فهرستگان نسخه های خطی ایران فنخا جلد 10 الجانب - جوامع

مشخصات کتاب

فهرستنويسي پيش از انتشار كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران

سرشناسه: درای‍ت‍ی‌، م‍ص‍طف‍ی‌،‏‫ ۱۳۳۴ - ‏، گردآورنده

‏عنوان و نام پديدآور: ‏‫فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)‬[Book]‏‫/ به کوشش مصطفی درایتی؛ ویراستار مجابی درایتی.

‏مشخصات نشر:تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران‏‫،‌ ۱۳۹۰ .‬

‏مشخصات ظاهری: ‏‫۴۵‏‫ج.‬‬‏‫؛ ۵/۲۲ × ۵/۲۸ س‌م.‬

‏فروست: نسخه‌شناسی‏‫؛ ۱.‬

‏شابک: دوره‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-271-9‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۱‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-272-6‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۲‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-273-3‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۳‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-274-0‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۴‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-275-7‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۵‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-276-4‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۶‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-277-1‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۷‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-278-8‬‬‬‬ ؛ ‏‫‏۴۰۰۰۰۰ ریال‬‬‮‬‏‫ ‏‫:‏‫‏ ج.۸‬‬‮‬‬‏‫ ‏‫‏:‏ ‫‬‭978-964-446-279-5 ‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫‏ج.۹‬‬‮‬‏‫ ‏:‏ ‫‬‭978-964-446-280-1 ‬‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬‏‫:‏‫‏ج.۱۰‬‬‮‬‬‏‫ ‏:‏ ‫‬‭978-964-446-281-8 ‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫‏ج.۱۱‬‬‮‬‏‫ ‏‫‏‬‭978-964-446-282-5 :‬‬‮‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫ج.۱۲‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-283-2 :‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬:‏‫ج.۱۳‬‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-284-9 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۴‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-285-6 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۵‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-286-3 :‬ ؛ ‏‫ج.۱۶‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-287-0 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۷‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-288-7 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۸‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-289-4 :‬ ؛ ‏‫ج.۱۹‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-290-0 :‬ ؛ ‏‫ج.۲۰‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-291-7 :‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۱‬‬‏‫‬‭978-964-446-292-4:‬‬‮ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:ج.۲۲‬‏‫:‏‫‭978-964-446-293-1‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫ج.۲۳‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-294-8 :‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۴‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-295-5 :‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۵‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-296-2 :‬‬‬‮ ؛ ‏‫ج.۲۶‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-297-9 :‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬‏‫: ج.۲۷‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-298-6 :‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۸‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-299-3 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۲۹‬:‏‫‭978-964-446-300-6 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۰‬:‏‫‭978-964-446-301-3‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۱‬: ‏‫‭978-964-446-302-0‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۲‬: ‏‫‭978-964-446-303-7 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۳‬: ‏‫‭978-964-446-304-4 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۴‬: ‏‫‭978-964-446-305-1 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۵‬: ‏‫‭978-964-446-306-8 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۶‬: ‏‫‭978-964-446-311-2 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۷‬: ‏‫‭978-964-446-312-9 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۸‬: ‏‫‭978-964-446-313-6 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۰‬: ‏‫‭978-964-446-314-3 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۱‬: ‏‫‭978-964-446-317-4 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۲‬: ‏‫‭978-964-446-318-1 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۳‬: ‏‫‭978-964-446-319-8 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۴‬: ‏‫‭978-964-446-320-4 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۵‬: ‏‫‭978-964-446-397-6 ‬‬

‏وضعیت فهرست نویسی: فاپا

‏يادداشت: ‏‫ص.ع. به انگلیسی: ‭Mostafa Derayati. Union catalogue of Iran manuscripts.‬

‏يادداشت: ‏‫ج.۲ - ۴ (چاپ اول: ۱۳۹۰).‬

‏يادداشت: ج.۵ و ۷ - ۲۲ ( چاپ اول: ۱۳۹۱).

‏يادداشت: ج.۸ (چاپ اول: ۱۳۹۱) (فیپا).

‏يادداشت: ج.۲۳(چاپ اول : ۱۳۹۱).

‏يادداشت: ج. ۲۶ - ۳۲ (چاپ اول: ۱۳۹۲) (فیپا).

‏يادداشت: ‏‫ج.۲۴ - ۲۵ و ۲۷ - ۳۱(چاپ اول: ۱۳۹۲).‬

‏يادداشت: ج.۳۳- ۴۵(چاپ اول: ۱۳۹۳)(فیپا).

‏یادداشت: ج.۱-۵، ۳۵-۴۵ (چاپ دوم: ۱۴۰۲).

‏مندرجات: ‏‫ج.۱. آئین- اجوبه.- ج.۲. احادیث - ارثماطیقی.- ج.۳. ارجاع - اشیاء.- ج.۴. اصابه - انژکسیون.- ج.۵. الانساب - بسیط.- ج.۶. البشائر - تخبیس.- ج.۷. تجوهر - ترتیل.- ج.۸. ترجام - تقریظی.- ج.۹. تقسیمات - جامه.- ج.۱۰. الجانب - جوامع.- ج.۱۱. جواهر - حاشیه.- ج.۱۲. حاشیه - حسرت‌نامه.- ج.۱۳. حسنات - الخلفاء.- ج.۱۴. خلق - دیوان امینی.- ج.۱۵. دیوانی انسی - دیو و پری‌نامه.- ج.۱۶. الذات - روض.- ج.۱۷. الروضه - سراچه.- ج.۱۸. سراح - شرح‌الازهار.- ج.۱۹. شرح اساس - شرح شمسیه.- ج.۲۰. شرح‌الشواهد - شرعیه.- ج.۲۱. شرف - ضیافت.- ج.۲۲. الطاسه - عموم.- ج.۲۳. عناصر - فسوه.- ج.۲۴. فصاحه - قرآن.- ج.۲۵. قرآن (مترجم) - کتاب: سیبویه.- ج.۲۶. کتاب‌الشاه - کیهان‌شناخت.- ج.۲۷. گاتها - مثیر.- ج.۲۸. مجادله - مراتع.-ج.۲۹.مراثی-مطلب.-ج.۳۰.مطلع-مفیض.-ج.۳۱.مقابر-منشات.-ج.۳۲.منشات-نامیه.-ج.۳۳. نان-نهریه.-ج.۳۴. نهزه-یهود.-ج.۳۵. نمایه مولفان ۱: آباده‌ای‌‌‌-شیو.-ج.۳۶. نمایه مولفان۲: صائبا-یوهان.-ج.۳۷.نمایه موضوعی۱: آداب و سنن-فضایل و مناقب.-ج.۳۸.نمایه موضوعی۲: فقه-هیئت.-ج.۳۹.نمایه زبان‌ها ۱: آلمانی، اردو، ارمنی، اسپانیایی، انگلیسی، اوستایی....- ج.۴۰.نمایه زبان‌ها ۲: فارسی، فرانسوی، کردی، لاتین، لری، هندی نمایه نسخه‌های به خط مولف.- ج.۴۱. نمایه کاتبان ۱: آبادانی-خیوقی.-ج.۴۲. نمایه کاتبان ۲: دابوئی-کیومری.-ج.۴۳. نمایه کاتبان ۳: گازرانی- الیهوی

‏موضوع: نسخه‌های خطی -- ایران -- فهرستگان‌ها

‏موضوع: Manuscripts -- Iran-- Union lists

‏شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

‏رده بندی کنگره: ‏‫Z۶۶۲۰‭‬ ‭/‮الف‬۹‏‫‬‮‭د۳۶ ۱۳۹۰

‏رده بندی دیویی: ‏‫‬‮‭۰۱۱/۳۱

‏شماره کتابشناسی ملی:‏‫۲۵۹۶۷۰۸‬‬

اشاره

فهرستنويسي پيش از انتشار كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران

سرشناسه: درای‍ت‍ی‌، م‍ص‍طف‍ی‌،‏‫ ۱۳۳۴ - ‏، گردآورنده

‏عنوان و نام پديدآور: ‏‫فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)‬[Book]‏‫/ به کوشش مصطفی درایتی؛ ویراستار مجابی درایتی.

‏مشخصات نشر:تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران‏‫،‌ ۱۳۹۰ .‬

‏مشخصات ظاهری: ‏‫۴۵‏‫ج.‬‬‏‫؛ ۵/۲۲ × ۵/۲۸ س‌م.‬

‏فروست: نسخه‌شناسی‏‫؛ ۱.‬

‏شابک: دوره‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-271-9‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۱‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-272-6‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۲‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-273-3‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۳‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-274-0‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۴‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-275-7‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۵‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-276-4‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۶‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-277-1‬‬‬‬ ؛ ‏‫ج.۷‬‬‏‫ ‏‫:‏ ‫‭978-964-446-278-8‬‬‬‬ ؛ ‏‫‏۴۰۰۰۰۰ ریال‬‬‮‬‏‫ ‏‫:‏‫‏ ج.۸‬‬‮‬‬‏‫ ‏‫‏:‏ ‫‬‭978-964-446-279-5 ‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫‏ج.۹‬‬‮‬‏‫ ‏:‏ ‫‬‭978-964-446-280-1 ‬‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬‏‫:‏‫‏ج.۱۰‬‬‮‬‬‏‫ ‏:‏ ‫‬‭978-964-446-281-8 ‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫‏ج.۱۱‬‬‮‬‏‫ ‏‫‏‬‭978-964-446-282-5 :‬‬‮‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫ج.۱۲‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-283-2 :‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬:‏‫ج.۱۳‬‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-284-9 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۴‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-285-6 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۵‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-286-3 :‬ ؛ ‏‫ج.۱۶‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-287-0 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۷‬‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-288-7 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۱۸‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-289-4 :‬ ؛ ‏‫ج.۱۹‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-290-0 :‬ ؛ ‏‫ج.۲۰‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-291-7 :‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۱‬‬‏‫‬‭978-964-446-292-4:‬‬‮ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:ج.۲۲‬‏‫:‏‫‭978-964-446-293-1‬‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬: ‏‫ج.۲۳‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-294-8 :‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۴‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-295-5 :‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۵‬‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-296-2 :‬‬‬‮ ؛ ‏‫ج.۲۶‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-297-9 :‬‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬‏‫: ج.۲۷‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-298-6 :‬ ؛ ‏‫۵۰۰۰۰۰ ریال‬‏‫:‏‫ج.۲۸‬‏‫ ‏‫‬‭978-964-446-299-3 :‬‬ ؛ ‏‫ج.۲۹‬:‏‫‭978-964-446-300-6 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۰‬:‏‫‭978-964-446-301-3‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۱‬: ‏‫‭978-964-446-302-0‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۲‬: ‏‫‭978-964-446-303-7 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۳‬: ‏‫‭978-964-446-304-4 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۴‬: ‏‫‭978-964-446-305-1 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۵‬: ‏‫‭978-964-446-306-8 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۶‬: ‏‫‭978-964-446-311-2 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۷‬: ‏‫‭978-964-446-312-9 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۳۸‬: ‏‫‭978-964-446-313-6 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۰‬: ‏‫‭978-964-446-314-3 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۱‬: ‏‫‭978-964-446-317-4 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۲‬: ‏‫‭978-964-446-318-1 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۳‬: ‏‫‭978-964-446-319-8 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۴‬: ‏‫‭978-964-446-320-4 ‬‬ ؛ ‏‫ج.۴۵‬: ‏‫‭978-964-446-397-6 ‬‬

‏وضعیت فهرست نویسی: فاپا

‏يادداشت: ‏‫ص.ع. به انگلیسی: ‭Mostafa Derayati. Union catalogue of Iran manuscripts.‬

‏يادداشت: ‏‫ج.۲ - ۴ (چاپ اول: ۱۳۹۰).‬

‏يادداشت: ج.۵ و ۷ - ۲۲ ( چاپ اول: ۱۳۹۱).

‏يادداشت: ج.۸ (چاپ اول: ۱۳۹۱) (فیپا).

‏يادداشت: ج.۲۳(چاپ اول : ۱۳۹۱).

‏يادداشت: ج. ۲۶ - ۳۲ (چاپ اول: ۱۳۹۲) (فیپا).

‏يادداشت: ‏‫ج.۲۴ - ۲۵ و ۲۷ - ۳۱(چاپ اول: ۱۳۹۲).‬

‏يادداشت: ج.۳۳- ۴۵(چاپ اول: ۱۳۹۳)(فیپا).

‏یادداشت: ج.۱-۵، ۳۵-۴۵ (چاپ دوم: ۱۴۰۲).

‏مندرجات: ‏‫ج.۱. آئین- اجوبه.- ج.۲. احادیث - ارثماطیقی.- ج.۳. ارجاع - اشیاء.- ج.۴. اصابه - انژکسیون.- ج.۵. الانساب - بسیط.- ج.۶. البشائر - تخبیس.- ج.۷. تجوهر - ترتیل.- ج.۸. ترجام - تقریظی.- ج.۹. تقسیمات - جامه.- ج.۱۰. الجانب - جوامع.- ج.۱۱. جواهر - حاشیه.- ج.۱۲. حاشیه - حسرت‌نامه.- ج.۱۳. حسنات - الخلفاء.- ج.۱۴. خلق - دیوان امینی.- ج.۱۵. دیوانی انسی - دیو و پری‌نامه.- ج.۱۶. الذات - روض.- ج.۱۷. الروضه - سراچه.- ج.۱۸. سراح - شرح‌الازهار.- ج.۱۹. شرح اساس - شرح شمسیه.- ج.۲۰. شرح‌الشواهد - شرعیه.- ج.۲۱. شرف - ضیافت.- ج.۲۲. الطاسه - عموم.- ج.۲۳. عناصر - فسوه.- ج.۲۴. فصاحه - قرآن.- ج.۲۵. قرآن (مترجم) - کتاب: سیبویه.- ج.۲۶. کتاب‌الشاه - کیهان‌شناخت.- ج.۲۷. گاتها - مثیر.- ج.۲۸. مجادله - مراتع.-ج.۲۹.مراثی-مطلب.-ج.۳۰.مطلع-مفیض.-ج.۳۱.مقابر-منشات.-ج.۳۲.منشات-نامیه.-ج.۳۳. نان-نهریه.-ج.۳۴. نهزه-یهود.-ج.۳۵. نمایه مولفان ۱: آباده‌ای‌‌‌-شیو.-ج.۳۶. نمایه مولفان۲: صائبا-یوهان.-ج.۳۷.نمایه موضوعی۱: آداب و سنن-فضایل و مناقب.-ج.۳۸.نمایه موضوعی۲: فقه-هیئت.-ج.۳۹.نمایه زبان‌ها ۱: آلمانی، اردو، ارمنی، اسپانیایی، انگلیسی، اوستایی....- ج.۴۰.نمایه زبان‌ها ۲: فارسی، فرانسوی، کردی، لاتین، لری، هندی نمایه نسخه‌های به خط مولف.- ج.۴۱. نمایه کاتبان ۱: آبادانی-خیوقی.-ج.۴۲. نمایه کاتبان ۲: دابوئی-کیومری.-ج.۴۳. نمایه کاتبان ۳: گازرانی- الیهوی

‏موضوع: نسخه‌های خطی -- ایران -- فهرستگان‌ها

‏موضوع: Manuscripts -- Iran-- Union lists

‏شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

‏رده بندی کنگره: ‏‫Z۶۶۲۰‭‬ ‭/‮الف‬۹‏‫‬‮‭د۳۶ ۱۳۹۰

‏رده بندی دیویی: ‏‫‬‮‭۰۱۱/۳۱

‏شماره کتابشناسی ملی:‏‫۲۵۹۶۷۰۸‬‬

خیر اندیش دیجیتالی: موسسه مددکاری و خیریه ایتام امام زمان (عجل اللهُ تعالی فرجه و الشریف)

ویراستار دیجیتالی: زینب رمضانی و سمانه جاوید

سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)

جلد دهم الجانب _ جوامع

به كوشش:مصطفي درايتي

نسخه شناسی/ 1

سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)

مولف : مصطفي درايتي | com.yahoo@Derayatimostafa

ويراستار: دكتر مجتبي درايتي

چاپ اول: 1391

ناشر: سازمان اسناد وكتابخانه ملي جمهوري اسالمي ايران

شمارگان: 1000 نسخه

مديريت هماهنگی: عباسعلی عليزاده يزدی

مديريت فني و كامپيوتر:مهندس امين رشيدي، مهندس محبوبه درايتي

آماده سازي اطالعات : علي عليزاده يزدي، حسين متدين طوسي تقي چيت ساز يزدي، ابراهيم ملكي، عباسعلي عليزاده يزدي

تايپ و تصحيح: طاهره موسوي فر، سميرا عابد پور،مليحه فوالدي، مليحه اسالمي

طرح روي جلد: برگرفته از جلد نسخه خطي كليات سعدي دورۀ صفوي با شماره ثبت 19165 كتابخانه ملي

خوشنويسي روي جلد: مهدي فالح

صفحه آرايي: مهندس محبوبه درايتي

ناظرچاپ: نصرت ا... اميرآبادي

چاپ و صحافي: قلم قم

نشاني: تهران بزرگراه شهيد حقاني (غرب به شرق)، بعد از ايستگاه مترو، بلوار كتابخانه ملي

88947496 :دورنگار

88941946-81623315 -81623318 :فروشگاه تلفن

Publication@nlai.ir :پست الكترونيك انتشارات www.nlai.ir : وبگاه

الفهرس الموحّد للمخطوطات الایرانیة

المجلد العاشر

الجانب_ جوامع

اعداد: مصطفی الدرایتی

رموز و اختصارات

© آتشي: مجموعه آقاي سيد علي آتشي در يزد

© آثار ملي: كتابخانه آثار ملي كاشان

© آغاز: برابر: آغاز برابر نمونه كتاب

© آغاز و انجام برابر: آغاز و انجام برابر نمونه كتاب

© احتمالا غير همانند: در مورد نسخه هاي فاقد مؤلف به كاررفته است كه نام مشترك دارند و ما به احتمال آنها را متفاوت مي دانيم.

© احتمالا همانند: در مورد نسخه هاي فاقد مؤلف به كار رفته كه نام مشترك دارند ولي ما احتمال مي دهيم برخي از آنها يك اثر است ولي مطمئن نيستيم.

© احتمالا بعضا همانند: در مورد نسخه هايي به كار رفته كه نام مؤلف آنها معلوم نيست ولي نام مشترك دارند و تعدادي نسخه به اين نام معرفي شده است و برخياز آنها احتمال مي رود يك كتاب باشند ولي مطمئن نيستيم.

© ادبيات: با نام شهر تهران: كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه فردوسی مشهد؛ با نام شهر اصفهان: دانشكده ادبيات دانشگاه اصفهان.

© اصغر زاده: مجموعه اصغر زاده

© الفبائي: فهرست الفبائي نسخه هاي خطي كتابخانه آستان قدس رضوي

© الهيات: با نام شهر تهران: كتابخانه دانشكده الهياتدانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: دانشكده الهيات دانشگاه فردوسي مشهد.

© امام جمعه: كتابخانه امام جمعه زنجان

© امام صادق: مدرسه امام صادق چالوس و مدرسه امام صادق قزوين و كتابخانه مؤسسه امام صادق قمو كتابخانه حوزه علميه امام صادق اردكان يزد. كههركدام با قرينه نام شهر قبل از آن قابل تشخيص است.

© امام عصر: كتابخانه مدرسه امام عصر شيراز

© امام هادي: كتابخانه عمومي امام هادي در مشهد

© امير كبير: كتابخانه امير كبير در باغشاه فين

© اميرالمؤمنين: كتابخانه امير المؤمنين بشرويه

© انجام برابر: انجام برابر نمونه كتاب.

© اندازه: اندازه صفحه.

© اوراق عتيق: مجموعه اي به همين نام كه به كوششمحمد حسين حكيم از طريق كتابخانه مجلس شوراي اسلامی منتشر شده است.

© اهدائي ف: فهرست نسخه هاي خطي اهدائي رهبري به آستان قدس رضوي، تاليف رضا استادي

© اهدائي رهبر: مجموعه فهارس نسخه هاي خطي اهدائي رهبري به آستان قدس رضوي كه چندين جلدآن منتشر شده است.

© بيتا: بدون تاريخ كتابت.

© بيكا: بدون كاتب.

© پ: پشت

© تا: تاريخ كتابت.

© جا: محل كتابت.

© چهل ستون: مدرسه چهل ستون تهران

© حجتيه: كتابخانه مدرسه حجتيه

© حججي: كتابخانه آية اهلل حججي نجف آباد

© حقوق: دانشكده حقوق دانشگاه تهران

© حوزه علميه: حوزه علميه آشتيان

© خاتم االنبياء: كتابخانه مدرسه خاتم االنبياء (صدر) بابل

© دائرة المعارف: كتابخانه مركز دائرة المعارف بزرگ سلامی

© دار الحديث: كتابخانه مركز دار الحديث در قم

© دانشگاه: كتابخانه مركزي دانشگاه تهران

© د.ث: به معناي دفتر ثبت كتابخانه مجلس شوراياسلامي است.

© دهگان: مجموعه ابراهيم دهگان اراك.

© دياني: كتابخانه شيخ محمد علي دياني بيرجند

© ذكاء، يحيي: مجموعه ذكاء يحيي

© ر: رو

© رايانه: رايانهكتابخانه ملي ايران وكتابخانه آستان قدس رضوي و در مواردي كتابخانه مسجد گوهرشاد. الزم به ذكر است كه شماره بعد از آن در مورد كتابخانه ملي غيرقابل پيگيري است و منظور شماره صفحاتي است كه متن پياده شده فايل آن ميباشد كه در اختيار ماست و براي كنترل كار خود ما مي باشد.

© رضوي: كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي

© روضاتي: مجموعه شخصي سيد احمد روضاتي

© سپهسالار: كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري (سپهسالار)

© سر يزدي: كتابخانه مسجد حظيره (سر يزدي)

© سعيد نفيسي: نسخه هاي خطي مرحوم سعيد نفيسي

© سم: سانتيمتر

© سنا ف: فهرست نسخه هاي خطي كتابخانه مجلس سنا (كه مجموعه آن به كتابخانه مجلس شوراي اسلامی منتقل شده است.

© سلطنتي: كتابخانه كاخ گلستان (سلطنتي)

© شاهچراغ: كتابخانه آستانه حضرت شاهچراغ شيراز

© شيخ علي حيدر: مكتبه شيخ علي حيدر (مؤيد)، اينمجموعه شخصي كه ظاهراً هنگام جنگ كويت توسط صاحب آن از كويت به ايران منتقل شده بودابتدا در قم نگهداري مي شد و بعد دچار مشكلاتي شد و معلوم نبود در چه محلي نگهداري مي شود. آخرين اطلاع اين است كه اين مجموعه به شهر مشهد و به آستان قدس رضوي انتقال يافته است و ضمن مجموعه اهدائي رهبري نگهداري مي شود.

© ص: صفحه

© صادقيه: كتابخانه مدرسه فتحعلي بيگ (صادقيه) دامغان

© طبسي: كتابخانه طبسي حائري در قم

© عبدالعظيم: آستان مقدس حضرت عبدالعظيم در شهر ری.

© عكسي: اين تعبير در دو جا به كار رفته است: يكي در كنار شماره برخي از نسخه ها كه به معناي آن است كه نسخه، عكسي است و بايد براي يافتن نسخه در كتابخانه معرفي شده، به عكسي بودن توجه شود؛ و دوم در معرفي مأخذ است كه منظور فهرست عكسي آن كتابخانه مي باشد.

© عالمه طباطبائي: كتابخانه عالمه طباطبائي شيراز كه نام شيراز در قبل از آن آمده است.

© عالمه طباطبائي: مكتبه عالمه طباطبائي قم كه نام شهر قم در قبل از آن آمده است.

© علوم پزشكي: كتابخانه دانشگاه علوم پزشكي تهران

© عمومي ساري: كتابخانه عمومي ساري

© عمومي: با كلمه قبل سمنان: كتابخانه عمومي سمنان

© عمومي: با كلمه قبل مراغه: كتابخانه عمومي مراغه

© غير همانند: در مورد نسخه هايي كه نام آنها يكي است ولي نسخه ها متفاوت است و به دليل صرفه جويي و جلوگيري از تكرار، نام مكرر آنها حذف شده است.

© ف: اين رمز در مورد مأخذ بهكار رفته است و هنگامي كه براي يك كتابخانه فهرستي به نام همان كتابخانه به صورت مستقل منتشر شده باشد، نام مأخذ آن با رمز «ف:» به معناي فهرست، بهكار رفته است و اگر نام مأخذ با نام كتابخانه متفاوت باشد، نام مأخذ ذكر شده است.

© فاضل: كتابخانه آية اهلل فاضل خوانساري

© فاضل قائيني: كتابخانه فاضل قائيني قم

© فرهاد معتمد: مجموعه فرهاد معتمد

© فرهنگ و هنر: كتابخانه فرهنگ و هنر مشهد

© فرهنگ و ارشاد: كتابخانه فرهنگ و ارشاد اسلامي كاشان

© فياض: مجموعه دكتر علي اكبر فياض

© فيضيه: كتابخانه مدرسه فيضيه قم

© فيلمها: فهرست فيلمهاي كتابخانه مركزي دانشگاه تهران

© قاضي طباطبائي: مجموعه محمد علي قاضي طباطبائي تبريز

© قمر بني هاشم: كتابخانه قمر بني هاشم دامغان

© كا: كاتب

© كاتب = مؤلف: نسخه به خط مؤلف است.

© كاظميني: كتابخانه ميرزا محمد كاظميني

© گ: برگ.

© گلپايگاني: كتابخانه عمومي حضرت آية اهلل العظمي گلپايگاني.

© گوهرشاد: كتابخانه مسجد جامع گوهرشاد.

© مجلس: كتابخانه، موزه و مركزاسناد مجلس شوراي اسلامي

© محدث ارموي مخ: فهرست مجموعه نسخه هاي خطي محدث ارموي، مخطوط

© محمد هلال: كتابخانه امامزاده محمد هلال آران كاشان، مخطوط.

© مختصر ف: فهرست مختصر نسخههاي خطي مجلس شوراي اسلامی كه در سال 1387 منتشر شده است.

© مخ: به معناي مخطوط بودن فهرست مي باشد.

© مدارك فرهنگي: سازمان مدارك فرهنگي انقالب

© مدرسه غرب: كتابخانه مدرسه غرب همدان

© مدرسي: كتابخانه سيد محمد مدرسي در يزد

© مرعشي: كتابخانه عمومي آية اهلل العظمي مرعشي نجفي

© مركز احياء: مركز احياء ميراث اسالمي، قم.

© مركز مطالعات: كتابخانه پژوهشگاه علوم و تحقيقات اسلامي قم

© مروي: كتابخانه مدرسه مروي تهران

© مسجد اعظم: كتابخانه مسجد اعظم قم

© مطالعات فرهنگي: كتابخانه (پژوهشگاه) مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي

© معصوميه: آستان مقدسه حضرت معصومه عليها سالم

© مفتاح: مجموعه محمد حسين مفتاح

© ملك: كتابخانه ملك

© ملي: با نام قبلي تهران: كتابخانه ملي ايران؛ با نام قبلي شيراز: كتابخانه ملي شيراز؛ با نام قبلي تبريز: كتابخانه ملي تبريز.

© مهدوي: مجموعه دكتر اصغر مهدوي

© موزه ملي: كتابخانه موزه ملي ايران (موزه ايران باستان)

© مؤسسه آية اهلل بروجردي: مؤسسه حضرت آية اللهالعظمي بروجردي.

© مولوي: عبد المجيد مولوي (قسمتي از اين مجموعه به كتابخانه دانشكده الهيات دانشگاه فردسي مشهد منتقل شده است.)

© مينوي: مجتبي مينوي

© نجومي: مجموعه سيد مرتضي نجومي

© نسخه پژوهي: مجموعهاي با همين عنوان كه چند شماره از آن از طرف كتابخانه مجلس شوراي اسلامي و به كوشش ابوالفضل حافظيان منتشر شده است.

© نشريه: نشريه كتابخانه مركزي دانشگاه تهران

© نك: اين عالمت به معناي »نگاه كنيد« مي باشد و در موارد ارجاع به كار رفته است. ارجاع دوگونه است: گاهي عنوان ارجاع داده شده كال در جاي ديگري كه راهنمائي شده، ثبت شده است و گاهي قسمتي از عنوان ارجاعي در محل ديگري ثبت شده است كه در واقع به معناي «نيز نگاه كنيد» مي باشد.

© نواب: كتابخانه مدرسه نواب مشهد

© نمازي: كتابخانه مدرسه نمازي خوي

© نوربخش: كتابخانه نوربخش (خانقاه نعمت اللهي تهران)

© وابسته به: اين اصطالح در جايي بهكار رفته كه كتاب معرفي شده به اثري ديگر وابسته است و بيشتر در مورد شرح ها، حاشيه ها، تعليقه ها، منتخب ها، مختصرها، گزيده ها، و ترجمه ها به كار رفته است و نام كامل اثر اصلي، همراه با نام مؤلف آن معرفي شده است و در صورت نياز مي توانيد به اثر اصلي مراجعه كنيد.

© وزيري: كتابخانه وزيري يزد

© همانند: اين كلمه در جايي بهكار رفته، كه اثر معرفي شده فاقد نام مؤلف است و چند نسخه از آن در كشور وجود دارد و به معناي آن است كه نسخه ها يك اثر است.

آوانگاری و اختصارات

اشاره

در آوانگاری عناوین کتاب ها چند نکته هست که باید یادآوری شود:

1 - در آوانگاری فقط حروفی که تلفظ می شوند، ضبط می گردند. مثال: آداب الشریعه= aَdaَb-osٛ sٛariٛa

2 - عنوان کتاب های فارسی با تلفظ فارسی و عنوان کتاب های عربی با تلفظ عربی آوانگاری شده اند.

مثال: آداب صوفیه = aَdaَb-e suَfiye

آداب الصوفیه= aَdaَb-us suَfiye

3 - کلمات و ترکیباتی که از زبان های دیگر (از جمله عربی) به فارسی وارد گردیده، با تلفظ متداول در فارسی ضبط شده است.

مثال: اسطرلاب= ostorlaَb

ابواب الجنان= abvaَb-ol jenaَn

4 - چون در آوانگاری مقصود فقط نشان دادن تلفظ کلمات است، حروف اول عناوین مانند دیگر حروف کوچک نوشته شده است.

5 - برای آوانگاری کلماتب که بارها تکرار شده اند، از اختصار استفاده شده است.

آوانگاری کلمات و ترکیبات فارسی

1- مصوت ها:

2 - صامت ها:

آوانگاری کلمات و ترکیبات عربی

جانب

اشاره

جانب

به جان استوارت میل > گفتاری از جان استوارت میل و مواعظی از میر ابو.

الجانب الغربي في حل مشکلات فصوص ابن العربی / عرفان و تصوف / فارسی

al-jāneb-ol qarbī fi hall-e moškelāt-e fosūs-e ebn-el 'arabī

مکی خاکی، محمد بن مظفر الدین محمد، - 926 قمری

makkī xākī, mohammad ebn-e mozaffar-ed-dīn mohammad( -1520

وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن علی (560-638)

اهدا به: سلیم شاه بن با یزید خان بن محمد خان (918-926ق)

تاریخ تأليف: یک شنبه 18 شوال 924؛ محل تأليف: ادرنه در دو باب و یک خاتمه تألیف شده است.

نویسنده، که شاگرد جامی است، می گوید روزی در خدمت سلیم خان عثمانی بودم و صحبت از شیخ محيي الدين عربی رفت. حضرت سلیم خان به من امر کردند تا رسالتی درباره او تحریر کنم من این رساله درباره او پرداختم در یک مقدمه و دو باب مقدمه: در ذکر اشکالاتی و اعتراضاتی که علما قشری و مشایخ قشری کرده اند و به سبب آن او را از گمراهان شمرده اند؛ باب 1. ذکر اشکالات و آن دو نوع است: 1) اعتراضی که مبنای آن بر وحدت وجود است که او را توحید ذاتی گویند، 2) اعتراضاتی که مبنای آن بر امور مختفله است؛ باب 2. اجوبه آن اعتراضات به لسان عقل و شرع؛ خاتمه در ذكر بعضی از مناقب و مشایخ شيخ و سلسله او، در سه فصل.

دنباله این کتاب «عين الحيات في معرفة العين و الافعال و الصفات» اوست که در 924 به انجام رسیده است. الجانب الغربي به ترکی و عربی ترجمه شده است.

آغاز: ربنا اتمم لنا نورنا و اغفر لنا ذنوبنا و صلی الله على سيدنا محمد و آله و صحبه اجمعين. اساس توحید بی التباس محمل انفاس و ثنای وحدت بنای تفرید.

انجام: فان فوق كل ذي علم عليم و الله الهادي الى صراط مستقیم و چون این وصیت را قبول فرمودی و به موجب او عمل نمودی این فقیر عاصي الخایف را به ثنای جمیل یاد فرمائید.

[نسخه های منزوی: 1111/2 ؛ ذیل چلبی 659/1 ؛ عثمان يحيی 119 و 149؛ ذیل چلبی ؛ فهرستواره منزوی 262/7 و 244/9]

خط: نستعلیق ترک، کا: حاجی بن ابراهیم، تا: رجب 934ق؛ از روی نوشته ابوالفتح بن مظفر در ادرنه در پسین روز یک شنبه 18 شوال 924، کاغذ: استنبولی، جلد: مقوا عطف تیماج سرخ، 76گ، 17 سطر (8x 12)، اندازه: 18x13سم [ف: 14 - 3898] و فیلمها ف: 3- 209]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 21 جمادی الاول 1055ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 87گ (175پ-262پ)، 17 سطر (13x6)، اندازه: 18x11سم [ف: 16 - 448]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ روغنی قرمز، 71گ، 14 سطر، اندازه: 19x12/5 سم [ف: 2 – 178]

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلمها ف: 3- 209]

آغاز: برابر؛ انجام: و اله يقول الحق هو يهدي السبيل الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على محمد رسوله محمد و آله و

صحبه اجمعين.

خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 13؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: فرنگی فلفل نمکی، جلد: مقوایی، رویه کاغذ رنگی، 270 گ، 15 سطر ( 13/5x7)، اندازه: 20x13سم [ف: 6 - 613]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ 73گ، 14 سطر، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف: 1 - 172]

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا عطف تیماج تریاکی، 44گ (164-207)، 16 سطر (15x10/5 )، اندازه: 21x14/5 سم [ف: 16 - 522]

•جان جهان / ادبیات / فارسی

jān-e jahān

قائم مقام فراهانی، علی اکبر بن علی، 1269 - 1329 قمری

qā’em maqām-e farāhānī, ‘alī akbar ebn-e ‘alī (1853 - 1911)

اهدا به: مظفر الدین شاه (1313-1324ق)

تاریخ تأليف: از 14 جمادی الثانی 1300 تا اول جمادی الثانی 1308ق.

از علی اکبر بن على بن ابوالقاسم بن حسن حسینی فراهانی مؤلف «دستور الاعقاب» که به پیروی از گلستان سعدی ساخته و این سومین تقليد او از گلستان است (بعد از بهارستان و خارستان) و اینها جدایی از هم ندارند. در آن آمده است: تاریخ کتاب: «سال هجرت هزار و سیصد رفت ***در جمادی نخست روز دو هفت / کاین سخن گفته شد بنیکی فال *** همچو آب زلال و سحر حلال / و اندران چار فصل و جمله بهار *** اولین سیرت ملوک شمار / دوم اخلاق فقر اهل دلق ***سوم اندر معاشرت با خلق / هست چارم ز حکمت و دانش *** که کرانیست هر که هست آنش / چون جهان جسم ز حکمتش چون جان *** زیبد این نامه خواند جان جهان». فهرست فصل ها مانند دو کتاب پیش است (1. فضایل پادشاهان، 2. فضایل درویشان، 3. محامد اخلاق و عوائد حکمت، 4. لوازم صحبت و لوازم تربیت) مگر اینکه در فصل چهارم آمده «در لوازم عشرت و مراسم تربيت».

چاپ: تهران، 1335ش، سنگی، 190ص

تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 3542

آغاز: الشمس و القمر و المنير كلاهما *** لايبلغان بهائه و جماله / زاده الله تعالی و اعز انصاره بیاراید که با همه شوخ چشمی که آن راست بدین وسیلت در دیده متاملان پنسدیده آید؛ انجام: ما نصیحت بجای خود گفتیم *** در اندرز و موعظت سفتیم / نوازان پند گیر و رحمت گوی *** که برفتیم ما چو آن گفتیم

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1 جمادی الثانی 1308ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 71گ، 17 سطر (14x7)، اندازه: 21x14سم [ف: 12 - 2562]

جان الرمل / رمل / فارسی

jān-or raml

اوحدی بلیانی، عبدالله بن محمد، ق10 قمری

(awhadī-ye belīānī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad 16c)

وابسته به: جهان الرمل = جهات الرمل؛ اوحدی بلیانی، عبدالله بن محمد (قرن 10)

رساله کوتاهی است در مسائل رمل، مؤلف در مقدمه گوید: «بعد از پنجاه سال تجربه در علوم غریبه، به ویژه رمل، بر آن شدم کتابی در این موضوع تالیف نمایم، از این رو با استفاده از پنجاه کتاب در رمل، کتاب جامعی ترتیب دادم به نام جهان (جهات) الرمل، آنگاه مطالبی از آن برگزیدم و انسان الرمل نامیدم، سپس آن را نیز تلخيص نمودم و حاصل آن را جان الرمل نام نهادم». کتاب مفصل وی «جهات الرمل» که در 984ق تأليف شده به نام جهان الرمل در هند به چاپ رسیده است. (محمود مرعشی)

آغاز: بنام آنکه جانرا فکرت آموخت ... اما بعد چنین گوید راقم این مقال ... که مدت پنجاه سال اوقات صرف علم حكميات نمود. [کشف الظنون: 622/1 ، الذریعه 295/5 ؛ ریحانة الادب 174/3]

آغاز: برابر؛ انجام: و مدار احکام بعضی از زمان در خانه 15 اس نیک در باب و 16 گواه 10.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 27 ربیع الثانی 1078ق؛ محشی، مصحح، رکابه دار، مجدول به قرمز؛ کاغذ: فرنگی، 11گ (15 _25)، 19 سطر، اندازه: 14/5x8 سم [ف: 32 - 230]

آغاز: برابر؛ انجام: و باز در بند افتد و ثابت بماند و خارج دهد از بند افتد و ثابت بماند و خارج دهد از بند خلاصی شود بزودی ... خط: شکسته نستعلیق، كا: على اكبر، تا: دوشنبه 6 جمادی الاول 1328ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی، 10گ (126پ _ 135)، 21 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 37 - 49]

•و جانورشناسی و زمین شناسی / طبیعیات / فارسی

jānevar-šenāsī va zamīn-šenāsī

رساله ای است در دو بخش جانورشناسی و زمین شناسی که

به وسیله تصاویری که با دست کشیده شده است و در برخی موارد توضیحات مختصر بیان شده است.

قم، مسجد اعظم؛ شماره نسخه:1263

آغاز: دستگاه تنفس، حلق، حنجره، نای، نایژه ها؛ انجام: وزمان تشکیل چین خوردگیها راهم به خوبی می توانند پیدا کنند یعنی بین آخرین طبقه چین خورده. و اولین طبقه پیشرفت کننده.

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ آغاز کتاب با تصویری از دستگاه تنفس انسان است، تصاویر بر روی مقوای سیاه با خطوط سفید نقش بسته است؛ جلد: مقوا، 67گ، مختلف السطر، اندازه: 22818سم [ف مخ: 4 - 1608]

جانور نامه / حيوان شناسی / فارسی

jānevar-nāme

کاشانی، محمد تقی بن محمد هاشم، 1256 - 1319 قمری

kāšānī, mohammad taqī ebn-e mohammad hāšem (1840 - 1902)

تاريخ تأليف: ذیحجه 1287ق

در شناسایی جانوران و جنبندگان زهرناک کشور ایران تالیف تقی بن هاشم بن محمد حسین انصاری مشتمل بر مقدمه و سه بخش و چند دریچه. [فهرستواره منزوی 3812/5]

آغاز: مهین داوری را ستایش باید و بهین پیمبری را گرایش شاید خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مجدول؛ 179گ، 12 سطر، اندازه: 22x14سم [ف: 2 - 448]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2225-ف

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلمها ف: 1 - 66]

جانور نامه / حيوان شناسی / فارسی

jānevar-nāme

رساله ای است درباره جانوران و داستان هایی درباره آنها.

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2804

آغاز: بسمله وقال الأصعى كل ذات طوق فهي حمال و المراد بالطوق الحمرة و الخضرة او السواد المحيط بعنق الحمامة ... شاعفی می فرماید که ما عب من الماء عبا و هدر فهو حمام و ماشرب قطرة قطرة فليس بحمام؛ انجام: تلک العروف الخمسة خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ گویا نسخه اصل باشد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 119گ، 14 سطر (10×14/5)، اندازه: 22x18سم [ف: 10 - 1650]

جاودان خرد / ادبیات عربی

jāvedān xerad

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 195/65

نسخه اصل: حمیدیه ش 1447؛ بی کا، تا: با تاریخ 755ق؛ در هامش [فیلمها ف: 1- 426]

جاودان خرد / فلسفه، اخلاق / فارسی

jāvedān xerad

آغاز: آورده اند در اخبار که حکمای عرب و عجم و روم و هند و یونان گرد آمدند و گفتند بگوئید تا از هر گوهر همانند

آغاز: برابر؛ انجام: سیوم آنکه چون از کسی عیبی بیند آنرا بپوشد.

بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 36ص ( 195-160 )، اندازه: 18/7x9/8 سم [ف: 5 - 66]

آغاز: برابر؛ انجام: و آن یا خوردن است و یا رفتن.

