فهرستگان نسخه های خطی ایران فنخا جلد 19 شرح اساس - شرح شمسیه
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
فهرست نويسي پيش از انتشار كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
سرشناسه: درايتي، مصطفي، 1334 -، گردآورنده
عنوان و نام پديدآور: فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)/ به كوشش مصطفي داريتي.
مشخصات نشر: تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1391-
مشخصات ظاهري: ج.؛ 22/5*28/5 س م.
فروست: نسخه شناسي؛ 1
شابك: دوره: 978-964-466-271-9؛ ج. 978-964-446-290-0
وضعيت فهرست نويسي: فاپا
مندرجات: ج. 19. شرح اساس - شرح شمسيه.
موضوع: نسخه هاي خطي - ايران - فهرستگان ها
شناسه افزوده: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
رده بندي كنگره: 1391 36 د 9 الف/ Z6620
رده بندي ديويي: 011/31
شماره كتابشناسي ملي: 2596708
فهرست نويسي پيش از انتشار كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
سرشناسه: درايتي، مصطفي، 1334 -، گردآورنده
عنوان و نام پديدآور: فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)/ به كوشش مصطفي داريتي.
مشخصات نشر: تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1391-
مشخصات ظاهري: ج.؛ 22/5*28/5 س م.
فروست: نسخه شناسي؛ 1
شابك: دوره: 978-964-466-271-9؛ ج. 978-964-446-290-0
وضعيت فهرست نويسي: فاپا
مندرجات: ج. 19. شرح اساس - شرح شمسيه.
موضوع: نسخه هاي خطي - ايران - فهرستگان ها
شناسه افزوده: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
رده بندي كنگره: 1391 36 د 9 الف/ Z6620
رده بندي ديويي: 011/31
شماره كتابشناسي ملي: 2596708
فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)
جلد نوزدهم
شرح اساس - شرح شمسيه
به كوشش: مصطفي درايتي
نسخه شناسي/ 1
فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)
مولف: مصطفي درايتي | Derayatimostafa@yahoo.com
ويراستار: دكتر مجتبي درايتي
چاپ اول: 1391
ناشر: سازمان اسناد وكتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
شمارگان: 1000 نسخه
مديريت هماهنگی: عباسعلی عليزاده يزدی
مديريت فني و كامپيوتر: مهندس امين رشيدي، مهندس محبوبه درايتي
آماده سازي اطلاعات: علي عليزاده يزدي، حسين متدين طوسي تقي چيت ساز، عباسعلي عليزاده يزدي
تايپ و تصحيح: سميرا عابد پور، فاطمه محمودي، هدي محمدي، سارا محمدي
طرح روي جلد: برگرفته از جلد نسخه خطي كليات سعدي دورة صفوي با شماره ثبت 19165 كتابخانه ملي
خوشنويسي روي جلد: مهدي فلاح
صفحه آرايي: مهندس محبوبه درايتي
ناظرچاپ: نصرت ا... اميرآبادي
چاپ و صحافي: قلم قم
نشاني: تهران بزرگراه شهيد حقاني (غرب به شرق)، بعد از ايستگاه مترو، بلوار كتابخانه ملي
تلفن فروشگاه: 88941946-81623315-81623318 دورنگار: 88947496
وب گاه: www.nlai.ir | پست الكترونيك انتشارات: Publication@nlai.ir
الفهرس الموحّد
للمخطوطات الايرانيه
التاسع عشر
شرح اساس - شرح شمسیه
اعداد:
مصطفي الدرايتي
آتشي: مجموعه آقاي سيد علي آتشي در يزد
آثار ملي: كتابخانه آثار ملي كاشان
آغاز: برابر: آغاز برابر نمونه كتاب
آغاز و انجام برابر: آغاز و انجام برابر نمونه كتاب
احتمالاً غير همانند: در مورد نسخه هاي فاقد مؤلف به كاررفته است كه نام مشترك دارند و ما به احتمال آن ها را متفاوت مي دانيم
احتمالاً همانند: در مورد نسخه هاي فاقد مؤلف به كار رفته كه نام مشترك دارند ولي ما احتمال مي دهيم برخي از آن ها يك اثر است ولي مطمئن نيستيم.
احتمالاً بعضا همانند: در مورد نسخه هايي به كار رفته كه نام مؤلف آن ها معلوم نيست ولي نام مشترك دارند و تعدادي نسخه به اين نام معرفي شده است و برخي از آن ها احتمال مي رود يك كتاب باشند ولي مطمئن نيستيم.
ادبيات: با نام شهر تهران: كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه فردوسي مشهد؛ با نام شهر اصفهان: دانشكده ادبيات دانشگاه اصفهان.
اصغر زاده: مجموعه اصغر زاده
الفبائي: فهرست الفبائی نسخه هاي خطي كتابخانه آستان قدس رضوي.
الهيات: با نام شهر تهران: كتابخانه دانشكده الهيات دانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: دانشكده الهيات دانشگاه فردوسي مشهد.
امام جمعه: كتابخانه امام جمعه زنجان
امام صادق: مدرسه امام صادق چالوس و مدرسه امام صادق قزوين و كتابخانه مؤسسه امام صادق قم و كتابخانه حوزه علميه امام صادق اردكان يزد. كه هر كدام با قرينه نام شهر قبل از آن قابل تشخيص است.
امام عصر: كتابخانه مدرسه امام عصر شيراز
امام هادي: كتابخانه عمومي امام هادي در مشهد
امير كبير: كتابخانه امير كبير در باغشاه فين
اميرالمؤمنين: كتابخانه امير المؤمنين بشرويه
انجام برابر: انجام برابر نمونه كتاب.
اندازه: اندازه صفحه.
اوراق عتيق: مجموعه اي به همين نام كه به كوشش محمد حسين حكيم از طريق كتابخانه مجلس شوراي اسلامي منتشر شده است.
اهدائي ف: فهرست نسخه هاي خطي اهدائي رهبري به آستان قدس رضوي، تاليف رضا استادي
اهدائي رهبر: مجموعه فهارس نسخه هاي خطي اهدائي رهبري به آستان قدس رضوي كه چندين جلد آن منتشر شده است.
بي تا: بدون تاريخ كتابت.
بي كا: بدون كاتب.
پ: پشت
تا: تاريخ كتابت.
جا: محل كتابت.
چهل ستون: مدرسه چهل ستون تهران
حجتيه: كتابخانه مدرسه حجتيه
حججي: كتابخانه آية الله حججي نجف آباد
حقوق: دانشكده حقوق دانشگاه تهران
حوزه علميه: حوزه علميه آشتيان
خاتم الانبياء: كتابخانه مدرسه خاتم الانبياء (صدر) بابل
دائرة المعارف: كتابخانه مركز دائرة المعارف بزرگ سلامي
دار الحديث: كتابخانه مركز دار الحديث در قم
دانشگاه: كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
د.ث: به معناي دفتر ثبت كتابخانه مجلس شوراي اسلامي است.
دهگان: مجموعه ابراهيم دهگان اراك.
دياني: كتابخانه شيخ محمد علي دياني بيرجند
ذكاء، يحيي: مجموعه ذكاء يحيي
ر: رو
رايانه: رايانه كتابخانه ملي ايران و كتابخانه آستان قدس رضوي و در مواردي كتابخانه مسجد گوهرشاد. لازم به ذكر است كه شماره بعد از آن در مورد كتابخانه ملي غيرقابل پيگيري است و منظور شماره صفحاتي است كه متن پياده شده فايل آن مي باشد كه در اختيار ماست و براي كنترل كار خود ما مي باشد.
رضوي: كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي
روضاتي: مجموعه شخصي سيد احمد روضاتي
سپهسالار: کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری (سپهسالار)
سر يزدي: كتابخانه مسجد حظيره (سر يزدي)
سعيد نفيسي: نسخه هاي خطي مرحوم سعيد نفيسي
سم: سانتي متر
سنا ف: فهرست نسخه هاي خطي كتابخانه مجلس سنا (كه مجموعه آن به كتابخانه مجلس شوراي اسلامي منتقل شده است).
سلطنتي: كتابخانه كاخ گلستان (سلطنتي)
شاهچراغ: كتابخانه آستانه حضرت شاهچراغ شيراز
شيخ علي حيدر: مكتبه شيخ علي حيدر (مؤيد)، اين مجموعه شخصي كه ظاهراً هنگام جنگ كويت توسط صاحب آن از كويت به ايران منتقل شده بود ابتدا در قم نگهداري مي شد و بعد دچار مشكلاتي شد و معلوم نبود در چه محلي نگهداري مي شود. آخرين اطلاع اين است كه اين مجموعه به شهر مشهد و به آستان قدس رضوي انتقال يافته است و ضمن مجموعه اهدائي رهبري نگهداري مي شود.
ص: صفحه
صادقيه: كتابخانه مدرسه فتحعلي بيگ (صادقيه) دامغان
طبسي: كتابخانه طبسي حائري در قم
عبدالعظيم: آستان مقدس حضرت عبدالعظيم در شهر ري
عكسي: اين تعبير در دو جابه كار رفته است: يكي در كنار شماره برخي از نسخه ها كه به معناي آن است كه نسخه، عكسي است و بايد براي يافتن نسخه در كتابخانه معرفي شده، به عكسي بودن توجه شود؛ و دوم در معرفي مأخذ است كه منظور فهرست عكسي آن كتابخانه مي باشد.
علامه طباطبائي: كتابخانه علامه طباطبائي شيراز كه نام شيراز در قبل از آن آمده است.
علامه طباطبائي: مكتبه علامه طباطبائي قم كه نام شهر قم در قبل از آن آمده است.
علوم پزشكي: كتابخانه دانشگاه علوم پزشكي تهران
عمومي ساري: كتابخانه عمومي ساري
عمومي: با كلمه قبل سمنان: كتابخانه عمومي سمنان
عمومي: با كلمه قبل مراغه: كتابخانه عمومي مراغه
غير همانند: در مورد نسخه هايي كه نام آن ها يكي است ولي نسخه ها متفاوت است و به دليل صرف هجويي و جلوگيري از تكرار، نام مكرر آن ها حذف شده است.
ف: اين رمز در مورد مأخذ به كار رفته است و هنگامي كه براي يك كتابخانه فهرستي به نام همان كتابخانه به صورت مستقل منتشر شده باشد، نام مأخذ آن با رمز «ف:» به معناي فهرست، به كار رفته است و اگر نام مأخذ با نام كتابخانه متفاوت باشد، نام مأخذ ذكر شده است.
فاضل: كتابخانه آية الله فاضل خوانساري
فاضل قائيني: كتابخانه فاضل قائيني قم
فرهاد معتمد: مجموعه فرهاد معتمد
فرهنگ و هنر: كتابخانه فرهنگ و هنر مشهد
فرهنگ و ارشاد: كتابخانه فرهنگ و ارشاد اسلامي كاشان
فياض: مجموعه دكتر علي اكبر فياض
فيضيه: كتابخانه مدرسه فيضيه قم
فيلم ها: فهرست فيلم هاي كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
قاضي طباطبائي: مجموعه محمد علي قاضي طباطبائي تبريز
قمر بني هاشم: كتابخانه قمر بني هاشم دامغان
كا: كاتب
كاتب = مؤلف: نسخه به خط مؤلف است.
كاظميني: كتابخانه ميرزا محمد كاظميني
گ: برگ.
گلپايگاني: كتابخانه عمومي حضرت آية الله العظمي گلپايگاني.
گوهرشاد: كتابخانه مسجد جامع گوهرشاد.
مجلس: كتابخانه، موزه و مركزاسناد مجلس شوراي اسلامي
محدث ارموي مخ: فهرست مجموعه نسخه هاي خطي محدث ارموي، مخطوط
محمد هلال: كتابخانه امامزاده محمد هلال آران كاشان، مخطوط.
مختصر ف: فهرست مختصر نسخه هاي خطي مجلس شوراي اسلامي كه در سال 1387 منتشر شده است.
مخ: به معناي مخطوط بودن فهرست مي باشد.
مدارك فرهنگي: سازمان مدارك فرهنگي انقلاب
مدرسه غرب: كتابخانه مدرسه غرب همدان
مدرسي: كتابخانه سيد محمد مدرسي در يزد
مرعشي: كتابخانه عمومي آية الله العظمي مرعشی نجفي
مركز احياء: مركز احياء ميراث اسلامي، قم.
مركز مطالعات: كتابخانه پژوهشگاه علوم و تحقيقات اسلامي قم
مروي: كتابخانه مدرسه مروي تهران
مسجد اعظم: كتابخانه مسجد اعظم قم
مطالعات فرهنگي: كتابخانه (پژوهشگاه) مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي
معصوميه: آستان مقدسه حضرت معصومه عليها سلام
مفتاح: مجموعه محمد حسين مفتاح
ملك: كتابخانه ملك
ملي: با نام قبلي تهران: كتابخانه ملي ايران؛ با نام قبلي شيراز: كتابخانه ملي شيراز؛ با نام قبلي تبريز: كتابخانه ملي تبريز.
مهدوي: مجموعه دكتر اصغر مهدوي
موزه ملی: کتابخانه موزه ملی ایران (موزه ایران باستان)
مؤسسه آية الله بروجردي: مؤسسه حضرت آیة العظمي بروجردي.
مولوي: عبد المجيد مولوي (قسمتي از اين مجموعه به كتابخانه دانشكده الهيات دانشگاه فردسي مشهد منتقل شده است.)
مينوي: مجتبي مينوي
نجومي: مجموعه سيد مرتضي نجومي
نسخه پژوهي: مجموعه اي با همين عنوان كه چند شماره از آن از طرف كتابخانه مجلس شوراي اسلامي و به كوشش ابوالفضل حافظيان منتشر شده است.
نشريه: نشريه كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
نك: اين علامت به معناي «نگاه كنيد» می باشد و در موارد ارجاع به كار رفته است. ارجاع دوگونه است: گاهي عنوان ارجاع داده شده كلاً در جاي ديگري كه راهنمائي شده، ثبت شده است و گاهي قسمتي از عنوان ارجاعي در محل ديگري ثبت شده است كه در واقع به معناي «نيز نگاه كنيد» می باشد.
نواب: كتابخانه مدرسه نواب مشهد
نمازي: كتابخانه مدرسه نمازي خوي
نوربخش: كتابخانه نوربخش (خانقاه نعمت اللهي تهران)
وابسته به: اين اصطلاح در جايي به كار رفته كه كتاب معرفي شده به اثري ديگر وابسته است و بيش تر در مورد شرح ها، حاشيه ها، تعليقه ها، منتخب ها، مختصرها، گزيده ها، و ترجمه ها به كار رفته است و نام كامل اثر اصلي، همراه با نام مؤلف آن معرفي شده است و در صورت نياز مي توانيد به اثر اصلي مراجعه كنيد.
وزيري: كتابخانه وزيري يزد
همانند: اين كلمه در جايي به كار رفته، كه اثر معرفي شده فاقد نام مؤلف است و چند نسخه از آن در كشور وجود دارد و به معناي آن است كه نسخه ها يك اثر است.
در آوانگاري عناوين كتاب ها چند نكته هست كه بايد يادآوري شود:
1- در آوانگاري فقط حروفي كه تلفظ مي شوند، ضبط مي گردند.
مثال: آداب الشريعه=ādāb-oš šarī‘a
2- عنوان كتاب هاي فارسي با تلفظ فارسي و عنوان كتاب هاي عربي با تلفظ عربي آوانگاري شده اند.
مثال: آداب صوفيه=ādāb-e sūfīye
آداب الصوفيه=ādāb-uṣ ṣūfīya
3- كلمات و تركيباتي كه از زبان هاي ديگر (از جمله عربي) به فارسي وارد گرديده، با تلفظ متداول در فارسي ضبط شده است.
مثال: اسطرلاب=ostorlāb
ابواب الجنان=abvāb-ol jenān
4- چون در آوانگاري مقصود فقط نشان دادن تلفظ كلمات است، حروف اول عناوين مانند ديگر حروف كوچك نوشته شده است.
5- براي آوانگاري كلماتي كه بارها تكرار شده اند، از اختصار استفاده شده است.
الف- آوانگاري كلمات و تركيبات فارسي:
ب- آوانگاري كلمات و تركيبات عربي:
š.-u asās-il kīyāsa
نسفي، محمد بن محمد، 600؟-687 قمري
nasafī, mohammad ebn-e mohammad (1204 - 1289)
مؤلف متن (اساس الكياسة) محققاً شناخته نشد ليك در ديباچه اول كتاب آورده: «فان النسخة المسماة باساس الكياسه مفتقرة الي ايضاح ما هي متضمنة لها من القواعد الحكميه و المعاقد الحكميه» و در ديباچه بخش رياضيات نيز آورده: «لما اختصرت من الرياضيات رسالة في غاية الاختصار و اقتصرت علي ما هو من القواعد في الاعتبار هجس في خاطري ان اكتب فيها للايضاح حاشية ليكون فائده اتم». اين دو فقره عبارت اشعار دارد كه متن هم اثر خامه شارح است. تبويب كتاب بدين نمط است: بخش 1. منطق، پس از ديباچه و تقسيم علم در سه قسمت ترتيب داده شده و هر قسمتي در انواع و هر نوعي حاوي فصولي است: 1) المفردات، در دو نوع، 2) المركبات، در چهار نوع، 3) القياسات، در چهار نوع؛ بخش 2. طبيعيات در پنج «قسمت»: 1) في الاجسام، در سه نوع، 2) لواحق الاجسام، در چهار نوع، 3) في الامور الطبيعية و غير الاجسام (اين بخش ناقص است و موجودي از آن عنوان سه نوع است)، 4) المركبات، در سه نوع، 5) النفس، در پنج نوع؛ بخش 3. الهيات، در سه «قسمت»: 1) امور العامه، در چهار نوع، 2) فيما هو من الالهيات الخاصه، در چهار نوع، 3) الانتفاع بالعلوم، در سه نوع؛ بخش 4. رياضيات، در سه «قسمت»: 1) ارثماطيقي، در سه نوع، 2) الهندسيات، در سه نوع، 3) فيما يكون من الحسابيات و الهندسيات (موجودي از آن تا قدري از نوع دوم است). (مهدي ولايي)
آغاز: و بالله العون و العصمة و التوفيق الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلوة و السلام علي رسوله محمد و آله اجمعين اما بعد فان النسخة المسماة باساس الكياسة...
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 682
آغاز: برابر؛ انجام: فصل و اما المربع فانه اذا كان متساوي الاضلاع كان مربع الضلع تكسيره و اذا لم يكن كان مسطح احد الطولين في احد العرضين
خط: نسخ شكسته، كا: محمد بن علي بدخشاني كاشغري، تا: 10 محرم 678ق، جا: بغداد؛ افتادگي: وسط و انجام؛ اين نسخه بر شارح خوانده شده؛ واقف: نائيني، 167گ، اندازه: 12×17 سم [ف: 4-167]
š.-ol-asbāb
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 19171
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي، مجموعه نوازي؛ 337گ، اندازه: 21/4×28/5 سم [رايانه]
š.-ul-asbāb wa-l ‘alāmāt = š.-e nafīsī
نفيس كرماني، نفيس بن عوض، - 842؟ قمري
nafīs kermānī, nafīs ebn-e ‘avaz (- 1439)
وابسته به: الاسباب و العلامات = اسباب العلل و علاجها و علاماتها؛ سمرقندي، محمد بن علي (- 619)
اهدا به: سلطان الغ بيك گوركان
تاريخ تأليف: اواخر صفر 827ق؛ محل تأليف: سمرقند
شرح مزجي و تحقيقي است و مشتمل بر بيان مشکلات متن و توضيح آن چه احتياج به توضيح دارد، با نقل گفته هاي بعضي از بزرگان اين فن که مطالب را فوق آن چه تصور مي رفته توضيح داده است. در ديباچه دارد كه درباره بيماري ها تاكنون كسي گفتگو نكرده مگر ابقراطس در فصول كه پاره اي از آن ها را
آورد و من اين كتاب را برگزيدم كه هم كوچك است و هم همه بيماري ها را دارد و آن را گزارش مي كنم.
آغاز: بسمله. حمدله. و الصلاة و السلام الاتمان علي من يداوي الارواح بطب الحقيقة... و بعد فيقول... نفيس بن عوض بن حكيم الطبيب، اني قد كنت من اهل بيت مشهورين بهذه الصناعة
انجام: و الابهل و ساير ما يقع في ضما و الفتق فانشد العضو و تنشف الرطوبات و الله اعلم...
چاپ: تهران، 1272ق؛ طهران، سنگي، 1283، رحلي، 312ص (صص 1-312)
[کشف الظنون 77/1؛ معجم المطبوعات 1864؛ فهرس المخطوطات الطبية المصورة بقسم التراث العربي ص 108-109؛ الذريعة 82/13 و 95/1؛ نسخ خطي پزشکي ايران ص 170 و 171؛ هدية العارفين 498/6 و 498/2؛ دنا 431-427/6 (143 نسخه)]
شرح و حواشي:
1- شرح الاسباب و العلامات (ترجمه)؛ تنكابني، احمد بن محمد حسين (- 13)
2- حاشية شرح الاسباب و العلامات؛ ركن الدين
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن روح الله طبيب، تا: 827ق؛ كاغذ:
سمرقندي شكري، جلد: تيماج مشكي، 398ص، 21 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 19-1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: شيخ محمود بن پير احمد تبريزي، تا: اواخر جمادي الاول 839ق، جا: سمرقند؛ محشي با نشان «منه سلمه الله»، با ان هايي به خط مؤلف (نفيس بن عوض) است حاكي از اين كه كاتب كتاب را بر او خوانده است، به تاريخ ذيقعده 840ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج زرد، 290گ، 27 سطر (11/5×17)، اندازه: 17×25 سم [ف: 11-111]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 842ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 360گ، اندازه: 16/5×26 سم [ف: 17-61]
آغاز: الحمد لله ب العالمين... قال المصنف رحمه الله الصداع الم... و هو خروج من حالة طبيعية
خط: نستعليق، بي كا، تا: 10 شعبان 845ق، جا: سمرقند؛ مصحح، محشي با عبارت «منه رحمه الله»، با علامت بلاغ؛ با مهر: «مير محمد حسين موسوي» (مربع)؛ تملك: سعدالله جيلاني لاهيجاني، محمد باقر گيلاني رشتي؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 391گ، 20 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 1-168]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 22
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 1-33]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود اصفهاني، تا: 856ق؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: ميشن عنابي مذهب، 386گ (7پ-392)، 23 سطر (8×16)، اندازه: 12×21 سم [ف: 13-203]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابونصر بن شهاب الدين بن حاجي بن حسن بن علي طبيب كرماني، تا: 880ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشي با نشان «12»؛ با يك نامه طنزآميز به قاضي تاج الدين قاضي رها، دست خطي از مرحوم محمد امين خنجي در برگ نخست؛ مهر: كاتب «عبده المتوكل علي الله الحبيب ابونصر بن شهاب الدين الطبيب» (هشت ضلعی)؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج زرشكي مذهب، 377گ، 21 سطر (10×17)، اندازه: 18×25 سم [ف: 35-441]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال المصنف رحمه الله الصداع الم... و هو خروج من حالة طبيعية؛ انجام: برابر
از مرض صداع تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه 20 شعبان 884ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: محسن و مهر «بنده آل محمد محسن» (مربع)، علي بن محمد حسيني؛ 318گ، 25 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف: 3-237]
آغاز: اعلال الطبقة الصلبة و هي طبقة منشاؤها اطراف؛ انجام: او شحم الحنظل او ماء ورق الخوخ او طبيخها
قسمت مربوط به امراض چشم فقط؛ خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 9؛ با يادداشتي به اين عبارت: «اين رساله نورالعين (كذا) را اقل خلق الله حكيم فتح الله ابن حكيم محمود گيلاني تكليف فضيلت سعاد (كذا) ملامحمد حسين نمودم بتاريخ 22 شهر جمادي الاخر سنه 1025 بدارالسلطنه شهر كابل»؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با رويه پارچه، 43گ، 25 سطر، اندازه: 15×23/5 سم [ف: 19-292]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن يشمي، 423گ، 22 سطر، اندازه: 12/1×18/4 سم [ف: 279-1]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ بي ديباچه؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن مشکي، 243گ، 23 سطر، اندازه: 20×29/7 سم [ف: 1-280]
آغاز: الصداع الم و هوخروج عن حال الطبيعية الي حال غير طبيعية علي ما عرفه جالينوس و من تبعه کالرازي و صاحب الکامل وابرسهل المسيحي صاحب المائة و عرفه الشيغ بانه ادراک؛ انجام: بدل ما يتحلل مه و لذلک اذا [...] و نام انبتة و قد قوي من الحواس
و الحرکات الارادية ما لم يقو عليه قبل واذا تحرک حرکته کثيرة کان اشتد استفراغا في النوم...
از صداع تا امراض العين؛ خط: نستعليق كهنه، بي كا، تا: قرن 9؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ 142گ، 19 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف مخ - 3-1147]
آغاز: أو من العروق التي يخرج منها شيء و هي العروق المتشعبة من الأجوف المنقسمة في جرم الكبد المتصلة فوهاتها بفوهات؛ انجام: مع كونها في أعضاء لحمية لاينضج و لايصر مدة لتفرقها في جميع أجزاء الأعضاء كالماورد في الورد و صيرورتها كالحر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي، رکابه دار؛ مهر: «محمد علي» (بيضی)؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج مشكي، 177گ، 19 سطر (9×13)، اندازه: 14×19 سم [ف: 493-31]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8 و 9؛ تملك: محمد حسيني؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 354گ، 25 سطر (7/5×15)، اندازه: 12×20 سم [ف: 15-4123]
آغاز: في هذالامر لمبين منهج في شهاب المسالك المتوعرة... الصداع الم و هو خروج من حال طبيعية الي حال غير طبيعية
خط: نسخ، كا: عبدالحميد بن محمد بن تقي الدين، تا: 1 ربيع الثاني 900ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سرخ، 381گ، 25 سطر (7/5×15)، اندازه: 11/5×سم [ف: 15-4102]
خط: نسخ، كا: محمد بن يوسف بن محمد جدي (مجدي) خوافي، تا: دوشنبه 24 شوال 900ق، جا: هرات؛ مصحح، محشي؛ تملك: علي بن جلال طبيب؛ جلد: تيماج مشكي، 342گ، 27 سطر، اندازه: 7/5×25 سم [ف: 20-357]
خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه محرم 940ق [نشريه: 7-181]
آغاز: و اذلل من مسايله صعابها و استوضح مکنون غامضه و استخرج مرحلوه و حامضه و ابين رموزه و اظهر ذخايره و کنوزه بحسب ما سمع به... قال المصنف... و هو خروج من حال؛ انجام: و علاجه ان يدق هذا الحيوان و يشد علي عضته و تعطي من الزراوند الطويل و الجنطيانا و قشور اصل الکبر... و ربما کفي فيه استعمال الملح والخل علي موضع العضة.
خط: نسخ، بي كا، تا: 10 صفر 941ق؛ مجدول؛ جلد: تيماج قهوه اي، 461گ، 20 سطر، اندازه: 17×24 سم [ف مخ - 3 -1147]
خط: نسخ، كا: عبدالرزاق طبيب بن يحيي كسلي، تا: ربيع الثاني 962ق، جا: شوشتر؛ جلد: تيماج قهوه اي، 533گ، 18 سطر (10×14/5)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 156-1]
خط: نسخ، كا: حسين بن عارف حسني، تا: 5 ربيع الثاني 977ق؛ مجدول؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوا، 357گ، 25 سطر، اندازه: 18×25 سم [ف: 12-108]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 984ق؛ مجدول، مصحح، محشي؛ يادداشتي درباره كتاب و تاريخ تأليف آن به خط سيد علي رضا
بن حسين بن سليم سليم آبادي تنكابني؛ تملك: عبدالله مشهور به وجني زاده؛ جلد: گالينگور سبز، 376گ، 27 سطر، اندازه: 13/5×23 سم [ف: 20-385]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ مهر: «فضل الله»؛ جلد: تيماج، قطع: وزيري [رشت و همدان: ف: - 1678]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سرخ، 327گ، 25 سطر، اندازه: 17/5×25/5 سم [ف: 280-1]
از وجع الاعضاء الظاهرة است تا ماليخوليا؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 77گ، 23 سطر، اندازه: 17/7×22/7 سم [ف: 279-1]
خط: نسخ، كا: يوسف بن عبدالله رأس الجراحان پادشاهي، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج ترياكي، 350گ، 21 سطر (10×15)، اندازه: 16×24 سم [سنا: ف: 1-289]
خط: نستعليق، بي كا، تا: گويا از قرن 10؛ 236گ، 27 سطر، اندازه: 17×27 سم [ف: 1-137]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مذيل است به 9 برگ در باب «سقي السموم» گرفته شده از آخر كتاب «الاسباب و العلامات» سمرقندي كه توسط ابن عوض كرماني شرح داده نشده. اين باب اگر چه شرح نشده اما به لحاظ اهميت و اين كه جزء متن بوده و گاهي (از جمله اين نسخه و نسخه 10444 رضوي) در ادامه شرح كرماني كتابت مي شده است، آغاز ضميمه: «في سقي السموممن خاف ان يسقي سما فيجب ان يحترز عن»، انجام ضميمه: «و اما العنكبوت المعروف... اذا قدم اليه حلال قاتل بيديه تمت»؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: گالينگور، 417گ (با ضميمه 426 گ)، 23 سطر، اندازه: 14×24 سم [اهدائي رهبر: 9-302]
آغاز: المولودة للرياح و يكون بشركة المعدة لا نصا لها بحجب
الدماغ بواسطة العصب؛ انجام: كثرة اللعاب و سيلانه من الفم بالنوم عند تعطيل القوة
از امراض سر (الصداع) تا امراض دهان (الاكلة في الفم)؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: رهبری، اسفند 1376؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن زرشكي، 212گ، 17 سطر، اندازه: 16×24 سم [اهدائي رهبر: 9-304]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 11 [رايانه]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج مشكي، 452ص، 30 سطر، اندازه: 19×25 سم [ف: 19-6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ از روي نسخه اي به تاريخ 899 هجري مقابله و تصحيح شده؛ 599ص، 27 سطر، اندازه: 18×26 سم [نشريه: 3-376]
از «تآكل الاسنان» تا «و جع المفاصل» است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقوا، 132گ، 21 سطر (9×18)، اندازه: 15×25 سم [ف: 15-4139]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مهر: «محمد جليل بن محمد صادق»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 309 گ، 22 سطر، اندازه: 19×26 سم [ف: 110-24/2]
آغاز: بسمله، حمدله اما بعد في الحميات الحمي حرارة غريبة من حيث انها ليست مقومة لوجود البدن؛ انجام: برابر
از حميات (تبها) تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ واقف: سيد سعيد طباطبائي، 1332؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي مستعمل، اندازه: 17×28 سم [ف: 5-247]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ قطع: وزيري [نشريه: 4-435]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ 225گ، 21 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: - 58]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام الاتمان الاكملان... قال المصنف الصداع الم و هو خروج من حال طبيعية الي حال غير طبيعية.؛ انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج مشكي، 24 سطر (10×17/5)، اندازه: 15/5×26 سم [ف: 4-1908]
آغاز: فيها من طريق الدروز الي خارج و قد يكون في عضل؛ انجام: فالخلع هو الخروج زائدة العظم من حفرته المركبة فيها
از مبحث سرسام تا اواخر مبحث جراحات بسيطه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: نخودي، 335گ، 29-33 سطر، اندازه: 12/5×22 سم [ف: 19-287]
آغاز: بسمله. حمدله و صلاة... وبعد فيقول العبد الفقير إلي الله تعالي نفيس بن عوض بن حکيم الطبيب... الصداع ألم و هو خروج من حال طبيعية إلي حال غير طبيعية؛ انجام: فيجب أن يکون علاجها مبدواً به حتي يسکن الوجع ولاتزاداد عدا العضو ثم يشتغل لرد الخلع مع الستعمال الرفق في جميع المواضع
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج، مشکي، 484گ، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 5-2411]
آغاز: بسمله، رب يسر، الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام الاتمام الاكملان؛ انجام: خبث النفس و سيجيء بيانه انشاء الله تعالي.
