو بر خسرو سرآید زندگانی ** گناهش عفو کن باقی تو دانی.

لیلی و مجنون: این نامه سزاي آفرین باد ** انشاء اﷲ که همچنین باد

آئینه اسکندري: رسید از بتان جان خسرو بکام ** به یک زخمه کن کار او را تمام

هشت بهشت: نامه او که حرز جاش باد ** در قیامت خط امانش

باد

چاپ: هر پنج منظومه بکرات چاپ شده است.

[دنا 4/1008-1011 (71 نسخه)؛ تذکرة الاشعراء، دولتشاه انتشارات پدیده خاور چاپ دوم: 1366ش 179-186؛ خمسه امیرخسور دهلوي، انتشارات شقایق، با تصحیح و مقدمه: امیر احمد اشرفی، چاپ اول: 1362ش، تهران؛ الذریعة 7/ 289؛ ریحانة الادب 1 /179؛ مجمع الفصحاء ج2/ 1ص638؛ هشت بهشت، اداره انتشارات دانش، شعبه ادبیات خاور، مسکو 1972م؛ نسخه‌هاي منزوي 4/ 2679 و 2: 277؛ مشار فارسی 1/ 952؛ فهرستواره منزوي10/ 431]

هر پنج کتاب؛ خط: نستعلیق، کا: روح اﷲ بن علی بن عماد الاسلام جمال الاسلامی، تا: 714ق؛ در حاشیه آمده است؛ کاغذ: دولت آبادي، جلد: مرغش، 1009ص، 37 سطر، اندازه: 5/ 16×5/ 25سم [ف: 3 - 164]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: یا رب او چون ز پنج نامه من ** برد بیرون خطاي خامه من

شامل: مطلع الانوار (گ1-88 در متن)، داستان شیرین و خسرو (گ8-81 حاشیه)، لیلی و مجنون (گ89-162 متن)، آئینه اسکندري (89-176 حاشیه)، هشت بهشت (162-210 متن و حاشیه)؛ خط: نسخ، کا: منصور بن محمد بن ورقه بن عمر بن بختیار بهبهانی، تا: 802ق، جا: هندوستان؛ افتادگی: انجام؛ با سرلوح، مجدول؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی تیماج قرمز، 210گ، 15 سطر (5/ 6×10)، اندازه: 11×19سم [ف: 6 - 730]

آغاز: برابر

مطلع الانوار؛ انجام: برابر هشت بهشت

خط: نستعلیق زیبا، بی‌کا، تا: 811ق؛ داراي پنج سرلوح زیباي عصر تیموري، مجدول مذهب با قرینه سازي هنرمندانه، مصحح، یادداشت مبنی بر اینکه «عبدالحسین بیات« کتاب را به تاریخ 133ق خریداري نموده؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زیتونی، 217گ، 21 سطر (11×16)، اندازه: 5/ 16×25سم [ف: 30 - 154]

آغاز: برابر

خسرو و شیرین؛ انجام: سخن را نیامد نهایت پدید ** قلم در شکستم چو اینجا رسید

این خمسه در حاشیه نظامی تحریر یافته، مطلع الانوار از خمسه امیر خسرو در این نسخه وجود ندارد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 824ق؛ با چهار سرلوح، مجدول؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج مشکی، 799ص (1-799)، 21سطر (7×14)، اندازه: 14×24سم [ف: 5 - 671]

در هامش داراي مطلع الاسرار و خسرو و شیرین و لیلی و مجنون و آیینه اسکندري و هشت بهشت با تاریخ 826 در پایان؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: با تاریخ 826ق؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: روغنی زمینه سبز، 22 سطر (5/ 7×17)، اندازه: 13×25سم [ف: 16 - 193]

شامل: 1. مطلع الانوار مورخ 1 شعبان گویا سال 859، 2. شیرین و خسرو مورخ شعبان 859، 3. مجنون و لیلی مورخ 1 رمضان 899، 4. هشت بهشت بخط کهن و کامل شده در 21 شوال 1235، 5. آیینه اسکندري به خط تازه 22 محرم 1236؛ خط: نستعلیق، کا: زین العابدین ذوالقدر قزوینی، تا: 859ق و 1236ق، جا: دولتسراي نائب السلطنه؛ تملک: حاجی آقا محمد بن گرجی؛ کاغذ: سمرقندي و فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 241گ، 18 سطر (12×18)، اندازه: 16×24سم [ف: 1 - 228]

آغاز: برابر

مطلع الانوار؛ انجام: هزار آفرین بر وفا پروري ** که نگشاید از بی وفائی دري

مشتمل بر مطلع الانوار، شیرین و خسرو، مجنون و لیلی، هشت بهشت،آئینه اسکندري در حواشی نگاشته شده؛ خط: نستعلیق متوسط، کا: عبداﷲ کاتب اصفهانی، تا: 862ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقواي ابره میشن تیماج مشکی، اندازه: 21×31سم [ف: 4 - 1027]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر آیینه اسکندري

مثنوي گنج سخن، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هشت بهشت، آئینه سکندري؛ خط: نستعلیق، کا: سلطان علی، تا: 4 شعبان 863ق؛ کاتب این نسخه سلطانعلی مشهور نیست بلکه سلطانعلی کاتب اصفهانی است که هر دو در یک عصر می‌زیستند، داراي 17 مجلس مینیاتور آب و رنگ بسیار عالی، نوشته‌اي به این شرح «هو اﷲ تعالی. این کتاب را با اینکه ضایع شده است چون خط سلطانعلی کاتب اصفهان بود (محو شده است) ابتیاع کردم حرره حسین قوام دفتر آشتیانی 1313 فرزند عزیز؟ قدرش را بداند»، مجدول، با چهار سرلوح مذهب مرصع بسیار عالی سبک کار شیراز؛ کاغذ: دولت آبادي، جلد: مقواي روکش چرم ساغري مشکی، 754ص، 18 سطر در متن و 12 نیم سطر در حواشی به طریق مورب نو، اندازه: 14×3/ 22سم [ف: 3 - 35]

آغاز: برابر لیلی و مجنون؛ انجام: برابر مطلع الانوار

شامل: لیلی و مجنون، بهرام گور، اسکندر نامه و مطلع الانوار؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 890ق، ؛ داراي چهار سرلوح بسیار زیباي مرصع عهد تیموري، مجدول، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: روغنی، 165گ، 20 سطر(12×5/ 18)، اندازه: 5 /17×25سم [ف: 37 - 614]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: یارب او چون ز پنج نامه من ** برد بیرون خطاي خامه من

خط: نستعلیق، کا: محمد اﷲ الحسنی، تا: 891ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه اي، 248گ، 19 سطر

(11×15)، اندازه: 16×5/ 22سم [ف: 6 - 254]

همه پنج کتاب؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: انجام؛ داراي چهار سرلوح، مجدول، برگ نخستین مربوط به کتاب دوم می‌باشد و گویا براي کامل نشان دادن نسخه در آنجا گذاشته‌اند؛ تاریخ وقف: 1317؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: مخملی قهوه اي، 220گ، 22 سطر (5/ 10×16)، اندازه: 5/ 16×22سم [ف: - 52]

مطلع الانوار، شیرین و خسرو، لیلی و مجنون، هشت بهشت، آیینه اسکندري، با ده هزار بیت غزل و قطعه و رباعی؛ خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: 904ق؛ داراي پنج سرلوح مذهب و ستون بندي؛ کاغذ: ختایی، جلد: میشن زرد، 237گ، 40 سطر، اندازه: 8/ 16×6/ 25سم [ف: 2 - 232]

مطلع الانوار در نسخه هست و خسرو و شیرین و لیلی و مجنون مورخ ربیع الاول 920 و هشت بهشت مورخ 6 جمادي الاول 920؛ خط: نستعلیق، کا: حیدر قلی، تا: 920ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج مشکی، 217گ، 17 سطر (5/ 9×17)، اندازه: 14×22سم [ف: 1 - 227]

شامل: مطلع الانوار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، آئینه اسکندري؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 945ق؛ داراي چهار سر لوح؛ 201گ، 36 سطر، اندازه: 11×20سم [ف: 2 - 198]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: قد وقع الفراغ من تسوید هذا الکتاب بعون الملک الوهاب و احسن توفیقه بتاریخ یوم الثلثا من شهر ربیع الثانی سنه 947 موافق سیچقان ئیل (در پایان هر مثنوي جملات فوق دیده می‌شود با ذکر تاریخ و متأسفانه بدون نام راقم) مثنوي مطلع الانوار، کتاب خسرو و شیرین، اسکندرنامه،کتاب لیلی و مجنون، کتاب هشت بهشت؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 946-947؛ داراي پنج سرلوح مذهب مرصع؛ کاغذ: بخارائی، جلد: مقواي روکش تیماج زیتونی، 435ص، 21 سطر، اندازه: 18×25سم [ف: 3 - 39]

آغاز: برابر

خسرو و شیرین؛ انجام: برابر مطلع الانوار

مشتمل بر شیرین و خسرو، مجنون و لیلی و مطلع الأنوار؛ خط: نستعلیق زیبا، کا: ابولافتح فرزند خواجه خورد جامی، تا: محرم 963ق؛ داراي دوسرلوح زیباي عصر قاجار مکتب اصفهان مذهب، مجدول مذهب؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه اي، 121گ، 19 سطر(10×16)، اندازه: 17×27سم [ف: 30 - 195]

مطلع الانوار، شیرین و خسرو، مجنون و لیلی، آئینه اسکندري و هشت بهشت؛ خط: نستعلیق، کا: محمود بن فقیه احمد بن محمد کاتب افزري، تا: 967ق؛ داراي 5 سرلوح، مجدول مذهب؛ مهر: «پیر بوداق غلام شاه عباس»؛ کاغذ: سمرقندي شکري، جلد: تیماج سیاه، 250گ، 9 سطر، قطع: رقعی [نشریه: 13 - 42]

بی‌کا، تا: 970ق [نشریه: 7 - 566]

خط: نستعلیق، کا: مهدي، تا: جمادي الاول 973ق؛ در متن و هامش؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 109]

خط: نستعلیق، کا: خواجه محمد حسین استرابادي، تا: 985 و 986؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: رحلی [نشریه: 7 - 109]

کا: محمد حسین، تا: 986ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 211گ، اندازه: 5/ 18×3/ 29سم [رایانه]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 986ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج آلبالویی، قطع: وزیري [نشریه: 6 - 640]

شامل پنج مثنوي کامل؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 987-988ق؛ افتادگی: آغاز (تنها چند بیت از آغاز مطلع الانوار افتاده)؛ با کتیبه‌اي مذهب و مرصع؛ کاغذ: سمرقندي ضخیم شکري، جلد: تیماج قهوه اي، 550ص، 17 سطر، اندازه: 5/ 15×25سم [ف:21-72]

آغاز: برابر مطلع الانوار

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 988ق؛ صفحات بین 201 و 202 و 215 و 216 و صفحه دوم مثنوي لیلی و مجنون و آخر مثنوي هشت بهشت و آغاز اسکندرنامه افتادگی دارد؛ داراي 15 مجلس مینیاتور آب و رنگ بسیار عالی، مجدول، کمندکشی زرین، با چهار کتیبه مذهب مرصع، با دو سرلوح مذهب مرصع بسیار عالی؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: مقواي روکش چرم ساغري مشکی، 364ص، 17 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 3 - 37]

شامل مثنوي هاي مطلع الانوار، شیرین و خسرو، مجنون و لیلی، اسکندرنامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 988-989ق؛ کاغذ: اصفهانی شکري، جلد: تیماج سیاه، 207گ، 17 سطر چهار ستونی، اندازه: 5/ 17×5/ 23سم [نشریه: 13 - 25]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 5 شعبان 989 و 1 و 16 رمضان 989ق؛ با پنج سرلوح، مجدول، قطغ وزیري [نشریه: 7 - 109]

آغاز: برابر مطلع الانوار

شامل کتاب مطلع الانوار، خسرو شیرین، لیلی و مجنون، هشت بهشت، آئینه اسکندري؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 989ق؛ داراي پنج

سرلوح، مجدول؛ 217گ، 42سطر، اندازه: 11×19سم [ف: 2 - 197]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر آیینه اسکندري

شامل مثنوي مطلع الانوار (چند صفحه از میانه ساقط است)، خسرو شیرین، لیلی و مجنون، هشت بهشت، اسکندر نامه، در حواشی و قسمتی در متن نوشته شده؛ خط: نستعلیق خفی، کا: سلطان علی، تا: 994ق؛ کاغذ: ختایی متن غبار زرافشان، جلد: مقواي ابره چرم ساغري مشکی، اندازه: 9/ 15×8/ 26سم [ف: 4 - 1069]

خط: نستعلیق، کا: شیر محمد، تا: پنج شنبه 27 ربیع الاول 994ق؛ مجدول، مذهب، با سرلوح مزدوج مرصع مذهب؛ تملک: بهمن میرزا فرزند عباس میرزا 1217؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 403گ، 23 سطر، اندازه: 11×22سم [ف: 26 - 294]

چهار کتاب: مطلع الانوار، شیرین و خسرو، مجنون و لیلی، هشت بهشت آمده و کتاب آیینه اسکندري را ندارد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9 و 10؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج مشکی، 156گ، 23 سطر (5/ 15×5/ 22)، اندازه: 5/ 20×5/ 29سم [ف: 19]

داراي مطلع الانوار و شیرین و خسرو و لیلی و مجنون؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ با پیشانی زرین و رنگین، مجدول؛ کاغذ: هندي، 132گ، 19سطر (9×13)، اندازه: 13×20سم [ف: 17 - 463]

آغاز: دیو شود پخته چنین زود پخت ** گرچه زنی پخته ام این دود پخت؛ انجام: ده دهی بیش ازین بیش نیست ** فرق بده بازوئیش بیش نیست صفحه اول این کتاب آخرین قسمت مطلع الانوار است و از آن پس شیرین و فرهاد و سپس اسکندرنامه امیر خسرو؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: محتملاً قرن 10، جا: هندوستان (شاید)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 166گ، 21 سطر (12×18)، اندازه: 16×5/ 24سم [ف: 2 - 486]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر هشت بهشت

در این نسخه آیینه اسکندري پیش از هشت بهشت است؛ خط: نستعلیق خوش و بسیار مغلوط، بی‌کا، تا: قرن 10؛ مجدول مذهب؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودي ضخیم، جلد: ساغري، 221گ، 20 سطر چهار ستونی (5/10×5/19)، اندازه: 19×31سم [ف: 7 - 331]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر آیینه اسکندري

خط: نستعلیق هندي، بی‌کا، تا: قرن 10؛ با پنج سرلوح، مجدول؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودي، جلد: تیماج عنابی، 233گ، 20 سطر چهارستونی (5/ 9×5/ 16)، اندازه:5/ 14×25سم [ف: 7 - 332]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10 [مختصر ف: - 120]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: نامه او که حرز جانش باد ** خطبه قدس است به ملک قدیم

خط: نستعلیق ریز، بی‌کا، تا: احتمالاً قرن 10؛ داراي پنج سرلوح مذهب و مرصع و کتیبه، مجدول، یادداشت‌هاي پراکنده ق 13 و 14 از حسن سررشته دار کاشانی و دیگران؛ جلد: تیماج قهوه اي، 450گ، 21 سطر، اندازه: 15×5/ 22سم [ف: 2/ 27 - 44]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول، با چهار سرلوح زیبا؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج قهوه اي، 176گ، 23 سطر (6×16)، اندازه: 5/ 13×5/ 22سم [ف: 15 - 4120]

خط: نستعلیق زیبا، بی‌کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 186گ، 21 سطر (5/ 11×18)، اندازه: 16×24سم [ف: 10 - 1559]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9 و 10؛ جدول و ستون بندي زر و لاجورد،با پنج سرلوح زرین؛کاغذ:سمرقندي، جلد: تیماج مشکی، 222گ، 21 سطر (5/ 11×17)، اندازه: 17×25سم [ف: 10 - 1585]