كا: اسماعيل بن هلال ملا طاهر گله داری، تا: 1257ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 24ص (414-437)، اندازه: 13/5 ×20/5سم [ف: 1- 158]

جاودان خرد / فارسی

jāvedān xerad

تبریز؛ نخجوانی، حسین؛ شماره نسخه:19

بی کا، بی تا [نشریه: 4- 339]

جاودان نامه > جاویدان

جاودان نامه = جاوید نامه / فلسفه / فارسی

jāvedān-nāme = jāvīd-nāme

بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین، - 667؟ قمری

(bābā afzal-e kāšānī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1269)

بابا افضل کاشی در این رساله راجع به آغاز و معاش و انجام به بحث فلسفی می ایستد و با موشکافی های بسیار دقیق سعی بر این دارد که جانب اختصار را فرو نگذارد. جاودان نامه حاوی چهار «باب» است: 1. شمردن اقسام علوم به طریق کلی، در پنج فصل؛ 2. شناختن خود و طریق آن، در ده فصل؛ 3. شناختن آغاز، در ده فصل؛ 4. شناختن انجام، در ده فصل. نسخه های آن يکسان نیستند، احتمالا چند بار به نگارش در آمده یا اینکه نویسندگان

در نسخه ها دست برده اند. بابا افضل درباره این کتاب می گوید: «گر جان دلت به جاودان نامه رسد *** گر جان به دل تو جاودان نامه رسد / خود را ز درون به وی رسان چون بیرون *** چشمت به نگار و کاغذ و خامه رسد».

آغاز: الحمدلله و الصلاة على رسول الله، این نامه ای است از ما به برادرانی که ایشان را انسانیت رنجه دارد، و اندرون ایشان از خود متقاضی انجام: رحمت بر آن کس که اگر بجای رسد بتمامی و دریافته شود، هیچ علمی که انسان را چاره نیست نادانسته نماند. و بالله توفيق. تمام شد جاودان نامه پیروزی و فرخی، و سپاس نگارنده تن و دارنده جان را بحكمت بلند و قدرت بی چون و چند، و درود بر پیغمبر ما فرستاده براستی و انگیخته بدرستی، محمد مصطفی، و بر یاران و پیروانش.

چاپ: به کوشش سید نصرالله تقوی، 1311ش؛ در مصنفات افضل الدين محمد مرقی کاشانی، به تصحیح مجتبی مینوی و یحیی مهدوی ((تهران، خوارزمی: 1366 (چاپ دوم)) [الذريعة 77/5؛ نسخه های منزوی 768/2 ؛ ریحانة الأدب 213/1؛ فهرست مشار 476؛ فهرستواره منزوی 121/6 ؛ مصنفات بابا افضل 25_326]

آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 700ق؛ 44گ، 19 سطر، اندازه: 20x10سم [ف: 4 - 62]

2 . مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 8241

آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيد المرسلین محمد و آله و أصحابه اجمعين اما بعد بدانک؛ انجام: برابر (پس ازین رباعی فارسی است درباره این رساله و رباعی از عین القضاة و چهار رباعی از بابا افضل مؤلف این رساله)

خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 18 صفحه اول و دو صفحه آخر نونویس؛ کاغذ: آهاری نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 74ص، 29 سطر، اندازه: 23x11سم [ف: 11 – 85]

نسخه اصل: حمیدیه ش 1447؛ بی کا، تا: با تاریخ 755ق؛ درهامش است [فيلمها ف: 1- 427]

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: وزیری [ف: 2 - 43]

آغاز: بسمله، این نامه ای است از ما زی برادرانی که اندرون ایشان انگیخته شود باز جستن و شناختن انجام و آغاز خود را، و آرزوی دانستن حال و کار خویش از این زندگانی بر درستی و یقین دامن گیر ؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد باقر جربادقانی، تا: دوشنبه آخر محرم 1045ق، جا: بندر المخا از بنادر يمن؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج، قرمز، 62ص (184-245)، 18 سطر (16x8)، اندازه: 25x14سم [ف: 4 - 494] .

6 . تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: 14/2

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1047ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج، 21گ (338پ -358پ)، اندازه: 13×27/5سم [ف: 151]

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد حسین بن سعدی لاهیجانی، تا: 1057ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای و آلبالوئی، 177 سطر، اندازه: 20/1x13 سم [ف: 7 - 435]

خط: تعليق، كا: رجبعلی، تا: 12 جمادی الاول 1062ق؛ 17گ (143پ -159ر) [ف: 3 - 221]

خط: نستعلیق، کا: شیخ علی بن محمود کاتب، تا: 1062ق؛ نسخه بدلهای آن در هامش است؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج آبی، 113ص (1-113)، 14 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 17/5x10 سم [ف: 9 - 1381]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد مؤمن الشريف بن محمد على نصر آبادی، تا: 16 رجب 1064ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 24گ ( 149-126 )، 23 سطر، اندازه: 24/5x13سم [ف: 3 - 162]

بی کا، تا: 1067ق، جلد: تیماج جگری، 49گ (134 - 82ر)، 15سطر، اندازه: 19x11/5 سم [ف: 2 - 582]

آغاز: الحمد لله و الصلوة على رسول الله. اما بعد این نامه ایست از ما به برادرانی که انجام: برابر

دارای چهار باب است؛ بی کا، تا: 1068ق، نسخه بدلها در کنار صفحه ها یادداشت شده است؛ جلد: تیماج سرخ مقوایی، 34ص ( 45-12

)، 25 سطر، اندازه: 15×23/5سم [ف: 1 - 72]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1069ق؛ این نسخه بخشی را که در پایان چایی به عنوان «ملحق» آمده است ندارد؛ 31 (219-249) [ف: 326 - 15]

خط: نستعلیق، كا: محمد محسن بن محمد حسین کاتب خاتون آبادی، تا: 1071ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 36گ ( 259-224 ر)، 16 سطر (13x 6/5) اندازه: 20/5x13سم [ف: 4201 - 15 ]

کا: ظهير، تا: 1073ق؛ قطع: رحلي [ف: 272]

از نیمه دوم فصل نخستین باب چهارم تا پایان کتاب و سپس فصل هشتم چاپ شده است، ص 319-320، و در خود نسخه در متن کتاب فصل هشتم دیگری است که همان گفتار ش 21 ش 646 چاپی باشد نیز ص 224-259 فصلهای 5-10 باب سوم و فصل 5 باب یکم و باب دوم و باب چهارم و باب سوم است با افتادگی هایی در میانه؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1077ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: پارچه ترمه ای، 15ص (34-48)، 17 سطر (14x8)، اندازه: 20x13سم [ف: 12 - 2892]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ خوش، كا: محمد فرزند عبدالحسین، آل حسینی نجفی نخعی، تا: حدود 1078ق؛ مصحح، كاتب در پایان رساله آورده است: «این نسخه را از روی نسخه ای که خیلی بد خط بود کتابت کرده ام و نیاز به تصحیح دارد»؛ کاغذ: فرنگی، آهار مهره، 35گ ( 108-74 )، 20 سطر، اندازه: 13x6 سم [ف: 29 - 339]

خط: شکسته تعليق، بی کا، تا: 1079ق؛ 19گ (122-140ر) [ف: 3 - 220]

خط: شکسته تعليق، بی کا، تا: 1083ق؛ کتاب را مصطفی تهرانی در 4 صفر 1306 خوانده و دوست او محمد نسخه را در همین سال بدو بخشیده؛ 34گ (31پ -64پ) [ف: 3 - 221]

آغاز: بسمله باب اول در شمردن اقسام علوم باب دوم در شناختن خود و راه آن به طریق کلی باب سیم در شناختن آغاز باب چهارم در شناختن انجام؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 26 رمضان 1083ق؛ 12گ، 30 سطر چلیپائی [ف: 3 – 1145]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: زین الدین بن محمد شیرازی، تا: پنج شنبه 16 رمضان 1086ق؛ با یک سرلوح، جدول زرین و شنگرف و لاجورد؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 21گ (1ر-21ر)، 23 سطر (21x7/5)، اندازه: 24/5x 13سم [ف:11-147]

خط: نستعليق خفی، کا: محمد محسن خاتون آبادی، تا: 1095ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوای روکش تیماج مشکی، اندازه: 21x13 سم [ف: 7 - 378]

آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلم سید المرسلین ... بدانکه این نامه ای است از ما به برادرانی که در ایشان خاصیت انسان و هنر هاییکه مردم از آن سزاوار نام مردم گردد؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول با قلم آب طلایی و لاجورد؛ کاغذ: آهار مهره شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 66ص (143-78)

، 15 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 9 - 443]

بی کا، تا: قرن 11؛ 39گ (98پ -136ر) [ف: 1 – 151]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، 34گ (137-180پ)، اندازه: 20x9سم [ف: 3 - 663]

آغاز: بسمله. حمدله. و الصلاة و السلام على سيد المرسلین ... اما بعد بدانکه این نامه وصیتیست از ما زی برادرانی را که در ایشان خاصیت انسان و هنرهای انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 11؛ کاغذ: نوعی ترمه، جلد: میشن سیاه، 10گ (25پ -34ر)، 30 سطر، اندازه: 33x21/7 سم [ف: 8-297]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ ده برگ پایان نونویس؛ تملك: على نقی بن محمد نصیر علی، محمد حسین مؤيد السلطنه در 1302 کاغذ: ترمه، 34گ (201پ -234پ)، 17 سطر، اندازه: 18/8x10/6 سم [ف: 7- 249]

آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيد المرسلین محمد و آله اجمعين اما بعد بدانکه این انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 55ص، 23 سطر (16x8)، اندازه: 22x13سم [ف: 5 – 247]

خط: تعلیق خوش، بی کا، تا: ربيع الثانی 1104ق، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 22گ (56پ -77پ)، 15 سطر (15x8)، اندازه: 19613 سم [ف: 3 - 221]

خط: نسخ، كا: محمد رضا بن عزيز الله تونی، تا: 1107ق؛ 45گ ( 201-157 )، قطع: رحلي [نشریه: 5 – 647]

آغاز: اکنون این دو قسم علم که بر مردم؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن امیر محمد قاسم حسینی، تا: 1153ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوا عطف میشن مشکی، 28 ص (1-28)، 16 سطر (13×6/5)، اندازه: 11/5×16/5 سم [ف: 6 - 812]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 1154ق، مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج سبز، 27گ (20پ -46پ)، 17 سطر، اندازه:14×21/5 سم [ف: 4- 39]

آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين ...... بدانکه این نامه ایست از ماضی برادرانی که خاصیت؛ انجام: برابر.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ حواشی به شنگرف و مشکی؛ مهر: دکتر قاسم خان غنی؛ جلد: تیماج قرمز و قهوه ای، 16ص (90 - 106)، 20 سطر، اندازه: 18x12 سم [ف: 32 - 186]

آغاز: بسمله، الحمدلله و الصلوه على رسول الله؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: تربتی حسین بن عبدالصمد، تا: قرن 12 [رایانه ]

آغاز: برابر؛ انجام: و از فهم آن باز نماند و آن علم که لابد نفس انسانیت است نادانسته نماند ان شاء الله تعالی. تمام شد جاودان نامه بحمد الله وحسن توفيقه.

خط: نستعلیق، کا: حسینی، تا: چهارشنبه 27 جمادی الاول 1230ق؛ 36گ، سطور چلیپا، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف:3-1145]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1251ق؛ جلد: تیماج مشکی، 30گ (37پ -66پ)، اندازه: 24x16سم [ف: 1- 126]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كان محمد باقر بن محمد علی حسنی حسینی، تا: 1259ق؛ مجدول زرین بند مشکی و شنگرفی و لاجوردی است، سرآغاز رساله سرلوح مذهب مرصع عالی، بین السطور این صفحات طلااندازی دندان موشی با تحریر مشکی، سرآغاز رباعیات دارای یک کتیبه مذهب منقش است؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: قطعه نخودی رنگ آهار مهره شده، جلد: مقوای روغنی بوم گل ماشی رنگ مذهب، 12 سطر، اندازه: 28/4×18 سم [ف: 3 - 24]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1263ق، به خواهش سید اسمعیل بن کاظم حسینی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 3گ (68پ -70پ)، اندازه: 15×20سم [ف: 9 - 879]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 28 رجب 1269ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 30گ، 20 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 3 - 1145]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: میرزا عبدالله ریاضی، تا: 3 جمادی الثانی 1275ق، کاغذ: کاغذ فرنگی نازک، جلد: رویه کاغذ فرنگی، 24گ (40پ -63ر)، 20 سطر، اندازه: 21/6×13/7سم [ف:7-251]

آغاز: الحمدلله رب العالمين الصلوة و السلام؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1275ق؛ واقف: نائینی؛ 25گی، 18 سطر، اندازه: 29x18سم [ف: 4 - 62]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 12 رمضان 1275ق؛ مقابله شده؛ جلد: تیماج حنایی، قطع: ربعی [ف: 2 - 60]

خط: نستعلیق، کا: محمد صالح پسر محمد رفیع طبیب رشتی، تا: دوشنبه پایان رجب 1280ق، جا: تهران؛ مقابله شده شب شنبه 13 شعبان 1280؛ 35ص (158-193) [نشریه: 6- 677]

انجام: برابر

کا: میرزا اسماعیل فرزند میرزا معصوم تفرشی، تا: 1286ق؛ این سطرهای 5 صفحه آن موازی و بقیه چلیپا نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی سفید آهار مهره، جلد: میشن قهوه ای، 56ص (16-71)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 3 - 573]

خط: نسخ خوش، كا: ابو الحسن بن محمد رضوی خراسانی، تا: شعبان 1286ق؛ واقف: محمد ایرانی مجرد، کاغذ: حنائی تند، جلد: میشن نیلی، 18 و 19 سطر، اندازه: 26×18/5 سم [ف: 11-142]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: صادق آشتیانی، تا: 1289ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 52گ (1-52)، 14 سطر، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 22-4]

انجام: برابر

بی کا، تا: 1290ق؛ افتادگی: آغاز؛ 12 سطر، اندازه: 22x14/5 سم [ف: 2 - 382]

خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن حاجی ملا عبد الغني تفرشی، تا: 1294ق؛ کاغذ: فرنگی، 22گ (73-194)، 19 سطر (19x10/5 )، اندازه: 18/5 × 29/5سم [ف: 70]

آغاز: برابر؛ انجام: تمام شد جاودان نامه ... و الحمدلله رب العالمين.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ در پایان این رساله تحت عنوان «ايضاً من كلامه» در دو بند مطالبی عرفانی هست؛ جلد: تیماج مقوائی مشکی، 22ص (182-203)، 27 سطر ( 21/5×9/5)، اندازه: 14×25/5سم [ف: 13 - 310]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، یک سرلوح زرین با گل و بوته شنگرف و سبز و لاجورد؛ کاغذ: فرنگی زرد آهار

مهره، جلد: روغنی مشکی با گل و بوته سرخ، 57گ (1ر -57ر)، 12 سطر (19x11)، اندازه: 28x18سم [ف: 4- 23]

خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 21817سم [نسخه پژوهی: 3 - 134]

خط: تعلیق، کا: محمد علی، تا: 1302ق؛ جا: تهران مدرسه سپهسالار؛ محمد خان قاجار در جمادی الثانی 1303 نسخه های این دفتر را مقابله نموده؛ 57گ (340پ - 396ر) [ف: 3 - 221]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد خان، تا: 1333ق، جا: تهران؛ کاغذ: فرنگی خط دار، جلد: مقوا رویه کاغذی عطف، 66ص ( 132-67 )، 16 سطر (14/5×8)، اندازه: 18811سم [ف: 5 - 594]

آغاز: بسمله. حمدله ... این نامه از ما وصیتی است مر برادرانی را که اندرون ایشان از خود متقاضی شود از بر رسیدن بکار خود و بدانستن حال و آغاز و انجام خود؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: علیرضا شمیرانی، تا: 16 ربیع الثانی 1339ق؛ در هامش بعضی از صفحات مطالبی به عنوان نسخه بدل نقل شده؛ کاغذ: فرنگی، 97گ (316 -413ر)، 12 سطر [ف: 14 - 3]

خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعيل حسینی، تا پایان ذیحجه 1391 ق؛ قطع: ربعی [نشریه:6 - 673]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: مقوا عطف تیماج، قطع: ربعي [ف: 2 - 58]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 14؛ مصحح، با عبارت «بلغ» مقابله گردیده، در برگ آغاز دو بیت ذیل آمده است: «عاشقان را چه روی با تو جز انک *** لب بدوزند و در تو مینگرند / بر در تو مقیم نتوان بود *** حلقه ای می زنند و می گذرند»، تاریخ کتابت نسخه (1168ق) صحیح به نظر نمی رسد و نسخه از قرن 14ق می باشد، ظاهر آن تاریخ مربوط به نسخه ای است که از روی آن کتابت شده است؛ کاغذ: فرنگی خط دار، 53گ (1-53)، 13 سطر، اندازه: 14x7سم [ف: 30 - 394]

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 943]

آغاز: پس از تسمیه و تحمید: بدانکه این نامه ایست از مازی برادرانی که در ایشان؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 26گ، 17 سطر [ف: 4 - 62]

آغاز: این نامه ایست از ما برادرانی؛ انجام: حسبنا الله و نعم الوكيل نعم المولی و نعم النصير

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، ضميمه نسخه ش 26306، دو صفحه مطلب در موضوع روح از مؤلف ضمیمه است [رایانه]

آغاز: بسمله. الحمد لله رب العالمين و الصلوه و السلام؛ انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، بی تا، دارای جداول به الوان، ضميمه نسخه ش 3447؛ کاغذ: نخودی، جلد: روغنی، 43ص، 17 سطر، اندازه: 21x12/5 سم [الفبائی ف: - 342]

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: خشتی [ف: 100]

بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]

جاودان نامه = جاویدان = الالهية الأفضلية = شش ابتدا / تفسير ، عرفان و تصوف / فارسی

jāvedān-nāme = jāvīdān = al-elāhīyat-ol afzalīya = šeš ebtedā

فضل الله حروفی، 740 - 796؟ قمری

fazl-ol-lah-e horufi (1340 - 1394)

به فضل الله حروفی دو جاودان نامه نسبت داده شده است: جاودان نامه صغير و جاودان نامه کبیر. منزوی در توصیف جاودان نامه كبير وي (نسخه های 1: 1111) چنین می آورد: «تفسیری است عرفانی حروفی نه به ترتیب از قرآن در شش اوایل (ابتدای مبحث): 1. في الكلام عن (ساعة) ستت ایام؛ 2. اسماء و الارضين و ما بينهما؛ 3. آدم و حوا؛ 4. معاد و جزا و حشر؛ 5. انبیاء و شرایع؛ 6. صائل که مباحث پنج گانه پیش گفته را در بردارد و خدا و صفات او با تحریرهای گوناگون». لكن آغازهایی که برای آن می آورد دست کم با نسخه مجلس شورا در زیر سازگار نیست، بلکه با آغاز جاودان نامه على الأعلى که در زیر معرفی می شود سازگاری دارد.

[نسخه های منزوی 1049 و 1111؛ گلپینارلی 56 و 69 و 71؛ فهرستواره منزوی 263/7؛ فرهنگ ایران زمین ج 10 ص 319]

خط: نستعلیق، كا: محمد بن الياس ار گیری محقری، تا: 1038ق [نشریه: 7- 696]

نسخه اصل: واتیکان ش 34 فارسی؛ بی کا، تا: 1043ق [فيلمها 1 - 562]

آغاز: (آغاز فهرست افتاده:) في ام الكتبا و ام القرآن و انه فاتحة الكتبا، في غسل الوجه و المرافق و مس القرآن ...

آغاز کتاب :) از جمیع اطراف روی بكعبه میباید کردن بحكم حدیث نبوی که خلق الله تعالی رأس آدم و جبهته من تربة الكعبة ؛ انجام: و بدان و محو شو در ذات و صفات او فلک را سیصد و شصت ...

در نسخه حاضر ابتدا فهرست مطالب تفصيلا ذکر شده سپس کتاب شروع شده که برگ آغازین فهرست افتاده است؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: احتمالا قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ برگه ای به نسخه حاضر الصاق شده که به پاس احترام به زحمتی که نگارنده آن کشیده عین نقل می شود: «فهرست نویس محترم: در فهرست مخطوطات فارسی دار الكتب مصر ج 1 ص 111 و 27 شک و تردید است در مورد اینکه مؤلف الالهية الفضلية همان فضل الله حروفی است و در مورد اینکه جاودان کبیر همان الالهية الفضلية باشد ولی بهر حال چیزی که درفهرست الالهية الفضلية است ابتدایش با این نسخه یکی می باشد: «بسم الله الرحمن الرحيم از جميع اطراف روی در کعبه می باید کردن»؛ تملك: عبدالمحمد آیتی؛ جلد: چرم قهوه ای، 218گ، 19 سطر، اندازه: 20/6×13/5 سم [ف: 43 - 248]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2592-ف

نسخه اصل: همان نسخه بالا. فهرست نگار می گوید که این نسخه غیر از نسخه واتیکان ش 34 (فیلم دانشگاه ش 1059) است [فيلمها ف: 1- 66]

جاودان نامه / تفسیر، عرفان و تصوف / فارسی

jāvedān-nāme

على الأعلى، - 822 قمری

all-yol-ala (- 1420)

«جاودان نامه»، یا به اصطلاح کردان «جودان نامه» اسم نوعی است برای کتاب های مقدس فرقه ای از صوفیان که در ایران به نام حروفيه و نقطویه شهرت داشته اند. پس از فشار و کشتارهای متوالی مانند واقعه سوء قصد نسبت به شاهرخ به سال 830 که در حبيب السير (جلد 3، جزء 3، ص 200) یاد شده و واقعه قتل عام ملاحده قزوین به دست شاه عباس به سال 1002 و کشتن بزرگان ایشان خسرو نقطوی و ملاسلیمان طبيب ساوجی، میر سید احمد کاشی و به دست آمدن نامه هایی که میان آنها و ابوالفضل دكن هندی موجد مذهب اکبری هندی داد و ستد شده به تفصیلی که در «عالم آرای عباسی» یاد شده این طایفه در ایران پنهان و نابود شدند و در کشور عثمانی با فرقه بکتاشیه آمیخته شده و بدان نام شهرت یافتند. تاریخ اعتقاد به خاصیت داشتن حروف در اسلام بسیار کهنه است.

ابن ندیم (_377ق) (ص 429) معزمین یعنی دعانویسان را دو گروه دانسته، یکی را به نام طريقه محموده و روش پسندیده نام نهاده، دوم روش مذموم و ناپسندیده. وی می گوید: نخستین کسی که در اسلام به این علم پرداخت ابونصر احمد بن هلال بكيل است و بعد از وی هلال بن وصيف صاحب «الروح المتلاشية» و «المفاخر في الأعمال» و «تفسير ما قالته الشياطين السليمان» و بعد از وی ابن الامام بود که همزمان المعتر خلیفه عباسی (251-255ق) بود.

ابن خلدون (732-784ق) در بند 22 از فصل ششم از کتاب اول مقدمه ای که بر تاریخ نگاشته زیر عنوان «علم السحر و الطلسمات» مطالبی آورده که برای شناسایی مذهب حروفیه نیز مفید است. وی سپس در بند 23 همان فصل زیر عنوان «علم اسرار الحروف» به تفصیل این مذهب را معرفی کرده است. وی می گوید: این علم سیمیا نام دارد و از وقتی که غلاة متصوفه در اسلام یافت شدند و به خیال راه یافتن به ماورای حواس افتادند و قائل به درجات نزولی و صعودی وجود شدند و ارواح افلاک را مظاهر اسمائی خدا دانستند، این علم يافت شد، زیرا که اسماء مرکب از حروف است، پس حروف در حقیقت تشکیل دهنده همه عوالم و روح عالم هستند و بنابراین می توان به وسیله حروف و اسماء حسنی در عالم طبیعت تأثير نمود. سپس درباره چگونگی تأثیر حروف و سبب آن اختلاف کرده، دسته ای گویند علت این تأثیر همانا مزاج حروف است. برای حروف مانند عناصر اربعه چهار قسم مزاج قائلند، هفت حرف آتشین مزاج که عبارت است از «ا، ه ط، م، ن، س، ذ» و هفت حرف هوائی «ب، و، ی، ن، ض، ت، ظ» و هفت حرف خاکی «د، ح، ل، ع، ر، خ، ش) و هفت حرف آبی مزاج «ج، ث، ز، ص، غ، ق، ک). به وسیله حروف آتشین بیماری های سرد دفع و حرارت را تقویت کنند، مانند تأثیرات مریخ، به وسیله حرف های آبی اعمال ضد آن انجام دهند. دسته ای دیگر علت تأثير حروف را در عددی که در آن حرف پنهان است می دانند. اینان می گویند هر حرفی نماینده عددیست (اب ج د = 1-2-3-4). موضوع علم کیمیا نزد ایشان تأثیر جسم در جسم است و موضوع علم سیمیا تاثیر روح در جسم می باشد. تناسب میان حرف و عدد در نزد اینها و تناسب میان حرف ها و مزاج های چهارگانه نزد دسته اول، امری علمی و منطقی نیست، بلکه یک مسئله کشفی و ذوقی می باشد.

همچنین ابن خلدون می گوید: فرق اهل طلسم و اهل اسماء آن است که اهل طلسم و سحر به برخی ریاضت های جسمانی احتیاج دارند، اما اهل اسماء ریاضتشان ریاضت اکبر است و تصرفات ایشان کرامت خدایی می باشد و تحت قانون در نیاید ليكن گاهی اینان نیز قانون هایی برای ارتباط میان کلمات و ستارگان وضع کرده همان تقسیمات کاهنان و نجومیان را در حروف و کلمات آرند و برخی به این نیز اکتفا نکرده مانند مسلمه مجریطی و احمد بونی آیات قرآن را نیز دسته بندی کرده و هر دسته را با یکی از ستارگان و هر ستاره را با قطعه ای از عالم

طبیعت مربوط دانند. همچنین در اینجا ابن خلدون استخراج جواب از حروف سؤال را یکی از انواع علم سیمیا (علم الحروف) شمرده و به ذکر مباحث این علوم پرداخته است.

باید اضافه کرد که ابن خلدون در 732-784ق می زیسته و گفتار او را جمع به حروفيان قرن هشتم و هفتم می باشد و پس از وی تا قرن نهم که کتاب موضوع بحث ما در آن نگاشته شده است اندکی تغییر رخ داده یعنی از جنبه علمی – به قول ابن خلدون: طلسمی و سحری - این افکار کاسته شده و بر جنبه دعائی آن - بقول ابن خلدون: اسمائی و ریاضت کبری – افزوده شده است. تاریخ طایفه حروفيان و عقاید ایشان اگر چه به طور تفصیل در یکجا جمع نشده ليكن در کتب مختلف تاریخ زیاد به آن برخورد می شود. مستر براون در جلد سوم تاریخ ادبیات خود ترجمه آقای حکمت بحثی درباره این طائفه دارد و از کتاب «کشف الاسرار» نگارش اسحاق افندی - که ردی است بر بکتاشیه و حروفیه و به سال 1291 چاپ شده _ نقل می کند: حروفيان شش کتاب به نام «جاودان نامه دارند برخی از آنها نگارش ملا فضل الله استرابادی رئیس حروفيان در قرن هشتم است و این مرد همان است که در کشف الظنون دو کتاب به نام «جاودان كبير وصغير» بدو نسبت داده و در حقیقت مجدد و مروج این مذهب است و متأخران خود را به مذهب او منتسب کرده اند. وی معاصر امیر تیمور گورکان بوده و به دست میرانشاه پسر امیر تیمور و به فتوای علما به سال 796 کشته شد. ششمین جاودان نامه، که به گفته اسحاق افندی نام برده بد ترین آنها است، «عشق نامه» نام دارد و نگارش عزالدين عبد المجيد به فرشته معروف به فرشته زاده می باشد. شرح حال فضل الله استرآبادی مؤسس این فرقه در ریاض العارفین به نام نعیمی مشهدی آمده است. مستر براون همانجا می گوید: تواریخ برخی از رجال این فرقه به طور فهرست در یک صفحه در بریتیش موزیوم موجود می باشد و رونوشت آن از این قرار است:

تولد فضل الله استر آبادی (1337 م = 740ق)

ظهور و دعوت او (1386 م =788ق)

شهادت او (1393م =796ق)

وفات خلیفه او على الأعلى (8221419ق)

وفات قاتل فضل الله میرانشاه بن امیر تیمور (1400 م-803ق)

از سخنان این طایفه چنان فهمیده می شود که تاریخ خود را از فضل الله مذکور بالاتر نمی برند و خود را از حروفيان قدیم ممتاز می دانند. همچنین میان حروفيان کشور عثمانی و حروفيان ایران اندک اندک اختلاف عقیدت پیدا شد. نسیمی شاگرد فضل الله استر آبادی که به قول رضا قلی هدایت در ریاض العارفین در شیراز می زیست و کاشفی نگارنده اسرار قاسمی در هرات نیمه شیعه بوده اند و فرزند کاشفی صفی الدین صاحب «حرز الأمان»، چون در دوره صفوی میزیسته شيعه دو آتشه بوده در حالی که شیعی گری حروفيان کشور عثمانی ضعیف تر است.

براون می گوید: نام بیشتر کتب ایشان با لفظ «نامه» ختم می گردد مانند «محبت نامه» فضل الله، «استوانامه» میر غیاث الدین، «عرش نامه»، «عشق نامه»، «آدم نامه»، «آخرت نامه» و جز آن.

موضوع گفتگوی ما یکی از این جاویدان نامه ها می باشد و نگارنده آن در برگ 24پ از آیتی که در ماه رمضان 817 بر دل او وارد شده یاد می کند و نیز در برگ 117پ از تفکرات خود در سال 815 یاد می کند. بنابراین نگارنده این کتاب تا سال 817 زنده بوده و چون فضل اله استر آبادی بسال 796 کشته شده و جانشین وی (على الأعلى) به ترکیه فرار کرده و در آنجا به سال 822 مرده بنابراین احتمال می رود نگارنده این کتاب همين على الأعلى باشد و نیز نگارنده در برگ 288پ از دوری استاد سعید شهید شکایت می کند و در برگ 292پ از برادر سعید شهید خود و فرزند خود به نام نورالله یاد می کند و از نظر مذهبی نگارنده در برگی 4پ على را نقطه تحت الباء و در برگ 42 اما المتقين خوانده و در برگ

18 بقیه را روا دانسته و در برگ 118پ از المهدی من اولاد فاطمه نام برد، و در برگ 32 از نماز اشراقی گفتگو می کند.

این تفسیر عرفانی به زبان فارسی ساده و عامیانه نوشته شده، هیچگونه ترتیبی برای آیه ها و موضوع ها در آن مراعات نگردیده بلکه قطعه هایی است جدا جدا هر یک در چند صفحه در موضوع های گوناگون در شب های مختلف در جلسات دوستان و مریدها گفته شده است. هر قطعه در نسخه این کتابخانه بجمله «و الحمد لله رب العالمین» ختم می گردد [ليكن در «جاودان نامه» دیگر که در کتابخانه آقای دهخدا موجود است به جمله «والسلام» ختم می گردد] و در آخر برخی قطعه ها تاريخ القاء آن را در هفته و ماه تعیین نموده است. نویسنده به جای کلماتی چون «حضرت» و «فیاض» و «جل شانه» و «الهی» حرف هایی استعمال می کند مانند «ح» و «ف» و «ج» و «ی». در چند مورد فلاسفه را «حکیمان بی دانش» خوانده. جمله «ذلک فضل الله يوتيه من يشاء» را بسیار استعمال می کند، و در حاشیه صفحه اول نسخه این کتابخانه حرف «ف» را علامت «فضل الله» دانسته اند و این اشاره به نام بفضل الله استر آبادی موسس فرقه می باشد. (علینقی منزوی در توصیف نسخه ش 363 دانشگاه) [نسخه های منزوی 38/1 ؛ فهرستواره منزوی263/7]

آغاز: بسمله. ذات نطق که وجود (.) (.) ح ف حق است ج .. مجموع موجودات و مكونات را از آن (.) (.) اصل در وجود که همه ... آنچه در میان علامت (.) نهاده شده خوانا نبوده؛ انجام: ارشاد و خلایق از ح ف خالص ج .. در سلک کتابت آمد بیادگار بماند و السلام علی من اتبع الهدی. تمت.

تذکر: در فهرست ادبیات مشهد ص 35 کتاب «جاودان نامه به نام فضل الله حروفی ثبت شده است؛ خط: نستعلیق متوسط، كا

محمد، تا: اول محرم 1019ق؛ دارای اندکی حاشیه های گوناگون، کاغذ: نوعی ترمه، جلد: تیماج تریاکی، 339، 16 سطر (5/5×11)، اندازه: 1469سم [ف: 1 - 80]

آغاز: بسمله ذات نطفی که وجودک و ح ف حق است جه مجمولات و مكونات را از آن.

در فهرست از فضل الله حروفی دانسته شده که با توجه به آغاز نسخه و توضیحات علی نقی منزوی در توصیف نسخه دانشگاه (ش 363) نام مؤلف تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن الياس، تا: دوشنبه غره شعبان 1038ق، جا: ارکیری قصری؛ جدول قرمز؛ کاغذ ترمه؛ جلد: مقوا عطف تیماج قهوه ای، 19 سطر (5×10/5 )، اندازه: 1387/5 سم [ف: 35]

آغاز: بسمله. الحمد الله الذي اذهب عنا الحزن ان ربنا لغفور شكور .... بدان ای طالب عاشق صادق ...... که حق ... انسان را از عالم غيب بعالم شهادت از برای ظهور معرفت خود آورده است؛ انجام: چنانک در ع ی ج ح ه بیان می فرماید: عاشق وجه خدا وجه خدا است ***عاشقی ای یار طور کبریاست ... و اصل حق است بل خود عین حق *** فاش گفتم رفت سرپوش از طبق. و تمت كلمة ربک ... ذو الفضل العظيم.

در فهرست آمده گویا از على الأعلى؛ بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مقوایی، 68گ (1-68)، 12 سطر (10x6)، اندازه: 15x10 سم [ف: 11 - 2475] و [فیلمها ف: 3 - 198]

جاودان نامه / اخلاق / فارسی

jāvedān-nāme

گنجور بن اسفندیار

ganjūr ebn-e esfandīyār

منبع اصلی ابن مسکویه در تألیف کتاب الحكمة الخالدة (جاودان خرد) کتاب جاودان خرد هوشنگ پادشاه ایرانی بوده است که گنجور بن اسفندیار از وزرای سلاطین عجم آن را از فارسی قدیم به زبان عامیانه ترجمه کرده بود و حسن بن فضل برادر فضل ذوالریاستین وزیر مأمون عباسی آن را به زبان عرب نقل نموده است.

تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: 242/85

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 4گ (376پ -1379)، 24-33 سطر (12×22)، اندازه: 17/5 ×27سم [ف: 149]

جاودان نامه منظوم حروفی / شعر / فارسی

jāvedān-nāme-ye manzūm-e horūfī

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2173/5 _ف

نسخه اصل: آغاز و انجام پاره ای از نسخه های یوگسلاوی که یان بگدانویج فیلم آنها را آورده است؛ بی کا، بی تا [ فیلمها ف: 1-648]

جاویدان (ترجمه) / فلسفه / فارسی

jāvīdān (.t

بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین، - 667 ؟ قمری

bābā afzal-e kāšānī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1269)

تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه: 573/21

آغاز: ترجمه کتاب جاویدان ... هوشنگ پادشاه به طریق وصیت؛ انجام: از آنچه او را در آن کتاب بوده است.

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 19ص (504-522)، 17 سطر، اندازه: 19x12 سم [ف: 2 - 227]

جاویدان خرد > آداب العرب و الفرس

جاویدان خرد (ترجمه) / اخلاق / فارسی

jāvīdān xerad (t.)

ارجانی شوشتری، محمد بن محمد، ق 11 قمری

arrajānī šoštarī, mohammad ebn-e mohammad (- 17c)

وابسته به: آداب العرب و الفرس = جاویدان خرد = الحكمة الخالدة ابن مسکویه، احمد بن محمد (320-421)

اهدا به: ابوالمظفر نورالدين محمد جهانگیر پادشاه (1014_ 1037ق)

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1496_ ف

نسخه اصل: موزه بریتانیا 457 .Or؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 123گ [فیلمها ف: 1 - 66]

جاویدان خرد (ترجمه) / اخلاق / فارسی

jāvīdān xerad (t.)

وابسته به: آداب العرب و الفرس = جاویدان خرد = الحكمة الخالدة ابن مسکویه، احمد بن محمد (320-421)

این کتاب در پند و حکم و آداب پارسی قدیم است که در نیمه اول قرن سوم هجری ادیب بلیغ جاحظ بصری در کتاب «استطالة الفهم» نام آن را ذکر کرده و از آن نقل نموده و بعد ابن مسکویه آن را یافته و در کتاب «آداب العرب و الفرس» درج کرده است. متن کتاب در دست نیست. حکیمی که صاحب این اثر است و هم عصر پیدایش آن معلوم نیست گفته اند که مؤلف این کتاب هوشنگ پادشاه پیشدادی ایران قدیم است. [فرهنگ انجمن آرای ناصری در تبیین کلمه «جاودان خرد» چنین آورده: جاودان خرد به فتح واو و کسر خاء و فتح راء یعنی عقل باقی و

نام کتابی بوده از هوشنگ شاه یزدانی که در حکمت عملی نگاشته بود گویند او پادشاهی بود صورت و معنی داشته به عقیده پارسیان پنجاه کتاب آسمانی بر وی بیامد و برخی گفته اند خود از روی علم و حکمت بنگاشت یکی همین جاویدان خرد» تا آنجا: «کتاب جاودان خرد بسیار مطبوع انوشیروان افتاده بود اوراق او را در شکم آهوئی زرین نهفته در قصر مداین به زیر زمین پنهان داشته» و در تبیین کلمه «هوشنگ» گفته «او پادشاهی دانا و بینا و يزدان ستای عادل بوده و او را پارسیان پیغمبر بزرگ شمارند و گویند بر وی کتاب آسمانی نازل شده » تا آنجا: «و کتاب جاودان خرد از تألیفات اوست که در حکمت عملی نگاشته. گنجور بن اسفندیار که از وزرای سلاطين عجم است از فارسی قدیم به زبان متداوله ترجمه نموده حسن بن فضل برادر فضل ذوالریاستین وزیر مأمون عباسی آن را به زبان عرب نقل نموده و استاد ابوعلی مسکویه با الحاق حکمت های فرس و هند و روم و عرب آن را انجام داده و آن کتاب را هوشنگ شاه برای پند و اندرز پسر خود و ملوک آینده مرقوم نموده و در بعضی تواریخ برخی از آن ثبت است تا آنجا: در زمان مأمون ذوبان نام هندی آن را برآورده به نزد مأمون برده بعضی را به عربی ترجمه کردند و تتمه را که چهار صندوق بود به هند برده».] این کتاب در صندوقی از آبگینه سیاه در شکم آهویی زرین نهفته بود و در قصر مداین به زیر زمین پنهان بود تا در عصر مأمون خلیفه عباسی ذوبان نامی که فرستاده پادشاه هند بود این کتاب را در آورد و خضر بن علی نامی آن را خواند و حسن بن سهل برادر فضل ذوالریاستین آن را به عربی ترجمه کرد و نیز گفته شد که این کتاب را گنجور نامی که وزیر پادشاه ایرانشهر بود از دانش و حکمت پیشینیان برگزیده با تردید در مؤلف و مترجم و هم روشن نبودن عصر تأليف پنداشته می شود که این کتاب را اصلی است قدیم و مطالب مشابه آن در دیگر آثار باستانی ذکر شده. این نسخه می رساند ترجمه از عربی است دانسته نشد این ترجمه از کیست این نسخه غیر از آنی است که چاپ شده است. (مهدی ولائی)

ترجمه تقي الدين محمد بن شیخ محمد شوشتری ارجانی بنام ابوالمظفر نورالدین محمد جهانگیر پادشاه. (دانش پژوه)

آغاز: پادشاه معارف آگاه هوشنگ این پندنامه که معروف است به جاویدان خرد ترتیب داد ... هوشنگ شاه می گوید از خداست آغاز و به او انجام ...

انجام: دیگر فرمود که حلم با دشمن سفاهت کردن است [فهرستواره منزوی 413/6]

آغاز و انجام: برابر

بخشی از آن است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1064ق، کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای مقوایی، 9ص (87-95)، 25 سطر،اندازه: 18/7×9/8 سم [ف: 5 - 66]

آغاز و انجام: برابر

در فهرست مترجم با احتمال محمد حسین بن حاجی شمس الدين دانسته شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1266ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 3گ (165پ -167پ)، 30 سطر، اندازه: 21×35سم [ف: 4 - 24]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: نائینی؛ 6گ، 16 سطر، اندازه: 21x15سم [ف: 6 - 403]

جاویدان خرد (منتخب) / اخلاق / عربی

jāvīdān xerad (mn.)

قمی، علیقلی بن قره چغای، 1020؟ ق 11 قمری

qomī, ‘alī-qolī ebn-e qara čaqāy (1612 - 17c)

وابسته به: آداب العرب و الفرس = جاویدان خرد = الحكمة الخالدة ابن مسکویه، احمد بن محمد ( 320-421)

گزیده ای از جاویدان خرد گنجور پسر اسفندیار ساخته مشکویه رازی. سه بندی است به عربی.

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7431/5

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1082ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 3گ (217-220)، ابعاد متن: 6x4، اندازه: 12×20/5سم [ف: 16 - 566]

جاوید بهار > بهار جاوید

جاوید نامه > جاودان نامه

جاه/ عرفان و تصوف/ عربی

jah

تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 9469/135

منقول از جواهر القرآن غزالی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، 1 ص (318) [مختصر ف: _ 679]

الجبال و المعادن من كتاب الملخص (قول في) / طبیعیات/ عربی

al-jībāl wa-l maʻādin min k.-il mulaxxas (qawl-un

در فرق بين سحر و طلسمات بر مبنای قوانین فلاسفه.

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4345/13 _ف

نسخه اصل: دانشگاه پرینستن شماره 3559. در ص ع این مجموعه

آمده است: «فيها خط الطوسی» و مجموعه در راهنمای کتاب ( 657-649/16 ) شناسانده شده؛ بی کا، تا: قرن 7؛ 5گ (285_ 289) [فيلمها ف: 3 - 49]

جبر الانكسار / رياضيات / عربی

jabr-ul inkisār

تهرانی، عبدالله بن میرزا احمد، ق13 قمری

tehrānī, 'abd-ol-lāh ebn-e mīrzā ahmad (- 19c)

تاریخ تالیف: 1201ق

در یک «مقدمه» و «خاتمه» و چهار «جبر».

تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:3078/5

آغاز: الحمد لجبار الأرض و السماء؛ انجام: فطفقنا مسحة بالاعناق شكرا للخلاق

خط: نسخ، بی کا، تا: 1203ق، کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 18 سطر، اندازه: 19x1376 سم [ف: 6 - 201]

الجبر (رسالة في) > الجبر و الاختيار

جبر و اختیار > احوال افعال المكلفين

تم جبر و اختیار > الجبر و الاختيار

جبر و اختیار > فائدة جديدة

جبر و اختیار > جبر و تفویض

جبر و اختیار > بیان الامر بين الأمرين على ماهو عليه في البين

جبر و اختیار > اختیار عباد

جبر و اختیار > رفع شبهة الجبر و الاختيار

جبر اختیار > الصراط المستقيم

والجبر و الاختيار القضاء و القدر

الجبر و الاختيار > افعال العباد

الجبر و الاختيار > خلق الأعمال

الجبر و الاختيار > شبهه حسن و قبح

والجبر و الاختيار > القضاء و القدر

جبر و اختیار = جبر و قدر = رساله قدریه = قضا و قدر / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār = jabr va qadar = r.-ye qadrīye = qazā va qadar

نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 – 672 قمری

nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)

رساله ای است فارسی و مختصر در بررسی مسئله جبر و قدر. مرتب شده در ده «فصل»: 1. حکایت مذاهب در این موضع و اشاره به حجت هر کدام؛ 2. ذکر وجوب و امکان و امتناع و احکام هر یک؛ 3. ذکر اسباب و علل و اشاره به معنی جبر و اختیار؛ 4. در آنکه سبب تا موجب نباشد مسبب از او صادر نشود؛ 5. کیفیت استناد اتفاقات به علل؛ 6. بیان آنکه وجوب فعل از فاعل، منافی اختیار او نبود؛ 7. ذكر قوی و افعال انسانی و فرق میان آنچه به اختیار او بود و آنچه نبود؛ 8 بحث از قدرت و ارادت و کیفیت صدور افعال اختیاری از هر دو؛ 9. در آنچه حاصل این مباحث است و حل بعضی از شبهه ها؛ 10. در آنکه اطلاق اختیار به این معنی بر باری تعالی شاید یا نشاید. همان که شیخ رکن الدین محمد بن على جرجانی آن را تعریب کرده است و میرداماد فصل نهم آن را در پایان ایقاظ 5 ایقاضات (هامش قبسات ص 42-138) آورده است. صاحب کشف الحجب و الاستار این رساله را به خواجه نسبت داده و صاحب روضات نیز آن را از مؤلفات خواجه دانسته است.

آغاز: الحمد لله رب الارباب و مسبب الاسباب و مفتح الابواب و ملهم الصواب و سهل الامور الصعاب و الصلاة على محمد المبعوث بفصل الخطاب و على آله اولی الحساب و الأنساب. اما بعد بحكم آنکه بعضی برادران که بر سبیل حسن ظن بمحرر این سواد تصور آن داشتند که در مباحث عقلی چشم دید آن دارد اقتراح کردند که آنچه اورا روشن شده است در مسئله جبر و قدر [ جبر و اختیار قضا و قدر] که از جمله مسائل مشكله است که میان اصناف خلق دائر باشد و اکثر افهام از وصول بتحقيق آن قاصر بر سياقت تقریر و تفهیم نه بر طريق جدل و نظر تحریر کند ... و جمله در ده فصل مرتب کرده آمد ...

انجام: پس از اقسام مذکور لایقتر آن باشد که آنجا فاعل بذات گویند و بس و بر اجمال دانند که هر چه معقول و مفهوم و موهوم و متخیل و محسوس خلق باشد، ازو تعالی مسلوب باشد و او از آن متنزه، و از این تنزیه هم متنزه. اذا بلغ الكلام الى الله فامسكوا، تم بعون الله و حسن توفيقه رسالة الجبر و الاختيار القضاء و القدر من تصنيف مولی الانام افضل المتاخرین خواجه نصير الدين محمد الطوسي قدس الله روحه.

چاپ: در مجموعه رسائل خواجه، مدرس رضوی چاپ شده است؛ مشار عربی، ص248؛ طهران، سنگی، بی ناشر، 1315ق، وزیری، (كلمات المحققين: ج 2، صص 140-156)؛ طهران، 1341، سنگی، جیبی، 59ص [الذريعة 83/5 -86 و 143/17 شماره 750؛ نسخه های منزوی 772/2؛ احوال خواجه از مدرس رضوص ص 260 و 299؛ مشترک پاکستان 2/ 950 «جبر و اختیار قضا و قدر»: نشانی 5 نسخه؛ کشف الحجب 279]

شرح و حواشی:

1- الجبر و الاختيار؛ ركن الدين جرجانی، محمد بن على (-8)

آغاز: برابر

خط: نسخ، كا: عبداللطيف بن احمد بن عبد اللطيف بن اسعد بن محمد بن عبدالجبار طوسی، تا: 19 ربیع الثانی 790ق؛ از روی

نسخه ای که فخر الدین احمد بن قاضی سعید عماد الدين محمد طوسی نوشته بوده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 10گ(117پ -126ر)، 21سطر (13x 6/5 )، اندازه: 18x8/5 سم [ف:11 - 21]

آغاز: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 886ق ؛ 27 سطر، اندازه: 5/ 20×29سم [ف: 2- 411]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 231416-ف

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلمها ف: 1- 671]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: تاج الدین حسین مشهور به صاعد، تا: با تاریخ 972ق، جا: قزوین؛ 30ص (120-150)، 19 سطر، اندازه: 10/5 ×19 سم [ف: 32 - 136]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 999ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قرمز، 21ص (1-21)، 15 سطر، قطع: رقعی، اندازه: 18*12سم [ف: 5 – 432]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 نشریه:[ 7- 280] .

آغاز: برابر

بی کا، تا: قرن 10؛ 20گی، قطع: بياض رقعی [چند نسخه في: - 388]

آغاز: برابر؛ انجام: فاعلی که بالذات نبود اگر بحسب قوتى فاعل ... اگر در وی موجود بود چنانکه او رت اگر به آن...

خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شرقی، 2گ (147-148)، 24 سطر مورب، اندازه: 18x10سم [ف: 32 - 276]

آغاز و انجام:برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد قاسم بن بهزاد، تا: قرن 11؛ کاغذ: نوعی ترمه، جلد: میشن زرد، 5گ (73ر-77پ)، اندازه: 25/2x16/6 سم [ف: 8 - 29]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن قرمز، 13گ (90پ -102پ)، اندازه: 26/5x 14/2 سم [ف: 8 - 15]

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج جگری، 8ص (140-147)، اندازه: 17x12 سم [ف: 32 - 41]

آغاز: بسمله افعال العباد ينقسم الى ما يكون تابعا لقدرته

خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد ابراهیم رازی، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج جگری، 2ص (147-148)، اندازه: 12×17 سم [ف: 32 - 41] 12. اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:133/4

بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 929]

بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: ربعی [نشریه: 6 - 694]

خط: نسخ، کا: اسدالله بن ظهيرالدين على دوانی، تا: قرن 11[ف:- 359]

نسخه اصل: نسخه آقای روضاتی در اصفهان. در ده فصل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [فيلمها ف: 1 - 722]

تا نیمه فصل 8؛ خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی رنگارنگ، جلد: مقوایی عطف میشن، 11گ (66پ - 76پ)، 17 سطر (15x10)، اندازه: 18x 12/5سم [ف: 8 - 558]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق ریز، کا: نصیر الدین محمد رضوی شاگرد آقا حسین خوانساری، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 2گ (67ر -69ر)، 42 سطر (23x13)، اندازه: 31x20سم [ف: 16 - 339]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1356/20

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 173]

حکمت خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: مقوا، قطع: وزیری [ف: 2- 62]

آغاز: بسمله، رب يسر ولا تعسر الامور الصعاب، و الصلاة على محمد المبعوث بفضل الخطاب و الحمد لله رب العالمين؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، 1گ (251) [ف: 15 - 168]

آغاز: رسالة في الجبر و القدر للشيخ الطوسی رحمه الله تعالی، در حکایت مذاهب و اشارت بحجة هر قوم. پارسی جبر بر کاری داشتن باشد و پارسی قدر اندازه و تقدیر قومی می گویند مردم را هیچ کار اختیاری نیست؛ انجام: بعضی دعوی ضرورت کنند در علم بانکه مردم را فعلی است و در آن مختارست.

نسخه ما گزیده ایست از آن؛ خط: نستعلیق، كا: طهماسب قلی، تان قرن 11، جا: سورت هندوستان؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 22x12/5 سم [ف: 13 - 130]

خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 24ص (378-401)، 23 سطر، اندازه: 26/2x13/3سم [ف: 7- 60]

بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (244-253پ)، 19 سطر، اندازه: 25x16سم [ف: 1 - 168]

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 25گ (27پ -51ر)، 14 سطر (5×12/5)، اندازه: 17/5x9/5 سم [ف: 390]

آغاز: برابر؛ انجام: تمت الرساله الجبر و القدر بعون الله المبک الاكبر

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [رایانه ]

آغاز: برابر؛ انجام: و عدم سبب همچنانکه عدم مسبب دلیل عدم سبب موجب آن.

خط: نسخ، بی کا، تا: 1038ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 27گ (2پ -28)، 15 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف:45]

نسخه اصل: بادلیان ش 95 اوزلی (1422)؛ بی کا، تا: 1042ق [فیلمها ف: 1- 557]

آغاز و انجام:برابر

خط: شکسته نستعلیق متوسط، كا: سليمان بن پیر احمد، تا: جمادی الاول 1042ق؛ مهر: «فلنفسه من عمل صالحا»، «من کتب العبد ... المجيب محمد صالح الطبيب»، «ایحسب احمد العالمين»؛ کاغذ: اصفهانی مایل به حنایی، جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، اندازه: 15/5 ×19 سم [ف: - 44]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1043ق؛ جلد: میشن مشکی، 26ص ( 138-113 )، 17 سطر، اندازه: 20x12/5 سم [ف: 24/3 - 124]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1044ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ، 19 سطر [ف: 5 – 292]

آغاز: برابر

خط: نسخ، كا: فضل الله بن مسعود، تا: 1047ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14گ (49پ -62ر)، 21 سطر، اندازه: 20x11سم [ف: 30 - 172]

آغاز و انجام: برابر

كا: نادر توقانی، تا: 1050ق؛ 101ص (248-348) [ف: 7- 59]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الثانی 1053ق؛ کاغذ: سپاهانی[نشریه: 11 - 927]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: طيب، تا: 55-1056؛ کاغذ: ترکی نخودی رنگ، جلد: مقوای روکش چرم لاکی، اندازه: 36x24/5 سم [ف: 7 _ 167]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد بن حسین عقیلی استر آبادی، تا: 1058ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 20ص (176-195)، 24 سطر [ف: 9 - 234]

خط: نستعلیق، كا: حسینی، تا: 1062ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 44ص (222-265)، ابعاد متن: 14x5، اندازه: 18x9سم [سنا: ف: 1- 390]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد مؤمن الشريف بن محمد على نصر آبادی، تا: 16 رجب 1064ق؛ مصحح، کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج، 10گ (257پ -266پ)، 23 سطر، اندازه: 24/5x 13سم [ف: 3 - 165]

آغاز: سکالش ستایش ایزدی از قانون اندیشه خردمند بیرونست و یارای شرح سپاس خداوندی.

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1065ق؛ مصحح، مقابله شده؛ وقف شهید؛ جلد: تیماج قهوه ای، 57ص، اندازه: 18x12سم [ف: 259]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 893/1

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3- 87]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1069ق؛ 12گ (39-50) [ف: 15 - 319]

آغاز و انجام: برابر

در ده فصل؛ خط: نسخ، كا: میر جعفر بن عبدالله حسینی، تان 1069ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: روغنی حاشیه گل و بوته، 14 سطر (1467/5 )، اندازه: 25x15سم [ف: 14 - 239]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا علی ادیب، تا: 1069ق؛ دارای یک سر فصل؛ در ورق 7: مقتله ای فارسی درباره محال بودن عدم هست؛

کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 12گ (5پ -16ر)، اندازه: 25x15/5 سم [ف: 14 - 306]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1073ق، جا: تهران؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوا با روکش کاغذ سرمه ای، 23گ (64-86)، 15 سطر (12x5)، اندازه: 1789/5سم [ف: 34 - 72]

خط: نسخ، كا: محمد حبيب بن قوام الدین محمد، تا: 1074ق، جا: يزد؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 7گ (26پ -132)، 34-21 سطر برخی چلیپا، اندازه: 38x24سم [ف: 4 - 26]

كا: غیاث الدین مسعود حسنی حسنی طباطبائی، تا: 1076ق، جا: میانه؛ کاغذ رنگین، جلد: تیماج مشکی [سنا: ف: 2 - 176]

خط: نستعلیق، کا: میرمیران پسر محمد مسعود طباطبائی، تا: جمعه 16 ذیقعده 1076ق [نشریه: 7 - 132]

آغاز: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 19 جمادی الثانی 1078ق؛ 7 گ (35ر -41ر) [ف: 16 - 184]

آغاز: باریتعالی را شاید یا نشاید این است فهرست فصول و بعد از این ابتدا تقریر این معانی کنیم ؛ انجام: برابر

خط: نسخ، كا: عبد الله مقری، تا: 6 ذیحجه 1078ق؛ با مقابله از نسخه ای که از روی اصل نوشته شده؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی عطف تیماج مشکی، 8گ، اندازه: 13×25/5 سم [ف مخ: - 55]

آغاز: فصل اول در حکایت مذاهب و اشارت در حجت هر قومی؛ انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمود، تا: 1082ق؛ کاغذ: نخودی آهاری، جلد: میشن، 15 سطر، اندازه: 6/5*15 سم [الفبائی ف: 448]

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1083ق؛ کاغذ: حنایی و نخودی، جلد: مقوایی با عطف پارچه، 11ص (32-42)، سطور چلیپا،اندازه: 13×24/5سم [ف: 17 - 419]

خط: نستعلیق، کا: محمد معصوم بن محمد شریف سرکانی، تا: ذیحجه 1084ق، جا: قندهار؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 27گ (32_6)، ابعاد متن: 1287، اندازه: 1689/5 سم [ف:16-557]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1087ق؛ پس از این در 36 صفحه اخباری است در قضا و قدر و مشیت و امثال آن از کافی و غیره؛ واقف: نائینی؛ 16گ، اندازه: 18712 سم [ف: 4 - 121]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1087ق؛ مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ 3 گ، اندازه: 43826سم [ف: 4 - 121]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1087ق؛ 10گ، 22 سطر، اندازه: 25 * 14سم [ف: 4 - 122]

خط: نسخ، كا: محمد حسین پسر حاج محمد هاشم طبیب، تا: 1087ق؛ کاغذ: آهار مهره شکری رنگ، جلد: تیماج قرمز، 30ص (30-1 )، 14-20 سطر، اندازه: 18x15 سم [ف: 5 - 430]

بی کا، تا: 6 رجب 1089ق، جا: اردستان [نشریه: 5 - 225]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: محمد مومن حسینی، تا: 1094ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری رنگ، جلد: تیماج قهوه ای، 16گ (38ب -53ر)، 17 سطر، اندازه: 18/5* 12 سم [ف: 22 _ 178]

آغاز و انجام: برابر.

خط: نسخ، كا: اسحاق بن نوروز شولستانی، تا: 1095ق؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، 6گ (179ر-184ر)، 23 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 37 - 242]

خط: نستعلیق خفی، کا: محمد محسن خاتون آبادی، تا: 1095ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوای روکش تیماج مشکی، اندازه: 21x 13سم [ف: 7 - 378]

انجام: فامسكوا و نعم ما قال: پاک از آنها که عاقلان گفتند *** پاکتر ز آنچه عاقلان گفتند. (بحمدالله و توفيقه تمت رسالة الجبر و القدر المنسوبة إلى افضل المحققين خواجه نصیر الدين الطوسی رحمه الله اللهم اغفر لكاتبه و والديه و اقار به بحق محمد و جاه محمد و آله عليهم السلام؛

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1097ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 14گ(65-78ر)، 19 سطر (15x7)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 6 - 2263]

آغاز و انجام: برابر

بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 19ص ( 239-221 )، اندازه: 24x13سم [ف: 1- 69]

تا اوائل فصل هشتم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: آهار مهره ضخیم، جلد: تیماج سبز، 19ص (382 _

400)، 19 سطر، اندازه: 22x14سم [ف: 21 - 248]

خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالله پسر محمد رضا، تا: قرن 12؛ نیمه دوم به خط نستعلیق عبدالله پسر محمد رضا مورخ 1147؛ کاغذ: نازک آهار مهره، جلد: تیماج قرمز، 36ص (125-160)، 15-18 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 5 - 431]

بی کا، تا: قرن 12 [رشت و همدان: ف: - 1220]

اصفهانی با رنگ های گوناگون، جلد: تیماج قرمز، 31ص (414_ 444)، 20-16 سطر، اندازه: 22/5x13/5سم [ف: 5- 432]

آغاز و انجام: برابر

خط شکسته نستعلیق، کا: شهاب الدین حسین بن ناصر الدین حسین حسنی حسینی جعفری دیباجی، تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا با روکش گالینگر، 6گ (59پ _64)، ابعاد متن: 10/5 ×20، اندازه: 14/5 × 22/5سم [ف: 13 - 275]

بی کا، تا: قرن 12 [ف: 3- 44]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق خوش، كا: امیر قلی ولد ملا سید علی، تا: قرن 12؛ مجدول، دارای سرلوح رنگین؛ کاغذ: شرقی سفید نازک، جلد: رو ترمه عطف و حواشی تیماج قهوه ای، 25گ (3پ -27ر)، 15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 21 - 202]

آغاز: برابر انجام: که صدور فعل از او تعالی از اختیار و جبر.

بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، 16ص (133 _ 148)، 16 سطر، اندازه: 5/5×12 سم [ف: 10 - 442]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر ( 16/5x7 )، اندازه: 3614/3 / 20سم [ف: 2 - 189]

آغاز و انجام: برابر.

خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11 یا آغاز قرن 12، 12گ (104ر115ر) [ف: 2 - 61]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 12؛ کاغذ: آهاری حنایی، جلد: مقوا عطف تیماج قهوه ای، اندازه: 14/5× 9/5 سم [ف: 11 - 344]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی سفید آهار مهره، جلد: تیماج قهوه ای، 11گ (176پ -186)، 21 سطر، اندازه: 20× 14سم [ف: 12 - 328]

کا: محمد بن صفی الدین سید محمد حسینی، تا: رمضان 1106ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 16ص (151-166)، اندازه: 15×9سم [ سنا: ف: 1 – 145]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 14 رجب 1112ق؛ 30ص (91-120)، اندازه: 10/5 ×15 سم [ف: 32 - 187]

آغاز: برابر؛ انجام: فخرجت و لم اعانيه بعد ذالک خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1112ق [رایانه ]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق ریز، کا: محمد رضا بن محمد حسین طالقانی، تا: 1116ق، جا: قزوین؛ تملک: محمد بن احمد موسوی؛ جلد: تیماج قهوه ای،اص (115-121)، 21 سطر، اندازه: 18x10/5 سم [ف: 32- 32]

قم؛ گلپایگانی، شماره نسخه: 6255/2 _ 31/135

عکسی است، نسخه اصل: همان نسخه بالا [ف: 3 - 1147]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد مهدي بن علینقی حسینی قمی مشهور به توحید، تا: 1116ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 9گ (161-169ر)، 25 سطر، اندازه: 23x12/5 سم [ف: 11 - 348]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1122ق، جا: مشهد رضوی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 38ص (65-102)، 15 سطر، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 24/3- 50]

آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، بی کا، تا: 25 ذیقعده 1129ق؛ کاغذ: شرقی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 12گ (1پ -12)، 23 سطر، اندازه: 19×18سم [ف: 23 - 160]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1131ق [الفبائی ف: - 163]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: کبود، جلد: تیماج تریاکی، قطع: خشتي [نشریه: 3 - 391]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 28گ (127پ -154 پ)، 12-13 سطر، اندازه: 11/5 ×17/5 سم [ف: 25 - 206]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (150-159)، 23 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [محدث ارموی مخ: 1 - 496]

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16گ (160-175 ر)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 2 - 136]

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ جلد: روغنی گل و بوته دار، 33گ، 9 سطر، اندازه: 8/5× 13/5 سم [ف: 2- 104]

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 19×24/5سم [ف: 83 - 2]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، جلد: مقوا کرم عطف تیماج، 6گ، 27 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 3 - 1147]

خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوای ابری، 7 گ (26پ - 32ر)، 26 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: 4 - 26]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 27 جمادی الثانی 127-1207ق، جلد: تیماج تریاکی، قطع: جيبي [ف: 2 - 61]

كا: مصطفى بن محمد علی حسینی، تا: 1208ق، جا: اصفهان [نشریه: 2 - 103]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: علی بن محمد محسن قزوینی، تا: شنبه 24 ربیع الثانی 1218ق؛ جلد: چرم قهوه ای، 20ص (233-252)، اندازه: 20/5x15 سم [ف: 9- 552]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2338/13

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6 - 430]

خط: نستعلیق، كا: احمد بن محمد طاهر، تا: 1218ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 4گ (204-207 متن و هامش)، 31 سطر (16×8)، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 10-1745]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: فتحعلی زند، تا: 1233ق؛ جلد: مقوای زرد، 5گ، 32 سطر، اندازه: 20/5 × 29/5سم [ف: 3 - 1147]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1237ق؛ ضمیمه نسخه ش 25718 [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: محمد یوسف بن محمد طبری، تا: شعبان 1242ق؛ واقف: حسین کی استوان؛ کاغذ: حنایی و شکری، جلد: تیماج مشکی، 14 سطر، اندازه: 15x10سم [ف: 11 - 346]

بی کا، تا: 1243ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 29ص ( 134-106 )، 18 سطر (14x8)، اندازه: 14×20سم [ف: 16 - 148]

خط: نستعلیق، کا: ابو الحسن، تا: 1256ق؛ 11گ (26پ - 36پ)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 1- 177]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد مهدي بن محمد رضا اصفهانی مشهور به ارباب، تا: 1257ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 11گ (142پ -152پ)، 16 سطر، اندازه: 21x15سم [ف: 24 - 305]

آغاز و انجام: برابر

خط: تعليق، بی کا، تا: 1260ق؛ 18گ(39پ -56ر) [ف: 3 - 222]

بی کا، تا: سه شنبه 4 رمضان 1263ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 10گ (91-100ر)، اندازه: 20x15سم [ف: 9 - 880]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و نستعلیق تحریری، كا: اسماعیل فرزند کاظم حسینی تنکابنی، تا: شنبه آخر ذیقعده 1263ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، 25گ (85-109)، 12 سطر، اندازه: 1286 سم [ف: 30 - 421]

آغاز و انجام: برابر در فهرست با عنوان «خلق الأعمال» آمده؛ خط: نستعلیق، كان ابوالقاسم حسینی تفریشی، تا: 1263ق، جلد: چرم سبز، 5گ (71پ -75پ)، 33 سطر، اندازه: 21/5 × 34/5سم [ مؤيد: 3 - 631]

خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد اسماعیل، تا: 20

جمادی الثانی 1266ق؛ 8گ (127-134ر)، اندازه 17/5x 22سم [ف: 2 - 338]

آغاز و انجام: برابر

خط نسخ، بی کا، تا: 1272ق؛ رکابه دار؛ جلد: مقوا رویه کاغذ ابر و باد، 25 گ (1پ _25 ر) سطر، اندازع: 11 ×16/5 سم [ف: 13_44]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد بن زین العابدین موسوی، تا: 18 صفر 1283ق؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 16گ (216پ - 231پ)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 7 - 314]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره شوال 1285ق، کاغذ:شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 18 گ (228-295پ)، اندازه: 11x8سم [ف: 1-173]

خط: نستعلیق، كا: على بن اسد بیک فراش خلوت ناصرالدین شاه، تا: 1287ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 28گ (38-66)، 15 سطر (1466)، اندازه: 21x14سم [ف: 16 - 113]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد صادق، تا: 1290ق؛ جلد: مقوا عطف تیماج قهوه ای، 10گ، 21 سطر، اندازه: 22×14/5 سم [ف: 3 - 1147]

آغاز و انجام: برابر

خط نستعلیق، کا:زین العابدین، تا: ربيع الثانی 1290ق؛ جلد: مقوایی عطف تیماج، 9گ، 21 سطر، اندازه: 18x11 سم [ف: 3 - 1147]

خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد علی، تا: 1296 ق [الفبائی ف: 163]

خط: نسخ، کا: محمد هادی، تا: رمضان 1302ق؛ اهدایی: محمد جواد علمیه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 14گ (13-26)، اندازه: 18x11 سم [ف: 4 - 1229]

کا: محمد بن محسن تبریزی، تا: 1322ق [اوراق عتیق: 1- 253]

آغاز: برابر؛ انجام: عطر الله قده ... 1325؛

خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1325ق [رایانه]

آغاز: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 23 ذیحجه 1341ق [رایانه ]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1354ق؛ ضمیمه نسخه ش 24324 [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ ضمیمه نسخه شماره 551 [رایانه]

آغاز: سروی نکند یا کرمی کند چنین فاعل را فاعل بطبع خوانند در حالت انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ [رایانه ]

آغاز: بسمله، رساله جبر و اختیار سلطان العلماء المحققين خواجه؛

انجام: كما أن الماديات ترسم في الالات

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: صفائی خوانساری، احمد بن محمدرضا، بی تا؛ اهدایی: رهبری، 1373 [رایانه]

خط: شکسته نستعلیق، کا: مرتضی قلی خان شاملو، بی تا؛ مجدول با سرلوح زرین؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 18ص (30 _47)، 21 سطر (12x3)، اندازه: 18×10 سم [ سنا: ف: 1- 91]

خط شکسته تعلیق، بی کا، بی تا، 32گ (18پ -49پ) [ف: 3-222]

آغاز و انجام: برابر

بی کا، بی تا؛ 28 ص (28-55) [ف: 9 – 697]

آغاز: برابر؛ انجام: قومی گویند هر چه مدح و ذم آن راجع باین است و این را ... نوشته بودم.

بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 2ص (93-94)، اندازه: 5816/ 20سم [ف: 9 - 699]

بی کا، بی تا [نشریه: 7- 519]

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1548]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه ]

آغاز: برابر؛ انجام: و هر ارادتی مبدأ حرکتی وطلبی دیگر می شود تا برسد به حدی که تقدیر کرده باشند و به حسب آغاز رساله تا فصل هشتم؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 20 گ، 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 3 - 1147]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح: 15گ، 21 سطر [ف:3-1146]

جبر و اختیار / عرفان و تصوف / فارسی

jabr va extīyār

نسفی، عزیز الدین بن محمد، ق7 قمری

nasafī, 'azīz-od-dīn ebn-e mohammad (- 13c)

پاسخ به این سؤال عرفانی است: جبر با فرستادن پیامبران چه تناسب دارد، و اینکه همه چیز در کتاب خداست چرا بعضی از رویدادها بی تناسب می باشد. این رساله دنباله دو رساله درباره عالم صغير و عالم کبیر است؛ با عنوانهای «ای درویش».

آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين ... اما بعد چنین گوید ... جماعت درویشان می گویند که در رساله دوم تقریر گردید که افلاک و انجم کتاب خدایند ... بر این دو سؤال جوابی گویید یکی آن که جمله چیزها در کتاب خدا نوشته است ... پس ما در آن چیزها مجبور باشیم.

انجام: ای درویش می باید کارسازی کرد که شاید به سلامت بگذری. تمت.

چاپ: این رساله با دگرگونی هایی در مجموعه رسائل او با نام «در بیان لوح محفوط و در بیان جبر و اختیار و در بی قضا و قدر» (ص 195-204) آمده است.

[فهرستواره منزوی 104/7 با عنوان «افلاک و انجم کتاب خدایند» (2 نسخه) و 125/6 با عنوان «جبر و اختیار»]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 1075ق؛ کاغذ: آهار مهره فرنگی، جلد: میشن سیاه، 3 گ (116ر_ 118ر)، 18 سطر، اندازه 15/7× 22/2 [ف: 7- 170]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: فرنگی، 2 ص ( 135-134 )، اندازه: 13/5 × 21/5سم [ف: 23 – 287]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: حیدر علی، تا: شوال 1280ق، جا: تهران؛ کاغذ: فرنگی سفید آهار مهره، جلد: مقوایی، 3گ (202ر-205ر)، 15 سطر (15x8)، اندازه: 22/5x15سم [ف: 5 - 51]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: ربيع الثانی 1285ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (169پ -171پ)، 13 سطر، اندازه: 10/5× 17/5 سم [ف: 21 - 21]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد جواد بن محمد حسين الطبيب الطهراني (نجم الحكماء)، تا: 1314ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 3گ (65پ -67ر)، 15 سطر (15/5× 99)، اندازه: 20/5× 613سم [ف: 14 - 218]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

ركن الدين جرجانی، محمد بن على، ق8 قمری

rokn-od-dīn-e jorjānī, mohammad ebn-e ‘alī (- 140)

وابسته به: جبر و اختیار = جبر و قدر = رساله قدریه = قضا و قدر؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)؛

ترجمه تحت اللفظی بسیار روانی است از رساله «جبر و اختیار» خواجه نصیر الدین طوسی در همان فصول ده گانه. گمان می رود که ترجمه ركن الدين محمد بن علی گرگانی استرابادی باشد که پاره ای از آثار فارسی خواجه را ترجمه کرده است.

آغاز: الحمدلله رب الأرباب و مسبب الأسباب.. و بعد لما حسن في ظن الاخوان أن لي في المباحث العقلية عينة دراكة اقترحوا على ان اكتب لهم في المسئلة الجبر و القدر التي هي من المسائل المشكلة الدايرة بين اصناف الخلق.

انجام: أو محسوس للخلق هو مسلوب عن الله تعالى و هو عنه منزه، اذا بلغ الکلام الی الله تعالی فامسکوا.

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (203ر-208پ)، اندازه: 30x18/5 سم [ف: 18 - 202]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1082ق؛ 14ص (200- 213)، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 32 - 200]

خط: نسخ، كا: محمد کهنلو، تا: 17 ربیع الثانی 1241ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، اص (74پ)، 21 سطر (16×9/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 342]

خط: نسخ، كان محمد علی کرمانشاهی، بی تا؛ 3گ (248 پ _ 250ر) [ف: 4 - 26]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، در متن و حاشیه به طور چلیپا، مجدول

مذهب؛ واقف: نائینی؛ 4گ [ف: 4 - 121]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری

jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)

در اینکه همه رنج ها از خداوند نیست و خداوند سموم و عقاقير مفيده هر دو را آفریده است و تناول به اختیار ماست و بدین گونه گوشه ای از مسئله جبر و اختیار را مورد گفتگو قرار داده است.

آغاز: رساله در مسئله معضله ايضاله. مسئله معضلة. نتوان گفت که جميع امراض و الام از حضرت حقست چه اوست که خالق اشياء ضاره و ایجاد عقاقير و اغذيه و اشربه متخالفة الخواص کرده است؛

انجام: و ليكن مضرت نکند الابتكصر، گویند در درجه دو مست و اگر مضرت کند و ليكن هلاک نکند الابتكثير، گویند در درجه سوم است و اگر هلاک کند در درجه چهارم است [فهرستواره منزوی 124/6]

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5180/28

آغاز و انجام: برابر

این رساله در فهرست شناخته نشده است و با عنوان «مسئله معضله» آمده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1069ق؛ 2گ (290-291) [ف: 15 - 332]

جبر و اختیار (رساله فی) / کلام و اعتقادات/ عربی

r. fi)jabr va extīyār

حسنی حسینی، معین الدین بن صفی الدین، ق 9قمری

دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 2908 قمری

hasanī hoseynī, moʻīn-od-dīn ebn-e safī-yod-dīn ( 15c)

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 23394

آغاز: بسمله، یا قریبا غیر بعید؛ انجام؛ تاج الدین حسین صاعد مطابق و موافق 1342

خط: نسخ، کا: سراوری، علی بن حسین، تا: 1342 ق [رایانه]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extiyar

دوانی، محمد بن اسعد، 830 _ 908 ؟ قمری

davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)

اهدا به: میر میران ماضی اصفهانی

رساله ای است در باب جبر و اختیار. دوانی این رساله را به نام میر میران ماضی اصفهانی مصدر ساخته و نام وی را در یک رباعی چنین یاد کرد است: «جائی که کتاب اهل احسان خوانند *** القاب تو سردفتر ایشان خوانند / آنجا که رود حديث میران جهان *** برجاست تو را که میر میران خوانند»

[مجالس المؤمنین ج 2، ص 227؛ در خزينة الاصفياء ص133_ «سید میر میران بن سید مبارک حقانی گیلانی» آمده است و شاید غیاث الدین میر میران حاکم یزد (از اعقاب شاه نعمة الله ولی و از نوادگان دختری شاه اسماعیل صفوی) ممدوح وحشی بافقی باشد. رک: گنج سخن، ج 3، ص 27.]

1 - مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:1076

آغاز: یا من جبر الخلق بقهر التدبير *** در جبر و اختیار ما مانده اسير / از جبر تو بود جنبش موجودات *** هر چند به اختیار ما باشد تقصير؛ انجام: بنده با آنکه او مستقل است در برداشتن و مباشره فعل بعد از خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: نخودی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، 17ص ( 223-207) ، 19 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 1 – 381]

آغاز: در تحقیق اقسام جبر است، بدانکه لفظ جبر در چهار معنا استعمال شده جبر کلی، جبر جزئی، جبر تخلفی، جبر تعینی؛

انجام: اما چون قلم اینجا رسید سر بشکست زیرا در خانه اگر کس است یک حرف بس است و من الله توفيق الفهم

جز آنچه که منزوی (771) آورده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1311ق، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 18گ (78پ -95پ)، 20 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 6 - 14]

آغاز: ... لو شاء الله اگر جناب اقدس سبحانی خواست توحید و عدم اشتراک ایشانرا و لو جبرا ما اشركوا؛ انجام: اما از برکت و میمنت بسم الله که گفتی زایل گشت اللهم اجر على لساننا الحق بحق محمد و آله صلى الله عليه.

گویا از دوانی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1311ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 5گ (95-99ر)، 20 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 6 - 14]

جبر و اختیار/ کلام و اعتقادات/ عربی

jabr va extīyār

حسینی دشتکی، احمد بن ابراهيم، - 1015 قمری

(hoseynī daštakī, ahmad ebn-e ebrāhīm (- 1607)

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16913/60

آغاز: اعلم أن الناس في افعال العبا فرق مختلفه و مذاهب شتى، فمنهم الجبريه المحضه و منهم، انجام: لم لا يجوز حصول الكمالات له على سبيل التريج (؟) الى غير النهايه

بی کا، تا: 1086ق؛ اگ (120ر - 120 پ) [ف: 47/1 - 23]

جبر و اختیار = قضا و قدر / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār = qazā va qadar

فانی شیرازی دهدار، محمد بن محمود، 947 - 1016 قمری

fānī šīrāzī dehdār, mohammad ebn-e mahmūd (1541 - 1608)

مؤلف در آغاز می گوید: که برادران دینی از من خواستند که چون در مسئله جبر و قدر اختلاف به جایی رسیده که برخی انسان را در کار خود مانند جماد دانند و دسته دیگری او را آفریننده کار خود، چیزی بنویسم. وی پیش از طرح مسئله جبر و قدر، چهار پیش گفتار دارد و آنگاه به اثبات موضوع می پردازد: .. اخبار آمده درباره نخستین آفریده؛ 2. ایجاد ممکنات؛ 3. تقسیم علم به فعلی و انفعالی؛ 4. نسبت هستی ها به صادر اول. پس از پایان مقدمات می گوید: «و چون این مقدمات معلوم شد باید دانست که هر کس که انسان را در فعل خود چون جماد می داند در حرکتش آن کس جماد است».

آغاز: از عدم نمودار محمد دهدار عزیزان و برادران دینی که سوال نموده اند که اختلاف عقاید در مسئله اختیار و جبر.

انجام: یاقوت ناهمواری شود از قلم است که در آن وقت همان قلم ممكن الحصول بوده و الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا سيد المرسلين و على آله اجمعين.

چاپ: به تصحيح حسن حسن زاده آملی، یادنامه مطهری، کتاب اول، تهران 1360، ص 259-296؛ [نسخه های منزوی 772؛ فهرستواره منزوی 123/6]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: طهماسب قلی، تا: 1055ق، جان سورت هندوستان؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 4 ص (150 _ 153)، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 13 - 135]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: میشن سیاه، (180پ تا آخر)، 15 سطر، اندازه: 10/2 ×15 سم [ف: 16 - 279]

آغاز و انجام: برابر

بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 7ص ( 244-238 )، 27 سطر (17×7/5)، اندازه: 10×21/5سم [ف: 6-292]

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1311ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 3گ (1پ -3ر)، 21 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 6 - 13]

آغاز و انجام: برابر

بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 12ص (254-265)، 20 سطر، اندازه: 15x10 سم [ف: 9- 433]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات، شعر / فارسی

jabr va extīyār

مسیح کاشانی، مسعود بن على، - 1066 قمری

masīh-e kāšānī, mas‘ūd ebn-e 'alī (- 1656)

سروده رکنا و جز «قضا وقدر اوست.

[فهرستواره منزوی 678/1]

تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 2931/15

آغاز: داستانی دارم از خیر البشر *** تا چه فرموده است اندر خير وبشر؛ انجام: ظلم کردن ازخدای نبود روا *** عدل او با اوست درغمها دوا

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1101 و 1102ق؛ تملك: اعتضادالسلطنه؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 19 سطر، اندازه: 26 *14/5 سم [ف: 4 - 25]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن، 1017 - 1090 قمری

mohaqqeq-e sabzevārī, mohammad bāqer ebn-e mohammad mo’men (1609 - 1679)

تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2801/9

خط شکسته نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 1255ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قرمز، 5گ (229پ -233)، 17 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 6 - 108]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

شریف کاشانی، فضل الله بن محمد، ق ۱۱ قمری

šarīf kāšānī, fazl-o-llāh ebn-e mohammad (- 17c)

نویسنده می گوید ملاصدرا رسالتی در قضا و قدر پرداخته مشتمل بر ده فصل که از آن دو فصل متعلق به جبر و اختیار است. از آنجا که آراء علمای فرقه ناجيه اماميه موافق آنها نیست لذا بر آن شدم که در این رساله رأي او را بیاورم و سپس آراء دیگران را در قبال آن ذکر کنم.

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:۱۴۳۹/۷

آغاز: بسمله، الحمدلله الذي قضى فقدر و امر فبشر؛ انجام: كل مقال طويل و جدل عريض و الحمدلله المفضل المفيض

jabr va extīyār

خط: نسخ، كا: اسدالله الحسینی بن ابی المعالی، تا: 1128ق، جا: نجف اشرف کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 16ص (207 _223)، 20 سطر ( 13/5×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 9 - 468]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

کنجی بیک تبریزی، محمد باقر بن الحافظ، ق ۱۱ قمری

kanjī beyk-e tabrīzī, mohammad bāqer ebn-e hāfez ( 17c)

وابسته به: حاشية عدة الاصول = تعليقات على عدة الاصول؛ قزوینی، خلیل بن غازی (۱۰۰۱-۱۰۸۹ق)

شرحی است با عناوین «اصل، شرح» بر بخش جبر و اختیار «حاشية عدة الاصول» ملا خلیل قزوینی. این شرح بیشتر جنبه توضیحی دارد و در عصر قزوینی، که استاد شارح نیز بوده، نوشته شده است؛ با تاریخ ۱۰۷۶ق که شاید تاریخ تالیف باشد.

آغاز: الحمد لوليه ... اما بعد بر ورق گذارش مینگارد غنی بر به عما سواه ... که بنا بر التماس بعض اخوان مؤمنین و سادات پاک دین.

انجام: و أهل نجاتند تسلیم کنندگان از اهل بیت عصمت صلوات الله عليهم أجمعين [فهرستواره منزوی 122/6]

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:۶۱۳۸

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر شوال ۱۰۷۶ق (شاید تاریخ تأليف باشد)؛ مصحح؛ جلد: گالینگور مشکی، ۴۴گ، ۱۵ سطر، اندازه: ۲۰×۱۳سم [ف: ۱۶ - ۱۳۶]

الجبر و الاختیار = جبر و تفويض / كلام و اعتقادات / فارسی

al-jabr va-l extīyār = jabr va tafvīz

مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037-1110 قمری

majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)

تاریخ تأليف: 10 رجب 1089ق

ابتدا حدیثی که صدوق در کتاب عیون الاخبار در باره جبر و اختیار از حضرت رضا (علیه السَّلام) نقل نموده، ترجمه کرده و سپس بحث کوتاهی در این باره نموده و آراء مذاهب مخالف را پاسخ می گوید.

آغاز: الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفى، أما بعد شیخ صدوق محمد ابن بابویه قمی در کتاب توحید و عیون اخبار الرضا.

انجام: و بغضب الهی گرفتار میشود و جای او جهنم است، باینجا ختم کردیم سخن را.