خط: نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، 71گ، 24 سطر (7×17)، اندازه: 13/5×24/5 سم [ف: 9-513]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ريز، بي كا، تا: محتملاً قرن 11؛ كاغذ: كشميري، جلد: تيماج عنابي مذهب، 197گ، 27 سطر (9×19)، اندازه: 15/5×28 سم [ف: 8-18]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ تملك: محمد شريف بن محمد قايمي در اصفهان در 1047، محمد تقي بن حسين مدرس در 1050؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 395گ، 34 سطر (10×17)، اندازه: 17×26 سم [ف: 16-248]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 339گ، 23 سطر (10×16)، اندازه: 10×16 سم [ف: 15-4142]
آغاز: بسمله حمدله... و بعد فيقول الفقير الي الله تعالي... اني كنت من اهل بيت مشهورين بهذه الصناعة الخ؛ انجام: برابر
خط: نستعليق خوش، كا: مولانا طالب شيرازي، تا: چهارشنبه 12 ربيع الاول 1004ق، جا: بخارا؛ واقف: رضا نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج خرمايی، 260گ، 27 سطر (8/3×19/5)، اندازه: 17×31 سم [ف: 19-287]
آغاز:... اليه فيتفرق من حيث ينجذب عنه، و اما الرطب و الياس فلايؤلمان بالذات؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امين الدين محمد بن احمد، تا: جمعه ذيحجه 1013ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مذهب، 300گ، 28 سطر (10×18/5)، اندازه: 14/5×25 سم [ف: 265-28]
خط: نسخ، كا: اشرف بن علي لاهيجي، تا: 1014ق؛ قطع: وزيري [چهار كتابخانه مشهد- ف: - 36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1014ق، جا: ايران؛ محشي؛ اهدايی: دكتر امير عباس جلالي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با رويه چرمي، 322گ، 23 سطر (10×16/5)، اندازه: 17/2×25 سم [رايانه]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلوه والسلام الايمان علي من يراد الارواح؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1014ق [رايانه]
خط: نستعليق، كا: سيد حسن بن ميرشاهرخي جيلي، تا: 26 شعبان 1016ق؛ 452گ، 21 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: - 53]
آغاز: برابر؛ انجام: قد اتفق الفراغ من تسويده في اثني عشر من شهر ربيع الاول سنه تاريخ ها ست عشر و الف علي يد... ابن مير حسين عبدالرزاق غفر لهما اللهم وفق كاتبه بلطفك
خط: نسخ خوش، كا: عبدالرزاق بن مير حسين، تا: 12 ربيع الاول 1016ق؛ داراي سرلوح؛ 804ص، 22 سطر، اندازه: 12×23/5 سم [نشريه: 3-375]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... الصداع الم و هو خروج من حال طبيعته؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرزا بيك بن حسن حسني، تا: 1023ق، جا: قاين؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: ايراني، جلد: تيماج مشكي، 680ص، 21 سطر، اندازه: 16/5×24 سم [ف: 2-108]
خط: نستعليق، بي كا، تا: شنبه 18 جمادي الاول 1031ق؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني نخودي، جلد: تيماج مشكي، 213گ، 23 سطر (9/5×16/5)، اندازه: 18×25 سم [ف: 8-163]
خط: شكسته، نستعليق، كا: اسماعيل بن خليل الله حسيني، تا: دوشنبه 29 جمادي الثاني 1034ق؛ محشي؛ تملك: مير محمد حسن در 1134، حسيني موسوي، ميرزا رضي، شاهزاده ابوالحسن شيخ الرئيس مي نويسد که آن را حکيم شفائي براي من خريده؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه اي، 396گ، 21 سطر، اندازه: 16×25/9 سم [ف: 1-280]
كا: عبدالرزاق بن حسن، تا: 24 ذيقعده 1043ق؛ مصحح، محشي [ف: - 19]
آغاز: برابر؛ انجام: تم الكتاب بعون الله الملك الوهاب في تاريخ يوم الاربعاتا سع من شهر شعبان المعظم سنه ست و اربعين و الف من الهجرة النبويه عليه افضل الصلوات و اكمل
خط: نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه 9 شعبان 1046ق؛ 752 ص، 27 سطر، اندازه: 13/5×22/5 سم [نشريه: 3-375]
آغاز: للمعدة سهل النفوذ الي جميع البدن لذيذ ليس بالبشع و العفص معتدل الغذاء مسكن للعطش؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد امين بن آقا جلال طبيب، تا: يك شنبه 29 محرم 1069ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج سبز، 387گ، 20 سطر، اندازه: 15/5×24 سم [ف: - 70]
آغاز: شرح اسباب: بسملة، حمدلة و الصلاة و السلام الاتمان الاكملان... و بعد فيقول... نفيس بن عوض بن حكيم الطبيب: اني قد كنت من اهل بيت مشهورين بهذه الصناعة... و اخترت هذا الكتاب لأن أملي عليه الحواشي؛ انجام: عض الاربعة و الاربعين و هو الحيوان المعروف بدخال الاذن... و ربما كفي فيه استعمال الملح و الخل علي موضع العضة و الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام علي محمد و آله اجمعين.
خط: نسخ، بي كا، تا: 25 ذيقعده 1070ق؛ مجدول، محشي با نشان «منه رحمه الله»، «قانون»، «12» و «فتح الله» و...؛ مهر: با حروف لاتين: «علي آقا فخرالدوله 15 آپريل 1910 م» (بيضی)؛ كاغذ: ترمه اصفهاني، نخودي، جلد: مقوايي رويه تيماج سرم هاي مذهب، 490گ، 23 سطر (9×18)، اندازه: 15×27 سم [ف: 11-644]
آغاز و انجام: برابر
خط:نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه 17 ربيع الثاني 1073ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 405گ، 20 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف مخ - 3-1146]
خط: نسخ، كا: صفي كرماني، تا: 1075ق؛ مصحح، محشي از كتاب هاي معروف پزشكي و لغت فارسي و عربي مانند كامل، منهاج، قانون، غني و مني؛ مرحوم ميرزا طاهر تنكابني (مالك قبلي اين نسخه) نيز خود اصلاحات وتعليقات و يا نقل هايي از كتب پزشكي و لغت در حواشي نسخه دارد؛ كاغذ: كاهي، جلد: تيماج قهوه اي، 507ص، 25 سطر، اندازه: 15×35 سم [ف: 10-1872]
خط: نسخ، كا: محمد مفيد بن افضل بن حيدر حسيني اردكاني، تا:
سه شنبه اواخر ربيع الاول 1081ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: عبدالقيوم يزدي بارخني؛ واقف: ابوالقاسم حكيم باشي؛ جلد: تيماج مشكي، 290گ، 23 سطر، اندازه: 18/5×26 سم [ف: 1-84]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1082ق؛ 349گ، 23 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 2-298]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال المصنف رحمه الله الصداع الم... و هو خروج من حالة طبيعية؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمدابراهيم بن محمد رضي، تا: ربيع الثاني 1083ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 215گ، 27 سطر، اندازه: 19×28 سم [ف مخ - 3-1147]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: حسين (نام كاتب و نام پدر او را سياه كرده اند)، تا: 1085ق، واقف: خان بابامشار، ارديبهشت 1346؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج خرمايي، 359گ، اندازه: 13×24 سم [ف: 19-291]
خط: نسخ، كا: محمود تفرشي، تا: 7 شوال 1089ق؛ محمد سليم طبيب مامور به خدمت عساكر در 1116 در مشهد آن را مقابله كرده؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج عنابي، 434گ، 23 سطر (10×16/5)، اندازه: 18×25 سم [ف: 16-216]
كامل؛ خط: نستعليق، كا: امير شيرازي طبيب زاهدي، تا: پنج شنبه 10 جمادي الاول 1095ق، جا: شيراز؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج، 312گ، 23 سطر [ف: 1-69]
آغاز: لا يتألم من التبدل لعدم الإدراك و إنما قيد بالحيثية لأن الشيء قد ينافي من وجه دون وجه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ 422گ، 23 سطر، اندازه: 20×30/5 سم [ف: 1-69]
كرمانشاه؛ ميبدي (خاندان)؛ شماره نسخه: 54 مشهد
همان نسخه بالا [ف: - 181]
آغاز: اجزاء الزاج في خلل اجزاء العفص القوة نفوذه و ضغطها العفص لقوة قبضه... و قد يكون الصداع من رياح غليظه؛ انجام: في حمي الدق و اما حمي الدق فهي ان... فان في الزاج قوة نافذة و في العفص قوة قابضة. فاذا اختلطا نفذت اجزاء الزاج
حدود 6 برگ از ابتدا و حدود 60 برگ از مباحث پاياني كتاب در نسخه افتادگي دارد و مباحث موجود در نسخه، مطابق با صفحات 16 تا 314 نسخه شماره 2739/ ع است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي؛ با يادداشت خريد كتاب و هبه آن به فرزند ميرزا ابراهيم دستان توسط ميرزا احمد صفايي به سال 1273 و با تحرير ابوالحسن نعيما همراه با مهر «ابوالحسن»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي و فرنگي الوان، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 246گ، 25 و 27 سطر (8/5×15)، اندازه: 14/5×22/5 سم [ف: 411-13]
آغاز: برابر؛ انجام: او تقصير علي مثل جوز السود و الابهل و ساير ما يقع في... الفتق
خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج زرد مذهب، 340گ، 20 سطر (9/5×18)، اندازه: 17/5×27/5 سم [ف: 265-8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ واقف: سيد عبدالباقي آيت اللهي شيرازي، اسفند 1374؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج، 258گ، 21 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 19-288]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: اوايل قرن 12؛ مجدول؛ واقف: سيد اصغرزاده موسوي، بهمن 1330؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج، 426گ، 22 سطر، اندازه: 14×23 سم [ف: 19-292]
آغاز: و تصير للرأس مكانا؛ انجام: هو خروج زايده العظم من حفرته المركبه فيها خروجا
خط: نستعليق، بي كا، تا: اواخر قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج خرمايي، 230گ، 21 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 19-292]
آغاز: برابر؛ انجام: استعمال الملح و انحل علي موضع العضة. تم
كامل؛ خط: نسخ، بي كا، تا: نيمه اخيرقرن 12؛ واقف: زين الدين
جعفر زاهدي، بهمن 1377؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهوه اي، 313گ، 25 سطر (9×16/5)، اندازه: 15/5×23/5 سم [ف: 289-19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: اواخر قرن 12، اواخر نسخه نونويس در كابل؛ تاريخ وقف: 1359؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج، 265گ، اندازه: 20×35 سم [ف: 19-293]
آغاز: برابر؛ انجام: استعمال املح والحل علي موضع العضه تم الكتاب
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ واقف: سيد عبدالباقي آيت اللهي شيرازي، اسفند 1374؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج زرشكي، 301گ، 26 سطر، اندازه: 18×28 سم [ف: 19-294]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: تيماج ترياکي، 440گ، 23 سطر، اندازه: 15/5×24 سم [محدث ارموي مخ: 2-841]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي از «تحفة البيان» و «حکيم سالک»؛ تملک: محمدجعفر به تاريخ 1133؛ جلد: تيماج قهوه اي، 402گ، 23-24 سطر، اندازه: 19×24/5 سم [ف: 2410-5]
آغاز: العرق به لان فصده ينقي الرأس وحجاته الساق بالشرط يستفرغ شيء من المادة ويتوجه الباقي الي الاسافل؛ انجام: و علامة الفصد ان کان واجباً لتقليل المادة و ميلها الي الجهة المخالفة و تليين البطن لذلک ايضًا يطبخ البنفسج و اصل السوس و الحظمي و السفستان والعتاب
بخشي از ميانه کتاب؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا با روکش کاغذي آبي، 65گ، 15 سطر، اندازه: 18×25 سم [ف: 5-2411]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 351گ، 23 سطر (10×19)، اندازه: 19×29 سم [ف: 496-17]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ تملك: احتشام الدوله؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 528ص، 25 سطر، اندازه: 33×92 سم [ف: 1589-10]
بي كا، تا: قرن 12 [نشريه: 5-283]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 و 12 [نشريه: 7-181]
آغاز: من الاحوال الثلاثة و متقدما عليها بالذات كالكاين عن الاحتراق في الشمس و غيرها كالنار فان المسخن بالفعل كالشمس مثلا؛ انجام: و ذلك يدل علي ان الطبيعة ارسلت مادة جيدة كثيرة اليه فرشحت عن المسام فكانه فضل زائد من كثرة ما توجه الي العضو من الدم
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 306گ، 20 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 377-20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، آيات معرب، كا: اسحق بن ميرزا ابراهيم قاجار، تا: چهارشنبه 10 شوال 1103ق؛ مصحح، محشي؛ مهر: «عبده نصرالله بن فتح الله» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، مذهب، 28-30 سطر (12/5×22)، اندازه: 18×26/5 سم [ف: 449-19]
آغاز: برابر؛ انجام: قد فرغت من تسويد في يوم الخامس من ايام الاسبوع في آخر عشر الاخر من شهر الثالث بعد الالف و المايه علي يد ملك محمد بن نصر الله غفرالله و لولديه تمت 1103
خط: نسخ، كا: ملك محمد بن نصرالله، تا: چهارشنبه در پايان دهه سوم ربيع الاول 1103ق؛ 354ص، 32 سطر (11×11/5)، اندازه: 18/5×29 سم [نشريه: 3-375]
خط: نسخ، كا: عطاء الله، تا: جمادي الاول 1109ق؛ تملك: عباس بن محمد حسين در 1240؛ 21 سطر، قطع: وزيري [چهار كتابخانه مشهد- ف: - 313]
آغاز: برابر؛ انجام: و ربما کفي فيه استعمال الملح و الخل علي موضع الغضه و الله اعلم بحقايق الامور.
خط: نسخ، بي كا، تا: 12 جمادي الاول 1109ق؛ مصحح، محشي؛ تملک: عباس بن محمد حسين در محرم 1240ق با مهر «عباس بن محمد حسين» (چهارگوش)، ملا محمد باقر بن ملا محمد طبيب؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 293گ، 21 سطر (11×18)، اندازه: 18×23 سم [ف: 527-2]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بي كا، بي تا؛ محشي؛ در گ 63ر حاشيه اي است به خط قطب الدين محمد اشكوري كه از فرج بعد الشده تنوخي داستاني مي آورد از رازي مي گويد كه مانند همان است كه علي (علیه السلام) كرد و من آن حديث را در محبوب القلوب خود ياد نمودم در پايان دارد «انا الفقير قطب الدين محمد عفي عنه»، در گ 201پ حاشيه اي است از محمد تقي كه از من لايحضره الطبيب داستاني آورد، در گ 222 و 223 از زبدة الطب و قرابادين نجيب الدين آورده شد؛ تملك: ميرزا سيد احمد پسر ميرزا محمد علي موسوي در 10 رمضان 1116؛ مهر: كتابخانه ترقي تهران به تاريخ 1324؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 386گ، 21 سطر (13×21/5)، اندازه: 15×17 سم [ف: 769-4]
بندي از شرح الاسباب؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1117ق؛ 23 ص (46-24) [نشريه: 3-360]
آغاز: و اظهر ذخايره و كتوزه بحسب ماسمح به النظر و الفكر القاصر؛ انجام: قد فرغ من تحرير هذا الكتاب المسمي بشرح اسباب بعون الملك الوهاب يوم الخميس ثامن عشر من شهر شوال ختم بالخير و الاقبال سنه تسع عشر و مائة بعد الالف من الهجرة المباركة النبويه العبد الاقل ابن عبدالجبار الكازروني محمد طاهر... و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كا: محمد طاهر بن عبدالجبار كازروني، تا: پنج شنبه 18 شوال 1119ق؛ افتادگي: آغاز (تقريباً هشت سطر)، مابين ورق (343-344) افتاده؛ 912ص، 25 سطر، اندازه: 14×27 سم [نشريه: 3-375]
خط: نسخ، كا: ابوطالب بن حاجي حسين طبيب يزدي، تا: جمادي الثاني 1123ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج قرمز، 521گ، 17 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: - 80]
از اول كتاب تا بيماري هاي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ 1152ق؛ تملك: محمد حسين بن محمد مؤمن طبيب به تاريخ 1152 و مهر «يا امام حسين» (بيضی)؛ مهر: «صالح اميد لطف حليم لم يزل دارد» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 446گ، 21 سطر، اندازه: 19×24/5 سم [ف: 252-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق و نسخ، كا: سيد علي، طباطبائي، تا: رجب 1191ق؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: سمرقندي، 376گ (5-380)، 24-20 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 601-28]
خط: نستعليق خوانا، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي توضيحي فارسي و گاهي ملمع با نشان هاي 12، تحفه، ذخيره خوارزمشاهي، مجمع، صحاح، مجربات، قرابادين معصومي، زبده الطب، ص م، دارد؛ كاغذ: فرنگي آبي و نخودي، جلد: مقوا رويه چرم سرخ، 334گ، 19 سطر (9×16)، اندازه: 15×22 سم [ف: 42-17]
آغاز: بسمله قال المصنف الصداع الم و هو خروج
كاتب خطبه و ديباچه را ننوشته؛ خط: نسخ ممتاز، بي كا، تا: قرن 13؛ مجدول مذهب، صفحات داراي دو كمند مزدوج، داراي يك سرلوح مذهب نفيس پركار؛ كاغذ: نباتي، جلد: ساغري، 337گ، اندازه: 17×28 سم [ف: 19-289]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 13؛ مذيل است به يازده ورق از قسمت «في سقي السموم» از كتاب اسباب و علامات و هشت ورق
از تشخيص رابع از كتاب تحفة المؤمنين در مداواي سموم؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 317گ، 29 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 19-290]
آغاز: قال المصنف رحمه الله الصداع الم و هو خروج؛ انجام: لاسترخاء ما يحيط به و ما يدق... و ترطبه.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13، كاتب خطبه و ديباچه را انداخته؛ واقف: تاج ماه بيگم، شعبان 1262؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا با رويه پارچه، 197گ، 25 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف: 19-290]
انجام: الذي ينبت علي العظم المسكور
جلد اول؛ خط: نستعليق مخلوط به شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ واقف: ميرزا محمود موزع، 1307ش؛ كاغذ: آبي، جلد: ساغري، 192گ، 25 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 19-291]
آغاز: بسمله و امراض الكبد سوء مزاج؛ انجام: الي الثديين ليقلب لبنا و يغتذي به
جلد دوم؛ خط: نستعليق مخلوط به شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ واقف: ميرزا محمود موزع، 1307ش؛ كاغذ: آبي، جلد: ساغري، 192گ، 25 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 19-291]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و به نستعين. الصداع الم و هو ادراك بالمنافي من حيث هو مناف. قال القرشي ان الا الم اعم فانه هو ادراك المنافي باي قوة كانت؛ انجام: برابر
خط: تحريري، بي كا، تا: ميان هاي ماه رمضان 12 (= 1002 یا 1020 با 1200) ق؛ افتادگي: آغاز؛ 348ص، 16-22 سطر (8/5×10)، اندازه: 15/5×21 سم [نشريه: 3-376]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج زرد، 525ص، 15 سطر، اندازه: 20×29 سم [ف: 3-19]
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 13؛ كاغذ: فرنگي نباتي، جلد: تيماج نيلي، 698ص، 20 سطر، اندازه: 17/5×23 سم [ف: 19-197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
آغاز: آغاز ضميمه: في سقي السموممن خاف ان يسقي سما فيجب ان يحترز عن؛ انجام: الترياق العسكري او الترياق المتخذ من الطر خشقوق اليابس و درق
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 369گ، 23 سطر، اندازه: 10×30/5 سم [اهدائي رهبر: 9-304]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تم اتمام تصنيف هذا الشرح الشريف النفيس بعون الله تعالي و الحمد لله رب العالمين.
خط: نستعليق خوش، كا: جيون رام كشميري، تا: 1207ق؛ محشي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: ميشن قهوه اي، 428گ، 19 سطر، اندازه: 15/5×28/5 سم [ف: 309-9]
آغاز: الجلد الثاني من كتاب شرح الاسباب و العلامات، بسمله،
باب امراض المعده؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1220ق؛ مصحح؛ مهر: «صدرالدين الموسوي» مورخ به 1331؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج حنايي، 242گ، 17 سطر (10×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 15-79]
بي كا، تا: 1226ق؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 242گ، اندازه: 18/1×29/5 سم [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما من راي انه يتكون من النطفة فانما يعود عنده شيء شبيه بالخمل كالدشبذ الذي ينبت علي العظم المكسور
جلد اول: از ابتدا تا پايان امراض معده؛ خط: نسخ، كا: محمد علي بن محمد نصير هزارجريبي چهاردانگه، تا: چهارشنبه 3 شعبان 1227ق؛ مصحح؛ واقف: حسينعلي محفوظ، مهر 1370؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 320گ، 19 سطر (6×13/5)، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 115-20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد صادق خبوشاني، تا: شوال 1229ق؛ واقف آن را سهواً شرح فصول دانسته؛ واقف: حاج محمد ايراني مجرد، بهمن 1350؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 311گ، 25 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 19-293]
خط: نسخ، كا: علي اصغر بن عبدالله فومني، تا: چهارشنبه 28 صفر 1230ق؛ با سرلوح؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن ترياکي، 394گ، 14 سطر، اندازه: 17×27 سم [ف: 1-280]
خط: نسخ خوب، بي كا، تا: 1232ق [ف: - 210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 9 رمضان 1236ق، جا: مدرسه حکمتيه مشهور به کاسه گران؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 303گ، 19-23 سطر، اندازه: 18×28 سم [ف: 5-2411]
خط: نستعليق، بي كا، تا: شعبان 1238ق؛ محشي با نشان «منه رحمه الله»؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج سرخ، 302گ، 19 سطر (9×14)، اندازه: 15×21 سم [ف: - 569]
خط: نسخ، كا: آقا بابا بن كربلائي حسن، تا: 1238ق، جا: مشهد رضوي؛ مهر: «محمد هاشم الحسيني» (بيضی)؛ تملك: محمد هاشم بن محمد حسين حسيني اصفهاني حلي اعرجي؛ جلد: تيماج قرمز، 277گ، 27 سطر، اندازه: 16/5×27 سم [ف: 3-336]
بي كا، تا: 1241ق،؛ محشي با نشان «شرح العلامة»؛ كاغذ: ميشن كاغذ پسته اي، جلد: ميشن قهوه اي، 120گ (1پ-120 پ)، 19 سطر، اندازه: 12/6×17/9 سم [ف: 5-449]
آغاز انجام: برابر
خط: تحريري شكسته، بي كا، تا: جمادي الثاني 1244ق؛ تملك: محمد كريم بن ابراهيم (كرماني) با مهر «... كريم» (بيضی)؛ 587ص، 21 سطر (13×21)، اندازه: 21×30 سم [عكسي ف: 1-219]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرزا حسين بن ميرزا سليم شيرواني، تا: ربيع الاول 1246ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 225گ، 29 سطر (11/5×21/5)، اندازه: 20×29/5 سم [ف: 1639-5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1248ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 385گ، 17 سطر (13/5×23)، اندازه: 22×33 سم [ف: 229-19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1250ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 414گ، 21 سطر (70×15/5)، اندازه: 12×20/5 سم [ف: 141-19]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري، كا: محمد حسين، تا: يك شنبه ربيع الثاني 1250ق؛ 983ص، 15 سطر (8/5×9)، اندازه: 15×21/5 سم [نشريه: 3-375]
آغاز: برابر
خط: تحريري، كا: زين العابدين، تا: 8 ذيقعده 1256ق؛ 4ص (21-18)، 31 سطر (9/5×10)، اندازه: 18×31 سم [نشريه: 3-375]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 3 ذيحجه 1258ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 281گ، 21 سطر، اندازه: 21×35 سم [ف: 1-429]
شامل ثلث دوم كتاب تا آخر؛ خط: نسخ، كا: اسمعيل بن كريم، تا: 1258ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 347گ، 16 سطر (9×14/5)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 156-1]
آغاز: بسمله قال رحمه الله التعليم الثاني جملتان اقول هذا التعليم في مباحث الاسباب و هو مشتملة علي جملتين
شامل التعليم الثاني و التعليم الثالث من الفن الثاني - هست؛ خط: نسخ، كا: علي اصغر دهنوي، تا: ربيع الاول 1262ق؛ محشي؛ مهر:
«ص را ط علي حق نمسكه»؛ جلد: تيماج مشكي، 21 سطر (8×14/5)، اندازه: 15×21 سم [ف: 665-2]
بي كا، تا: 1263ق [نشريه: 13-382]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ميرزا جعفر طبيب، تا: آغاز رجب 1266ق؛ كاغذ: ايراني و فرنگي، جلد: تيماج سبز، 800ص، 22 سطر، اندازه: 14×23 سم [ف: 1-161]
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن ملا حسنعلي محدث، تا: 1266ق [ف: - 60]
خط: نستعليق، كا: محمد زمان كهنلوي قاجار، تا: 1268ق [ف: - 61]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1269ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 249گ، 26 سطر (12×22/5)، اندازه: 21/5×31 سم [ف: 1-327]
خط: نستعليق، كا: علي اصغر بن محمد باقر منجم تبريزي پسر حاجي ملا عبدالكريم منجم، تا: 25 ذيقعده 1269ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 220گ، 31 سطر اندازه: 20×34 سم [ف: 17-330]
خط: نستعليق، كا: ميرزا محمد بن محمد كاظم قرنچايي، تا: 1271ق، جا: تهران مدرسه حاجي محمد حسين خان مروي؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 408گ، 17 سطر (11×15/5)، اندازه: 17×23 سم [ف: 16-353]
خط: نسخ، كا: محمد طباطبائي طبيب پسر امير محمد حسين اردستاني، تا: پنج شنبه 22 ذيقعده 1278ق؛ با يادداشت ذيقعده 1252؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 312گ، سطر (10×17)، اندازه: 18×25 سم [ف: 16-253]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: رجب 1282ق؛ واقف: سيد محمد باقر مولوي عربشاهي سبزواري، محرم 1305؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا، 386گ، 21 سطر، اندازه: 20×29/5 سم [ف: 19-288]
آغاز: برابر؛ انجام: ميرزا محمد تقي الطبيب الموسوي بتاريخ 19 شهر صفر المظفر سنه 1284
خط: نستعليق، كا: موسوي (ميرزا طبيب)، ابن محمد تقي، تا: 1284ق [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله حسيني، تا: 9 ذيقعده 1294ق، حسب الامر آقا ميرزا عبدالكريم طبيب؛ مصحح؛ جلد: گالينگور طوسي، 400گ، 24 سطر، اندازه: 15/5×26 سم [ف مخ]
خط: نستعليق، كا: علي طبيب شيرواني، تا: 24 ربيع الثاني 1331ق؛ قطع: رحلي [نشريه: 7-35]
آغاز: برابر؛ انجام: قصار الأرجل يمطاء بالأرض و اذا قدم اليه خلال قاتل بيديد
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ تملك: محمد باقر بن محمد جعفر الطبيب الموسوي، ابن محمد يوسف... سنة 58؛ 532گ، 23 سطر، اندازه: 14×23/5 سم [مؤيد: 1-195]
آغاز: برابر؛ انجام: و مشاركتها للاعضاء الرئيسية و قربها من القلب و لشدة ضيق النفس...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 191گ، 20 سطر، اندازه: 12/5×25 سم [ف: - 158]
آغاز: ابتداء لان المرة السوداء انما نتولد في الاكثر من احتراق الاخلاط الآخر؛ انجام: برابر
اين نسخه كه با شرح اسباب چاپي مقابله شد از صفحه 261 مي باشد؛ خط: نستعليق بد، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛
شرح نفيسي در 12 صفحه در آخر اين نسخه مانده قسمت جداگانه اي درباره سمومات نگاشته كه آغاز آن: «من خاف آني سقي سما فيجب آن تحرز من الاغذيه...» و انجام آن «فيه استعمال لملح و الخل علي موضع الغضته» مي باشد؛ كاغذ: كاهي سفيد، جلد: مقواي ابري، 166ص، 21 سطر (13×24)، اندازه: 23/5×37 سم [ف: -70]
آغاز: برابر؛ انجام: و علاجه ان يدق هذا الحيوان و يشد علي عضته و يعطي من.
خط: تحريري، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ پايان نسخه يادداشت هاي پراكنده به نظم و نثر از جمله دستورات و نسخه هاي طبي، اشعاري از مولوي، نظامي و غيره، دو يادداشت منظوم در تاريخ تولد ميرزا كوچك مسمي به علي كه در شب ششم ذيحجه متولد شده مورخ 1258؛ جلد: تيماج قهوه اي، 814ص، 22 سطر، اندازه: 12×22/5 سم [ف: 50-145]
بي كا، بي تا؛ مجموعه آقا رفيع قزويني استاد اخلاق و فلسفه امام خميني؛ خريداري از منصوره تالهي معين الدين [رايانه]
خط: نستعليق، كا: محمد تقي حسيني متطبب اردستاني، تا: شنبه
27 ذيقعده سال 50 جلوس سلطاني كه در شوال آغاز كرده و در 75 روز آن را به انجام رسانده؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج، 107گ، 20 سطر (10×17)، اندازه: 16×26 سم [ف: 258-8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 312گ، 23 سطر (12×21/5)، اندازه: 20/5×30/5 سم [ف: 35-1]
انجام: برابر
خط: مختلف، بي كا، بي تا؛ محشي؛ جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 381گ، 21 سطر (9/5×18/5)، اندازه: 16/5×25 سم [ف: 209-2]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1332]
آغاز: و اسبابها و علاماتها... قال يشتمل علي جملتين الجمله الاولي الاولي. جزء النظري من؛ انجام: فلا تعالجه السبجح و قوي ح امعاء اکثر ما يکون مع الاسهال و قد اشرنا التي اسبابه و علاماته
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 143گ (1ر-143پ)، 14 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف مخ]
آغاز: في الاس عن سوء المزاج و فرق الانصال ليست مخصوصة باعضاء الاس بل مشترکة بينها؛ انجام: في ذهاب البصر في المطامير وهي الحضر الحفر التي تحبار فيها الطعام و الحبوس المظلمه هي العلة تحدث
از مريض «صداع الساذح» تا «سل العين»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي به فارسي و عربي و امضاي «منه»؛ جلد: گالينگور سبز، 313گ، 25 سطر، اندازه: 17/5×25 سم [ف: مخ - 1147-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ مهر: «محمد تقي بن محمد رضاي الموسوي 1214» (بيضی)؛ جلد: تيماج، 416گ، 19 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف مخ - 3-1146]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 359گ، 25 سطر، اندازه: 13/5×25 سم [ف: 5-2411]
آغاز: بسمله الصداع ألم و هو خروج من حال طبيعية الي حال غير طبيعية علي ما عرفه جالينوس.؛ انجام: فانها يشد العضو و ينتف الرطوبات و الله اعلم بحقايق الامور و منه الابتداء و اليه الانتهاء.
خطبه و ديباچه شرح را ندارد و بقيه آن را تا كسر و ضلع دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: هندي، جلد: مقوا با روكش كاغذ ابري، 25 سطر (12×22)، اندازه: 19/5×28 سم [ف: 4-1891]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ داراي كمند اندازي، مجدول، مصحح، محشي با امضاي منه؛ كاغذ: فرنگي نخودي و شكري، جلد: تيماج مشكي مجدول، مذهب، 254گ، 23 سطر (11×18)، اندازه: 17×26 سم [ف: 269-19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد يوسف المتطبب، بي تا؛ مهر: «عبده محمد جعفر»، «المذنب محمد بديع الخادم»، «محمد شريف المشرف»، «المتمسك بحبل الله اللطيف محمد شريف الشريف»، «العبد محمد بديع»؛ جلد: مقوايي تيماج مشكي و قرمز، اندازه: 17×25/5 سم [ف: 990-3]
آغاز: و الغرا غر المتخذه من الايارج؛ انجام: سهل علاجه و عمله ثم التسويه.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي با كاغذ مشكي، 290گ، 33 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 4-1199]
آغاز: برابر؛ انجام: في القروح، القروح يتولد من الجراحات المنفجرة وعن الشورالمنقحة فان تفرق...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 320گ، 25 سطر [ف: 1-151]
كامل؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: گالينگور سياه، 339گ، 21 سطر [ف: 1-152]
آغاز: برابر؛ انجام: و عود في جانب الاخر منالمفصل ومن فقدان المنفصل
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم الا ان يكوهن خلفا سهل الارتداد
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
š.-ol-asbāb va-l-‘alāmāt (t.)
تنكابني، احمد بن محمد حسين، ق13 قمري
tonekābonī, ahmad ebn-e mohammad hoseyn (- 19c)
وابسته به: شرح الاسباب و العلامات = شرح نفيسي؛ نفيس
كرماني، نفيس بن عوض (- 842)
متن (الاسباب و العلامات) تصنيف امام نجيب الدين محمد بن علي بن عمر سمرقندي است و سپس برهان الدين نفيس بن عوض كرماني آن را شرح كرده است و نسخه ما ترجمه و گزارشي است از اين شرح.
آغاز: بسمله، بحمدك ياديان و يا طبيب النفوس و الابدان... رنجور مرض و ناداني احمد بن محمد الحسيني عفي عنهما، بر الواح اذهان صافيه برادران ايماني مينگارد كه اين ترجمه ايست بلكه شرحيست كه بلغت فارسي تقرير يافته است.
انجام: و ساير آن چه در ضماد فتق استعمال مي كنند براي آن كه عضو را شديد و رطوبت را نشف نمايد.
[دنا 431/6 (2 نسخه)؛ كشف الظنون 77؛ فهرستواره منزوي 3278/5 از احمد بن محمد حسين شريف تنكابني دانسته]
خط: نستعليق، كا: محمد محسن بن شريف طبيب آقا عبدالمطلب بن محمد محسن بن حاجي قاسم يزدي، تا: يك شنبه 4 رمضان 1235ق [ف: 3-13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1243ق؛ مهر: مويد الدوله (مربع)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، 277گ، 23 سطر (12×21)، اندازه: 20×30 سم [ف: 121-15]
š.-ul asbāb wa-l ‘alāmāt
هرندي، محمد عابد، قرن 10 قمری
harandī, mohammad ‘ābed (16c)
وابسته به: الاسباب و العلامات = اسباب العلل و علاجها و علاماتها؛ سمرقندي، محمد بن علي (- 619)
اهداء به: ابوالغازي ناصرالدين محمد همايون (937-963)
متن از نجيب الدين سمرقندي است.