آغاز: برابر

مشتمل بر پنج مثنوي: 1. مطلع الانوار، 2. خسرو و شیرین، 3. مجنون و لیلی، 4. آینه اسکندري، 5. هشت بهشت؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9-10؛ مجدول دوستونه؛ کاغذ: دولت آبادي، جلد: تیماج مشکی، 17سطر، اندازه: 5/ 12×21سم [ف: 24 - 237]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ آغاز مجنون و لیلی افتاده؛ مجدول، با دو پیشانی مذهب، با دو تصویر کار هرات و یک تصویر آب رنگ زمان قاجار؛ یادداشت خریداري حسن از عبداﷲ افندي؛ کاغذ: سفید، جلد: سوخت مشکی، درون مذهب، 215گ، 17سطر متن و 13 سطر در حاشیه [سنا: ف: 2 - 250]

داراي شیرین و خسرو و لیلی مجنون و هشت بهشت؛ خط: نستعلیق، کا: عبداﷲ، تا: قرن 10، جا: هرات؛ با دو سرلوح ربعی، در 999 در هرات و مثنوي دیگر یا مطلع الانوار که در بیست مقالت است و مقالت یکم آن در علو در جت آدمیت است [نشریه: 7 - 109]

هشت بهشت است و آیینه سکندري؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ مجدول [نشریه: 7 - 109]

شامل: 1. مطلع الانوار، 2. شیرین و خسرو، 3. آیینه اسکندري، 4. هشت بهشت، 5. مجنون و لیلی؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ نسخه نفیس و هنري، ابتداي همه منظومه‌ها سرلوح مذهب مزدوج مرصع نفیس با کتیبه‌اي، مجدول مذهب، یادداشتی در 20 محرم 1327(؟) از محمد کریم که در آن از سردار حشمت و علی محمدخان صاحب کتاب یاد کرده؛ تملک: محمد علی بن مرحوم آقا میرزا نظري در محرم 1326ق با مهر «محمدعلی» (بیضی) که آن را خمسه نظامی دانسته؛ اهدایی: حافظ فرمانفرمائیان، دي 1369؛ جلد: تیماج قهوه اي، 262گ، 18 سطر (5/ 10×5/ 17)، اندازه: 17×5/ 26سم [ف: 20 - 24]

تهران؛ فرمانفرما یان، حاف (دکتر)؛ شماره نسخه: بدون شماره

همان نسخه بالا [نشریه: 7 - 544]

خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مجدول چهار ستونه؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قهوه اي، 171گ، ابعاد متن: 5 /8×15، اندازه: 12×20سم [ف: 3 - 41]

شامل: لیلی و مجنون و اسکندر نامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ در متن و هامش؛ مجدول، با سرلوح؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 121گ، 15 سطر (8×17)، اندازه: 14×24سم [ف: 1 - 228]

مثنوی هاي خسرو و شیرین و هشت بهشت یا بهرامیه و مجنون و لیلی و آیینه اسکندري؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ شعرها در متن و در حاشیه چلیپا، مجدول، با چهار سرلوح؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 289گ، 12 سطر (8×16)، اندازه: 5/ 11×21سم [ف: 8 - 109]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ با پنج سرفصل مذهب مرصع، خلخالی از شخصی خواسته تا با نسخه کامل خود مقابله و کسري را بنویسد، پانصد بیت کسر بوده که در 16 صفحه با جوهر بنفش نوشته؛ یادداشتی با تاریخ 1059؛ مهر: محمد اسمعیل؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: میشن سبز، 447ص، 21 سطر (12×17)، اندازه: 19×5 /29سم [ف: 8 - 68]

داراي مثنوي خسرو و شیرین، اسکندرنامه، لیلی و مجنون، مطلع الانوار، یوسف و زلیخا؛ خط: نستعلیق، کا: محمد علی، تا: قرن 11؛ از اول مثنوي مطلع الانوار چند برگ افتاده؛ داراي 4 سرلوح؛ چند تملک و یادداشتی به تاریخ 1076 ق و شعري به عربی به نقل از محمد بن صالح حسنی (که در حبس سروده بوده) به خط محمد حسین با تاریخ 1302 ق، یادداشتی از محمد حسین منشی پسر علی آبادي مازندرانی؛ کاغذ: سمرقندي شکري، جلد: مشمع سرمه‌اي، 238گ، 19 سطر، اندازه: 16×5 /21سم [نشریه: 13 - 21]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: ایدل در او گیر و در خلق مگیر ** لاتدع مع اﷲ الهاً آخر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودي، 373گ، 21 سطر (5/ 10×18)، اندازه: 7/ 17×3/ 27سم [ف:7-329]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر آیینه اسکندري

خط: نستعلیق خوش، کا: زین العابدین، تا: 1002ق؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه (نخودي)، جلد: چرمی قهوه اي، 250گ، 21 سطر (13×22)، اندازه: 12×33سم [ف: 6 - 490]

خط: نستعلیق خوش، کا: محمد بن ملا میر حسینی، تا: میان سال هاي 1012 و 1014ق؛ با دو سرلوح زیبا، مجدول؛ جلد: تیماج سرخی، 9 سطر (10×18)، اندازه: 18×5/ 30سم [نشریه: 3 - 128]

داراي: 1. مطلع الانوار، 2. خسرو شیرین، 3. لیلی و مجنون، 4. آیینه اسکندري، 5. هشت بهشت؛ خط: نستعلیق زیبا، بی‌کا، تا: 1014ق؛ مجدول زرین، داراي چندین سرلوح و کتیبه زرین؛ اهدایی: طالب محمد حسین قندهاري، 1360ش؛ جلد: تیماج سرخ، ضربی، 353گ، 19 سطر، اندازه: 13×20سم [ف: 1 - 230]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1015 و 1014ق؛ مجدول، با پنج سرلوح مذهب مرصع، یک مجلس نقاشی خسرو شیرین؛ کاغذ: متن کشمیري حاشیه سمرقندي، جلد: روغنی بوم قهوه اي، 462ص، 19 سطر (10×5/15)، اندازه: 5/16×26سم [ف: 8 - 66]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر هشت بهشت

هر پنج مثنوي؛ خط: نستعلیق، کا: محمد صالح، تا: 1034-1035؛ مجدول مذهب؛ جلد: چرمی، 312گ، 28-27 سطر، اندازه: 12×5/ 21سم [ف: 1-471]

شامل: 1. هشت بهشت، 2. آئینه اسکندري، 3. مطلع الانوار، مجنون و لیلی؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: با تاریخ 1052ق؛ در پایان آخرین صفحه نوشته: «تمت الکتاب المسمی ببهرام نامه کاتبه نور الدین اللاهیجی 1052» گذشته اینکه طرز خط الحاقی بون آن را بهترین شاهد وگواه می‌باشد مندرجات کتاب هم مؤید است که بهرامنامه نیست، نویسنده دیگري پشت صفحه نخستین نوشته: «منظومه در احوال بهرام گور و اسکندر»، با دوسرلوح ظریف، مجدول مذهب، احتمال قوي دارد که خط نورالدین لاهیجی خطاط مشهور نیمه اول قرن یازدهم هجري باشد ولی مسلماً جمله‌اي که نقل شد الحاقی است؛ تملک: محمد عارف منجم‌زاده در 1184ق؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج مذهب، 214ص(1- 214)، اندازه: 14×22سم [ف: 3 - 165]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر آیینه اسکندري

شامل مثنوي هاي: مطلع الانوار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هشت بهشت، اسکندرنامه؛ خط: نستعلیق، کا: محمد شاه دارابی، تا: غره ذیحجه 1052ق؛ نوشته شده «از اشیاء استردادي از میرزا علی اکبر ایپکچی»، داراي 5 سرلوح مذهب مرصع عالی به سبک کار شیراز، مجدول به زر و لاجورد؛ کاغذ: سمرقندي، جلد:

مقواي روکش میشن زیتونی، 458ص، 19 سطر، اندازه: 5/ 17×5/ 28سم [ف: 3 - 33]

از منشآت و مثنویات امیر خسرو دهلوي؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11-12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی شکري، جلد: تیماج مشکی، قطع: خشتی [نشریه: 13 - 435]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، یک شمسه و چهار لچکی کوچک مذهب مرصع، با پنج سرلوح مذهب مرصع، در حاشیه بعضی از صفحه‌ها کلمات و اشعار به خط ملک الشعرا بهار شرح و تصحیح شده؛ تملک: محمد بن عباس و محسن بن عباس؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: میشن عنابی، 376ص، 25 سطر(13×23)، اندازه: 5/ 18×31سم [ف: 8 - 69]

خط: نسخ خفی خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، چهار سرفصل مذهب مرصع؛ تملک: کشاورز صدر و عبدالحسین ابو قداره؛ کاغذ: دولت آبادي آبی اکلیل افشان، جلد: تیماج زرشکی، 544ص، 19 سطر متن 28 نیم سطر حاشیه، اندازه: 9×5/ 18سم [ف: 8 - 70]

داراي: 1. مطلع الانوار (در 20 مقاله)، 2. هشت بهشت، 3. مجنون و لیلی (آغاز افتاده)؛ خط: نستعلیق، کا: خواجه میربن شمس الدین محمد منشی استرآبادي، بی‌تا؛ با دو سرلوح و هشت مجلس تصویر؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 126گ، 21 سطر (9×15)، اندازه: 17×25سم [سنا: ف: 1 - 252]

شامل: مطلع الانوار، شیرین و خسرو، مجنون و لیلی، آیینه اسکندري؛ خط: نستعلیق، کا: جلال الدین محمود فیروز بخت حسینی، بی‌تا؛ مجدول، با سر لوح؛ هشت بهشت (بهرامیه) را ندارد؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: وزیري [ف: 2 - 5]

خط: نسخ قدیم خوش، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج زرشکی، 2گ (47-48)، 25 سطر، اندازه: 8×16سم [ف: 8 - 7]

خط: نستعلیق، بی کا، بی‌تا؛ مجدول، با پنج سرلوح زیبا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 14 سطر با حاشیه چلیپا (5/ 7×15)، اندازه: 11×5 /20سم [نشریه: 3 - 157]

آغاز: برابر مطلع الانوار؛ انجام: برابر هشت بهشت

شامل مطلع الانوار، شیرین و خسرو و هشت بهشت است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی‌تا؛ داراي سرلوح مذهب مرصع کتیبه‌دار و مختلف الشکل، مجدول مذهب؛ کاغذ: حنائی، جلد: مقوایی، 328گ، اندازه: 18×29سم [ف: 9 - 121]

بخشی از خمسه امیر خسرو دهلوي؛ بی‌کا، بی‌تا؛ خریداري از امراﷲ صفري [رایانه]

بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: دولت آبادي، جلد: تیماج، 808ص (1-808 حاشیه)، 22 سطر، اندازه: 17×25سم [ف: 3 - 154]

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ داراي پنج سرلوح کوچک زمینه طلا، مجدول مذهب؛ در آخر هر مثنوي مهر بادامی کوچکی هست که در آن نوشته شده: «دست من و دامن محمد»؛ کاغذ ترمه، جلد: تیماج ماشی، 192گ، 25 سطر (8×15)، اندازه: 14×5/ 22سم [ف: - 57]

بی‌کا، بی‌تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 5/ 18×2/ 28سم [رایانه]

بی‌کا، بی‌تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 5/ 17×6/ 28سم [رایانه]

بی‌کا، بی‌تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 184گ، اندازه: 18×8/ 28سم [رایانه]

خمسه خواجو / شعر / فارسی

xamse-ye xājū

خواجوي کرمانی، محمود بن علی، 689 - 753 قمري

xājū-ye kermānī, mahmūd ebn-e ‘alī (1291 - 1353)

خواجو پس از امیر خسرو به تقلید نظامی پنج مثنوي به بحرهاي مختلف نظیر خمسه نظامی انشا نموده و هریک را به نامی نامیده و نیز ممدوح وي در هر یک از کتب پنجگانه یکی از بزرگان بوده و در حدود 10906 بیت شعر می‌باشد. یکایک آنها را به ترتیب سال انشاء عبارت است از:

الدین عراقی تشکر نموده که این مؤلفه را در هنگامی که خدمت پادشاه مشرف می‌شده به عرض رسانیده و در این هنگام خواجو در کرمان بوده است. هماي و همایون به سال 1289 در هندوستان چاپ گردیده و آغاز آن این است: بنام خداوند بالا و پست ** که از هستیش هست شد هرچه هست.

چاپ: جز هماي و همایون و روضة الانوار آن، تاکنون چاپ نگردیده

[دنا 4/ 1011؛ فهرستواره منزوي10/ 435]

فقط روض الانوار و هماي و همایون؛ خط: نستعلیق، کا: روح اﷲ بن علی بن عماد الاسلام جمال الاسلامی، تا: 714ق؛ کاغذ: دولت آبادي، جلد: مرغش، 355ص (1011-1366)، 37 سطر، اندازه: 5/ 16×5/ 25سم [ف: 3 - 164]

ترتیب این نسخه: 1. روضة الانوار، 2. گهرنامه، 3. کمال نامه، 4. هماي و همایون، 5. گل و نوروز؛ خط: نستعلیق خوب، کا: مرشد کاتب شیرازي، تا: 953ق؛ با چهار سرلوح ظریف، مجدول مذهب؛ یادداشت اعتضاد السلطنه مبنی بر اسامی کتاب هاي خمسه و دخول آن درکتابخانه ایشان؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج، 226ص، 17 سطر، اندازه: 5/ 17×28سم [ف: 2 - 516]

تنظیم نسخه بدین‌گونه است: 1. گهرنامه، 2. روض الانوار، 3. کمال نامه، 4. گل و نوروز، 5. هماي و همایون؛ خط: نستعلیق خوب، کا: علی بن لطف اﷲ معاد حسینی سبزواري، تا: 970ق؛ در آغاز هر یک از کتابهاي پنج‌گانه سرلوحی زیبا، مجدول مذهب؛ کاغذ: کاهی، جلد: تیماج، 181گ، 42 سطر، اندازه: 5/ 16×5/ 23سم [ف: 3 - 167]

خط: نستعلیق، کا: سید احمد، تا: 23 رجب و 17 رمضان 1344ق، به دستور حاج حسین آقا ملک؛ داراي پنج سرلوح و دو صفحه اول مذهب و مجدول؛ جلد: میشن پادزهري، 202گ، 19 سطر، اندازه: 8/21×2/31سم [ف: 2 - 234]

منتخب خمسه خواجو؛ خط: نسخ قدیم خوش، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج زرشکی، 23گ (77-99)، 25 سطر، اندازه: 8×16سم [ف: 8 - 8]

خمسه ضروریه = خمسه ناقصه / ادبیات / فارسی

xamse-ye zarūrīye = xamse-ye nāqese

طغراي مشهدي، - 1100 قمري

toqrā-ye mašhadī (- 1689)

به نثر آمیخته به نظم، در آن 5 تن از آشنایان خود و وابستگان دربار دکن را به سختی بد گفته است: شیخ محمد خاتون، ادریس مازندرانی، یولچی خان، درویش روستایی، چیزي است در برابر «تذکره الاتقیا» او.

آغاز: آزرده ام از دیدن بی دردي چند ** افسرده ام از صحبت دم سردي چند

انجام: از گنجینه حکمت پدر بزرگوار استخراج این جواهر آبدار بفرض استعمال در آورده باشد.

آغاز و انجام: برابر

این کتابچه حدود 76 بیت نوشته دارد؛ خط: نستعلیق شکسته، بی‌کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج سرخ، 1ص (21پ)، 15 سطر (10×19 /5)، اندازه: 18×29 /5 سم [ف: 2 - 197]

آغاز: برابر؛ انجام: چیزي که به شکل اوست می‌ترسم از آن **

چون مار زده ز ریسمان می‌ترسم.