چاپ: لكهنو، سنگی، بدون تاریخ، وزیری، 7ص (صص 46 _ 52)؛ همراه با «بدا» او به نام «جبر و تفویض»، 1849م [کتابشناسی علامه مجلسی 200؛ الذریعه 96/4 و 84/5 ؛ معجم التراث الكلامی 430-429/2 ؛ فهرستواره منزوی 125/6 ]

آغاز: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1108ق؛ واقف: محمد بن عبد الفتاح؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 19 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5 - 489]

آغاز و انجام: برابر

خط: مختلف، بی کا، تا: 10 رجب 1118ق؛ محشی؛ کاغذ: شرقی، 8گ (27-34)، 13 سطر، اندازه: 12/5x7 سم [ف: 28 - 375]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ تحریری، کا: محمد طاهر بن محمد تقی شاه میرزائی تا: 8 ربیع الثانی 1103ق، جان اصفهان مدرسه حکیمیه؛ تاریخ کتابت در فهرست «8 ربیع الثانی 1013» آمده که با توجه به تاریخ ولادت مجلسی و تاریخ تأليف نادرست است و احتمالا 1103 درست است؛ جلد: تیماج مشکی، 5، 17 سطر، اندازه: 18x13سم [ف: 3 - 1148]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الأول 1120ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (40پ -44ر)، 17 سطر، اندازه: 12/6 × 18/5سم [محدث ارموی مخ: 1- 496]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1120ق، جان اصفهان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (8پ -13پ)، اندازه: 16×10/5 سم [محدث ارموی مخ: 1 - 496]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: 1125ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (73ر-75پ)، 22 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1 - 208]

آغاز: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: اوائل شعبان 1131ق؛ جلد: تیماج مشکی، 6 گ (53ر -58ر)، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 8 - 269]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:232/4

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 262]

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (352پ _ 354پ)، اندازه: 23×15سم [ف: 23 - 31] و [عکسی ف: 3 - 446]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (16ر-17پ)، 15 سطر، اندازه: 22814سم [ف: 19 - 119]

خط: نستعلیق، کا: گویا محمد تقی تاری، تا: قرن 12؛ 4ص (16 _19)، اندازه: 25x15سم [ف: 24/3 - 118]

آغاز و انجام: برابر

بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (21ر -23ر)، 23 سطر (5/ 148)، اندازه: 19713 سم [ف: 4 - 25]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1240ق؛ 3گ (71پ -73)، اندازه: 22x18سم [ف: 33]

آغاز: ذکر مولانا محمد باقر في آخر شرح حديث السابع من باب طينة المؤمن و الكافر؛ انجام: انتهى نقل في حل حديث الثالث و الثلاثون من باب مولد النبي في اسلام ابیطالب

خط: نسخ زیبا، کا: حبیب الله بن محمد رفیع بسطامی، تا: دوشنبه اول شعبان 7-1256، جا: مدرسه ام السلطان؛ جلد: تیماج مشکی، 11گ (1132-142ر)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 490]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، كا: زین العابدين بن محمد تقی خوانساری، تا: 1260ق؛ کاغذ اصفهانی؛ جلد: تیماج نیلی، 7گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 2 - 487]

خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: 8 رمضان 1275ق، جلد: تیماج قهوه ای، 6 گ (51پ -56پ)، 17 سطر، اندازه: 9/5×15/5 سم [ف: 2 - 27]

آغاز: برابر؛ انجام: جای او جهنم است ...

خط: نستعلیق، كا: غلام حسین دربندی، تا: ربيع الثانی 1289ق [الفبائی ف: 163]

آغاز و انجام: برابر

این رساله در فهرست شناخته نشده است و با عنوان جبر و تفویض بدون نام مؤلف معرفی شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج، 4گ (10پ -13پ)، 19 سطر (17×11)، اندازه: 20x14/5 سم [ف: 12 - 33]

خط: نسخ، كا: محمد صادق بن محمد علی، تا: اواخر قرن ۱۳؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، ۱۶گ (۶۴پ -۷۹پ)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۲×۱۸/۵ سم [ف: ۵ - ۳۵۱]

۱۹. گلپایگان کتابخانه حجة الاسلام گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۱۲۷/۳۰

کا:زین العابدین گلپایگانی، تا: قرن ۱۳؛ جلد: تیماج قهوه ای، ۳گ (۳۲۸ر-۳۳۰ر)، اندازه:۱۵× ۲۱/۵ سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: ۱۱۳]

۲۰. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:۸۳۸/۳

آغاز و انجام: برابر خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن ۱۳؛ جلد: تیماج قهوه ای، 7گ (۱۸پ -۲۴پ)، ۱۳ سطر، اندازه: ۱۱×۱۷/۵ سم [ف: ۳ - ۵۰]

۲۱. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:۴۰۷۷/۳

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كان محمد موسوی، تا: قرن ۱۳؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (۸پ -۱۳ر)، اندازه: ۱۵/۵خط: نسخ، كا: محمد صادق بن محمد علی، تا: اواخر قرن ۱۳؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، ۱۶گ (۶۴پ -۷۹پ)، ۱۵ ×۹/۵ سم [محدث ارموی مخ: ۱-۴۹۶]

۲۲. اردکان یزد؛ امام صادق؛ شماره نسخه:۸۰/۴

خط: نسخ، كا: محمد بن محمد حسین عبدالغنی یزدی اردکانی، تا: ۸ ربیع الاول ۱۳۲۵ق؛ جلد: تیماج قرمز، ۶گ (۲۹پ -۳۴ر)، ۱۷ سطر، اندازه: ۱۸×۱۱سم [ف: ۱- ۶۷]

۲۳. اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: ۷۶۳/۳

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن ۱۳ یا ۱۴؛ اگ (۲۸-۲۹پ)، اندازه: ۲۱×۱۵سم [ف: ۳ - ۵۷۰]

۲۴. خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه:۳۲۲/۳

خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ تملك: عبدالله بن علی موسوی بحرانی بهبهانی؛ جلد: تیماج، ۲۶ سطر، اندازه: ۲۱۸۱۵سم [ف: ۱۶۱]

۲۵. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:۲۲۳۶۷

آغاز: برابر؛ انجام: على سيد المرسلین محمد و آله الطاهرین و حرر في عام رجب

خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه ]

۲۶. تبریز؛ قاضی طباطبائی، شماره نسخه:بدون شماره /۱۲

بی کا، بی تا [نشریه: ۷ - ۵۲۲]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

خاتون آبادی، اسماعیل بن محمد باقر، 1031 - 1116 قمری

xātūn-ābādī, esmāʻīl ebn-e mohammad bāqer (1622 - 1705)

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:11829

آغاز: بسمله، الحمد الله رب العالمين؛ انجام: نحن کا خلقو منه.

انجام: فليس من ديننا علی شی

خط: نستعلیق، كا: شفيع فیروز آبادی، تا: 1099 ق [الفبائی ف: 162]

جبر و اختیار = جواب مکتوب امیر حسینعلی خان / کلام و اعتقادات / فاری

jabr va extīyār = javāb-e maktūb-e amīr hoseyn--alī xan

آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین، - 1125 قمری

āqā jamāl-e xānsārī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1713)

اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی

پاسخ نامه ای است که حسینعلی خان والی نگاشته و در آن از جبر و اختیار بحث می کند. این پاسخ با استناد به بعضی از آیات و اخبار و انشای شیوای ادبی نگاشته شده است. دارای مقدمه و مطالبی همچون: قاعده حسن و قبح و بیان فساد مذهب اشاعره، حدیث وصایای ابوذر، آیاتی که دلالت بر جبر دارند، تعارض احادیث در مسائل ترس و ...

آغاز: بسمله سزاوار حمد و ثنای نامحدود فاعل مختاری تواند بود که مرآت مصلحت نمای قدرتش بر وجه احسن به تجلی محاسن آثار آراسته از ارتسام قبایح کردار مصفا است.

انجام: که در من چنین و چنین واقع شد و خواهد شد. عصمنا الله و ایاکم شرور الدنيا و فتنتها و اجارنا من جورها و محنها و رزقنا و ایاکم خير العاقبة و حسن الخاتمة بمحمد (صلَّی اللهُ علیه وآله) خاتم الرسالة و آله اولى الهداية و الدلالة تم.

چاپ: توسط عبدالله نورانی، در سال 1359ش، در 24 صفحه؛ ضمن الرسائل، با تحقیق على اكبر زمانی نژاد، در سال 1378ش، از طرف کنگره بزرگداشت آقا حسین خوانساری [الذريعه 83:5 ؛ فهرستواره منزوی 122/6 و 244/9 ]

خط: نستعلیق، كان محمد نصیر، تا: 1108ق؛ کاتب تصریح کرده که مؤلف استاد وی بوده است؛ جلد: تیماج زرشکی، 17گ (85ر -101ر)، اندازه: 16x10/5 سم [ف: 2 - 25]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: مرتضی بن علم الهدی حسینی طالقانی، تا: صفر 1130ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 12ص (142 _153)، 31 سطر (17x7/5) ، اندازه: 21x12سم [ف: 9 - 1364]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ، 21 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 3 - 1146]

قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1401 و 1402

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 251]

آغاز: بسمله. وسیله ساز سعادات جاودانی، شکر و سپاس نعمت اساس جهان آفرینی است که ... اما بعد بر صافی طینتان پاکیزه

سرشت و عارفان نیک و بدو هر خوب و زشت پوشیده نماند؛ انجام: و در طریق اهل سنت نیز احادیث بر وفق آنها وارد شده نهایت بسا باشد که باعتبار این معنی بعضی از آنها بر تقية محمول تواند شد. و الله تعالى يعلم تمت الرسالة؛

خط: نستعلیق، كا: محمد مؤمن بن علینقی با کی، تا: قرن 12، جان اصفهان؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 1گ (29پ)، 48 سطر (23x9)، اندازه: 14/5x30 سم [ف: 14 - 117]

5 . گلپایگان؛ کتابخانه حجة الاسلام گلپایگانی؛ شماره نسخه: 127/26

کا:زین العابدین گلپایگانی، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (312ر-319پ)، اندازه:15× 21/5 سم [کتابخانه های گلپایگان:ف:113]

6 . تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17647 ض

بی کا، بیتا [د.ث. مجلس]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد باقر تونی، بی تا، جلد: گالینگور مشکی، 40گ (2پ-41ر)، اندازه: 18x10/4 سم [ف: 66 - 18]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1424

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 262]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

خواجوئی، محمد اسماعيل بن حسین، - 1173 قمری

xājū’ī, mohammad esmāʻīl ebn-e hoseyn (- 1760)

شرحی است نیکو بر گفتار حضرت امیر المؤمنين عليه السَّلام «انا الانملك مع الله شيئا و لا نملك الاما ملكنا» که ضمن کلمات قصار آن حضرت در نهج البلاغه آمده است. در این شرح بحث از جبر و اختیار و قضا و قدر شده با استفاده از آیات کریمه و احادیث اهل بیت علیهم السلام و نقل اقوال بزرگان فلسفه و عرفان.

آغاز: الحمد لله الذي أمرنا بما يصلحنا و ينفعنا تخييرا و نهانا عما يفسدنا و يضرنا في ديننا و دنيانا تحذيرا.

انجام: فمن أراد الوقوف عليه فليرجع اليه و الى الله المرجع و المآب و منه افاضة الحق و الصواب.

چاپ: در مجموعه ثانیه از رسائل اعتقادیه مؤلف چاپ شده.

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 14گ ( 51-38 پ)، 25 سطر، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 13 - 278]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:3/ 1350

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 161]

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 17گ (63پ -79پ)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 14 - 139]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

طباطبائی بروجردی، محمد بن عبدالكریم، ق 12 قمری

tabātabā’ī borūjerdī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 18c)

تحقیق و توضیح کوتاهی در خصوص ماهیت ابلیس است و اینکه آیا او از جنس جن است یا ملک، که در آن با استفاده از آیات و روایات نگارش یافته است.

آغاز: بسمله، قال الفاضل الباغنوي في حواشی شرح القاضي للمختصر الحاجبي في مبحث الأمر عند نقل قوله ...

انجام: و هذا هو الذي جعله أصح و لعل ذلك لأنه المتبادر من الجن و كونه منه فتأمل. [الذریعه 83/5]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 1279ق؛ محشی با رمز «ح»؛ کاغذ: فرنگی، 1گ (111ر -112پ)، 17 سطر ( 14.5x7.5) اندازه: 13×21/5سم [ف: 32 - 974]

آغاز: برابر

خط: نسخ زیبا، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قرمز، 2گ (113-14پ)، 19 سطر، اندازه: 21814سم [ف: 1- 192]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:31/4

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 42]

جبر و اختیار = عدلیه / كلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār = 'adlīye

هزار جریبی، محمد کاظم بن محمد شفیع، - 1234؟ قمری

hezār-jarībī, mohammad kāzem ebn-e mohammad šafī“ (- 1819)

تاریخ تأليف: 15 ربیع الاول 1232ق

رساله ای است در عدل الهی و غیر از «کاشف العدل» اوست، درباره چهار مسئله اعتقادی مربوط به عدل الهی که بنا به گفته مؤلف، بسیاری از مدعیان دانش در فهمیدن این مسائل به گمراهی و ضلالت گرویده اند چون از راهنمایی اخبار و گفته های امامان اهل بیت علیهم السلام به دور افتاده اند. وی تفصیل این اخبار را به کتاب «معارف الانوار» خود حوالت می دهد. در چهار فصل»: 1. مسائل جبر و اختیار و استطاعت؛ 2. جبر و اختیار 39 قضا و قدر و اراده و مشیت؛ 3. سعادت و شقاوت و خیر و شر و خلق و تقدیر؛ 4. هدایت و اضلال و توفیق و خذلان.

آغاز: بسمله حمدله صلاة أما بعد چنین گوید بنده خاطی محمد کاظم بن محمد شفيع هزار جریبی عفی الله عن جرائمهما که یکی از اصول پنجگانه که اعتقاد به آن واجب و تامل و تشکیک در آن کفر است آنست که خداوند عالم عادل است.

انجام: پس وقتی که مجتمع شود نیت و قدرت و توفيق واصابه که آن کردن فعل است بر وفق شرع مبین در آن وقت تمام می شود سعادت [نسخه های منزوی 771/2 ؛ الذريعة 82/5؛ فهرستواره منزوی 126/6 و 244/9 و 420/9]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، شاید به خط مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23گ (100پ - 122ر)، 17 سطر، اندازه: 10/5 × 15/5سم [ف: 11 - 373]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 1224ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ: 1- 155]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 15 ربیع الاول 1232ق؛ تملك: عبدالحسین آل کمونه (نجفی) به تاریخ 1370؛ جلد: تیماج قرمز، 8گ (286پ -293پ)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 73]

آغاز و انجام: برابر

این رساله در فهرست با عنوان جبر و اختیار معرفی شده است؛ خط: نسخ، كا: شیخ محمد ارومی الاصل ساکن کربلا، تا: 1235ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 19گ (11-30)، 17 سطر (14x8/5 )، اندازه: 21x14/5 سم [ف: 12 - 191]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

یزدی، عبدالخالق بن عبدالرحيم، - 1268 قمری

yazdī, ‘abd-ol-xāleq ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1852)

تهران؛ ملک، شماره نسخه:1778/6

آغاز: بسمله. حمدله. فيقول ...... ابن عبدالرحیم یزدی عبدالخالق ... اني كثيرا ما كنت متفكرا في المسالة المعروفة بالجبر و الاختيار؛

انجام: ويل يومئذ للمكذبين و فيه ايضا

خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1243ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن

سبز، 4گ (42پ_ 45پ)، اندازه: 20×15سم [ف: 5- 363]

الجبر و الاختیار = الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār = al-jabr wa-t tafwīd

قزوینی، قوام الدین، ق13 قمری

qazvīnī, qavām-od-dīn (- 19c)

رساله کوتاهی است در جبر و اختیار مشتمل بر ده «مقدمه» و دو «مقصد»: 1. في المذاهب نفيا و اثبات و أدلتها؛ 2. فيما يتقارب الى الحق من مذهب محقق اهل الفارس.

آغاز: بسمله. الحمدلله المنزه عن اوهام المفرطين و المفرطين و الصلوة و السلام على محمد و آله اما بعد فقد طالبني جمع من الاخوان في الدين کشف الحجاب عن وجه مسألة لا يمسه الا المطهرون. و هي مسألة يتحير فيها افكار الأساطين و ينشعب في حلها اهل الدين فطائفة ذهب الى الجبر و اخرى الى التفويض و طائفة ثالثة الى التركيب و اخرى الى الثاني بعد التامل و اخرى الى الأول بعد رفع التغميص.

انجام: و الصلوة على بنات الجليل و آيات الله الجميل خصوصا على النور الاصيل و نير التكميل و التحصيل و اجعلني اللهم بحقهم في الدنيا و الاخرة

چاپ: گنجینه بهارستان، حکمت 2، مسلسل 11، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1379ش، با تصحیح ولی سید تاج الدين [الذریعه

85/5 ]

آغاز و انجام: برابر

در فهرست بدون نام مؤلف است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 12گ (195پ-206ر)، 21 سطر (15x9/5)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 357]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 7 گ (39ر _ 46پ)، اندازه: 21×16سم [ف: 38 – 497]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمود بن محمد على حافظ انصاری، تا: اواخر قرن 13؛ جلد: تیماج، 128گ، مختلف السطر، اندازه: 11×17/5سم [ف: 21 - 36]

آغاز و انجام: برابر

نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28گ (116ر-143پ)، اندازه:10/5 ×17 سم [ مؤید: 3 - 240]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 16گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ: 2 - 541]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

خوئی، مصطفی بن محمد، ق13 قمری

xū11, mostafā ben mohammad (- 19c)

یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 2310/1

انجام: اگر عصیان

خط: نستعلیق، كا: مصطفی، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: محمد جواد علميه؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 8گ (2_ 9)، اندازه: 16x10 سم [ف: 4 - 1244]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

موسوی خوانساری، علی بن محمد باقر، ق13 قمری

mūsavī Xānsārī, “alī ebn-e mohammad bāqer (- 19c)

تاریخ تأليف: 20 شوال 1233ق

رساله ای درباره مسئله جبر و اختیار که از تراوش افكار ابوالحسن اشعری دانسته شده در یک «مقدمه» و دو «مطلب» با بیانی ساده و همه فهم نگاشته: مقدمه: در اثبات آنکه حقتعالی قادر مختار است؛ مطلب 1. ادله صدور اعمال اختیاریه؛ مطلب 2. شبهات خصم و پاسخ از آنها. آغاز: الحمدلله رب العالمين .. اما بعد چنین گوید محتاج بعفو پروردگار غفار علی بن محمد باقر الموسوي.

انجام: این عجاله قابل ذکر آنها نیست و من أراد الاطلاع فعليه المراجعة الى الكتب المؤلفة من علمائنا في هذا الباب [فهرستواره منزوی 123/6 و 244/9]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كان محمد على بن زین العابدین خوانساری، تا: 1263ق؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 23گ (112پ - 134پ)، 17 سطر، اندازه: 19×21/5سم [ف: 18 - 271]

آغاز: برابر؛ انجام: پیامبران از خالص آن سرشته شده اند ایشان اصلند و مر ایشان راست فضیلت ایشان و مؤمنان

کا: زین العابدین گلپایگانی، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (306ر -311پ)، اندازه: 15×21/5 سم [کتابخانه های گلپایگان : في: - 112]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

وفائی شوشتری، فتح الله بن حسن، - 1304 قمری

vafā'ī šūštarī, fath-ol-lāh ebn-e hasan (- 1887)

به دستور: میرزا فتح الله مرعشی (استادش)

رساله کوتاهی است که با زبانی ساده و قلمی روان با استناد به آیات و روایات این موضوع را مطرح و مطالب را در چند بخش تنظیم کرده است. در مقدمه غرض از تحریر را بیان کرده و سپس به توضيح موضوع پرداخته است. رساله دارای عنوان بندی خاصی نیست. سپس همه آن را در «بدايع الجعفرية» (الذریعه 63/3 ) خود گنجانید.

آغاز: السلام علیک ایها السيد الصالح المطیع ذوالشرف الرفيع و الحسب المنيع و الفضل الجميع.

انجام: از روی کلمات و اخبار اهلبیت معصومین سلام الله عليهم اجمعين على حسب المقدور بحمدالله رب العالمين سمت تحریر یافت.

چاپ: در مجموعه رسائل خطی فارسی، دفتر سوم، به کوشش غلامحسین حجتی نیا، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، تابستان 1372 ش [فهرستواره منزوی 125/6]

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:576

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1294ق؛ مقاله در فعل الله در 3 صفحه منسوب به شریف گرگانی در آخر نسخه ضمیمه است؛ واقف: سید محمد شوشتری؛ 20گ، 14 سطر، اندازه: 16×8سم [ف: 4 - 120]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

زاهدی، جعفر، 1296-1377 شمسی

zahedi, jafar (1917 -1998

تاريخ تأليف: 1382ق

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25875

آغاز: بسمله، الحمد لله الذي اظهر آثار سلطانه؛ انجام: و بعضی دیگر از آیات نیز بیان خواهد شد.

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1382ق؛ 9گ، 23 سطر [رایانه]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / عربی

jabr va extīyār

زاهدی، جعفر، 1296-1377 شمسی

zahedi, jafar (1917 -1998

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26169

آغاز: بسمله، حمدله ... اما بعد موضوع کل علم ما يبحث فيه عن؛

انجام: هل يكون غنائمه غنيمة الشرعية ام لا و الأكثر على الثانی

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ ضمیمه نسخه شماره 26167، مذيل به ترجیع بند هاتف اصفهانی می باشد؛ 44گ، 19 سطر [رایانه ]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

دامغانی، محمد باقر بن علی اکبر، ق 14 قمری

dāmqānī, mohammad bāqer ebn-e 'alī akbar (- 20c)

شاهرود؛ مدرسه اسماعیلیه؛ شماره نسخه: 20/1

رساله بسیار مختصری در برگ اول است؛ کاتب = مؤلف، تا: قرن 13 [ف: 32]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

موسوی گیلانی، صدرالدین بن ابوالحسن

mūsavī gīlānī, sadr-od-dīn ebn-e ab-ol-hasan

با عناوین «سؤال و جواب» آمده است؛ جبر و اختیار قضا و قدر، وحدت وجود. [فهرستواره منزوی 124/6]

قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:1322/4

آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد پوشیده نماند که احادیث چندی از رسول (صلَّی اللهُ علیه وآله) و ائمه (علیه السَّلام) روایت شده که ظواهر آن از جبر نشان می داد؛ انجام: تا کسی بگوید زید خارج از ظرف صد هزار سال است پس جمل خدا لازم می باید.

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16گ، 22 سطر، اندازه: 20615سم (ف مخ: 2 - 540]

الجبر و الاختیار / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l ixtīyār

غیر همانند:

آغاز: بسمله. قال الله تعالى في محكم كتابه آیات بینات دالة على صدور الأفعال من العبيد و من كابر في ذلك فقد كابر في ابطال الحق و اظهار الباطل؛ انجام: لاعتقادهم بعدل الله تعالی و صدق الله العظيم و رسوله الكريم و الحمدلله رب العالمين

در این رساله به روش متکلمان شیعی از روی آیات قرانی اثبات اختیار شده است؛ بی کا، تا: قرن 11، 5گ (143-47ر) [ف: 313]

آغاز: بسمله الحمدلله الذي أحيانا بنور الهداية و السداد و التوفيق و الصلوة و السلام علی من ارسله هدى هو بالابتداء حقيق و على آله و أصحابه الذين صعدوا معارج الحق بالتحقيق قال الله تعالى في آخر سورة الفجر يقول يا ليتني قدمت لحياتي؛ انجام: و الثانی خارج عن الدليل كما يدل عليه كلمة في ومن فلا يكون بينهما التناقض. تم .

رساله کلامی _ تفسیری کوتاهی است در رد جبر با استناد به آیه مبارکه سوره فجر «يقول يا ليتني قدمت لحياتی» که تمنی در آیه را دلیل بر عدم جبر می داند. مؤلف به گفته های «قاضی ره» نظر دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، با خط خوردگی؛ 4گ، 15 سطر [ف: 3 - 1148]

آغاز: بسمله _ الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله اجمعین هنا شبهة مشكلة مغالطة معظلة اوردوها الاشاعره على المعتزله و الامامیه؛ انجام: و اعلم ايها السائل الباحث انه لو سلمنا و فرضنا حصول استبعاد من شبهاتک نقول مجرده لا يضرنا على ما عرفت.

رساله ای در حل شبهه وارده از اشاعره بر معتزله و امامیه در قول به اضطرار و نفي اختيار است؛ خط: نستعلیق، کا: جعفر بن محمد تونی، تا: 18 رمضان 1255ق، جا: مشهد رضوی؛ جلد: مقوای لایی با روکش پارچه سرمه ای، وگ (148ر156ر)، 18 سطر، اندازه: 19x10 سم [ف مخ]

آغاز: ... من كل منهما الأمور المشبهة و الأسباب المهجة الى غير ذلك من الامارات؛ انجام: و نستغفر الله من الزيادة و النقصان انه الكريم المنان

در جبر و اختیار و حسن و قبح و عقلی و رد قول قائلین به اعتباری بودن آن. مؤلف در پایان رساله طلاب و علما را از قصور در اجتهاد بر حذر می دارد و می گوید: «حدیث معروف: من اجتهد و اصاب ... برای کسی که در اجتهاد بغایت قصوری رسیده است شامل است» نویسنده این کتاب را در سال 888 ق به پایان برده و متاسفانه شناخته نشد. به احتمال قوی این رساله بخشی از رسائل سید صدرالدین دشتکی باشد؛ خط: نستعلیق، كا: محمد حسین شریف بن محمد باقر، بفروئی یزدی، تا: یک شنبه 6 صفر 1276ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، 5گ (94-98)، 17 سطر، اندازه: 14x7 سم [ف: 28 - 178]

آغاز: الحمد لله القادر المختار و الصلاة على سيد الاختيار محمد سند الأبرار و على آله الكرام و صحبه الكبار؛ انجام: و مرادنا من الارادة ما سماه الفلاسفة العناية الأزلية

تحقیق فلسفی است بر اینکه افعال با قدرت و اختیار انجام می گیرند نه با اکراه و اضطرار، و اینکه این موضوع را نمی توان با دلیل نقلی اثبات کرد بلکه باید با دلیل عقلی باشد؛ بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (342ر-1343)، اندازه: 20×31/5سم [ف: 20 - 274] .

آغاز: يحسن منه تعالى أن يقول الزانية و الزانی فاجلدوا كل واحد منهما مائة جلدة و السارق و السارقة فاقطعوا ایدیهما و هو الذي فعل الزنا و السرقة تعالی عن ذلك علوا كبيرا، الرابع أن افعالنا؛ انجام: فاذا لم يفعل الوزير الفعل ثبت الفجر هنا و الفرق بين الصورتين ثابت الحمدلله رب العالمین و ...

رساله کوتاهی است در رد اشاعره که افعال و اعمال بندگان را به خدا نسبت می دهند. مؤلف در این رساله ابتدا با سیزده دلیل عقلی و هیجده دلیل نقلی عقیده اشاعره را رد می کند. پس از آن چهار دلیلی را که اشاعره برای اثبات مدعای خودشان ذکر نموده اند، نقل نموده و رد می کند؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی قهوه ای عطف گالینگور مشکی، 12گ (10ر -21ر)، 17 سطر، اندازه: 19812سم [ف: 38 - 417]

جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār

غیر همانند:

آغاز: بسمله الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی بدانکه شیخ صدوق محمد بن بابویه قمی ره در کتاب توحید و کتاب عیون اخبار الرضا

خط: نستعلیق، کا: شیخ عبدالکریم بن شیخ بدر، تا: 1114ق؛ کاغذ فرنگی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×5/ 20سم [ف: 2 – 576]

آغاز: چون یاران عزیز و برادان دینی سوال نمودند که اختلاف عقاید در مساله اختیار و جبر و قدر بمرتبه رسیده؛ انجام: این عمل را از برادر خود نمی پسندی و او را به جنون ... پس چگونه نسبت چنین امری به جناب اقدس الهی توان نمود که محض کفر و زندقه باشد. قد تمت ليلة السبت 16 ربیع دوم بارس ائیلی 1295 على يد ... اللاهجی مهدی بن احمد في مردسه نیماورد اصفهان ... بمحمد و آله

این رساله به فارسی و دارای چند مقدمه است؛ خط: نسخ تحریری، كا: مهدی بن احمد لاهجی موسوی، تا: 1295ق، جان اصفهان مدرسه نیماورد؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا رویه تیماج سرخ، 6گ (130ر135ر)، 17 سطر (1577/5 )، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 17 - 208]

آغاز: بر هوشمندان خبیر و خردمند بصیر متححب و مخفی نیست؛ انجام: چنین واقع شد و خواهد شد ... تم و الحمدلله

صبيحة يوم الجمعه غره شهر رجب المرجب 1299

رساله مختصری است در مسئله جبر و اختیار؛ کا: ملا محمد باقر گواری، تا جمعه اول رجب 1299ق؛ افتادگی: آغاز؛ 9 گ (257ر-265ر)، اندازه: 21815سم [ف: 1- 207]

آغاز: نحمدک یا من هدانا مظاهر ثنائه و نصلی علی خاتم رسله و آله. أما بعد: بدانکه چون مسأله جبر و تفویض از جمله غوامض ... لهذا ... غفر الله عن جرائمها مع قلة البضاعة ... در تحقیق این مسئله کوشید ... عن مولانا جعفر بن محمد الصادق ... و السلام على من اتبع الهدی فها أنا اشرع في المرام بعون الملک العلام فأقول: هاهنا مقدمة و خمسة مقابیس (پنج مقياس). أما المقدمة پس بدانکه ... مناط این مسأله علم کلام است ... نعم ما قال شيخ بهائی: غیر ناکامی در این راه کام نیست *** راه عشق است این ره حمام نیست

کتابچه ای است فارسی در این مسأله، مرتب بر یک مقدمه و پنج مقیاس گويا تأليف آن نیز مانند کتابت آن، در قرن سیزدهم باشد: مقياس 1. در ابطال مذهب اشاعره و معتزله ...، 2. در بیان بعضی آیات قرآنی ...، 3. ذكر بعضی احادیث ..، 4. بدانکه ... میر محمد باقر داماد در قبسات ... ما جعل الله المشمش مشمشة بل جعل ... 5. (گ 174پ) ... ظاهر شد که «بد» را خدا بد نکرد و «خوب» را خوب نکرد. بلکه هر دو را حلیه وجود پوشانید و این معنی از کلام عارف اصفهانی مستفاد شود اعني نصير الدين الثانی در مدح مولا امیرالمؤمنین: کلید دست حق در پنجه او *** قضا باز و قدر سرپنجه او. چه تکلیف از کلفت و مشقت است ... بهمین سبب انسان را تفضیل بر ملك دهند. قدتم ما اردت مما وجدت بتوفيق؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1303ق؛ کاغذ: فرنگی رنگارنگ، 10گ (168پ -177ر)، ابعاد متن: 17x9، اندازه:21x 14/5سم [ف: 11 - 53]

آغاز: بدانکه در افعال اختیاریه عباد سه مذهب است جبر و تفويض و امر بين الأمرين، جبر مذهب اشعری است و تفویض مذهب معتزله؛ انجام: بدانکه دفع شبهه جبر به این غایت به نظر نرسیده گمان دارم که اذكيا را بعد از این رفعی در خاطر نماند آن شاء الله العزيز

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 یا 14؛ 2گ (130 - 31ر)، اندازه: سم [ف: 3 - 570] .

بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 606]

جبر و اختیار و بیان لوح و حکم قضا و قدر / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va extīyār va bayān-e lowh va hakam-e qazā va qadar

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1236/24_ف و 1338/24 _ف

نسخه اصل: بادلیان 69 .Add اوزلی (ش 1241)؛ بی کا، بی تا [فیلمها ف: 1- 583]

الجبر و التفويض > نور البصر بحل مسئلة الجبر و القدر

بالجبر و التفويض > الجبر و الاختيار

والجبر و التفويض > خلق الأعمال

الجبر و التفويض > ابطال الجبر و التفويض

بالجبر و التفويض > الايقاظات في خلق الاعمال و افعال العباد

بالجبر و التفويض > المبين في الجبر و التفويض و الامريين الامرين

الجبر و التفويض > الجبر و الاختيار

الجبر و التفويض > مجالس منبری

بسم الجبر و تفویض > فائدة جديدة

جبر و تفویض > الجبر و الاختيار

الجبر و تفویض > الصراط المستقيم

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات/ عربی

al-jabr wa-t tafwid

ابو حنیفه، نعمان بن ثابت، 80 - 150 قمری

abūhanīfe, no‘mān ebn-e sābet (700 - 768)

رساله بسیار مختصری است در پاسخ به سؤالی از عثمان بنی در جبر و تفویض. [هدية العارفین 495/2]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2611/10

آغاز: اسألة لأبي حنيفة النعمان بن ثابت الكوفي الى عثمان البني قوله فيما اختلفت الناس فيه من القدر اني كرهت.

نسخه اصل: کتابخانه مرتضوی - مشهد مقدس؛ خط: نستعلیق، کا: عزیز الله بن عبدالعلی فراهانی، تا: 1074ق؛ 3 ص (77-79) [عکسی ف: 7 - 204]

جبر و تفويض / عرفان و تصوف / فارسی

jabr va tafvīz

نعمة الله ولی، نعمة الله بن عبد الله، 730؟ - 834 قمری

ne'mat-ol-lāh-e valī, ne'mat-ol-lāh ebn-e 'abd-ol-lāh (1330 - 1431)

خط: نستعلیق، کا: میر غلام محی الدین، تا: 29 رمضان 1109ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 2گ (82-83ر)، اندازه: 25x17سم [ف: 4 - 672]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1255ق؛ کاغذ: فرنگی، 6ص (556 _ 561) ، 17 سطر، اندازه: 19×9/5 سم [ف: 3 - 522]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

نصیر ای همدانی، نصیر الدین بن مسعود، - 1030 قمری

nasīrā-ye hamadānī, nasīr-od-dīn ebn-e mas ūd ( 1621)

بندی است در مسئله جبر و تفویض به نقل از «عیون الرضا». از نصير همدانی.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4900/96

آغاز: من افادات نصير الهمدانی (رحمه الله) نقلت من خطه (رحمه الله) في عیون اخبار الرضا و قد ذكر عند الجبر و تفيض فقال لا عطيكم في هذا اصلا لا تختلفون فيه و لا يخاصكم عليه احد الا كسر تموه.

خط: نسخ، بی کا، تا: 1081ق؛ از روی خط مؤلف؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای،1 گ (247ر)، 25 سطر (15×29)، اندازه: 23×35سم [ف: 14 - 100]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041 ؟ قمری

mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad ( 1632)

جبر و اختیار و بداء از خلق الاعمال و رسالة البداء؛ خط: نستعلیق ریز، کا: نصیر الدین محمد رضوی شاگرد آقا حسین خوانساری، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 2گ (126ر - 127ر)، 42 سطر (23713)، اندازه: 31820سم [ف: 16 - 341]

بی کا، تا: 1255ق [دليل المخطوطات: 1 – 151]

انجام: فهذا شطر من جزيل القول و حق البسط فيه على ذمة ما يسر لنا له معظم فضله و كبر طوله و کتب مسؤلا في شهر ذيحجة الحرام خط: شکسته نستعلیق، كان على اكبر بن محمد کریم طبیب سالیانی، تا: ربيع الثانی 1263ق، جا: رشت مدرسه مستوفی؛ واقف: فهرستی؛ 3 گی، 19 سطر، اندازه: 22717سم [ف: 4 - 148]

جبر و تفويض / كلام و اعتقادات / فارسی

میرفندرسکی، ابوالقاسم بن میرزا بزرگ، - 1050؟

قمری

jabr va tafvīz

mīrfendereskī, ab-ol-qāsem ebn-e mīrzā bozorg ( 1641)

در تحقیق حق و رد جبر و تفویض.

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 17532

بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 69گ، اندازه: 16/9×10/5 سم [رایانه]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

؟ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 - 1091 قمری

feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 - 1680)

رساله ای متوسط در تشریح مباحث جبر و اختیار به روش کلامی که در یک «مقدمه» و سه «مقاله» و یک «خاتمه»: 1. ذکر قدری از آیات محکمات؛ 2. ذكر قدری از دعوات اعجاز سمات؛ 3. طرفی از احادیث متعلقه به این مقام.

آغاز: ان الله عزوجل قادر على جميع الممكنات ولم يخرج شيء من الاشياء عن مصلحته ...

چاپ: به انضمام کلمات المحققين، تهران، 1315

آغاز: برابر

بی کا، تا: 1255 ق [دليل المخطوطات: 1 – 151]

آغاز: برابر؛ انجام: اعز من أن يكون في سلطانه ما لا يريد

خط: شکسته، نستعلیق، كا: على اكبر بن محمد کریم طبیب سالیانی، تا: ربيع الثانی 1263ق، جا: رشت مدرسه مستوفی؛ واقف: فهرستی؛ 3گ، 19 سطر، اندازه: 22717سم [ف: 4 - 148]

كا: على بن احمد رشتی، تا: 1270ق، جا: يزد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 19 سطر، قطع: جيبي [نشریه: 2 - 179]

فرخ خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، تا: غره جمادی الثانی تا رمضان 1272ق؛ کاغذ: ترمه؛ جلد: تیماج سبز، 21 سطر چلیپا ( 8/3x16/5) [ف: 203]

الجبر و التفويض / كلام و اعتقادات / فارسی

al-jabr wa-t tafwīd

فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 – 1091 قمری

feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 - 1680)

در یک «مقدمه» و سه «مقاله» و یک «خاتمه: مقاله 1. ذکر قدری از آیات محکمات؛ 2. ذکر قدری از دعوات اعجاز سمات؛ 3. ذكر طرفی از احادیث متعلقه به این مقام. نسخه ای دیگر از این رساله با عنوان «اعمال عباد» و بدون نام مؤلف در مجلس به شماره 462/10 طباطبائی معرفی شده است (نک: فنخا ج 4: 531).

چاپ: به انضمام کلمات المحققين، تهران، 10315

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10535

آغاز: الحمدلله الذي يفعل ما يشاء و يحكم ما يريد و يأمر بالعدل و الاحسان و ينهى عن المنكر و الفحشاء و ليس بظلام للعبيد؛

انجام: و این مضاده هست با حضرت او سبحانه و غالب گردیدن بدو تعالی عن ذلك علوا كبيراً

خط: نستعلیق، بی کا، تا: شوال 1104ق، جان ارض اقدس؛ جلد: گالینگور سیاه، 24گ، 24 سطر، اندازه: 21616سم [ف: 33/1 - 85]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

نظام الدین گیلانی، احمد بن علی، ق 11 قمری

nezām-od dīn-e gīlānī, ahmad-e bn-e ‘alī (- 170)

در یک «فصل»..

تهران، دانشگاه، شماره نسخه: 3223/11

خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: آغاز قرن 11، کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی آراسته عطف تیماج مشکی، 4گ (95-98)، 18 سطر (6/5×14)، اندازه: 19×12سم [ف: 11 - 2184]

جبر و تفویض / كلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz

اصفهانی، محمد شفیع بن محمد رفیع، ق 12 قمری

esfahānī, mohammad šafi' ebn-e mohammad rafi' ( 18c)

تاریخ تأليف: ذیحجه 1117ق

رساله ای است در ابطال جبر و تفویض از دیدگاه متکلمین امامیه. مؤلف که خود از شاگردان علامه مجلسی است، در این مقال بیشترین بهره را از رساله جبر و تفویض وی نموده و بخشی از آن عينا نقل می کند و روایت هایی که در آنجا آمده ترجمه کرده سپس همراه توضیحاتی آن را مورد بررسی و تحقیق قرار می دهد. این رساله مشتمل بر یک «مقدمه» و 5 «فصل» است.

آغاز: بسمله. الحمدلله الذي اختار لعباده الأمر بين الأمرين ... اما بعد چنین گوید ... محمد شفیع بن ... محمد رفيع الأصفهانی که چون درین اوان حسب الفرمان ... بحث از مسئله مشکله جبر و تفويض متعارف و متداول ... گردیده

انجام: و برادران اهل ایمان و الحمد الله اولا و آخرا و صلى الله على سيد المرسلین محمد و آله الطاهرين ... ..و حرر في شهر ذی حجة الحرام سبع عشر و مائة بعد الالف سنة 1117 [تذكرة القبور، ص6؛ الذريعة 85/5 ؛ فهرستواره منزوی 126/6]

آغاز: برابر؛ انجام: پرده راز او را دریده است و بغضب الهی گرفتار می شود و جای او جهنم است.

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی به خط مؤلف می باشد که از استاد خود علامه مجلسی نقل نموده و از وی با عنوان «استاد» یاد می کند، مصحح، در پایان تاریخ 3 ماه محرم 1286 ق دیده می شود. تاریخ وفات مؤلف در تذكرة القبور 1161ق آمده؛ کاغذ: سمرقندی آهار مهره، جلد: مقوایی سفید، 57گ، 14 سطر (1467)، اندازه: 18×12 سم [ف: 29 - 234]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: محد كاظم بن محمد باقر، تا: محرم 1126ق؛ نسخه را با اصل مقابله کرده؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 96گ (151 - 246ر)، 11 سطر (1177)، اندازه: 19×12 سم [ف: 3410 - 13]

الجبر و التفويض / كلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری

raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)

رساله ای که در آن از مسأله جبر و تفيض بحث می شود.

مشهد؛ شیخ علی حیدر (مکتبة)؛ شماره نسخه:465/3

آغاز: الحمدلله ... ان بعض العلماء الاعلام و الفضلاء الكرام لازال محروسا؛ انجام: و لا جرى عليه خطاب نسأل الله التوفيق و التسديد و العصمة في كل باب و الحمدلله رب العالمين؛

خط: نسخ، بی کا، تا: 1260ق؛ جلد: چرم مشکی، 31گ (181ر - 211ر)، 23 سطر، اندازه: 14/5 ×21 سم [ مؤيد: 1 – 375]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

خوئی، محمد بن حسینعلی، ق13 قمری

xūlī, mohammad ebn-e hoseyn-“alī (- 19c)

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:ض 9742

خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1262ق [الفبائی ف: - 163]

جبر و تفويض / كلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz

؟ بروجردی طهرانی، محمد حسین، ق13 قمری

borūjerdī tehrānī, mohammad hoseyn (- 19c)

[فهرستواره منزوی 126/6]

تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:2556/3

آغاز: ... توحید است چنانکه مجملی از میان آن در رساله كبير ذکر نموده ایم معنایش اقرار نمودن به جمله تأثیرات است؛ انجام: (ناقص) ... و اگر آگاهی از تو نرسیده بود آگاه به آنچه باید شویم نگردیده بودیم.