جلد 2، از امراض قلب تا پايان؛ خط: نسخ، كا: علي زمان خان سكندر فوري شاه آبادي، تا: شنبه 17 ربيع الاول 1305ق، به دستور سيد اكبر حسين خان؛ با مهر: كتابخانه حكيم سيد علي آشفته معلم نظاميه طبيه كالج دكن در 7 ربيع الاول 1306؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج قهوه اي، 394ص، 23 سطر (13×24/5)، اندازه: 1×32 سم [ف: 17-11]
جلد 1؛ خط: نسخ، كا: علي زمان خان سكندر فوري شاه آبادي، تا: دوشنبه رجب 1306ق؛ مهر: كتابخانه حكيم سيد علي آشفته معلم نظاميه طبيه كالج دكن، از كتابخانه كعمري به سه صد روپيه در 7 ربيع الاول 1306 خريده بوده؛ 901ص، 23 سطر (13×24/5)، اندازه: 21×32 سم [ف: 17-11]
š.-ul-asbāb wa-l-‘alāmāt
نسخ كهن به بعضي حروف كوفي. نام مؤلف و شارح كتاب به علت نقص نسخه ابداً معلوم نشد ولي كاملا پيداست كه مؤلف و شارح هر دو زماناً خيلي مقدم بر عصر نجيب الدين سمرقندي مؤلف الاسباب و العلامات بوده اند (لااقل حدود دو قرن).
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 11972
آغاز: المعدة و علي الكبد و علي الدماغ؛ انجام: اعراض اخر كثيرة فانه ان شارك
خط: نسخ كهن، بي كا، تا: اواسط قرن 5؛ افتادگی: آغاز؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا با رويه پارچه، 50گ، 12-14 سطر، اندازه: 13/5×16 سم [ف: 294-19]
شرح الاستبصار- استبصار الاخبار
š.-ul-istibṣār
وابسته به: الاستبصار فيما اختلف من الاخبار؛ شيخ طوسي، محمد بن حسن (385-460)
مشهد؛ حيدري؛ شماره نسخه: 21
چند برگي را كاتب بيش ننوشته؛ بي كا، تا: قرن 13 [انديشه حوزه: س 2، ش 7-212]
š.-e estexrāj-e esm-e movlānā amīr-ol-mo’menīn
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
در شرح رساله اي است که اسم مبارک حضرت امير عليه السلام و کنيه و لقب ايشان و بعضي از اسماء جلاله را از لفظ ولي الله و بنا بر قاعده جفري استخراج کرده است. در فهرست كتب مشايخ آمده كه شرح كلام سيد حسين اخلاطي در آن باره است. جز آن كه در ديباچه و پايانه نسخه ش 1739/5 كرمان (عکس آن در دائرة المعارف) از اخلاطي نامي به ميان نيامده است. متني است سپس گزارش، با سربندهاي «قال، اقول».
آغاز: الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين و لعنة الله علي اعدائهم اجمعين اما بعد... ان بعض
من علي طاعته و اوجبت علي نفسي اجابته... قد امرني ان املي كلمات في شرح كلام من استخراج اسم مولانا اميرالمومنين (علیه السلام) و كنيته و لقبه و بعض اسماء الله الحسني من لفظ ولي الله علي قاعدة الجفرية...
[فهرست كتب مشايخ، 352 «رساله»]
آغاز: برابر؛ انجام: ولو انهم اذ ظلموا انفسهم جاؤک فاستغفرو الله و استغفرلهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما و الامين في مقام الابواب و کونه خزانه لجميع العلل و الاسباب و المؤمن في مقام انا بشر مثلکم و علي في المقامات کلها الوفا... فليکن هذا اخرما اردنا ايراده
خط: نسخ، بي كا، تا: 1266ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10گ، 21 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف مخ - 3-1148]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما يستجن في الخاطر و البال. و علي الله التوكل في المبداء و المآل و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 13؛ 23ص (48-66) [عكسي ف: 1-20]
š.-u istixrāj-i anṣāf-i aqṭār-il madārāt-il mutawāziya
ابن معروف، محمد بن معروف، 932-993 قمري
ebn-e ma‘rūf, mohammad ebn-e ma‘rūf (1526 - 1585)
تاريخ تأليف: 982ق
اين رساله در 6 «باب» است و باب 6 داراي 3 «فصل» و سپس 9 صفحه جدول است.
آغاز: بسمله، هذا جدول شرح استخراج انصاف اقطار المدارات المتوازيه الشماليه. الباب الاول في استخراج انصاف الاقطار و ابعاد المركز للافق؛ انجام: پايان: يقتضي ذلك علي مامر في البرهان علي تسطيح الافاق و هذا آخر ما قصدته في هذه الرساله و الله ولي التوفيق و الهدايه الي سواء الطريق قال ذلك الفقير الي رحمة الرؤف تقي الدين بن معروف لطف الله بها.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 10؛ مؤلف بالاي صفحه جدول (ص 131-132) چنين نوشته: «حساب العبد الفقير تقي الدين بن معروف... انهاه تحريرا و تصحيحا... في عام 982»؛ كاغذ: تركي، جلد: تيماج قهوه اي، 7ص (62-68)، 25 و 20 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 23-14]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين... و بعد مهره رساله في معرفة استخراج انصاف اقطار المدارات و المقنطرات لكل افق؛ انجام: پايان: و هو نصف القطر و علي هذا فقس.
تذكر: نام مؤلف به استناد نسخه 690/9 مجلس ذكر شد. رساله ايست در مقنطرات و حواشي فارسي زين الدين منجم لاري در كنار اين رساله نيز هست؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 5ص (88-92)، اندازه: 14×18 سم [ف: 19-416]
شرح استخراج المواليد- استخراج مواليد
š.-ul-istṣḥāb = aṣl-un fi-l-istiṣḥāb
وابسته به: الاستصحاب؛ انصاري، مرتضي بن محمد امين (1214-1281)
تاريخ تأليف: ربيع الثاني 1269ق
كتاب فرائد الاصول يا مسائل تأليف شيخ مرتضي انصاري است كه شامل چند رساله اصولي است كه يكي از آن ها استصحاب است. بر اين مسائل شروح زيادي نوشته شده است. اين كتاب شرحي است بر مسئله يا اصل استصحاب كه نام شارح ذكر نشده است.
شيراز؛ شاهچراغ؛ شماره نسخه: 835
آغاز: بسمله و به نستعين - اصل في الاستصحاب و تنقيح الكلام فيه برسم مقدمات؛ انجام: لنستكمل فيها لعقبانا و نفع بما سودنا من الاوراق اخواننا و جعله خالصة لوجهه الكريم...
خط: نسخ روشن، كا: علي اكبر ابن حاجي محمد مهدي شيرازي، تا: جمادي الاول 1269ق، نسخه نسبتاً تميز و كامل است؛ محشي، تاريخ مقابله اين نسخه با اصل كتاب محرم 1272ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با تيماج مشكي، 305ص، 21 سطر (9×15)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 2-11]
š.-e este‘ārāt-e dībāče-ye š.-e šamsīye-ye manteq
كمال الدين بن حميد
kamāl-od-dīn ebn-e hamīd
تهران؛ مروي؛ شماره نسخه: 1030/5
بي كا، بي تا؛ قطع: خشتي [ف: - 333]
شرح الاستعارة و العقود- شرح رسالة الاستعارة
شرح اسحق- شرح الكافية
شرح اسرار- شرح مثنوي معنوي
شرح اسرار الآية الفرقانية- تفسير آية «و تري الجبال تحسبها
جامدة»
š.-u asrār-il basmala = marātib-u ‘ālam-il arwāḥ wa-l ajsām
ناشناخته. بخش بندي نشده. در مراتب عالم ارواح و اجسام و شرح تك تك حرف هاي «بسمله»، از «باء» تا «ميم». گزارشي عرفاني، حروفي.
آغاز: اعلم أن مراتب عالم الارواح و الاجسام منحصرة في تسعة عشر مرتبة كلية، عدد حروف بسم الله الرحيم، كعالم الامر و العقل و النفس و الطبيعة و الافلاك و الانجم
انجام: الصادرة من الباري بواسطة هذه الوسايط و ذلك تقدير العزير العليم
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري، كا: محمد شيرازي، تا: 889ق؛ 3گ (13پ-15ر) [ف: 2-147]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ ايضا روي برگ 15 اشعاري از خواجه ابوالوفاء و حديث نبوي؛ كاغذ: اصفهاني، 3گ (13پ-15ر)، اندازه: 13×18 سم [نشريه: 5-146]
š.-e ostorlāb
خلخالي، حسين بن حسن، - 1014 قمري
xalxālī, hoseyn ebn-e hasan (- 1606)
شرح رساله اسطرلاب يا تعيين قبله علامه مي باشد.
تبريز؛ ملي؛ شماره نسخه: 3400
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي نبيه محمد سيد الاولين و الاخرين... و بعد؛ انجام: اذ لايتعين في هذا الموضع شيئي من المشرق و المغرب و الجنوب و الشمال
خط: نستعليق، كا: احمد، تا: 1078ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: مقوا، 7گ، 22-21 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 2-855]
شرح اسكندرنامه- شرح سكندرنامه نظامي
شرح اسكندرنامه- شرح سكندرنامه
š.-e eskandar-nāme
آرزو، سراج الدين علي بن حسام الدين، 1101-1169 قمري
ārezū, serāj-od-dīn ‘alī ebn-e hosām-od-dīn (1690-1756)
وابسته به: اسكندرنامه = شرف نامه = اقبال نامه؛ نظامي، الياس بن يوسف (530-614)
چاپ: مشار فارسي، ج4، ص3236؛ گانپور، سنگي، 1886 م، وزيري، 374ص (در هامش)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18786
آغاز: اصل پر بازه بوده يعني گشاده پر بعد از آن بمعني طيران شهرت گرفته پس اعتراضات
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: گالينگور مشكي، 275گ، 19 سطر (13/5×22)، اندازه: 20×31/5 سم [ف: 145-51]
š.-e eskandar-nāme-ye nezāmī
وابسته به: اسكندرنامه = شرف نامه = اقبال نامه؛ نظامي، الياس بن يوسف (530-614)
غير همانند:
كا: محمد شاكر، تا: 1243ق؛ خريداري از مصطفي حسيني؛ 191گ، اندازه: 17×28 سم [رايانه]
آغاز: بدان كه در تلايش روايات قصه اسكندر و جمعيت آيات جهانگيري... (خدايا جهان پادشاهي تراست) قلب تركيب اضافي است ذي پادشاهي جهان يعني حكم راني بر جهان تراست؛ انجام: چرخ پنج گردش كردن درين ديد بر آسمان.
متفاوت با شروح ديگر؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج كرمي، 94گ، 21 سطر (11×20)، اندازه: 19×26/5 سم [ف: 134-51]
آغاز: بسمله خدابا جهان پادشاهي تراست... مخفي نماند... كلمه خدايا كه آخر است بدايت است و تركيب؛ انجام: خيريت در اين است و سعادت امور كونين مسند عالي مظهر معالي... بالنبي و آله الامجاد.
خط: نستعليق، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12 يا 13؛ مصحح؛ جلد: گالينگور مشكي، 280ص، 15 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 50-51]
آغاز: قوله خدايا آه اي باري تعالي پادشاهي جهان علي الاطلاق تراست قوله زما خدمت آه خدايي صاحبي اي ما سزاوار بندگي و عبوديت ايم و تو سزاوار خدايي؛ انجام: قوله سكاهن بآهن كمين
آورد كمين نقصان يعني اگر چه اهن سختي دارد اما سكاهن او مي گدازد... به خاك در آمدن عبارت از عاجز شدن است
شرح كوتاهي است با عناوين «قوله - قوله» بر منظومه «اسكندر نامه» نظامي گنجوي؛ بي كا، بي تا؛ جلد: مقوايي، 29گ (83پ-111پ)، اندازه: 14×21 سم [ف: 38-204]
آغاز: بسمله الحمدلله... و الصلوة و السلام علي سيد المرسلين و آله الطيبين و صحبه الطاهرين. خدايا جهان پادشاهي تراست ** ز ما خدمت آيد خدايي تراست
لفظ خداي بالضم كه نام متبرك ذات باري تعالي است مركب است از كلمه خود و كلمه آي؛ انجام: و بسيار سنگ هاي كوه و دشت را تهي ساخت در وزن خود تا هم... بصد مرد قبان برافروختند.
شرح مفصلي است بر «اسكندرنامه» نظامي گنجوي. شارح ابتدا يك بيت را ذكر مي كند و به شرح لغوي آن مي پردازد و سپس مضمون و مفهوم بيت را توضيح مي دهد و بعداً به بيت بعدي مي پردازد. نسخه حاضر تا شرح اين بيت را شامل است: «چو بيداري بخت شد رهنمون ** ز تاريكي اسكندر آمد برون»؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول؛ جلد: مقوايي زرد، 280گ (1پ-280ر متن)، 19 سطر، اندازه: 23×33/5 سم [ف: 38-287]
š.-e asmā’-e asnā ‘ašarīyye
فخر رازي، محمد بن عمر، 544؟-606 قمري
faxr-e rāzī, mohammad ebn-e ‘omar (1150 - 1210)
در ديباچه آن از دعاهاي عبري و سرياني ياد شده و آمده كه مؤلف موسي را در طور سيناء در خواب ديده و از امير زكرياء بن يعقوب عزيز بن صديق از سادات هاروني در بيت المقدس دعاي بشمخ (نشريه 430/4- مجله ادبيات تهران ص11 ش 4-43 ص 385) را شنيده است و در بلخ شيخ زمان ابوعبدالله اندلسي از فرزندان محمد بن جبرئيل اندلسي را ديده است؛ در دوازده «مقاله» و «خاتمه»؛ نام مؤلف در ديباچه «فخر بن محمد الرازي» آمده و در پايان چنين است: «اين شكل ها را نقل كرده محمد سيد محمد سمرقندي از خط ملك الفاضل قدوة المحققين قطب الملة و الدين شيخ محمد هروي قدس الله تعالي سره و او نقل كرده است از خط مصنف سلطان العلماء و الفضلاء و الاولياء المحققين فخر الدولة و الدين محمد الرازي... المطلق قد تم في غرة شهر رجب المرجب من شهور سنة 1130 من نسخة عتيقة سقيمة».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5876/5
خط: نستعليق خوش، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقواي پارچه اي، 15گ (63پ-77پ)، 21 سطر (8×15)، اندازه: 13×20 سم [ف: 118-16]
š.-u asmā’-il-adwīyat-i bi-l-yūnānīyya
به ترتيب حروف تهجي.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 15693/2
آغاز: بسمله باب الالف اَ اَ هو تمر الشرح اابانس هو الابنوس باليونانية؛ انجام: ظلام هي عشبة... تم تفسير ما وقع في هذه الابواب.
به ترتيب حروف تهجي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: دوشنبه 18 شوال 996ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن، 80گ، 22 سطر، اندازه: 13×26 سم [ف: 19-507]
شرح الاسماء الاربعين- شرح اسماء الحسني (شرح كبير)
شرح اسماء الله- دعوات الاسماء (دعوات صغير)
شرح اسماء الله- اوراد سهروردي
š.-e asmā’-ol-lāh
شبانكاره اي، محمد بن علي، 697؟-738 قمري
šabānkāre’ī, mohammad ebn-e ‘alī (1298 - 1338)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2125/11
نقل از جلال الدين محمد شبانكاره؛ خط: شكسته نستعليق، كا: حاج محمد مؤمن شيرازي، تا: ذيقعده 1096ق [ف: 5-426]
š.-e asmā’-ol-lāh
كوكدي، علي بن يوسف، ق9 قمري
kūkadī, ‘alī ebn-e yūsof (- 15c)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 8635/1
آغاز: بسمله. حمدله. چنين گويد فقير حقير درويش علي بن يوسف الكركري حققه الله... باحصاء اسماء كما هو حقه... كه از اهل طريقت عزيزي... ازين فقير التماس كرد كه رسول... فرموده است كه «ان الله تعالي تسعة و تسعون اسما من احصاها دخل الجنة» بيان كن كه احصاء اسماء الهي بر چه نوع خواهد بود؛ انجام: پس هر كه را خداي تعالي ستايش كرده باشد «دخل الجنة» صادق آيدان شاء الله، صدق الله العظيم و صدق رسوله الكريم و الحمدلله رب العالمين في التاريخ سنة 835 آمين.
خط: نسخ، بي كا، تا: 835ق؛ كاغذ: سمرقندي، 26گ (1پ-26ر)، 15 سطر [ف: 184-17]
شرح اسماء الله/ اسماء الله/ فارسي
š.-e asmā’-ol-lāh
عارف شيرازي، محمد حسن، ق11 قمري
āref-e šīrāzī, mohammad hasan (- 17c)‘
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 285/8
كا: محمد بن صفي الدين سيد محمد حسيني، تا: دوشنبه 16 جمادي الاول 1106ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج ترياكي، 8ص (99-106)، اندازه: 9×15 سم [سنا: ف: 1-144]
š.-u asmā’-il-lāh
غير همانند:
آغاز: بسمله و بالله التوفيق و عليه التكلان سبحان من تقدست عظمة حضرته عن سمة الاحسان و تفرست اسرار حكمة اعناق العزايم في الاقتباس قوادم الافكار مخصوصه فيها بالانطماس و مناكب الحدوس مقوصة في الاقتباس... و بعد فقد التمس مني بعض اصحابي ان اكتب في شرح اسماء الله تعالي كتابا مختصراً یشتمل علي ما هو من اللوازم معرفته في هذا الفن من الفوائد النقلية و الفرائد العقلية فالتزمت ذلك و ان سقني الي شرح هذه الاسماء كثير من العلماء بل الحكماء؛ انجام: و لايبعدان يكون الاسم الاعظم في ضمن تلك الالفاظ لكنه بهم فيها فلا يعرفه الانبي اوولي فلذلك تظهر عليها مالا يظهر علي غره من التاثيرات التي تعد من الكرامات و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المات الحمدلله علي التوفيق بالاتمام... علي يدي العبد... خليل بن بوعلي بن اسمعيل المليفذ فهي الروحي بمدينة... بغداد... يوم الاربعاء ثامن و عشرين ربيع الآخر سنة عشر و سبعماءة حامداله تعالي و مصليا علي نبيه و آله اجمعين و تسليما كثيراً.
از روي مقصد اقصي و لوامع البينات غزالي و فخر رازي ساخته شده و در سه بخش است: مبادي و مقاصد و زوايد؛ خط: نسخ، كا: خليل بن بوعلي بن اسماعيل، تا: چهارشنبه 28 ربيع الثاني قرن 8، جا: بغداد؛ جلد: تيماج ترياكي، 54ص (2-55)، 25 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 18-8]
آغاز: قال النبي (صلی الله علیه و آله) ان الله تعالي تسعة و تسعين اسماء
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [ف: 7-453]
š.-e asmā’-ol-lāh
غير همانند:
آغاز: بدان اهل تحقيق ابن اسم اعظم گفته اند جهت آن که اسمي است که حرف و نقطه ندارد؛ انجام: و در حق يکديگر دعا کردن عبادت است.
در ديباچه آن از شيخ برهان الدين علي بن يوسف کرکهري و نجم الدين عبدالمجيد مغربي ياد شده است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 12 ذيحجه 1249ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 86گ، 16 سطر، اندازه: 10/4×15/5 سم [ف: 3-494]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: الوان، جلد: مشما و مقوايي، 12ص (361-372)، ابعاد متن: 7×14، اندازه: 13×21 سم [سنا: ف: 2-126]
بي كا، بي تا؛ خريداري از محمد سبحان اسديان [رايانه]
š.-e asmā’-ol-lāh-el-a‘zam
قم؛ معصوميه؛ شماره نسخه: 5779-4/78/3
به فارسي و خود «الاسماء الاعظم» به عربي؛ بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 15 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 211]
š.-u asmā’-il lāh-il ḥusnā = š.-u asmā’-il ḥusnā
قشيري، عبدالكريم بن هوازن، 386-465 قمري
qošayrī, ‘abd-ol-karīm ebn-e havāzan (997 - 1073)
كتاب مهمي است در شرح أسماء الله تعالي كه به درخواست برخي نگاشته شده، مؤلف در مقدمه آن می گويد: «و ضمنت هذا الكتاب معاني أسماء الله الحسني و آثرت الترتيب فيه لما روي عن النبي صلي الله عليه و سلم في قوله: إن لله تسعة و تسعين أسماء، من أحصاها دخل الجنة». وي مطالب كتاب را با عناوين «باب في معني...» آورده است؛ مؤلف، كتاب ديگري نيز موسوم به التحبير في شرح أسماء اللطيف الخبير، در همين موضوع نگاشته كه جز اين كتاب است.
چاپ: با تصحيح و تحقيق احمد عبدالمنعم حلواني، قاهره، 1969 م
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15538
آغاز: بسملة، قال الأستاد... رحمه الله تعالي: الحمدلله القديم الذي لايستفتح له وجود الكريم الذي لايستفتح منه موجود العظيم الذي لم يلده والده فيرثه مولود... اما بعد، فقد كثر سؤال الراغبين في علم التذكير منا في إملاء كتاب يشتمل علي أبواب في هذا الفن أن يكون تبصرة للمبتدين و تذكرة للمحققين و كنت أزهد في
الإجابة الي ذلك؛ انجام: فصل: و من آداب من علم انه المحصي أن يتكلف عد الآية لربه فإن علم انه لايحصيها و قد صبرنا عنكم ساعة ما هكذا فعل المحبين...
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 8؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، با نشان «بلغ» مقابله گرديده، محشي به فارسي در برگ هاي نخستين؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 98گ، 17 سطر (10/5×14)، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 443-39]
š.-u asmā’-il lāh-il ḥusnā
محي الدين محمد بن بهاء الدين، - 673؟ قمري
mohī-od-dīn mohammad ebn-e bahā’-od-dīn (- 1275)
از محي الدين محمد بن بهاء الدين درگذشته 673 يا 951 به نام بهاءالدين زاده محمد محي الدين.
[بروكلمن، ذيل 1253/3؛ چلبي 51/2؛ قرطاي 4 و 5563؛ عثمانلي مؤلف لري 41/1؛ دنا 433/6]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 5423/1
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي تفرد في ذاته بالعلو و الغناء، و تسمي في الازل باسمائه الحسني... و بعد يقول... محمد بن بهاءالدين؛ انجام: و هو رب العالمين و اكرم الاكرمين و ارحم الراحمين. تم شرح اسماء الحسني... علي يد... محي الدين بن نصرت... في اواخر اخري الجمادين... سنة ستين و تسعمأية...
خط: نستعليق، كا: سيد عبدالله بن يوسف الحسيني، تا: اواسط جمادي الثاني 1112ق؛ از روي نسخه محي الدين بن نصرت كه در جمادي الثاني 960 نوشته بود؛ كاغذ: كهنه، جلد: ابري، 16 سطر، اندازه: 15×21/6 سم [ف: 8-376]
š.-u asmā’-il lāh-il ḥusnā
زروق، احمد بن احمد، 846-899 قمري
zarrūq, ahmad ebn-e ahmad (1443 - 1494)
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 267/17
آغاز: بسمله و حمدله... يا هو من داوم عليه كل يوم الفا رزق اليقين يا عالم الغيب و الشهادة من داوم عليه دبر كل صلاة
بي كا، بي تا؛ جا: نجف اشرف؛ جلد: تيماج مشكي، اندازه: 9×20 سم [ف: 1-267]
š.-e asmā’-ol lāh-el hosnā
صفاهاني، حبيب الله، ق11 قمري
sefāhānī, habīb-ol-lāh (- 17c)
اهداء به: شاه عباس ثاني
تاريخ تأليف: 1061ق
خداوند تبارك و تعالي را نام هايي است بس گرامي، كه از جمله آن ها نود و نه نام بسيار مشهور و در دعاها و روايات اسلامي و مخصوصاً در دعای جوشن معروف كه منسوب به امير المؤمنين عليه السلام است وارد شده است. دانشمندان در قرون مختلفه اين نام ها را گزارش داده و كتاب هايی با عنوان «شرح الأسماء الحسني» نوشته اند؛ كه يكجا در الذريعه (66:2) از 17 شرح و در كشف الظنون (1031:2 به بعد) از 31 شرح ياد شده است. از نفيس ترين و پرفايده ترين اين گزارش ها كتاب «علم الهدي و أسرار الاهتدا في فهم معني سلوك أسماء الله الحسني» است تأليف شيخ أبوالعباس أحمد بن علي بوني (- 630ق). شرح حاضر از شخصي است به نام حبيب الله صفاهاني كه در زمان شاه عباس ثاني مي زيسته، اما مؤلف را درست نشناختيم.
از دانشمندان زمان صفويه سه نفر به نام حبيب الله مشهورند: 1. سيد ميرزا حبيب الله بن حسين بن حسن حسيني موسوي عاملي كركي نزيل اصفهان مشهور به صدر كه معاصر شيخ بهائي (- 1030ق) بوده و در «أمل الآمل» و غيره ياد شده؛ 2. ميرزا حبيب الله بن ميرزا عبدالله اصفهاني صاحب «توصيف الوزراء» در أحوال وزراء سلاطين صفوي (به فارسي) كه صاحب «رياض العلماء» در ترجمه خليفه سلطان از آن نقل كرده، و از آن جا معلوم مي شود كه مؤلف قبل از سال 1100 فوت شده؛ 3. ملاحبيب الله عباس آبادي اصفهاني كه حزين در «تذكره: اصفهان» شرح حال مجملي از او نوشته و می گويد: «العارف بالله المولي حبيب الله طاب ثراه. ساكن عباس آباد اصفهان، و در عقليات مشهور زمان بود، نتائج أفكار حكما را با معارف أصحاب شهور تطبيق نموده و بمشرب و مسلك صوفيه أنس و عادت گرفته...». تاريخ تأليف «تذكرة حزين» در 1165 بوده، و ملاحبيب الله قبل از آن تاريخ وفات كرده است كه مي نويسد «رحمه الله». ممكن است مؤلف «شرح اسماء الله» يكي از اين سه نفر باشد. (محمد علي روضاتي)
آغاز: بسم... ستايش و سپاس بي اندازه و قياس؛ صانعي را كه خزاين قلوب عارفانرا از جواهر شناخت و معرفت خود رشك أطباق پر دراري أفلاك ساخت... و بعد چنين گويد عبد جاني حبيب الله صفاهاني كه اين رساله ايست در بيان معاني أسماي شريفه إلهي و تنبيه بر آن كه عباد الله را چه بهره وحظ خست از باطن آن أسماء و ظاهر آن ها. مزين بنام نامي و معنون باسم سامي نواب كامياب... ابوالمظفر شاه عباس ثاني حسيني بهادرخان...
مقدمة: أشهر أسماء الله نود و نه اسمست، و هي هذه: الله الذي لا إلا الا هو. الرحمن الرحيم. الملك القدوس. السلام. المؤمن و المهيمن. العزيز، الجبار. المتكبر الخالق... الباري. المصور. الغفار و القهار، الوهاب. الرزاق. الفتاح، العليم القابض. الباسط. الخافض. الرافع. المعز. المذل. السميع. البصير. الحكيم. العدل و
اللطيف. الخبير. العليم. العظيم. الغفور و الشكور العلي. الكبير. الحفيظ. المقيط و الحسيب. الجليل. الكريم. الرقيب. المجيب. الواسع. الحكيم الودود. المجيد. الباعث. الشهيد. الحق. الوكيل. القوي. المتين. الولي. الحميد. المحصي. المبدي. المعيد. المحيي. المميت. الحي، القيوم. الواجد الماجد. الواحد. الأحد. الصمد. القادر. المقتدر. المقدم. المؤخر. الأول. الاخر. الظاهر، الباطن. الولي. المتعال. البر. التواب. المنعم. المنتقم. العفو. الرؤوف. المالك الملك. ذوالجلال و الإكرام. المقسط. الجامع. الغني. المغني.المانع. الضار. النافع. الهادي. البديع. الباقي. الوارث. الرشيد. الصبور. الله اسم موجود بحق...
[دنا 433/6؛ فهرستواره منزوي 526/7]
اصفهان؛ كتابخانه هاي اصفهان؛ شماره نسخه: 11
آغاز: برابر [سپس شروع به گزارش لغوي عرفاني هر يك از أسماء شريفه موافق شرع مطهر نموده و گاه به مناسبت مقام حكايت هاي شيرين آورده است. اما تعداد اين نام ها 102 مي شود، و در پاره اي موارد و نام را طي يك عنوان شرح داده است، مانند (الواحد الاحد)]؛ انجام: ديگر آن كه صبر كند بر امور وارده خلاف مقتضاي طبع، و راضي باشد بآنچه جاري مي شود از قضا و قدر إلهي تا ترقي كند بعالم قدس و كرامه، كما أشار اليه تعالي: إن الله مع الصابرين. وفقنا الله تعالي لذلك بمنه و رحمته. هذا آخر ما أردنا ايراده، و نسأل الله تعلاي العفو عما وقع فيه من الزلل و الخلل. و كان ذلك د آدي شهر جمادي الاولي لسنة إحدي و ستين بعد الألف من الهجرة النبوية، علي مهاجرها ألف صلوة و تحيه، و كتب بيمناه الفانية العبد المذنب حبيب الله عفي عنه
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1061ق؛ محشي از مؤلف با امضاي «منه عفي عنه»؛ كاغذ: دولت آبادي نخودي، جلد: تيماج پسته اي، 115گ، 12 سطر، اندازه: 16×22 سم [فهرست روضاتي: - 31]
š.-e asmā’-ol-lāh-el hosnā
آباده اي، محمد جعفر بن محمد صفي، - 1280 قمري
ābāde’ī, mohammad ja‘far ebn-e mohammad safī (- 1864)
شرح نيكويي است بر نود و نه نام الهي معروف به «اسماء حسني» با مقدمه گسترده در بحث هاي مربوطه به اسم و اسماء الهي و خواص حروف، هر نامي در بابي شرح شده و گويا فقط ده باب آن تدوين شده و در شرح به روايات اهل بيت عليهم السلام و مطالب فلسفي نيز اشاره مي شود و گاهي جدول هايي مناسب مطالب ساخته شده است. در مقدمه كتاب اين شش مطلب آمده: مطلب 1. بيان اسماي حسني؛ 2. بيان لفظ اسم؛ 3. بيان اسم و مسمي و تسميه؛ 4. در اينكه اسماء الله اختصاص به اين اسماء ندارد؛ 5. در آن كه موجود كامل منحصر است در فرد؛ 6. معني ابداع و مشيت و اراده. پس از اين مطلب خواص حروف از حرف الف تا ياء ذكر شده است.
آغاز: بعد حمد واجب الوجود علي آلائه و الصلاة علي اشرف انبيائه... اين چند كلمه اي است در بيان اسماء الله تعالي...
آغاز: برابر
شامل مقدمه و نود و نه باب و خاتمه، نسخه اصل و تا اسم قادر را دارد؛ كاتب = مؤلف، بي تا، 57گ، قطع: خشتي [ف: - 332]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: از عصر مؤلف؛ در پايان كاتب نسخه آرزو مي كند كه مؤلف تأليف كتاب را پايان دهد؛ جلد: گالينگور مشكي، 65گ، 16 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-202]
š.-u asmā’-il-lāh-il ḥusnā = muxtaṣar-u š.-i ma‘ānī asmā’-il-lāh-il ḥusnā
عبدالرحيم بن يحيي
abd-or-rahīm ebn-e yahyā‘
شرح نسبتاً مفصلي براي اسماء حسني الهي است كه در آن به مناسبت به روايات فراوان و اشعار بسياري از جمله اشعار حسان بن ثابت و ديگران استناد جسته و نيز از گفته هاي بزرگان تصوف هم چون«ابوعلي الدقاق» بهره جسته است. در اين اثر همچنين در ذيل اسم «ولي» به مناسبت به«حديث منزلت» پرداخته و شمه اي از فضايل حضرت امير المؤمنين علي بن ابي طالب را نقل نموده است. گاه از امامان شيعه همچون حضرت امام جعفر صادق با عنوان «قال جعفر الصادق» روايتي نقل كرده است. به شرح حال مؤلف در هيچ يك از منابع موجود دست نيافتيم، وي در آغاز خود را خطيب مسجد الاقصي معرفي نموده، ليكن در كتب تاريخ بيت المقدس نام وي را نيافتيم. اين كتاب با اثر غزالي
«المقصد الاسني في شرح معاني اسماء الحسني» ارتباطي ندارد و قاعدتاً كلمه «مختصر» هم الزاماً معناي اصطلاحي آن كه اقتصار كتابي باشد وجود ندارد. در اين اثر اسماء الله الحسني با عنوان «قوله» بيان شده و پس از شرح وافي آن گاه در زير فائده اي را با عنوان «فصل» بيان مي دارد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12972
آغاز: الحمد لله حمداً كثيراً طيباً مباركاً فيه و الصلوة علي رسول الله و علي آله و اصحابه، اما بعد فهذا مختصر من الكلام علي معاني اسماء الله الحسني جمعه الفقير الي الله تعالي... قوله: الله، قال
بعض العلماء هذال الاسم غير مشتق؛ انجام: قال يا رب أريد أن تغفر لهم و تدخلهم الجنة ثم نظر إلي الرجل و قال هذه حقيقة الكرم و الله اعلم، تم الكتاب المبارك.