نسخه اصل: گنج بخش، ش 2086 (گنج 3/ 1263)؛ خط: نستعلیق تحریري، بی‌کا، تا: قرن 12؛ 9ص (226-234) [عکسی ف: 2-115]

نسخه اصل: دانشگاه پنجاب در لاهور شماره 9/ 874 فارسی؛ کا: ظهیراي تفرشی، تا: 1245ق [فیلم ها ف: 3 - 188]

خط: نستعلیق، بی کا، بی‌تا؛ با سرلوح، مجدول، داراي کمند؛ کاغذ: هندي، جلد: تیماج تریاکی، 2ص (278-279)، 32 سطر (9×27)، اندازه: 16×5/ 32سم [ف: 10 - 795]

خمسه ضروریه = رضا و میراث (رساله در) / فقه / فارسی

xamse-ye zarūrīye = rezā‘ va mīrās (r. dar)

خراسانی، محمد جعفر بن محمد طاهر، 1080 - 1175 ؟ قمري

Xorāsānī, mohammad ja‘far ebn-e mohammad tāher (1670 - 1762)

در دو «مطلب»: 1. رضاع؛ 2. میراث. به درخواست گروهی از دوستان و چون سه مطلب دیگر (نکاح، طلاق، قضا) را هم درخواست نمودند به خمسه ضروریه هم نامیده شد.

آغاز: بسمله، نحمدك اللهم علی ان ربیتنا بلبان الایمان ... و نصلی علی نبیک و ارث الانبیاء ... اما بعد چون بعضی از برادران ایمانی و محبان روحانی ...

انجام: که آن اخبار که منظور ایراد آنها بود در مواضع لایقه خود ایراد شود ان شاء اﷲ تعالی و به جهت این رساله مسمی به خمسه ضروریه شد در دو مجلد

[الذریعه 11/ 19؛ دنا 4/ 1011؛ فهرستواره منزوي 9/ 283]

آغاز: برابر؛ انجام: مسئلت نمود تألیف رساله دیگر که منضم گردد به این رساله مشتمل است بر سه مطلب ...

دو رساله (ارث و رضاع) از پنج رساله را دارد (به نا بقول مؤلف در پایان) و مباحث قضاء، طلاق و نکاح باید ضمیمه شود؛ خط: نسخ، کا: عبداﷲ بن فرج اﷲ تویسرکانی، تا: مقابله شده از روي خط مؤلف در ذیحجه 1124ق، جا: اصفهان؛ واقف: وزیري؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج تریاکی، 240گ، 18سطر (7×13)، اندازه: 12×18سم [ف: 3 - 928]

آغاز: بسمله، ... اما بعد چون بعضی از برادران ایمانی و محبان روحانی؛ انجام: برابر

خط: نسخ، کا: محسن ابن حاج محمد هاشم سبزواري، تا: 4 جمادي الثانی 1143ق؛ جلد: میشن قهوه اي، 130گ (1پ- 130پ)، 20 و 15 سطر، اندازه: 13×20سم [ف: 6 - 106]

خمسه محتجبه / کیمیا / فارسی

xamse-ye mohtajabe

ثابت جنگ، محمد خان بن غلامحسین خان، ق13 قمري

sābet jang, mohammad xān ebn-e qolām-hoseyn xān (- 19c)

رساله‌اي است در کیمیا و لیمیا و هیمیا و سیمیا و ریمیا، در چند باب.

قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه:4012/4

آغاز: الحمد و الثناء لولیه ... اما عبد بدان که علوم خفیه پنج علم است که آن را خمسه محتجبه گویند اول کیمیا که اهل آن صفت فلزات را

بی‌کا، تا: با تاریخ 16 جمادي الاول 1256ق؛ 7گ (66-72ر)، اندازه: 19×26سم [ف: 11 - 13]

خمسه ناصري- پاتولوژي

خمسه ناقصه- خوابنامه

خمسه ناقصه- خمسه ضروریه

خمسه نظامی گنجوي = پنج گنج / شعر / فارسی

xamse-ye nezāmī-ye ganjavī = panj ganj

نظامی، الیاس بن یوسف، 530؟ - 614 ؟ قمري

nezāmī, elyās ebn-e yūsof (1136 - 1218)

پنج مثنوي مشهور نظامی است به نام هاي: 1. مخزن الاسرار، 2. خسرو و شیرین، 3. هفت پیکر، 4. لیلی و مجنون، 5. اسکندرنامه. افادات ابن یوسف در معرفی آن: هریک از کتابهاي پنجگانه را که سالها پس از مرگ نظامی از یکدگر دور و جدا بود کنار یکدیگر قرار گرفته و به نام «خمسه» نامیده شده، به نام پادشاهی موشح نموده و همه آنها حدود 26000 بیت شعر می‌باشد ولی تذکره نویسان شماره ابیات آن را 25000 معین کرده اند.

1- مخزن الاسرار، این کتاب به نام بهرامشاه بن داود رومی، موشح گردیده و در حدود 2202 بیت می باشد و در بیست «مقاله» مرتب شده و شامل نصایح و حکم و امثال و مواعظ می‌باشد، تاریخ نظم آن را در آخر نسخه چاپ سال 1908م هند 582ق و چاپ آقاي وحید 572ق و آقاي تربیت به سال 559ق معین نموده اند ولی در نسخ کهنه خطی تاریخ وجود ندارد و ظاهراً این تاریخ ها الحاقی است و از خود نظامی نیست. آغاز: «بسم اﷲ الرحمن الرحیم ** هست کلید در گنج حکیم»

2- خسرو و شیرین، این کتاب را که از شاهکارهاي نظامی باید شمرد و در آن داد قدرت و ادبیت داده شده به نام طغرل بن

3- ارسلان شاه سلجوقی که از سال 571 تا 590 سلطنت داشته موشح گردیده و پس از مدح وي به مدح اتابک محمد جهان پهلوان پرداخته و کنیه او را ابوجعفر معین نموده و در تواریخ ثبت است که در زمان طغرل رشته کارها در دست وي بوده و چون به سال 571ق وفات یافت برادر وي قزل ارسلان جاي او را گرفت و او نیز به سال 587ق در رختخواب کشته شد و شروع به نظم این کتاب را سال جلوس طغرل (ص 15 چاپ وحید دیده شود) و انجام آن را به سال 576ق معین نموده و بر حسب شماره دقیق در حدود 4914 بیت شعر می‌باشد، آغاز: «خداوندا در توفیق بگشاي ** نظامی را ره تحقیق بنماي»

3- لیلی مجنون، این داستان از حکایت‌هاي عاشقی اعراب می باشد و در ایران پس از نفوذ آنها انتشار یافته و نظامی چنانکه در ابتداء این کتاب تصریح نموده، انشاء و نظم آن بر حسب امر کتبی شروانشاه اخستان بن منوچهر (جلال الدین ابوالمظفر) بوده و نیز خود وي شماره ابیات آن را بیش از چهار هزار و سال نظم را به سال 584ق معین نموده و برحسب شماره دقیق در حدود 4450 بیت است. آغاز: «اي نام تو بهترین سرآغاز ** بی نام تو نامه کی کنم باز»

4- هفت پیکر این کتاب در شرح حالات رزمی و بزمی بهرام گور می‌باشد و به نام علاءالدین گرپ ارسلان پادشاه مراغه موشح گردیده و چنانکه در آن کتاب تصریح شده به سال 593 ق به انجام رسیده (از پس پانصد و نود سه فزان ** گفتم این نامه را چو ناموران) و شماره ابیات آن با محاسبه دقیق در حدود 4577 شعر می‌باشد. آغاز: «اي جهان دیده بود خویش از تو ** هیچ بودي نبوده پیش از تو»

5- اسکندرنامه این کتاب در داستان اسکندر و دو جزء می‌باشد، بخش اول را چنانکه در اوایل کتاب است «شرفنامه» نامیده (از آن خسروي می‌که در جام اوست ** شرف نامه خسروان نام اوست. و نیز گوید: شرفنامه را فرخ آوازه کرد ** حدیث کهن را بدو تازه کرد) و آن را به اتابک نصر الدین ابوبکر پسر محمد جهان پهلوان تقدیم داشته و در جلد 4 روض الصفا در آخر سلاجقه روم این اتابک را معرفی نموده و گوید پس از عموي خویش قزل ارسلان (درص 289 ج4 شذرات نوشته شده که به سال 587 در رختخواب خود کشته شد) بیست سال به حکومت اران و آذربایجان قیام نمود و در سال 607ق درگذشت. آغاز شرفنامه: خدایا جهان پادشاهی تراست ** ز ما خدمت آید خدائی تراست.

در آخر بعضی از نسخ خطی و نسخ چاپی ( جز چاپ هند) این دو بیت: «بتاریخ پانصد نود هفت سال ** که خواننده را زو نگیرد ملال / نوشتم من این نامه را در جهان ** که تا دور آخر بود جاودان«، که سال نظم را معین می‌کند موجود و در اواخر شرفنامه ناتمام بودن آن را نیز تذکر داده (چو از نیمه نامه پرداختم ** سریري ببالین او ساختم) و بخش دوم به اقبال نامه و خردنامه مشهور گردیده، تسمیه آن به خردنامه ظاهراً این است که بیت اول از خرد صحبت داشته ولی اقبال نامه بودن آن ناشی از بیانی است که در آخر این کتاب در ذیل مدح عزالدین ابوالفتح مسعود بن نورالدین ارسلان شاه (بنوبت گه شه دو هندوي بام ** یکی مقبل و دیگر اقبال نام / فرستادهام هر دو را نزد شاه ** که یاقوت را درج دارد نگاه) ولی چنانکه دانستیم بخش اول را خود شرفنامه نام گذارده و مکرر ازآن بدین نام تعبیر نموده ازجمله در همین بخش دوم می‌گوید: «شرفنامه را تازه کردم نورد ** سپید آب را ساختم لاجورد» و تاریخ انشاء این بخش دوم میان سال 607 و 615ق بوده و برحسب شماره دقیق در حدود 3488 بیت است. آغاز اقبال نامه: خرد هرکجا گنجی آرد پدید ** ز نام خدا سازد آن را کلید.

آغاز: بسم اﷲ الرحمن الرحیم ** هست کلید در گنج حکیم

چاپ: به کرات چاپ شده

[الذریعة 7/ 264 و 7/ 268 و 9/ 1209؛ کشف الظنون 1/ 724؛ ریحانة الادب 6 /214؛ کلیات خمسه حکیم نظامی: تهران 1351ش؛ مشترك پاکستان 7/65:

نشانی 35 نسخه؛ مشار فارسی 2/ 1919 «خمسه نظامی»: نشانی 18 چاپ؛ نسخه‌هاي منزوي 4/ 3184 ( نشانی 140 نسخه) و 2685 و 3/1896؛ مکتب امیرالمؤمنین 1/244؛ فهرستواره منزوي10/440؛ دنا 4/1012-1019 (214 نسخه)[

شرح و حواشی:

1- پنج گنج (گزیده)؛ اهلی شیرازي، محمد بن یوسف (858-942)

2- پنج گنج (منتخب) (2عنوان)

3- تراکیب نادر الترتیب

4- خلاصة الخمسه نظامی

5- خلاصه خمسه نظامی = انتخاب خمسه نظامی (18عنوان)

6- خمسه نظامی گنجوي (منتخب) = خلاصة الخمسه

بی‌کا، تا: 552ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 277گ، اندازه: 1/ 18×7/ 28سم [رایانه]

داراي هفت پیکر (آغاز و انجام افتاده)، شرف نامه، اقبال نامه (انجام افتاده) (از عاشق شدن لیلی و مجنون تا وصیت کردن اسکندر)؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 6؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با سرلوح؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 227گ، 21 سطر چهار ستونی (12×17)، اندازه: 16×22سم [سنا: ف: 1 - 151]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6138- ف

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 3 - 201]

آغاز: برابر؛ انجام: جهانش مطیع و ز مانش به کام ** ملک بنده و روزگارش غلام

خط: نستعلیق، بی کا، بی‌تا؛ نسخه کهن و نفیسی است و بدون

شک از آثار قرن هفتم به بعد نیست؛ مجدول مذهب، داراي سرلوح هاي زیبا و نفیس؛ جلد: چرمی سوخته، 316گ، 50 سطر، اندازه: 5/ 18×5/ 30سم [ف: 1 - 475 و 152]

خط: نستعلیق، کا: روح اﷲ بن علی بن عماد الاسلام جمال الاسلامی، تا: 714ق؛ کاغذ: دولت‌آبادي، جلد: مرغش، 1558ص (1-1558)، 37 سطر، اندازه: 5/ 16×5/ 25سم [ف: 3- 164]

داراي: 1. اسکندرنامه، 2. هفت پیکر، 3. لیلی و مجنون، 4. اقبالنامه، نیمه دوم اسکندر نامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 718ق؛ با هفده مجلس تصویر مغولی (ص ع)؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج تریاکی، 179گ، 25 سطر (14×22)، اندازه: 21×30سم [ف: 15 - 4139] و [فیلم ها ف: 3 - 196]

تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 36- عکسی

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 47]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: در آمد با و نیز طوفان خواب ** فرو برد چون دیگران سرمآب / شوند آگه از زیرکان در نهفت ** که استاد دانا به ایشان چگفت

خط: نسخ کهن، بی‌کا، تا: سه‌شنبه اواخر ربیع الثانی 773ق؛ افتادگی: انجام؛ نسخه نفیس و زیبا، با سرلوح قرن هشتم هجري با زمینه لاجورد گلبرگهاي طلا و نقش کنگرهاي و شمسه، در هامش کلیات سعدي نگاشته شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: ساغري مشکی، 556گ، سطور چلیپا در حاشیه، اندازه: 5/ 20×30سم [ف: 30 - 212]

شامل: 1. لیلی و مجنون، 2. هفت پیکر، 3. شرف نامه اسکندري، 4. خسرو شیرین؛ خط: نستعلیق، کا: علی بن اسماعیل بن عربشاه حسینی، تا: 8-786ق؛ با سه سرلوح؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: پارچه مقوایی، 228گ، 25 سطر (5/ 13×20)، اندازه: 5/ 18×26سم [ف: 15 - 4122] و [فیلم ها ف: 3 - 201]

چنین است: 1. مخزن الاسرار، 2. لیلی و مجنون، 3. هفت پیکر، 4. اسکندر نامه، 5. خسرو و شیرین؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 793ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج تریاکی،297گ،25سطر(2 /11×17)،اندازه:21×30سم [ف: 1 - 52]

آغاز: خنده بغم خوراکی لب گشاد ** زهره بخنیاگري؛ انجام: رفیقان خود را بکاه دخیل ** که ازده خبر داد

خط: نسخ، کا: ابوبکر فیروز آبادي، تا: 18 ربیع الاول 798ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با یک قطعه سرلوح اصیل و زیبا؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج سبز، 244گ، 27 سطر (19×25)، اندازه: 24×31سم [ف: 31 - 31]

آغاز: گرمی هنگامه و زر هیچ نه ** زحمت بازارا و دگر هیچ نه؛ انجام: که بر صید شیران گشایم کمند.