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه و فرنگی آهار مهره، 94گ (130ر -223ر)، 14 سطر، اندازه: 21*14سم [ف: 6- 45]

الجبر و التفويض / كلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwid

حسینی یزدی، محمد علی بن محمد باقر

hoseynī-ye yazdī, mohammad 'alī ebn-e mohammad bāqer

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:7156

آغاز: بسمله الحمد الله الذي اعطانا فوادا ندرک به انوار اليقين؛

انجام: فان الله يحب المستغفرين

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «منه عفى عنه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 23گ، 11 سطر (10x6)، اندازه: 15x10 سم [ف: 16 - 468]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

موسوی تنکابنی، محمد مهدی بن محمد جعفر، ق13 قمری

mūsavī tonekābonī, mohammad mahdī ebn-e mohammad ja‘far (- 19c)

تاریخ تأليف: صفر 1255ق

رساله ای است کلامی که با ذکر احادیث اهل بیت درباره جبر و تفويض بحث می کند و «لاجبر و لاتفویض بل امربين الأمرين» را شرح می دهد. عناوین رساله «نور، نور» است: نور في المشية، نور في القدر والقضا، نور في بطلان القدرية والمجوسية، نور في بطلان التفويض، نور في بيان السعادة و الشقاوة، نور في ذکر الآيات الدالة ظاهرها على الجبر وبيان معناها و تأويلها، خاتمة في بيان الخلقة الأصلية والفطرة الأولية. [الذريعة 86/5]

قم؛ گلپایگانی شماره نسخه: 256/1 - 2/76

آغاز: بسمله. الحمدلله الذي شاء بعلمه ما شاء و شاء ما كان و مالم يشأ لم يكن ... و بعد فيقول العبد المذنب المسكين السيد محمد مهدی ابن السيد محمد جعفر الموسوي أن هذه رسالة في الجبر؛

انجام: و لعنة الله على أعاديهم و ظالميهم و غاصب حقهم أبد الإبدین من الأولين و الآخرين من الآن إلى يوم الدين. و قد تم كتاب الجبر و التفويض

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «عبده محمد مهدی الموسوی 1206»؛ 34گ، 19 سطر، اندازه: 22x15/5 سم [ف: 3 - 1149]

الجبر و التفويض = فائدة جديدة / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwid = fā’dat-un jadīda

مراغی، حسن بن عبدالرحيم، - 1300 قمری

marāqī, hasan ebn-e 'abd-or-rahīm (- 1883)

تاريخ تأليف: 1259ق

گزارش بسیار کوتاهی است بر حدیث مروی از حضرت صادق عليه السَّلام «لاجبر و لاتفویض بل امر بين الأمرين». در این رساله نویسنده نشان می دهد که مراد از این روایت چیست و غرض از «لا» و «امر بين الأمرين» چه می باشد و کلمه «جبر» و «تفویض» را چه مصداق است.

آغاز: بسمله، الحمد لله الواحد بالتوحيد الحاجز بين البحرين و الرب العادل بالامر بين الأمرين

انجام: فقال عليه السلام لو قلت غير هذا الضربت الذي فيه عيناك و لقد كتبنا في بيان سر الخلقة و کشف ستر الخليفة ما يثبت به حقيقة سر الحكمة و سريره المعرفة فمن اراد ذلك فلير جع اليه فانه ام العلوم و الأسرار ... كتبه بالتائيد و السديد من الأئمة الأطهار ... و انا العبد انجام: و ام الامهات الامكان و منه ظهر كل ما قد كان

آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1259ق؛ کاغذ: فرنگی فستقی جلد: تیماج مشکی، 2ص (93-94)، 19 سطر (18x8)، اندازه: 15/5×26/5سم [ف: 8 - 281]

خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1259ق؛ کاغذ: فرنگی فستقی جلد: تیماج مشکی، مقوایی، 8ص (125-132)، 19 سطر (18x8)، اندازه: 15/5×26.5 سم [ف: 8- 284]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ زیبا، کا:رستم بن بیجن، تا: 1259ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1گ (20ر -21ر)، 15 سطر، اندازه: 13.5x20 سم [ف: 6 - 33]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، 2 گ (15-16)، 28 سطر، اندازه: 13x8 سم [ف: 38 - 415]

جبر و تفويض / كلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz

فشارکی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1252 - 1314 قمری

fešārakī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1837 - 1897)

قم؛ حجتیه؛ شماره نسخه:694/3

خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد بن اسماعیل فومنی، تا: 1298ق؛ 46گ، قطع: خشتی [ف: 120]

جبر و تفویض = جبر و اختیار / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz = jabr va extīyār

؟ همدانی شیخی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239 - 1319 قمری

hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja'far (1824 - 1902)

تاریخ تأليف: 1281ق؛ محل تألیف: لنگر

رساله مختصری است در بحث معروف کلامی که محل تنازع آراء علما شده است و آن مسأله جبر و اختیار آدمی است که با عناوین «خلاصة، بيان» مطالب را با استفاده از آیات و احادیث طبق نظر شیعه توضیح داده است. روی پایه های افکار شیخی و معتقدات پیروان شیخ احمد احسائی که مؤلف می گوید اینان بهتر از همه حقایق را درک کرده اند. در الذریعه (84/5 ) عناوین کتاب را «فصل، فصل» دانسته و تاریخ تأليف را روز مولود پیامبر اکرم 1281 در قریه لنكر آورده و نسبت مؤلف را «قهی» نگاشته است.

آغاز: بی نهایت حمدی که برعارفان عالم امکان لازم است مخصوص ذات پاکی که از چند و چون بیرون و توصیفش از حدما سوای او افزون. نه کسی را از او خبری است.

انجام: و همین قدر از بیان از برای رفع شکوک و شبهات از برای حلال زادگان كفایت می کند و از برای حرام زادگان هم حجت تمام شد و زیاده بر این موجب ملال خواطر دوستان است [الذريعة 84/5 ؛ فهرستواره منزوی 122/6]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 1268ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: فرنگی،

جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 51گ (90-140)، اندازه: 20813سم [ف: 4 - 1178]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 1284ق؛ جلد: گالینگور سبز، 42 گی، اندازه: 23x18سم [ف مخ: 2 - 540]

آغاز: مردم را بر دین و چون مصلحت تغییر کرد بنای اکراه شد و این آیه نسخ شد به آیه فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم و خذوهم ... و اما معنی اضطرار آن است که انجام: برابر

خط: تحریری، كا: على اكبر بن ملا عبدالله، تا: 1284ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 56گ، 14 سطر، اندازه: 18x 11سم [ف: 3 - 1150]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد رضا بن محمد صادق بروجردی، تا: 14 رجب 1286ق، جا: تهران، برای حاج ابوالقاسم نراقی؛ کاغذ: فرنگی آهار مهره، جلد: میشن قهوه ای، 81گ، 14 سطر، اندازه: 17/3x10/8 سم [ف: 3 - 500]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: یکشنبه 22 محرم 1287ق؛ جلد: مقوا آبی عطف پارچه، 88گ، 14 سطر، اندازه: 18611سم [ف: 1-267]

آغاز و انجام: برابر

خط: تعليق، كا: علی اکبر پسر عبدالله آشتیانی همدانی، تا: 25 محرم 1290ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 68، 15 سطر (7×12/5)، اندازه: 18611سم [ف: 3 - 523]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و نستعلیق، کا: براتعلی بن گدا علی همدانی، تا: دوشنبه 24 جمادی الاول 1292ق، جان همدان؛ مصحح، جلد: مقوای نارنجی عطف تیماج قهوه ای، 152گ، 13 سطر، اندازه: 17/5x11 سم [ف: 1 – 81]

آغاز: حکمتها است که در مخلوقاتست پس باید صلح کل کرد و گفت همه درست واقع شده پس معنی امرها و نهی ها

خط: نستعلیق، كا: حسینقلی، تا: سه شنبه 4 محرم 1295ق؛ افتادگی: آغاز (یک برگ)؛ جلد: مقوا زرد عطف تیماج، 64 گ (1ر-64پ)، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 1- 268]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 22 جمادی الثانی 1299ق، جا؛ تهران؛ مهر:

«عبده الراجی اسماعیل»، «اسماعیل هشترودی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 78گ، 18 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 18 - 25]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن عبدالرشید میرزا تلگرافچی، تا: 20 ربيع الثانی 1303ق، جلد: تیماج يشمی، 120گ، 13 سطر، اندازه: 17×11 سم [ مؤید: 3 - 386]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

آقا نجفی، محمد تقی بن محمد باقر، 1262 - 1331؟ قمری

āqā najafī, mohammad taqī ebn-e mohammad bāqer (1846 - 1913)

[الذريعة 84/5]

اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه:184

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 889]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd

اصفهانی، میرزا مهدی، 1303 - 1365 قمری

esfahānī, mīrzā mahdī (1886 - 1946)

رساله ای است در بیان جبر و تفویض با استناد به آیات و روایات و در آن اشاره ای به مسأله بداء و اجتهاد و تقلید نیز شده است. مؤلف ضمنا با بیان شبهات فلاسفه به رد آنها پرداخته و مباحث مربوط به جبر و تفویض را نظیر علم و قدرت، جاعليت و مجعولیت، مشیت و اراده و حب و امثال آنها را نقل کرده و به کمک آنها به رد جبر و تفویض پرداخته است.

آغاز: قال الله تعالى شأنه كلا نمد هؤلاء وهؤلاء من عطاء ربک محظورة و قال تعالى في سورة المؤمنون ...

آغاز: برابر؛ انجام: لاستحقاق العبد بالضرورة و لهذا قد يعطی القدرة عقوبة على المعصية کی یزید عقوبته

خط: نستعلیق، کا: محمدرضا دامغانی، بیتا؛ مصحح؛ جلد: پارچه ای زرشکی عطف تیماج قهوه ای، 25گ، مختلف السطر، اندازه: 21× 17 سم [ف مخ: - 56]

قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1972

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 – 427]

آغاز: الحمدلله الذي جل عن الصفات و سبحان من تنزه عن افعال العباد و افضل صلواته على سيد؛ انجام: كفاية معرفة جملة من الأحكام في الافتاء و حجيته للجهال كما قوينا سابقا.

خط: نستعلیق، کا: محمدرضا بن رمضانعلی دامغانی، تا: 2 ربیع الاول 1356ق، جلد: پارچه ای زرشکی عطف تیماج قهوه ای، 75گ، مختلف السطر، اندازه: 18×22/5سم [ف مخ: - 56]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1967

نسخه اصل:همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 424]

الجبر و التفويض = معراج القدس / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd = miʻrāj-ul quds

نهاوندی، ابوتراب بن على، ق14 قمری

nahāvandī, abū-torāb ebn-e ‘alī (- 20c)

در توضيح معنای امر بين الأمرين و کیفیت قضاء و قدر با توجه به روایات شیعی و مباحث کلامی و کسانی را که به دنبال تفصیل بیشتر هستند به کتاب والدش «تشريح الاصول» ارجاع داده است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15568

آغاز: جل من تحيرت العقلاء في كيفية بدايته و عز عمن انقطع تفكر العلماء عن فهم نهایته؛ انجام: هو ما حققه والدي العلامة قدس الله نفسه الزكية في كتابه المسمى بتشريح الاصول

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ محشی؛ جلد: چرم قهوه ای، 11گ، 23 سطر، اندازه: 23/4x 17/5 سم [ف: 43 - 165]

جبر و تفویض / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz

عبدالکریم بن عبدالحی

‘abd-ol-karīm ebn-e ‘abd-ol-hay

کتابی است در جبر و تفویض که مرتب بر سه «مقصد» است: 1. خلق أعمال، در سه باب؛ 2. بیان حدیث «لا جبر و لاتفویض بل أمر بين الأمرين» که هفت معنی ذکر می کند؛ 3. در جواب دو شبهه جبريه.

آغاز: الحمدلله ... أما بعد چون مسئلة جبر و اختیار از مهمات مسائل اسلاميه ...

آغاز: برابر؛ انجام: نه زین رشته سر می توان یافتن *** نه سررشته را می توان یافتن

خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن محمد، تا: 1138ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 13گ (51ر -63پ)، 15سطر، اندازه: 21x13/5 سم [مؤید: 3 – 381]

آغاز: برابر، انجام: محمد صالح مازندرانی منقول است ...

نمی شود.

خط: نسخ، بی کا، تا: 1274ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ 4گ، 11 سطر [رایانه]

الجبر و التفويض / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwid

غیر همانند:

سؤال و جواب منظوم؛ خط: نسخ، كا: شمس الدین محمد بن على بن حسن جباعی، تا: قرن 9، 2ص (225-226) [ف: 5 - 108]

آغاز: في نفى الجبر و التفويض و اثبات أمر بين أمرين قد ثبت أن الله عزوجل قادر على جميع الممكنات؛ انجام: و من زعم أن المعاصی بغیر قوة الله فقد كذب على الله و من كذب ادخله النار عن الصادق عليه السَّلام الله اعز من أن يكون في سلطانه مالا يريد

رساله مختصری است در جبر و تفویض که چون آغاز آن افتاده معلوم نشد از کیست و شاید مقداری از یک کتاب باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1231ق، جهت استادش آقا محسن؛ جلد: تیماج مشکی، 3گ (203ر - 206ر)، 14 سطر، اندازه: 19×10سم [محدث ارموی مخ: 1 – 497]

آغاز: اما بیان معنی لاجبر و لاتفویض بل امربين أمرين فذلك هو المقام الذي هو مزلة الاقدام؛ انجام: و اختيار المختار او اضطرار المضطر و ما كان الله ليظلمهم و لكن كانوا أنفسهم يظلمون و سيعلم الذين ظلموا

گویا این بحث استدلالی پاسخ بر چند پرسش باشد که گاهی به فارسی و بیشتر به عربی نگارش یافته، و شاید از نوشته های شیخ احمد احسائی که از یکی از کتاب هایش جدا نموده اند؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1241ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (184پ-191پ)، اندازه: 20/5x15 سم [ف: 5 - 161]

خط: نستعلیق، کا:علی نوری، تا: 1259ق، جان قزوین [ الفبائی ف: - 163]

آغاز: الحمد لله الذي عمت قدرته للممکنات و شملت مشيته للموجودات و لم يجبرا حدا من عباده اعماله ... و بعد فقد ورد سئوالان من مولانا المهذب الوفي و الذکی ...... الشيخ على ... مامعنی ...... لا جبر و لا تفويض و لكن امر بين أمرين؛ انجام: و اقول قد عرفت ان اسناد افعال العباد الاختياريه الى علمه تعالى لا يقتضی وجوب صدورها عنه مطلقا و نفي اختيار العباد کما ذكره الداماد قدس سره.

رساله ای است در پاسخ دو سؤال درباره جبر و تفویض که شیخ على از مؤلف نموده است. مؤلف در این رساله از محقق شریف و سید داماد یاد می کند؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: روغنی نارنجی، 9ص (293-301)، 23 سطر، اندازه: 23x15سم [ف: 9 - 25]

بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 606]

جبر و تفويض / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz

غیر همانند:

آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد چگونه می شود که خداوند هادی در بنده صفتی خلق نماید که آن صفت مضل آن بنده بوده باشد و حال آنکه خود می فرماید؛ انجام: زیرا که این کلام مكذب آیات مرقومه میباشد زیرا که راه او سوای حقی است که محمد صلى الله عليه و آله آورد که حق است پس شیعه او شیعه محمد صلی الله عليه و آله نمی باشد و دین محمد صلى الله عليه و آله.

رساله ای کوتاه به نثر جدید در بیان جبر و تفویض ورای مختار شیعه که با استفاده از آیات و روایات نوشته شده و در آن به عقاید صوفیه، کشفيه و شیخیه سخت تاخته شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 8گ، 20 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ: 2 - 542]

آغاز: در مسئله جبر و تفویض بدانکه نه جبر است نه تفویض بل امریست بین این دو امر؛ انجام: چه خیر و چه شر جزای خیر جنت و جزای شر دوزخ.

مسئله در جبر و تفويض؛ خط: نستعلیق و شکسته خوش، بی کا، تا: 1282ق، کاغذ: نخودی آهاری فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 10 سطر، اندازه: 16/5x19سم [ف: 279]

آغاز: بسمله و به ثقتی در بیان جبر و تفویض و این مسئله ایست بسیار مشکل و احدی از علماء نتوانسته اند حل آن نمایند تا زمان شیخ مرحوم.

کا: هدایت الله بن محمد سعید رضوی، تا: 1287ق، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 6گ (149)، اندازه: 18x11سم [ف: 4 - 1213]

آغاز: می گویند خداوند افلاک و افلاکیان و خالق آب و خاکیان آسمان را دوران و صفا داده و آب و گل را تیره نموده پس آسمان نمی تواند خود را دودی بنماید؛ انجام: صورت مرد پسر باشد خدا لؤلؤ مرجان بود ... پس فرود آید نشیند بر زمین ... برخری باشد سوار آن شهریار لیک شهاگاه بر اشتر سوار

مجموعه مطالبی است در اعتقادات برخی از فرق اسلامی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: گالینگور سبز، 19گ، اندازه: 21x13

سم [ف مخ: 2 - 542]

آغاز: الحمد لله و سلام على عباده الذين اصطفی

بی کا، بی تا؛ 3گ، اندازه: 22816سم [ف: 3 - 28]

الجبر و التفويض و اثبات المنزلة بينهما / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd wa itbāt-ul manzila bayn-a-humā

چند حدیثی از ائمه (صلَّی اللهُ علیه وآله) در نفی جبر و تفویض از جوامع، روایاتی بدون توضیح جمع آوری کرده و در حواشی از روی نسخه محمد بن حر عاملی تصحیح کرده است.

خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه: 639/3

آغاز: الكافي عن علي بن ابراهيم عن محمد بن عيسى عن يونس بن عبدالرحمان عن غير واحد عن أبي جعفر و ابی عبدالله عليهما السَّلام قالا أن الله ارحم بخلقه

خط: نسخ، كا: على بن اسماعیل قره ضياء الدینی، تا: 1285ق، جا نجف اشرف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16 سطر، اندازه: 16x11سم [ف: 346]

الجبر و التفويض و امر بين الأمرين / كلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-t tafwīd wa amr-un bayn-al amrayn

محمد حسین بن محمد رضا

mohammad hoseyn ebn-e mohammad rezā

همدان؛ غرب همدان؛ شماره نسخه:197/4

خط: نسخ، بی کا، تا: 1192ق؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1399]

جبر و تفویض و امر بين الأمرين / كلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz va amr-on beyn-al amrayn

دری، ضياء الدين

dorrī, zīyā’-od-dīn

مؤلف ابتدا مقدمه ای در ذکر اختلافاتی که در امت اسلام از صدر اسلام پدید آمده ارائه کرده و سپس مختصرة ادله هر کدام از قائلين به شقوق سه گانه مسأله جبر و تفویض و امر بين الأمرين را بیان نموده و به بخش يعتقد شده است.

قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:3876

آغاز: چون مسئله جبر و اختیار یکی از اختلافات واقعه و بدع مستحدثه در شریعت اسلام است بهتر آن است که ما از صدر اول گرفته کلیه اختلافات و مناقشات واقعه در اسلام را بطريق اجمال ذکر نمائیم؛ انجام: و حق آن است که وقوع فعل موقوف به مجموع ارادتين است همچنان که عالم اهل بیت فرموده لا جبر و لاتفویض بل امربين الأمرين و در این بیان اشکالاتی وارد است که جواب آن ها هم داده شده است لکن در اینجا موقع ذکرش نیست.

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: جمادی الثانی 1342ق؛ جلد: مقوا، 17گ، مختلف السطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ: 2 - 542]

جبر و تفویض و امر بين الأمرين (ترجمه) / کلام و اعتقادات / فارسی

jabr va tafvīz va amr-on beyn-al amrayn (t

بهبهانی، محمد علی بن اسماعیل، ق13 قمری

behbahānī, mohammad ‘alī ebn-e esmāʻīl (- 19

تاریخ تأليف: 21 صفر 1226ق؛ محل تأليف: کرمانشاهان

اصل رساله به عربی از خود مؤلف و او به درخواست گروهی آن را به فارسی ترجمه کرده است.

آغاز: رب يسر ولا تعسر. بسمله الحمدلله الذي برء النسم و طرد بنور الوجود ظلمة العدم و تو حد في ذاته بالاولية و القدم و تفضل علينا بسوابغ الألاء و النعم ... اما بعد چنین گوید عبد ذليل المفتقر الى ربه الجليل على بن اسمعیل ... چون نزاع علمای عارفین را در فهم حديث لاجبر و لاتفویض بل امر بين الأمرين مختلف و در كمال اختلاف بوده

انجام: و اختیار تکلیفی باقی است و الا تكليف (ناخوانا ) خواهد بود و الحمدلله تعالی اولا و آخرا و صلی الله على محمد و آله الطيبين الطاهرين قد وقع الفراغ من تأليفه في 1224 وقع الفراغ من ترجمته و تسویده ليلة الأحد في 21 شهر صفر المظفر في سنة 1226 في بلدة كرمانشاهان [فهرستواره منزوی 101/6]

تهران؛ الهيات، شماره نسخه: 227/1

آغاز و انجام: برابر

کاتب = مؤلف، تا: 1226ق، جان کرمانشاه؛ ملاعلی نوری نسخه را دیده است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18گ (1پ۔ 18پ)، 17 سطر (1266)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 741]

جبر و تفویض و زهد / کلام و اعتقادات / عربی

jabr wa tafwīd wa zuhd

احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری

ahsā'ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)

خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: آهار مهره، جلد: تیماج زرشکی، 19 سطر، اندازه: 22816سم [ف: 11 - 365]

آغاز: بسمله، فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين انه قد التمس منى السيخ عبدالله بن الشيخ؛ انجام: و لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا وباطنا تمت .

بی کا، بی تا، برای شیخ عبدالله بن شیخ مبارک بن على جارودی قطیفی؛ میمه نسخه 15709، ذیلا سه صفحه جواب حضرت علی (علیه السَّلام) ضمیمه شده است؛ 3گی، 15 سطر، اندازه: 20x15/5 سم [رایانه ]

الجبر و الحساب / رياضيات / عربی

al-jabr wa-l hisāb

کاشی، جمشید بن مسعود، - 841؟ قمری

kāšī, jamšīd ebn-e mas‘ūd (- 1438)

چهار رساله ریاضی در حل بعضی از مسائل جبر و حساب.

تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه: 11-282/8

خط: نسخ، كان محمد طاهر بن ولی محمد طبيب مشهدی، تا: 1309ق؛ کاغذ: کاتبی، 5 ص (88-92) [نشریه: 2 - 106]

بالجبر و القدر > أجوبة مسائل أبي حنيفة

جبر و قدر > جبر و اختیار

تم جبر و قدر > خليقه

الجبر و القدر / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l qadar

خاتون آبادی، اسماعیل بن محمد باقر، 1031 - 1116 قمری

xātūn ābādī, esmāʻīl ebn-e mohammad bāqer (1622 - 1705)

تاریخ تأليف: شنبه 15 ربیع الاول 1092ق

رساله ای درباره قضا و قدر از دید فلسفی و کلامی با در نظر گرفتن گفته های سعدالدین تفتازانی در کتاب «التلويح» و آقا حسین خوانساری در «حاشیه شرح عضدی» و گفتگو در آنها.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10016/1

آغاز: الحمدلله الذي وفقنا لالهام حقایق صنعه و دقايق لطفه و لطایف قضائه و سرایر قدره و عجائب امره؛ انجام: و اخبار اهل بيت سيد المرسلین ختمنا الكلام به و الله المستعان و عليه التكلان

خط: نسخ، كا: محمد حسین بن شرف الدين نجفی، تا: قرن 11 یا 12 (در عصر مؤلف)، جا: نجف اشرف به شیخ ابراهیم کردی هدیه شده؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 42گ (1 پ 42ر)، 21 سطر، اندازه: 20x15سم [ف: 26 - 12]

الجبر و القدر / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l qadar

پیرامون جبر و اختیار و قضا و قدر از دید فلسفی بحث شده، با استفاده از بعضی از آیات و احادیث.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 6870/1

آغاز: الحمدلله الذي خلق العالم على أحسن النظام بالقدرة و الاختيار و كلف بنی آدم بالأحكام المنتظمة؛ انجام: افتاده: فألحقوا هذا النبذ من علماء السلف ظلما وعدوانا، و أما القدرية فانهم.؛

خط: نسخ، كا: محمد بن على، تا: یکشنبه 15 صفر 1107ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17گ (1پ -17پ)، 14 سطر، اندازه: 18x12 سم [ف: 18 - 64]

الجبر و القدر / کلام و اعتقادات / عربی

al-jabr wa-l qadar

مسأله جبر و قدر را از کتاب یکی از افاضل انتخاب نموده و در این نسخه درج کرده است. در این فایده بحثی استدلالی است راجع به جبر و تفویض و حدیث مشهور لاجبر ولاتفویض بل امر بين الأمرين، با استفاده بسیار از آیات و روایات اهل بیت (علیهم السَّلام).

آغاز: بسمله قال بعض الأفاضل في بعض تصانيفه في مسألة الجبر و القدر و من المسائل الخفية عن الأفهام منها ما في الكافي و التوحيد و غيرهما قول الصادق عليه السَّلام لاجبر و لاتفویض ولكن امربين الأمرين ... قلت القول ينفى الجبر و اثبات الاستطاعة للعبد مما هو معلوم ضرورة من دين الامامية ...

انجام: وفقنا الله و اياكم من القول و العمل لما يحب و يرضى وجنبنا و ایاکم معاصيه بمنه و فضله و الحمد لله كثيرا كما هو اهله وصلى الله على محمد و آله الطيبين و حسبنا الله و نعم الوكيل انتهى ... و الحمدلله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله

آغاز: برابر

از دانشمندی شیعی؛ خط: نستعلیق ریز، کا: نصیر الدین محمد رضوی شاگرد آقا حسین خوانساری، تا: بین سال های 1064 تا 1096؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 2گ (110ر-111پ)، 42سطر (23713)، اندازه: 31820سم [ف:16 - 341]

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1356/36

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 181]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1291ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ، 25 سطر، اندازه: 25x15سم [ف: 3 - 1150]

جبر و القدر / کلام و اعتقادات / فارسی

al-jabr wa-l qadar

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26618

آغاز: بسمله، الحمدلله رب الارباب و مسبب الاسباب؛ انجام: اذا بلغ الكلام إلى الله فامسكوا

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه ]

جبر و مقابله > بداية الجبر

الجبر و المقابلة / رياضيات / عربی

al-jabr wa-l muqābila

ابو کامل، شجاع بن اسلم، - 340 قمری

abū-kāmel, sojā' ebn-e aslam (-952)

از عبارت آخر کتاب: «عمل في سنة شصه للهجرة» پیداست که در سال 395 هجری تألیف شده است.

چاپ: فرانکفورت، معهد تاريخ العلوم العربية و الاسلامية، سلسلة ج، عيون التراث، مجلد 24، مطبعة كليت، 1406ق؛

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:5325

آغاز: على النسبة الواحدة التي اولها واحد فاذا كان اول المقادير الثلثه واحدة كان الثاني جذر؛ انجام: و لانها من اجناس الفروع اللاحقه بما ذكرنا من الأصول. فلنختم الكلام بالحمدلله رب العالمين و الصلوة على محمد و آله الطيبين، عمل في سنة شصه للهجرة.

خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 12 ربیع الثانی 581ق؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق؛ کاغذ: حنایی، 23گ، 28 سطر (14/8 ×4/7)، اندازه: 6/3×17/1 سم [ف: 8- 125]

الجبر و المقابلة / ریاضیات / عربی

al-jabr wa-l muqābila

خیام، عمر بن ابراهيم، - 517؟ قمری

xayyām, 'omar ebn-e ebrāhīm (- 1124)

چاپ: این رساله را نخستین بار و پکه، دانشمند فرانسوی، از روی سه نسخه تصحیح کرد، و همراه با ملحقاتی چند به سال 1851 میلادی با ترجمه فرانسوی در پاریس به طبع رسانید. [فهرستواره منزوی 2617/4]

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 12191

آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين ولاعدوان الا على الظالمين و الصلوة على الانبياء و خصوصا على محمد و آله الطاهرين اجمعين ان احد المعاني التعليمية المحتاج اليها في جزء الحكمة المعروف بالرياضي هو صناعة الجبر و المقابلة؛ انجام: على المتقدمين شئی فقد حان لنا أن نختم هذه الرسالة حامدين الله تعالی و مصلين على انبيائه اجمعين.

خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 25 فروردین 1391ق؛ نسخه ما عينة و بدون هیچ تصرف، حتی با رعایت کلمات اول و آخر هر سطر در متن و حاشیه، از روی همین طبع نوشته شده و با اصل آن در کتابخانه ملی پاریس نیز مقابله گردیده است، در پایان نسخه لاحقه خیام است در بیان خطای ابی الجود محمد بن احمد لیث، متوفی به سال 405 هجری، در حل چند معادله ریاضی که با این عبارت شروع می شود: «هذا وقد حكى لى بعض من»، انجام: «بحسب ما بينناه لك والله الميسر لحل هذه العريصات (كذا، وصحيح العويصات) بمنه وكرمه. تمت الرسالة ظهيرة يوم الاحد الثالث والعشرين في شهر ربيع الاول سنة [جای سال در نسخه بياض است] والحمدله و حده و کفی و سلامه على عباده الذين اصطفی»؛ کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: مخمل جگری، 28گ، 15 و 16 سطر، اندازه: 22×14/5 سم [ف: 10 - 275]

الجبر و المقابلة / رياضيات / عربی

al-jabr wa-l muqābila

سجاوندی، محمد بن محمد، ق6 قمری

Sajāvandī, mohammad ebn-e mohammad (- 12c)

رساله مختصری در تعریف مبانی و مبادی علم جبر و حساب و روابط آنها مشتمل بر 15 «فصل» است: في التجنيس؛ في تفريق الكسور؛ في البسط؛ في جمع الكسور؛ في استخراج جذر الكسور ... في أصول ...؛ المسائل الجبرية و هي تسعة ... في تفسير الفاظ يستعمل فيه ...؛ القول في النقصان. این رساله توسط خود مؤلف با عناوین «قال» و نیز توسط مسعود بن معمتر مشهدی در 824ق شرح مزجی شده است. آغاز: بسمله، هذه الرسالة في الجبر و المقابله للامام ... فصل في التجنيس أن يحصل الكسرين المختلفين فصاعدا من جنس واحد؛ انجام: و هو المطلوب، و الحمدلله رب العالمین و صلواته على محمد ... و على آله و أصحاب الطيبين الطاهرين.

[یادداشتهای قزوینی 124/9 ؛ بروکلمان ذیل 651/1 ؛ التجنيس في الحساب؛ ریاضیات ظاهریه ش 43؛ قرطای 7013؛ نشریه 228/3 ]

آغاز: برابر؛ انجام: اذ انقصت بقی مال و اثنی عشر شيئا الا خمسة و عشرين من العدد

خط: نستعلیق، كا: درویش على بن درویش محمود، تا اوایل ذیحجه 955ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی آهار مهره، جلد: مقوا با روکش گالینگور عطف میشن قهوه ای، 6گ،

19 سطر، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ اهدائی رهبر: 9 - 129]

بی کا، تا: 1264ق، کاغذ: فرنگی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر (13×7/5 )، اندازه: 21×15سم [ نشریه: 3 - 228]

آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فستقی، جلد: میشن یشمی، 18 سطر، اندازه: 21/6×14/8 سم [ف: 6 - 316]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 14/5 × 22/5سم [نسخه پژوهی: 3 - 132]

الجبر و المقابلة = الياسمينية (ارجوزة) / شعر، ریاضیات / عربی

al-jabr wa-l muqābila = al-yāsamīnīya (urjūza)

ابن یاسمین، عبد الله بن محمد، - 601 قمری

ebn-e yasamīn, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (- 1205)

ارجوزه ای است مختصر در 54 بیت در علم جبر و تقسیم آن به مال، اعداد و جذور، و بیان آن. این اثر شروح متعددی دارد.

[فهرست کتابهای عربی لینچی ص 91، ایضاح المكنون 59/1؛ کشف الظنون 63-62/1]

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1169/12

آغاز: بسمله. اللهم صل على سيدنا محمد و آله ... الحمدلله على ما أنعما ***و من من تعليمه ما فهما؛ انجام: و ضربه في ضده نقصان *** فافهم هداک الملك الديان / ثم صلاة الله و السلام ***على النبي ما انجلى الظلام

نسخه اصل: چستربیتی ش 3486؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: با تاریخ 971ق؛ 2 ص (72-73)، 15 سطر [عکسی ف: 3 - 375]

الجبر و المقابلة / رياضيات / عربی

al-jabr wa-l muqābila

نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 – 672 قمری

nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)

تاریخ تأليف: محرم 667ق؛ محل تألیف: قائن

به خواهش برخی از دوستان، در حساب و جبر و مقابله نگاشته است، در دو «باب» و چندین فصل»: باب 1. قواعد حساب، در «مقدمه» و چهار «فصل»: مقدمه، العدد المطلق الصحيح و المضاف، فصل 1) ضبط الأعداد، 2) ضوابط الاعمال، 3) انواع الاعمال و ...، 4) مراتب الأموال و الكعوب؛ باب 2. استخراج مجهولات اعداد متناسبه از راه جبر و مقابله، در دوازده «فصل»: 1) معرفة المجهولات، 2) مقدمات علم الجبر و المقابلة، 3) فيما يحتاج اليه في الجمع، 4) فيما يحتاج اليه في التفريق، 5) فيما يقع في التضعيف، ... 10) تكميل الأجناس، 11) مسایل الست الجبرية، 12) فيه عشرون مسئلة مستخرجة بالجبر و المقابلة.

آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة على نبيه محمد و آله الطاهرین. و بعد فقد سألني بعض الأصدقاء ان اكتب له مسائل حسابية في معرفة: ما يحتاج اليه المحاسب في بعض اعماله و يعينه على استخراج المجهولات العددية بطريق الجبر و المقابلة فكتبت هذه الرسالة راجيا أن يرتضيه و يحصل منه مقصوده و الله الموفق و المعين فاقول الرسالة مشتملة على بابين الباب الأول في قواعد الحساب و هو مشتمل على مقدمة و فصول. المقدمة: العدد المطلق صحیح و المضاف الى عدد اكثر منه کسر.

انجام: فهذا ما حضرني فيما طلبه ادام الله تعالي مع ضيق الوقت و تراكم الاشتغال و انقسام الخاطر. فان كان وافيا بما طلبه و الا فليرسم بما يريده لأعيد الكلام فيه اذا وجدت فرصة من الزمان و هو حسبی و نعم النصير.

چاپ: نیمه نخستین آن به یادبود جشن هفتصدمین سال طوسی در تهران به چاپ رسیده است؛ تهران، به کوشش اکبر دانا سرشت، 1335ش، 23 ص [الذریعه 87/5 «الجبر و المقابلة» و 7/7 الحساب که هر دو یکی است؛ مدرس، احوال و آثار خواجه 383 «رساله در حساب و جبر و مقابله»؛ نسخه های منزوی 157/1 «جبر و مقابله» که فارسی است، همانجا 165/1 «حساب» که منسوب به طوسی است و فارسی]

شرح و حواشی:

1- الجبر و المقابلة (ترجمه و شرح)؛ قاینی، قاسمعلی (11_)

2- شرح رسالة الجبر و المقابلة؛ حسینی، ابوالمعالی بن حسن (_10)

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق نازیبا، كا: حسن بن علی طبری، تا: دهه دوم ذیقعده 725ق، جا: قاین؛ تملك: لطف الله ابن جعفر عاملی میسی؛ مهر: «الواثق بالله العلى لطف الله بن جعفر العاملي» (مربع)؛ کاغذ: شرقی (سمرقندی) نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 9گ (9پ -17ر)، 19 سطر، اندازه: 16×12سم [ف: 11 - 68]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: عطا لله بن مسيح بن ابراهیم آملی، تا: دهه آخر ذیحجه 131ق؛ 12گ (144-155)، 19 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [اوراق عتیق: 1- 111]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: ابوالقاسم شیرازی حسینی دشتکی، تا: 11 رجب 949ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17 گ، 16 سطر، اندازه: 18×10سم

[ف: 3 - 1151]

خط: نستعلیق، کا: سيف الله منجم، تا: 16 محرم 164ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 9 ص (141-149)، 25 سطر (19×14)، اندازه: 25x18سم [ف: 9 - 1183]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: عبدالصمد ابن محمود، تا: 967ق؛ کاغذ: آهاردار، جلد: تیماج قرمز، 119، 19 سطر، اندازه: 16813سم [ف: 4 - 221] . 6. مشهد: الهيات، شماره نسخه:542/4

آغاز: برابر؛ انجام: و هو ثمن الأغنام العشرة و ذلك هو المطلوب فهذا ماحضرني فيما طلبه ادام الله فضله مع ضيق الوقت ... و هو حسبی و عليه توكلی

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 15 محرم 984ق، جان کاشان مدرسه مجدیه؛ در آخر نسخه کاتب اضافه کرده: «فرغ المصنف من تصنيفه في غرة محرم سنه 667 هجریه ببلدة فایر من بلاد فرمسار»؛ مهر: «یا امام علی نقی» (بادامی)؛ کاغذ ترمه؛ جلد: مقوا با روکش گالینگور سربی، 19 سطر ( 11/5×8 )، اندازه: 13/5 ×18/5 سم [ف:1 _ 382]

آغاز: برابر؛ انجام: مه ثلاثة ثلاثون و هو ثمن الأغنام العشرة و هو المطلوب؛

انجام افتاده در فصل 11 باب 2؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ 5گ (148-152) [نشریه: 2 - 110]

تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 385/12 -عکسی

اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 100]

نسخه اصل: نسخه آقای روضاتی در اصفهان. در دو باب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [فیلمها ف: 1- 722]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: شرقی رنگی، جلد: چرم قهوه ای، 11گ (31-41)، 21 سطر (12×7/5 )، اندازه: 11/5 × 16/5 سم [ف: 36 - 157]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1029ق؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 7گ (209پ -215ر)، 25 سطر، اندازه: 30x18/5 سم [ف: 18 - 203]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11 و یا آغاز قرن 12؛ 17گ (146پ -162ر) [ف: 2 - 89]

آغاز: برابر

خط: نسخ، كا: محمد رضا بن عزیز الله تونی مشهدی، تا: 1107ق؛ جلد: تیماج خرمایی، 10 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 2 - 205]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 11 ربيع الأول 1230ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 11گ (61پ - 71پ)، اندازه: 22×11سم [ف: 4 - 27]

تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 5034/7 _ف

نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: 3 – 125]

آغاز: فن سیم در جبر و مقابله و حساب خطائين است که در دو مقصد تنظیم شده است

نسخه حاضر فن سیم در جبر و مقابله و حساب خطائين است که در دو مقصد تنظیم شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1244ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 21×15سم [ف: 229]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق خوش، كا: ابئالقاسم حسینی تفرشی، تا: 17 صفر 1262ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 5گ، 33 سطر، اندازه: 35821سم [ اهدائی رهبر: 9 - 130]

الجبر و المقابلة (ترجمه و شرح) / ریاضیات / فارسی

al-jabr va-l moqābele (t. va s.)

قاینی، قاسمعلی، ق 11 قمری

qāyenī, qāsem-‘alī (- 17c)

وابسته به: الجبر و المقابلة؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)؛

ترجمه ای است از رساله عربی منسوب به خواجه طوسی در جبر و مقابله در دو باب نخستین در یک مقدمه و چهار فصل و دومی در دوازده فصل.

آغاز: بسمله. و عليه توكلی. الحمد لله رب العالمين و الصلوة على نبيه و آله الطاهرين اما بعد المحتاج الى قاسم الارزاق قاسم على قاینی رساله جبریه از تصانيف نصيرالملة و الدين شيخ الطوسی بنظر آورد ... و خواست از جهت بعضی احبا آن را بفارسی مترجم کند چنانچه بمنزله شرح و متن گردد.

انجام: تا مخفی بر اهل تاریخ نبود و الله اعلم بالصواب [فهرستواره منزوی 2630/4 ؛ الذریعه 87/5؛ مدرس رضوی 221]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1319/2

آغاز و انجام: برابر

بی کا، تا: 1081ق؛ 55گ (42-96پ) [ف: 7 - 2636]

الجبر و المقابلة / رياضيات/ عربی

al-jabr wa-l muqābila

ابن بناء، احمد بن محمد، 654؟ - 721؟ قمری

ebn-e banāe, ahmad ebn-e mohammad (1257 - 1322)

در دو جزء: 1. اصول و مقدمات در سه «قسم؛ 2. مسایل برای متعلمان در دو «قسم». در دیباچه آن چند بار از «اصول» (این دانش) نام می برد که گویا بر این پایه است که از آن به «کتاب الاصول» نام برده اند.

آغاز: کتاب اصول ابن البنا في الجبر و المقابلة قال الشيخ الاجل الفقيه الافضل الاكمل ابو العباس احمد بن ... بسمله. الحمد لله الواحد المعبود الدائم الوجود الذي خلق الاشياء فاحسن کیفیتها ... و بعد فانی وضعت هذا الكتاب في الجبر و المقابلة جعلته جزئين جزا في الأصول و المقدمات التي تدور عليها اعمال الجبر و جزا في مسائل منه يرتاض فيها المتعلم

خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه پایان ربيع الاول 756ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 67ص (120-186)، 23 سطر (15x10)، اندازه: 20x15سم [سنا: ف: 1 - 13]

آغاز: برابر؛ انجام: و آن قيل اضرب جذر سبعة في جذر جذر

اصل نسخه: ایاصوفیه، ش 761؛ خط: نسخ کهن، كا: عبدالله بن محمد السنهوی، تا: 783ق؛ افتادگی: انجام؛ 6گ (31-36) [عکسی ف: 2 - 82]

الجبر و المقابلة / ریاضیات / عربی

al-jabr wa-l muqābila

چغمینی، محمود بن محمد، - 745 ؟ قمری

čaqmīnī, mahmūd ebn-e mohammad (- 1345)

رساله ای منظوم در جبر و مقابله دارای 25 بیت.

آغاز: الحمد لله الملك الأحد، القادر البر الرؤف الصمد؛ انجام: فان ذالمجموع جذر المال و الحمد لله بكل حال .