خط: نسخ، كا: محمد بن علي زردناوي، تا: اواخر جمادي الثاني 1166ق؛ مصحح؛ تملك: سيد علي بن سيد عبد الفتاح شهير به ابن ملاعون در سال 1202ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، مذهب، 240گ، 19 سطر (9/5×18)، اندازه: 16×22 سم [ف: 906-32]
š.-u asmā’-il-lāh-il-ḥusnā
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1990/5- عكسي
آغاز: باب ذكر الشيخ ابوالعباس البوني (رحمة الله) في كتاب التعليقة في شرح اسماء الحسني. اما اسمه الفاطر ذوالجلال و الاكرام من اكبر اسماء الله تعالي. جمعت اوصاف المحامد كلها؛ انجام: و الداعي الي صراط المستقيم. سيدنا محمد و علي آله و اصحابه و ازواجه و ذريته اجمعين. و السلام علي المرسلين. و الحمدلله رب العالمين. تم ذلك بالخير 1084ق
گويا در 1084ق كه اين تاريخ در پايان آمده است. بخش بندي نشده؛ خط: نسخ ثلث، بي كا، تا: 1084ق؛ 15ص (312-326) [عكسي ف: 1-220]
š.-e asmā’-ol-lāh-el hosnā
غير همانند:
به روايت از ابن بابويه به فارسي با ديباچه و شرح خواص نام هاي خدا از الله تا الصبور؛ بي كا، تا: 920ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 19ص (4-22)، 20 سطر (12×20)، اندازه: 16/5×25 سم [ف: 1003-9]
آغاز: صحت اين بصحت پيوسته... الفتاح مشتق است از فتح بمعني حكم؛ انجام: به سعادت قبول نظر وصول يابد. صد شكر كه اين نامه چو بر وفق مرام ** گرديد به طالع دل غمديده تمام/ توقيع قبول يافت از حضرت مير ** منظور خواص گشت و مرغوب عوام. الحمدلله الاول و الاخر و السلام علي من اتبع رسوله.
به روش عرفاني در پايان شرح هر اسمي فائد هاي است از اخبار و سخنان پيران و مشايخ درباره خاصيت آن و براي «حضرت مخدومي افندي» ساخته شده است. در آن ياد مي شود از مولانا سيد الدين كاشغري و شيخ زين الدين خافي. نسخه از «الفتاح» است «الصبور»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 11 رمضان 1068ق، جا: اردبيل؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: سپاهاني، 56ص (9-64)، 11 سطر (6/5×10)، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 172-8]
آغاز: بسمله اللهم بنور وجهك الكريم و بصفات ذاتك القديم... سلام بي عيب بود و داننده غيب بود.؛ انجام: حمد و منت خدايرا كه بديد كرد اين رمز را به نطق حميد قدس الله الله روحه العزيز.
خط: نسخ ممتاز، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ جلد: گالينگور آبي، 226گ، 23 سطر، اندازه: 17×23/5 سم [ف: 32-309]
آغاز: افتتاح كرده شد شرح اسامي خداوند جل جلاله ببارسي... معني او هو او بوذ و در ميان عوام تا هورا بالله تعريف نكني؛ انجام: و در آيند آنج صافي است اعضا و اجزا باندازه خوذ مي ستانند ما بقي ثفل را بأصل...
شرح مهم عرفاني است بر نام هاي الهي، مشتمل بر روايت هاي نبوي و گفتار بزرگان عرفان و تصوف و اشعار فارسي و عربي عرفا. مؤلف اين شرح از دانشمندان اهل سنت و با سبك فارسي قديم نوشته شده؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 214گ، 25 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف: 4-3]
شرح اسماء الله تعالي- خواص اسماء الله تعالي الحسني
š.-e asmā’-e elāhī
به روايت از امام رضا (علیه السلام).
تهران؛ دانش سراي عالي- كتابخانه ميرزا عبدالعظيم خان قريب گركاني؛ شماره نسخه: 10/7
خط: نستعليق، كا: كريم فراهاني، بي تا؛ قطع: ربعي [نشريه: 5-637]
شرح الاسماء الحسني- شرح دعاء الجوشن الكبير
شرح الاسماء الحسني- حضرة الحضرات الجامعة للاسماء الحسني
شرح الاسماء الحسني- شرح اللمعة النورانية في الاوراد الربانية
شرح أسماء الحسني- شرح الحصن الحصين
š.-ul-asmā’-il-ḥusnā
حرالي، علي بن احمد، ق638 قمري
harālī, ‘alī ebn-e ahmad
شرحي است مهم بر 99 اسم حضرت باري تعالي.
آغاز: قال الشيخ الامام العالم الاوحد... الحمدلله الذي من احصي جوامع اسمائه دخل الجنة و من وفي احصاها اكمل الله له الدين و
اتم عليه النعمة و عظمت لديه المنة...
انجام: ذلك يتم هذا الاحصاء ليكمل به الدين و تتم به النعمة علي المتقين و الحمدلله رب العالمين.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12410/4
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن يوسف بن ابي الفرج عسقلاني، تا: سه شنبه 4 رمضان 696ق؛ در آخر نسخه حكم مولوي سلطاني الملكي المنصوري الحسامي كه به قضاوت و توليت مدارس و بيمارستانات و الخوانك الربط و الترب و المساجد و تيز توليت تدريس چند مدرسه در دمشق منصوب شده و اين حكم در سال 696ق براي وي صادر شده؛ جلد: تيماج سرخ، 46ص (45-90)، 19 سطر، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 35-363]
š.-u asmā’-il-ḥusnā
صدرالدين قونيوي، محمد بن اسحاق، 607-673 قمري
sadr-od-dīn qūnīyavī, mohammad ebn-e eshāq (1211 - 1275)
شرحي است به گفته مؤلف: «بلسان اهل الذوق و الاشاره من ارباب الهمم العاليه والنفوس الفاضله لا ما وقف عليه اصحاب النظر». قونوي در اين رساله براي اسماء حسني تقسي مهاي خاص آورده است. قونوي قبل از شروع، اسماء خداوند را به مضمرات، كنايات، اسماء نيابه و... ذكر مي كند. پس از اين مقدمه و توضيحات وارد اصل مطلب در شرح اسماء نكوي خداوند مي شود. اين رساله در كشف الظنون و فهرست مكتبه عاشر افندي تركيه (نسخه مورخ 865ق) از قونوي دانسته شده اما در ظهر برگ اول نسخه 3546 سي دي هاي آستان قدس (نسخه 34349 الازهر) از عبدالقادر بن موسي جيلاني (- 561ق) و نيز از محيي الدين ابن عربي (638ق) و در نسخه گلپايگاني از همداني دانسته شده است.
آغاز: الحمدلله الذي نور سماء الوجود بمصابيح اسمائه الحسني و فتح ابواب خزائن الجود بمفاتيح صفاته الاسني... اما بعد فلما كانت الاسماء الالهيه مواد الكاينات و اصول الممكنات التي لايمكن ظهور عين من اعيان الكون الابهما و قد طال شوقي الي كشف بعض ما امكن مناسرارها و بث ماتيسر من حقائقها لطول استيناسي بتلاوتها كل صباح و رواح... فاستخرت الذي يخلق ما يشاء... فلما الهمت و ايدت قيدت ما سنح لي من حقايقها كما اقتضي الحكم الوقت بلسان اهل الذوق...
انجام: جعلنا الله ممن لزم الادب عند شهود حقائق اسمائه و صفاته و سعد بنعيم العرفان عند سواطع انوار اسرار ذاته. ربنا لاتزع قلوبنا بعد اذ هديتنا..
[دنا 434/6؛ كشف الظنون: 1034 برو كلمان 1ص 585]
آغاز: برابر؛ انجام: ان في ذلک لذکري لمن کان له قلب أو ألقي السمع وهو شهيد نفسه مقبلة توجهها علي
تذكر: در فهرست اين كتاب از همداني دانسته شده كه به قرينه آغاز نسخه و همخواني با نسخه مجلس ج 2065/10 نام مؤلف تغيير يافت؛ خط: نسخ، كا: علي بن فخر بن محمد بن محمد بن ابي بكر جهرمي ديلمي، تا: غره محرم 884ق؛ افتادگي: انجام؛ مجدول، با سرلوح؛ جلد: مقواي، 63گ، 17 سطر، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 2412-5]
آغاز: برابر؛ انجام: المحروم كل المحروم من لايتعلق همته في الدنيا بتحصيل تعالي الدرجات
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: حنايي سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 74گ، 15 سطر، اندازه: 12×18 سم [اهدائي رهبر: 6-310]
آغاز: برابر؛ انجام: حاشا من منصب النبوه ان تعقد فيه السخر يه و الاستهزاء...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ ضميمه نسخه ش 17788؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ كاغذ: هندي نخودي، جلد: تيماج قرمز، 190ص (361-172)، 15 سطر، اندازه: 15/5×26 سم [ف: 10-2065]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام كتاب و مؤلف به قرينه آغاز و انجام انتخاب شد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي با امضاي «سيد علي تنکابني»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 93گ، 17 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف مخ - 2-792]
š.-e asmā’-ol-hosnā (š.-e kabīr) = š.-e da‘avāt-ol-asmā’ = š.-e asmā’-ol-arba‘īn = š.-e čehel esm-e edrīs
بغدادي، فخرالدين ابوالمكارم، ق7 قمري
baqdādī, faxr-od-dīn ab-ol-makārem (- 13c)
وابسته به: دعوات الاسماء (دعوات صغير) = الاوراد = شرح اسماء الله = اسماء الادريسية؛ سهروردي، يحيي بن حبش (549-587)
ترجمه شرح کبير «دعوات الاسماء» شهاب الدين سهروردي است از شاگردش ابوالمکارم فارسي. دعوات الاسماء شامل چهل اسم از نام هاي الهي است که سهروردي جمع آوري نموده
و به عربي شرح کرده، يک بار شرح صغير و بار ديگر شرح کبير که رساله حاضر شامل ترجمه شرح کبير است و شرح صغير را ابن ساوجي ترجمه کرده است. مؤلف در مقدمه كتاب به نقل از شيخ عماد شهاب الدين مقتول مي گويد كه: «چهل اسم است كه هيچ كس را نمي توان يافت كه بدان احتياج نداشته باشد و تمام جن و ملائكه و آن چه در زمين و آسمانند فرمانبردار اين اسمائند». مؤلف بعد از ذكر هر يك از اسماء آن ها را شرح بسيار مختصر مي كند.
آغاز: سپاس و ستايش آفريدگار را جل جلاله كه به تقدير حكمت ازلي و تأثير قدرت لم يزلي از نابود محض، بود و عالم غيب و شهادت پيدا كرد.
انجام: و اگر تواند درين روز سخن نگويد و اگر ناگزير بود و نتواند باري از سخن بيهوده اجتناب نمايد. تمت بعون الله العزيز الجبار القديم.
[گنج بخش 2377/4 و 567-5651؛ نسخه های منزوي 1146/2؛ دنا 435-434/6 (32 نسخه)؛ فهرستواره منزوي 289/7؛ فهرستگان حديث 137-135/7]
خط: ميان نسخ و نستعليق، كا: محمد بن محمد بن محمد ابي المحامد كيدري بيهقي، تا: 991ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 114گ، 14 سطر، اندازه: 12/1×18/1 سم [ف: 3-494]
آغاز: از شيخ شهاب الدين مقتول منقول است. روايت است از اميرالمومنين علي عليه السلام كه چون خواجه كائنات و خلاصه موجودات؛ انجام: علي محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين المعصومين برحمتك يا ارحم الراحمين
در فهرست با عنوان «شرح دعاي چهل اسم و خواص آن ها» و ناشناس؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: جمعه 17 محرم 1066ق؛ كاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: ميشن مشكي، 17گ (2پ-18پ)، 12 سطر، اندازه: 10/5×12/5 سم [ف: 9-371]
آغاز: بسمله، هذا شرح ابي الفتوح شهاب الدين سهروردي، المقتول المسمي بکتاب الدعوات الاسماء... اسم اول سبحانک لا اله الا انت يا رب کل شيء و وارثه. هرگاه کسي اين اسم را دعوت کند جناب اقدس الهي؛ انجام: هر روزي دو هزار و پانصد بار بخواند تا علم باطن برقرار گردد.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقواي ابري، 49گ، 15 سطر، اندازه: 13/7×18/6 سم [ف: 2-250]
آغاز: شيخ شهاب الملة و الدين قدس سره مصاحبت ايشان را غنيمت شمرده و از اعزاز و حرمت... و شيخ ابوالمكارم ترجمه آن به فارسي كرد تا جمله اهالي عجم... و هر اسمي را دو شرح فرمود صغير و كبير؛ انجام: و لم يكن له كفواً احد. خاصيت اين جمله مداومت باقلت طعام. تمت
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ كاغذ: سپاهاني نخودي، جلد: تيماج حنايي، 84گ، 15 سطر (7/5×15)، اندازه: 12×20 سم [ف: 4-134]
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام علي نبيه محمد و آله اجمعين اما بعد اين سرچند است از آن چهل اسم اعظم از قول ادريس عليه السلام؛ انجام: و الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين برحمتک يا ارحم الراحمين.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج مشکي، 22گ، 22-21 سطر، اندازه: 8×21 سم [ف: 3-1366]
بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 9 سطر (6×11)، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 16-612]
آغاز: بسمله و حمدله شرح اين اسماء منقولست از شيخ شهاب الدين سهروردي
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: حنايي و سفيد، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (10×17)، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 1-227]
آغاز: و اسم او را باسم خود متعلق و متسلسل داشته و الله اعلم. اما بعد: تقلست از امام اهل تحقيق شيخ عماد؛ انجام: هر كه هر روز بر اين اسم مداومت نمايد هر مراد و مقصود كه از حضرت معبود طلب نمايد بمراد رسد انشاءالله تعالي.
خط: نستعليق، كا: مير فاضل بن مير باقر اسفرازي، تا: محرم 1198ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: مشكي، 12 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف: 2-15]
آغاز: برابر انجام: خاصيت اسم 25 در شرح كبير آنست كه صاحب دعوت را معلومست كه هر شخص...
در فهرست از شهاب الدين عمر بن محمد سهروردي دانسته شده؛ خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، 8گ (67-74)، 40 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 28-499]
خط: نستعليق، كا: يوسف، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي [نشريه: 2-100]
آغاز: اما بعد بدان كه اين بابي شريف و لطيف از قول خواجه كاينات و خلاصه موجودات و مقصود آفرينش ضياءالقلوب اهل دانش و بينش سيد الانبياء محمد المصطفي صلي الله عليه و اله از خواص چهل اسم اعظم الله تعالي... و شيخ شهاب الدين سهروردي رحمة الله از قول حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام
تصنيف كرده و مكرر زينهار داده... اما در اين كتاب باختصار نسخه نمود تا خواننده و شنونده و نويسنده را ملالي نگيرد
در فهرست با عنوان «شرح خواص چهل اسم اعظم» و ناشناس آمده؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: نخودي و حنايي فرنگي، اندازه: 9/5×13/7 سم [ف: 15-151]
آغاز: برابر؛ انجام: و لاحول و لاقوة الا بالله العلي العظيم.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ 20گ (102ر-121ر) [ف: 3-90]
آغاز:... بود و شرح اين اسما مي جست و خاصيت مي خواست بعد از طلب بسيار كه... خاصيت اسم اول در صغير آن است كه چون پادشاه روند؛ انجام: چهلم اين است يا غياثي عند كل كربه و معاذي عند كل شدة... انشاءالله خدايتعالي محصل گرداند و هركس شك آورد كافر گردد بمحمد و آله. تمت الاسماء ادريسيه. و الله اعلم بالصواب.
در فهرست از شهاب الدين عمر بن محمد سهروردي دانسته شده؛ خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي:آغاز؛ مصحح، مجدول، داراي كمند؛ تملك: ميرزا محمدجواد جهان بخش؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 34گ (77ر-110ر)، 19 سطر (10×17)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 35-403]
خط: نسخ و نستعليق، كا: علي بن محمد حسين حسيني، تا: جمادي الاول 1242ق، جا: سادات محله تنكابن؛ واقف: عبدالله نوراني، ارديبهشت 1352؛ كاغذ: شكري فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، اندازه: 15×10/3 سم [ف: 17-438]
نسخه اصل: مدرسه نواب ش 58 (شماره 8 فهرست)؛ بي كا، تا: 1254ق [فيلم ها ف: 1-645]
آغاز: خواندن ميسر گردانيد و قال و لقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر، و در وقت تصوير خلايق را صورتي خوب و صوركم فأحسن صوركم... خاصيت اسم اول در صغير آنست كه چون نزديك پادشاه وقت روند هفده بار برابر روي او بخوانند؛ انجام: و اسم اعظم اينست يا غياثي عند كل كربتي... اللهم هذا الجهد و عليك التكلان و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله اجمعين.
در فهرست بدون نام مؤلف. در مقدمه كتاب آمده كه شهاب الدين سهروردي به أسماء حسني اهميت زيادي مي داد و هيچ گاه از خود دور نمي نموده است، مدتي فخرالدين ابوالمكارم به خدمت شيخ رسيده و درخواست نمود كه اين نام ها را شرح نمايد، پس از چهل اربعين اين كتاب را بيافت و به جانب فارس برفت و از عربي به فارسي برگرداند. هر نامي در اين كتاب دو شرح دارد يكي صغير و ديگري كبير، در هر مقطعي اول شرح صغير و پس از آن شرح كبير و پس از آن خود نام مي آورد، و مجموع نام ها كه بدين گونه شرح شده اند چهل نام است؛ خط: نستعليق شكسته زيبا، بي كا، تا: رمضان 1255ق، جا: قزوين، حسب فرمايش حاجي حسنعلي؛ مجدول، با سر لوح زيبا؛ تملك: محمود يخچاليان؛ جلد: تيماج قهوه اي، 88گ، 12 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 72-1] و [عكسي ف: 4-91]
آغاز: بسمله در شرح و قواعد اسامي اعظم و اعتصام و اختتام از كشكول، اما بعد بدان كه اين چهل اسم اعظم است
در فهرست با عنوان «خواص چهل نام پروردگار جل و عز» و ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الثاني 1285ق؛ اهدايی: اكبر آقا شاكر؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 13گ (98-110)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1408-4]
انجام ننوشته مانده و تا نام جنان است (ص 1-10) در ص 13 آغاز نان و حلوا است و در ص 15 و 17 و 21 و 22 شعر فارسي است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: فرنگي، 12گ، 14 سطر (5×13)، اندازه: 9×17 سم [ف: 3845-14]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقواي پارچه اي، 26گ (37پ-62ر)، 21 سطر (8×15)، اندازه: 13×20 سم [ف: 16-118]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ در صفحه [84ر] مطلبي در مورد شيخ فخرالدين ابوالمكارم بغدادي (مترجم كتاب) ذكر شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 97گ (84ر-180ر) [ف: 36-159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ در آغاز نسخه حاضر، نام مؤلف اصل «شهاب الدين ابي حفص سهروردي» ذكر شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 64گ، 15 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 36-133]
آغاز: الحمدلله... محمد و آله اجمعين اما بعد چنين روايت مي كنند راويان معتبر از حضرت مهتر و بهتر موجودات محمد المصطفي (صلی الله علیه و آله)؛ انجام: آيات موافق دعا اين است ربنا ما خلقت هذا باطلا... و ينصرك الله نصرا عزيزا يا حي يا قيوم يا الله يا الله يا الله تمت.
در فهرست با عنوان «اسماء چهل گانه كه شب معراج هديه شده» و ناشناس آمده؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوايي قهوه اي، 7گ (28پ-34پ)، 17 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 38-503]
آغاز: خواندن مسير گردانيدن و قال يسرنا القران للذكر فهل من مدكر، و در وقت تصوير خلايق را صورتي خوب و صوركم فأحسن صوركم... خاصيت اسم اول در صغير انست كه چون
نزديك پادشاه وقت روند هفده بار برابر روي او بخواند؛ انجام: و اسم اعظم اينست ياغياثي عند كل كربتي... اللهم هذا الجهدو عليك التكلان و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله اجمعين
در فهرست ناشناس. در بعضي عبارت ها با آن نسخه اندكي دگرگوني دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوايي، 4گ (7پ-10ر)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 16-92]
آغاز: در شرح چهل اسم باري تعالي در اخبار آمده كه اين در فهرست ناشناس؛ بي كا، بي تا؛ 45گ، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-17]
آغاز: از حضرت رسول صلي الله عليه واله مروي است که الدعاء صلاح المؤمن يعني دعاء صلاح مؤمن است و ستون دين است و نور آسمان و زمين است؛ انجام: لقضاء الحوائج: الهي بحق العرش و من علاه و بحق الوحي ومن اوحاه و بحق النبي و من
در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ جلي، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول؛ جلد: مقوا، 12گ، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3-1193]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين نقلست از شيخ جهان شيخ شهاب الدين كه چهل اسم است از اسماي الله سبحانه و تعالي كه؛ انجام: اسم چهلم اينست يا غياثي عند كل كربة و مجيبي عند كل دعوة و معاذي عند كل شدة اين دعا را بعد از چهل اسم بايد خواند... اللهم اني اسئلك ان تصلي علي محمد و آل محمد و ان ترزقني ايماناً...
در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول، مذهب؛ با خواص قرآني و خواص اسماء الحسني بنظم در يك مجلد؛ 29گ، 11 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 2-874]
آغاز: بسمله، نقل است از سلطان اوليا و برهان... شيخ شهاب الدين مقتول رحمة الله اين چهل اسم از اسماء اعظم است و هيچ كس نيست از بني آدم؛ انجام: و اسم چهلم كه شرحش گذشت اين است يا غياثي عند كل كربه و يا مجيبي عند كل دعوة و يا معاذي عند كل شدة الحمدلله رب العالمين...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج عنابي، 7گ (74پ-80)، 20 سطر (10×16)، اندازه: 16/2×22/2 سم [رايانه]
آغاز: بسمله، نقل است از سلطان اوليا و برهان... شيخ شهاب الدين مقتل رحمة الله اين چهل اسم از اسماء اعظم است و هيچ كس نيست از بني آدم؛ انجام: و اسم چهلم كه شرحش گذشت اين است يا غياثي عند كل كربه و يا مجيبي عند كل دعوة و يا معاذي عند كل شدة الحمدلله رب العالمين...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي؛ جلد: تيماج عنابي، 7گ (74پ-80)، 20 سطر (10×16)، اندازه: 16/2×22/2 سم [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از ميردادخان [رايانه]
آغاز: بسمله. شرح خواص چهل اسم ادريسي بدين تفصيل است يا همو اكيل بحق شتخيتا سبحانك لا اله الا انت... هرگاه كسي اين اسم را دعوت كند.؛ انجام: پيدا شدن عجايب و غرايب و علم و حكمت جمالي است يك هزار و دو هفتاد عدد دارد
در فهرست ناشناس؛ بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 9گ (107پ-115ر)، اندازه: 20×34 سم [ف: 9-383]
آغاز: بسمله، نقلست از شيخ شهاب الدين رحمة الله عليه كه چهل اسمست از حضرت باري تعالي كه هيچ از بني آدم نبود كه بدين اسم هاي اعظم محتاج نباشد
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 13گ (34-46)، 18 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 4-1835]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 108گ، 14-12 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5-2572]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين والصلوة والسلام علي محمد و آله اجمعين اما بعد بدان که مؤلف اين دعوات... ابوالمکارم از اقطاب واکابر فارس بود... قريب چهل سال ملازم صحبت شيخ شهاب الدين مقتول... فارسي کرد و خود اين دعوت کرد و خواص همه درياقيه گفت کتابي بفارسي کردم؛ انجام: دعاء ختم چهل اسم اسألک بحق اسمائک العظيم و وجهک الکريم و ذاتک القديم... و عليک التکلان و لاحول و لاقوة الابالله العلي العظيم و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ تملک: شيخ رضا ساکن مدرسه طالبيه؛ جلد: تيماج مشکي، 95گ، 10 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 5-2572]
آغاز: بسمله حمدله و الصلوة... اما بعد اين شرحي است از آن چهل اسم از گفتار ادريس پيغمبر عليه السلام که شيخ شهاب الدين مقتول قدس الله سره العزيز ترجمه کرده بود؛ انجام: که چون صاحب چهل اسم بدين حالات خود را مشاهده کند اسم اين است يا غياثي عند کل کربة و مجيبي عند کل دعوة و معاذي عند کل شدة تمت هذه.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشکي، 30گ، 13 سطر، 12/5×19 سم [ف مخ -287-1]
š.-e asmā’-ol-hosnā
طبري، عبدالعزيز بن نصر، ق9 قمري
tabarī, ‘abd-ol-‘azīz ebn-e nasīr (- 15c)
تاريخ تأليف: 875ق
در تفسير اسماء الله و ذكر خواص و توجيهات و لطائف و نكات اسامي مباركات مرتب بر رابطه و ضابطه و خاتمه و حاوي يك صد و دو كلمه، كه پس از ملاحظه شرح اسماء الله قاضي عضدالدين عبدالرحمن ايجي صاحب المواقف تدوين نموده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 771
آغاز: افتتحت باسمك العظيم يا ذالجلال و الاكرام
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 875ق؛ 211گ، 25 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 2-485]
š.-u asmā’-il-ḥusnā
آق حصاري، الياس بن عيسي، - 967 قمري
āq hesārī, elīyās ebn-e ‘īsā (- 1560)
تاريخ تأليف: 949ق
شرح و بيان اسماء الحسني است به نظم، حدود هزار بيت، ناظم از عرفای سلسله «بايراميه» بوده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 14495/2
آغاز: فتحت باسم ذات ذي الجلال ** هو الله القديم بالبقاء؛ انجام: بو دور اول يادگار ابن عيسا ** بونوكله مرده دللر اولوراحيا
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ كاغذ: شرقي، 33گ (2-34)، 15 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 36-485]
š.-u asmā’-il-ḥusnā
نيشابوري، حسن بن محمد
neyšābūrī, hasan ebn-e mohammad
شرح مختصري است بر نود و نه اسم الهي (اسماء الله الحسني)، بيش تر از جنبه صرفي و اشتقاقي و مختصر اشاراتي به بعضي از تحقيقات درباره مفهوم آن ها.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2386/3
آغاز: الله لا اله الا هو له الاسماء الحسني و الحمدلله... و بعد فهذه اشتقاقات اسماء الله تعالي التسعة و التسعين؛ انجام: و الصلاة علي من أبرز من الكمال ما كان كامناً.
خط: نسخ، بي كا، تا: 3 ربيع الاول 986ق؛ جلد: مقوايي، 13گ (46پ-58پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 6-367]
š.-u asmā’-il ḥusnā
بخاري، علي بن ابي كهف
boxārī, ‘alī ebn-e abī kahf
وابسته به: تحفة الاحباب و منية الانجاب في اسرار بسم الله = خواص البسمله = خواص و اسرار بسم الله؛ بوني، احمد بن علي (- 622)
[دنا 435/6؛ كشف الظنون 1161/2]
شيراز؛ علامه طباطبائي؛ شماره نسخه: 672/1
آغاز: احمدالله علي حسن توفيقه و اسأله الهداية لطريقه.
خط: نسخ، بي كا، تا: 993ق؛ 78گ (1-78ر)، اندازه: 10×17 سم [نسخه پژوهي: 3-113]
š.-u asmā’-il ḥusnā
حمزة بن سليمان
hamzat ebn-e soleymān
شرح اسماء حسني با ذكر خواص آن ها، به روشي مختصر و كوتاه، گرفته شده از بيانات شيخ جلال الدين تبريزي.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2821/2
آغاز: الحمدلله رب العالمين... بعده و بدرستي و راستي بو مذكور اولان الله تبارك و تعالينك اسماء حسني سنك؛ انجام: اهل معرفت دخي عرفان دخي اهل علم و اذهان حاصل اوله
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهيم معلم كودكان در جامع عتيق قصبه ربزه، تا: سه شنبه ربيع الثاني 1132ق؛ جلد: مقوايي، 9گ (186پ- 194ر)، 25 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 8-26]
š.-u asmā’-il ḥusnā
غير همانند:
خط: نستعليق، كا: محمد مظفر، تا: 1083ق، جا: ماهان كرمان؛ كاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: ميشن سياه، 73گ (1پ-73ر)، اندازه: 11/8×19/4 سم [ف: 9-229]
داراي عنوان هاي الفصل السابع و العشرون في النمط السابع من اسماء الله تعالي، الفصل السابع و الثلثون في اسمه سبحانه؛ خط:
نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: بخارايي، جلد: مقوا، 32گ (118ر-149پ)، 21 سطر (9×18/5)، اندازه: 17×24 سم [ف: 17-436]
آغاز: من الصحاح عن ابي هريرة انه قال... بدل الكل من اسم ان أو تأكيد أو نصب بتقدير أعني؛ انجام: و قوله عليه السلام ما احد أصبر علي اذي سمعه من الله.
شرح كوتاه مختصري است بر نود و نه نام الهي كه در آن ها اسم اعظم مي باشد، با بيان اجمالي اشتقاق بعضي از آن ها و اختلافاتي كه در بعضي از آن ها گفته شده است؛ خط: نستعليق، كا: عمر بن عمر بن ابي بكر كريدي حاينوي معروف به سعيد، تا: 1186ق؛ مجدول، مصحح، محشي؛ جلد: مقوايي، 12گ (162پ-173پ)، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 12-212]
آغاز: يضع الاشياء مواضعها فلا يتعرض عليه في تقديره و لايتسخط عليه في تدبيره العليم هو العالم بالسراير و الخفيات
در اين اثر پنجاه و دو نام از نام هاي الهي بدون ترتيب خاصي به طور مختصر مورد شرح قرار گرفته است؛ خط: نستعليق، بي كا،
بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: گالينگور آبي، 7گ (5-11پ)، 17 سطر (7×13)، اندازه: 15×22 سم [ف: 19-249]
آغاز: قال رسول الله صلي الله عليه و سلم ان لله تسعة و تسعين اسماء من احصاها دخل الجنة (الله الذي لا اله الا هو) كل من قرأها كل يوم الف مرة جعله الله من اهل اليقين؛ انجام: فأن محل العقاب الحقيقة انما هو الآخرة و خاصيته من كان به مرض او جوع يقرء هذا الاسم ثلاثة و ثلاثين مرة فان الله يبرئه و يعافيه و يشفيه به.
حديثي است پيامبر صلي الله عليه و آله كه درباره نود و نه اسم حضرت باري تعالي فرموده، در كتاب به صورت كوتاه توضيح داده شده است؛ بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا، 15ص (146-160)، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 35-448]
خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: - 323]
š.-ul-asmā’-il-ḥusnā
شرحي است بر اسماء حسني الهي با استناد به روايات و نيز كلمات و حكايات بزرگان صوفيه.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9376/5
آغاز: بسمله. تأديب القوم قوله تعالي فسبح بسم ربك العظيم التسبيح التنزيه و هو تارة يكون بالقول؛ انجام: لرسول الله صلي الله عليه و سلم في المجلس الواحد مائة مرة رب اغفرلي و تب علي انك انت التواب الرحيم خرجه ابن ماجه وابو داود و كذا الترمذي و قال حديث حسن صحيح
خط: نسخ، بي كا، تا: 1119ق، جلد: تيماج، 96گ (61پ-156ر)، 23 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: 30-99]
š.-ol-asmā’-el-husnā
غير همانند:
آغاز: جاي پاك دفن كند از آن اخلاق ذميمه اجتناب؛ انجام: هو بكل شيء عليم... و نعم المولي و نعم
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
آغاز: بسمله، الحمدلله المحمود بالاسماء الحسني؛ انجام: باطن آرام گيرد و از آن برهد انشاء الله تعالي
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج [رايانه]
š.-e asmā’-ol-hosnā
غير همانند:
آغاز: بسمله الحمدلله الذي نورالقلوب العارفين للمعات وجهه و جماله و اسني وجوه المحبين بتجليات صفات كماله... كو زباني كه بدان شرح جمالش گويم ** يا كجا نطق، كه اوصاف كمالش گويم. سرتاسر كائنات حمد است و ثناست... اما بعد به ميامن توفيق الله و توجهات باطن قدسي مواطن حضرات ولايت... در تحقيق و ايضاح اسمي چند از اسماء عظام... كه ان الله الملك القادر العزيز العدل است... بعضي از مذهب كلاميه بر وفق مذهب حق... ائمه اثناعشر؛ انجام: و به ضرورت ميل مي كند به اجتماع و اين ميل را محبت مي گويند پس محبت از مقدمات حكمت باشد
شرح است بر اسامي عظام: الله الملك القادر العزيز العدل «بر وفق مذهب كلامي حق و حقيق ائمه اثنا عشريه صلوات الله عليهم و برخي از اقوال اكابر اصحاب نقل»، اين رساله داراي چهار «باب» است: 1. در اختلافات علما در موضوع له اسم بزرگوار الله (مشتمل بر شش فصل)، 2. در تحقيق اسم القادر و تحقيق در معني قدرت و اختيار، در آن كه تأثير واجب تعالي به طريق اختيار است يا ايجاب (شامل يك تذكره)، 3. در تحقيق اسم الملك و اسم العزيز و تفسير آيه شريفه قل اللهم مالك الملك (يك فصل)، 4. تحقيق در اسم بزرگوار العدل و تحقيق معني عدالت در حضرت واجب و... بندگان (مشتمل بر يك تبصره)، مؤلف در اواخر باب اول از پير شيخ محمد پالان دوز نام مي برد و داستان ملاقات
پدرش را با او مي آورد؛ خط: نستعليق خوب، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 44ص (318-361)، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 23-223]
آغاز: بسمله، روايت مي كند شيخ حسن ابن الحسين بابويه از شيخ جعفر بن محمد؛ انجام: و آن بلا و مشقت بر وي سهل باشد و به خير مبدل گردد و الحمدلله... و آله و سلم.