خط: نسخ تعلیق، کا: احمد بن محمد ملقب به نظام، تا: شعبان تا ذیحجه 799ق؛ افتادگی: آغاز و انجام (اولین منظومه (مخزن الاسرار) ساقط شده و یک برگ از آن باقی مانده و از انتهاي نیز یک برگ افتاده)؛ داراي پنج کتیبه مذهب، مجدول؛ واقف: سید جلال الدین تهرانی، مرداد 1361؛ کاغذ: حنایی، جلد: قهوه اي، 254گ، 25 سطر، اندازه: 14×21سم [ف: 17 - 134]

شامل «مخزن الاسرار» و «خسرو و شیرین»؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ظاهراً قرن 7 یا 8؛ افتادگی: انجام؛ مجدول محرر مذهب مرصع، توسط صائب تبریزي تصحیح شده و خط وي در حواشی صفحات موجود است؛ جلد: گالینگور مشکی، 271گ، 25 سطر، اندازه: 15×5/ 21سم [ف: 26 - 351]

انجام: چه سود ارعجوزه کند سینه خورد

به ترتیب: 1. مخزن الاسرار، 2. خسرو و شیرین، 3. لیلی و مجنون، 4. هفت پیکر، 5. اسکندرنامه؛ خط: نسخ زیبا، بی‌کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: انجام (انجام اسکندرنامه در «خاتم الکتاب» افتاده: چه سود ارعجوزه کند سینه خورد)؛ نسخ زیباي کهن چلیپا، با رسم الخط کهن: ج =چ، ك= گ، ذ=د. در کناره «شاهنامه» خاندان سعدلو؛ کاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: تیماج یشمی، 536گ، اندازه: 5/ 22×35سم [ف: 2 - 34]

این نسخه کامل است؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 8؛ داراي دو سرلوح مذهب، مجدول؛ جلد: تیماج سرخ، 272گ، 27 سطر چهار ستونی (5/ 7×5/ 15)، اندازه: 5/ 16×5 /23سم [ف: - 48]

فقط مثنوی هاي: لیلی و مجنون، هفت پیکر، اسکندرنامه؛ خط: تعلیق خوش، بی کا، تا: حدود سال800ق [نشریه: 1 - 8]

خط: نسخ، بی‌کا، تا: حدود800ق [نشریه: 1 - 15]

خط: نستعلیق، کا: محمود بن احمد معروف به حریري، تا: رمضان 803ق؛ مجدول؛ اندازه: 19×29سم [نسخه پژوهی: 2 - 158]

شامل: 1. مخزن الاسرار، 2. خسرو و شیرین، 3. لیلی و مجنون، 4. هفت پیکر، 5. اسکندر نامه؛ خط: نستعلیق کهن، بی‌کا، تا: با تاریخ 816ق؛ در پایان خسرو و شیرین تاریخ 816 دارد، در زیر عنوان 5 (شرف نامه) تاریخ 1297 دیده می‌شود و گویا یکی از مالکان است؛ مجدول، با سرلوح، با یادداشت 1001؛ تملک: محمد رفیع حسینی 1323ق، قزوینی در 4 نومبر 1924 آن را به دو لیره

انگلیسی خریده است؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج سرخ، 298گ، 25 سطر (10×16)، اندازه: 5/ 14×22سم [ف: 1 - 53]

داراي: 1. خسرو و شیرین (انجام افتاده)، 2. لیلی و مجنون (آغاز و انجام افتاده)، 3. هفت پیکر (آغاز افتاده)؛ خط: نستعلیق، کا: احمد کمال بن محمد درگزینی، تا: 15 رجب 822ق؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: روغنی، 100گ، 25 سطر (14×21)، اندازه: 20×26سم [ف: 17 - 129]

آغاز: نیامد فرصتی با او بدیدش ** که در بند توقف بد کلیدش؛ انجام: روان شد هربهی چون آفتابی ** پدید آمد زهر کبکی عقابی

شامل: خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرفنامه، خسرو نامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 824ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با چهار سرلوح، مجدول؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج مشکی، 867ص (1-867)، 21 سطر (7×14)، اندازه: 14×24سم [ف: 5 - 670]

خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: 832ق، جا: ابرقوه؛ افتادگی: آغاز؛ با پنج پیشانی زرین، در چهار ستون، مجدول؛ تملک: علی اکبر فراهانی در 1299ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن مشکی، 380گ، 19 سطر، اندازه: 7/ 12×1/ 17سم [ف: 2 - 234]

خط: نستعلیق، کا: محمد بن مطهر بن یوسف بن ابی سعید قاضی نیشابوري،تا:شعبان833ق، جا: هرات؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: روغنی زمینه مرغش پشت تصویر سهراب و رستم، 164گ (341پ-504ر)، 31 سطر، اندازه: 2/ 24×8/ 34سم [ف: 9 - 120]

آغاز: خدایا جهان؛ انجام: بدو باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا به انجام او

دفتر پنجم شرفنامه و اقبالنامه حدود 7450 بیت؛ خط: نستعلیق کهن، کا: میر علی، تا: 839ق؛ در میان مهر بخط ثلث جی «برسم خزان الکتب حضرت المولی السلطان الاعظم ابراهیم میرزا خلد اﷲ ملکه«، مجدول چهار ستونی، با سرلوح مذهب مرصع، سه مجلس مینیاتور؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج سیاه، 200ص، 19 سطر (9×13)، اندازه: 12×18سم [ف: 8 - 73]

فقط مثنوي هاي: لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرفنامه، اقبالنامه؛ خط: تعلیق خوش، کا: حسن قاري، تا: 840ق [نشریه: 1 - 8]

شامل: 1. خسرو و شیرین، 2. لیلی و مجنون، 3. هفت پیکر، 4. اسکندرنامه هر دو بخش (شرفنامه، اقبالنامه)؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: 841ق؛ مجدول، داراي 5 کتیبه مذهب؛ جلد: تیماج قهوه اي، 269گ، 25 سطر، اندازه: 5/ 14×22سم [ف: 38 - 78]

خط: نستعلیق، کا: تاج الدین جیلانی، تا: 841ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول چهارستونی، با کمند زر و لاجورد، چهار سرفصل مذهب مرصع؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج سیاه، 580ص، 25 سطر(13×21)، اندازه: 19×30سم [ف: 8 - 71]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: نظامی بذو عالم آوازه باد ** به نظمی چنین نام او تازه باد / براو باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا به انجام او

خط: نستعلیق، بی کا، تا: محرم 842ق؛ مجدول درچهار ستون؛ غزلی از حافظ با مطلع «چرا نه دربی عزم دیار خود باشم» به تاریخ 844ق؛ غزلی از شوکت ثانی؛ جلد: تیماج قهوه اي، 288گ، 25 سطر، اندازه: 12×16سم [ف مخ: 2 - 851]

خط: نستعلیق دو ستونی، کا: عبدالمؤمن کاتب، تا: سلخ جمادي الاول 854ق؛ 322گ، 21 سطر، اندازه: 16×25سم [ف: - 129]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: بخندید و گفت که آمرزگار ** به آمرزشم کرد امیدوار / زما زحمت خویش دارید دور ** شما وین سرا ما و دار سرور شامل: خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، مخزن اسرار؛ کا: محمد علی، تا: 884ق (نسخه جدیدتر به نظر می‌رسد)؛ افتادگی: انجام؛ مجدول مذهب، با کتیبه مذهب؛ جلد: تیماج قهوه اي، 226گ، 23 سطر، اندازه: 19×5/ 28سم [ف: 3 - 1771]

بهرام نامه در نسخه نیست؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: پایان ربیع الثانی 887ق؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج سبز، 205گ، 25 سطر (12×5/16)، اندازه: 17×5/24سم [ف: - 52]

خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: 20 ربیع الثانی 889ق؛ مجدول، داراي سرلوح کوچک؛ نشانی بخشیدن کتاب به سید نصر اﷲ خان به تاریخ دهم رمضان 1271 با مهر «باقر بن مسعود الحسینی» (بیضی)؛ تملک: طاهر بن فتح اﷲ افشار همدانی به تاریخ 1298؛ جلد: تیماج عنابی، 281گ، 21 سطر، اندازه: 11×5/1 6سم [ف: 5 - 159]

نسخه اصل: نسخه مجید موقر. داراي: 1. مخزن الاسرار، آخر جمادي الاول 892، 2. خسرو شیرین، 15 رجب 892، 3. لیلی و مجنون، روز شنبه 5 رمضان 892، 4. هفت پیکر، روز سه‌شنبه 2 جمادي الثانی 893، 5- اسکندرنامه، شرف نامه، 10 ربیع الاول 894، 6. اسکندرنامه، اقبال نامه، روز سه‌شنبه آخر جمادي الاول 894؛ خط: نستعلیق، کا: شجاع الدین بن مرشد الحرمین، تا: 892-

894ق؛ 364گ [فیلم ها ف: 1 - 25]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 893-894ق؛ مجدول، در آغاز هر منظومه بر فراز صفحه اول طرهاي است رنگین، در دو صفحه اشعاري از خان بابا نایب اسد البادي متخلص به ذره نیز آمده؛ جلد: تیماج مشکی، 369گ، 19 سطر، اندازه: 16×5 /22سم [ف: 24 - 128]

آغاز: خدایا جهان؛ انجام: شکر که این نامه بعنوان رسید ** پیشتر از مرگ بپایان رسید

شامل قسمتی از مخزن الاسرار و خسرو شیرین و اسکندرنامه که مشوش صحافی شده؛ خط: نستعلیق کهن، کا: میر شیخ سمرقندي، تا: 895ق؛ مجدول، سرلوح مذهب مرصع کار هرات، یک مجلسی نقاشی محو شده؛ مهر: شهاب الدین عبداﷲ (دایره)، عقیل (مربع)؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج سیاه، 382ص، 17 سطر(12×17)، اندازه: 16×22سم [ف: 8 - 74]

آغاز: برابر؛ انجام: رونده رهی زن که بر رود ساز ** چو عمر شه آن راه باشد دراز

خط: نستعلیق عالی، کا: منعم الدین اوحدي، تا: 897ق؛ مجدول، کمند کشی زرین، صفحه اول و آخر ما قبل شروع و پایان تمامی مذهب مرصع بسیار عالی، سرآغاز پنج مثنوي داراي سرلوح، در مثنوي مخزن الاسرار در متن و حاشیه یادداشت‌هایی راجع به معانی لغات و تفسیر اشعار به قلم تعلیق بسیار عالی و به رنگ سرخ از محمد کاظم واله اصفهانی است که در ذیل آنها چنین رقم رفته است «حرره شرحه محمد کاظم الواله الاصفهانی»، شارح و نویسنده حواشی مثنوي مخزن الاسرار در این نسخه خود شاعري توانا و تعلیق‌نویسی خوش دست و ماهر بوده و در اوایل قرن سیزدهم در اصفهان می‌زیسته است، در حاشیه صفحه 224 اشعار ساقط شده از متن را علی اصغر همدانی حسب الفرموده آقا محمد کاظم واله کتابت کرده؛ پشت صفحه اول: «خمسه نظامی ابتیاعی از ورثه مرحوم طهماسب میرزاي موید الدوله بتاریخ شهر محرم الحرام توشقان ئیل 1297 داخل کتابخانه مبارکه موزه حضرت ظل اللهی شد سجع مهر طهماسب میرزا»؛ مهر: علی اکبر بن حسین الحسینی، مشیر السلطنه 1322؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقواي روکش چرم ساغري مشکی، 698ص، 21 سطر، اندازه: 5/ 19×5/ 31سم [ف: 4 - 1299]

آغاز: چونکه به جودش کرم آباد شد ** بند وجود از عدم آزاد شد ... در توحید باري / سبحانه: ظلمیتان رابن بی نور کن ** جوهریان را زعرض دور کن؛ انجام: بر آراي بذمی بذین خرمی ** کمر بند چون آسمان بر زمی / جبوذي که درخلد این بزم گاه ** مرا یکزمان دادي اقبال راه شامل مخزن الاسرار، خسرو شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرف نامه و اقبال نامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 897ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، در اول هر کتاب کتیبه زرین و لاجوردي با گل هاي الوان؛ جلد: تیماج قهوه اي، 413گ، 17 سطر، اندازه: 17×5/ 25سم [ف: 3 - 1771]

آغاز: برابر؛ انجام: که تا میل زد صبح بر تخت عاج ** چنان در نبودست بر هیچ تاج

خط: نسخ، بی‌کا، تا: اواخر قرن 8 یا اوایل قرن 9؛ مجدول، با شش سرلوح زیباي پرکار، پنج سرلوح به خط کوفی، پشت هر منظومه یک ترنج زیبا و ظریف، در این نسخه «از» و «آن» و «داد» به سیاق شکسته سرهم نوشته شده و «که چون» و «چه دید» و «چه سود» با حذفها و چنین مرقومست: «کجون» و «جدیذ» و «جسوذ»؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: کاهی، جلد: چرمی عنابی، 268گ، 27 سطر چهارستونی (5 /8×2/ 15)، اندازه: 5/ 12×21سم [ف: 7 - 332]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: شکر که این نامه بعنوان رسید ** پیشتر از عمر بپایان رسید.

کامل؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9؛ داراي پنج پیشانی و کتیبه منقش و مذهب شرفه دار، مجدول، داراي 9 مجلس تصویر احتمالاً اثر بهزاد نقاش معروف؛ کاغذ: نخودي، جلد: تیماج زرشکی، 281گ، 21 سطر چهار ستونی، اندازه: 5/ 15×5/ 22سم [ف: 17 - 135]

حاوي لیلی و مجنون و مخزن الاسرار و دیوان بابا فغانی و نظامی و اشعار حسین هروي؛ خط: نستعلیق، کا: چند نویسنده، تا: اواخر قرن 9؛ مهر: «ومن یتوکل علی اﷲ فهو حسبه عبده محمد عسکري 1152» (چهارگوش)، «لا اله اﷲ الملک الحق المبین - عبده محمد عسکري- 1145» (چهارگوش)؛ کاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: میشن قهوه اي، 158گ، اندازه: 6/ 10×9/ 18سم [ف: 2 - 235]

انجام: تا درآري بحسن او نظري ** جلوه دادمش بهر هنري.

فقط هفت پیکر؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: انجام (41 بیت افتاده)؛ با سرلوح به سبک هندي، مذهب، یادداشت اعتضاد السلطنه مورخ به سال 1291؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: دولت آبادي، 130ص، 14 بیت سطر در متن و 5 سطر در حاشیه، اندازه: 14×23سم [ف: 2 - 538]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: شکر که این نامه به عنوان رسید ** پیشتر از عمر به پایان رسید

شامل: 1. خسرو و شیرین، 2. لیلی و مجنون، 3. هفت پیکر، 4. شرف نامه و اقبال نامه، 5. مخزن الاسرار (دو برگ از اول مخزن الاسرار کسر است)؛ خط: نسخ و نستعلیق تحریري، بی کا، تا: قرن

9؛ افتادگی: وسط؛ مجدول، داراي چهار سرلوح، با یک سرلوح؛ واقف: ابوالفضل شاهرخی، دي 1345؛ کاغذ: نخودي، جلد: تیماج خرمایی رنگ، 270گ، اندازه: 14×24سم [ف: 9 - 122]

نسخه اصل: موزه بریتانیا 27261 add.؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9 [فیلم ها ف: 1 - 402]

خط: نستعلیق عالی، بی‌کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه زیبا و هنري و کهن، مجدول و چهارستونی مذهب [میراث شهاب: - 13]

خسرو و شیرین و هفت پیکر؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9 و 10؛ 160گ، 17 سطر، اندازه: 17×22سم [ف: 2 - 52]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9؛ مجدول؛ قطع: وزیري [نشریه: 6 - 695]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 9 [نشریه: 7 - 696]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: انجام؛ با پنج سرلوح، مجدول زر و لاجورد [نشریه: 7 - 109]

شامل: خسرو و شیرین و لیلی و مجنون و هفت پیکر؛ خط: نستعلیق،بی‌کا،تا:قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با دو سرلوح کوچک زرین و آراسته؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج سرخ، 167گ،19سطر(5/ 10×15)، اندازه: 15×5 /22سم [ف: 11 - 2357]

آغاز: برابر؛ انجام: از لطف خداي فرد قادر

شامل: مخرن الاسرار، خسرو و شیرین، اسکندر نامه، هفت پیکر، لیلی و مجنون؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ با سر لوح مذهب، مجدول مذهب؛ کاغذ: بخارائی، جلد: تیماج سبز، 453گ، 14 سطر (5/ 4×5/ 9)، اندازه: 10×5/ 17سم [ف: 3 - 501]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10 [نشریه: 7 - 696]

داراي مخزن الاسرار تا جلد نخستین شرفنامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ واقف: شاه عباس صفوي، 1017؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: تیماج تریاکی، 656ص، اندازه: 4/ 17×5/ 37سم [نشریه: 2 - 200]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ با پنج سرلوح، مجدول؛ واقف: شاه عباس صفوي، 1017، بر آستانه شاه صفی؛ جلد: سوخت با گل و برگ، 741ص، اندازه: 5/ 18×5/ 30سم [نشریه: 2 - 200]