25 بیت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 725ق [ف: 5 - 1391]

آغاز: من انشاء صاحب الكتاب: الحمدلله المليك الاحد ***القادر البر الرؤف الصمد / ثم الصلوة بعده على النبي ***و آله الغر کرام العرب / يقول محمود و اقوى امله *** في ذاك حسن الذكر بعد اجله / نظمت نطما ای نظم قابله *** مقترنات الجبر و المقابله / فها کها المسائل المقترنه *** و هي مسائل ثلاث حسنه (1)

كان محمود بن محمد فخر آبادی ملقب به ركن الائمه، بی تا؛ کاغذ: سمرقندی ضخیم، جلد: تیماج يشمی، 2ص (200-201)، 21 سطر، اندازه: 18/5x10 سم [ف: 10 - 2023]

جبر و مقابله = علم جبر و مقابله = میزان الحساب = جبر و مقابله و قواعد استخراج مجهولات عددیه / ریاضیات / فارسی

jabr va moqābele = 'elm-e jabr va moqābele = mīzān ol hesāb

؟ اصفهانی، ملک محمد بن حسین، ق 10 قمری

esfahānī, malek mohammad ebn-e hoseyn (- 16c)

این گفتار مانند دنباله ای است برای «حساب» قوشچی، در دو «فن» تنظیم شده: 1. جبر و مقابله، در یک «مقدمه» و هفت فصل»؛ 2. قواعد معینه که به هر یک از آن استخراج بعضی مجهولات توان کرده در هفت «باب»؛ در فصل 6 فن یکم می گوید دلایل اینها در شرح رساله بهشتی مرقوم گردید. در دیباچه می گوید چون ملا علی قوشچی، علاء الدين بن محمد متوفی 879ق رساله ای در علم حساب نگاشته است به نام حساب و میزان حساب (که چاپ شده است) به واسطه خلو آن از بعضی مباحث مهمه مثل جبر و مقابله و خطائين و اعداد مناسبه و غیره، این کتاب را نگاشته ام که نفع آن بر طلاب آسان باشد. برخی از فهرست نگاران این کتاب را شرح میزان الحساب ملا على قوشچی دانسته اند در صورتی که چنین نیست بلکه نام او را در خطبه یاد کرده است.

آغاز: الحمدلله الملك العلام ... اما بعد بر ارباب دانش و اصحاب بینش مخفی نیست که رساله فارسی علامه مولانا على قوشچی در علم حساب اشتهاد تمام و رواج مالاکلام دارد.

انجام: این است مجمل بعضی مباحث علم حساب که به جهت بعضی از اخوان مؤمنین مرقوم گشته و بهمین مقدار اکتفا نمود تا موجب اطناب و باعث املال اولی الالباب نباشد. [نسخه های منزوی 156/1 ؛ الذريعة 88/5؛ فهرستواره منزوی 2637/4 ]

آغاز و انجام: برابر

كان محمد بن سید محمود حسینی، تا: شعبان 979ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قرمز، 24ص (70-93)، 21 سطر، اندازه: 19x10 سم [ف: 23 - 110]

آغاز: برابر؛ انجام: و این گاهی است که با جذور باشد

برابر با س 12 گ 88ب ش عر957 در فصل پنجم درباره مقترن چهارم از فن 1 و بیشتر این فصل و فصلهای ششم و هفتم این فن و همه فن دوم را ندارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 999ق؛ افتادگی: انجام؛ وگ (26پ -134) [ف: 4 - 874]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: شیخ محمد بن علی یزدی، تا: 1018ق، کاغذ: کاهی صیقلی سفید تیره، جلد: مقوای ساغری مشکی، 54ص، 22 سطر (12×84/5 )، اندازه: 10×19 سم [ف: 64]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: شمس الدين بن مظفر بن حسین بن سلطان محمد نیشابوری، تا: 1019ق؛ محشی با نشان «شرح بهشتی مصنف، شرح بهائیه، مفتاح، منه»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 27گ (332پ -358پ)، 21 سطر (12×4/5 )، اندازه: 19×11 سم [ف: 268]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 25 شعبان 1020ق، جان اصفهان مدرسه جعفریه؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: ابری فرنگی، 113گ (354پ -1466)، اندازه: 19/8×13 سم [ف: 5 - 200]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1025ق؛ 21ص (127-147)، 16 سطر [ف: 125]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كان محمد مشهور به نوید، تا: 1026ق، جان حیدر آباد، افتادگی: انجام کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قهوه ای، 37ص (1-37)، 17 سطر (11×5)، اندازه: 17x10سم [ف: 267 -6]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: عیسی بیگی، تا: 18 رمضان 1048ق؛ 30گ، 19 سطر، اندازه: 19×9 سم [ف مخ: 2 - 543]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1060ق، جان مشهد رضوی؛ دستخط آيةی الله سید محمد على روضاتی به سال 1395 ق در معرفی کتاب و نویسنده؛ تملک: ملا مهدی و محمدهاشم موسوی؛ کاغذ: شرقی، 43گ (3-45ر)، 14 سطر، اندازه: 13x6 سم [ف: 676 - 35]

آغاز و انجام: برابر

بی کا، تا: رمضان 1062ق؛ جلد: مقوایی، 35گ (32پ - 66ر) [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 136]

11 تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5180/40

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1069ق؛ 20گ (371-390) [ف: 15 - 339]

انجام: این است مجملی از بعضی مباحث علم حساب که به جهت بعضی اخوان مؤمنین مرقوم نموده شد.

پایان نسخه باب پنجم از هفت باب فن دوم است؛ بی کا، تا: 1092ق؛ کاغذ: هندی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 7ص (64-70 در متن و کناره)، 11 سطر، اندازه: 21×32/5 سم [ف: 4 - 27]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ و نستعلیق، کا: اسمعيل بن پرویز گرجی، تا: اواخر ربیع الاول 1096ق؛ ضمیمه نسخه ش 5290؛ کاغذ: فستقی آهار مهره، جلد: پارچه ای، 67ص (35-101)، 16 سطر (1466)، اندازه: 14/8 × 20/6 سم [ف: 8- 387]

آغاز: برابر ؛ انجام: (انجام باب 5 استخراج مضمر و مراد): پس اسم معلوم گردد اینست مجمل بعضی از علم حساب که بجهة بعضیاز اخوان مرقوم گشته. تمت هذه الرساله يوم السبت غرة ربيع الأول سنه 198 (1098)

بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: گالینگور قهوه ای عطف تیماج، 12ص (96-107)، اندازه: 29818سم [ف: 19 - 329]

آغاز: برابر؛ انجام: اول را شئ انگاریم و دویم سه شي الا واحدی و زیاده کنیم.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332؛ کاغذ: حنایی آهار مهره، جلد: تیماج عنابی، 16 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 5 – 87]

خط: نسخ، بی کا، تا قرن 11؛ افتادگی: انجام ؛ قطع: بغلی [نشریه: 7 - 281]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ کاغذ: سپاهانی آهار مهره، جلد: تیماج زرد، 52گ (1-52)، 14 سطر (1286)، اندازه: 18×11 سم [ف: 13 - 3379]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11گ (148پ -158پ)، اندازه: 23615سم [ف: 23 - 27]

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1186/18

نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 3 - 441]

خط: نسخ، بی کا، تا: 1126ق؛ کاغذ: اصفهانی آهارمهره شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 61ص (208-268)، 7-15 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5

سم [ف: 19 - 152]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، عطف پارچه ای، 11گ (55ر -65پ)، 21 سطر، اندازه: 11×15/5 سم (محدث ارموی مخ: 1 – 497]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: حسن غريب بن ملا احمد طائی اردلانی، تا: 1209ق؛ یادداشتی از محمد بن ابراهيم موسوی در 1246 و یادداشتی از علی بن ابراهیم بغدادی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110، 23 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 3 - 1152]

خط: نسخ، بی کا، تا:1216ق؛ اندازه: 21×15 سم [نسخه پژوهی: 3- 69]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1242ق؛ با اشکال هندسی؛ جلد: تیماج مشکی، 29گ (49ر -77)، اندازه: 20x11/5 سم [ف: 1- 56]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: ابن محمد حسین ابن بديع حسینی، تا: شعبان 1257ق، جا: اصفهان [ف: 4 - 875]

خط: نستعلیق خوش، كا: عبدالله حسینی تفرشی، تا: ربيع الأول 1260ق، جان: تهران؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19گ (2پ_ 21پ)، اندازه: 20×9/5 سم [ف: 20 - 288]

آغاز: برابر؛ انجام: على هذا القياس تمامی حرف اسم را حاصل نمایند پس اسم معلوم گردد.

خط: نستعلیق، كا: ملا محمد شهير به ملا آقا جان مازندرانی، تا: 1268ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 12گ (61ر - 72پ)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 15 - 101]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، كا: عبدالصمد نقنی، تا: 1268ق؛ محشی؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، 13گ ( 163-151 )، 17 سطر (15x9)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 2 _ 689]

بی کا، تا: 1272ق؛ قطع: رقعی [میراث شهاب: س وش 2 - 38]

آغاز: این رساله محتوی است بر دو فن [فن اول ] در علم جبر و مقابله است و آن مشتمل است بر مقدمه و هفت فصل ....فن ثانی در بیان قواعد معينه که بهر یک از آن استخراج بعضی مجهولات توان کرد و در هفت باب؛ انجام: برابر

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1290ق؛ کاغذ: فرنگی رنگارنگ، جلد: تیماج سرخ، 32گ (3پ -34ر)، 14 سطر (13×5)، اندازه: 11×17 سم [ف: 16 - 119]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای «لطف»؛ جلد: تیماج سرخ، 14گ، 20 سطر، اندازه: 21x13سم [ف مخ: 2 - 543]

خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج خاکستری، 34گ (34پ -67ر)، اندازه: 18613سم [ف: 8- 714]

آغاز: برابر؛ انجام: باب پنجم، در استخراج مضمر: و مراد از او آن است که عددی در خاطر گیرند و تو خواهی که از بعضی احوال آن عدد از اوایل مبحث باب پنجم از فن دوم به بعد در آن موجود نیست؛

خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مجدول، محشی؛ یادداشت خرید نسخه توسط افصح المتكلمين (الرانكوی) به سال 1333، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 35گ (52پ -86پ)، 18 سطر (4/5×11/5)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 408 - 17]

انجام: اگر مضمر یک عدد باشد طریقش آنست که

خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (73-120پ)، اندازه: 15x10/5 سم [ف: 19 - 302]

آغاز: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 17سطر (13x8)، اندازه: 16x11سم [ف: 4 - 1324]

الجبر و المقابلة / رياضيات / عربی

al-jabr wa-l muqābila

فاضل جواد، جواد بن سعيد، - 1065 قمری

fāzel javād, javād ebn-e sa‘īd (- 1655)

اهداء به: سلطان عبدالله قطبشاه ابن سلطان محمد قطبشاه

کتابی است در جبر و مقابله در یک «مقدمه» و سه «فصل»: 1. بیان مستلزمات مسایل جبر؛ 2. بحث پیرامون شش مسأله جبری که دانشمندان برجسته مباحث خود را در چارچوب آن مطرح کرده اند؛ 3. چگونگی پرداختن به مساله جبری که این فصل نتیجه دو فصل سابق است. [ريحانة الادب 280/4 ]

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:3157

آغاز: بسمله، الحمدلله الذي لاتحصى عدد الائه ولا تحاسب

کرده نعمائه؛ انجام: لامن حيث كونه جذرة و عدم اليقين هناک انما هو في الثاني كما يعلم ذلك من التجذيره و حيث انتهينا إلى هذا المقام فلنقطع الكلام.

خط: نسخ، بی کا، بیتا؛ محشی با امضای منه، مصحح، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی، 124گ، 15 سطر (169× 6/5 )، 22× 13سم [ف: 14 - 274]

جبر و مقابله / شعر، ریاضیات / فارسی

jabr va moqābele

ثاقب، قاضی محمد، - 1229 قمری

sāqeb, qāzī mohammad (- 1814)

تاریخ تأليف: 1229ق؛ محل تألیف: بنارس

رساله ای است مختصر به نظم و نثر در مسائل شش گانه جبر که برای حفظ کردن آسان آن در 29 بیت به نظم کشیده سپس با ذکر مثال، برهان و تمرین هایی به شرح منشور آن پرداخته است.

آغاز: ای آنکه تراست ذهن ثاقب *** بارای مصیب در عواقب

انجام: پس این مجموع اگر میزان مکعب مخالف بود عمل بالیقین خطاست.

چاپ: هند، کلکته، 1812 میلادی، این رساله همراه با «خلاصة الحساب» شیخ بهائی چاپ شده است. [فهرستواره منزوی 2638/4]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج فرنگی سرمه ای، 11گ، 13 سطر، اندازه: 13/5 × 20/5 سم [ اهدائی رهبر: 1 - 131]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13، اهدایی: رهبری، دی 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با عطف میشن قهوه ای، 8گ، 16 سطر، اندازه: 21x16سم [ اهدائی رهبر: 9 - 131]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ ضمیمه نسخه ش 28103؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا با عطف تيماج [رایانه]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سفید آهار مهره، جلد: مقوایی، 12گ، 15 سطر (18×10/7 )، اندازه: 24/6× 16سم [ف: 8 - 125]

جبر و مقابله (رساله در) / ریاضیات / اردو

jabr va moqābele (r. dar)

کنتوری، سراج حسين بن محمد قلی - 1282 ؟ قمری

kantūrī, serāj hoseyn ebn-e mohammad qolī (- 1866)

در این کتاب قواعد جبر و مقابله را به زبان اردو نگاشته و احتمالا ترجمه «اصول الجبر» است.

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:24575

آغاز: بسمله. اصول متعلق بحث معادلات جبر و مقابله مقصود اصلی اکثر و اغلب ابحاث رياضيه کاحکم جیکه؛ انجام: حاصل ضرب بیر حاصل هواهی اسطرح

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با عطف گالینگور عنابی، 44گ، مختلف السطر، اندازه: 26x17سم اهدائی رهبر: 9 - 132]

جبر و مقابله / ریاضیات / فارسی

jabr va moqābele

ثقفی، خليل بن عبدالباقی، 1276 - 1346 قمری

saqafī, xalīl ebn-e ‘abd-ol-bāqī (1860 - 1928)

[فهرستواره منزوی 2638/4]

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:512

آغاز: بسمله، باب اول در جمع و تفریق و ضرب و شتم مقادیر جبریه؛ انجام: 96= XxXxX +X + 14X

خط: نستعلیق شکسته، کاتب = مؤلف، تا: 15 ربیع الثانی 1294ق؛ افتادگی:وسط؛ 67 گی، 14 سطر، اندازه: 15/5×9/5 سم [ف: 10 - 42]

جبر و مقابله / ریاضیات / فارسی

jabr va moqābele

تهرانی، خليل بن عبدالباقی، ق14 قمری

tehrānī, xalīl ebn-e ‘abd-ol-bāqī (- 20c)

تاریخ تأليف: 1294ق

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:12097

آغاز: بسمله، باب اول در جمع و تفریق و ضرب و تقسیم مقادیر؛ انجام: (96 با مساوی ایکس 14 بعلاوه 3 ایکس)

خط شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1294 ق [الفبائی ف: 163]

جبر و مقابله / ریاضیات / فارسی

jabr va moqābele

حسینی، محمود، ق 14 قمری

hoseynī, mahmūd (- 20c)

تاریخ تأليف: 19 جمادی الثانی 1321ق

مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:1595

آغاز: بسمله در بیان فهرست کتاب. فهرست مطالب. در شرح علامات و اصطلاحات ... فایده جبر و مقابله استخراج مجهولات مقداریه است از معلومات مخصوصه؛ انجام: چون در این رساله حروفی که بکار رفته از زبان خارج است ... (حروف الفبای فرانسه)

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 19 جمادی الثانی 1321ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 15 سطر (1478)، اندازه: 12/5 ×19/5 سم [ف: 4 - 2142]

جبر و مقابله / ریاضیات / فارسی

jabr va moqābele

؟ متطبب، تقی بن محمود، ق 14 قمری

motatabbeb, taqī ebn-e mahmūd (- 20c)

برای شاگردان مدرسه؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ 108( 269پ - 376پ) [ف: 6 - 2]

برای معلمان؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ 2گ (377پ - 378پ) [ف: 6 - 2]

الجبر و المقابلة / رياضيات/ عربی

al-jabr wa-l muqābila

غیر همانند:

آغاز: هذا رسالة في الجبر و المقابلة و فيها مقدمة و بحثان؛ انجام: فان قيل لشخص كم مضى من الليل فقال ثلث ما مضى قبل.

کا: حسن بن محمد بن حسن او مینی، تا: ربيع الثانی 813ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با کاغذ ابری عطف تیماج قرمز، 4 گ، ابعاد متن: 1477، اندازه: 12810سم [ف: 3 - 894]

یزد؛ جامع کبیر؛ شماره نسخه:172/6

همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 406]

آغاز: بسمله. المقالة الرابعة في بيان طرق استخراج المجهولات العدديه من الجبر و المقابلة و الاعداد المتناسبة و هي مشتملة على فصول. الفصل الاول؛ انجام: كان المجموع فاطمة. و الله اعلم بالمبدأ و المال. و عليه التوكل في جميع الأحوال. و الحمدلله على كل حال. تم

در پایان از «مولانا شرف الافاضل الیزدی» یاد شده است که بایستی شرف الدين على معمایی (- 9ق /15م) باشد. دو بیت فارسی نیز از وی نقل شده است. بخشی از کتاب بزرگتری است. با مقاله چهارم آغاز می شود، در چند فصل: 1. فيما يتوقف عليه الشروع، 2. في بيان المسائل الست الجبرية، 3. في الخطأين، 4. في الاعداد المتناسبة؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 17 رمضان 1074ق؛ 19گ (46پ -64پ) [ف: 1 - 72]

آغاز: بسمله و به ثقتی. هذه المقالة في الجبر و المقابلة و فيها مقدمة و بحثان أما المقدمة في ماهية هذا العلم و امور يحتاج اليها فيه؛ انجام: و ستة اسباع ساعة و هو المطلوب. و هذا آخر ما اردت ایراده في هذه الرسالة معرضا عن الأطناب و الاطالة و الحمد لله على كل حال و الصلوة على رسول الله محمد و الال و على جميع الانبياء لا يزال من الله الكبير المتعال.

در این رساله از سه مسئله مفردات بحث شده است؛ كا: على نقی بن حاجی محمد امین قاری ساروی، تا: سه شنبه 21 صفر 1085ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (36-38ر)، 26 سطر (20×14)، اندازه: 1589سم [ف: 7 - 2666]

آغاز: عده من اجداره هی نسبه الجذر الواحد الى تلك العده لما نتبين فنسبه جذر المال الى ثلثه نسبه العشرة الى اثنين و العشر خمسه امثال؛ انجام: ثم زد على الشيء ربع عشرين الا ثلث شيء و هو خمسه الا نصف سدس شیء يبلغ خمسة و ثلثي شيء وربع شیء معاد لا للعشرين.

این کتاب در حساب و جبر و مقابله می باشد و در چندین مقاله با عناوین «قال - اقول» تنظیم یافته که قسمتی از مقاله سوم، مقاله چهارم آن که در جبر و مقابله، مقاله پنجم در استخراج مسائل به جبر و مقابله است، در این نسخه آمده، شارح این کتاب را در زمان خود مؤلف شرح کرده و از مؤلف به «قال مد ظله» تعبیر نموده است. قسمتی از مقاله سوم تا مقاله پنجم را در بردارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 135، 23 سطر، اندازه: 22×12/5 سم [ف مخ: 2 - 541]

آغاز: هذه رسالة في الجبر و مقابلة، اعلم ان الجبر و المقابلة طريق من طرق استنباط المجهولات؛ انجام: و نزيد عليه نصف عدد الاجدار فما بلغ هو جذر المال

مختصر در قواعد جبر و مقابله با مثال های تطبیقی که به کار نوآموزان آید؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 6 گ (58پ -63پ)، 15 سطر، اندازه: 14610سم [ف: 7 - 304]

آغاز: بسمله، هذا رساله في الجبر و المقابله. اعلم ان الجبر و المقابله طريق من طرق استنباط المجهولات و انما لقب به لافيه من جبر النقصان و مقابله المجهول بالمعلوم؛ انجام: المسئله الثالثه من المقترنات وهي جذور ... مما بلغ فهو جذر المال و الله اعلم بالصواب.

رساله مختصری است در بیان قواعد جبر و مقابله مرتب شده در چند «فصل»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، مجدول، دارای

کمنداندازی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 7گ (26پ -32)، 14 سطر، ابعاد متن: 5×11/5 ، اندازه: 16/5x10 سم [ف: 16 - 389]

جبر و مقابله / ریاضیات عربی و فارسی

jabr va moqābele

رساله شامل دو «باب» است: 1. جبر و مقابله که شامل یک «مقدمه» و هشت فصل» و فروعاتی است؛ 2. خطائین، که طريقه استخراج عدد مجهول را در یک معادله یک مجهولی از طریق حداکثر دو عدد مفروض و دو خطا نشان می دهد ( آزمون فرض و خطا در محاسبات عددی) این عملیات در صورتی منتج خواهد بود که نسبت دو عدد مفروض با نسبت دو عدد حاصل یکی باشد. مانند نسبت «2 و 5، 1» و نسبت «20 و 15» که با هم متناسبند. این رساله به عربی و فارسی تحریر شده است.

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 4841

آغاز: في الجبر و المقابله و الخطائين و فيه بابان؛ انجام: و اذ قد اوردنا من قوانين الأعمال الحسابية ما ظنناه كافيا في هذا الباب الأولي الألباب فلنختم الكلام حامدين لله تعالى على نعمته الشاملة و صلى الله على محمد و الطيبين الطاهرين.

خط: نستعلیق خفی، بی کا، بی تا؛ از برگ 50پ الى 52پ فروعات و معماهایی در باب میراث و پاسخ آنها به عربی و برگ 53پ الى 54پ معمیاتی در باب حساب و معادله جبری نوشته که برگ 54 به فارسی است و بخشی از آن منظوم است؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی با روکش پارچه فیلی رنگ، 50گ (1پ -50)، 15 سطر (974)، اندازه: 15/5×8/5 سم [رایانه]

جبر و مقابله / ریاضیات / فارسی

jabr va moqābele

غیر همانند:

كان محمد باقر تبریزی، تا: قرن 11؛ اهدایی: زاهدانی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ سبز، 6گ (20-25)، 15 _ 25 سطر (7_11× 13_17)، اندازه: 20714سم [ف: 4 - 1168]

دارای مقدمه و هفت فصل؛ بی کا، تا: با تاریخ 1101ق؛ 21ص، قطع: خشتی [ف: 309]

آغاز: بسمله. مقدمه در تعریف علم جبر و مقابله و شرح الفاظ مستعمله در این علم بدانکه علم جبر و مقابله علمی است که بآن شناخته می شود استخراج مقادیر مجهوله از معلومات مخصوصه بروجه مخصوص انجام: تمام حروف اسم را حاصل نمایند پس اسم معلوم گردد.

در دو فن: نخستین در جبر و مقابله در 6 فصل، دومی در قواعد در چهار باب: خطائین، اعداد متناسبه، عکس، مسائل مختلفه؛ خط: نستعلیق، کا: صدر الدین محمد جنابدی، تا: نزدیک به پایان جمادی الاول 1122ق، جان هرات؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 14گ (190-203)، 27 سطر ( 14/5×9)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 11 - 2323]

آغاز: طريقه جبر و مقابله. علماء حسابيه مجهولات را به طرق عدیده و قواعد كثيره استخراج نموده اند و یکی از آن جمله استخراج مجهول به طریق جبر و مقابله و معرفة طريقه آن مقتضی است بر ایراد مقدمه ای که مصطلحات و مراتب هر یک از آنها را معین نمایند.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، در ذیل بخش آغاز چند قاعده دیگر در استخراج مجهولات است مانند عمل عکس و عمل خطائين؛ کاغذ: فرنگی آهار مهره سفید، جلد: تیماج قرمز، 6گ (95-100)، 15 سطر، اندازه: 21816سم [ف: 22 - 103]

آغاز: بسمله. و به ثقتي الحمدلله الواحد الأحد الفرد العليم و الصلوة و السلم ... اما بعد چنین گوید اقلا لعباد و احرج الخلق إلى ربه يوم؛ انجام: باستخراج اسم مبارک از جمع ... العالم ختم کتاب نمودیم و الحمدلله اولا و اخرا و باطنا و ظاهرا و السلام خير الختام

رساله ای است در قواعد جبر و مقابله و حساب خطائین و اعداد متناسبه که در رساله حساب «ملا علی قوشچی» نیامده و دانستن آنها لازم است در «مقدمه» و یازده «فصل» و «خاتمه»؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «كلب استان علی بن موسی الرضا حسنعلی» (چهار گوش)، «العبد الله الواحد القهار هلاکو» (چهار گوش)، «بگذاشت چو خورشید بخاک در شه رو از صلب ملک زاده آزاده هلاكو 1224» (چهار گوش)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور سرمه ای، 52گ، 19 سطر (1789)، اندازه: 22×17/3 سم [رایانه]

الجبر و المقابلة و الحساب / شعر، ریاضیات / عربی

al-jabr wa-l muqābila wa-l hisāb

سلیمانی، عبداللطيف

soleymānī, 'abd-ol-latīf

منظومه کوتاهی است در حساب و جبر و مقابله شامل حدود 90 بیت.

قم: گلپایگانی شماره نسخه: 2744/1

14/194 آغاز: بسمله هذا نظم الجبر و المقابلة في الحساب. ما اكتن شیء ما افاد الضرب *** في نفسه مال وفيه کعب؛ انجام: فان تزد عليه رَبعا

حصلا *** اثنان مع نصف فذا ما جهلا / فالحمدلله على التتميم *** ثم على نبينا تسلیمی

خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 5گ، 10 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 8 - 4638]

الجبر و المقابلة و الكسور و الخطاين و النادرات من فرائض الحمادی / رياضيات / عربی

al-jabr wa-l muqābila wa-l kusūr wa-l xața'ayn wa-n nādirāt min farā'id-il hammādī

مروزی، نعیم بن حماد، - 229 قمری

marvzī, na®īm ebn-e hammā- 845

آغاز: بسمله، حمدله، و بعد فهذا الباب الثالث و ما اشتمل عليه من الفصول في اعمال الجبر و المقابلة و الكسور و الخطاين و الباب الثالث في طرق المحاسبات المسلوك في الرياضيات ثم من الوصايا المجهولة.

انجام: فيخرج در هم واحد جزءا من ثلثة عشر فهذا نصیب عمرو من الذهب، و الله الموفق لكل موفق مهداض الى احسن طریق و امتن مذهب و صلى الله على ... و مولانا محمد و آله و صحبه و سلم [یادنامه خوارزمی چاپ 1363ص 58؛ سزگین 104/1 ؛ ترجمه عربی 154/1 ؛ بروکلمان ذیل 257/1 ؛ ترجمه عربی 156/3 ؛ معجم المؤلفين 113/13 ]

تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3418/10

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 996ق، مقابله شده با اصل؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 10گ (96-105پ)، 32 سطر، اندازه: 21/1×15/6 سم [ف: 6 - 404]

جبر و مقابله و قواعد استخراج مجهولات عددیه > جبر و مقابله

جبریل زیبا > لابل گابریل

جبرئیل > آمدن جبرئیل نزد پیامبر

جبرئیل > به کیفیت نزول جبرئیل بر نبی

جبرئیل نامه > اشعار

جبير الحرير بعون الملک القدير / عروض و قافیه / عربی

jabīr-ul þarīr bi-‘awn-il malik-il qadīr

افتخار، ابوالفضائل الوابشی

eftexār, abolfazā'el-e vābešī

شرح توضیحی است بر ابیاتی که ابوالقاسم حریری در اوزان عروضی شعر سروده و پس از آن اعتلالات و عيوب دیگر عروضی را بیان می کند. در این شرح بیتی از اصل را آورده و گزارش می دهد.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6165

آغاز: الحمدلله الذي أودع درر العلوم بوافر بره في بحر البحور و خزن کنوز الرموز بكامل فضله في صناديق الصدور؛ انجام: و المشطور ما ذهب نصفه، و قوله با نتصاف أي منتصف، صلى الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه و سلم.

خط: نسخ، كا: اسماعیل، تا: جمعه صفر 1269ق، جان مکه مکرمه؛ مصحح؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 7گ، مختلف السطر، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [ف: 16 - 163]

جبیره > به کیفیت طهارت جبیره

الجد الحثيث في بيان ما ليس بحديث / حديث / عربی

al-jidd-ul ḥatīt fi bayān-i mā laysa bi-ḥadīt

غزی، احمد بن عبدالكريم، - 1143 قمری

qazzī, ahmad ebn-e “abd-ol-karīm - 1731

چون کتاب «اتقان ما يحسن من الاخبار الدائرة على الألسن» نجم الدين غزی عامری، مشتمل بر احادیث گوناگون بود، مؤلف ما بر آن شد که آنچه در کتاب جدش وارد شده و روایت نباشد یا صحت آن معلوم نباشد، در این کتاب یکجا گرد آورد با بیان اینکه صحت ندارد. این کتاب مانند اصل به ترتیب حروف اول گفته ها تنظیم شده است.

آغاز: الحمدلله الذي نزل الذكر و حفظه على ممر الأزمان فقيض له عدولا يحملون العلم في كل عصر و اوان.

چاپ: بیروت، دار ابن حزم، 1418ق

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 3052

آغاز: برابر؛ انجام: لا سيما النبي المصطفى و من تبع هداه و هدى من بعده من الراشدين الخلفاء.

خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 59گ، 17 سطر، اندازه: 16x11سم [ف: 8 - 271]

جد السرى لأم القرى / ادبیات / عربی

jidd-us sarā li-'umm-il qurā

وابسته به: القصيدة الهمزية في المدائح النبوية = ام القرى في مدح خير الورى؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696ق)

شرحی است بر قصیده همزيه بوصیری در مدح پیامبر اکرم (صلَّی اللهس علیه وآله) به نام «ام القرى في مدح سيد الوری» که چون شارح شرح ابن حجر هیثمی بر این قصیده را دیده و آن را کافی ندانسته بدین شرح پرداخته است.

قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:4087

آغاز: ... و أجلى و أغلى ما تجلى به القلوب و الطباع حمد من أشرق الانوار المحمدية من أفق الشعر فأضاء بذلك الجود و جود

عالم الشهود؛ انجام: و المراد أن لا تنقطع أبدا على حد قوله لا يدخلون الجنة الآيه و فيه حسن الختام. أن يتحفنى بما قصدته و يجيبني الى ما سألته انه بالاجابة جدير و على كل شيء قدير.

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 یا 13؛ مصحح؛ یادداشتی از کاتب که نسخه را از خط مؤلف نقل کرده؛ جلد: تیماج مشکی، 60گ، مختلف السطر، اندازه: 10×14/5 سم [محدث ارموی مخ: 1 - 498]

جدال سعدی با مدعی / ادبیات / فارسی، عربی

jedāl-e sa'dī bā moddaʻī

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:9783/9

آغاز: من كان بين يديه ما اشتهي *** رطب يغنيه ذلك عن رجم؛

انجام: که خدمت سلطان همی کنی منت شناس از آنکه بخدمت بداشتت

بخشی از آن؛ خط: نستعلیق، كا: مقصود بن خليفه، تا: 1256 - 1259؛ واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ جلد: میشن خرمایی، 16 سطر، اندازه: 20x14سم [ف: 9 - 254]

جداول / هیئت / عربی

jadāwil

جداول طالع یا زیج است بدون هیچ عنوان.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6343/6

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: دولت آبادی شکری آهار مهره، جلد: تیماج قرمز، 1989ص (442-2430)، 19 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 19 - 369]

جداول / گوناگون / فارسی

jadāwil

شامل جداول موآمره، جداول احكام ظهور ذو زاویه، جداول احکام قوس و قزح، جدول تاریخ انبیاء و ائمه معصومین و ملوک، معرفت اقالیم سبعه و جدول احکام رعد و برق می باشد.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:12593/18

آغاز: جدول موامره و احکام بست از اقوال حكما بدان أسعدک الله في الدارین که اتفاق حكما بر آنست که در اختیارات بدترین ساعات، ساعات بست باشد؛ انجام: و حکم آن چنان که درین دایره نگاشته است معلوم کنند و از خیر و شر آن واقف کردند و حکم آن بواسطه جهت و طرف متغیر نکرده و الله تعالى أعلم و أحكم بالصواب؛

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ دارای جداول و دوایر اخترشناسی، مجدول؛ کاغذ: شرقی، 12گ (234ر -243پ)، 22 سطر، اندازه: 15/5×9 سم [ف: 31 - 747]

جداول احکام / هیئت / فارسی

jadāvel-e ahkām

یزدی، ابوالقاسم بن احمد، ق13 قمری

yazdī, ab-ol-qāsem ebn-e ahmad - 19c

از سید ابوالقاسم يزدی ریاضیدان و مترجم و مؤلف مکمل حساب قوشچی از برای محمدولی میرزا. در آغاز جدول در صدر صفحه 1 و 2 نوشته است: «در این جدول منسوبات بيوت دوازده گانه طالع است از مواليد و مسائل و سال عالم و اختیارات و باید معلوم شود که جميع مطالب و مقاصد متعلق به این بیوت است و امور قلمی شده عشری از اعشار آنها نمی باشد ليكن اصول آنها ضبط شد ... و بر این قیاس آنچه افتد معلوم شود» و در کنار نخستین صفحه نوشته «در تفصیل یکهزار و بیست و سه کو کب ثوابت». عناوين صفحات این بخش پس از جداول منسوبات بيوت دوازده گانه چنین است: جدول منسوبات كواكب سبعه سیاره، جدول منسوبات بروج دوازده گانه جدول هفت بهر کواکب، جدول نهم بهر وده بهر ودریجان. [فهرستواره منزوی 2902/4]

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6323/1

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 306ص (2-307)، 21 سطر، اندازه: 17/5 ×27سم [ف: 19 - 324]

جداول احکام / هیئت / فارسی

jadāvel-e ahkām

عناوین جدول های رسم شده عبارت از: جدول احکام ناخن گرفتن، جدول محبت و دوستی، جدول احکام مریض، جدول احکام فصد (از غره تا سلخ ماه) دایره احکام رعد، جدول احکام قوس و قزح (فاقد جدول است).

اراک؛ دهگان؛ شماره نسخه: 136/11

بی کا، تا: 1242ق؛ کاغذ: لیمویی، جلد: مقوا، اص (109)، اندازه: 20x14سم [ف: 1- 168]

جداول احکام اختیارات / هیئت / فارسی و عربی

jadāvel-e ahkām-e extīyārāt

این عناوین در آن دیده می شود: جدول معرفة الاختيارات على كون القمر في البروج الاثنی عشریه عن قول الحكماء، جدول معرفت احکام اتصالات قمر با کواکب سته از مقاله کوشیار حکیم، جدول معرفة رؤية الأهلة في البروج الاثني عشرية، جدول ارقونوع الأيام عن التركية، جدول اختیارات ارباب ساعات الايام و الليالي عن قول الحكماء، جدول اختیارات حالات القمر عن قول الحكماء، جدول احکام رجز الفال على كون القمر في البروج الاثني عشرية، جدول معرفة احكام علوی

على كون القمر في البروج الاثني عشر عن قول الحكماء، جدول اختلاجات الأعضاء عن اليمين و اليسار عن قول الحكماء، جدول معرفة احکام اختلاجات، جدول احكام الزلازل و الرعود عن قول الحكماء، جدول احکام ذوذوابه عن قول الحكماء، جدول احكام قوس و قزح عن قول الحكماء، جدول الحيات و الممات، جدول احکام سكزیلدوز عن قول الحكماء، جدول معرفة رجال الغيب، جدول معرفت آثار علويه في شهور رومیه، جدول معرفة احکام ایام الفرس، جدول غالب و مغلوب از قول حکمای روم، جدول معرفت انظار كواكب سبعه از مقاله کوشیار حکیم، احکام ماههای رومیان از فرموده امام رضا (علیه السَّلام)، اختیارات تراشیدن سر در ایام ماه عربی به نقل از امام علی (علیه السَّلام)، جدول معرفت لون قمر در زمان خسوف، جدول اتصالات کواکب با قمر و احکام آن و ..

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6501/2

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ با اشکال هندسی و جدولها؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 20گ (40ر -59پ)، اندازه: 21×15سم [ف: 20 - 81]

جداول أحكام حركات الأعضاء الخمسه / علوم غریبه / ترکی

jadawil-i 'ahkam-i harakat-il ada-il xamsa

در مفهوم حركات أعضاء (شاید اختلاج) از اخبار اسکندری دانیال، امام صادق عليه السَّلام (به پندار مؤلف) سلمان و صهب است.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14495/9

آغاز: الحمدلله الحكيم العظيم و الشكر لله الحليم العليم ... هذا کتاب غریب، قد إجتمعت؛ انجام: فصد و حجامت و طلب فرزندان و امور نهائی و الله أعلم

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ هر صفحه از «96» خانه تشکیل یافته؛ کاغذ: شرقی، 10گ (213-222)، 16 سطر، اندازه: 21x12سم [ف: 36 - 489]

جداول احکام خسوف قمر در بروج اثنی عشر / هیئت / فارسی

jadāvel-e ahkām-e xosūf-e qamar dar borūj-e esnā “ašar

رساله ای است در آثار و احکام خسوف قمر در بروج دوازده گانه منطقه البروج.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14162/4

آغاز: چون ماه در برج جوزا گرفته شود دلیل است بر ظلم و جور بر رعایا از جانب حکام و لشکریان و ترس و بیم در خلایق؛

انجام: و خوف و تفرقه وزرا وقضاة و تجار عظام و ارباب مناسب و آفت حیوانات آبی و تفرقه و تشویش و آفت حکام در جانب شمال و الله اعلم. خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، 2گ (168پ _ 169 پ)، 17 سطر، اندازه: 14x10سم [ف: 35 - 737]

جداول اختیارات ایام / هیئت / فارسی

jadāvel-e extīyārāt-e ayyām

جداولی است که در کارهای نجومی به کار آیند، این عناوین در آنها دیده می شود: كون القمر في البروج، اتصالات القمر بالكواكب في البروج، اتصالات القمر بالكواكب الستة، اختیارات الساعات المعوجة، اختیارات معاش الخلايق، طول الكواكب و قصرها في البروج، حالات القمر، اختيارات القمر في درجات البروج، اختيارات القرانات و المجاسدات الكواكب السبعة، اسامی منازل القمر و مواضعها في الفلك و زمانها، اختیارات ایام الفرس بالنظم، اختلاجات الأعضا عن جانب الأيمن، شرائط رؤية الأهلة بالنظم، معرفة ايام منحوسة من شهور الرومي، معرفة بلاد اقاليم السبعة، اختیارات محرم نامه، اختیارات کسوف في البروج، اختیارات خسوف في البروج، اختیارات منازل القمر، تذکیر الكواكب و تانیثها في البروج، احكام الشهاب الثاقب، معرفة اقدار جرم الكواكب، طوالع البلدان و المستولى عليهم، مرور القمر على حدود الكواكب في البروج، اختیارات عن قول أبي معشر البلخي في شرح اللوح، طلوع القمر و غروبها في الليالي، احکام ایام المرض، احکام جگر کو کنی، مؤامره دایره سکزیلدوز، احکام ظهور ذو ذوابه، احکام دائرة الفصد، احکام دائرة قوس قزح، احکام دائرة الرعد، احکام سهم الحوادث، احکام فتح الحصار، احكام ساعات البست، جدول معرفت ارقونوع عن قول حکماء ترک، جدول باز نمودن جهات كعبه معظمه من جميع البلاد، جدول باز نمودن اقالیم سبعه و طول و عرض آن، جدول مؤامره احكام منبر المحبة، مطالع البروج من الساعات المستوية، شرح اسامی ایام الفرس، حظوظ الكواكب، منسوبات البروج، منسوبات الكواكب السبعة السيارة.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6645/16

خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ جلد: تیماج تریاکی، 39گ (221-259)، 18 سطر، اندازه: 21x14سم اف: 20 - 172]

جداول اختیارات ایام / هیئت / فارسی

jadāvel-e extīyārāt-e ayyām

جدول های بسیاری است در اختیارات ایام و معرفت احکام وقوع حوادث هنگام بودن قمر در یکی از برج های دوازده گانه و اختلاجات اعضا و شناخت ساعات ایام و لیالی در ماه های

جلالی و رجال الغيب و سعد و نحس ایام و اختيارات القمر في المنازل و نقل اختیارات ايام الاسبوع به نقل از علامه مجلسی و احکام فصد و تعبیر خواب از آیات قرآنی و حجامت و مباشرت زنان و رؤیت هلال به نقل از امام صادق (علیه السَّلام) و ادعیه رؤیت هلال به نقل از ائمه (علیه السَّلام) و نیک و بد سال ها و آثار خسوف و وقایع سال نسبت به وقوع غره محرم در ایام اسبوع و احوال بیمار در ایام شهور عربیه و اختصاص اوقات ایام به کواکب سیاره سبعه و اختیارات شهور ترکیه به اعتبار سکزیلدوز و احکام زلازل از موضع آفتاب و احکام ذوابه از قول حکما و احکام قوس و قزح و تعبیر خواب.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2/ 6590

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ با اشکال هندسی، مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، 33گ (8پ -40ر)، 15 سطر، اندازه: 15x10سم [ف: 20 - 141]

جداول اختیارات و محاسبات نجومی / هیأت / فارسی

jadāvel-e extīyārāt va mohāsebāt-e nojūmī

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17088

آغاز: جدول معرفت الاختيارات؛ انجام: بينهما شمال بينهما

خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ نسخه سالم و کامل است؛ جلد: مقوای مشکی، 32ص، اندازه: 20x12سم [ف: 47/1 - 217]

جداول (... استخراجات) / هیئت / فارسی

jadāvel (...estexrājāt

غیر همانند:

آغاز: بسمله، استخراج سر سالهای شمس في سنوات ذیل؛ انجام: جدول بسط ساعات بيت الطلوعین به ارض اقدس و مشهد مقدس (جدول)

خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی ف: - 163]

آغاز: بسمله، سرسال كواكب سبعه سیاره فيسنه 1298؛ انجام: جهت ستوران و دواب و الله اعلم بحقایق الامور خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی ف: - 163]

جداول الإرث / فقه / عربی

jadāwil-ul irt

افندی، صالح

afandī, sāleh

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:18848

بی کا، بی تا انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 92گ، اندازه: 17× 23/5 سم [رایانه]

الجداول العثمانية / علوم غریبه / عربی

al-jadāwil-ul ‘utmānīyya

در علم حروف با سربندهای «فصل» هر یک در چند «باب»: فصل 1. در دو «باب»، باب یکم در معرفت سؤال و بسط و طرح آن؛ فصل 2. معرفت اسقاط و دخول و التقاط و تصرف در چند باب ...؛ فصل 3. در بسط، در دو باب.

تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه:1601/6 _ عکسی

آغاز: بسمله. الحمدلله الذي علم اسرار الحرفية و عرف تراکیب الوفقية ... و بعد، فهذه رسالة على الجداول الموسومة بالجداول العثمانية؛ انجام: و آلة تعينك على عملك مما وقع عليه في اول الطريقه. و الله اعلم بالصواب.

خط: تحریری شکسته، بی کا، تا: 1240ق؛ 16ص (47-62). [عکسی ف: 1 - 96]

الجداول النورانية في استخراج الآيات القرآنية / علوم قرآن / عربی

al-jadāwil-un nūrānīya fī istixrāj-il āyāt-il qurānīya

حسنی حسینی، ناصر بن حسین، ق 11 قمری

hasanī-ye hoseynī, nāser ebn-e hoseyn (- 17c)

اهداء به: سلطان محمد اورنگ زیب عالم گیر شاه (-1118ق)

کتاب به منظور آسان سازی پیدا کردن آیات قرآن کریم در 28 باب و هر یک حاوی 28 فصل در پنج جدول نگاشته شده که مؤلف در جدول اول مقداری از آغاز هر آیه را به ترتیب اول کلمه از آیات و در جدول دوم نام سوره و در سوم عدد رکوع، در چهارم عدد جزء و در پنجم عدد ربع جزء آورده است. یادآور می شویم: برای بهتر یابی آیات قبل از کتاب، محمد باقر بن محمد صالح، کاتب نسخه، در پنج شنبه دوم صفر 1132 فهرست بسیار جالبی نوشته که به بخشی از گفته و نمونه کاری او اشاره می نماییم: «چون فقیر حقیر به شرف کتابت جداول نورانیه مستعد شد ترتیبی که در دیباچه بایست بر کیفیت مواضع اجزا و رکوعات که مجمل ایما می نماید و عدد رکوعات در هر یکی از اجزا قید و مفصل درج شود تا مطالعه کنندگان را ابهامی و اجمالی سد راه نشده بهره مند گردند نیافت بلکه مؤلف (رحمه الله) اصلا متوجه نشده مجملاً اشاره کرده است و در این وقت چون رکوع میان قراء معمول نیست هیچکس را لذت از فهم این ممکن نبود این مذنب را به خاطر رسید که فهرست عدد رکوعات و تعیین مواضع اجزا را با رکوعات از برای اختلافات میان ائمه در تعيين بعض از آن با علامات و ذکر مجموع سور از

برای آن که در تحت هر یک آیه نیز معلوم باشد و رعایت ترتیب آن را بر حروف تهجی به تفصیل درج نماید در آخر آیات تا همه کس را به سهولت فهمیدن آن آسان باشد ... الجزو الأول سورة البقرة الم «1» و من الناس «ب» یا ایها الناس اعبدوا «ج» ... الجزو الثانی سیقول السفهاء «1» و لكل وجهة «ب» ... ».

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:7546

آغاز: بسملة، الحمدلله الذي أفاض جداول بره و احسانه و وفقنا اللاهتداء بآيات ملكوته و سلطانه و هدانا لاستخراج جواهر الحكم من سور قرآنه؛ انجام: يومئذ لا تنفع الشفاعة الا من اذن طه الخامس عشر السادس عشر و اواسط الرابع؛

خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد صالح، تا: پنج شنبه 2 صفر 1132ق؛ افتادگی:انجام (از آخرین باب یکی دو برگ ساقط است)؛ کاغذ: نخودی آهار مهره، جلد: میشن قهوه ای [ف: 22-206]

جداول ( ... تسهیل) / هيئت / فارسی

jadāvel ... tashīl)

طهرانی، جلال الدین، 1272 شمسی

tehrānī, jalāl-od-dīn (1893 -)

آغاز: بسمله، از نتایج سنه یکهزار و سیصد و سی و شش هجری؛ انجام: انقلاب حرکت قمر در شب پنج شنبه چهارم ذیحجه سنه خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1336-1343ق [الفبائی ف: - 163]

آغاز: بسمله، از نتایج محرم 1336 است جدول تسهيل بعد شمس، حمل، بمركز تقویم بر گیرند؛ انجام: جدول تسهيل بعد شمس، سنبله، بمركز تقویم بر گیرند الميزان، جلال الدین حسینی

خط: نسخ، كا: طهرانی، جلال الدین، بی تا [ الفبائی ف: - 163]

جداول تعدیل و تسهيل كواكب سبعه > نجوم (جداول)

جداول جیب / اسطرلاب

jadāvel-e jayb

صوفی، محمد بن احمد، - 950 ؟ قمری

sūfī, mohammad ebn-e ahmad - 1544)

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6345/13

خط: نسخ تحریری، كا: محمد عطار معدل، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی قلم الوان (آبی و شکری)، جلد: تیماج قرمز، 31ص (684_ 714)، 13 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 19 - 379]

جداول رمل > خانه های رمل

جداول رمل / رمل / فارسی

jadāvel-e raml

مطالب پراکنده در استخراج جداول رمل.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17049/4

خط: تحریری، بی کا، تا قرن 12 یا 13؛ مهر: علی حبه جنه»؛ جلد: چرم مشکی، 45ص (82-126)، اندازه: 18x11 سم [ف: 47/1 - 191]

جداول ریاضی / ریاضیات / فارسی

jadāvel-e rīyāzī

طهرانی، جلال الدين، 1272 شمسی

tehrānī, jalāl-od-dīn (1893-)

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:13727

آغاز: اختلاف مرکز رسمی طهران؛ انجام برساله جلد پنجم ضمیمه می شود؛

خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1357ق؛ تاریخ میلادی الفبائی ف: - 164]

جداول صور درجات الفلك و اسامیها و بخوراتها و افعالها / هیئت / فارسی

jadāvel-e sovar-e darajāt-ol falak va asāmī-hā va boxūrāt-e-hā va af'āl-e-hā

دارای جدول های پنج ستونی در درجات هر یک از ستارگان فلکی و عناوین «صورتها، اسمها، بخورها، فعلها». .

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6469/10

خط: نسخ، بی کا، تا: 854ق؛ مجدول؛ جلد: مقوایی با روکش ابر و باد، 13گ (70-182)، اندازه: 14/5 × 24/5سم [ف: 20 - 48]

جداول طبقات وراث > فرائض

جداول في أحوال المعصومين عليهم السلام / تاریخ / فارسی

jadāvel fī ahvāl-el ma‘sūmīn 'alayhem-os-salām

اکرم بن همام

akram ebn-e hammām

این جداول به اسم سید عبدالولی به نظم در آمده است.

کرمانشاه؛ فیض مهدوی (کتابخانه)؛ شماره نسخه:بدون شماره 6

بی کا، بی تا [تراثنا: س ش 4 - 51]

جداول لمعرفة اوقات الصلوة و العبادات / هیئت / عربی

jadāwil-un li-ma'rifat-i awqāt-iş Şalāt wa-l ‘ibādāt

تقي الدين بن معروف

taqi-od-dīn ebn-e ma‘rūf

تهران، مجلس؛ شماره نسخه: 63/25

خط: نسخ، كا: عبدالله بن حسين بن عبدی حنفی، تا: صفر 1164ق؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی عطف تیماج تریاکی، 4ص ( 229-226 )، 21 سطر (16x10)، اندازه: 22x16سم [سنا: ف: 1-33]

جداول متعدد / علوم غریبه / فارسی

jadavel-e mota added

دو نوع جدول وجود دارد یکی جدولی حاوی حروف منفرد که در سرلوحه هر یک از این جداول یک رباعی درج شده و دیگری جدولی است حاوی نام های اللهی با معانی فارسی و تعداد و شماره آنها به حروف جمل.

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:1971/4

آغاز: ای صاحب عرش و لوح و کرسی و قلم *** لطفت سبب سلطنت و طوق و علم؛ انجام: مفيث 1450، فرد یارس بندگان (این کلمات در سه جدول)

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: دولت آبادی و فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 51ص (171-221)، 9 سطر ( 12/5x7) ، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 4 - 461]

جداول محاسبات تقویمی / تقویم / فارسی

jadāvel-e mohāsebāt-e taqvīmī

شامل: جدول برای شناخت سال ها و ماه های عربی (مورخ 1217)؛ جدول اوساط شمس و قمر در سال های عربی (از 1078- 1132)؛ جدول معرفت میل؛ جدول یک درجه و 25 دقیقه و ساعات دراز ترین روزها؛ جدول عشرینی برای شناخت قبله و انحراف قبله در هر شهرستان؛ جدول هایی که هر یک بخشی از مشکلات تقویم را حل می کند؛ جدول برای روش صحیح شناختن ماه رمضان مطابق قانون فلکی و شرع؛ جداول اوساط شمس و مراکز و خاصه و مقوم و جوز هر آغاز ماه محرم تا پایان ذیحجه؛ جدول تعديل شمس؛ جداول تعديل اول و دوم و پنجم قمر؛ جداول شناخت قوس رؤیت ماه در دمشق؛ جدول ساعات نصف النهار.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2/ 690_طباطبائی

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ بر پشت نخستین برگ بخش جداول گفتاری است به عربی که متن حدیثی نبوی است و یا متخذ از آن، این حدیث چنین آغاز می گردد: «ان في بدن بنی آدم تسعة الوان من النار الأول نار الشهوره الثاني نار الحرص ... و اما نار الشهوه فلاتطفي الا بقلة الاكل و كثرة الصوم ... و اما نار الفرج فلا تطفى الا بالتزویج صدق رسول الله صلى الله علیه و آله؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج قهوه ای، 17ص (3-19)، 20-25 سطر، اندازه: 20x14/5 سم [ف: 23 - 10]

جداول مختلفه / هیئت / فارسی

jadāvel-e moxtalefe

دارای چندین جدول از هیئت: 1. جدول خسوف؛ 2. دایره پیدایش کسوف؛ 3. جدول پیدایش قوس و قزح؛ 4. جدول ستاره دم دار؛ 5. چندین بیت در منازل قمر و برخی از احکام نجومی؛ 6. جدول سعد و نحس ایام و بروج و کواکب؛ 7. جدول اختیارات حالات قمر و جز آن.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3117/2

خط: شکسته نستعلیق، كا: ابراهیم نمارستاقی، تا: 1214ق؛ کاغذ: سفید و آبی اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 9ص (214-223)، 12 سطر، اندازه: 21x14سم [ف: 10 - 685]

جداول میوه ها و سبزیها / طب / فارسی

jadāvel-e mīve-hā va sabzī-hā

اصفهانی، محمد رضا، ق 12 قمری

esfahānī, mohammad rezā (- 180)

جدول هایی است درباره بعضی از میوه ها و سبزی ها که در آن طبیعت، منفعت، ضرر و راه دفع ضرر آنها بیان شده است.

قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 149/2

آغاز: انجیر تازه، گرم و خشک است، سنگ مثانه پاک کند، بادانگیز و شپش تولید کند، با سکنجبین باید خورد.

نسخه اصل: کتابخانه شيخ حسن شریعتی - قم؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1107-1108ق؛ 12ص (121-132) [عکسی ف: 1- 164]

جداول نجومی / هیئت / فارسی

jadāvel-e nojūmī

غیر همانند:

آغاز: جدول الجيب؛ انجام: جدول سهم و قوس

شامل جداول متعدد اختر شناسی و چند برگ نیز در احکام نجوم شامل هفت «فصل»، برخی از عناوین جداول چنین است: جدول جیب، جدول ظن اول، جدول مطالع بروج، جدول تعديل شمس،

مطالع بروج، مزاجات، اتصالات و غیر اینها؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مهر: «المذنب عبد الرزاق الحسنی الحسینی 1129» (مربع)؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ساغری مشکی، 183گ، ابعاد متن: 12/5 × 19/5، اندازه: 24816سم [ف: 31 - 546]

آغاز: جداول منسوبات بروج دوازده گانه، المنسوبات البروج، حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، میزان، عقرب، قوس جدی، دلو، حوت؛ انجام: جداول ايام الرجوع و الاستقامت الوقوف الكواكب، زحل، مشتری، مریخ، زهره، عطارد ...

جداول گوناگون اخترشناسی است که با عناوین بدین ترتیب آمده است: جدول منسوبات برج دوازده گانه، جداول احکام بودن قمر در بروج، جدول معرفت احکام اسبوعات الكواكب السبعة السيارة جدول شرایط دیدن ماه نو در بروج اثنی عشر، جدول اختيارات الحاجات بر بودن ماه در حالات، جدول احکام منیر امحبت از قول ارسطاطليس حکیم؛ جدول معرفت موامر، احکام الساعات البست، جدول احکام حوادث زجرالفال بر بودن ماه در بروج اثنی عشر، جدول معرفت اختلاجات اعضاء، ... و جدول معرفة الزلازل و الرعود في مواضع النيرين؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج آلبالویی، 14گ (41پ - 54پ)، ابعاد متن: 9/5×13/5، اندازه: 17x12 سم [ف: 36 - 593]

بدین ترتیب: جدول الموامرة في الاختيارات على كون القمر البروج (101پ -102پ)، جدول الاختبارات على كون القمر متصل بالكواكب، سهم الحوادث جدول الاختيارت، في احكام طنين الأذنی؛ في معرفة حال المسروق (103ر)، جدول معرفة احتلاجات الاعضاء مبني على كون القمر في البروج (103)، جدول معرفة احتلاجات جميع الأعضاء يمينا و شمالا، جدول اختیارت ساعات الايام و الليالي عن قول الحكماء (104ر)، جدول معرف الاحکام زجر الفال على راي الحكماء (104پ -105ر)، جدول احكام الفصد في ايام شهور العربية، جدول، احكام الارقونوع، في معرفة احوال المريض (105پ)، جدول احکام الرعود يدي من مواضع القمر، جدول احکام ذوذنابة، جدول احكام الزلازل يدي من موضع الشمس في العربية، جدول احکام قوس و قزح (106ر)، جدول الاختيارات على كون القمر في حالاته، الاختيارات في الابتدات، جدول لااختیارات کون القمر خالى السير في البروج، جدول ایام منحوسه در شهور عربيه منقول از علی بن ابی طالب (علیه السَّلام)، جدول ایام منحوسه از شهور رومیه منقول از موسی (علیه السَّلام) (106پ)، جدول اختیارات ایام الفرس، جدول اختیارات منازل القمر (107ر)، جدول المعرفة الأحكام السبت، فهرست رجال الغیب، جدول المعرفة سكزیلدوز (107پ)، في أحكام الحياة و المماة، في احكام الغالب و المغلوب، جدول معرفة ساعات وصول کو کب کف الخضیب به دایره نصف النهار (110ر)؛ خط: نسخ کهن معرب، بی کا، تا: با تاریخ قرن 11؛ کاغذ: الوان آهار مهره، جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (101 پ - 110ر)، اندازه: /28/4x15 سم [ف: 29/2 - 735]

جداول نجومی و تاریخی / هیئت / فارسی

jadāvel-e nojūmī va tārīxī

اشتهاردی، محمد بن محمد باقر، ق 11 قمری

eštehārdī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (- 17c)

تاريخ تأليف: 1001ق

آن را از کتب معتبره استادان ماهر و دانشمندان باهر بیرون کشیده و نوشته است. جدول های اختیارات و اهله و اوقات و اختلاجات و ساعات و منسوبات و جدول های طبقات پیشدادیان و کیانیان و اشکانیان و ساسانیان و اسلامیان از بنی امیه تا خوارزم شاهیان و ملاحده و معصومان باز جدولهای نجومی و فال و سر تراشیدن و ناخن چیدن و جامه پوشیدن و قطع کردن و جامه سوختن و سعد و نحس و هفت اقلیم و شناختن ماه و ... [فهرستواره منزوی 2902/4]

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:658

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1001ق؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 40گ، 20 سطر (21x13)، اندازه: 29x20سم [سنا: ف: 2 - 8]

جدائی جان و تن > بقای نفس عاقله

جدائی جان و تن > پایداری روان پس از مرگ

جدد الرشاد (مظفريه) / آداب و سنن / فارسی

jodad-or rešād mozaffarīye)

نوری، یحیی بن محمد اسماعیل، ق 14 قمری

nūrī, yahyā ben mohammad esmāʻīl - 20c

تاریخ تأليف: 1317ق

مجموعه کلانی است از سنن و آداب شرعی، براساس اخبار و احادیث و احکام شرعی است. درباره این کتاب و مؤلف آن، در منابع موجود هیچ گونه نشان و اثری نیافتیم، جز آنچه در پشت برگ آغاز از زبان بازماندگان مؤلف، یادداشت شده مبنی بر اینکه مؤلف 20 سال آخر عمر خود را در شهر اهواز، سپری نموده و جنازه وی به نجف اشرف منتقل و دفن شده است و کلمه «جدد» به معنی راه و زمین هموار است. این کتاب در سی و سه «باب» و یک «خاتمه» و یک «فائده» که عبارت از وصیت مؤلف به خاندان و دوستان خود باشد نگاشته شده به این ترتیب است: 1. تحقیق علم و علماء و تفضيل آن، مشتمل بر دو فصل و چند مقاله؛ 2. تحقیق معاصی کبیره؛ 3. تعداد معاصی کبیره؛ 4. اقوال علماء و متکلمین، در معانی اسلام، ایمان و ارتداد و کفر؛ 5. بیان آنچه، ارتداد و کفر آورد و موجبات آن و احکام آن در

سه فصل؛ 6. قتل نفس و بیان احکام و مفاسد و خواص مترتبه بر آن معصیت؛ 7. لواط، در سه فصل؛ 8 زنان در سه فصل؛ 9. فرار از زحف، عمده کلام در این باب، مجاهده با نفس است؛ 10. توبه و شرایط آن، دارای شش فصل و یک خاتمه؛ 11. بیان احکام سحر و اقسام آن و اخبار وارده در توعيد آن، در دو فصل؛ 12. ریاء، در چهار فصل؛ 13. قذف محصنات، در سه فصل؛ 14. بیان اكل مال يتيم؛ باب 15. عقوق والدین و بر ایشان؛ 16. ذکر قطيعه رحم و صله آن و ذكر مفاسد و خواص آن؛ 17. بیان شرب خمر و معصیت آن، مشتمل بر سه مقصد؛ 18. بیان احکام سرقت و توعیدات و حدود وارده در این باب؛ 19. منع زکوة مفروضه و بیان احکام زکوة؛ 20. احکام فطره و صدقات مندوبه و احکام هریک؛ 21. حبس حقوق من غير عسر و از آن جمله حبس خمس، در سه فصل؛ 22. بیان اكل نمودن میته و دم و لحم الخنزير، مشتمل بر یازده فصل؛ 23. ذکر سحت و ذکر اخبار وارده در آن باب و اقسام آن، در دو فصل؛ 24. حرمت قمار و انواع آن و احکام آن؛ 25. بخس مکیال که کم دادن و کم فروختن است و بیان حرمت آن؛ 26. بیان احکام غیبت و معصیت آن و ذکر اخبار وارده، در پنج فصل؛ 27. بیان معصیت تارک الصلوة و احکام او، در هشت فصل؛ 28. کبایر اعانت ظالمين؛ 29. كذب و اخبار وارده در توعید آن؛ 30. شهادت و کتمان و اخبار وارده در توعید آن؛ 31. حرمت غنا و احکام غنا؛ 32. لهو و احکام ملاهی و اخبار وارده در توعید آن؛ 33. ذکر جمله از محرمات و کبایر؛ خاتمه: در ذکر بسیاری از معاصی مختلفة الأبواب؛ فائدة جليلة: في ذكر وصایای (كذا) مؤلف الكتاب در حق اولاد خود و دوستان.

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:12206

آغاز: الحمدلله على آلائه كما نحمده على بلائه و جعل الحمد مفتاح لذكره و سببة للمزيد من فضله، و دليلا على عظمته و الحمدلله خالق العباد و ساطح المهاد؛ انجام: و هذه وصيتي اليكم و الله خليفتي عليكم و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته.

این کتاب جلد دوم جدد الرشاد و معروف به «مظفریه» است، چنانکه در متن آن آمده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ از روی مسوده مؤلف کتابت شده، در حاشیه برگ 2ر، مطلبی درباره قصیده ای در مدح حضرت رسول (صلَّی اللهُ علیه وآله) که در متن آمده، نوشته شده: «این قصیده جزء کتاب نیست چون در حاشیه بود، كاتب اشتباها جزء نموده»، مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرشکی، 428 گ، 23 سطر (18x10)، اندازه: 31x20سم [ف: 16 - 31]

الجدری و الحصبة / طب / عربی

al-judarī wa-l ḥaşba

رازی، محمد بن زکریا، 251 - 313 قمری

rāzī, mohammad ebn-e zakaryžā (866 - 926)

رساله مشهوری است از رازی، در آغاز این رساله می گوید «شبی در محفل یکی از فضلا عبدالله بن حریس از بیماری جدری سخن رفت و من آنچه در این باب به خاطر داشتم در آن محفل بیان کردم و او از خواست تا گفتاری جامع در باب این بیماری بنویسم که تاکنون از هیچ یک از پزشکان متقدم و متأخر سخن کامل در این باب نیافته است»؛ در چهار فصل» و فصل آخر مشتمل بر ده «مقاله» به تفصیل ذیل: 1. سبب الجدري ولم صار لا يكاد تفلت منه الا الواحد و الواحد من الناس؛ 2. ذکر الابدان المستعدة للجدری و ذکر الأوقات التي تعاريفه الجدری كثيرا؛ 3. العلامات الدالة على ثوران الجدري و الحصبه؛ 4. ذکر اعراض تدابير الجدری جملا، در ده «مقاله»: في الاحتراس من الجدرى قبل أن يظهر علاماتها و منعه أن يكثر ظهورها، _ فيما يسرع ابراز الجدری و اظهاره الى خارج و عون الطبيعة على ذلك، في العناية بالعين و الحلق و المفاصل و الاذن و ما يحتاج أن يعتنى به عند ظهور علامات الجدري، _فيما يعمل بنضج ما ينضج من الجدري، في تخفيف النضج من الجدري، _في ما يقلع قشور الجدرى و الخشکريشات، فيما يقلع آثار الجدری من العين و سائر الجسد، _في تدبير غذاء المجدور، _ في تدبير الطبيعة المجدور، في السليم و المهلك من الجدری. (غلامعلی عرفانیان)

آغاز: بسمله. الحمدلله حمدا دايما ... قال محمد الزکریا الرازی ذات ليلة في مجلس رجل حبر فاضل ...

انجام: بل اما ان يوضع في الماء الحار اذار این حال العليل قد خشت ... و انا قاطعون كل منا و الواهب العقل الحمدلله كما هو اهله

چاپ: لندن، 16 و 276 ص، 1766م؛ بیروت بدون تاریخ

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 19 سطر، اندازه: 12/3 × 19/2 سم [ف: 7- 385]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترکی شکری، جلد: مقوا، 2ص (252-253)، 21 سطر، اندازه: 13×23/5سم [ف: 19 - 174]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 11 و اوایل قرن 12؛ واقف: نادرشاه؛ کاغذ: نخودی آهار مهره، جلد: مقوا با رویه پارچه، 21گ، 20 سطر، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 19 - 142]

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نوعی ترمه، جلد: میشن قرمز، 11 سطر، اندازه: 14/6x9/2 سم [ف: 7 - 448]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، تا: 1308ق؛ 13ص (69-81) [ف: 13 - 197]

الجدل / منطق / عربی

al-jadal

فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339 قمری

fārābī, mohammad ebn-e mohammad (875 - 951)

به زعم عده ای از محققان «کتاب الجدل» فارابی قسمتی از «فصول يحتاج اليها في صناعة المنطق» وی است که متن کامل آن هنوز به دست نیامده است و تنها ترجمه عبری آن از یعقوب بن ابی موری موجود است که نسخه ای از آن در کتابخانه پاریس به شماره 630 .Cod نگهداری می شود.

آغاز: قال أبو نصر محمد بن طرخان الفارابی: صناعة الجدل هي الصناعة التي بها يحصل للانسان القوة على أن يعمل من مقدمات مشهورة قياسا في ابطال كل وضع موضوعه کلی.

انجام: مثل قولنا: كل شيء يتحرک، ولا شيء من الموجودات يتحرك فهما متضادتان و کاذبتان شنیعتان، فلذلك صار الأفضل في الجدل و الأنجح أن يكون الابطال بالنقيض، اذ كان الإبطال بالنقيض أصح و أوثق و اعم من الابطال بالمضاد.

چاپ: به تحقیق محمد تقی دانش پژوه در المنطقيات للفارابی، ج 1 (قم، کتابخانه آية الله مرعشی: 1408ق)

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:5029/4 _ف

نسخه اصل: ملک 1583/9 [در فهرست ملک بخش های کتاب «الأوسط» به صورت تفکیک شده معرفی نشده است». این رساله بخشی از کتاب «الأوسط» فارابی است ؛ بی کا، تا: قرن 11؛ در فهرست عربی ملک (ص 74) شماره آن 1573 آمده [فيلمها ف: 3 _ 124]

الجد و الهزل / اخلاق / عربی

al-jidd wa-l hazl

جاحظ، عمرو بن بحر، 150 - 255 قمری

jāhez, ‘amr ebn-e bahr (768 - 870)

تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:517/6 _ف

نسخه اصل: داماد ابراهیم پاشا ش 949، بی کا، بی تا، 14گ (73پ -86پ) [فیلمها ف: 1- 494]

جدول اثنی عشریه کواکب / ستاره شناسی / فارسی

jadval-e esnā ‘ašarīye kavākeb

دو جدول قران مربوط به سال های 868 و 809ق.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8841/62

آغاز: جدول و قران منسوب از اختراعات جناب مولانا شیخی. عمل برین جدول چنان است که برجی در آن برج قران می باشد؛

انجام: مستولی بر طالع و جزو قران و سانحداه و صاحب دور کرده دوایر ثبت کردیم تا سال مسعد و مهیا باشد و الله اعلم بالصواب»

خط: نسخ و نستعلیق، كان جمال الدین محمد حسنی، تا: دوشنبه 6 ذیقعده 1119ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: شرقی نخودی آهار مهره، جلد: میشین مشکی، اص (351)، اندازه: 34/9× 22/3 سم [ف: 29/1 – 97]

جدول احکام قرانات > جدول اختیارات

جدول اختیارات = جدول احکام قرانات / هیئت / فارسی، عربی، ترکی

jadval-e extīyārāt = jadval-e ahkām-e qerānāt

جداولی در بیان احکام نجوم و تأثیرات نجومی و تقویمی در طبایع انسانها بر اساس طبایع چهارگانه آدمی (بلغم، خون، سودا، صفرا) و عناصر اربعه موجود در طبیعت (خاک، آب، آتش، باد) است که با استفاده از ارقام نجومی بر اساس ابجد (مانند زیج ها) به عربی، فارسی و ترکی عثمانی نگارش یافته است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:452/5 گر

آغاز: حمل: مذکر حار يابس، منقلب، صفرا، ضعف مر، صباوت؛ ثور: مؤنث، بارد یابس، ثابت، سودا، قابض، صباوت؛ انجام: دینلردن یهودی و کفر، نصرانی، بت برست، آتش پرست، اسلام دینی، کفر فلسفی، اقلیمات ... لو ...

خط: رقعی، بی کا، تا: قرن 12؛ به نظر می رسد بخش هایی از نسخه افتاده است؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 3گ (65ر -67ر)، اندازه: 19×13 سم [ف: 2/40 - 203]

جدول اختیارات قمر در بروج / هیئت / فارسی

jadval-e extīyārāt-e qamar dar borūj

بخشی از کتاب یا رساله ای است در اختیارات قمر در هر یک از بروج دوازده گانه و جدول غره ماه ها در ایام هفته و جدول معرفت ساعات نسبت و جدول ساعات ایام سنبله آمده است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6545/2

آغاز: حمل چون ماه در این برج بود دیدار امراء و حکمت و اهل صلاح و صید کردن و سواری کردن و سفر نمودن و نوپوشیدن و حمام رفتن نیکو بود؛ انجام: و هر فرزندی که در این ساعت متولد شود عشرت را و طرب را دوست دارد و خوش گذران بود و دراز عمر بود.

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور زرشکی، 8گ (15پ - 22ر)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 20 - 118]

جدول استخراج تقویم > جدول طول و عرض بلدان

جدول اصطلاحات نجوم > معانی اصطلاح قوم

الجدول الستين / هیئت / فارسی

al-jadval-us sittīn

مجموع شصت جدول محاسبات نجومی است که به ترتیب حروف ابجدی شماره گذاری شده است.

آغاز: جدول الالف؛ انجام: جدول جنس خارج القسمة ... [جدول ]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی، مصحح، از روی آن درس خوانده شده، در صفحه 60 چنین آمده: «با مقاله دوم تصحيح نمودم و جدولها را بقواعد تصحيح نمودم و اكتفا بمقابله نسخه ننمودم، وانی عبدالله»، وی عبدالله بن احمد دهبو کری معروفی است؛ تملك: ملا عبدالله داغستانی، عبدالله بن حاجی محمود ساوجبلاغی که آن را نزد قاضی اسماعیل سنندجی خوانده است، عبدالفتاح بیک، على بيک بن عبد الفتاح، عبدالواحد تمجیدی (معاصر)؛ با یادداشت های نجومی؛ جلد: تیماج مشکی، 32ص (5-36)، ابعاد متن: 17×7، اندازه: 21/8× 16/8 سم [ف: 45 - 211]

جدول السموات لكل عرض / هیئت / عربی

jadwal-us samāwāt li-kull-i 'ard

مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 566/24

منقول از خط سید شرف الدين بن صلاح القاسم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج سبز، 1گ؛ 24-22 سطر، اندازه: 22x16سم [ف: 1- 531]

جدول الظل / هیئت / عربی

jadwal-uz zil

ابن شاطر، علی بن ابراهیم، 704؟ - 777 قمری

ebn-e šāter , ‘alī-e bn-e ebrāhīm (1305 - 1376)

در این جدول قامت انسان 7 قدم فرض و بر این قیاس، استخراج شده است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1825/3

آغاز: جدول الظل من استخراج علاء الدين بن الشاطر بناء على ان يكون القامة سبعة اقدام ... پس از جدول مزبور طریقی دیگر برای استخراج حد روز و شب یاد شده که بدین گونه آغاز میگردد:؛

انجام: طريق آخر - وان شئت فاعرف الغاية في يومك فان كانت تسعين درجة فظل الزوال معدوم في ذلك الوقت ليس لكل قائم على بسيط الأرض ظل.

خط: نسخ، كا: محمد جعفر پسر محمد حسین، تا: 1211ق؛ کاغذ: آهار مهره، جلد: پارچه ای سبز، 3ص (14-16)، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 9 - 448]

جدول بازی مغایبه = چیست در دست من / علوم غریبه / فارسی

jadval-e bāzī-ye moqāyebe = čīst dar dast-e man

نخست دو جدول است در دو صفحه با عنوان «ذکر اول» و «ذکر دوم» شامل نام اشیائی که در دست پنهان کنند و در خان های کنار این جداول نام هشت فلک قید گردیده است؛ سپس جداول ابیاتی است که در هر یک از آنها یک پاسخ دیده می شود. این جداول دیباچه توضیح دهنده ای ندارد جز این که در بالای صفحه اول (ذکر اول) چنین آمده است: «بدان که این کلمات مختصر مبنی بر آنست که مردم هر چه در دست گیرند در مغایبه از جمع چیزها از روی سوال چون باز خواهند این هشت فلک یافته شود.» اینک نمونه ای از ابیات پاسخ بازی: ای که در سریسی هنر داری *** در کف دست خویش زر داری / ای که دشنام از تو تعظیم است *** در کف دست تو نهان سیم است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:312/5 طباطبائی

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ در کنار ص 22 حدیثی درباره تعبیر رویاهاست و در ذیل آن آمده: «حسب الخواهش اقل عباد ابن محمد مهدی محمد تقی کرمانشاهی جناب عمدة العلماء شیخ علی اکبر املاء فرمودند في سنه 1256»؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی آهار مهره سفید، جلد: تیماج قرمز، 2گ (20ر - 22پ)، 15 سطر، اندازه: 21x16سم [ف: 22 - 100]

جدول به حساب ترکی / علوم غریبه / فارسی

jadval be hesāb-e torkī

مشهد، الهیات؛ شماره نسخه:500/9

آغاز: آدر کف باشد ب در زانو

خط: نستعلیق، كا: عبدالصمد محلاتی، تا: 1281 - 6 جمادی الثانی 1283، جان اصفهان مدرسه میرزا مهدی؛ کاغذ سپاهانی؛ جلد: مقوا، تملک: عبدالصمد بن حسینی المحلاتی در شوال 1295، اندازه: 22x17سم [ف: 1- 506]

جدول تسوية البيوت / هیئت / فارسی

jadval-e tasvīyat-ol boyūt

شش صفحه جدول بروج دوازده گانه حمل، ثور، جوز، سرطان، اسد، سنبله، میزان، عقرب، قوس، جدی، دلو و حوت و درجات آنهاست.

مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:2213/8

خط: نستعلیق تحریری، كا: حسن بن رفيع حسینی خبوشانی، تا: پنج شنبه 27 جمادی الاول 1266ق، جا: قوچان مدرسه عوضیه؛ غزلیات 3«اشعار الحكم» ملا هادی سبزواری در حاشیه کاغذ: نخودی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 5 - 588]

جدول حرکات شش گانه قافيه / ادبیات فارسی

jadval-e harakāt-e šeš gāne-y-e qāfiye

به نظم و نثر

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8903/19

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 3 شوال 1250ق، جا: تبریز، کاغذ: فرنگی نخودی و حنایی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، 1ص (279)، اندازه: 20/1 ×14/3 سم [ف: 29/1 _ 274]

جدول حروف نه گانه قافيه / ادبیات فارسی

jadval-e horūf-e noh gāne-y-e qāfiye3

به نظم با شرح و توضیح آنها

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8903/18

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 3 شوال 1250ق، جا: تبریز؛ کاغذ: فرنگی نخودی و حنایی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، 1ص (278)، اندازه: 20/1×14/3 سم [ف: 29/1 - 274]

جدول حكم حكما برای زلزله / اختر بینی / فارسی

jadval-e hokm-e hokamā barāye zelzele

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:16429/5

خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، وص ( 204-196 )، 15 و 21 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 45 - 230]

جدول دائر / هيئت / فارسی

jadval-e dā’er

مشهد؛ الهیات، شماره نسخه: 538/21

خط: نستعلیق، كا: عبدالحميد بن حاجی ملاعبدالجواد خطيب و خادم مشهد، تا: 10 شوال 1297ق؛ با جداول نجومی؛ کاغذ: سفید

فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 1گ، اندازه: 17×21/5سم [ف: 1-520]

جدول ستين / هیئت / فارسی

jadval-e settīn

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:6569/7

عنوان همان است و بقیه جدول است و ارقام نجومی؛ خط: شکسته نستعلیق، کا:علی نقی حسینی، تا شنبه 3 ذیقعده 1270ق، جا: درخش بیرجند؛ کاغذ: سفید فرنگی آهار مهره، جلد: پارچه ای عطف چرمی، 12ص (128- 139)، اندازه: 17/2×10/2 سم [ف: 8 - 370]

جدول ستين / ریاضیات / فارسی

jadval-e settīn

جدول هایی است در نجوم و جغرافی. عنوان های آن فارسی وشماره ها با حروف ابجد است.

تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:615

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ تملك: اعتضادالسلطنه در 1258ق؛ وقف: سپهسالار، 1297ق؛ کاغذ: سپاهانی سفید، جلد: تیماج زرد، 53گ، 29 سطر ( 16/5×9/5 )، اندازه: 12×20سم [ف: 4 - 28]

جدول ستینی > ضرب اعداد (جداول)

جدول طول و عرض بلدان / ریاضیات / فارسی

jadval-e tūl va ‘arz-e boldān

این جدول از «زيج جديد الغ بیگی» انتخاب شده و شامل طول بلدان از جزائر خالدات و عرض از خط استواست. به احتمال این رساله همان «جدول استخراج تقويم = جدول مستخرج از زیج جدید گورکانی» تأليف محمد باقر بن زین العابدین یزدی (زنده در 1047 ق) باشد.

آغاز: جدل اطوال بلدان از حزائر امیر خالدات و عرض؛ انجام: اصفهان و مشهد مقدس ه ن... 147، 21

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه ]

آغاز: جدول بلدان از جزائر خالدات و عرض از خط استواء

انجام: جامع زیج شاهی قوام الدین بید کلی است در سنه 865 که مصلح زیج خواجه است.

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی کم آهار، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ، مختلف السطر، اندازه:

22×13/5 سم [ اهدائی رهبر: 9- 52]

الجدول في معرفة المنازل = تحفة الثقات في معرفة الأوقات / اختر بینی / عربی

al-jadval fī ma'rifat-il manāzil = tuhfat-u tiqāt fī ma'rifat-il u’wqāt

وريث ذماری، عبدالوهاب بن على، - 1320 قمری

varīs zemārī , ‘abd-ol-vahhāb ben ‘alī (- 1902)

رساله ای است در خصوص معرفت اوقات و منازل بروج که در شش «باب» ساخته شده: 1. إعلم أن الباری (جل و علی) جعل فلك البروج محیط و جعل وسطه دائرة تسمى منطقة البروج؛ 2. معرفة حلول الشمس في المنازل على حسب الميزان؛ 3. معرفة العمل في الجدول؛ 4. تفصيل كيفية العمل؛ 5. معرفة مقارنة القمر للثريا، 6. ذكر أشياء لاعنا عنهم لمن عرف هذا الفن منها معرفة حلول القمر بالمنازل. [أعلام المؤلفين 636-637؛ مؤلفات الزيدية262/1]

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15363/8

آغاز: بسملة ... الحمدلله الذي جعل الشمس ضياء و القمر نورا و قدره منازل و جعله في الليل البهيم على المقاصد دليلاً ... و بعد، فانه لما انقضا جدول الفقيه العلامة ... عبدالله بن حمزة الدواری ... سألني بعض إخواني الصالحين أن أصنع جدو جدوله فشرعت الى إجابته؛ انجام: و زدنا على ذلك تلك الست البروج التي قطعتها الشمس من برج السرطان فكانت أحد و عشرين درجة من برج السنبلة لان البرج ثلاثون درجة فقس على ذلك و الله أعلم ... خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ برخی عبارات قلم خوردگی دارد، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج نخودی، 7گ (202ر-208)، 27 سطر (19613)، اندازه: 25x17سم [ف: 39 - 85]

جدول قواعد تقسیم ارث / فقه، ریاضیات / فارسی

jadval-e qavā'ed-e taqsīm-e ers

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:8903/5

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه دهه دوم محرم 1260ق، جا: تبریز، کاغذ: فرنگی نخودی و حنایی آهار مهره، جلد: تیماج مشکی، ص (12)، اندازه: 20/1×14/3 سم [ف: 29/1 - 272]

جدول معرفة الاختيارات / ریاضیات / فارسی

jadval-e ma‘refat-ol extīyārāt

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:23842

آغاز: جدول و معرفه الاثنى الروج عشریه؛ انجام: طرح دفتر في شنبه کردن

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]

جدول کمی و فزونی نور ماه / هیئت / فارسی

jadval-e kamī va fozūnī-ye nūr-e māh

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 958/11 _ف

نسخه اصل: ليدن ش 133 شرقی گولیوس 1429 A (فهرست 292/2 / ش 888). در هر شبی از آغاز ماه تا پایان آن؛ كا: ابن غلام قونوی، تا: 692ق [فیلمها ف: 1 - 557]

جدول کنیت و القاب و کیفیت حالات رسالت پناه و ائمه هدی (علیهم السَّلام) / تاریخ معصومین، تاریخ / فارسی

jadval-e konyat va alqāb va keyfiyat-e hālāt-e r. panāh va a'emme-ye hodā

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8841/51

خط: نسخ و نستعلیق، كا: جمال الدین محمد حسنی، تا: پنج شنبه 16 رمضان 1107ق، جا: قندهار؛ کاغذ: شرقی نخودی آهار مهره، جلد: میشین مشکی، 2ص (304-305)، اندازه: 34/9×22/3 سم [ف: 29/1 - 94]

جدول مختصر من زيج ابن يونس المصری / هیئت / عربی

jadwal-un muxtasar min zīj-i ibn-i yūnis-il mișrī

مختصری از جداول زیج ابن يونس مصری در طول مصر در رساله حاضر آمده است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6743/2

آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فهذا جدول لطيف مختصر من زيج الامام العالم ابن يونس المصري لطول مصر، نه يعرف منه مقوم الشمس وما يتعلق به. انجام: جدول است.

خط: نسخ، كا: حسن بن عمر بن محمد بن لحیه بن عبدالعاده ابن الطحان، تا: یک شنبه 14 جمادی الثانی 1012ق؛ مصحح، محشی از محمد کریم و محمد کردی؛ جلد: تیماج عنابی، 8گ (101ر 108ر)، اندازه: 30x20سم [ف: 20 - 231]

جدول معرفة احكام رؤية الاهلة / هیئت / فارسی

jadval-e maʻrefat-e ahkām-e ro’yat-ol ahella

تقویم روز شمار سال 1280 ق است که مطابق روش منجمان آن دوره تنظیم و ضمن محاسبه دقیق تاریخ، پیش گویی و محاسبه برخی حوادث درج شده است.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10654/1

آغاز: حکمای خطا و ترک ایغور را دوری است بر دوازده می گردد و هر سالی را به اسم جانوری موسوم می گرداند و

چگونگی حالات و حوادث آن سال را

خط: نسخ، بی کا، بی تا، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 30ص ( 47-18 )، 17 سطر، اندازه: 22814سم [ف: 33/1 - 149]

جدول نجومی / هيئت / فارسی و عربی

jadval-e nojūmī

ابن مجدی، احمد بن رجب، 767؟ - 850 قمری

ebn-e majdī, ahmad ebn-e rajab (1366 - 1447)

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:63/5

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 کاغذ: سفید، جلد: مقوایی عطف تیماج تریاکی، 6 ص (66-71)، 21 سطر (16x10)، اندازه: 22×16سم [ سنا: ف: 1 - 32]

جدولی در ارث / فقه / عربی

jadvalī dar ers

جدولی است در ارث با این عنوان: «جدول الانكسار المستوعب و صورته اثنی عشر من شيخنا البهاء قدس سره»

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:16091/4

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1110ق؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1گ (76)، 11 سطر، اندازه: 9/5×17/5 سم [ف: 245 - 44]

جديد المراثی / مراثی / فارسی

jadīd-ol marāsī

کاشانی، علی اکبر بن عبدالكریم، ق14 قمری

kāšānī, ‘alī akbar ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 20c)

مجموعه پنجاه و هشت قطعه مرثیه منظوم در مناقب و فضایل و مراثی معصومین چهارده گانه (علیهم السَّلام) که شاعر خود سروده و به جهت تازه بودن بدین نام موسوم شده است اشعار سست و از جهت عروضی ضعیف می باشد.