محمد بن جمهور مي گويد حضرت علي بن موسي الرضا عليهما السلام با گروهي از حكما و دانشمندان از جمله يوحنان بن ماسويه و جبرئيل بن بختيشوع و صالح بن هندي حضور داشتند و بحث درباره خواص اشياء و همچنين اسماء الله به ميان آمد همگان سخن گفتند و امام عليه السلام خاموش بودند مأمون از حضرتش نظرخواهي كرد فرمود درباره خواص اسماءالله چند چيز است كه تجربه كرده ام و صحت آن به ثبوت رسيده امام عليه السلام دو نسخه يكي در ادويه و اطعمه و نحوه به كارگيري آن ها و همچنين حجامت و فوايد مسواك و ديگري در خاصيت اسماء الله و بيان حاجات دنيوي و اخروي مرقوم فرمودند و براي مأمون ارسال داشتند او بسيار شاد گشت و دستور داد آن ها را با آب طلا نگاشتند؛ خط: نسخ خوش، كا: معز الدين محمد بن سلطان محمد قاري نيريزي، تا: 1085 ق؛ داراي سرلوح مزدوج مذهب، مجدول؛ واقف: محمد حسام واعظي، 1397؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج، 24 سطر، اندازه: 17×27 سم [ف: 5-554]
آغاز: عنيد بقهر عزيز سلطانه خاصيت اسم سي و يكم در شرح؛ انجام: يضمر ونه الي خير ما لايملكه غيرك... لا حول و لاقوة الا بالله العلي العظيم... حسبي الله و نعم الوكيل... (انجام نسخه) احديت بتابد و نقاب ظلام
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج [رايانه]
š.-e asmā’-e-hosnā
رساله ي مختصري در بيان تأثيرات برخي اسماي الهي است كه با برخي تعويذات و اشكال و رسوم علوم غريبه ممزوج شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 452/6 كر
آغاز: كتاب يشتمل علي أبواب محبات و قبول و تهايج نافعة إن شاء الله تعالي؛ باب تكتب هذه الأسماء ثلث ورقات بياض يوم الأربعة و تخرقهم... باب الحب و المجرب و تهيج الانسان من مكان إلي مكان اگر دلرسكه بر كشي بي قرار ايده سين يزغيل بو طلسم سوركوك... يا عزيز 94 ساعت مريخده مشغول اولان اولولر قاتنده عزيز اوله و دشمني مقهور اوله؛ انجام: بو اسمه مشغول اولسون بوش اولور ساعت عطارد در؛ يا جامع 114 ساعات مشتريده مشغول اولان كمسنه هر نه مرادي واريسه حاصل اوله تسير اكبر در عاشق معشوقه ايرشدرر
به نظر مي رسد ناتمام مانده؛ خط: رقعي، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي نخودي، 1گ (67پ)، 27 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 203-40/2]
š.-u asmā’-il-‘iqār
قرطبي، موسي بن ميمون، 529-601 قمري
qortobī, mūsā ben maymūn (1135 - 1205)
چاپ: بيروت، محقق: ماكس مايرهوف، جامعة القديس يوسف، مجلة الآداب الشرقية، 334ص، م 6ص، ف 51ص، 1940 م.
تهران؛ مطالعات فرهنگي؛ شماره نسخه: ف 39
بي كا، بي تا؛ از روي همين چاپ (ع 214) [ف: - 174]
تهران؛ بنياد فرهنگ ايران؛ شماره نسخه: ف 39
همان نسخه بالا [نشريه: 11-997]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1376- ف
همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2-6]
š.-u asmā’-il-qamar
بخشي از كتابي است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8845/7
آغاز: فصل في شرح اسماء القمر و لها من المنافع. اعلم ايها الطالب اذا اتاك مصاب من الجن فتوضا فصلي ركعتين؛ انجام: و طرح حمام اسود و دو عنز سوداء فافهم ترشد. تمت دعوة القمر بشرحها و خواتمها و الله اعلم بالصواب
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن حاجي مقيم سمناني، تا: با تاريخ 1277ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 2گ (234-235پ)، 32 سطر (13/5×24/5)، اندازه: 22/4×36/2 سم [ف: 114-29/1]
š.-e asmā’-e montaxab
مطالب تحت عنوان ده «جمله» بيان شده و در هر جمله اي چند اسم از اسماء پروردگار و خاصيت آن ذكر شده است.
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 694/40
آغاز: بسمله اين رساله در شرح اسماء منتخب است چنان چه كسي كه حاجتي داشته باشد؛ انجام: واز بهر گم كرده موثر است
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1059ق؛ كاغذ فرنگي و فستقي؛
جلد: تيماج عنابي، 2ص، اندازه: 13/5×22/5 سم [ف: 541-1]
š.-u asmā’-in manṭiqīyya
قرطبي، موسي بن ميمون، 529-601 قمري
qortobī, mūsā ebn-e maymūn (1135 - 1205)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 280/4- ف
نسخه اصل:اسماعيل صائب ش 183؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-450]
شرح اسماء النبي (صلی الله علیه و آله)- المستوفي في اسماء المصطفي
š.-e asmā’-on-nabī
لبيب، ابراهيم بن عمر، ق14
labīb, ebrāhīm ebn-e ‘omar (- 14c)
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10930/5
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ قطع: رقعي [ميراث شهاب: س 9ش 2-33]
š.-e esm-e tafsīl
شيرازي، فتح الله بن محمد ابراهيم
šīrāzī, fath-ol-lāh ebn-e mohammad ebrāhīm
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 22893
آغاز: بسمله، نخستين مقالي كه ديباچه الواج صافيه را لايق و قابل است؛ انجام: و اخرف الا ما و في الله ساريا
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
شرح الاشارات- حل مشكلات الاشارات و التنبيهات
شرح الاشارات- بشارات الاشارات
شرح اشارات- حل مشكلات الاشارات و التنبيهات
š.-ul-išārāt
صدقة بن علي
sadaqat ebn-e ‘alī
شرح مسائل عويصة من كتاب الاشارات.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 227/19- ف
نسخه اصل: روان كوشكو، ش 2042؛ كا: عبدالرحمن بن علي بن مويد، تا: 27 صفر 888ق، جا: شيراز [فيلم ها ف: 437-1]
š.-ul išārāt
ابن ميثم، ميثم بن علي، 636-689 قمري
ebn-e meysam, meysam ebn-e ‘alī (1239 - 1291)
وابسته به: الاشارات؛ بحراني، علي بن سليمان (- 7)
اين كتاب شرح است بر كتاب «الاشارات» از جمال الدين علي بن سليمان بحراني مؤلف «مفتاح الخير» در شرح رساله الطير ابن سينا و شرح قصيده عينيه ابن سينا در نفس. صاحب الذريعه آورده اند نسخه اي مورخ 685 از كتابي به نام «اشارات الواصلين الي علوم العميان و تنبيهات اهل العيان من ارباب البيان» در كلام و حكمت در عراق ديده اند كه به خط فرزند مؤلف است و مؤلف آن (كه نام او در نسخه ذكر نشده است) اين كتاب را خاتمه كتاب ديگر خويش به نام «كشف الاسرار الايمانيه و هتك الاستار الخطاييه» قرار داده است (و بنابراين مؤلف هر دو كتاب يكي است) و سپس احتمال داده و استظهار كرده اند اين نسخه «اشارات الواصلين الي علوم العميان...» همان اشارات مولي علي بن سليمان بحراني و خط آن از شيخ حسين فرزند مولي علي است كه از مشايخ اجازه و اساتذه علامه حلي بوده و وي در اجازه كبيره بني زهره از او ياد مي كند. صاحب الذريعه سطري از آغاز خطبه «اشارات الواصلين الي علوم العميان...» را نيز مي آورند كه جز آغاز متن در نسخه جاي سخن است. مستند صاحب الذريعه در اين كه اين كتاب خاتمه كتاب «كشف الاسرار الايمانيه...» مي باشد، شايد همان نسخه عراق بوده وگويا با استناد به همين مستند در معرفي «كشف الاسرار الايمانيه» (ج 15/18) نيز آن را تأليف مؤلف اشارات الواصلين كه به جاي خاتمه آن كتاب آمده است، مي دانند. حقيقت آن است كه: كتاب اشارات الواصلين الي علوم العميان... كتابي ديگر است به جز اين كتاب اشارات جاي سخن، خاصه آن كه آغاز آن نيز متفاوت است و ديگر اين كه در كتاب حاضر نشاني از اين كه خاتمه كتاب كشف الاسرار الايمانيه است، نيست و براي اين مطلب سندي وجود ندارد. يادآوري اين نكته لازم است كه كشف الاسرار الايمانيه و هتك الاستار الحطاميه (يا الخطاييه) كتاب شناخته شده اي است و مؤلف آن كتاب امام ضيا ء الدين ابوالحسن مسعود بن محمود شيرازي از شاگردان مورد توجه امام فخر رازي است كه در 655ق درگذشته و در 646ق از تأليف آن فراغت يافته است. ترجمه او و فرزندش ابو حامد محمود بن مسعود در شد الازار (ص 68) و وقايع السنين خواتون آبادي آمده و مؤلف شد الازار مي گويد وي در خاتمه كتاب كشف الاسرار، كتاب اشارات الواصلين خود را آورده (البته به نظر نمي رسد اين سخن مستند صاحب الذريعه باشد).
كتاب كشف الاسرار نقد و توضيح و يا نقض است بر كتاب «رشف النصائح الايمانيه و كشف الفضائح اليونانيه» و «ادالة العيان علي البرهان في الرد علي الفلاسفة بالقرآن» تأليف شيخ
الاسلام شهاب الدين سهروردي. اين كتاب داراي «مقدمه» و چند «باب» و «خاتمه» اي است مشتمل بر فصول جامع اشارات و اصلان از حكماء ربانيين. در ديباچه كتاب كشف الاسرار الايمانيه محتواي آن كتاب اين گونه بيان شده است: «احببت ان اولف هذا الكتاب و افصل فيه ما ذكرها الشيخ في الابواب... و ان تقدم عليها مقدمة فيها فصول مشتمله علي مباحث العلماء تنبيها و اختمها بخاتمة فيها فصول جامعه الاشارات» الواصلين من الربانيين الحكماء و تذنيبا». چنان كه ملاحظه مي شود اين عبارات اشارتي به درج كتابي به نام اشارات الواصلين ندارد. قرائن قطعي ديگري نيز وجود دارد بر اين كه اين كتاب اشارات كه در اسرار وجود و توحيد ولايت است و نسخه شرح ابن ميثم بر آن در دست است، به جز آن اشارات الواصلين است كه گفته شده است ابوالحسن ضياء الدين مسعود شيرازي آن را ساخته و در خاتمت كتاب خويش (كشف الاسرار) آورده است، به دليل تغاير كامل مدخل آن دو كتاب. متن اشارات كه در الذريعه معرفي شده و نسخه آن را مؤلف دانشمند الذريعه در عراق ديده اند و آغاز آن را در الذريعه نقل كرده اند، با متن اشارات بحراني مي توان مقايسه كرد و تفاوت آن را دريافت، تفاوت مشرب و مذاق و روش آن ها و سرانجام تاريخ تأليف آن دو را نيز در نظر بايد داشت. در ذيل نسخه حاضر - پس از پايان رقم كاتب - اين يادداشت به خط كاتب مجموعه ديده مي شود: «اعلم ان متن هذه الرساله الشريفه من جمله مصنفات امام المتكلمين و المتصوفين... شيخ الاسلام شيخ علي بن سليمان و الشرح لتلميذه البحر القمقام المستطلع علي دقائق الحكمة و الكلام العالم الرباني الشيخ ميثم البحراني». متن رساله اشاراتي چند است در اسرار وجود، توحيد و ولايت و نبوت و عنوان تعدادي از اشارات آن از اين قرار است: اشارة في الوجود... اشارة فادراك الحق سبحانه... اشارة الواصل الي مقام الاستغراق... اشارة ارايت انطماس جميع التعينات... اشارة حقيقة الوجود يقتضي مطلق الوحده... اشارة واجب الوجود لذاته لا جنس له و لا فصل... اشارة ارايت كيف ظهر في المرآة عكس عكس صورة الرائي... اشاره ان لك منك حجابا... . در ذيل شرح اين اشاره از مسائل دقيق و از آن جمله اسرار محاوره خضر و موسي سخن مي آورد. در اوائل شرح، شارح از كتاب «البحر الخضم» تأليف خود ياد و تفصيل سخن درباره محاذاة عالم اصغر و اكبر را به آن كتاب ارجاع مي دهد.
آغاز: بسمله. الحمد لمن عين قابليات آثار صفات ذاته بفيضه الاقدس و جمل صور الاثار انوارا قاهرة بمحض وجوده المقدس... اما بعد فلما وجب البحث علي الخلق معرفة لوازم الصفات كتب يعجز عن ضبطها اهل الارض السموات... فالقيت عصي اليسار الي حضرة اللطيف الخبير و كان من جملة ما صنف في الملك اللوازم الربانية و البوارق الومضية الالهية رسالة اوجز لفظها و عظم في نفوس الاخوان وقفها و هي مشتملة علي معرفة اسرار الوجود و معرفة النبوة و الولاية المستضي ء بنورها كل موجود فاحتيج الي كشف بيان اسرارها... قوله قدس الله سره بعز قدسك اللهم اقول لما علم شيخنا طاب ثراه ان الذات المقدسة ان دون ملاحظه اسمائها و صفاتها لا يمكن التوجه نحوها... سئل و توجه في الطلب اليها...
انجام: اشاره لا تطمئن ان الرتبة الكليه الي آخرها هذا البحث خاتمه الرساله و لقد احسن في ذلك حيث بدا بوحدةالوجود و ختم بوحدة المرتبة النبويه و جعل الكثرات و التعينات بينهما لان الابتداء بمرتبة الوحده و الختم بها انسب... فاعلي مراتب الالصول هي المرتبه الاصليه و هو لمحمد (صلی الله علیه و آله) و يتلو هذه المرتبه بلافصل مرتبة باب مدينة علمه علي بن ابي طالب ثم الائمه الاحد عشر ثم باقي الانبياء و الاولياء الامثل فالامثل. و باقي البحث الي آخره ظاهر غني عن الشرح. و الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي من لا نبي بعده و عترته الطاهرين.
[دنا 437/6 (4 نسخه)؛ الذريعه 98/2، 91/13، انوار البدرين 61؛ لولوة البحرين 253-265]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: 22 جمادي الاول 1073ق؛ پشت برگ خط نوه شهيد اول؛ جلد: تيماج، 66ص (106-171)، 22-19 سطر، اندازه: 14/3×20/3 سم [ف: 95-50]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: كرم الله بن سيد عطاء الله حسيني جزايري شيرازي، تا: جمعه 23 صفر 1075ق، كاغذ نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 35گ، 18-21 سطر، اندازه: 16×24/5 سم [ف: 88-2]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله لا تظنن ان الرتبة الكلية الخ هذا البحث خاتمة الرسالة... الطاهرين فرغ منه الفقير الي الله... احمد بن حسن بن صالح... عصر الاثنين ثامن عشر شهر شوال احد شهور سنة سبع و ستين و تسعمائة هجرية نبوية... آمين.
خط: نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد حسين خاتون آبادي، تا: 20 صفر 1083ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج، 41گ (314پ-354ر)، 15 سطر (6×13)، اندازه: 11×18 سم [ف: 15-4241]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: سيد محمد بن عبدالحسين نخعي جزائري نجفي، تا: 1084ق؛ جلد: چرم مشكي، 83ص (175-257)، 20 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 196-45]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: 11 ذيحجه 1087ق؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد:
تيماج قهوه اي، 30گ (5پ-34ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 205-22]
š.-ul-išārāt-il-kāfīya fī ‘ilmay-il-‘arūḍ-i wa-l-qāfīya
جزار، احمد بن محمد، - 943 قمري
jazzār, ahmad ebn-e mohammad (- 1537)
وابسته به: شرح الاشارات الكافية في علمي العروض و القافية؛ جزار، احمد بن محمد (- 943)
شرح مزجي نسبتاً مفصلي است بر قصيده مؤلف در عروض به نام «الاشارات الكافية في علمي العروض و القافية» كه در آن مشكلات و مبهمات قصيده خود را توضيح داده است.
[دنا 438/6؛ ايضاح المكنون 84/1]
شرح و حواشي:
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1614/9
آغاز: الحمدلله الذي جعل من الشعر حكمة و من البيان سحراً و ألهمنا انتهاج عروض شكره قافية انعامه
نسخه اصل: كتابخانه واتيكان - رم 1078؛ خط: نسخ، كا: علي بن عبدالله الجلال، تا: با تاريخ 1213ق؛ مصحح؛ در ابتداي آن علامت قرائتي از عبدالله بن الجلال آمده كه كتاب را نزد پدرش علي بن عبدالله بن احمد الجلال خوانده؛ تملك: علي بن اسماعيل بن يحيي؛ 107ص (240-346) [عكسي ف: 5-40]
š.-e ešārāt va estelāhāt-e hāfez
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 4677/1
به نثر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن يشمي، 11گ، 9سطر، اندازه: 18/3×25/8 [ف: 22-8]
š.-ul-išārāt-i wa-t-tanbīhāt
فخر رازي، محمد بن عمر، 544؟-606 قمري
faxr-e rāzī, mohammad ebn-e ‘omar (1150 - 1210)
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (428-370)
الاشارات و التنبيهات كتابي است (در منطق و طبيعيات و ما بعدالطبيعه) از ابن سينا. بر حسب غالب فهرست هاي آثار شيخ آخرين تأليف شيخ الرئيس است، لااقل مي توان حدس زد كه آخرين اثر مهم اوست. اين كتاب نسبت به كتاب هاي شفا و نجات بسيار مختصر است. لكن در عين ايجاز شامل رؤوس مسائل و مطالب مهم است و پيداست كه شيخ در انشاي آن مخصوصاً نظر به فصاحت و بلاغت به اعلي درجه داشته است، و سبك و روشي كه شيخ در آن براي بيان مسائل انتخاب كرده است، و عنوان كتاب حاكي از آن است. شايد به همين جهت و به علت ايجاز آن و اين كه مخصوصاً در سه نمط آخر اين كتاب مطالبي در مقامات عارفان آورده شده است كه براي عامه طلاب فلسفه غيرمأنوس بوده است، شيخ نسبت به اين كتاب، ضنت مي كرده است و آن را مخصوص خواص اهل علم مي دانسته است. شرح ها و ردها و حاشيه ها و انتقادها كه بر اين كتاب نوشته شده است و كتبي كه در محاكمه بين شارحين ساخته شده است حكايت از اهميت اين كتاب در نزد دانشمندان در دوره هاي بعد از شيخ، مي كند. اين كتاب شامل دو موضوع منطق (10 نهج) و علم الطبيعه و مابعده (10 نمط) مي باشد. قديمي ترين شرح آن همين شرح فخرالدين محمد بن عمر رازي است، كه در آن آراء شيخ را مورد انتقاد قرارداده است و اعتراضات بسياري بر مؤلف كرده است. (اردلان)
آغاز: اما بعد حمد من يستحق الحمد لذاته...؛ آغاز فلسفه: النمط الاول في تجوهر الاجسام و هم و اشارة... التفسير: النهج الطريق
انجام: پايان منطق: و عرض ذلك علي نفسه مرات ثم غلط فهو جدير بان يهجر الحكمة و تعلمها فكل ميسر لما خلق له؛ پايان كتاب: قال الامام الداعي (... ؟) محمد بن عمر رحمه الله و انا ايضا اوصيك يا اخي في الدين و نسال الله ان يجعل ما كتبناه حجة لنا لا علينا. و هذا آخر الكتاب و الحمدلله رب العالمين
چاپ: اين شرح مكرر به طبع رسيده است
[دنا 437-436/6 (نسخه)؛ كشف الظنون: 94/1]
شرح و حواشي:
1- المحاكمات بين شرحي الاشارات = شرح الشرح؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
2- حاشية المحاكمات؛ دواني، محمد بن اسعد (830-908)
3- حاشية المحاكمات؛ ابن كمال پاشا، احمد بن سليمان (- 940)
4- حاشية المحاكمات = حاشية شرح الاشارات؛ ميرزا جان باغنوي، حبيب الله (- 994)
5- حاشية المحاكمات؛ محقق خوانساري، حسين بن محمد (1016-1099)
6- حاشية المحاكمات؛ احمد بن سليمان
7- حاشية الاشارات و شرح الاشارات و حاشية المحاكمات
8- حاشية المحاكمات (2عنوان)
9- حاشية شرح الاشارات
10- حاشية شرح الاشارات و المحاكمات (2عنوان)
11- حواشي المحاكمات بين شرحي الاشارات (3عنوان)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ كهن، بي كا، تا: جمعه 19 جمادي الاول 614ق؛ مصحح؛ تملك: محمد تقي بهار، محمد بن محمود بن جبرئيل، ابوالهدي اسمعيل بن عبدالوهاب، محمدعلي بن سلطان المحققين واعظ همداني؛ جلد: تيماج سرخ، 233گ، 28 سطر، اندازه: 19×25 سم [ف: 129-33/1]
آغاز: مقبلين علي تحقق معانيه با حثين عن اسراره و مبانيه متفحصين عما فيه من الغوامض والمشكلات متصفحين ما فيه من الفوائد... قال الشيخ احمده علي توفيقه... أقول انك ستعرف أن للنفس الناطقة قوتين عالمة و عاملة و يمكن هذه الخطبة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: ربيع الاول 668ق؛ افتادگي: آغاز (به جز برگ نخست، داراي تمامي ابواب و فصول و كامل مي باشد)؛ مصحح؛ رقم كاتب در پايان جلد اول (برگ 165) به اين صورت است: «كتبه الفقير الي رحمة ربه، محمد بن الحسن بن عصيبة... من سنة سبع و ستين و ستمأة»؛ واقف: حاج ملا محمد جعفر بن محمد صفي فارسي؛ كاغذ: شرقي، جلد: چرم آجري، 377گ، 18 و 12 سطر، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 32-611]
از مباحث ادراك تا پايان شرح؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 7 و 8؛ افتادگي: آغاز و وسط و انجام؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سرخ، 184گ، 21 سطر (8×15)، اندازه: 12×19 سم [ف: 8-594]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ كهن، بي كا، تا: قرن 8 و 9؛ مصحح؛ تملك: عبدالعظيم بن عبدالغني حسيني با مهر «ذلك الفوز العظيم 1140» (بيضی)، جمال بن عبدالله حسيني، محمد بن عبدالوهاب مدعو به امين؛ تملكي به تاريخ 859ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 335گ، 27 سطر، اندازه: 17/5×26/5 سم [ف: 32-119]
آغاز: والكشاف اسراره و التعمق في اغواره
فقط قسمت منطق و قسمتي از طبيعي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ يادداشتي به نام سيد محمد علي ميرزا فتوحي طباطبائي فرزند سيد محمد زوارئي در 1357؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: كاغذ ابري آبي، 68گ، 24 سطر (12×19)، اندازه: 18×22/5 سم[ف: 16-209]
داراي نمط نهم در مقامات العارفين؛ بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: ميشن قهوه اي، 136گ (261پ-396ر)، اندازه: 13×18 سم [ف: 5-315]
آغاز: برابر فلسفه؛ انجام: و هذا ما اردنا من شرح الكتاب و نشكر الله تعالي بما هدانا اي ماكنا آملين... تمت هذاالكتاب يوم الجمعه شهر شوال بتاريخ دوازدهم سنه 989.
شرح بخش حكمت و علم الطبيعه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: شوال 989ق؛ مهر: ملا ميرعبدالله 1065؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج سبز، 156گ، 23 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: 1-136]
از اوايل نهج اول منطق تا آخر نمط ثامن حكمت؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ در برگ 88 دو صفحه از رساله تحرير الوداد و تقرير الاتحاد يا نامه رازي به شاگردش كه در آن از شرح عيون الحكمة ياد كرده است ديده مي شود؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 278گ، 25 سطر (7×18)، اندازه: 12/5×25 سم [ف: - 569]
آغاز و انجام: برابر
سه جزو: منطق، علم الطبيعة، علم ماقبل الطبيعة را دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ تملك: محمد زمان بن حبيب الله در
اصفهان، حاجي فتاح ولد حاجي عبدالرزاق ملاحسن كاشاني در 1217، محمد مهدي 2 ربيع الثاني 1293؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: قهوه اي، 24 سطر (9/5×18/5)، اندازه: 16×24/2 سم [ف: 16-44]
آغاز: لازم آخر و هو ان يحصل لاجلها امكان الفعل و الترك؛ انجام: و ان ينفعنا و جميع طالبي الحق انه خير معين.
كامل نيست؛ خط: نسخ، كا: از كاتب هاي مختلف در ازمنه مختلف، بخش منطق كم اعجام و بالنسبه قديمي، كاتب بخش آخر: علي بن محمد بن امير حسن معلم خورسكاني در ربيع الثاني 1031ق؛ صفحه هاي اول بخش منطق افتاده، بخش حكمت تا اوائل «نمط ثالث» نوشته شده، از «نمط رابع» تا آخر كتاب مرتب؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن خرمايي، 364گ، 17 و 15 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 11-179]
آغاز: بيان الامور التي من اجتماعها تحققت ماهية الجسم؛ انجام: و ان ينفعنا و جميع طالبي الحق انه خير معين بخش حكمت و از نفي جزء لا يتجزي تا آخر؛ خط: نسخ كم اعجام، كا: محمد حسين بن مراد علي تبريزي، تا: 1074ق؛ افتادگي: آغاز و وسط؛ مجدول؛ جلد: تيماج عنابی، 252گ، 21 سطر، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: - 151]
انجام: نجز بعون الله و حسن توفيقه نهار الاثنين تاسع ربيع الاول من شهور سن ة اربع و تسعين و الف من الهجر ة النبويه... بقلم افقر عبادالله... ابراهيم بن علي بن موسي العاملي
شامل منطق، طبيعيات و الهيات است؛ خط: نسخ، كا: ابراهيم پسر علي عاملي، تا: 1094ق؛ مرحوم تنكابني در ذيل بخش منطق (صلی الله علیه و آله 171) نوشته: «در ليله دوم شهر رمضان 1339 از مقابله قسم منطق و تصحيح آن با نبودن نسخه صحيحه فراغت حاصل شد»، مرحوم تنكابني علاوه بر تصحيح، در برخي از صفحات قسمت منطق
حاشيه هايي نيز دارد كه زير بيش تر آن ها نشان «ط» به چشم مي خورد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 568ص، 25 سطر، اندازه: 15×27 سم [ف: 5-310]
آغاز: المسئله الثالثه في بيان جواز الكون و الفساد علي العناصر الاربعة تنبيه قد يبرد الاناء بالجمد؛ انجام: فاعلم ان من الناس من انكر التاثيرات النقسانيه اصلا و قصر الامر علي التاثيرات الجسمانيه
از اواخر نمط دوم تا آخر نمط دهم؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ واقف: نائيني؛ 196گ، 19 سطر، اندازه: 15×19 سم [ف: 4-169]
آغاز: المطلقتين اللاحقين للجنس و كالمناسبة المقدارية اللاحقه... و الصحة و السقم؛ انجام: تؤتيه مجراك متأسيابك فان اذع هذا العلم او اضعه فالله بيني و بينك و كفي بالله و كيلا فهذا آخر ما سطرناه و الحمدلله و الصلوة علي...
بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: نخودي كلفت، جلد: مقوا با كاغذ ابري، 127ص، 15 سطر (8/5×12/5)، اندازه: 13×17 سم [ف: 76-2]
نسخه اصل: کتابخانه ملی ش 992 فردوسی؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 2-51]
نسخه اصل: بانكي پور ش 1889 عربي؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 415گ [فيلم ها ف: 1-338]
š.-ul-išārāt
خاتون آبادي، اسماعيل بن محمد باقر، 1031-1116 قمري
xātūn-ābādī, esmā‘īl ebn-e mohammad bāqer (1622 - 1705)
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (428-370)
اهداء به: مستوفي الممالك محمد ابراهيم
به دو شرح طوسي و رازي و حاشيه آقا حسين خوانساري نگريسته است.
يزد؛ علومي، شيخ علي؛ شماره نسخه: 33
خط: نسخ، بي كا، تا: 17 ربيع الاول 1103ق؛ قطع: ربعي [نشريه: 4-440]
š.-ul-išārāt
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (428-370)
غير همانند:
آغاز: يجب علي المنطقي البحث عن احوال الالفاظ لتاثيرها في احوال المعاني لاجل العلاقة التي بينهما كما تقدم لكن لا من حيث هي لغة قوم بل مطلقا فان مباحث الالفاظ منها ما لا يختص بلغة دون لغه كالبحث عن دلالتها علي المعاني... الفصل الرابع في انقسام المنطق الي القول الشارح قال اشار ة و لا المجهول بازاء المعلوم؛ انجام: الفصل السابع في النصيحه قال نصيحه اياك... اقول ان قوما من المتفلسفة الظاهر بين يبادرون الي انكار المعجزات و الكرامات و كل ما يخالف العاده لزعمهم ان ذالك يرفعهم عن درجة العوام و وصف ذالك بالطيش و العجز من الاستبصار... فيجب علي العاقل اذا سمع شيئًا ان لا يبادر الي انكاره بل ترجع الي الحجه فان قامت علي وجوده او عدمه...
بر تمام منطق و طبيعيات و الهيات، داراي عنوان هاي «فصل» و «مسئله» مؤلف، متن اشارات را كه با «قال» و «اقول» شرح كرده، در ضمن فصولي آورده كه خود عنوان ساخته و مقصود وي تا آن جا كه اين نگارنده تتبع كرد توضيح و شرح كامل اشارات بوده و لذا هيچ جا با شيخ مخالفت نورزيده و خرده گيري نكرده و در يك جا كه سخن شيخ را با سخن پيشين او سازگار ندانسته كوشيده است كه آن ها را سازگار سازد و در آخر می گويد «عبارت شيخ را بدين گونه بايد فهميد» (نمط چهارم ص293 نسخه مجلس)، نكته اي ديگر كه در اين شرح به چشم مي خورد آن است كه از هيچيك از دانشمندان (جز آن چه در متن اشارات است) ياد نگرديده. تا كنون با هيچ يك از شروح اشارات آن را مطابق نيافته ام اما با توجه به قدمت نسخ هاي كه در دست ماست كه مسلماً پيش از فرا رسيدن قرن 9 (در حدود قرن 8 كتابت شده) مسلم مي گردد كه اين شرح در قرن 8يا 7 تأليف شده. مؤلف، نمط 9 و 10 را با تفصيلي بيش تر شرح كرده و از طرز سخنانش در شرح اين نمط ها پيداست به عارفان و فن عرفان پيوستگي بيش تري داشته. بر پشت نخستين برگ فلسفه (نسخه حاضر) يكي از مطالعه كنندگان كتاب احتمال داده كه اين شرح از آن علامه باشد. پايان منطق «قال و من التفت لفت المعني و هجر. اقول كل من راعي القياس باجزائه و حدوده و مقدماته و راعي توابع الحمل في المقدمتين و وضع الاوسط من الطرفين فيها و راعي صورة القياس و مادته و امتنع عن المغالطات اللفظيه و نظر الي المعاني التي ذكرنا ها ثم عرض ذلك علي نفسه مرات كثيره ثم غلط مع ذلك فهو اهل لان يترك الحكمه و تعلمها فانه لم يخلق لذلك و كل ميسر لما خلق له و الله الموفق و بع العصمه و لا حول و لا قوة و هذا آخر المنطق». آغاز فلسفه (نمط اول، طبيعات): «قال النمط الاول في تجوهر الاجسام اقول النمط ضرب من الجمع و التجوهر صيرورة الشيء جوهر و المراد هنا من الجوهر ذات الشيء و حقيقته يقال السواد في جوهره كذي اي في ذاته و المراد بالجسم ليس هو الجسم التعليمي بل الجسم الطبيعي و قد فسره
الشيخ بانه الجوهر الذي يمكن ان يفرض فيه الامتداد آخر مقاطع له علي قوائم و امتداد ثالث مقاطع لهما علي قوائم...»، پايان نمط اول: «قال علي ان الحق هو الفرق و عليه بناء ما يتلو هذا الفن من الكلام اقول يجب ان تعلم ان الجواب الثاني جدلي و الاول جواب حقيقي و هو الفرق بان يدعي وجود الجهة قبل الحركه. و النمط الثاني مبني علي هذا و ستعرفه عن قريب انشاء الله»، آغاز نمط دوم: «قال النمط الثاني في الجهات... اقول قد عرفت المناسبة بين الكلام في الاجسام و مقاديرها... فنقول الجهة انما تكون جهة للاجسام بحسب ابعادها و امتداداتها...»، پايان: «و اقرب الامزجة من الاعتدال هو المزاج الانساني فخصه تعالي به ليكون للنفس الناطقه كالمسكن و المأوي يستكمل به ليقرب من الروحانيات العاليه جلت قدرته و عظمت»، آغاز نمط سوم: «النمط الثالث... اقول رسم الشيخ النفس بانها كمال اول لجسم طبيعي آلي ذي حيوة بالقوة...»، پايان: «و الاول طريق غير الصديقين و الثاني طريق الصديقين فانهم يستشهدون به علي غيره لا بغيره عليه...»، آغاز نمط چهارم: (= الهيات) قال النمط الرابع... اقول المراد من علل الوجود ليس هو علل كل وجود بل علل بعض الموجودات و فيه مسائل...»، پايان: قال فهذه هي المذاهب... اقول هذا ظاهر لا غموض فيه فلا يحتاج الي شرح». آغاز نمط ششم: «النمط السادس في الغايات و مباديها... اقول غاي ة الشي ما ينتهي اليه حركته... و فيه مسائل المسئلة الاولي في ان الفعل الارادي... و هذه كالتكمله لمسئله حدوث العالم...»، پايان: «و قد بينا ان الاجرام الفلكيه معاونات فيما يحدث كما عرفت»، آغاز نمط هفتم: «قال النمط السابع... اقول تحب ان تنظر الي حكم ة الصانع تعالي جده كيف ابتدء الوجود من الاشرف...»، پايان: و الامور الضروري ة لا يترك لاجل المقدمات... التي لا يمكن اثباتها بالبرهان. آخر هذا النمط.»، آغاز نمط هشتم: «النمط الثامن في البهجه... قال و هم و تنبيه... اقول من الناس من انكر اللذ ة بالكليه و منهم من اعترف بها...»، پايان: «علي نحو ما سبق من معنيي العناية الالهيه و هذا آخر النمط الثامن»، آغاز نمط نهم: «النمط التاسع مقامات العارفين و هذا النمط مقصور علي علوم الصوفيه و الشيخ رتب تلك العلوم ترتيبا حسنا بالغا و هذا النمط مرتب علي اقسام ثلثه القسم الاول في كليات هذا الباب القسم الثاني في درجات العارفين القسم الثاني في شرح احوالهم»، پايان: «فليس كل امر باهل له كل واحد بل لا ميسر له الا ما خلق... و هذا آخر النمط التاسع»، آغاز نمط دهم: «النمط العاشر في اسرار الآيات - الآيات الكرامات... و فيه مسائل المسئلة الاولي في التمكن من ترك العمل و فيها فصول الفصل الاول ان العارف قديمسك عن القوت مدة قال اشاره اذا بلغك ان عارفا»؛ بي كا، تا: قرن 8؛ آغاز منطق و نيز از پايان نمط دهم اندكي افتاده؛ روي 135 يادداشتي است متضمن اينكه اين شرح از امام فخر است و يادداشتي ديگر ديده مي شود كه مضمون يادداشت نخست را منكر شده و نوشته «شايد از علامه باشد»؛ جلد: تيماج عنابي، 468ص، 20 سطر، اندازه: 17×23/5 سم [ف: 5-311]
آغاز: فلو جعلنا تعليم المنطق لنفس العلم؛ انجام: اشارة النوم شاغل للحس... بمايتحدث معه الي جانب الطبيعة المستعصمة للفدا المنصرفة فيه الطالبة للراحة عن الحركات الاخر
تنها شرح مقامات العارفين است و در آن از امام زين العابدين و غزالي و ابويوسف همداني نام رفته است با تاريخ روز چهارشنبه 23 رمضان 884؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 295گ، 27 سطر اندازه: 19×23 سم [ف: 15-118]
آغاز: والا ظهر لان ذلك هو اللازم من المقدمات... الا ان العدول باطل له قوله غير مركب الاجزاء و يلزم منه كونه غير مركب لان الكلام في الجسم المفرد قوله كما هو عند الحسن قيل عليه انه انما يلزم ذلك ان لو لم يكن ذلك من الاجسام التي لايحس بها؛ انجام: انجام مانند دانشگاه: قوله اي يعزي به وانتمي وانتسب. فرغ من كتابة الحواشي بتوفيق الملك العلام
در آن ياد شده از سراج الدين ارموي و نخجواني و بدرالدين شوشتري و ابن كمونه و شرح تلويحات سهروردي و طوسي و شرح مسئلة العلم او. نسخه ديگري از اين شرح در دانشگاه هست (ش 2430) [در فنخا با عنوان حاشية شرح الاشارات معرفي شده]؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 964ق، قطع: ربعي [نشريه: 5-606]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي شرح صدور اوليائه لاقتباس انوار نعمته... و بعد فهذه في بيان النمط التاسع و العاشر من اشارات الشيخ الرئيس تنبيه و هو في اصلاح في هذا الکتاب [عبادة] عن حکم جلي؛ انجام: فلهم الزلفي و حسن مآب فتحرکوا عما تحرکنا و نطقوا مما نطقنا ثم فارقني و خلفني ابکي علي فراقه فهو الهفني علي تلک الحالة.