داراي: 1. خسرو و شیرین، 2. هفت پیکر، 3. اسکندرنامه، 4. مخزن الاسرار، 5. لیلی و مجنون، 6. تتمه اسکندرنامه، 7. یوسف و زلیخا؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج تریاکی، 511گ، 17 سطر (9×17)، اندازه: 16×24سم [ف: 17 - 213]

آغاز: به پیش شیر باز آمد خروشان ** دهان چون اژدهاي تند جوشا [ن]/ کمان کش کرد مشتی تا بنا گوش ** چنان بر شیر زد کز شیر شد هوش؛ انجام: از آن راه بی رهنمون آمدن ** بدین چاره شاید برون آمدن / جوان کاین حکایت شنید از پدر ** به چاره گري رشته را یافت سر افتاده

شامل خسرو شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه (شرفنامه)؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول مذهب، داراي دو سر عنوان مرصع؛ تملک: علی بن محمد باقر به تاریخ 21 صفر 1336، مرتضی بن محمد حسن به تاریخ 18 ذیحجه 1399؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 218گ، 21 سطر (11×5/ 17)، اندازه: 5/ 17×5/ 25سم [ف: 33 - 124]

آغاز: خدایا جهان پادشاهی تراست ** ز ما خدمت آید خدائی تراست / پناه بلندي و پستی توئی ** همه نیستند آنچه هستی توئی؛ انجام: کسی کو بر نظامی می‌برد رشک ** نفس به باد بیند دیده بر اشک / در کردن این چنین تفضل ** از تو کرم و زمن توکل

شامل بخش نخست از «اسکندر نامه» به نام «شرفنامه» و «لیلی و مجنون»؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ داراي سر لوح مرصع از عصر صفوي، دو نگاره «مینیاتور» قدیمی، مجدول مذهب؛ مهر: «معصوم علی بن مقصود علی» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه اي، 152گ، 20 سطر (5 /10×5/ 18)، اندازه: 5/ 16×5/ 24سم [ف: 33 - 472]

خط: نستعلیق دو ستونی، بی‌کا، تا: قرن 10؛ 272گ، 25 سطر، اندازه: 5/ 15×5/ 26سم [ف: - 122]

شامل مخزن الاسرار، هفت پیکر و اسکندرنامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ جلد: تیماج سرخ، 108گ، ابعاد متن: 11×19، اندازه: 5/ 13×5/ 21سم [ف: - 75]

داراي هفت پیکر، لیلی مجنون، اسکندرنامه؛ خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: قرن 9 و 10؛ مجدول مذهب، با یک ترنج زرین زیبا در آغاز؛ کاغذ: سفید، جلد: پارچه قرمز، 208گ، 19 سطر چهارستونی (8×11)، اندازه: 12×18سم [سنا: ف: 1 - 154]

آغاز: برابر؛ انجام: نظامی بدو عاملی آوازه داد ** بنظمی چنین

جان او زنده باد

مشتمل بر مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرفنامه اسکندري، اقبالنامه به خطی خوش و دلربا که متاسفانه چند صفحه ساقط شده؛ خط: نستعلیق بسیار خوب، کا: محمد قوام کاتب شیرازي، تا: قرن 10؛ داراي یازده مجلس تصویر مینیاتور عالی، مجدول زرین، با پنج سرلوح مزدوج مذهب مرصع بسیار عالی؛ تملک: میرزا مهدیخان نادري که به سال 1170 به فرزند خویش بخشیده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقواي ابره تیماج مشکی، 700ص، 21 سطر، اندازه: 20×7/ 31سم [ف: 4 - 1279]

آغاز: برابر

خسرو و شیرین؛ انجام: از آن بیشتر کاوري در ضمیر ** ولایت ستان باش و آفاق گیر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: وسط؛ نسخه مشوش صحافی شده و قسمت عمدهاي از مثنوي مخزن الاسرار و برگ آخر خسرو و شیرین و چند برگ از اواسط هفت پیکر و تمام لیلی و مجنون ساقط شده؛ داراي سه کتیبه بازوبندي و پیشانی مذهب و منقش در ابتداي هر منظومه، مجدول مذهب، چهار ستونه (بعد از خسرو و شیرین 6 برگ از 50 تا 55 ابتداي مثنوي هفت پیکر است و از برگ 56-61 مخزن الاسرار و 62 به بعد دنباله هفت پیکر و دیگر منظومه هاست.)؛ واگذاري بنیاد مستضعفان در شهریور 1367؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج زرشکی، 260گ، 21 سطر، اندازه: 15×5/ 21سم [ف: 17 - 136]

آغاز: برابر؛ انجام: از آن می‌که جان داروي هوش باد ** مرا شربت و شاه را نوش باد تمت

فاقد مثنوي «شرف نامه» است؛ خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول، داراي پنج سرلوح مزدوج؛ واگذاري بنیاد مستضعفان در شهریور 1367؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه اي، 338گ، 19 سطر چهارستونی، اندازه: 5/8×5/15سم [ف:17-136]

آغاز: برابر؛ انجام: بهایی ... بزرگ از بهر اینست ** کز اول با بزرگان همنشین است

مشتمل بر مخزن الاسرار و خسرو و شیرین که منظومه دوم کامل نبوده و تا «صفت مجلس خسرو» نوشته شده و یک سوم داستان باقی مانده؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: اواخر قرن 10؛ مجدول دوستونه مذهب، داراي دو پیشانی و کتیبه شرفه‌دار، با شمسه‌اي منقش و مذهب، با سجع «برسم کتب خانه شهریار ابوالفتح بهرام جم اقتدار» نوشته شده. که شمسه زیبا و ظریفی می‌باشد؛ کاغذ: الوان و افشان زر، جلد: تیماج عنابی، 92گ، 17 سطر، اندازه: 14×22سم [ف: 17 - 137]

خط: نستعلیق خوب، کا: مرشد کاتب شیرازي، تا: قرن 10؛ با دو مجلس نقاشی، سی و پنج مجلس نقاشی چینی ظریف که هر یک نصف صفحه را فراگرفته و به خوبی ظاهر و هویداست که در اوایل عصر صفوي کشیده شده و برخی از آنها کمال نفاست را دارد، بر چند مجلس نقاشی آن جمله: «السلطان العادل» نوشته شده، داراي پنج سرلوح زیبا؛ مجدول مذهب؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج مذهب؛ 306ص، 21 سطر، اندازه: 21×5/ 33سم [ف: 2 - 535]

خط: نستعلیق، کا: ابن داود الحسنی، تا: قرن 10؛ با یک سرلوح در آغاز هر مثنوي، مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه اي، 265گ، 25 سطر، اندازه: 15×8/23سم [ف: 2 - 235]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 10؛ با پنج پیشانی زرین در چهارستون، مجدول مذهب؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن قرمز، 290گ، 25 سطر، اندازه: 5/16×8/23سم [ف: 2 - 235]

شامل: 1. مخزن الاسرار، 2. خسرو و شیرین، 3. لیلی و مجنون، 4. هفت پیکر، 5. اسکندر نامه؛ خط: نستعلیق، کا: اخی جان بن خواجه همدانی، تا: قرن 10؛ در دو ستون، با سرلوح، دو مجلس؛ نسخه را قزوینی خریده است؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج سرخ، 356گ، 19سطر (12×18)، اندازه: 17×24سم [ف: 1 - 54]

آغاز: برابر؛ انجام: چه خوش کاخ آمده کاخ زمانه ** گرش بودا اساس جاودانه

منتخبی است از «پنج گنج» نظامی که گرد آورنده در دیباچه آن را «خلاص الخمسه» نام نهاده و مشتمل است بر سی و پنج باب؛ خط: نستعلیق، کا: جلال کاتب سلطانی، تا: قرن 10، جا: هرات؛ داراي سر لوح الحاقی، مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج با پارچه بید خورده پوشیده شده، 31گ، 12 سطر (8×15)، اندازه: 16×25سم [ف: 15 - 61]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ داراي پنج سر لوح مرصع، مجدول مذهب؛ کاغذ: شکري، جلد: تیماج قهوه اي، 678ص، 19 سطر چهار ستونی، اندازه: 5/ 15×24سم [ف: 21 - 72]

آغاز: چون تنم در سبد نوا بگرفت سبدم مرغ شد هوا بگرفت؛ انجام: هزار آفرین بر چنان داوري.

خط: نستعلیق، کا: صیغدي، محمد بن ابراهیم، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]

خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: غره جمادي الثانی 901ق؛ پایان اسکندر نامه افتاده؛ مجدول، داراي سرلوح می‌باشد؛ جلد: روغنی، 314گ، 21 سطر، اندازه: 15×23سم [ف: 27 - 350]

شامل خسرو شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر و شرف نامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 902ق؛ با چند سرلوح، چند مجلس نقاشی شده روغنی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 299گ، 40 سطر، اندازه: 5/ 17×23سم [ف: 3 - 169]

نیمه نخستین خمسه است شامل مخزن الاسرار و شیرین و خسرو و لیلی و مجنون؛ خط: نستعلیق، کا: شیخ الاسلام بن حبیب اﷲ انصاري، تا: 902ق، جا: قسطنطنیه؛ در آغاز، مخزن الاسرار در متن و خسرو شیرین در حاشیه و پس از آن لیلی و مجنون نوشته شده؛ داراي سه سر لوح کوچک، مجدول مذهب؛ تملک: محمد بن محمد الشهیر بشاحی حف بالمن الالهی؛ کاغذ: ترك شکري، جلد: تیماج، 464ص، 15 سطر، اندازه: 15×5/22سم [ف: 21 - 73]

در متن شرف نامه و در حاشیه هفت پیکر نگاشته شده؛ خط: نستعلیق، کا: شیخ الاسلام بن حبیب اﷲ انصاري، تا: 903ق، جا: قسطنطنیه؛ داراي یک سر لوح، مجدول؛ کاغذ: اصفهانی عنابی، جلد: تیماج عنابی، 450ص، 15 سطر، اندازه: 15×5/ 22سم [ف: 21 - 73]

نسخه اصل: گنج بخش، ش 10070 (مشترك 7/ 66). داراي: 1. خسرو و شیرین، 2. لیلی و مجنون، 3. مونس العشاق از عربشاه یزدي (عکس)، 4. هفت پیکر، 5. شرفنامه، 6. اقبالنامه، 7. مخزن الاسرار؛ خط: نسخ خوش، کا: احمد بن علی شیرازي، تا: 910ق؛ با 7 سرلوح، چهار ستونی، فتو در 2 مجلد؛ 720ص [عکسی ف: 2 - 47]

داراي: خسرو و شیرین نوشته 909 و لیلی و مجنون و هفت پیکر نوشته پایان ذیحجه 909 و شرف نامه اسکندري نوشته 910 و اسکندرنامه و مخزن الاسرار نوشته 909؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 909 و 910ق؛ مجدول، با شش سرلوح آراسته؛ تملک: محمد عثمان درانی اسحاق زایی در 1234؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 360گ، 20 سطر (12×17)، اندازه: 16×22سم [سنا: ف: 1 - 76]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 912ق؛ داراي شش مجلس تصویر؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه اي، 303گ، 25 سطر (12×21)، اندازه: 17×27سم [ف: - 19]

خط: نستعلیق خوب، کا: شمس الدین محمد کاتب کرمانی، تا: 918ق، جا: اردو باد؛ در آخر هفت پیکر اتمام آن به سال 917 در تبریز و در آخر خسرو شیرین به سال 915 نیز تصریح گردیده؛ نسخه در آخرین بیت شرفنامه خاتمه یافته و اقبال نامه را ندارد؛ داراي چهار سرلوح که سه عدد از آنها بسیار ظریف می‌باشد، خمسه نظامی گنجوي 73 مجدول مذهب؛ کاغذ: بخارایی، جلد: روغنی، 284گ، 46 سطر، اندازه: 21×31سم [ف: 3 - 170]

آغاز: برابر؛ انجام: ولیکن ز سنگ آزمایان کوه ** پی من گرفتند چندین گروه

خط: نسخ خوش، بی‌کا، تا: 925ق، جا: بیجاپور؛ افتادگی: انجام؛ داراي شش سرلوح و کتیبه و پیشانی شرفه‌دار، مذهب و منقش، مجدول؛ واگذاري بنیاد مستضعفان در شهریور ماه 1367؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا روغنی، 340گ، 21 سطر چهار ستونی، اندازه: 19×7/ 28سم [ف: 17 - 135]

آغاز: برابر؛ انجام: از آن می‌که جوان داروي هوش باد ** مرا شراب و شاه را نوش باد

خط: نسخ کهن و نستعلیق، کا: ابراهیم، تا: 6 رمضان 926ق، جا: ماوراء النهر؛ مجدول مذهب، مصحح، محشی، روي برگ 2 و 190 آمده: «نویسنده حواشی محمد علی خان یا محمد عیسی می‌باشد»؛ مهر: «منه سید جلال الدین»؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: تیماج یشمی، 253گ، 26 سطر، اندازه: 5/ 13×5/ 19سم [ف: 28 - 337]

خط: نستعلیق، کا: شیخ محمد بن فخرالدین احمد کاتب السلطانی، تا: 22 رمضان 933ق؛ با 21 مجلس؛ واقف: شاه عباس صفوي، 1017، بر آستانه شیخ صفی؛ جلد: سوخت مشکی، 974ص، اندازه: 7/17×8/29سم [نشریه: 2 - 200[

خط: نستعلیق زیبا، کا: ابراهیم، تا: 948ق، جا: کشمیر؛ مجدول ، آغاز هر یک از مثنوي ها سرلوح رنگین؛ جلد: تیماج قهوه اي، 314گ، 21 سطر، اندازه: 16×27سم [ف: 11 - 281]

آغاز: برابر؛ انجام: برو باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا بانجام او

خط: نستعلیق عالی، بی‌کا، تا: 954ق؛ داراي دوازده مجلس مینیاتور آب و رنگ عالی، مجدول مذهب، با پنج سرلوح مذهب مرصع مزدوج بسیار عالی؛ پشت صفحه اول نسخه در زمان زمامداري شاه سلیمان صفوي به کتابخانه وارد شده و پیشکش سلیمان خان اردلان است و به سال هاي 1061 و 1065 از عرض گذشته. سپس در سنوات 1306 و 1322 از عرض کتابخانه ناصري و مظفري گذشته؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: مقواي روکش تیماج مشکی،706ص،15-21سطر، اندازه: 5/ 20×5/ 32سم [ف: 4-1277]

خط: نستعلیق خوب، کا: مرشد کاتب شیرازي، تا: 956ق؛ از نسخ نفیسه و گرانبها، گذشته از مجلس نقاشی که هریک به طول و عرض صفحه کتاب می‌باشد پیش از شروع به کتاب دو صفحه میناکاري ظریف، تمام دو صفحه اول نسخه با کمال ظرافت

نقاشی و میناکاري گردیده، میان سطرهاي دو صفحه بعد از این دو صفحه و هر صفحه‌اي که مقابل یکی از مجالس نقاشی می‌باشد و دو صفحه اول هر یک از کتاب هاي خسرو شیرین تا اقبالنامه که نیز داراي سرلوح هاي (پنج سرلوح) زیبائی است، طلااندازي و نقاشی شده و دو صفحه آخر نسخه به طرز جالب توجه میناکاري و طلااندازي و نقاشی گردیده، دو صفحه آخر خسرو و شیرین و یک ورق از میان لیلی و مجنون و دو صفحه آخر آن و دو صفحه آخر هفت پیکر میناکاريهاي ظریف دارد، تمام صفحات با کمال استادي و مهارت متن و حاشیه گردیده و مجدول مذهب می باشد؛ تملک: اعتضاد السلطنه به سال 1284 و دیگري به سال 1292 نوشته: «در این کتاب سی و یک صفحه مجلس سازي شده» ولی با شماره دقیق مکرر اینجانب سی مجلس بیشتر ندارد و در دفاتر کهنه کتابخانه هم سی مجلس قید گردیده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: متن خان بالغ، جلد: سوخته، 412ص، 19 سطر، اندازه: 20×5/ 33سم [ف: 2 - 532]

خط: نستعلیق، کا: محمد حافظ کاتب پسر فقیه محمود پسر فقیه فخرالدین احمد، تا: جمعه پایان شعبان 957ق، جا: جهرم؛ با ده صفحه از هفت اورنگ جامی نوشته روز جمعه 32 صفر 958 در هامش؛ کاغذ: سپاهانی با آرایش، جلد: میشن تریاکی [نشریه: 2-64]

خط: نستعلیق، کا: محمد قلی بن روح اﷲ محلاتی، تا: ربیع الثانی‌960ق؛ 431گ، اندازه: 17×5/ 23سم [ف: 1 - 35]

آغاز: خدایا جهان؛ انجام: از آن می‌که جان داروي هوش باد ** مرا شربت و شاه را نوش باد

اسکندر نامه قسمت اول، تعداد ابیات 6400 بیت؛ خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: 970ق؛ مجدول مذهب، با سرلوح مذهب مرصع، هفت مجلس نقاشی؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج قهوه اي، 251ص، 12 سطر متن 28 نیم سطر حاشیه (10×18)، اندازه: 16×24سم [ف: 8 - 75]

آغاز: جواهر بخش حکم تهاي باریک ** به زور آرنده شب هاي تاریک ... کواکب را به قدرت کارفرماي ** طبایع را به صنعت گوهر آراي؛ انجام: در خاتمت کتاب فرماید ... عمر به این هرزه نپرداختی ** دردلم آید که گنه کرده ایم / جلوه گري چند سحرگاه هست ** زین بره می‌خور چه خوري دودها

خسرو شیرین و هفت پیکر و اسکندرنامه و شرف نامه؛ خط: نستعلیق، کا: اسداﷲ، تا: جمادي الاول 973ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول مذهب، با کتیبه مذهب؛ یادداشتی از محمود رجب در 1001؛ جلد: تیماج مشکی، 287گ، 17 سطر، اندازه: 16×22سم [ف: 3 - 1771]

آغاز: برابر؛ انجام: شرابی خوردي خود وراي من تمت الکتاب بعون الملک الوهاب.