کاشان؛ مدرسه سلطانی؛ شماره نسخه:354

آغاز: این کتاب مختصری است در فضایل حضرت امیر المؤمنین على ابن ... بسمله الحمدلله ... و آله الطاهرين اما بعد چنین گوید خاک پای شیعیان علی ابن ابی طالب عليه السلام اصغر الشعراء و خادم الفقراء ... بیا نطق یک دم به همراهیم بده در جهان منصب شاهیم؛ انجام: خون بگرید اکبر زار حزين *** درغم شهزاده محنت قرين / سله شعر من است ای مقتدا *** حاجتم را سازی از رأفت روا

کامل؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: شعبان 1303ق؛ مهر: «اكبر» بیضی)؛ هشت بند محتشم کاشانی در پایان رساله به خط ناظم آمده؛ جلد: گالینگور مشکی، 89گ، 10 سطر چلیپاپی، اندازه: 22×17سم [ف مخ]

الجديد في الحكمة > الكاشف

جذب القلوب > رد جذاب القلوب

جذب القلوب الى ديار المحبوب / تاریخ / فارسی

jazb-ol qolūb elā dīyār-el mahbūb

عبدالحق دهلوی، عبد الحق بن سيف الدين، 958 - 1052 قمری

‘abd-ol-haqq-e dehlavī, 'abd-ol-haqq ebn-e sayf-od-dīn (1551 - 1643)

تاریخ تأليف: از 998 تا 1001ق؛ محل تأليف: مدینه و دهلی

در تاریخ و جغرافیای شهر مدینه و مقامات و اماکن متبرکه آن و فضل زیارت حضرت پیامبر اکرم (صلَّی اللهُ علیه وآله) و مدفونین در بقیع و جز آن، استفاده شده از «خلاصة الوفا» شیخ نور الدين على سمهودی و معلوماتی دیگر، مشتمل بر هفده «باب».

آغاز: بسمله. رب يسر تمم بالخير و الظفر. صد شکر که از تشنگی غم رستم *** چون قطره بدریای کرم پیوستم / بر کشتی توفيق ازل بنشستم *** وز زمزم قدس چهره دل شستم. الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی ... اما بعد میگوید فقیر حقیر ضعيف نحيف اضعف عبادالله البارى القوى. عبدالحق بن سيف الدين الترك الدهلوى البخاری که علمای سیر و تواریخ در هر زمان و در هر عصر در فضایل و اخبار البلدة الأبرار کتب و دفاتر نوشته اند و از آنجمله مؤلفات سید عالم عامل و فاضل ... نورالدين على بن السيد الشريف عفيف الدين عبدالله بن احمد الحسینی سمنهودی رحمة الله ... مشهورتر و عمده ترین تواریخ از اول کتاب و فاالوفا باخبار دار المصطفی که آنرا از کتاب دیگر مسمی بافتقار الوفا قبل از اتمام و تکامل اقسام آن در سنه سته و ثمانين و ثمانمائه اختصار نموده و جمع کرده و کتاب اصل در قضیه حریقی که در مسجد شریف شده سوخته و مختصر وی سلامت مانده و این کتاب وفاالوفا کتابی است نافع شامل احوال مدینه مطيبه و ذکر وقایع و حوادث که در وی واقع شده ... منظور کاتب حروف در اکثر مواضع کتاب وفاالوفا بوده ... و درین رساله مسئله حیات الانبیا را با تفصیلی هر چه تمامتر تحقیق ساخته ازین رساله نیز در محل لايق آن نقل کرده شد ... این کتاب مسمی است بجذب القلوب الى ديار المحبوب در هفده باب ... انجام: در بعضی زیارات حضرت سید کائنات عليه افضل الصلوة و التسليمات بعضی از عرفا بعنوان تضرع و انکسار در حضور فایض الانوار آنحضرت (صلَّی اللهُ علیه وآله) بنعت ذوق و تواجد انشاء نموده خوانده. امید که مسموع سمع رضا آنحضرت شده باشد. سبحان ربک رب العزة عما يصفون و سلام على المرسلين و الحمدلله

رب العالمين تم تم تمام شد.

چاپ: مشار فارسی، ج 2، ص 1528؛ گانپور، سنگی، 1912م، چاپ سوم، وزیری، 276 ص 1893م، (چاپ اول) وزیری بزرگ، 256+4صص

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق متوسط، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مجدول؛ مهر: مشیر السلطنه، حسین بن هدایت الله، محمد رضا الحسینی؛ کاغذ: بغدادی، جلد: مقوای روکش تیماج مشکی، 289 ص، 19 سطر، اندازه: 17/5× 27/5 سم [ف: 1- 245]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ نظر می رسد که نسخه اصل است و مؤلف خود کاتب نسخه هم بوده، مجدول؛ مهر: ناصر الدین شاه قاجار؛ کاغذ: کشمیری.، جلد: مقوای روکش تیماج مشکی، 289، 19 سطر، اندازه: 17/5 ×27سم [ف: 5 - 591]

خط: نستعلیق هندی، کا: محمد نجیب، تا: 41 پادشاهی عالمگیر 1109ق، جا: لاهور؛ مجدول؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 167گ، 14 سطر (18×9/5 )، اندازه: 36×16سم [ف: 15 - 4206]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كان محمد صالح بن محمد درویش سمرقندی، تا: دوشنبه 3 ربیع الثانی 1302ق؛ از روی نسخه مورخ 26 جمادی الثانی 1104؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی، 173گ، 21 سطر (15×8)، اندازه: 22814سم [ف: 8 - 566]

نسخه اصل: دیوان هند 785 اته 720؛ بی کا، بی تا [فيلمها ف: 1- 66]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 228گ، 12 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 11 - 156]

جذبة الحقيقة = شرح دعای کمیل / شرح دعا / عربی

jadbat-ul ḥaqīqa = š.-e do‘ā-ye komayl

کاشانی، حبیب الله بن علی مدد، 1262 - 1340 قمری

kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)

وابسته به: دعاء کمیل؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السَّلام)، امام اول (-40)

تاریخ تأليف: اول رمضان 1277ق

شرحی است بر دعای کمیل.

قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 881/1

آغاز: و اشهد انه لا اله الا هو السلطان الذي لم يدرك هويته شئ ولم يعرف كينونیته شي فانه هو الله الحكيم القديم و أن محمدا المبعوث نسخه اصل: کتابخانه مؤلف - کاشان؛ کاتب = مؤلف، تا: با تاریخ قرن 14؛ مصحح؛ 80ص [عکسی ف: 3 - 73]

جذبه حیدری > حمله حیدری

جذبه حیدری / شعر، تاریخ معصومین / فارسی

jazbe-ye heydarī

احسن بنگالی، عبدالعلی خان، ق 12 قمری

ahsan bangālī, ‘abd-ol-‘alī zān (- 180)

وابسته به: حمله حیدری؛ باذل، محمد رفیع بن محمود ( 1123ق)

اهدا به: امیر بنگاله اسد جنگ

تاریخ تأليف: در سال های 1144 - 1151ق

تكمله ای است بر «حمله حیدری» باذل. در سال 1151ق شاعری به نام شاه کوثر که به قصد زیارت نجف اشرف از بنگاله می گذشته، این تكمله را دیده و آن را جذبه حیدری نامیده؛ وی ابیاتی هم در تعریف این اثر سروده و ماده تاریخ آن چنین یافته: «به تو احسن احسنت مولی بود» (1151).

آغاز: بسمله، به نام خداوند عرش مجید *** که از امر کن کرد عالم پدید [نسخه های منزوی 4: 2739؛ الذریعه 146:19 ؛ فهرستواره منزوی 1605/3 و 679/10]

آغاز: برابر؛ انجام: تمام از فضل رب العالمين شد به توفیق امیر المومنین شد

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1215 ق [رایانه ]

آغاز: برابر؛ انجام: که بود اشعری پیش از آن اهل دین پس از حکم او گشت کفرش يقين

خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 85گ (308-392 پ)، 23 سطر (13/5 × 21/5) اندازه: 20/7 × 29/5 سم [ رایانه ]

جذبية / ادبیات/ فارسی

jazbīye

؟ غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505 قمری

qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112)

گزارشی بیتی است منسوب به حجة الاسلام غزالی.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5077/7

آغاز: رساله جذبيه للمام حجة الاسلام محمد الغزالي ... غسل و جنابت و قمر و حيض و آفتاب *** خواهم که هر دو را بیکی دم بر آوردم؛ انجام کارها چنین بسعي عبده میسر نگردد بل بعنایت معبود موقوف بوده و من الله التوفيق من اشارات الاهية تمت

بی کا، تا: قرن 13؛ اگ (42ر - 42پ) [ف: 15 - 38]

الجذر / حساب

al-jadr

شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری

šeyx-e bahā'ī, mohammad ebn-e hoseyn (1547 - 1621)

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:3/ 1360

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سبز، عص، 14 سطر [سنا: ف: 2 - 235]

جذر اصم > معرفت جذر اصم

جذر الاصم > مغلطة الجذر الاصم

الجذر الاصم > حل مغالطة جذر الأصم

الجذر الاصم > مغالطة كلامي في يوم كذا کاذب

بسم الجذر الاصم > حل شبهة ابن کمونه

الجذر الاصم > المغالطات

الجذر الاصم > حيرة الفضلاء في تحقيق الجذر الاصم

بسم الجذر الاصم > حل شبهة الجذر الأصم

الجذر الاصم = قول القائل كل اقاویلی کاذبة = حل شبهة كل کلامی کاذب / منطق، فلسفه / عربی

al-jdr-ul aşam = qawl-ul qā'il kull-u aqāwīlī kādiba = ħall-u šubhat-i kull-u kalāmī kādib

یحیی بن عدی، 280 - 364 قمری

yahya bn-eadi (894 - 975

حل شبهه معروف به جذر اصم است که از سوی «ابن کمونه» در قرن هفتم هجری، بازپردازی شده و گویا جمله «استثنائیه» در آن عبارت، از افزوده های او باشد. [ریحانة الادب 345/1 ]

قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12388/8

آغاز: عونک یا لطيف قال يحيی ... اني لما ختمت مقالتي في نشر فضل صناعة المنطق بوصف بعض ما يفيده اهلها من القول المعجزة سایر الصناعات الكلامية؛ انجام: و كذلك لا يمكن أن يكون صادقا في اخباره عن ذاته انه كاذب فهذا حل المسئله

خط: نستعلیق، بی کا، تا: 878ق؛ کاغذ: شرقی، 1گ (173ر)، 18 | سطر، اندازه: 18x10 سم [ف: 31 - 309]

الجذر الأصم / منطق، فلسفه / عربی

al-jadr-ul aşam

محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن، 1017 - 1090 قمری

mohaqqeq-e sabzevārī, mohammad bāqer ebn-e mohammad mo’men (1609 - 1679)

بی کا، تا: قرن 12 [ف: 3 - 35]

بی کا، تا: قرن 12 [ف: 3 - 35]

الجذر الاصم / فلسفه / عربی

al-jadr-ul aşam

محقق خوانساری، حسین بن محمد، 1016-1099 قمری

mohaqqeq-e xānsārī, hoseyn ebn-e mohammad 1688 _1608

منقولاتی از دستخط محقق خوانساری درباره جذر اصم و سؤال و جواب او درباره درج ارتفاع و خورشید و نیز اشکال وی.

كا: على نقی، تا: 1114ق [رایانه ]

بی کا، تا: قرن 12 [ف: 3 - 35]

الجذر الاصم / فلسفه / عربی

al-jadr-ul aşam

تنکابنی، حسین بن ابراهيم، - 1105 قمری

tonekābonī, hoseyn ebn-e ebrāhīm (- 1694)

وابسته به: الافق المبين = عبادات (رساله در)؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041)

حاشیه ای است بر بحث الجذر الاصم کتاب افق المبين میرداماد که در آغاز آن چنین آمده «هذه من عبارات سلطان الحكما المتاهلین ثالث المعلمين امیر محمد باقر الماقب بالداماد قدس الله روحه و رفع درجاته في كتابه المسمى بالافق المبين ذكرتها مع ما سنح لي العب الذليل شیخ حسین بن ابراهیم تنکابنی تجاوز الله عنهما الذنوب».

آغاز: بسمله هذه من عبارات سلطان الحكماء المتألهین ثالث المعلمين امیر محمد باقر ... و مما يلتحق بهذا المقام المعضلة الملقبة بالجذر الاصم وهي الداء العضال التي رعيت الأسلاف و الاخلاف من الذين هم الآباء الروحانية ...

انجام: فلا يلزم المحذور من اجتماع الصدق والكذب في نسبة عقد حملی شخصی وله الحمد على نعمه والصلوة على من

اصطفاه وجعله خير البرية وعلى آله المعصومین صلوات الله و تسلیما عليهم اجمعين [الكواكب المنتشرة 191؛ دانشنامه جهان اسلام 302/8]

خط: نستعلیق، کا: محمد رضا بن حمید، تا: با تاریخ 1089ق؛ 3ص، (98 - 101) [ف: 43 - 151]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: احمد بن محمد علی رشتی، تا: 1221ق؛ کاغذ: فرنگی، 2گ (121ر-122ر)، 20 سطر، اندازه: 1286/5 سم [ف: 640 - 35]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: یحیی حسنی لاریجانی، تا: 27رمضان 1312ق، جا: تهران؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ، 14 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 3 – 1154]

الجذر الاصم / فلسفه / عربی

al-jadr-ul aşam

طباطبائی، محمد صادق، ق13 قمری

tabātabā'ī, mohammad sādeq (- 19c)

تحقیق در مسئله كل کلامی کاذب، و صاحب جنگ (که از شاگردان صاحب فصول و صاحب ضوابط است) نظر استاد خویش را در موضوع جذر اصم نقل می کند.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1194/6 _ طباطبائی

آغاز: وجدت في بهض افادات الافاضل الشبهه المشهوره بالجذر الأصم تقريرها أن قائلا ان قال كل کلامی کاذب ... و اجاب عنه الاستاد المحقق ادام الله ايام افاداته بهذه العباره انجام: والبدیهی الصريح لايبطل بالمصادره فيه بالمطلوب الى كلامه سلمه الله كذا کان (دنباله سخن مؤلف از نسخه افتاده یا نوشته نشده است)

كاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 73گ [ف: 23 - 693]

الجذر الأصم / منطق، فلسفه / عربی

al-jadr-ul aşam

مقاله ای است در سه «مقدمه»: 1. ان الخبر بصورته حكاية عن نسبة خارجية .... 2. ان الصدق و الكذب نسبتان بين الحكاية و المحكي عنها؛ 3. لايمكن ان يكون الخبر حكاية عن صدق نفسه او كذبها او عن صدق او كذب يتوقف على ذلك الحكاية.

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:22432

آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على رسوله محمد و آله اجمعين قالو كل خبر اما صادق او کاذب و هذه قضية منفصلة حقيقية صادق في نفس الأمر؛ انجام: فلم يتحقق ما نبکی عنه فتأمل و الله اعلم بالصواب واليه المرجع و المآب.

تذکر در رایانه آستان قدس مؤلف ترکه اصفهانی، محمد بن حبيب الله ثبت شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ ضميمه نسخه ش 877؛ کاغذ: شکری آهار مهره، جلد: مقوا عطف تیماج مشکی، 2 ص، 40 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 24 - 64]

جذر اصم / منطق، فلسفه / عربی

jadr-u aşam

از: عبد الوهاب؟. فایده ای است در بیان شبهه جذر اصم و جواب آن که در پایان آن امضای «عبدالوهاب عفي عنه» دیده می شود.

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15701/3

آغاز: قد تقرر الشبهة الصعبة المشهورة بالجذر الاصم هكذا قول القايل كل كلام في هذه الساعة كاذب؛ انجام: و انحل الاشكال و طلع نير الجواب من افق الحق و الحمدلله تعالی

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ دارای جدول ها و اشکال هندسی، رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، اص (276)، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 44 - 9]

الجذر الاصم / منطق، فلسفه / عربی

ħall-u mugāliţat-i jadr-il aşam

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 6410/2

آغاز: السلام على رسوله و محمد و آله اجمعين قالوا كل خبر اما صادق او کاذب؛ انجام: فلم يتحقق ما نحكي عنه فتأمل و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و الماب

خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: نائینی، 32 سطر، اندازه: 18x11 سم [ف: 4- 379]

جذر الأعداد الأصم / رياضيات / عربی

jadr-u a dād-il aşam

مسیحا فدشکوئی، محمد مسیح بن اسماعیل، 1037؟ -

1127 قمری

masīhā fedeškū'1l, mohammad masīh ebn-e esmāʻīl

(1628 - 1715)

مؤلف در قزوین با بعضی از فضلاء در جذر اعداد اصم مشغول مذاکره بوده که ملارضي الدين محمد بن حسن قزوینی (د: 1096) - آقا رضا قزوینی - گفته که در لسان الخواص تمامی حرفها را در این مورد بیان کرده است. مؤلف كتاب را از وی گرفته و پسندیده و این کتاب تعليقه ای بر بحث مورد نظر از

لسان الخواص است.

شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه:564

خط: نسخ، بی کا، تا قرن 11؛ مجدول، محشی با نشان «منه عفى عنه»، در آخر آمده: «بلغ مقابلة من خطه الشريف ادام الله تعالى افادته و ظلال جلاله»؛ 13 گ، اندازه: 11×17/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 139]

جذوات = جذوات و مواقيت / فلسفه / فارسی

jazavāt

میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041؟ قمری

mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad ( 1632)

اهدا به: شاه عباس اول (995-1037ق)

واژه «جذوة» به معنی پاره آتش و جمع آن «جدی» و «جذاء» است و جمع آن به الف و تاء غلط مشهور است (اقرب الموارد).

گویا مشاهير علمای هند با این شبهه مواجه شده بودند که چرا هنگام تجلی حضرت حق، کوه طور بسوخت اما پیکر حضرت موسی (علیه السَّلام) نسوخت. شاه عباس نامه ای به خامه مظفر علی (یا عليا) دانشمند همزمان داماد به او می نویسد حاکی از این که مسئله مزبور را دانشمندان دیار هند پاسخ گفته اند اما پاسخ آنان مورد پسند افاضل عصر ما واقع نشده، شاه عباس در این نامه از میر خواسته است تا به این مسئله پاسخ گوید. اگر چه جذوات پاسخ نامه ای مفصل به چرایی اختصاص تجلی حق بر حضرت موسی است، در عین حال تفسیری حکمی بر آیه 143 سوره اعراف و نیز اثری مفصل و مبسوط در علم حروف، اعداد و اوفاق نیز به شمار می آید، زیرا در نیمه پایانی کتاب، وی از رابطه حروف و اعداد با عوالم هستی و اسرار و لطایف حروف بر حل شبهه یادشده بسیار بهره برده است. جذوات شامل دیباچه ای درباره علت و انگیزه تأليف كتاب و 12 «جذوه» که در واقع به عنوان مقدمه و مبادی بحث به شمار می آیند و 35 «میقات» (در بعضی نسخه ها 28 «میقات» به تعداد حروف الفبا) که مقصد اصلی کتاب را تشکیل می دهند می باشد. هر جذوه دارای چند لحاقه و فلده و لامعه و تكمله است. وی در جذوه 11 از حساب و اسرار اعداد و در جذوه 12 از اسرار عدد و حروف سخن گفته است. داماد در این کتاب از اثبات حدوث دهری سخن آورد و گوید ارسطو نیز در رسائل (حروف) خود در مافوق طبیعت صاحب این مشرب است. وی جذوات را پس از الأفق المبين و ایقاظات و قبسات نوشته و در آن از تفسير آية الکرسی از خفری، انموذج العلوم و بعضی از افاضل مقلدین و از قبس الأنوار یاد کرده است.

آغاز: بسمله، عينان عينان لم يكتبهما قلم *** في كل عين من العينين عينان / نونان نونان لم يكنفهما رقم *** في كل نون من النونين نونان. مقادس قبسات انوار تسبیح و تحمید وقف حرم کبریای ناظم کارخانه ابداع و تکوین

انجام: وهم در جمع سلامت اسم مذکر و در اسماء ضمایر غیبت و خطاب والسلام علی من اتبع الهدی و رحمة الله و بركاته

چاپ: مشارفارسی، ج 2، ص 1529، بمبئی، سنگی، بی ناشر، 1302 ق.، رقعی، 200ص، به صورت مغلوط؛ به تصحيح على اوجبی، تهران، مرکز نشر میراث مکتوب، 1380

[الذریعه 92:5 ؛ نسخه های منزوی 776:2؛ فهرستواره منزوی 127/6 ]

شرح و حواشی:

1- شرح بیت کتاب جذوات = شرح «عينان عينان لم يكتبهما قلم»؛ علوی عاملی، احمد بن زین العابدین (_1054)

نسخه اصل: نسخه آقای روضاتی در اصفهان؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1034ق؛ 86 گ، 21 سطر [فیلمها ف: 1 - 722]

آغاز: برابر؛ انجام: و امکان ذاتی در ابداعيات

دوازده جذوه دارد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 19گ (100پ -118ر)، 17سطر (13×8)، اندازه: 20×83/5 سم [ف:15 - 4066]

قطعه ای از آغاز این کتاب در این نسخه آمده؛ خط: نستعلیق، كان محمد امین بن احمد لیمانی گیلانی، تا: 1091ق؛ جلد: گالینگور

قهوه ای، 19گ (109پ -127پ)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 16-116]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مهر: محمد تقی شریف یزدی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 116گ، 19 سطر (14x7)، اندازه: 20x12سم [ف: 16 - 433]

یزد؛ علومی، شیخ علی؛ شماره نسخه:19

همان نسخه بالا نشریه: 4 - 438]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ شعرهای شفایی و میرزا جلال اسیر و سلطانعلی بیک و میر داماد و زلالی در ستایش او؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 169گ، 17 سطر (1166)، اندازه: 17×9سم [ف: 13 - 3223]

آغاز: الجذوة الثامنة: عارف متقدس در درجه زهد و درجه عبادت نه چون زاهد جرمانی و عابد جسمانی باشد، انجام و غاشية عبودیت بر دوش دارند ... و الأرض بحجارها و الماء بسیلانها

بخشی از رساله است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج کبود، 2گ (145-146ر)، 24 سطر (20x11)، اندازه: 24x14سم [ف: 14 - 190]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 9گ (117پ -215ر)، اندازه: 19x12سم [ف: 11 - 264]

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، جا: اصفهان؛ با تاریخ های 1092 [ف: 3 - 32]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: بین 1099-1144ق؛ جلد: تیماج نیلی، 46گ (137پ-182ر)، اندازه: 14×24/5 سم [ف: 20 - 57]

آغاز و انجام: برابر

بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ ظاهرا این نسخه که از خط و کاغذ آن پیداست در اواخر قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم نوشته شده از روی نسخه ای که در زمان حیات مؤلف برداشته شده است زیرا که در بعضی صحايف به خط همان کاتب حواشی است که در ذیل آن «منه دام ظله» نوشته شده، کاغذ: اصفهانی شکری آهار مهره، جلد: میشن قهوه ای، 492ص، 11سطر، اندازه: 5×13/ 20سم [ف: 6 - 80]

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: قرن 11ق یا آغاز 12ق؛ 87گ (1پ -87پ) [ف: 2 - 61]

آغاز: برابر، انجام: و عرش الكمال معراج اقصى المراتب عقل مستفاد انسان ربانی

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج عنابی، 166ص، 17 سطر، اندازه: 22x15سم [ف: 10 - 1691]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: کاغذ فرنگی آبی، جلد: میشن قرمز، 84گ، 18 سطر، اندازه: 20/5x13سم [ف: 2 - 179]

بخشی از کتاب؛ خط: نستعلیق، كا: محمدعلی کرمانشاهی، تان پایان قرن 13، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 17 سطر،

اندازه: 18x11 سم [ف: 4- 29]

آغاز: برابر؛ انجام: و تباشیر صبح حيوة ابدیه است

خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام [رایانه ]

آغاز: برابر، انجام: أذا اخذت على الاجمال لم يكن لهما نسبة

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی از مرحوم لطفعلی بن محمد کاظم صدر الافاضل بعضا به تاریخ سال 1308 و 1311؛ جلد: تیماج مشکی، 85گ (85پ - 169پ)، 18 سطر، اندازه:21/2×14 سم [ف: 43 - 218]

خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 170 گ، 15 سطر (15x8)، اندازه: 20x12سم [ف: 13 - 3504]

خط: نستعلیق، كا: يوسف بن علی اکبر، تا: 1206ق؛ جلد: تیماج، اندازه: 16×16سم [ف: - 254]

آغاز: نظام سلاسل آفرینش و بینش فرمانروای اصقاع اقالیم دانش و بینش سلطان اعاظم السلاطين و سيدهم خاقان قماقم الخواتین و ایدهم عباس شه عادل فيروز معظم؛ انجام: فالكاف اسم کربلا و الهاء هلاك العترة و الياء یزید و هو ظالم الحسين عليه السلام و العين عطشه و الصاد صبره سبحان ربک رب العزة عما يصفون و سلام على المرسلين و الحمدلله رب العالمين

آغاز و انجام این نسخه با بقیه نسخه ها ناهماهنگی است و این نسخه دقت بیشتری می طلبد؛ خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 16 شعبان 1217ق، جلد: تیماج قهوه ای، 108گ، 15 سطر، اندازه: 12×20سم [ف: 3 – 1155]

آغاز: برابر؛ انجام: و نسبة الخلق الى التكوين بان تاخذ من هذا و نودى الى ذلك فتم به الابداع الكلى الالهى ... على الاجمال ...

بی کا، تا: 1223ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 45گ، مختلف السطر، اندازه: 21×14سم [ف: 212]

آغاز و انجام: برابر

خط: شکسته، نستعلیق، کا: کرمعلی خراسانی، تا: 1227ق؛ از روی نسخه مؤلف، در آخر نسخه سوم چنین آمده «آنچه در نسخه اصل که به خط سيد الحكماء بود همین بود گویا زیاده از این رقمزده کلک گهربار نفرموده باشند»؛ واقف: محمد على؛ جلد: تیماج مشکی، 23 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 91]

آغاز و انجام: برابر از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، كان محمد رحيم بن محمد طالقانی، تا: دوشنبه سلخ محرم 1239ق؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشی با نشان «منه ره»؛ جلد: تیماج مشکی، 114، 16-17 سطر، اندازه: 10×14/5سم [ف: 3 – 1155]

خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد مهدی حسینی قمی، تا: 1246ق، جان اصفهان؛ مصحح، مقابله شده؛ تملك: عبدالرحمن بن عبد العظيم خوانساری به تاریخ 1183 در اصفهان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 109گ (1پ-109ر)، 16 سطر، اندازه: 19x12 سم [ف: 95 - 18]

خط: نسخ، بی کا، تا: 1265ق؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 46گ (28پ _73پ)، اندازه:22x15سم [ف: 20-15] و [ف: 20 - 13]

آغاز: برابر به انجام و روى هذا الحديث بعينه في كتاب زواید الفوائد و ذكره ابن طاوس في وصاياه

خط نستعلیق، بی کا، تا: 1267ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 141گ، 11 سطر (12x7)، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 6 – 281]

خط: نستعلیق، کا: اسدالله بن حاجی محمد اسماعیل تهرانی، تا: دوشنبه پایان شوال 1278ق؛ محشی با نشان نوری (آخوند ملاعلى نوری)، در 92-97 به فارسی درباره حروف با عنوان میقات که در هامش آن را مربوط به جذوات پنداشته اند؛ کاغذ: فرنگی آهار مهره، جلد: میشن قهوه ای، 91گ (اپ-191)، 21 سطر، اندازه: 25x14سم [ف: 5 - 330]

کا: عبدالعلی بن محمد حسن مزجی بسطامی، تا: 1308 ق [تراثنا: س 5ش 3 - 103]

آغاز: برابر؛ انجام: فاسد نکرده است بتصرف رد صاحب ولایتی؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: حسینی، محمد، تا: 1328ق [رایانه ]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 130گ، 16سطر، اندازه: 12/5 × 22/5 سم [ مؤيد: 3 - 314]

آغاز: افتاده: مانند دایره رو حانیه. سین در پرگار نظام وجود به چندین وجه مقدار قاب قوسین و مبلغ دور سلستین آمده است؛

انجام: برابر

در فهرست با عنوان «رساله در علم الحروف» و ناشناس آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ اوراق 132 تا 137 بخش کوتاهی از یک کتاب ناشناس است که باب بیست و ششم در پیدا کردن عجائبها که در نهاد زمین است و باب بیست و هفتم آن در اختلاج جستن اعضا است؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا با روکش کاغذی سبز و زرد، 3 ص (128-130)، 15 سطر (12×7)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 433]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: حاج شیخ محمود واعظ حلبی، آذر 1341؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 88گ، مختلف السطر، اندازه: 1912سم [ف: 11 - 86]

خط: تعليق ریز، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 124گ، 19 سطر (15x6)، اندازه: 19/5×9/5 سم [ف: 3 - 223]

جراب الحكمة / گوناگون / عربی و فارسی

jirāb-ul hikma

همدانی، حسین بن محمد حسن، ق14 قمری

hamadānī, hoseyn ebn-e mohammad hasan (- 20c)

در حکمت و فلسفه و تفسیر و حدیث و تاريخ و اعتقادات و جز اینها از مطالب متفرقه که بدون نظم و ترتیب مخصوص گرد آورده شده است.

جلد چهارم کتاب و به تاریخ محرم 1324 در اصفهان به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح، با افزودگی؛ جلد: تیماج قرمز، 475گ، اندازه: 14×21/5سم [ف: 9 - 47]

آغاز: حکایت حاجی کنی اعلى الله مقامه بجهت بی طمعی از سلطان میفرمود آنچه دیگران نگفتند؛ انجام: و او شاگرد حاجی محمد جعفر کبودر آهنگی است و او شاگرد سید معصوم علیشاه هندی است؛

در ماه شعبان سال 1221 به پایان رسیده است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 482گ، اندازه: 24x14سم [ف: 8- 415]

آغاز: بسمله، اللهم احمد نفسك عني حمد ایلیق بجنابك؛ انجام: بالحجامه ففوائدها كثيره جدا

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، 490گ [ الفبائی ف: - 164]

جر اثقال > جرثقیل

جراثقال > معیار العقول

جراثقال > حيل

جر اثقال / فیزیک / فارسی

jarr-e asqāl

شهرستانی، محمد حسین بن محمد علی، 1255 - 1315 قمری

šahrestānī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad ‘alī (1839 - 1898)

در فیزیک و مباحث اجسام.

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:15312/3

آغاز: بدانکه التهابی که بدان چیزهای گران نامعلوم را بقوت اندک معلوم توان کرد.

خط: نسخ، كا: لطف الله بن عبداللطيف، تا: ربيع الأول 1257ق؛

واقف:احمد فاضل، اسفند 1365؛ کاغذ: آهارمهره نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 315گ، 21 سطر، اندازه: 14/7 × 20/5سم [ف:14 - 45]

جراح / طب / عربی

jirāḥ

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:19884

بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]

الجراحة / طب / عربی

al-jiraha

در سه «باب»: 1. الکی بالنار و الكي بالدواء الحاد و هی مسبوب من الفرق الى القدم و صور الآلات و حدايد الكی و كل ما يحتاج اليه في العمل (56 فصل)؛ 2. الشق و البط و الفصد و الحجامة و الجراحات و اخراج السهام و نحو ذلك، مبوب مرتب و صور الالات (96 فصل)؛ 3. الجبر و الخلع و علاج الوثی و نحو ذلك في مبوب مرتب من الفرق الى القدم و صور الالات (36 فصل).

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:397

آغاز: بسمله. قال جامع هذا الكتاب لما اكملت لكم يا بني هذا الكتاب الذي هو جزء العلم من الطب و بلغت الغاية من وضوحه و بیانه فرايت ان اكمله لكم بهذه المقالة التي هي جزو العمل محسنة في بلدنا و في زماننا معدوم التبتة؛ انجام: و سد الموضع فانه سیبرة سريعة. كمل الكتاب و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على سیدنا محمد و آله اجمعين و حسبنا الله و نعم الوكيل.

خط: نسخ، بی کا، تا: پایان شوال 710ق، جا: تیره؛ تملك: ضياء الدین محمد طبیب، محمد حسین طبیب پسر حکیم علی محمد

کازرونی بوشهری در اول رمضان 1235، محمد طاهر بن محمد باقر حسینی افطسي خورزنی در شوال 1139؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 124 گ، 17 سطر (16x10)، اندازه: 25x17سم [سنا: ف: 1 - 240]

جراحی / طب / فارسی

jarrāhī

تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6756

آغاز: امراض جراحی بر سه گونه است که در سه کتاب می نویسم اول امراضی که به یک دفعه در چندین نسج بروز تواند کرد که محدود به عضو یا نسجی نباشد مانند سرطان؛ انجام: گاهی موجب فا گشته است ابدرک اسرکتین در شقيقه از یک تا دو میلی گرم هر دو یا سه روز یک دفعه

خط: نستعلیق، كا: صدرالدین حكيم شیرازی، تا: قرن 14؛ مصحح، محشی، یادداشتی از کاتب به سال 1317ق آمده که برگ 249 به خط میرزا ابوالحسن خان استاد وی می باشد که مدت 48 سال سمت دکتری مریضخانه دولتی را به اتفاق کاتب و میرزا نصرت حافظ الصحه و حسین خان و سید ابو تراب و میرزا قوام کاشی و میرزا ابراهیم قمی عهده دار بوده اند؛ جلد: تیماج قهوه ای، 367گ، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 20 - 240]

جراحی / طب / فارسی

jarrāhī

کتابی است در طب جدید در موضوع جراحی. اصل کتاب تأليف شلیمر فرنگی است که به فارسی ترجمه شده است.

ظاهرا همانند:

آغاز: بسمله و به نستعين الحمدلله رب العالمين ... اما بعد رساله ایست از علم جراحی از تألیفات دکتر پولاک فرانسه که مشتمل است بر یک مقدمه و سه مقاله اما مقدمه در تعریف عمومی این علم است؛ انجام: مگر آنکه با آهن تافته گی نمایند تا سد سیلان بالمره شود تمام شد جلد اول کتاب جراحی بعون الملك الباری فی 29 شهر ربيع الثانی سنه 1311

این رساله شامل یک مقدمه و سه مقاله است که هر مقاله بر ابواب و فصولی چند تنظیم گردیده است؛ خط: گوناگون، بی کا، تا: 1311ق؛ کاغذ: فرنگی سفید مهردار، جلد: تیماج مشکی، 302ص، 16 سطر، اندازه: 17×22/5سم [ف: 10 - 1493]

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله ... و بعد این کتابی است در علم جراحی انجام: تشخیص هر یک از آنها را بیان خواهیم نمود.

بی کا، بی تا، ناقص است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 101ص (500-600)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 1- 49]

آغاز: بسمله. باب اول در امراض است که عروض آنها تقریبا در جميع آلات بدن عارض می گردد. فصل اول فلغمونیای ساده؛

انجام: و مانند پوست تخم مرغ غلافی از برایش درست می کنند. فصل نهم در علاج اعصاب فقره اول در جراحت اعصاب انجام ناتمام؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 82گ، 18 سطر، اندازه: 21717سم [ف: 3 - 1156]

آغاز: الحمدلله ... بدان که این رساله ای است در بیان علم جراحی و مشتمل است بر چند فصل ... در نزف الدم که به فرانسه همورازی نامند؛ انجام: ولی اگر چند شریان قریب به هم باشند توانیم که سر ریسمان آنها را از یک موضع بیرون نهیم.

نه فصل را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور سبز، 48گ (55پ -102پ)، 17 سطر، اندازه:

23x18سم [ف مخ: 3 - 993]

جراحی جنگ / طب / فارسی

jarrāhī-ye jang

راجی، عبدالحسین، ق14 قمری

raji, abd-ol-hoseyn - 20c)

از نماینده مجلس 15 و 16 از خرمشهر، دارای 1. آسیب شناسی؛ 2. ترجمه «درمان شکستگی ها» از لورنس بهار؛ 3. جراحی جنگ و بیمارستان نظامی. [نمایندگان مجلس شورای ملی از زهراء شجیعی ص 326؛ فهرستواره منزوی 3399/5]

تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:8669

خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ با جوهر؛ کاغذ: فرنگی، 798گ، 21 سطر (24819)، اندازه: 21×27/5سم [ف: 17- 190]

جراحی فک و دندان /طب / فارسی

jarrāhī-ye fak va dandān

مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 11931

آغاز: بیماری فکین تحرقات نورمی فکین، انجام: قضایای اختلال عقلی است نزدیک به اتمام و سپری شدن است.

جزوه درسی؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: مریم میر هادی، بی تا [الفبائی ف: - 164]

جراحی مقدماتی /طب / فارسی

jarrāhī-ye moqaddamātī

آلبو

albo

مترجم: ثقفی، خليل بن عبدالباقی 1276 - 1346 قمری کتابی است در طب جدید درباره جراحی مقدماتی شامل هفت فصل: 1. فصد؛ 2. حجامت؛ 3. ارسال علق؛ 4. معالجات بواسطه ادویه موضعيه (مراهم، قیر و طيات، مشمعات، اضمده، مشمعات خردلیه، ذراریحیه، مکویات و خوش)؛ 5. اماله و شستشوها؛ 6. نوار پیچی ها این کتاب از متن فرانسوی ترجمه شده و به چاپ رسیده است.

آغاز: رساله مختصری در جراحی که بفرانسه سرورژی شیر ورژی نامند کلمه یونانی و معنای آن ...

چاپ: تهران: انتشارات اردیبهشت

[نسخه های منزوی 515/1 ؛ فرهنگ فرانسه / فارسی، تهران: انتشارات اردیبهشت؛ مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی، مشار، 24/3]

آغاز: برابر؛ انجام: زودتر خاهد گرفت یا اینکه ... پیش در زوفي بدون آب مدتی نگاه داشته باشند.

خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، 20گ (2001)، 12 سطر، اندازه: 16810سم [ف: 29-428]

آغاز: برابر؛ انجام: و با دست چپ حرکت نوسانی به پا داده قطعه ساتره را جدا نمایند.

خط: نستعلیق، کا: محمد رسول رشتی، تا: 5 رمضان 1306ق؛ مصحح، با خط خوردگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 156گ، 15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 3 - 1156]

جراحی نظامی > به بیان مرض ناشی از خوردن گوشت خوک و جراحی نظامی

جراحی و درسهای کلینیک / طب / فارسی

jarrāhī va darshā-ye kelīnīk

آلبو

ālbo

مترجم: ثقفی ، خليل بن عبدالباقی 1276 - 1346

قمری تاریخ تأليف: 1306ق

مؤلف که از معلمان مدرسه دارالفنون بوده ابتداء مطالب این کتاب را به صورت درس برای شاگردان در الفنون بیان کرده است و بعد آن مطالب به وسیله خلیل خان ثقفی، که یکی از شاگردان او بوده، به فارسی ترجمه شده است بدین شرح: کتاب 1. درباره جراحی در هشت فصل: فصل اول: در فصد و فصل هشتم: در قطع بخیه؛ کتاب 2. شامل درسهای کلینیکی درباره مزاج و امراض عمومی و خواص آنها.

آغاز: بسمله، جراحی مختصر و مقدماتی جراحی که فرانسه شیر ورژی لفظ یونانی است و معنی آن عمل يدی است.

انجام: در فرنگستان مستعدين باين مرض را بآب ویس بادن می فرستند تا آنکه از آنها شرب و استحمام و تزریق نمایند. تمام [فهرستواره منزوی 3398/5]

خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: دهه دوم جمادی الاول 1300ق؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوه ای، 39گ (1پ-39پ)،

15 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 20 - 227]

آغاز و انجام: برابر

خط: نسخ، كا: میرزا نصیر، تا: 1306ق، جا؛ تهران؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج آبی، 178گ، 15 سطر (15x9)، اندازه: 22x17سم [ف: 2 - 555]

جراحی و کحالی / طب / فارسی

jarrāhī va kahhālī

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:4186/4

آغاز: این رساله تصنیف شیخ ابو علی سینا است در باب جراحی و کحالی. بسمله. و به نستعين و شکر و حمد و سپاس بی قیاس بی عدد پادشاهی را که بر همه عالميان شكر او واجب است ... این رساله ایست در بیان جراحی و کحالی و علامات ماده ها و جراحتها و این را رساله شیخ ابو علی گویند؛

انجام: مفرح پادزهر بادر. بادر از اختراع حقیر جهت امزجه حاره و منع بخار سوداوی ... بغایت نافع است ... دو مثقال اضافه نموده است. نسخه آشفته ای است و از ابن سینا هم نیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 36گ (182-217ر)، 22 سطر (14x10)، اندازه: 19715سم [ف: 13 - 3155]

جر الثقيل في سلوك المعيل / اخلاق / فارسی

jarr-ut taqil fi suluk-il mu'll

متقی، علی بن حسام الدین، 888 - 975 قمری

mottaqī, “alī ebn-e hesām-od-dīn (1484 - 1568)

رساله ای در چگونگی رفتار مردان با زنان و ادای حق ایشان. در دیباچه می گوید: پیش از این چهار رساله نگاشته بودم: 1. الرتبة الفاخرة في سلطنت الدنيا و الآخرة؛ 2. سلوک الغزات؛ 3. سلوک الرجال؛ 4. سلوک النساء. با سربندهای «فصل»، فصل در فواید نکاه، در زیانی چند که از نكاح آید، در تعارض زیان و فواید نکاح، آداب نکاح، آداب مباشرت، حقوق زنان بر مردان، تربیت اولاد، آداب عزیزان. ( احمد منزوی)

آغاز: احمد لله الذي خلق الزوجين الذكر والانثى ثم مزجهما ... اما بعد این چند کلمه ای است که در معیشت مردان با زنان [فهرستواره منزوی 414/6 ]

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 686/10 _ ف