شرح نمط نهم و دهم الاشارات و التنبيهات ابن سينا؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مهر: عبدالحسين بن محمد مهدي مورخ 1002، محمد موسوي 1321؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن آلبالويي، 150گ، 13 سطر، اندازه: 10/6×16/6 سم [ف: 1-281]
بي كا، بي تا [نشريه: 7-518]
آغاز: الطبيعيات. قال. النمط الاول في تجوهر الاجسام (و هم و اشارة) من الناس من يظن أن كل جسم ذو مفاصل؛ انجام: دون الوهم و الخيال انشاءالله تعالي. فهذا ما فهمته من كلامهم... و ذلك ما اردت ايراده في جواب سئوال مولانا العالم المحقق فخرالملة و الدين شمس الاسلام و المسلمين، سيد الافاضل المتبحرين قاضي القضاة ادام الله علوه... و هو ولي التوفيق و ملهم الصواب.
گزارش از ناشناس. با روش «قال، اقول». شرح هر ده «نمط» آن
است. براي نشاني: «قال النمط الثامن في البهجة و السعادة «اقول» البهجة السرور و السعادة ما يقابل الشقاوة. و فيه مسائل «المسئلة» في أن الذات الباطنة اقوي من اللذات الحسية»؛ خط: نستعليق تحريري، كا: يدالله كجوري، تا: 1334ق [ف: 2-147]
آغاز: قال الشيخ: هذه اشارات... أقول: ان هذان النوعان من الحكمة النظرية؛ انجام: و هيهنا قد صرح بكون التذكر مركباً من حفظ و ادراك علي ما أوضحناه.
شرح با عناوين «قال - أقول»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ تملك: محمد قلي بن ملا علي؛ در صفحه آخر صورت تاريخ جمادي الاول 1164؛ جلد: چرم زرد، 167گ، 17 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [مؤيد: 1-402]
š.-u išārat-il insān-il kāmil
خط: نستعليق، كا: ابن قطب الدين، تا: 1043ق، جا: برهانپور؛ مجدول، با سرلوح زيبا؛ كاغذ: ترمه، 4گ، اندازه: 15×24 سم [نشريه: 3-231]
خط: شكسته و رقاع، كا: عباسقلي بن محمد زكي خان نوري سردار فارس و كرمان، تا: يك شنبه دهه سوم ذيحجه 1279ق؛ كاغذ: سمرقندي [نشريه: 2-127]
آغاز: بسمله سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر؛ انجام: التي لا يختص عنها كاينا ما كان من الالهيات و الكونيات خط: نسخ، بي كا، بي تا [رايانه]
š.-ul išbīliyya
حنبلي، محمد بن عبدالرحمن
hanbalī, mohammad ebn-e ‘abd-or-rahmān
وابسته به: القصيدة الغرامية؛ لخمی، احمد بن فرح (625-699ق) شرح قصيده احمد بن فرح اشبيلي است در القاب حديث.
[دائرة المعارف بزرگ اسلامی 395:4: «ابن فرح اشبيلی»]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1359/13 عكسي
آغاز: بسمله. قال الشيخ الامام الحافظ شهاب الدين احمد بن فرح الشبيلي
نسخه اصل: كتابخانه چستربيتي، شماه 3854؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 15 شوال 929ق؛ 5ص (130-126)، 22 سطر [عكسي ف: 4-123]
š.-ul-išrāq fī maṭla‘-il iḥqāq
وابسته به: الاشراق فی مطلع الاحقاق؛ تبريزی، محمد رضا بن عبدالمطلب (قرن 12)
شرحي است استدلالي با عناوين «قال المصنف» و نقل گفته هاي بزرگان فلسفه و كلام، و شارح اين متن را نزد مؤلف ديده هنگامي كه مؤلف نزد امير محمد صادق خان فرزند علي خان والي آذربايجان آمده بود و شارح چند روزي صحبت وي را درك نمود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 6392/2
آغاز: الحمدلله رب العالمين... أما بعد فلما ورد الفاضل البارع الالمعي اللوذعي مولانا محمد رضا بن عبد المطلب التبريزي؛ انجام: و الصلاة و السلام علي نبيه و أو صيائه من بعده ابداً دائماً سرمداً و لا حول و لاقوة الا بالله العلي العظيم
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: گالينگور نيلي، 51گ (28ر-78ر)، اندازه: 16/5×21 سم [ف: 16-348]
شرح اشعار- صد و پنج خطابه
š.-e aš‘ār
شرح عربي بيت هايي به فارسي از مولوي و اوحدي كرماني و ابوسعيد ابي الخير و شهاب الدين سهروردي و شيخ اسحاق محقق و حافظ و غزالي (همان خط) نخستين شعر مولوي چنين است: «دوش وقت صبح دم در عرش پالان داشتم ** در ميان دانه خشخاش سندان داشتم/ يك كلاهي داشتم از لبلبو گم شد زمن ** در ميان دفتر منلا سليمان يافتم».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9470/9
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: استانبولي، جلد: مقوا، 26گ (112پ-137پ)، 15 سطر (8/5×11/5)، اندازه: 11×15 سم [ف: 377-17]
š.-e aš‘ār
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3761
آغاز: موجود: و الجهة الجامعة بينهما السهولة القلوص الشابة من النوق؛ انجام: الاسابغات و لاجأ واء باسلة
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: مقوايي روكش كاغذ ابري، 62گ، 15 سطر
(7/5×15)، اندازه: 13×23 سم [ف: 1786-5]
š.-e aš‘ār-e ahsāyī
متن سروده هايي است از شيخ احمد احسايي (1166-1242ق)
در سوگواري. ترجمه و گزارش از كسي كه نام خود را ياد نكره است و در انجامه مي گويد كه در كرمان روز پاياني شعبان 1254ق انجام گرفته است و بايستي به خامه گزار شكننده باشد، كه در جاي ديگر مجموعه خود را صادق بن حسن كرماني، در مدرسه ابراهيميه جمادی الاول 1254ق ياد كرده.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1733/3- عكسی
آغاز: و اين اشعار شيخ مرحوم شيخ احمد احسايي اعلاالله مقامه... در مرثيه... مصابهم هو المصاب الاجد. و حزنهم مثاله لايوجد.؛ انجام: علي الدوام باصال و ابكار... پس لعنت خدا بر ايشان باد علي الدوام بلكه در هر صبح و شام بحق محمد و آله الاطهار الابرار [...] كتب في كرمان في خارج بلدها في اخر يوم من شعبان 1054.
خط: نسخ خوش، كاتب = مؤلف، تا: پاياني شعبان 1254ق؛ (ص 85-86 و 87 و جاهاي ديگر) [عكسي ف: 220-1]
š.-e aš‘ār-el asm‘ī va-š šā‘er-el badavī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 118/12
خط: نستعليق، كا: محمد حسن موسوي، تا: قرن 13؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج مشكي، 11ص (382-392)، 17 سطر (7×14)، اندازه: 13×21 سم [سنا: ف: 1-62]
š.-e aš‘ār-ol-bahjat-ol-marzīyya
یزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3320/3
آغاز: بسمله، حمدله، اين كلمات چنديست كه نوشته مي شود در توضيح شعرها كه در شرح سيوطي است اعم از اين كه صاحب فرائددر شواهدخود ذكر كرده باشد اين ابيات را يا نكرده باشد؛ انجام: بين بين يعني ميان الف و همزه
كا: سيد ابوالقاسم فرزند سيد سامع نصرآبادي يزدي، تا: 1243ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 45ص (58-102)، اندازه: 9×13 سم [ف: 1614-5]
š.-e aš‘ār-e hāfez
آزاده، محمد بن محمد
āzāde, mohammad ebn-e mohammad
وابسته به: ديوان حافظ شيرازي؛ حافظ شيرازي، شمس الدين محمد (- 792)
نويسنده مي گويد بعضي بر حافظ طعن مي زنند كه او را گاه اشعاري است كه معني آن بسيار معقد است چون «ماجراي كم كن و بازآ كه مرا مردم چشم» و بعضي ديگر سست چون «دل من در هواي كوي فرخ»، بعضي ديگر موافق عقايد اشعري است نه شيعي. من چون از عاشقان اشعار دلپذير حافظ مي باشم ابتداء به اين اعتراض پاسخ مي گويم و بعد مطالب و اصطلاحات عرفاني را شرح مي دهم و در آخر اشعاري از حافظ نقل مي كنم و نشان مي دهم كه با اين اشعار او پاي بند عقايد شيعي بوده و صوفي شيعي است.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2926/1
آغاز: بسمله، فصاحت ترين كلامي كه فصحاي بلاغت شعار؛ انجام: بوسهاي نباتي شكر ساخته.
بي كا، تا: محتملاً قرن 10؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 29ص (29-1)، 17 سطر (16-10)، اندازه: 17×22 سم [ف: 652-6]
š.-e aš‘ār-e hāfez
خوئي، مصطفي بن محمد، ق13 قمري
xū’ī, mostafā ben mohammad (- 19c)
وابسته به: ديوان حافظ شيرازي؛ حافظ شيرازي، شمس الدين محمد (- 792)
شرح بعض اشعار حافظ.
خط: نستعليق، كا: مصطفي، بي تا؛ اهدايی: شيخ محمد جواد علميه؛ كاغذ: كبود اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 51گ (47-97)، اندازه: 10×16 سم [ف: 4-1244]
š.-e aš‘ār-e hāfez
وابسته به: ديوان حافظ شيرازي؛ حافظ شيرازي، شمس الدين محمد (- 792)
غير همانند:
آغاز: شرح قواعد عرفا و شعرا بدان كه مجملي از اصطلاحات عرفا كه در قواعد شعر استعاره مي نمايند... غرض از ميخانه عبارت از اصل ماهيت انساني است كه جامع كمالات حق است و
پيمانه عبارت از اصل حقيقت است؛ انجام: و عود درگذشته آن نيست و به فكر موت بيفتي و ترك گناه كني. بعد از آن تم الكلام 1220
گفتاري است كه در عنوان آن آمده: «شرح قواعد عرفا و شعرا» اما نويسنده توجه به اشعار حافظ داشته و پس از تفسير كلماتي مانند: ميخانه و پيمانه و ديرمغان به شرح تعدادي از اشعار حافظ مي پردازد و گاه آيت يا روايتي در تأييد مضمون آن شعر مي آورد. از جمله اشعار دو بيت نخست از نخستين غزل ديوان و دو بيت از غزل ديگر است با اين مطلع: «ساقي به نور باده برافروز جام ما...» و در شرح دو بيت غزل نخست چنين گويد «يعني اي ساقي بدور انداز كاسه و برسان او را، غرض از ساقي عقل است و غرض از كاسه موجودات و ممكنات است. يعني اي عقل به جلوه در آورد و در نظر من موجودات را»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشكي، 6گ (1-6)، 13 و 17 سطر، اندازه: 10/5×15 سم [نشريه: 13-161]
گفتاري است (در حواشي گفتار نخست) در تطبيق مضامين پاره اي از ابيات حافظ با ايات و روايات و گويا از نويسنده گفتار نخستين است. در آغاز آن آمده: «بدان كه بعضي از نادانان و جهال كه خواجه مرحوم را قدس سره را صوفي و دهري مذهب دانسته اند از فرموده او غافلند كه اكثر ابيات او بل همه آن ها مطابق با آيات قرآني است مجملا چند بيتي از آن ها را آيات مطابق مي سازد كه چون مشتي نمونه خروار است... گفته خواجه: به عزم مرحله قرب پيش نه قدمي/ كه سودها كني ار اين سفر تواني كرد. قوله تعالي الذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا...» در حاشيه برگ 12پ دو بيت از «محرر اوراق» ياد شده و بيت نخست آن اين است: «نيم غنچه گل هست و فصل فصل بهار ** بيا و يك قدحي ساقي از شراب بيار»؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشكي، 6گ (1-6حاشيه)، 13 و 17 سطر، اندازه: 10/5×15 سم [نشريه: 13-161]
š.-e aš‘ār-e hakīm-e xāqānī
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 1039/3
آغاز: اما بعد الحمد و الصلاة علي النبي الامجد محمد المصطفي؛ انجام: مقمر حريف شد شش بازي طرح داده غالب مي آيند نسبت من با ساير سخنوران... است
شرحي است بر اشعار حكيم خاقاني كه در حاشيه صفحات آورده شده است؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ از روي كتاب ميرزا ابوطالب تبريزي نوشته شده؛ جلد: تيماج زرد، 2گ (175ر-176پ)، اندازه: 15×21 سم [مؤيد 49-3]
شرح اشعار سيوطي/ ادبيات/ عربي
š.-e aš‘ār-e soyūtī
غير همانند:
خط: نستعليق، كا: محمد صادق، تا: 1055ق؛ نسخه هنري، داراي سرلوح مرصع عالي از عصر صفوي، عناوين با آب طلاي ناب، مجدول زرين؛ قطع: رقعي بزرگ [ميراث شهاب: س 9ش 2-16]
كا: اسدالله بن حيدرقلي قرچه داغي، تا: 29 جمادي الثاني 1248ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي مشكي نرم، 32گ، اندازه: 15×21 سم [نشريه: 7-752]
š.-e aš‘ār-e ‘erfānī
شرحي است بر اشعاري اخلاقي و عرفاني در پند و موعظه.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 3797/4
آغاز: فارغ است و پرواي آن ندارد سليماني است اين همت به ملك خاص در شبي كه كوس رب هب لي مي زند؛ انجام: يعني كسي در جهان نمانده و دوران فلك اين فعل مي كند.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج ترياكي، 10گ (42-51پ)، 10 سطر (6/5×13)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 456-16]
شرح اشعار مشكل حكيم خاقاني/ ادبيات/ فارسي
š.-e aš‘ār-e moškel-e hakīm xāqānī
كاشان؛ فرهنگ و ارشاد؛ شماره نسخه: 41/4
آغاز: چه بود آن نفخ روح و غسل روزه... نفخ دميدن، اين جا نفخ دميدن روح مراد است كه جبرئيل دميده بود
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 14گ (295-308)، اندازه: 9/5×18 سم [ف: - 47]
š.-e aš‘ār-e mansūb be hazrat-e amīr-al-mo’menīn
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3728/3
آغاز: رباعيه دارند جماعتي باهم و ز غايت طاعتند دايم خرم؛ انجام: و زود بياورد تمام شد اين ارقام پريشان بين همت درويشان در تاريخ و... شهر صفر تسعين و ئمانمأه از هجرت خاتم... مهما لاصف عقد من مديحهم - في نظم و در هر الجو تضمينا
خط: نستعليق، كا: محمود بن هدايت الله شريف، تا: محرم 1016ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش كاغذ، 11ص (10-20)، اندازه: 16×23 سم [ف: 5-1766]
š.-e aš‘ār va šavāhed-e soyūtī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10418/2
آغاز: بسمله، اين كلمات چنديست كه نوشته مي شود و در توضيح شعرهاي سيوطي است اعم از آن كه فوايد در شواهد خود ذكر كرده باشد اين ابيات را يا ذكر نكرده باشد تا نسبت بحال متعلمين نفع بخشد؛ انجام: بلفظ ماضي جياد بني ابي بكر شاهي علي كان المسومة العراب اسماي تازي پسران بني بكر بلندي دادند اسب هاي باغي دارد.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1243ق؛ افتادگي: انجام؛ مهر: «قاسم الحسيني»، «محمد عيار» (چهارگوش)، «محمد تقي» (چهارگوش)؛ كاغذ: فرنگي نخودي، 8گ (142پ-149پ)، 16-14 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 19-559]
š.-u aš‘r-in sitta
بطليوسي، عاصم بن ايوب، - 494 قمري
batalyūsī, ‘āsem ebn-e ayyūb (- 1102)
شرحي لغوي و مهم بر اشعار شش نفر از شعراي بزرگ عرب، امرؤالقيس، نابغه و علقمه آمده و هر كدام از اين شروح مقدمه جداگانه اي دارد.
آغاز: شرح ديوان امرؤالقيس: بحمدالله نستفتح و بالصلوة علي محمد رسوله...
شرح ديوان نابغه: قال النابغة بمدح النعمان بن المنذر و يعتذر اليه مما بلغه عنه
شرح ديوان علقمه: قال علقمة بن عبدة بن النعمان بن قيس احد بني عبيد بن ربيعة و هي ربيعة الجوع...
انجام: كأن ذراعيها علي الخل بعد ما ** و نين ذراعاً ماتح متجرد
چاپ: در مصر بچاپ رسيده است؛ بغداد، وزارة الثقافة و الفنون، محقق: ناصف سليمان عواد، چاپ اول، جزء اول، 712 صف 1398ق.
[معجم المطبوعات 569 و 472؛ كشف الظنون 1041/2 و 776/1 هدية العارفين 435/1؛ سزگين 51/2 و 70 و 109 و 122 و 125؛ چلبي در معلقات؛ زركلي 12/4؛ كحاله 51/5؛ سزگين ج 2، جزء 121/3؛ دنا ج 6، ص 703؛ معجم التاريخ التراث الاسلامي، ج2، ص1320؛ دانشنامه جهان اسلام ج 3، ص501]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7366/4
آغاز و انجام: برابر
شرح معلقات سبع؛ خط: نسخ، كا: مهدي بن علي نقي تبريزي، تا: رمضان 1272ق؛ جلد: تيماج مشكي، 98گ (76پ-173پ)، 25 سطر [ف: 25-353]
شرح اشكال التأسيس- فوايد جمالي في اصول الهندسة
š.-u aškāl-it ta’sīs
قاضي زاده رومي، موسي بن محمود، - 815 قمري
qāzī-zāde rūmī, mūsā ebn-e mahmūd (- 1413)
وابسته به: اشكال التأسيس؛ سمرقندي، محمد بن اشرف (- 7)
اهداء به: الغ بيك خان بن شاهرخ بن امير تيمور
تاريخ تأليف: 815ق؛ محل تأليف: سمرقند
متن از شمس الدين سمرقندي و شرح از قاضي زاده رومي است.
در اين كتاب يك مقدمه (در مبادي تصوري و تصديقي) و بررسي و تحقيق در 35 شكل از اشكال اقليدسي است و به نوشته شارح بيش تر اشكال از مقاله اولي از كتاب اصول اقليدس و چند شكل از مقاله دوم و يك شكل از مقاله 6 است. مؤلف از رسالاتي كه در اين موضوع تأليف شده و منسوب است به حكيمان و مهندساني مانند ابن هيثم، عمر خيام، جوهري، نصيرالدين طوسي، اثيرالدين ابهري و قاضي حماد ياد و آن ها را تخطئه و نقد مي كند. قاضي زاده در يك جا در برابر اين سخن مي گويد: «و العهدة عليه في جميع ما نسبه الي تلك الرسائل اذ لم يصل الينا شيئ منها حتي نتكلم عليها. و اما وفقنا لمطالعته في بيان هذا المسئلة من كلام نصيرالدين الطوسي في التحرير و اثيرالدين الابهري في الاصلاح فهو بري من الفساد». قاضي زاده در اين شرح در صحت انتساب كتاب اصول هندسه و حساب به اقليدس ترديد می كند و می گويد: «آورده اند كه يكي از پادشاهان يونان در پي خواندن و فهميدن اين كتاب برآمد، از عهده آن برنيامد و فهميدن آن را دشوار يافت. در جستجو همي بود كه از وجود مردي استاد در علم هندسه و حساب در صور به نام اقليدس آگاه شد. ترتيب و تهذيب كتاب اصول را از او طلب كرد و اقليدس نيز به كار ترتيب و تهذيب آن همت گماشت و از اين رو كتاب اصول حساب و هندسه به نام اقليدس صوري اشتهار يافت، سپس بارها به عربي ترجمه شد و از اين ميان ترجمه ثابت بن قره و حجاج بن يوسف بيش از ديگر ترجمه ها شهرت يافت».
آغاز: بعد بسمله. الحمدلله الذي خلق کل شيء بقدر و قدر له ما يليق به من اشکال و الصور... و بعد فان جماعة من الفضلا و طايفة من الاصدقاء التمسوا مني رسالة
انجام: الذي هو مربع حرد النصف مع الزيادة و ذلک ما اردناه و الخمسة هذه الاخيرة من ثانية کتاب الاصول لاقليدس و ليکن
هذا آخر الکلام و الحمدلله علي الاتمام
[الذريعة 93-92/13؛ عثمانلي مؤلفلري 291/3؛ كشف الظنون، حاجي خليفه 105/1؛ بروكلمن 468/1، ذیل 849/1؛ دنا 441-439/6 (50 نسخه)؛ الاوقاف العامة موصل 243/2 و 201/3]
شرح و حواشي:
1- حاشية شرح اشكال التأسيس؛ تاج السعيدي، محمد بن ابي سعيد (- 950)
2- حاشية تحفة الرئيس؛ كردي، حيدر بن احمد (1036-1129)
3- حاشية شرح اشكال التأسيس
آغاز: برابر؛ انجام: جري عادة القوم أن أرخوا ** و تاريخ تأليفه خيره
خط: نستعليق، كا: محمد بن محمد بن مهدي ابوالرضا استرآبادي، تا: 10 جمادي الاول 843ق، جا: مشهد رضوي؛ با اشكال هندسي، مصحح؛ جلد: مقوايي، 37گ (18پ-54ر)، 19 سطر، اندازه: 9×17/5 سم [ف: 130-9]
خط: نسخ، كا: جلال بن سلمان محمود، تا: 5 جمادي الاول 849ق؛ محشي؛ كاغذ: سمرقندين، جلد: تيماج مشكي، 42گ (13ر-54ر) [ف: 10-1646]
آغاز و انجام: برابر
خط:نستعليق تحريري،كا:افتخار محمد خبيصي، تا: 3 صفر 853ق؛ از 1154ق تا 1348ش (= 1389ق) دوازده نوبت داخل عرض شده؛ واقف: مولانا موسي؛ كاغذ: حنايي سمرقندي، جلد: پارچه اي، 25گ، ابعاد متن: 9×12/5، اندازه: 13×18/4 سم [ف: 198-8]
خط: نستعليق، كا: علي بن حسين راوندي، تا: جمعه جمادي الاول 857ق؛ محشي با رمز «منه سلمه الله»، كاغذ: ترمه، جلد: تيماج قهوه اي، 19 سطر (7×11/5)، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 368-1]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 264
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: بايزيد بن مسعود، تا: چهارشنبه اواخر جمادي الاول 863ق؛ محشي از مؤلف با نشان «منه رحمه الله»؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي قرمز، 92ص (1-92)، 17 سطر، اندازه: 17×19 سم [ف: 10-1169]
خط: نستعليق، بي كا، تا: اواسط صفر 868ق؛ در آخر نسخه زير خط كاتب نوشته شده: «اين رساله خط شريف حضرت والديست قدس الله تعالي سره و انا الفقير علي بن الحسين الواعظ الكاشفي المدعو بالصفي عفي عنه»، مصحح، محشي با لفظ «منه»؛ اندازه: 10×17 سم [نسخه پژوهي: 2-175]
آغاز: و تساوي الثلثان و ليكن اب... قد ساوي ضلع اب من مثلث الاول؛ انجام: هوبرابر
خط: تحريري، بي كا، تا: 873ق، جا: هرات؛ افتادگي: آغاز؛ 30ص، 23 سطر (9×13)، اندازه: 13×17 سم [ف: 192-47/1]
آغاز:... للامام الهمام و الحجة الصمصام ذي الحسب السني و النسب العلي... نعم العون لطالبيها و الراغبين فيها غير أن فيها اجمالاً يفتقر الي مزيد تفصيل و اعمالاً لا بد لها من تنبيه او تعليل؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 7 شعبان 888ق؛ مصحح، محشي با نشان «12»، با اشكال هندسي؛ مهر: «عبده الراجي علي بن محمد صادق» (بيضی)؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج سبز، 47گ (14ر-60ر)، 17 سطر (6×13)، اندازه: 10×18 سم [ف: 656-36]
آغاز: برابر
كا: امرالله بن بايزيد، تا: 890ق؛ قطع: رقعي [ف: - 315]
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الاول 890ق؛ جلد: تيماج مشكي، 38گ (101پ-138پ)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 2-49]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمود بن احمد بن محمود رومي (شاگرد قاضي زاده)، تا: 896ق؛ كاغذ: سمرقندي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 25گ (68پ-92پ)، 19 سطر، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: 22-182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9؛ تملك: مصطفي سايل رجائي زاده در 1243؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 32گ، 21 سطر (9×11)، اندازه: 14×18 سم [سنا: ف: 2-111]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ خطبه و ديباچه را فاقد است و از شروع به مطلب آغاز مي شود؛ در سال 882 هجري داخل در نوبت نورالدين محمد بوده؛ كاغذ: حنايي، جلد: پارچه اي، 29گ، 21 سطر (7/3×12/2)، اندازه: 13×18/1 سم [ف: 198-8]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج ترياكي، قطع: بغلي [نشريه: 3-422]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ كاغذ: ترمه، جلد:
ميشن سياه، 47گ (36پ-82ر)، 17 سطر، اندازه: 12/5×18/2 سم [ف: 6-223]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 2 محرم 937ق؛كاغذ: حنايي سمرقندي، جلد: پارچه اي، 36گ، 20 سطر (7/5×11)، اندازه: 12/5×17/9 سم [ف: 197-8]
خط: نسخ، كا: حسين بن عبدالصمد عاملي، تا: دوشنبه 19 جمادي الثاني 943ق، جا: قاهره؛ كاغذ: سفيد و زرد، جلد: تيماج سرخ، 52ص (73-22)، 19 سطر (9×12)، اندازه: 14×18 سم [سنا: ف: 1-98]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: خيرالدين بن عبدالرزاق بن مکی، تا: دوشنبه 12 صفر 996ق؛ مصحح؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد حسين بن ابوالقاسم» (مستطيل)؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 33گ (204-172)، 19 سطر، اندازه: 7×13 سم [ف: 127-32]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 [نشريه: 2-116]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: استانبول، جلد: تيماج قهوه اي، 41گ (88پ-128پ)، 15 سطر (6×14)، اندازه: 13×20 سم [ف: 16-268]
آغاز: كثيرة كعلم المناظر وجر الاثقال و غيرهما مما يضاهيها علي انها اي مع ان تلك الاشكال... لقوي العقل فانها تروضها رياضة يعتادبها؛ انجام: و ننصف ا ح علي ه و نصل ب ه و يخرج ه ا الي ان يصيره ر مثل ه ب و نرسم علي ان مربع ا ح
بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (42ر- 55پ و 60 ر-61پ)، اندازه: 12×18 سم [ف: 20-354]
آغاز: برابر؛ انجام: لعل هذا المقدار اوردت كاف لتحصيل ما اردت واف بما جرت الاشارة اليه فالاولي ان اقتصر عليه هذا آخر خاتمة الكتاب
خط: نسخ، كا: محمد بن حاجي حسين، تا: حدود قرن 11؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نباتي فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 78گ، 25 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [اهدائي رهبر: 9-150]
آغاز و انجام: برابر؛ و قد فرغ من تحريره الأقل المستهام محمد صالح بن علي الطالقاني في الف و سبعة عشر من العام... قال الشارح العلامة في تاريخ هذا الشرح: جري عادة القوم أن ارخوا ** و تاريخ تأليفه خيره
خط: نستعليق ريز، كا: محمد صالح بن علي طالقانی، تا: 1017ق؛ كاغذ: نخودي، ترمه، جلد: تيماج مشكي، 29ص (61-89)، 19 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 11-605]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 1015/5
همان نسخه بالا [نشريه: 7-266]
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن بن عبدالرضا موسوي خطيب، تا: 1022ق؛ 48گ (1-48)، اندازه: 11×18 سم [ف: 127-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: ربيع الثاني 1068ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج، 15 و 19 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 10-135]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1074ق؛ محشي با نشان ح س، احمد چلبي، منه، الاستاد محيي الدين كردي»؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه كاغذ، 49گ (101پ-149پ)، 11 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 356-5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الثاني 1075ق، قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1332]
كا: عبدالرحمن بن احمد، تا: 1080ق [ف: - 221]
بي كا، تا: 1089ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه ميشن سياه، 28گ (19پ-46پ)، 19 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 6-422]
خط: نسخ و نستعليق، كا: مصطفي بن احمد صوفي، تا: دوشنبه آغاز ربيع الثاني 1098ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: رويه ميشن سبز، 52گ (125پ-176پ)، 18 و 23 سطر، اندازه: 14×18 سم [ف: 6-416]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شريف، تا: قرن 12، جا: ساوجبلاغ؛ محشي از ابن آدم و ملافصيح و محمد بن رسول و ابراهيم؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج، 31گ، 21 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 10-66]
خط: شكسته، نستعليق، كا: عبدالغني بنجاني، تا: قرن 12؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه کاغذ ساغري فرنگي، 30گ، 28 سطر، اندازه: 12/4×23/1 سم [ف: 281-1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ با اشکال هندسي؛ جلد: مقوا، 20گ، 21 سطر، اندازه: 11×20 سم [ف: 5-2405]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي با نشان «منه» و نشان هاي ديگر مانند: تاج السعيدي، عبدالرحمان، مائي، ابن مائي، جلي، محمد الوالبي قروي، زين العابدين، تعريف العلوم مشهدي، فتح الله، ابوالفتح (يامير ابوالفتح) و نورالدين و احمد بن علاقبند كه
نسخه را تمام خوانده و تعليقات دقيق و فاضلانه به خط خود دارد و در حاشيه آخرين صفحه نسخه نوشته: «قد تمت هذه الرساله قرائة مع الفاضل السيد محمد الهندي و انا الفقيرا احمد بن ملا مصطفي الشهير با ابن العلاقبند سنه 1158»؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قرمز مذهب، 65ص (33-97)، 17 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1826-10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1114ق؛ محشي؛ 51گ، 15 سطر [ف: 5-2405]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: اسمعيل بن علي بن عثمان، تا: 1122ق، جا: ارز روم مدرسه فيضيه؛ محشي از چلبي و محمد (گويا محمد بن محمد قاضي زاده يا فصيح الدين محمد نظامي م 919 كه در محرم 879 براي امير علي شير آن ها را نوشته) و از محي الدين گويا تاج سعيدي ابي الفتح محمد بن سعيد حسيني شاگرد قاضي زاده و ميرزا جان و ديگران و نشان «منه»، آغاز حاشيه ابي الفتح محمد الهادي بن ابي نصر حسيني عراقي تاج سعيدي چنين است: «الحمدلله مقدر مقادير الاشياد»؛ 28گ (52پ-79ر) [ف: 4-902]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: ربيع الاول 1147ق، براي محمد اليشدري؟؛ محشي با رمز «عبدالله بن حيدر» و «احمد بن حيدر»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 84گ، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 51-84]
آغاز: برابر؛ انجام: جري عادة القوم أن ارخوا ** و تاريخ تأليفه خيره
خط: نسخ، كا: حافظ عثمان (بن حاج عمر) آمدي، تا: 1163ق؛ جلد: مقوايي، 27گ (29پ-55پ) [ف: 21-93]
آغاز: برابر؛ انجام: و زاوية بينهما من مثلث آخر...