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 974ق [رایانه]

24 مجلس مینیاتور؛ خط: نستعلیق، کا: عزیز غفار گلشن کاشانی، تا: 975ق؛ افتادگی: انجام؛ با سرلوح مذهب؛ جلد: تیماج، اندازه: 7/ 15×23سم [نشریه: 2 - 200]

خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن غیاث الدین علی جامی، تا: 980ق؛ افتادگی: آغاز؛ با چهار سرلوح، مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 261گ، 23 سطر، اندازه: 2/ 21×3 /32سم [ف: 2 - 235]

آغاز: برابر؛ انجام: نظامی بدو عالی آوازه باد ** به نظمی چنین جان او تازه باد / برو باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا به انجام او

خط: نستعلیق زیبا، کا: یوسف بن حسین بن یوسف حمامی، تا: آخر جمادي الثانی‌981ق؛ مجدول، صفحه اول و دوم هر یک از پنج منظومه بین سطرها نقاشی شده، با سرلوح رنگین زیبا؛ جلد: تیماج قهوه اي، 359گ، 20 سطر، اندازه: 20×33سم [ف: 1 - 364]

داراي لیلی و مجنون و خسرو و شیرین؛ خط: نستعلیق، کا: خلیل بن درویش محمد جامی، تا: 981ق؛ با یک سرلوح؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج قهوه اي، 133گ، 19 سطر (5/ 10×16)، اندازه: 16×22سم [ف: 16 - 722]

آغاز: برابر؛ انجام: بدو باد فرخنده فرجام او ** از آغاز او تا بانجام او

خط: نستعلیق خوب، بی‌کا، تا: جمعه 15 جمادي الاول 984ق؛ داراي 17 مجلس نقاشی آب و رنگ جدیدتر به سبک دوران قاجاریه، مجدول زرین، با پنج سرلوح مذهب منقش کار هند؛ مهر: میرزا مهدي نادري، امیر اصلان، حسین بن حسین؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقواي روکش تیماج مشکی، 748ص، 19 نیم سطر چهار ستونی، اندازه: 21×2/ 28سم [ف: 4 - 1269]

خط: نستعلیق خوب، کا: تاج الدین بن شمس الدین عرب الحسینی، تا: شنبه ربیع الاول 984ق؛ یادداشتی از یعقوب غلام خان در سال 986، با سه سرلوح زیبا، مجدول مذهب، مصحح، محشی، مقابله شده، مخزن الاسرار نیز بعداً افزوده شده و تاریخ کتابت سال 1065 را دارد، هفت پیکر نیز به دست کاتبی دیگر فرجام یافته به نام عنایت اﷲ بن میر محمد جعفر مرعشی در شب جمعه 4 جمادي الاول 1071، پایان هفت پیکر یادداشتی تاریخی و مفصل درج شده در هشتم خرداد ماه 1307 توسط سلطان

ابراهیم عامري درباره کشمکش‌هاي انتخابات در نائین و استنباط آزاد نبودن انتخابات در سایر شهرها، پایان شرف نامه یادداشت مطالعه و اصلاح کتاب به سال 1097 در اصفهان؛ جلد: چرم قهوه اي، 258گ (104پ-361پ)، 20-21 سطر، اندازه: 19×3/ 27سم [ف: 41 - 167]

آغاز: برابر؛ انجام: پایان مثنوي هفت پیکر. ختم کارت که بر زیارت باد ** خاتم کار بر سعادت باد

خط: نستعلیق متوسط، کا: شادي محمد، تا: 992-993ق؛ داراي شش مجلس مینیاتور آب و رنگ بسیار ظریف و زیبا که به نظر می‌رسد جدیدتر از کتابت نسخه است، مجدول مذهب، با پنج سرلوح مذهب مرصع خوب؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقواي ابره تیماج مشکی، 502ص، 25 سطر، اندازه: 5/ 18×5 /27سم [ف: 4 - 1290]

آغاز: برابر؛ انجام: هزاران درود و هزاران سلام ** ز ما بر محمد علیه السلام.

شامل مثنوي مخزن الاسرار (چند صفحه از آخر ساقط است). خسرو و شیرین (چند صفحه از اول ساقط است)، لیلی و مجنون، هفت پیکر، اسکندرنامه، اقبالنامه؛ خط: نستعلیق خفی بسیار خوب، کا: سلطان علی، تا: 994ق؛ کاغذ: ختائی، جلد: مقواي ابره چرم ساغري مشکی، اندازه: 9/ 15×8/ 26سم [ف: 4 - 1069]

خط: نستعلیق خوب، بی‌کا، تا: با تاریخ 997؛ درحاشیه آخرین صفحه محمد علی بن محمد رضی به سال 1221 نوشته: «به سعی میرزا محمد هادي طبیب پسر میرزا ابوالفضل طبیب این نسخه که دراثر موریانه منهدم و اوراق شده بود اتمام و اختتام پذیرفت»، در آخر هفت پیکر تاریخ اتمام نگارش نسخه ذیقعده سنه 997 نوشته شده و قسمتی از عبارات بالاي تاریخ محو گردیده، کتاب هاي آن به ترتیب معمولی نیست و بدینگونه در این مجلد گذارده شده: مخزن الاسرار، لیلی و مجنون، هفت گنبد، خسرو شیرین، اسکندرنامه (شرف نامه و اقبال نامه)، کتاب اول و دوم و چهارم داراي سر سوره ظریفی است که مسلماً از نقاشی هاي قرن دهم می‌باشد، در آغاز کتاب سوم و پنجم در هنگام صحافی مذکور تذهیب مختصري شده؛ مجدول؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: خان بالغ، جلد: تیماج؛ 276ص، 34 سطر در متن 19 سطر درحاشیه، اندازه: 5/ 20×30سم [ف: 2 - 535]

خسرو و شیرین و لیلی و مجنون و اسکندر نامه؛ خط: نستعلیق چهارستونی، بی‌کا، تا: قرن 10 و 11 [نشریه: 2 - 65]

آغاز: برابر؛ انجام: ولایت ستان شاه گیتی پناه ** فریدون کمر یک که خاقان کلاه

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ 523ص، 27 سطر (11×18)، اندازه: 15×23سم [ف: - 145]

انجام: روانش باد جفت نیکنامی ...

خسرو شیرین، 6500 بیت؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ مجدول چهار ستونی، با سرلوح مذهب مرصع؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: میشن عنابی، 174ص، 19 سطر (5/11×16)، اندازه: 5/ 19×5/ 26سم [ف: 8 - 78]

خط: شکسته، بی‌کا، تا: قرن 11؛ پشت برگ آخر عبدالجواد نامی به خط شکسته خوش نوشته محمد خان براي محمد شفیع شاهزاده صفوي در 1307 نوشته است، مجدول چهار ستونی مذهب، با چهار سرلوح مذهب مرصع؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: روغنی، بوم قرمز، 756ص، 15 سطر (9×5/ 14)، اندازه: 13×19سم [ف: 8- 78]

خط: نستعلیق خوب، بی‌کا، تا: احتمالاً قرن 11؛ یا چند سرلوح زیبا، مجدول مذهب، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه اي، 317گ، 19سطر، اندازه: 5/ 15×3/ 28سم [ف: 41 - 163]

خط: نستعلیق زیبا، بی‌کا، تا: 26 رمضان 1000ق؛ مجدول؛ داراي سرلوح رنگین؛ جلد: تیماج قهوه اي، 395گ، 19 سطر، اندازه: 16×26سم [ف: 9 - 349]

شامل: «لیلی و مجنون» و «خسرو و شیرین» و «هفت پیکر» و «اسکندر نامه»؛ خط: نستعلیق، کا: ابراهیم بن حسن کشمیري، تا: قرن 11؛ مجدول، در آغاز هر منظومه سرلوح مختصر؛ جلد: تیماج مشکی، 263گ، 25 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 4 - 263]

انجام: میان بسته هر یک بجوهر خري ** خریدار گوهر بود گوهري

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، داراي لوح هاي نفیس فرسوده؛ جلد: تیماج قهوه اي، 289گ، 25 سطر، اندازه: 19×30سم [ف: 27 - 403]

آغاز: گرمی هنگامه و زر هیچ نه ** زحمت بازارا و دگر هیچ نه؛ انجام: چنین در غلط باختن ** قمار چنین در کژ انداختن

خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: قرن 11؛ نسخه کامل بوده فقط از انتهاي خردنامه یا اقبالنامه آن شش برگی ساقط شده؛ مجدول، داراي شش پیشانی و کتیبه مذهب و منقش، دو مجلس تصویر رنگی؛ واگذاري بنیاد مستضعفان در شهریور ماه 1367؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوا روغنی، 357گ، 20 سطر چهار ستونی، اندازه: 16×3/ 26سم [ف: 17 - 138]

آغاز: برابر؛ انجام: ز آغاز او تا بانجام او

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ هر منظومه داراي یک سرلوح و دو صفحه تذهیب و تشعیر با نقوش طیور و سباع و وحوش، مجدول مذهب؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودي، جلد: روغنی گل و بوته دار، 360گ، 20 سطر چهار ستونی (4 /7×3/ 14)، اندازه: 5/ 14×8/ 24سم [ف: 7 - 334]

آغاز: «برابر؛ انجام: ز آغاز او تا بانجام او

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ دو صفحه آغاز هر منظومه تمام تذهیب، مجدول مذهب، هر صفحه 32 بیت (19بیت متن 13 بیت هامش)؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودي نازك، جلد: تیماج مشکی، 441گ، ابعاد متن: 2 /7×5/ 16، اندازه: 8×8/ 18سم [ف: 7 - 335]

آغاز: برابر؛ انجام: بگو تا بگوید دگر کس درود.

خط: نستعلیق هندي، بی‌کا، تا: قرن 11؛ با شش سرلوح کم کار و پانزده تصویر کوچک نازیبا از قرن سیزدهم، مجدول؛ واقف: سردار کل یار محمد افشار؛ کاغذ: نخودي، جلد: چرمی قهوه اي، 320گ، 23 سطر چهار ستونی (3/ 12×2/ 21)، اندازه: 5/ 18×5/ 29سم [ف: 7 - 335]

آغاز: برابر؛ انجام: سخن هاي بزمی در این نیم درج ** بسی کردم از فکر و اندیشه خرج / چنان بستم ابریشم ساز او ** که از زهره خوشترشد آواز او تمت

خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ جلد: تیماج سیاه، 334بگ، 19 سطر، اندازه: 16×22سم [ف مخ: 2 - 850]

خط: نستعلیق خوب، بی‌کا، تا: قرن 11؛ با پنج سرلوح، اول و آخر آنها تازه و ظاهراً از کارهاي قرن سیزدهم هجري می‌باشد ولی سه سرلوح دیگر از همان قرن یازدهم و به سبک هندي است، مجدول مذهب؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندي، جلد: ساغري مذهب؛ 305ص، متن 20 حاشیه 29 بیت شعر، اندازه: 11×18سم [ف: 2 - 536]

(منتخب)؛ خط: نستعلیق خوش، کا: عبدالرشید دیلمی، تا: اواخر قرن 11؛ با یک سرلوح زرین، مجدول مذهب؛ در 1270 از عالیجان میرزا عبدالوهاب خان پسر میرزا محمد علی خان خریداري شده؛ کاغذ: خان بالغ، جلد: رویه میشن قهوه اي، 60گ، 28 سطر، اندازه: 13×3/ 21سم [ف: 2 - 235]

آغاز: بسم اﷲ الرحمن الرحیم ** خطبه قدس است بملک قدیم؛ انجام: بو که ز نزهتکه دار السلام ** بوي علیکی رسدم و السلام خط: نستعلیق چهارستونی، بی‌کا، تا: 1006ق؛ مجدول، داراي سرلوح رنگین؛ جلد: تیماج قرمز، 45گ، 19 سطر، اندازه: 5/ 13×23سم [ف: 2 - 51]

بی‌کا، تا: 1008ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 16×2/ 23سم [رایانه]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: صفر 1012ق؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: روغنی، 386گ، 19 سطر (5/ 12×5/ 20)، اندازه: 5/ 18×29سم [ف: 16 - 758]

کا: محمد گیلانی، تا: 1014ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 18×5/ 28سم [رایانه]

شامل: «مخزن الاسرار» و «خسرو شیرین» و «لیلی و مجنون»؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 22 ذیقعده 1014ق؛ مجدول، داراي سر لوح زرین؛ جلد: تیماج قرمز، 314گ، 12 سطر، اندازه: 5/ 17×28سم [ف: 2 - 238]

داراي: 1. خسرو شیرین، 2. لیلی و مجنون، 3. هفت پیکر نوشته 1019ق، 4. اسکندرنامه؛ خط: نستعلیق ریز و خوش، بی‌کا، تا: 1019ق؛ هر یک از مثنوي ها با سرلوح زرین، مجدول؛ کاغذ: ترمه نخودي، جلد: تیماج مشکی، 263گ، 23 سطر (5/ 9×5 /15)، اندازه: 5/ 13×21سم [ف: 3 - 41]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: خجسته همیشه چو سرو روان ** نماینده در بزم شاه جهان

مشتمل بر «خسرو و شیرین»، «هفت پیکر»، و «اسکندرنامه»؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1020ق؛ داراي 3 سرلوح مذهب و رنگین، و 13 مجلس مینیاتور «نگاره» متوسط بر اساس مکتب صفویه، مجدول مذهب، مصحح؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قرمز، 262گ، 22-24 سطر (9×19)، اندازه: 14×23سم [ف: 31 - 338]

خط: نستعلیق، کا: کاشفی، تا: 7 رمضان 1023ق و 18 شوال 1023 و نستعلیق ابومسلم بن محمد بدخشی اشتري نخعی در ذق 1013 در پایان بهرام نامه همچنین خط او در پایان اسکندرنامه مورخ آغاز صفر 1023 هست؛ مجدول زر و لاجورد، با شش سرلوح؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 109]