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فستقي، جلد: پارچه اي، 40گ، 16 سطر (7×12/5)، اندازه: 13×20 سم [ف: 143-1]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق و نسخ، كا: محمد بن ملاحسن تبريزي خطيبي، تا: 5 رمضان 1278ق؛ محشي از فصيح الدين و ابن آدم؛ واقف: ناييني؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: پارچه اي، 56گ، 11 سطر (7/6×16)، اندازه: 18×23 سم [ف: 8-196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، كا: ايوب المذنب، تا: 1311ق، جا: قلعه اربل، به درخواست ملا حسن؛ ترسيم اشكال توسط محمد حسن بن
اويس عثماني انجام يافته، با اشكال هندسي؛ جلد: مقوايي، 81ص (81-1)، 15-16 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 50-119]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد امين، تا: رمضان 1314ق، جا: مسجد کبير؛ محشي از «عبدالله بن حيدر رحمه الله» و «ابي الفتح محمد بن سعيد حسيني مدعو به تاج سعيدي» و «امين» و «منه» و «شوکي»، با اشکال هندسي؛ جلد: مقواي زرد، 38گ، 13-19 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2405]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مهدي بن علي طباطبائي، تا: 1349ق؛ كاغذ: سفيد فرنگي، 53گ، 13 سطر (9/5×12)، اندازه: 17×21/8 سم [ف: 197-8]
خط: نسخ، كا: احمد بن اسماعيل، بي تا؛ كاغذ: ترمه، جلد: مقوا، 14 سطر (8×12/5)، اندازه: 13/5×18/5 سم [ف: - 109]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «ق» و «م» و «عبدالرحمن» و «قاضي»، با اشکال هندسي؛ جلد: مقوا با روکش پارچه اي، 33گ، 14 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 5-2405]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 39گ (31پ-69)، ابعاد متن: 8×15، اندازه: 17×23/5 سم [ف: 203-14]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، بي تا؛ محشي با امضاي «منه»؛ تملك: محمد شفيع؛ كاغذ: هندي نخودي، جلد: مقوا با روكش كاغذي ابره آبي، 46گ، 15 سطر (7×13)، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 288-13]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا [ف: 4-224]
آغاز: برابر؛ انجام: مثلا علي خط اب فنخرج من نقطه اعمود اج و
نجعله مساويا لب و من ب خط ب د موازيا و من ج خط ج موازيا لاب...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با امضاي بيضاوي، ابن آدم، محي الدين، منه، مير ابوالفتح و...، با اشكال هندسي؛ كاغذ: نخودي، 24گ، 15 سطر (10×16/5)، اندازه: 18/5×22 سم [رايانه]
آغاز: برابر انجام: لتحصيل ما أردت واف بما جرت الاشارة اليه فالاولي أن أقتصر عليه فليكن هذا آخر...
خط: نسخ، كا: محمد بن الحاج حسين، بي تا؛ جلد: چرم مشكي، 44گ (1پ-44پ)، 25 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [مؤيد: 1-259]
كا: حسن بن محمد مقيم ايرواني، بي تا؛ 36گ (59پ-94پ)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1-237]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا؛ قطع: رقعي [ف: - 324]
خط: نسخ، كا: محمد بن مرتضي بن محمود مشهور به محسن (فيض كاشاني)، بي تا؛ با اشكال هندسي، مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 70گ (17پ-86ر)، 13 سطر، اندازه: 8×13 سم [ف: 20-233]
š.-u aškāl-it ta’sīs
عماد، مسعود بن معتز، ق9 قمري
emād, mas‘ūd ebn-e mo‘tazz (- 15c)‘
وابسته به: اشكال التأسيس؛ سمرقندي، محمد بن اشرف (- 7)
تاريخ تأليف: جمادي الاول 823ق؛ محل تأليف: سمرقند شارح مسعود بن معتز مدعو به عماد نظامي مشهدي است. در پايان نسخه آمده است: «للشارح رحمه الله في التاريخ: ساء ل يوماً عن تاريخه ** مقترح ابغض اشكاله/ ثم اذ اجدت به لمغزاً ** صور بالعسجد اشكاله (823)»
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 5355
آغاز: بسمله، افتتح المص رحمه الله كتابه بعد ما قال، بسمله تميناً و تبركاً بقوله الحمدلله اداءً لبعض حقوق ما استغرقته من اصناف الانعام التي تأليف هذه الرسالة اثر من آثارها؛ انجام: و حسن اولئك رفيقاً، و قد كان فراغي عنه و انا الفقير الي الغني الازلي الابدي مسعود بن معتز المدعو بعماد النظامي المشهدي لسبع ليال تعين من جمادي الاولي سنه ثلاث عشرين و ثمانمائة بسمرقند حميت عن الآفات و وقيت عن العاهات
خط: نسخ، بي كا، تا: نيمه اول قرن 9؛ افتادگي: انجام؛ پس از آن يازده صفحه فوايدي است درباره بعضي مطالب هندسي از شارح مزبور از جمله حاشي هاي است بر قول او در شكل 34 (= و الالزم تساوي الكل و الجزء) و فوايد ديگر (آخر موجود: اعني ح، ه، و، وهو)؛ واقف: ملامحمد كاظم؛ كاغذ: حنايي سمرقندي، جلد: پارچه اي، 78گ، 15 سطر (7×10/6)، اندازه: 13×18 سم [ف: 8-199]
š.-u aškāl-ut-ta’sīs
ثقفي، احمد بن ابراهيم
saqafī, ahmad ebn-e ebrāhīm
وابسته به: اشكال التأسيس؛ سمرقندي، محمد بن اشرف (- 7)
متن آن در برهان هاي جبر و مساحت است از اصول اقليدس.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 3418/5
آغاز: و الخاقان الافخم... اصدق السلاطين دنيا و احقهم يقينا و او فرهم علما... «بسمله، حمدله، و بعد فان جماعة من الفضلاء و طايفة من الاصدقاء التمسوا مني رسال ة تكون مقدمه... في اقتناء». اتخاذ «براهين العلوم الحسابية» الظاهر انه اراد بالعلوم الحسابية هاهنا القوانين التي هي مسائل علم الحساب.؛ انجام: و هذه الاشكال الخمسة الاخيرة من ثانية كتاب الاصول للاقليدس و ليكن هذا آخر الكلام و الحمدلله علي الاتمام... و كان الفراغ من تعليق هذه النسخة المباركة علي يد مؤلفها لنفسه... احمد بن ابراهيم المرحوم... ابن ابراهيم بن محمد لبوساش بن محمد بن ابي احمد بن ابراهيم بن علي ابراهيم بن قاسم بن يحيي بن ساعد الثقفي الطالعي البصري... يوم السبت رابع عشرين شوال احد شهور ستة و تسعين و تسع مائة و صلي الله علي محمد و آله و صحبه و سلم
خط: نسخ، بي كا، تا: 996 ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن سياه، 24گ (62ر-85ر)، 32 سطر، اندازه: 15/6×21/1 سم [ف: 6-403]
š.-u aškāl-ut-ta’sīs
وابسته به: اشكال التأسيس؛ سمرقندي، محمد بن اشرف (- 7)
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 93
خط: نسخ، كا: مصطفي پسر علي اسكداري دروان، تا: رجب 1095ق؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-902]
š.-ul-aškal-il-kurīyya li-minālāwus
ابن عديم، محمد بن هبة الله، - 518 قمري
ebn-e ‘adīm, mohammad ebn-e hebat-ol-lāh (- 1125)
وابسته به: الاكر؛ مانالاوس
جمال الدين محمد بن كمال الدين ابن العديم عمر بن احمد بن هبة الله بن محمد بن ابي جراد، شاگرد جمال الدين محمد بن واصل.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 670/1- ف
نسخه اصل: مانيسا گنل ش 1706؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 699ق، جا: تبريز؛ 105گ (1پ-105پ)، 18 سطر [فيلم ها ف: 1-521]
š.-ul-ašknawānīya
ريزي، ابوالقاسم بن علي، ق13 قمري
rīzī, ab-ol-qāsem ebn-e ‘alī (- 19c)
اصفهان؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 14
كاتب = مؤلف، تا: جمادي الثاني 1281ق [نشريه: 5-300]
š.-u iṣṭilāḥāt-i jāmi‘-ir-rumūz
مهاجر بلغاري بخاري
mohājer-e bolqārī boxārī
وابسته به: جامع الرموز؛ خراساني قهستاني، شمس الدين محمد (- 962)
الفاظ و اصطلاحات «جامع الرموز» شمس الدين محمد خراساني قهستاني در اين كتاب جمع آوري و به ترتيب الفبائي تنظيم و به عربي و فارسي و تركي ترجمه شده است.
قم؛ معصوميه؛ شماره نسخه: 506/2
آغاز: الحمد لله الذي حمدته الموجودات بالالسنة المختلفات و نطقت البرايا بنعوت جلاله بانواع الاصطلاحات و متفاوت اللغات؛ انجام: و يطفوء اطفاء فوق الماء و طفوا علاق، يتجاسرو التجاسر جرئت و اقدام، يتجافي التجافي بيكسو شدن، يستأني الاسيتناء چشم داشتن و يعدي بالباء مصادر امام بيهقي
خط: نسخ، كا: عوض محمد، تا: پنج شنبه آخر ربيع الثاني 1284ق؛ جلد: تيماج سوخت، 15گ (25پ-39پ)، 21 سطر (11×21)، اندازه: 16×26 سم [ف: 2-126]
š.-u iṣṭilāḥāt-il ḥikma
شبيه رسالة الحدود ابن سينا است.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 5686/4
آغاز: بسمله. حمدله. فهذا انجم الولاية لمن اراد لمن اراد الهداية و بالنجم هم يهتدون بل شمس الحقيقة لمن سلك الطريقة؛ انجام: الدليل ما يكشف عن مدلوله عقلا... و المتنبه الي اللفظية و ما للغوية...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: ترمه و فستقي آبي، جلد: ميشن ترياكي، 17گ (81پ-97پ)، اندازه: 13/8×20/5 سم [ف: 465-8].
š.-e estelāhāt-e hall-ol-masā’el
نوبخت منجم باشي، عبدالله
nowbaxt monajjem bāšī, ‘abd-ol-lāh
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16631
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e estelāhāt-e d.-e hāfez = ešārāt-e d.-e hāfez
وابسته به: ديوان حافظ شيرازي؛ حافظ شيرازي، شمس الدين محمد (- 792)
رساله اي كوتاه در بيان اصطلاحات عرفاني ديوان حافظ شيرازي است كه به روش عرفاني قادريه تحرير شده است در اسرار لسان الغيب، مقدمه در اسامي عشق و عاشق و معشوق، فصل توسط اسامي آلات طرف عشرت، خاتمه در اسامي احوال عاشق و معشوق. سرآغاز آن با رشف الالفاظ حسين بن احمد خالدي شبيه است ولي انجام آن متفاوت است.
آغاز: حمد و سپاس خداي را جل جلاله كه در معاني در صورت بيان عيان مي كند و طراز حقايق را در پس پرده دقايق مجاز نهان.؛
انجام: آفتاب: فناي مطلق و وصلت را گويند؛ ماه تابان: تجلي جمال مهر و محبت را گويند و الله اعلم بالصواب.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقوا، 11گ (46پ-56پ)، 14 سطر (6×12)، اندازه: 13×20 سم [ف: 2799-12]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج، 9گ (62ر-70ر)، اندازه: 19×20 سم [ف: 168-33/1]
š.-e estelāhāt-e d.-e hāfez
وابسته به: ديوان حافظ شيرازي؛ حافظ شيرازي، شمس الدين محمد (- 792)
شامل يك مقدمه است در اسامي: عشق و عاشق و معشوق دوستي محض را گويند و خاتمه در احوال عاشق و معشوق مقام وصال و قدرت را گويند... . اين رساله شباهت هايي با رساله مشواق فيض كاشاني و با رساله رشف الالحاظ في شرح الالفاط خالدي دارد و ظاهراً همان رساله قبل است كه «اشارات ديوان حافظ» نيز ناميده شده و انجام آن كاملاً هماهنگي دارد.
آغاز: بسمله الحمدلله اولا و آخرا... اما بعد بدان كه اهل تحقيق الفاظ خط و خال در سلك نظم كشيده اند و هر يك مظهر معني عظيم گردانيده و حقايق و دقائق را در اين خط نموده اند علي الخصوص اشاراتي و نكاتي كه حضرت خواجه شمس الدين محمد در ديوان شريف الفاظ غريبه بسيار آورده در سلك بيان كشيده از عوام كه معتقد اشعار لطيف ايشانند پي به معاني آن نبرده اند و اسرار لسان الغيب ندانسته اند پس واجب بود آن الفاظ و لغات مشكله را در رشته شرح كشيدن تا بدانند كه چرا فرموده اند بدين اسماء اشارات چه معني حقايق خواسته اند خواص را از اين تكرار و عوام را از اين اظهار نفع كلي رسد
انجام: وجود صفاي عاشق و معشوق را گويند و آفتاب فناي مطلق را گويند. ماه تابان تجلي جمال مهر و محبت را گويند.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: گالينگور مشكي، 8ص (286-293)، 13 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 561-3]
آغاز و انجام: برابر
فقط خطبه و مقدمه کتاب که در اسامي عشق و عاشق و معشوق است موجود مي باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي:
انجام؛ جلد: تيماج مشکي، 6گ، 19 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 1-379]
آغاز: برابر؛ انجام: تجلي جمال مهر و محبت را گويند وجود صفاي عاشق و معشوق را گويند وصال دريافتن اسرار و مراقبت را گويند هجر بند اهتمام طلعت معشوق را گويند تمت الاستعارات
مؤلف در حل و توضيح کلمات و اصطلاحات ديوان حافظ که باعث اشتباه در نزد عوام شده بود اين رساله را تأليف نموده و
کلمات عرفاني را از ديدگاه آنان معني کرده است؛ خط: نستعليق، كا: مجرم نائيني، تا: قرن 13؛ 10گ، 10 و 11 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 1-141]
آغاز و انجام: برابر
دو عنوان دارد: در اسامي عاشق و معشوق، در اسامي احوال عاشق و معشوق؛ خط: نستعليق، كا: محمد شفيع بن محمد تقي لاري، تا: قرن 13 و 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 7گ (134-140)، 14 سطر (8×14)، اندازه: 11×17 سم [ف: 13-3353]
آغاز: برابر؛ انجام: بوسه: استعداد قبول كلام و معني را گويند (تمت ترجمه الفاظ و معني كلام... خواجه حافظ شيرازي رحمه الله.)
در تفسير اصطلاحات ديوان حافظ است در يك مقدمه در اسامي عشق و عاشق و معشوق و خاتمه در اسامي احوال عاشق و معشوق؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 8گ (44-51)، 22 سطر (9×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3152-13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ سفيد فرنگي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ، 16 سطر (6/5×16)، اندازه: 10×21 سم [ف: 1-512]
š.-e estelāhāt-e d.-e hāfez
وابسته به: ديوان حافظ شيرازي؛ حافظ شيرازي، شمس الدين محمد (- 792)
رساله كوتاهي است در شرح اصطلاحات عرفاني ديوان حافظ و مشتمل بر يك مقدمه در اسامي عشق و عاشق و معشوق و يك فصل در توضيح اسامي آلات طرب. اين رساله غير از لطايف غيبي با لطيفه غيبي محمد دارابي مي باشد.
قم؛ دارالحديث؛ شماره نسخه: 221/4
آغاز: حمد بي حد و ثناي بي عدد و سپاس بي قياس خدايي را كه جميع دايره حافظان ارزاق پروانه سلطان ارادت اوست بي مانندي كه رفع بنياد سبع طبقات؛ انجام: سعادت خواندن ازلي را گويند شقاوت راندن ازلي را گويند پاكبازي توجه خالص را گويند حضور مقام وحدت و فرح دل را گويند خواب فناي اختياري را گويند. تمت الكتاب.
خط: نستعليق، كا: محمود بن عبدالعلي بيك قراگوزلو از طايفه حاجيلو، تا: 1283ق؛ 5گ (152پ-156ر)، 15 سطر [ف: - 238]
š.-e estelāhāt-e d.-e movlavī va ‘attār va šahāb-e sohravardī
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1920/14
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 25 شعبان 1080ق؛ 4گ (123ر-126ر) [ف: 5-398]
š.-e estelāhāt-e sūfīyān
مودود لاري، محمد علي، - 937 قمري
movdūd lārī, mohammad ‘alī (- 1531)
وابسته به: اصطلاحات صوفيان = اصطلاحات صوفيه؛ عبدالرزاق كاشي، عبدالرزاق بن احمد (- 736)
اهدا به: نظام الدين خليفه
شرحي است بر «اصطلاحات الصوفية» مولي عبد الرزاق کاشاني، متن را با عنوان «قوله» گزارش کرده و از خود بر آن افزوده است و شعرهايي از خود نيز آورده است. در آن از حجة الاسلام در كنوز الجواهر و قيصري و صاحب رساله قدسي ياد شده است.
آغاز: بسمله، يا من انطق لسان الکمل من الکلم بحقايق المعارف و دقايق اللطايف... و بعد مقرر است که صوفيه را مثل ديگر علماء مصطلحي چند است، اما آن چه خدمت علامه... عبدالرزاق کاشي نوشته اند...
انجام: في کل يوم سبعين مرة و الله اعلم و احکم بالصواب.
[نسخه هاي منزوي 1037/2؛ دنا 442/6 (5 نسخه)؛ طرايق الحقايق 114/3؛ لارستان كهن 148؛ فهرستواره منزوي 88/7 (2 نسخه)]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ مجدول؛ تملك: ميرزا مسيح پسر امام جمعه؛ جلد: تيماج، 156گ، 17 سطر (7/5×15/5)، اندازه: 12×23 سم [رشت و همدان: ف: - 1137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن علي مردان كمر هاي، تا: شنبه 19 شوال 1279ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 149گ، 16 سطر، اندازه: 13/4×20/2 سم [ف: 2-30]
آغاز: الالف يشار به الي الذات الاحدية اي الحق. من حيث هو اول الاشياء
بي كا، تا: 1288ق؛ 17 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 2-359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن حاجي محمد قلي قزويني عاشوري، تا: 29 رجب 1297ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج سبز، 106گ، 22 سطر، اندازه: 14/5×22/5 سم [ف: 5-2406]
آغاز و انجام: برابر
تا «باب الغين الغراب... الغين» است؛ خط: نستعليق، كا: شيخ محمد علي كرمانشاهي، تا: قرن 13 و 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 347ص (1-347)، 15 سطر (7×14)، اندازه: 11×18 سم [ف: 2865-12]
š.-e estelāhāt-e sūfīyān
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 4003/4
آغاز: آغاز نانويس مانده و در آن آمده: وصل دوم در اسامي كه ميان عاشق و معشوق داير و مشترك است
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ 13گ (70ر-82پ) [ف: 7-139]
š.-e estelāhāt-e ‘ārefān
نويسنده پس از دعا و التماس از حضرت باري تعالي به بيان «فرق بعد الجمع» و «بقاء بعد الفناء»، «مازاغ البصر و ماطغي»، «ان تعبدالله كانك تراه»، «معني مشاهده»؛ «رهانيدن مرغ لاهوتي كه محبوس قفس ناسوتي است» و «معني عشق» مي پردازد.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2926/5
آغاز: بسمله، خداوندا بعزت آن كه بفردانيتت؛ انجام: تيغ لادر قتل غير حق براند در نگر زان پس كه بعد لا چه ماند.
بي كا، تا: محتملاً قرن 10؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، مشكي، 11ص (97-87)، 17 سطر (10×16)، اندازه: 17×22 سم [ف: 6-656]
š.-e estelāhāt-e ‘orafā’
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17537 ض
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e estelāhāt-e ‘olūm = ta‘rīfāt
در اين رساله، اصطلاحات علوم مانند: كلام، آداب البحث، علم معاني، علم بيان، بديع و غير اينها شرح و توضيح داده شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11838/2
آغاز: الحمد هو الثناء باللسان الوصف بالجميل علي جهة التعظيم و التبجيل الشكر هو فعل شيء بتعظيم المنعم بسبب كونه منعماً؛ انجام: هو قوة يحفظ ما يدرك الحس المشترك من صور
المحسوسات بعد غيبوبة المادة بحيث يشاهده الحس المشترك كلما التفت اليها فهو...
خط: نستعليق، كا: عبدالله فرزند امام وردي، تا: 1251ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با روكش كاغذي سبز، 5گ (103-99)، 14 سطر (7×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 30-84]
š.-u iṣṭilāḥāt-in min k.-it taqrīb
وابسته به: التقريب فی اسرار الترکيب؛ جلدکی، علی بن ايدمر (-762ق)
شرحي است بر برخي از اصطلاحات علم كيميا كه جلدكي در كتاب «التقريب في اسرار التركيب» ذكر نموده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12527/3
آغاز: في ذكر الاشياء التي احال عليها الشارح في كتابه المسمي بالتقريب و غير ذلك مما يحتاج اليه الطالب في تدبير الاجساد من تصعيد و تشميع و تطهير؛ انجام: فهذه هو القوي التي اشار اليها الشيخ انها تقوي الناظر يعني انها تناسب العين و توجب فيها قوة و زيادة و منفعة و السلام.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج زرد، 4گ (204پ-207پ)، 26 سطر [ف: 36-55]
š.-u aṣl
اين كتاب كه در نحو است ابتداء از كلمه آغاز مي نمايد و بعد ابواب نحو را از مرفوع و منصوب و مجرور تابع و مبني را شرح مي كند. به ظاهر كتاب بايد شرح متني باشد كه متن به صورت «اصل» و شرح با كلمه «ش» آمده است. در آخر نسخه دو صفحه درباره صله و موصول دارد. [به نظر مي رسد همان «شرح قطر الندي و بل الصدي» ابن هشام باشد]
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 1737
آغاز: بسمله و به نستعين، الكلمه قول تفرد تطلق الكلمه في اللغة؛ انجام: و بمنه و كرمه انه الجواد الكريم الروؤف الرحيم.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1246ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، رويه تيماج مشكي، 113گ، 16 سطر (10×15)، اندازه: 16/5×20 سم [ف: 319-10]
š.-ul-iṣlāḥ wa fīhi-l-fawzu wa-ṣ-ṣalāḥ
وابسته به: الاصلاح و فيه الفوز و الفلاح = اصلاح العمل؛ طباطبائي، محمد بن علي (1180-1242)
رساله اي متوسط در شر «الاصلاح و فيه الفوز و الصلاح» سيد محمد بن علي مجاهد طباطبايي است و در آن به شرح مشکلات لفظي و معنوي آن پرداخته شده است.
كاشان؛ مدرسه سلطاني؛ شماره نسخه: 154/4
آغاز: الحمدلله رب العالمين والعاقبة للمتقين و الصلوة و السلام علي محمد وآله اجمعين... و فيه مقاصد... في الوضوء قال الله تعالي اذا قمتم الي الصلوة فاغسلوا وجوهکم وايديکم الي المرافق؛ انجام: و هل يثبت له الخيار فورا او يمتد بامتداد مجلس الخبر او يمتد الي ان يتفرق الميت الاقرب الاخير کما في لک.
از ابتداي طهارت تا پايان آن و تمام کتاب البيع؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: ذيحجه 1239ق؛ با خط خوردگي بسيار، محشي، در برگ اول نسخه جمل هاي است که ظاهراً مؤلف رساله نوشته: «شرحي علي زبدة الاصلاح قليل من طهارة و تمام بيعه» با توجه به اين که کتابي به نام زبدة الاصلاح نداريم و نسخه در سال 1239ق کتابت و تأليف شده و همان زمان سيد محمد مجاهد طباطبائي صاحب «الاصلاح وفيه الفوز و الصلاح» در حال حيات بوده است، محتمل است شرح يکي از تلامذه ايشان بر آن کتاب باشد، در هامش برخي صفحات آورده «قوله دام ظله» که اشاره به متن شرح شده مي باشد؛ جلد: تيماج مشکي، 50گ، 28 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ]
š.-e asl-ol-osūl
وابسته به: اصل الاصول؛ استرآبادي، محمد جعفر بن سيف الدين (1263-1198)
[دنا 443/6؛ فهرستواره منزوي 368/9]
غير همانند:
آغاز: و بدان كه بيان مطالب مذكوره در توحيد در اين اصل و شرح است؛ انجام: و دفع احتياج كننده همه ممكنات است در همه افعال
شرح و توضيح مختصري است بر رساله «اصل الاصول»، با عناوين «ص - ش» شايد از خود شريعتمدار استرآبادي؛ خط: نسخ، كا: اسدالله موسوي، تا: 9 ذيحجه 1253ق، جلد: تيماج مشكي، 4گ (3پ-6ر)، 18 سطر، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 240-10]
آغاز: بدان كه بيان مطالب مذكوره در توحيد در اين اصل و شرح است ص توحيد يعني خداوند عالم واجب الوجود بالذات كه صاحب جميع صفات كمال و جمالست و منزه از جميع صفات نقص و صاحب جلالست و صفات ذاتيه او عين ذات او است واحد و يكتا است و بي شريك و بي همتاست ص خداوند واجب الوجود ش يعني خدائي كه هستي او ضرور است؛ انجام: از جمله
اصول دين است و منكرش كافرين است و نجس است و با تقصر مخلد در آتش جهنم است. چون جماعتي از حكماء قاصرين تمت بالخير و الظفر
مؤلف و شارح معلوم نشد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي، 14گ، 20 سطر، اندازه: 21/5×36 سم [ف: 2-726]
شرح اصول- روضه
š.-u usūl-i uqlīdis
كرابيسي، احمد بن عمر، قرن 3 قمری
karābīsī, ahmad ebn-e ‘omar (10c)
وابسته به: الاصول = في اصول الهندسه و الحساب = كتاب الاصول؛ اقليدس (306-283 ق.م)
رشت؛ جمعيت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 81 س
خط: نستعليق، بي كا، تا: 3 ذيحجه قرن 13؛ اندازه: 13/5×23 سم [رشت و همدان: ف: - 1137]
š.-ul-uṣūl-il akbarīyya
الله آبادي، علي اكبر بن علي، - 1091 قمري
allāh ābādī, ‘alī akbar ebn-e ‘alī (- 1680)
وابسته به: الاصول الاكبرية؛ الله آبادي، علي اكبر بن علي (- 1091)
شرح مزجي است بر الاصول الاكبريه خود با توضيح عبارات و آوردن مثال.
آغاز: بحمد المنان الكريم و بالصلواة علي رسوله محمد ذي الخلق العظيم، و علي آله الذين هم علي الصراط القويم؛ انجام: اكتفي بعضهم بنقطة واحدة لان الفرق بين المعجمة و المهملة يحصل بها.
خط: نستعليق، كا: ميان بختا، تا: 11 شوال 1059ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج حنايي، 157گ (53پ-209ر)، اندازه: 16/5×29 سم [ف: 1-278]
آغاز: و بحمد الله المنان الكريم و بالصلوة علي رسوله محمد.؛ انجام: و حمل عليه اولاء في زيادة الواو.
تذکر: در فهرست شارح ناشناس؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 210گ، 17 سطر، اندازه: 17×24 سم [ف: 1-137]
شرح اصول البزدوي- كشف الاسرار
š.-u usūl-il-bazdawī
وابسته به: كنز الوصول الي معاني الاصول = اصول الفقه = اصول البزدوي؛ بزدوي، علي بن محمد (400-482)
شرح مزجي است بر نيمه دوم كتاب كنز الوصول. اين شرح، غير از «كشف الاسرار و التقرير» مي باشد.
[دنا 443/6؛ ايضاح المكنون 388/2؛ كشف الظنون 112/1]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12399
آغاز: باب اقسام السنة: السنة طريق الرسول في بيان الاحكام، قولاً او فعلاً او سكوتاريا، و الخبر و الحديث يختصان بالقول؛ اعلم ان السنة النبي عليه السلام؛ انجام: له تناوله نظراً له و يضمن الجزاء لبقاء الخطر و كذا هيهنا يرخص له التناول لكن يجب الضمان و الله المستعان و عليه التكلان و الله اعلم باالصواب و اليه المرجع و المآب
خط: نسخ تركستاني، بي كا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: شرقي، جلد: برون چرم مذهب، 271گ، 21 سطر (14×19)، اندازه: 22×30 سم [ف: 31-354]
š.-u usūl-il ḥadīṯ
قارصي، داود بن محمد، - 1172؟ قمري
qāresī, dāvūd ebn-e mohammad (- 1759)
وابسته به: رسالة في اصول الحديث؛ بركلي، محمد بن پيرعلي (981-929)
تاريخ تأليف: ربيع الثاني 1151ق؛ محل تأليف: مصر
رساله اي در شرح اصول الحديث در بيان اصطلاحات و فروعات علم حديث به روش و شيوه اهل سنت است.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي اعز العلماء العالمين و المحدثين العادلين و رفع الحافظين المتصلين و المنقطعين و الواقفين...
انجام: فصلناها اي الاسامي مع بيان مدلولاتها ازاله لحيرتهم و صدقة جارية لهم و لغيرهم الحمدلله الذي هدانا لهذا و ما كنا لنهتدي لولا ان هدانا الله...
چاپ: در مصر چاپ شده.
[الاوقاف العامة بغداد 255/1؛ دنا 443/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1192ق؛ جلد: مقوا با روكش اسليمي، 19گ (2پ-20ر)، اندازه: 17×21 سم [ف: 76-33/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن صوفي، تا: 1357ق، جا: اربل؛ مصحح؛
كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: گالينگور، 24گ (98پ-121)، 16 سطر (9/5×16/5)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 179-18]
š.-e osūl-el hokm fī nezām-el ‘ālam
كافي آق حصاري، حسن بن طرخان، 951-1025 قمري
kāfī āq hesārī, hasan-e bn-e tarxān (1545 - 1616)
اهدا به: سلطان محمد خان
تاريخ تأليف: ذيحجه 1004ق
از كافي آق حصاري كه نخست به عربي نوشته و سپس به دستور سلطان محمد خان بن مراد خان به تركي ترجمه و شرح آميخته كرد، در يك مقدمه است: سبب نظام العالم و چهار اصل: سبب نظام السلطنة، الراي و التدبير، وجوب استعمال آلات الحرب و القتال، اسباب الظفر و العون من الله، و خاتمة في الصلح و العهد. نام مؤلف و كتاب و تاريخ در ديباچه و پايان هست.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3745
آغاز: حمد اول ناصر قهاره كه ايتدي منصور ** عسكر دين ظفر رهبري كفري مشهور... اما بعد شول زمانكه پادشاه ظل الله و شهنشاه عالم پناه... محمد خان بن سلطان مرادخان بن سلطان سليم خان بن سلطان سليمان خان؛ انجام: معذور بيورلران شاءالله تعالي.
خط: نستعليق، كا: حمدي آقحصاري (شاگرد مؤلف)، تا: نيمه هاي ذيقعده 1042ق؛ مجدول؛ كاغذ: استنبولي، جلد: تيماج قهوه اي، 35گ، 21 سطر (7×15)، اندازه: 12×20 سم [ف: 12-2738]
š.-ul uṣūl-il xamsa
همداني، عبدالجبار بن احمد، 359-415 قمري
hamadānī, ‘abd-ol-jabbār ebn-e ahmad (971 - 1025)
بحث هاي مفصل اعتقادي و كلامي را با توجه به مذهب اعتزال كه قاضي عبدالجبار رئيس آن بوده در اين شرح مطرح كرده در فصول متعدده، با رد و ايرادات فراوان و عناوين «فان قيل - قلنا».