تنها اسکندرنامه است؛ خط: نستعلیق، کا: معین الدین، تا: رمضان 1024ق؛ کاغذ: سپاهانی با آرایش، جلد: میشن عنابی [نشریه: 2 - 65]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: رجب 1024ق؛ مجدول، با سرلوح؛ مهر: عالم گیر مورخ 1112؛ قطع: وزیري [نشریه: 4 - 375]

آغاز: دران پرده که خوانندش حصاري ** چنین بکري برون داد از عماري؛ انجام: شکر که این نامه بعنوان رسید ** بیشتر از عمر بپایان رسید

خط: نستعلیق خوب، کا: محمد بن ملامیر، تا: ذیحجه 1026ق، نستعلیق، مشوش و نامرتب؛ مجدول، در پیشانی صفحه اول یک سرلوح مذهب مرصع مزدوج الحاقی است، عناوین و سر حکایات در الواح کوچک زمینه زر، با 9 مجلس تصویر مینیاتور بسیار عالی؛ کاغذ: متن خانبالغ، جلد: مقواي ابره چرم ساغري مشکی، 458ص، 19 سطر، اندازه: 16×27سم [ف: 4 - 1288]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 13 ربیع الاول 1026ق؛ مجدول، با پنج سرلوح آراسته و زرین، چندین مجلس و تصویر زیبا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: روغنی آراسته با گل و بوته، 325گ، 21 سطر (13×22)، اندازه: 5/ 18×30سم [ف: 10 - 1849]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1026ق؛ مجدول، داراي 4 سرلوح تذهیب‌کاري شده؛ 467گ، اندازه: 11×18سم [ف: 3 - 35]

خط: نستعلیق خوش، کا: ولی بن علی تکلو، تا: 1029ق؛ مجدول چهارستونی، با کمند زر و الوان، شش سرلوح مذهب مرصع، با یادداشت هاي ملک الشعرا بهار و یادداشت اسداﷲ قاجار و یادداشت سردار بختیاري درباره تقدیم نسخه به بهار؛ مهر: عین السلطان؛ کاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: روغنی بوم نارنجی، 680ص، 21 سطر (16×25)، اندازه: 22×5/ 33سم [ف: 8 - 76]

داراي مخزن الاسرار مورخ 1030 و خسرو و شیرین بی تاریخ؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1030ق؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ قطع: وزیري [نشریه: 7 - 109]

آغاز: بر در عذر آي و گنه را بشوي آنکه ازین شیوه حدیثی بگوي؛ انجام: درین نکته گز گل بر درنگ را جوابیست پوشیده فرهنگ را ...

خط: نستعلیق جلی، کا: بخاري، سید جلال بن سید علی، تا: 1032ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: نخودي، 25 سطر، اندازه: 5/10×21سم [رایانه]

داراي: مخزن الاسرار، لیلی و مجنون، هفت پیکر (سکندرنامه)، دومین بخش سکندرنامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: سه‌شنبه 19 ربیع الاول 1042ق؛ مجدول، با پنج سرلوح، با یادداشتهاي: 1. از نزد اﷲ دکهنی در 22 رمضان 1179 خریده شده، از آن برخوردار نقش بندي، با مهر «غلام شاه جهان بادبر خوردار 1138« و «ارشد بیک خان 1179«، 2. از نزد محمد بهادر در 22 رجب 15 جلوس محمد شاهی خریده شده از آن جان محمد قادري پسر شیخ نور محمد در سال 30، 3. از نزداﷲ دکهنی سرایی در 22 رمضان 1179 به بهاي 150 روپیه للرکاتی خریده شده، با مهر «جسم است هر دو کون درو جان محمد است 1087»، 4. خریداري محمد غوث بن ناصرالدین محمد به 50 روپیه در 1221، با مهر «شرف الملک محمد غوث خان بهادر غالب جنگ 1220» و «خاك ره نبی است غلام محیی الدین 1119» در میان نسخه، و مهر «جسم است ... محمد 1087» و و «ارشد بیک خان سنه 1179»، 5. با یادداشت تملک همین ارشد بیک خان در 22 رمضان 1197 که از نزد دکهنی سرایی خریده، با مهر «شیخ محمد افضل 1161» و «خاك ره نبی است غلام محیی الدین 1119»؛ کاغذ: هندي، جلد: مقوا،310گ، 25 سطر (11×18)، اندازه: 18×5/ 26سم [ف: 17-29]

خط: نستعلیق خوب، کا: حاجی محمد بن نور الدین محمددشت بیاضی، تا: 1049ق، حسب امر دستور الوزرائی میرزا ابراهیم؛ در حاشیه همین صفحه شاعري محمد طاهر نام پنج بیت به خط خود نوشته و خود را در بهبهان در ملازمت والی که از حکام فارس بوده، به عنوان منادمت معرفی و می‌گوید که این نسخه را والی به او مرحمت نموده و باغ ارم (=1244) تاریخ این بخشش شده است، داراي شانزده مجلس نقاشی ظریف به طرز چینی و ایرانی و هر یک کمتر از یک صفحه، با دو سرلوح، مجدول مذهب؛ کاغذ: کاهی، جلد: روغنی گل و برگ، 305گ، 50 سطر، اندازه: 18×30سم [ف: 3 - 170]

آغاز: برابر؛ انجام: بخندید و گفتا که آموزگار ** بامرزشم دارد امیداوار

شامل: مخزن الاسرار، بهرام نامه، خسرو شیرین، لیلی و مجنون، اسکندر نامه، اسکندرنامه؛ خط: نستعلیق، کا: عباسقلی خان، تا: 1050ق؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج تریاکی، 251گ، 29 سطر (15×25)، اندازه: 23×5/ 35سم [ف: 5 - 366]

آغاز: اي نام تو بهترین سرآغاز ** بی نام تو نامه کی کنم باز؛ انجام: شکر که این نامه به عنوان رسید ** بیشتر از مرگ به پایان رسید

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1058-1056ق؛ جلد: چرمی، 222گ، 50 سطر، اندازه: 5/ 18×30سم [ف: 1 - 474]

داراي: 1. مخزن الاسرار، 2. لیلی و مجنون نوشته 1058، 3. خسرو و شیرین، 4. هفت پیکر، 5. سکندر نامه نوشته 1058؛ کا: ابراهیم بن میر مفتی،تا :با تاریخ‌1058ق،جا:کشمیر؛ مجدول، با پنج سرلوح زرین با گل و بوته رنگارنگ؛ قطع: وزیري [نشریه: 5 - 366]

مخزن الاسرار خسرو و شیرین لیلی و مجنون هفت پیکر اسکندر

نامه (شرف نامه و اقبال نامه یا خرد نامه)؛ خط: نستعلیق، کا: محمد صالح بن حیدر آشتیانی قمی، تا: دوشنبه 15 رجب 1059ق؛ مجدول، با پنج پیشانی و شانزده مجلس تصویر؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 926گ، 22 سطر چهار ستونی (11×19)، اندازه: 18×30سم [سنا: ف: 1 - 252]

شامل مخزن الاسرار و خسرو شیرین و لیلی و مجنون؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1060ق؛ داراي سه سر لوح، مجدول؛ 228گ، 21 سطر، اندازه: 16×25سم [ف: 2 - 237]

شامل: 1. لیلی و مجنون، 2. اسکندرنامه آغاز افتاده، 3. مخزن الاسرار، در 20 مقاله، آغاز و انجام افتاده (نوشته ذیحجه 1062)، 4. خسرو و شیرین (نوشته 1062 با نام نویسنده)؛ خط: نستعلیق، کا: معزالدین حسین بن محمدمیرك حسینی، تا: 1062ق؛ مجدول، با سرلوح زرین آراسته؛ مهر: یوسف؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج زرد، 221گ، 21 سطر ستونی (10×19)، اندازه: 16×25سم [سنا: ف: 1 - 127]

خط: نستعلیق خوش، کا: میر معزالدین حسین بن محمد میرك، تا: 1062ق [نشریه: 1 - 9]

شامل: مخزن الاسرار و خسرو و شیرین و لیلی و مجنون و هفت پیکر و اسکندرنامه (شرفنامه، اقبال نامه)؛ خط: نستعلیق، کا: مراد علی بن حسن کاتب، تا: ربیع الثانی 1062ق؛ با پنج سرلوح، مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 309گ، 25 سطر (9×18)، اندازه: 14×24سم [ف: 12 - 2744]

خط: نستعلیق خوش، کا: حاجی محمد بن نور الدین محمد بن حاجی محمد بن ابوالقاسم دشتبیاضی (در سن نزدیک هشتاد سالگی)، تا: 28 جمادي الثانی 1065ق، به دستور میرزا محیی الدین تونی؛ تملک: میرزا اسماعیل فرزند عبدالرحیم تبریزي؛ جلد: تیماج قهوه اي، 185گ، 25 سطر، اندازه: 5/ 19×30سم [ف: 3 - 169]

آغاز: آغاز هفت گنبد: اي جهاندیده بود خویش از تو ** هیچ بودي نیود پیش از تو. آغاز خسرو و شیرین: خداوندا در توفیق بگشاي ** نظامی را ره تحقیق بنماي؛ آغاز اسکندرنامه: الف:شرفنامه: خدایا جهان پادشاهی توراست ** زماخدمت آید خدایی تو راست، ب: خردنامه = اقبالنامه: خرد هر کجا گنچی آرد پدید ** بنام خدا سازد آن را کلید

ترتیب مثنوي ها چنین است: 1. هفت گنبد، 2. خسرو و شیرین، 3. اسکندرنامه شامل دو بخش (شرفنامه، خردنامه)؛ خط: نستعلیق، کا: محمد قاسم یمشچی، تا: سه‌شنبه 23 شعبان 1078ق؛ مجدول، داراي 4 سرلوح مزدوج مرصع، مصحح؛ جلد: روغنی با دو تصویر، 282گ، 19سطر، اندازه: 16×27سم [ف: 37 - 508]

خط: نستعلیق، کا: مراد علی بن حسین دماوندي، تا: پنج‌شنبه 10 ربیع الثانی 1078ق؛ تملک: عبدالحسین مشیر اکرم پسر میرزا موسی وزیر لشکر در روز 11 جمادي الثانی 1309؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه اي، 20 سطر (5/ 22×25)، اندازه: 5/ 23×37سم [نشریه: 3 - 157]

به ترتیب شامل: مخزن الاسرار، هفت پیکر، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون و شرفنامه، نیمه دوم اسکندر نامه یعنی اقبال نامه را نیاورده؛ خط: نستعلیق خوب، بی‌کا، تا: با تاریخ 1083ق؛ مجدول، داراي پنج سرلوح خوب، ده رویه حاشیه سازي، یازده مجلس صورت، شش برگ آن پوست آهوي نازك و در میان نقاشی‌ها جا داده شده، نسخه در پوششی از تیماج سبز تیره رنگ با مقواي ضربی جاي گرفته؛ کاغذ: ترمه، جلد: سوخت دو روي زرکوب داراي رقم «آقا محمد صادق»، 316گ، 20 سطر (11×21)، اندازه: 18×5/ 28سم [ف: 2 - 37]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: مغنی ره رامش آور بدید ** که غم شد به پایان وشادي رسید / رونده رهی زن که بر رود ساز ** چوعمر شه آن راه باشد دراز.

خط: نستعلیق، کا: حسن علی شیرازي، تا: پنج‌شنبه 26 جمادي الثانی 1087ق، جا: نطنز؛ با سرلوح مزدوج مذهب مرصع، مجدول، کمند اندازي شده؛ جلد: مقوا با عطف پارچه‌اي، 337گ، 15 سطر [ف مخ: 2 - 850]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام («در مراجعت نمودن سکندر از آن طرف» بعد از پانزده بیت افتاده)؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه اي، 254گ، 21 سطر، اندازه: 9/ 17×1 /28سم [ف: 2 - 234]

آغاز: برابر؛ انجام: جهان پیش خورد جوانیش باد ** فزون از همه زندگانیش باد حسب الفرموده بندگان ... میرزائی میرزا محمد مهدي سمت اختتام یافت.

بدین ترتیب: مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، بهرام نامه، اسکندر نامه (دو بخش)؛ خط: نستعلیق زیبا، بی‌کا، تا: قرن 12؛ با دوازده صفحه تشعیر و زرین، شش سرلوح ممتاز، مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 27 سطر (5 /9×5/ 17)، اندازه: 5/ 15×24سم [ف: 13 - 69]

آغاز: برابر؛ انجام: از آن می‌که جان دارد و ... مرا شربت شاه را نوش باد الهی هر آنکس که این خط نوشت عفو کن گناهانش

عطایش کن بهشت.

خط: نستعلیق خفی، بی‌کا، تا: قرن 12 [رایانه]

آغاز: برابر؛ انجام: دولتی را بدین زیادت باد ** خاتم کار تو سعادت باد

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1102ق؛ مجدول مذهب، سه سرلوح مذهب؛ جلد: تیماج سرخ، 464گ، 15 سطر، اندازه: 13×24سم [ف: 3 - 1770]

آغاز: بسمله، خدایا جهان پادشاهی تراست ** زما خدمت آید خدایی تراست؛ انجام: فلک را بحلمش گراینده دار ** بدو داد و دین هر دو پاینده دار شامل اسکندرنامه (اقبالنامه و شرفنامه)؛ خط: نستعلیق، کا: خیرنول -دیارام، تا: 1140ق؛ کاغذ: نخودي، جلد: مقوایی، 161گ، 17 سطر، اندازه: 20×28سم [ف: 17 - 138]

مخزن الاسرار است و هفت پیکر و سکندرنامه و سپس شرفنامه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: رمضان 1161ق؛ در متن و هامش، با چهار سرلوح، مجدول؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 109]

آغاز: برابر؛ انجام: شرف نامه و نسخه: نظامی بدو عالی آوازه باد ** به نظمی چنین نظم او تازه باد / بر او باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا به انجام او

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد رضا ابن عزیز اﷲ، تا: 1186- 1187ق، جا: اصفهان، جهت اسمعیل سلطان در قریه محمد آباد از محال جرقومه؛ مجدول و کمند زرین، در پیشانی صفحه اول سرلوح مذهب مرصع مزدوج خوب، و یک کتیبه بازوبندي دو طرف مذهب، سرآغاز هر مثنوي یک سرلوح و کتیبه؛ مهر: ناصرالدین شاه قاجار؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقواي غنی بوم مشکی، 678ص، 21 سطر، اندازه: 16×25سم [ف: 4 - 1292]

آغاز: برابر خسرو و شیرین؛ انجام: ندانم بایران گراید بمهر ** و یا سوي توران کند پاك چهر.

قسمتی از خمسه نظامی است؛ خط: نستعلیق بسیار خوش، کا: حکیم بن وصال، تا: قرن 13، جا: شیراز؛ پشت صفحه اول آمده، به تصدیق آقاي روحانی وصال از خطوط ممتاز مرحوم حکیم بن وصال است، با سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه راه راه، 4گ، 17 سطر (13×21)، اندازه: 20×5/ 30سم [ف: 3 - 333]

خط: نستعلیق خوب، بی‌کا، تا: قرن 13؛ مخزن الاسرار را در صحافی، آخر کتاب قرار دادهاند از آخر خسرو و شیرین و اسکندرنامه هریک در حدود 4000 بیت افتاده و آخرین بیت از خسرو شیرین این است: «پس آنگه کردشان در پهلوي یاد ** که احسنت اي جهان پهلو دو همزاد« و آخرین بیت از شرفنامه این: «کس از خاصگان پیش دارا نماند ** ازاو در دل کس مدارا نماند» (در این نسخه این بیت چنین ضبط گردیده و در نسخ دیگر به طرز دیگري است)، لیلی و مجنون و هفت پیکر را هم بدون نقص دارد ولی اقبالنامه اصلاً در این نسخه نیست، به نام منتخبی از خمسه نظامی وقف گردیده و به همین نام در دفاتر کتابخانه ثبت شده ولی مسلماً منتخب نیست و خمسه‌اي ناقص می‌باشد؛ تملک: محمد محسن نام موسوي به سال 1241؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج، 224ص، 19 سطر، اندازه: 16×25سم [ف: 2 - 537]

آغاز: خدایا جهان پادشاهی تراست؛ انجام: غمی کان گرفت است جان و تنم

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 19 سطر (10×22)، اندازه: 16×30سم [رایانه]

آغاز: برابر؛ انجام: از آن می‌که جان داروي هوش باد ** مرا شربت و شاه را نوش باد

فاقد منظومه اقبالنامه است؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: اواخر قرن 12 و اوایل قرن 13؛ داراي کمند، مجدول، داراي 5 سرلوح نسبتاً پرکار مذهب؛ واگذاري بنیاد مستضعفان در شهریورماه 1367؛ کاغذ: شکري، جلد: مقواي روغنی، 273گ، 23 سطر چهارستونی، اندازه: 5/ 18×29سم [ف: 17 - 139]

آغاز: اي همه هستی ز تو پیدا شده ** خاك ضعیف از تو توانا شده؛ انجام: تا چو سران عالیه برکنند ** خاك مرا غالیه سرکنند گزیدهاي است از خمسه یا پنج گنج نظامی گنجوي، شامل بخشی از اوایل مخزن الاسرار که جزء اول خمسه است؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد معین بن عبدالرزاق کاشانی، تا: نیمه نخست قرن 13؛ اشعاري از سید حسن غزنوي و قصیدهاي از ملا نظام استرآبادي؛ کاغذ: فرنگی، 10گ (26-35)، 12 سطر، اندازه: 7 ×17سم [ف: 34 - 243]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ مجدول چهارستونی؛ تملک: ابوالحسن غفاري ابن ملا معزالدین محمد با مهر «ابن معزالدین ابوالحسن الغفاري» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه اي، 308گ، 21 سطر، اندازه: 18×29سم [ف: 44 - 166]

داراي خسرو و شیرین، هفت پیکر، مخزن الاسرار و لیلی و مجنون؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13 یا اواخر 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ هیچ یک از قسمت‌ها کامل و تمام نیست، مجدول

مذهب، یادداشتی با این مضمون که نسخه را از کاشان در هزار و سیصد بطهران آورده است و ذیل آن یک مهر بیضی است که از سجع آن تنها کلمه «غفاري» خوانده می‌شود؛ مهر: «محمد» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 406ص، 19 سطر، اندازه: 5/14×26سم [ف: 21 - 74]

آغاز: برابر؛ انجام: دولتی باش هرکجا باشی ** در رکابت فلک بفراشی ؟ راکه بر زیادت باد ** خاتم کار بر سعادت باد. تمام شد هفت پیکر از خمسه نظامی

خط: نستعلیق، کا: محمد صادق بن محمد اسماعیل، تا: 28 شوال 1210ق؛ مجدول محرر؛ جلد: مقواي با روکش کاغذي سرخ، 308گ، 23 سطر، اندازه: 21×34سم [ف: 3 - 1770]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1215ق؛ داراي سیزده مجلس تصویر: خسرو شیرین داراي سه مجلس تصویر، لیلی و مجنون داراي یک مجلس تصویر، هفت پیکر داراي هفت مجلس تصویر و اسکندرنامه داراي یک مجلس تصویر؛ کاغذ نخودي؛ جلد: تیماج مشکی،30 سطر (8/ 13×29)، اندازه: 5/ 20×5/ 35سم [ف: 1 - 108]

مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه:171

همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 26]

آغاز: برابر؛ انجام: از آن می‌که جان داروي هوش باد ** مرا شربت و شاه را نوش باد

خط: نستعلیق خوش، بی‌کا، تا: 1221ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه مخمل بنفش، 187گ، 25 سطر (11×21)، اندازه: 5/17×29سم [ف: 6 - 749]

خط: نستعلیق، کا: نجفعلی، تا: شعبان 1228ق، براي میرزا بابا فرزند سید محمد شیرازي؛ مجدول محرر مذهب؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 15 سطر، اندازه: 18×5/ 27سم [ف: 37 - 142]

آغاز: برابر؛ انجام: زان می‌که جان داروي هوش باد ** مرا شربت و شاهرا نوش باد

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1231ق؛ افتادگی: انجام؛ داراي پنج سرلوح، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج تریاکی، 287گ، 22 سطر (13×20)، اندازه: 19×30سم [ف: 6 - 740]

کا: بهرام میرزاي قاجار، تا: پنج‌شنبه 10 رجب 1235ق، جا: کرمانشاه؛ داراي 5 سرلوح، مجدول به گل و برگ هاي بسیار زیبا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی زرکوب، 762ص، 16 بیت در متن و 15 بیت در هامش (18×27) [نشریه: 6 - 618]

آغاز: برابر؛ انجام: نظامی بدو عالم آوازه باد ** بنظمی چنین در جهان تازه باد/ بدو باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا بانجام او در زمان جلوس میمنت مانوس داور با داد ... فتحعلیشاه قاجار ... بیداقل خلق اﷲ محمد هادي بن حاجی عبداﷲ آشتیانی القمی بتاریخ نهم شهر ربیع الاول سنه هزار و دویست و سی و هفت هجري صورت اتمام یافت. خطم بر چند لایق نیست لیکن ** چو فرمان عزیزي شد نوشتم

شامل مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، اسکندرنامه؛ خط: نستعلیق خوش، کا: محمد هادي حاجی عبداﷲ آشتیانی قمی، تا: 1236-1237ق؛ داراي بیست و پنج مجلس تصویر نقاشی آب و رنگ سبک دوران قاجار، کاتب نسخه را در زمان جلوس سلطنت فتحعلیشاه قاجار نوشته و هدیه نموده، مجدول، کمند کشی زرین و لاجورد، پنج سرلوح مذهب مرصع بسیار خوب؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقواي روغنی بوم زرك، 477ص، 24 سطر، اندازه: 16×5 /26سم [ف: 4 - 1273]

آغاز: بسم اﷲ الرحمن الرحیم ** مطلع دیباچه حی قدیم / فاتحه فکرت و ختم سخن ** نام خداییست برو ختم کن؛ انجام: چو بر خواند این نامه را شهریار ** خرد یاورش باد و فرهنگ یار

شامل مثنوي مخزن الاسرار، خسرو شیرین، بهرام نامه، اسکندر نامه است؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: محمد هاشم بن مهدي همدانی، تا: 1240ق؛ داراي 6 مجلس نقاشی آب و رنگ سبک دوران قاجار، مجدول، چهار سرلوح مذهب مرصع؛ مهر ولیعهدي مظفر الدین شاه قاجار؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقواي روغنی بوم قهوه اي، 434ص، 23 سطر، اندازه: 19×5/ 28سم [ف: 4 - 1271]

آغاز: فندقه شکر و بادام تنک ** سبزتر از پسته عناب رنگ؛ انجام: برو باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا به انجام او

خط: نستعلیق خوب، کا: امانی، تا: ذیحجه 1242ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ مهر: «افوض امري الی اﷲ عبده نذرخان»، «اﷲ محمد علی عبده؟«، «ملک لا اله الا؟ ...»، «الملک لا اله الا الحق المبین اﷲ عبده علی؟ ...»؛ کاغذ: اصفهانی مایل به حنایی، جلد: الحاقی مقوایی، روکش تیماج زرشکی، 299گ، 25 سطر (5/ 13×25)، اندازه: 22×5/ 33سم [ف: - 173]

بی‌کا، تا: 1244ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 452گ، اندازه: 2/ 15×2 /23سم [رایانه]

بی‌کا، تا: 1244ق؛ با پنج سرلوح زرین و آراسته و منقوش [نشریه: 5 - 341]

خط: شکسته، کا: میرزا علی خان پسر خدایارخان افشار، تا: ذیحجه 1245ق؛ کاغذ ترمه با آرایش و تصویر؛ کاغذ: ترمه، جلد: روغنی [نشریه: 2 - 64]

آغاز: برابر؛ انجام: جهان بر وجود تو فرخنده باد ** وجود نظامی به تو زنده باد

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1245ق؛ مهر: «عبده ابوالحسن الشیرازي»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 444گ، 29 سطر، اندازه: 5/ 18×5/ 27سم [ف: 1 - 473]

آغاز: برابر

انجام: نظامی بدو عالی آوازه باد ** به نظمی چنین نام او تازه باد / بر او باد فرخنده چون نام او ** از آغاز او تا بانجام او

خط: نستعلیق، کا: علی بن سید محمد گرکانی قمی، تا: 5 ذیقعده 1247ق؛ با سرلوح متوسط، مجدول؛ مهر: کاتب «الواثق باﷲ الغنی عبده علی الحسینی 1245» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه اي، 372گ، 17 سطر، اندازه: 21×30سم [ف مخ: 2 - 851]

شامل: 1. مخزن الاسرار، 2. خسرو و شیرین، 3. لیلی و مجنون، 4. هفت پیکر: بهرام نامه هفت گنبد، 5. اسکندر نامه، در دو بخش (شرفنامه، اقبالنامه)؛ خط: نستعلیق ریز و خوش، کا: محمد هاشم بن محمد مهدي العرب در همدانی، تا: ذیقعده 1247ق؛ در 4 ستون، با 5 سرلوح در آغاز هر مثنوي، مجدول؛ 560ص، 25سطر (14×24)، اندازه: 21×30سم [عکسی ف: 1 - 56]

خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ مثنوي اول به خط حاج محمد آقا بن محمد علی طهرانی، سال 1334، مثنوي دوم و سوم و چهارم به خط حسن کوهینی تفریشی، پنج‌شنبه بیست و دوم ربیع الثانی 1247، مثنوي 5 به خط محمد رضا متخلص به صفا فرزند میرزا حبیب اﷲ متخلص به خاقانی، از آغاز قرن 14؛ مجدول، محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 381گ، اندازه: 21×31سم [ف: 4 - 124]

آغاز: برابر؛ انجام: جهانش مطیع و زمانش بکام ** فلک بنده و روزگارش غلام. حسب الامر حضرت فلک مرتبت سپهر جناب گردون رکاب ... شهریاري و درخشان گوهر درج تاجداري شاهزاده (این قسمت را عمدا محو کرده اند) ... و انا الحقیر محمد صادق النائینی سنه 1248.

خط: نستعلیق خوب، کا: محمد صادق نائینی، تا: 1246-1248ق؛ داراي 57 مجلس نقاشی آب و رنگ سبک کار دوران قاجار، پشت صفحه اول: نوشته شده «کتاب خمسه نظامی در ماه مبارك رمضان ابتیاع فرموده شد 1271« با مهر ناصرالدین شاه قاجار، مجدول کمند کشی زرین، با پنج سرلوح مرصغ؛ حواشی صفحات مربوطه مذهب و حلکاري و منقش است؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقواي روغنی بوم یشمی مذهب به اسلیمی و گلهاي دهن اژدري، 568ص، 25 سطر، اندازه: 3/18×29سم [ف: 4 - 1306]

آغاز: برابر؛ انجام: مثنوي مخزن الاسرار: شکر که این نامه بعنوان رسید ** بیشتر از عمر به پایان رسید بتاریخ غره شهر جمادي الاول سنه 1248 باتمام این کتاب مستطاب پرداخته امید که مقبول طبایع بینندگان گردد راقمه علی محمد. نسخه: هزاران درود و هزاران سلام ** زما بر محمد علیه السلام. تمت الکتاب پنجم بعون الملک الوهاب سنه 1250. هو الفتاح: کتاب خمسه تصنیف نظامی ** مذهب شد بفضل حق تمامی / ز دست آنکه نام عبدالرحیم است ** بود کشمیري و آنجا مقیم است. درسنه یکهزار و دویست و پنجاه و پنج، یکهزار دو صد و پنجاه و پنج باتمام رسید.

پنج مثنوي حکیم نظامی؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: علی محمد، تا: 1248-1250ق؛ مذهب: عبدالرحیم کشمیري 1255 هجري، نسخه بسیار نفیس و بی همتا که داراي تذهیب و تزئینات جالب و بدیعی است، به خط یکی از خوشنویسان شیراز (علی محمد) و تذهیب و تزئین و تجلید آن از هنرمند کشمیري عبدالرحیم است، این نسخه در شیراز کتابت و جهت تذهیب به کشمیر رفته و بدین صورت دلفریب و هوش ربا تکامل یافته است، صفحات داراي دو کمند زرین، متن صفحات به وسیله چهار جدول طولی مذهب مرصع به پنج ستون موازي تقسیم شده، اشعار به طور چلیپا درون آنها کتابت شده و فواصل ابیات بوسیله لچکی‌هاي مذهب تزئین و بین السطور آنها طلااندازي گردیده، دو صفحه قبل از شروع خمسه و یک صفحه در پایان کتاب تماماً مذهب مرصع ممتاز به نقش ترنج‌هاي خورشیدي است، سرآغاز مثنويها و صفحات مربوطه که شامل 10 صفحه می‌شود تماماً متن و حاشیه مذهب مرصع ممتاز است با نقش‌هاي مختلف الشکل بدیع و بی نظیر، در فواصل تمامی صفحات براي حفظ تذهیب و نقوش یک ورق پوست آهوي بسیار لطیف و ظریف الحاق کردهاند؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقواي روغنی بوم مشکی زرك مذهب، 556ص، 90 مصرع، اندازه: 17×26سم [ف: 4 - 1303]

آغاز: برابر؛ انجام: نظامی بدو عالی آوازه باد ** بنظمی چنین نام او تازه باد / بر او باد فرخنده چون نام او ** ز آغاز او تا بانجام او چون نظر التفات عالیجناب مقدس القاب مستغنی عن الاوصاف ... آقائی سید محمد حسین ابن عالیجناب ... صاحبی قبله گاهی حاجی سید احمد طهرانی بر صفحات این کتاب مستطاب ... شیخ المشایخ شیخ نظامی علیه الرحمه افتاد. ابتدا و انتهاي آن را از صدمات روزگار غدار ناپایدار و محافظت نانمودن نا اهلان این دیار ناپیدا یافته این بی بضاعت را احضار و امر باستکتاب کتاب مذکور نموده ناتمامی آن را حقیر بعنوان یادگار تحریر نمود ... بتاریخ شهر جمادي الاخر سنه 1250 حرره العبد الضعیف علی اصغر همدانی ابن مرحوم حاجی میرزا محمد همدانی غفراﷲ ذنوبه.

خط: نستعلیق خفی، کا: علی اصغر همدانی، تا: 1250ق؛ داراي کتیبه مذهب ممتاز به سبک کار عثمانی (6 سرلوح)، مجدول؛

مهر: «حسین بن هدایت اﷲ رضا الحسینی مشیر السلطنه 1322»؛ کاغذ: دولت آبادي، جلد: مقواي روکش تیماج یشمی، 684ص، 21 سطر، اندازه: 19×5 /29سم [ف: 4 - 1295]

خط: شکسته، کا: احمد حسینی انجوي، تا: 1252ق، براي محمود ناصر شیرازي؛ مجدول چهار ستونی، با کمند زر و لاجورد، برخی صفحات تمام حاشیه مذهب مرصع، با پنج سرلوح مذهب مرصع، یک سرفصل مذهب مرصع، هشت مجلس نقاشی مربوط به داستانهاي هفت پیگر و اسکندر نامه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی، 568ص، 22 سطر (5 /12×23)، اندازه: 5/ 18×32سم [ف: 8 - 80]

خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1258ق؛ در آغاز هر مثنوي سر لوحی کم ارزش، داراي شانزده نقاشی آب و رنگ به رقم جواد الابی؟ و به تاریخ 1293؛ جلد: تیماج روغنی، 270گ، 20 سطر، اندازه: 21×30سم [ف: 2 - 41]

شامل مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون؛ خط: نستعلیق، کا: محمدیوسف آشتیانی، تا: 2 محرم 1258ق؛ جلد: تیماج قهوه اي تریاکی، 308گ، 23 سطر (6×5/ 14) [ف: 1 - 110]

مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه:173

همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 26]