[معجم المؤلفين 78/5؛ هدية العارفين 498/1؛ دنا 443/6]
شرح و حواشي:
1- تعليق شرح الاصول الخمسة
آغاز:... الاصول الخمس... مادلك الشيء فقال الواجب هو... احترازا من الواجبات المجبرة التي لها بدل يقوم مقامها و يسد مسدها
نسخه اصل: كتابخانه واتيكان - رم 1028؛ خط: نسخ كم نقطه، بي كا، تا: شنبه شعبان 745ق؛ مصحح، در پايان نيز سوالي در معناي غيبت و جواب آن از قاضي عبد الجبار و شكلي نجومي؛ تملك:... بن احمد بن... المرادي؛ 495ص [عكسي ف: 4-467]
آغاز: ان قيل ما اول ما اوجب الله عليك فقل النظر المؤدي الي معرفة الله تعالي
كا: علي بن عبدالله عناري، تا: چهارشنبه 3 شوال 1108ق؛ 8ص (31-24) [عكسي ف: 4-135]
š.-ul-uṣūl-il xamsa
آل عبدالجبار خطي، محمد بن عبد علي،- 1259 قمري
āl-e ‘abd-ol-jabbār-e xattī, mohammad ebn-e ‘abd-e ‘alī (- 1843)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 2688/4
آغاز: بسمله الحمد لله الذي الهمنا معرفته
كامل؛ خط: نسخ، كا: محمد علي بن يوسف بحراني، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با تيماج ليمويي، 142گ (61-202)، اندازه: 15×22 سم [ف: 4-1391]
š.-e osūl-e xamsa
مشهد؛ نواب؛ شماره نسخه: 8/20
خط: نستعليق، كا: سيد صدرالدين عربي استرآبادي، تا: 1254ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 12گ (92-103)، 23-14 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: - 21]
شرح اصول الدين- شرح العقائد
š.-u usūl-id-dīn
حسيني خلخالي، عزيزالله بن عنايت الله، ق10 قمري
hoseynī xalxālī, ‘azīz-ol-lāh ebn-e ‘enāyat-ol-lāh (-16c)
وابسته به: الاعتقادات = اصول الدين؛ شيخ طوسي، محمد بن حسن (385-460)
اهداء به: شاه زاده سلطانم صفويه
تاريخ تأليف: 967ق
شرحي است بر رساله اصول دين ابوجعفر محمد الطوسي.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 194
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي لا اله الا هو و هو العلي العظيم و
الصلوة؛ انجام: ما اخبر به المعصوم فهو حق و صدق لما تقرر من استحالة الكذب علي المعصوم.
خط: نسخ، كا: عبدالقادر التوني، تا: 967ق؛ واقف: سلطانم صفويه، قرن نهم؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه اي زرد اخري، 16گ، 9 سطر، اندازه: 13×18 سم [ف: 1-139]
š.-e osūl-ed-dīn
بروجردي، محمد علي بن محمد كريم
borūjerdī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad karīm
در سه «باب».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 891/3
آغاز: پس از بسمله و حمد. الحمدلله الذي احل لنا النكاح... غرض از تحرير و جيزه آن است كه جمعي از برادران اعياني و دوستان... اما بايد دانست كه ظاهر اقوال اصحاب آن است كه عقد دائم به لفظ نكاح و تزويج هر دو واقع مي توان گردد؛ انجام: كه اول مدت ثاني را بعض از مدت اول قرار دادم صحيح نخواهد بود چار حال اين است كه تجديد صيغه نمايد به مدتي كه منظور طرفين بوده.
بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج ترياكي، 21ص (74-94)، 13 سطر (5×10)، اندازه: 10×15 سم [سنا: ف: 2-85]
š.-u usūl-id-dīn
غير همانند:
آغاز: قوله يجب علي المكلف، هذا الكلام مشتمل علي بحثين الاول وجوب معرفة الله تعالي؛ انجام: و كتب التواريخ المدونة و اخبار المعمرين، و هذا ما ذكرناه من شرح المسائل الاصولية
شرحي است توضيحي مختصر با عناوين «قوله - قوله» بر رساله اي در اصول دين كه مطالب در آن متن با عناوين «يجب أن يعلم» شروع مي شود؛ خط: نستعليق، كا: محمد هاشم بن محمد سميع جنيدي شيرازي، تا: 1117ق؛ جلد: مقوايي، 7گ (111پ-117ر)، اندازه: 18/5×29 سم [ف: 14-77]
آغاز: بسمله و به نستعين. الحمدلله الذي شهدت بوجوده جميع الكائنات و الصلوة و السلام علي سيدنا المبعوث بالآيات الواضحات؛ انجام: نحو ذلك مما هو مسطر في كتب علماء السنة (و يوخذ منه وجوب صدق الرسل... فيلزم ان لايكون. في جميعها مخالفة).
گزارشي است آميخته براي رساله «اصول الدين» سنوسي؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ اين گزارش در نسخه كم دارد؛ 21گ (123پ-143پ) [ف: 6-2281]
š.-e osūl-e dīn
غير همانند:
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1199ق؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-902]
آغاز: بسم الله يعني ابتداء مي كنم من در خواندن و مانند آن در حالتي كه متلبسم من بذكر اسم الله؛ انجام: در بهشت بنده مؤمن را هشتصد زن باكره و چهار هزار زن و دو حورالعين كرامت مي كند كه...
شرحي است مختصر بر رساله اي در اصول دين كه با عناوين «اصل - شرح» آن را شرح نموده است و ظاهراً متن «آب حيات صغير» مرحوم استرآبادي است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 مصحح؛ 29گ (79ر-107پ)، 16 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [محدث ارموي مخ: 2-841]
آغاز: الحمدلله الذي جعلنا من المتمسكين بولاية علي أميرالمؤمنين عليه السلام؛ انجام: و ذهابنا اياك و صلي الله علي محمد و آله الطيبين الطاهرين المعصومين
كتابي است در بيان اصول پنجگانه عقايد؛ خط: نستعليق، كا: احمد قوام، تا: جمعه 15 رمضان 1281ق؛ مجدول؛ مهر: «يا علي الأعلي» (بيضی)، غلامحسين خان مالك 1315؛ جلد: تيماج قهوه اي، 67گ، 14 سطر، اندازه: 14×21 سم [مؤيد: 3-614]
š.-u usūl-iš šāšī
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 17348
بي كا، بي تا؛ خريداري از مصطفي حسيني؛ اندازه: 17×22/3 سم [رايانه]
شرح اصول كافي- فهرست الكافي
شرح اصول كافي- تحفة الاولياء
شرح اصول كافي- الشافي في شرح الكافي
شرح اصول الكافي- حاشية الكافي
شرح اصول الكافي- كشاف حقائق الاحاديث
شرح اصول الكافي- شرح الكافي
š.-u usūl-il kāfī
خاتون آبادي، اسماعيل بن محمد باقر، 1031-1116 قمري
xātūn-ābādī, esmā‘īl ebn-e mohammad bāqer (1622 - 1705)
وابسته به: الكافي؛ كليني، محمد بن يعقوب (- 329)
تاريخ تأليف: 1108ق
شرح مفصل بر بخش هايي از «کافي» شيخ کليني، با عناوين «قوله، قوله» که در آن از استادش آقا حسين خوانساري نام برده است. اين شرح بايد بسيار بزرگ باشد (الذريعه 95/13). سراسر آن گويا ردي است بر شرح الكافي صدراي شيرازي و جاي جاي عبارت هاي او را مي آورد و سخت از او خرده مي گيرد، او را «الشارح القديم» مي خواند و در يك جا «صدرالافاضل» مي نامد. در آن از «الشارح الجديد» هم ياد مي كند و از آن گويا محمد صالح مازندراني را منظور باشد.
آغاز: الحمدلله الذي جوده حديث كل ناطق و احسانه فتق آثار كل عمل راتق الذي جعل الحديث من الصالحات.
[الذريعة 95/13؛ دنا 444-443/6 (5 نسخه)]
آغاز: الجلد الخامس من شرح اصول الکافي لمحمد بن يعقوب الکليني من الحديث الثاني من باب جوامع التوحيد و هو باب الثاني و العشرون من کتاب التوحيد من اصول الکافي الحديث الثاني من باب جوامع التوحيد؛ انجام: الي کتاب الايمان والکفر من اصول الکافي لمحمد بن يعقوب الکليني في المجلد السادس انشاء الله وحده العزيز مستعينين بعونه و توفيقه و متوکلين علي احسانه و تاييده و هو المستعان و عليه التکلان
جلد پنجم (شرح احاديث توحيد) يعني از باب جوامع التوحيد تا آخر باب الهداية من الله ادامه يافته است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: جمعه 25 شوال 1108ق؛ 255گ، 20 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف مخ - 3-1149]
آغاز: بسمله و به ثقتي، المجلد الثالث من شرح اصول الكافي من الباب السابع من كتاب التوحيد باب النسبة احمد بن ادريس... الروات كلها ثقات و عيون الا ابو ايوب فانه مشترك و الحديث ضعيف بعلة اشتراكه و النسبة بالكسر مصدر... قال الشارح القديم كان من عادة العرب ان يحافظوا علي الانساب؛ انجام: و علي كل تقدير فهذه الارادة غير الارادة و الكراهة الشرعية التابعة للامر و للنهي الواردين في التكاليف الشرعية علي ماسيجي في الاخبار الاتية مفصلا و بالله التوفيق و قد تم المجلد و قد تم المجلد الثالث من شرح اخبار اصول الكافي لمحمد بن يعقوب الكليني و بعده نشرع في شرح الباقي من الباب الخامس عشر في حدوث الاسماء ان شاء الله وحده العزيز و عليه التكلان و هو المستعان.
هفت هزار بيت؛ خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه 20 جمادي الثاني 1104ق؛ تملك: ابوطالب حسيني؛ مهر: اسدالله؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج زرد، 269گ، 15 سطر (6×12)، اندازه: 13×16 سم [ف: 421-16]
آغاز: برابر؛ انجام: بل هي علي نحو آخر علي مامر مرارا لا كاحاطة وجود الشيء بمهيته والله اعلم بكيفية ملكوته و احاطة جبروته علي ماهي عليه... سنة الاربع التي بعد المائة التي بعد الالف من الهجرة النبوية حامدا مصليا مسلما
ج 1-4؛ خط: نسخ، كا: علي بن حيدر اصفهاني، تا: ربيع الثاني 1105ق؛ مهر: «المتوكل علي الله الغني عبده محمد علي» (مربع)؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 496گ، 21 سطر، اندازه: 15/5×25 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-395]
آغاز: بسمله المجلد الرابع من شرح اصول الکافي من الباب الخامس عشر من کتاب التوحيد منه لمحمد بن يعقوب الکليني رحمه الله باب حدوث الاسماء و فيه اربعة احاديث؛ انجام: يوجد شرور وخيرات و المبداء الواحد لکونه... لا يمکن ان يکون مبداء لهما جميعاً و الا لکان شيء واحد خير او شر.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ تملک: احمد بن محمد الفقيه اصفهاني بن محمد علي هرندي در رمضان 1242؛ جلد: تيماج سرخ، 304گ، 15 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 5-2406]
آغاز: برابر؛ انجام: و فيها الكلام و النزاع اذ الكلام في بطلان الرؤية العينية التي تكون بآلة البصر أو ما يقوم...
جلد اول و دوم و سوم كتاب و تا باب نهم از كتاب توحيد را (باب في ابطال الرؤية) دارد و در نوشتن ناتمام مانده است. در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، كا: احمد حسيني، تا: 10 محرم 1311ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 266گ، 17 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 7-132]
š.-u usūl-il-kāfī
اردبيلي، عبدالحميد بن عبدالله، ق13 قمري
ardabīlī, ‘abd-ol-hamīd ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 19c)
وابسته به: الكافي؛ كليني، محمد بن يعقوب (- 329)
شرح فلسفي بخش جبر و اختيار اصول كافي
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17964
كاتب = مؤلف، تا: 1270ق [د.ث. مجلس]
š.-u usūl-il-kāfī
وابسته به: الكافي كليني، محمد بن يعقوب (- 329)
غير همانند:
كتاب عقل؛ بي كا، تا: 1063ق؛ خريداري از مهدي رحيمي [رايانه]
آغاز: هو. قوله تعالي اليوم اكملت لكم دينكم الآية معناه بحسب تفسير اهل الذكر عليهم السلام اليوم اكملت لكم دينكم بولاية علي عليه السلام و اتممت عليكم نعمتي باكمال الشرايع؛ انجام: انه بلا فائدة لتقييد رضاه باليوم باعرف قبح الاعتراض و قبح توجبهه و كان من الشاكرين. شرح ملا محمد محمد صالح رحمة الله
خط: نسخ، بي كا، تا: 1129ق؛ جلد: تيماج مشكي، مذهب، 1گ (8پ)، ابعاد متن: 9×20، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 380-20]
ج 3؛ بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 104گ، اندازه: 21×35 سم [رايانه]
شرح اصول كشف الغطاء- شرح مقدمة كشف الغطاء
شرح اعتقادات- شرح عقائد
š.-ol-e‘teqādāt
قزويني، صفي بن ولي، ق11 قمري
qazvīnī, safī ebn-e valī (- 17c)
وابسته به: الاعتقادات = العقائد؛ شيخ صدوق، محمد بن علي (311-381)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 18 شوال 1090ق؛ محل تأليف: شاه جهان آباد
در چهل و چهار «باب» كه پس از انوار العرفات ساخته شده است. شرحي است مزجي بر رساله اعتقادات شيخ صدوق كه قبل از شروع مقدم هاي مشتمل بر 12 اشاره آورده است. شارح تاريخ شروع را در مقدمه به رمز آورده و در انجام نسخه رمز را گشوده و تاريخ 1090ق را به دست آورده است البته ممكن است رمز آن هم بعد از پايان رساله از كاتب يا شخص ديگري باشد. شارح در مقدمه چنين نگاشته: «بخاطر اين احقر افقر اهل ايمان بعد از روز اتمام انوار العرفان رسيد كه شرحي موضح مكنونات عبارت و مفصح مخزونات اشارات آن حاوي اكثر نكات ضرورية معارف ديني که... به زبان فارسي قريب به فهم... بر آن نوشته... در دارالخلافه شاهجهان آباد شروع در تحرير آن نمود». وي در شرح باب ششم از زيارات عتبات به سال 1064ق ياد نموده است.
آغاز: الحمدلله و سلام علي عباده الذين اصطفي و بعد فقير واثق بفضل الله وفي علي برجاء يقيني... و ثبته علي الرشاد و السداد بموالاة من نزل فيه
انجام: و ساجرد في هذا المعني كتابا انشاء الله و بزودي مجرد مي سازم يعني تأليف مي نماييم در اين معني تاويل و تطبيق آيات متشابهه متنافيه كتابي ان شاء الله تعالي.
[دنا 444/6؛ الذريعة 102/13؛ معجم التراث الكلامي 30/4؛ دانشنامه ادب فارسي 1607/4؛ تراجم الرجال 419/1؛ فهرستواره منزوي 369/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد برات بن ملا اسماعيل قاري، تا: 1271ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي سبز مذهب، 133گ، 23 سطر (9×17)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 35-750]
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد طاهر بن محمد جعفر تبريزي، بي تا [نشريه: 4-460]
آغاز: برابر؛ انجام: آن حضرت متصل به مذكور سابق يا منفصل از آن كه نيست ميان شما مومنان.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ واقف: عليمردان خان تيموري (نصرت الملك)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 193گ، 19 سطر (7/5×15)، اندازه: 13/5×20/5 [رشت و همدان: ف: 1746]
š.-ul-i‘tiqādāt
خاتون آبادي، اسماعيل بن محمد باقر، 1031-1116 قمري
xātūn ābādī, esmā‘īl ebn-e mohammad bāqer (1622 - 1705)
وابسته به: الاعتقادات = العقائد؛ شيخ صدوق، محمد بن علي (381-311)
محل تأليف: نجف اشرف
شرح مفصلي است با عناوين «قال، اقول» بر اعتقادات شيخ صدوق با رد و ايراد بسيار، نگاشته شده پس از شرح فارسي مفصل تر وي كه به او حوالت مي دهد و مي گويد چون اين شرح را در نجف اشرف تأليف مي كنم به عربي مي نويسم.
آغاز: نحمدك اللهم و الحمد من آلائك و نشكرك و الشكر من نعمائك حمدًا يوازن عرشك المجيد و كرسيك الرفيع...
آغاز: برابر؛ انجام: عما يشركون اقول
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12، گويا اصل؛ تملك: فاضل توني با
تاريخ 1355؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 94گ، 22-25 سطر (10×18)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: - 569]
آغاز: نحمدبرابر
در اين نسخه قطعه اي از آغاز شرح در پاره اي از مباحث توحيد آمده؛ خط: نسخ، كا: محمد حسين بن شرف الدين نجفي، تا: قرن 11 يا 12، در عصر مؤلف، جا: نجف اشرف؛ به شيخ ابراهيم كردي هديه شده؛ جلد: مقوايي، 90گ (43پ-132پ)، 21 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 26-13]
š.-ol-e‘teqādāt
حسيني طالقاني، محمد باقر، ق12 قمري
hoseynī tāleqānī, mohammad bāqer (- 18c)
وابسته به: الاعتقادات = صراط النجات = اعتقادات مجلسي = سير و سلوك = رد صوفيه = مغني الاصول = اعتقاديه = العقائد = ليليه؛ مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي (1037-1110)
ترجمه و شرح مختصري است از اعتقادات عربي مجلسي. قطعه اي از اصل عربي نقل مي شود و به فارسي برگردانده شده و شرح مي گردد و داراي سرآغاز مفصلي است در نكوهش از علماي كلام و فلاسفه و ضرورت برگشت به ائمه هدي عليهم السلام در شناخت عقايد صحيح.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2251
آغاز: الحمدلله الذي أخرجنا من ظلمات الوهم ببحار الانوار... و بعد چنين گويد مسود اين اوراق فقير حقير كثير التقصير؛ انجام: و بگرداند ما را و تو را از آن كساني كه پند گيرند پس نفع دهد ايشان را پند گرفتن.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ مهر: «افوض امري الي الله عبده لطفعلي» (مربع)؛ جلد: تيماج مشكي، 197گ، 15 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 6-236]
š.-ul-i‘tiqādāt
شولستاني، عبدالله بن حسن
šūlestānī, ‘abd-ol-lāh-e bn-e hasan
وابسته به: الاعتقادات = العقائد شيخ صدوق، محمد بن علی (381-311)
گويا از ملا عبدالله بن حسن شولستاني باشد، كه دو شرح او به فارسي و عربي در الذريعه (101/13) ياد شده است. شرحي است بر اعتقادات صدوق و مؤلف در آن يادآور شده كه پيش از اين به فارسي نيز اعتقادات را شرح كرده است و اكنون به شرح عربي آن مي پردازد.
آغاز: بسمله، و به نستعين. نحمدك اللهم و الحمد من آلائك... و كان رسالة الاعتقادات للشيخ الجليل... محمد بن الحسين بن بابويه القمي... و لما كان في سالف الزمان شرحت نبذة من اوائله... بالفارسية... فشرعت في تحريره بالعربية.
انجام: قال اليمين اليه و اليه القدرة و القوة يقول عزوجل و السموات مسطورات بقدرته و قوته، سبحانه و تعالي عما يشركون.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4328
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج قرمز، 194گ، 14 سطر [ف: 12-21]
š.-ul-i‘tiqādāt
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
تاريخ تأليف: شب 14 جمادي الثاني 1237ق
چون شيخ جعفر قراگوزلو همداني را تهمت صوفي گري داده بودند، وي اعتقادات خود را نگاشته تا شيخ احسائي در آن ها نظر كرده كه آيا موافق مباني تصوف است يا خير. شيخ رساله او را با توضيحات مختصر در تبيين برخي از عبارات شرح كرده است.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2206/13
آغاز: الحمد لله رب العالمين... انه قد ارسل الي الشيخ الافخر العالم... كلمات ذكر فيها اعتقاده لانظر فيه و اقرر منه ما وافق الحق
نسخه اصل: كتابخانه مشايخ - كرمان الف 7؛ بي كا، بي تا؛ 8ص [عكسي ف: 6-261]
š.-ul-i‘tiqādāt
شريف، محمد كاظم بن محمد قاسم، ق13 قمري
šarīf, mohammad kāzem ebn-e mohammad qāsem (-19c)
وابسته به: الاعتقادات = العقائد؛ شيخ صدوق، محمد بن علي (381-311)
شرح مفصلي است بر «اعتقادات» شيخ صدوق که با عناوين «قال، اقول» برگزار شده است و از روايات و نيز اقوال فلاسفه استفاده کرده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 702
آغاز: اللهم يا من ازلک نهي لمحاول الافکار و الاوهام و دوامک
ردع لطامحات العقول و الافهام انت الله لا اله الا انت قبل القبل و خالق القبل و بعد البعد؛ انجام: قال الشيخ رضي الله عنه و قد نقل مخالفونا انه اذا خرج المهدي عليه السلام نزل عيسي بن مريم عليه السلام فصلي خلفه و نزوله الي الارض رجوعه الي الدنيا بعدموته
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ يادداشت به تاريخ 1256 و 1258ق در اول کتاب؛ جلد: تيماج قهوه اي، 75گ، اندازه: 17×21 سم [ف مخ - 3-1149]
š.-ul i‘tiqādāt
كاشاني، حبيب الله بن علي مدد، 1262-1340 قمري
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
وابسته به: الاعتقادات = العقائد؛ شيخ صدوق، محمد بن علي (311-381)
تاريخ تأليف: از دهه آخر ذيحجه 1316ق تا 20 محرم 1317ق
شرح مختصري است با عناوين «قوله، قوله» بر كتاب «اعتقادات» شيخ صدوق.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 902
آغاز: الحمد لله الذي شرح قلوبنا بلمعات عقائد الايمان و الصلاة و السلام علي من انزل عليه القرآن و آله المخصوصين باسرار التأويل و البيان
نسخه اصل: كتابخانه مؤلف كاشان؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ 176ص [عكسي ف: 3-102]
š.-ol-e‘teqādāt
ناسوتي يزدي، علي بن محمد حسن، ق14 قمري
nāsūtī yazdī, ‘alī ebn-e mohammad hasan (- 20c)
وابسته به: الاعتقادات = الاعتقادية = العقائد؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: 1352ق
شرح مختصر توضيحي نيكويي است بر رساله «الاعتقادات» شيخ بهاء الدين عاملي كه بخشي از گفته وي را با عناوين «قال» آورده و شرح مي كند.
آغاز: خداوندي را سپاس و ستايش كردن سزاست كه اگر متكلمان روزگار و سخن گستران نامدار در معرفت كنهش بينديشند
انجام: گر نيايد بگوش رغبت كس ** بر رسولان پيام باشد و بس
[دنا 445/6؛ الذريعه 103/13؛ فهرستواره منزوي 369/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مرتضي غروي (فرزند شيخ شعبان گيلاني)، تا: 1352ق؛ داراي چند حاشيه از ميرزا خليل كمره اي و شيخ عباس تهراني؛ جلد: تيماج مشكي، 55گ، 18 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 25-241]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مرتضي غروي، تا: 1352ق؛ محشي؛ كاغذ: دفتري، جلد: مشمع مشكي، 40گ، 15 سطر (10/5×13/5)، اندازه: 15×18/5 سم [ف: 40-37]
آغاز:برابر؛ انجام: و هو مقام الوقوف هذا آخر ما اردنا من المقصد الثاني من الخاتمة و... الذي هم نجوم الهداية في البداية و النهاية.
خط: نسخ، كا: مرتضي بن شعبان بن محمد مهدي بن عبدالوهاب نجفي مشهور به مدرس گيلاني، تا: ذيحجه 1352ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 55گ (31پ-85ر)، 18 سطر، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 62-44]
š.-ul i‘tiqādāt
غير همانند:
كا: نظام الدين ساوجي شاگرد شيخ بهائي، تا: 1012ق [نشريه: 7-796]
آغاز: ابتدا... (و تجوز الصلوة خلف كل بر و فاجر) لقوله عليه الصلوة و السلام صلوا خلف كل بر و فاجر و لان علما ء الامة كانوا يصلون خلف الفسقة؛ انجام: و هما اي الجنة و النار مخلوقتان الآن موجودتان تكوين و توكيد و زعم اكثر المعتزلة انهما تخلقان يوم... الجزا... يكفي الخروج عن الانتفاع به و لو اسلم.
شرحي است مزجي بر متن مختصري در كلام و اعتقادات، نويسنده متن و شارح هر دو از عامه هستند؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 44گ (56ر-99ر)، 17-23 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 38-373]
š.-e e‘teqādāt
شارح قبلاً شرحي به فارسي بر اعتقادات نوشته سپس شرحي هم به عربي نگاشته است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1187/3
آغاز: نحمدک اللهم والحمد من الائک و نشکرک و الشکر من
نعمائک حمدا... عرشک الحميد و کرسيک الرفيع و شکرا يملا سمواتک وارضک؛ انجام: من وجوه الاول ان وجوب الوجود اما ان يکون شيئا لازما لمهية تلک المهية هي التي وجوب الوجود.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16گ، 21 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف مخ - 3-1149]
š.-e e‘teqādāt (t.)
وابسته به: الاعتقادات = العقائد؛ شيخ صدوق، محمد بن علي (381-311)
با عنوان «باب. باب»؛ جز آن چه كه در الذريعه آمده است.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6053/56
آغاز: باب اعتقاد در باب لوح و قلم، آنست كه ايشان دو فرشته اند؛ انجام: و ابوطالب وصي و قائمقام اوست. تمت بعون الملك العلام رساله اعتقادات ابن بابويه.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن زرد، 20گ (97ر-116ر)، اندازه: 10×24/2 سم [ف: 9-127]
شرح اعتقادات صدوق- اعتقادات صدوق (ترجمه)
شرح اعتقادات صدوق- تصحيح الاعتقاد
š.-e e‘teqādāt- sadūq = š.-e fārsī-ye ‘aqā’ed-e sadūq
قزويني، فضل الله بن ولي الله، ق11 قمري
qazvīnī ،fazl-ul lāh ben valī-yul lāh (- 17c)
وابسته به: الاعتقادات = العقائد شيخ صدوق، محمد بن علي (381-311)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 18 شوال 1090ق؛ محل تأليف: شاه جهان آباد (دارالخلافه)
شرحی است بر کتاب اعتقادات صدوق. شارح آن را در 44 «باب» و پس از «انوار العرفات» نگاشته است. صاحب الذريعه اين نسخه را زيارت كرده است.
مشهد؛ نواب؛ شماره نسخه: 448
آغاز: بسمله الحمدلله وسلامه علي عباده الذين اصطفي. فقير واثق به فضل الله و به رجاء يقيني ابن ولي قزويني رزقه الله حسن الاعتقاد و ثبته علي الرشاد... رساله اعتقادات منسوب... ابو جعفر محمد بن علي بن حسين بن موسي بن بابويه قمي... و چون فارسي زبانان عوام را بهره؛ انجام: يا منفصل از آن كه نسبت ميان شما مومنان
از اول تا اواخر باب 41 در منزلت علويه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ واقف: عليمردان خان تيموري (نصرت الملك)، 1303ق؛ جلد: مقوا، 192گ، 19 سطر (8×15)، اندازه: 13×20 سم [ف: - 366]
š.-u i‘jāz-il bayān
عجيمي، حسن بن علي، 1049-1113 قمري
ajīmī, hasan ebn-e ‘alī (1640 - 1702)‘
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 18839
آغاز: و تاثيركل شيء منه و به وفي احواله و ان الانسان؛ انجام: خصوصا النبوه فهم و الاطفال و الله الملهم و امولي
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 [رايانه]
š.-ul-i‘rāb ‘an qawā‘id-il i‘rāb
كافيجي، محمد بن سليمان، 788-879 قمري
kāfījī, mohammad ebn-e soleymān (1387 - 1475)
وابسته به: الاعراب في قواعد الاعراب = قواعد الاعراب؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
شرح مزجي است بر رساله معروف «الاعراب عن قواعد الاعراب» ابن هشام نحوي مشتمل بر كشف مشكلات كتاب و توضيح شواهد آن و اضافه مطالبي از تفسير و ديگر فنون مناسب آن و رد و ايراد در بعضي موارد.
آغاز: الحمد لله الرافع لقواعد الدين و الاسلام الناصب لرايات الهدي الي دار الخلد والسلام و الصلاة و السلام علي الرسول محمد سيد الانام
چاپ: دار طلاس، محقق: فخر الدين قباوة، 1989 م.
شرح و حواشي:
1- حاشية شرح القواعد؛ عاملي حريري
آغاز: برابر؛ انجام: والحمد لله علي جزيل نواله و الصلاة و السلام علي محمد و آله
خط: نستعليق ترك، بي كا، تا: 1148ق؛ مصحح، محشي؛ تاريخ وقف: جمادي الاول 1205؛ جلد: مقوايي، 144گ، 21 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 27-156]
آغاز: برابر؛ انجام: يقتضي متأملها جادة الصواب... سنه 1252
خط: نسخ، كا: احمد بن لطف الله، تا: 1252ق [رايانه]
‘š.-ul-i‘rāb ‘an qawā‘id-il i‘rāb = kāšif-ul qinā
محمد بن عبدالكريم
mohammad ebn-e ‘abd-ol-karīm
وابسته به: الاعراب في قواعد الاعراب = قواعد الاعراب؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
اهدا به: بايزيد خان سلطان عثماني
ابن هشام نحوي كتاب جامعي در نحو نگاشته است كه به نام هاي «الاعراب عن قواعد الاعراب» و «قواعد الاعراب» موسوم مي باشد كه بر آن شروحي نوشته شده است كه از آن جمله است، شرح حاضر كه شرح مزجي است و در هيچ جاي كتاب نامي از شارح آن نيامده است. در فهرست ظاهريه دمشق كتابي با همين سرآغاز و آغاز شرح به شيخ زاده مصلح الدين محمد محي الدين بن مصطفي قوجوي حنفي (- 950 يا 951ق) نسبت داده شده است كه به نام هاي مختلف معرفي شده است و از آن جمله آمده: «حل المعاقد في شرح قواعد الاعراب»؛ صاحب كشف الظنون كتاب «حل معاقد القواعد» را از ابو الثناء احمد بن محمد زيلي مي داند كه آن را در ذيقعده 967ق، ساخته است. آيا ممكن است كه هر دو نام مربوط به يك كتاب باشد؟ در آخر نسخه كاتب نوشته است: «تم الكتاب الموسوم بكاشفة الغناء شرح قواعد الاعراب...»، در پشت صفحه اول نسخه با خط مغاير آمده است «كتاب كاشفة الغنا من شروح قواعد الاعراب» که گويا مراد همان «كاشف القناع علي متن قواعد الاعراب» باشد. در فهرست ظاهريه دمشق اين عنوان را با همان «شرح قواعد الاعراب...»، و عنوان «حل المعاقد...» يكي دانسته كه مؤلف آن شيخ زاده است. باز در كشف الظنون، مؤلف كاشف القناع را شيخ محمد بن عبدالكريم دانسته است. (فاضل)
براي نشاني: «الباب الثاني» الباب مبتداً و الثاني صفة و «الجار» خبره و «المجرور» بالجر عطف عليه. «و فيه ايضاً» اي في الباب الثاني كما الباب الاول «اربع مسايل، احديها» اي احدي المسايل الاربع «انه» الضمير للثاني «لابد» اي لافراق. قال في الصحاح لابد من كذا كانه قال (احمد منزوي)
آغاز: اعلم ان الشيخ لم يصدر سالته بالحمد كما فعله اما اكتفاء بالبسملة بناء علي ان المراد بالحمد الواقع في الحديث هو الوصف بالجميل علي جهة التعظيم و التبجيل... قوله بسم الله الرحمن الرحيم الباء متعلق بمحذوف تقديره بسم الله ابداء و تقديم المعمول علي الاختصاص
انجام: لايصال الثابت و في هذا القدر كفاية لمن تأمله و المراد من هذا الكلام تاكيد و دليل لقو و ينبغي ان يجتنب المعرب بقول المتقدمين تم الكتاب...
[دنا 445/6؛ حاجي خليفه 124/1 «كاشف القناع»]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد، تا: 1115ق؛ مهر: «عبده قاسم»؛ تملك: حسن بن محمد علي؛ جلد: مقوا، 16 سطر (7×13/5)، اندازه: 14×20 سم [ف: 2-669]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، كا: ملا يوسف بجاموس، تا: چهارشنبه ربيع الاول 1209ق؛ 88 (65پ-152پ) [ف: 2-147]
آغاز: الحمدلله الذي جعل النحو أتم الوسائل الي تحصيل علم الشريعة و القرآن و أهم الذرائع الي تجميل الكلام العربي علي وجه البديع و البيان؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: «ما رآه المؤمنون حسناً فهو حسن عبدالله» (هشت گوشه)؛ جلد: مقوايي، 83گ، 19 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 14-321]
آغاز: برابر؛ انجام: بالفعل فالوجه بها ذكر الواو و ان كانت مخففة خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا، 4گ (53پ-56پ)، 25 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 44-30]
š.-u i‘rāb-il ‘awāmil-il mi’a = i‘rāb-u ‘awāmil-il mi’a
حسيني استرآبادي، زين العابدين بن محمد هاشم، ق11 قمري
hoseynī estarābādī, zayn-ol-‘ābedīn ebn-e mohammad hāšem (- 17c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجاني = العوامل في النحو؛ جرجاني، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (- 471)
تاريخ تأليف: 1091ق
شرح مختصري است بر «العوامل المائه» جرجاني كه آن را به درخواست برخي از شاگردانش نگاشته است و گاهي به بعضي از فوايد نحوي لازم نيز اشاره مي كند.
آغاز: يقول اضعف عبادالله... الحمد الذي هدانا النجدين و رفع قدر من اعرب بالشهادتين ونصب الدليل ان اظهر علي وجود ذاته.
انجام: والجملة مستأنفة ولفظها خبر ومعناه خبرأو انشاء أي اللهم اهدنا الي الرشاد بالفتح الطريق المستقيم.
[الذريعه 235/2؛ دنا 446/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي اكبر بن محمد صادق، تا: 28 ربيع الاول 1116ق؛ 190ص (191-2) [ف: - 27]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1504/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا[عكسي ف: 4-320]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ تملكي به سال 1273؛ كاغذ: الوان، جلد: تيماج مشكي، 109گ، 13 سطر، اندازه: 11×17 سم [محدث ارموي مخ: 2-855]
š.-u i‘rāb-il kāfīya
وابسته به: شرح الكافية = المعافية في شرح الكافية = شرح هندي؛ دولت آبادي، احمد بن شمس الدين (- 849)
شرح مفصل مزجي است بر «اعراب الكافيه» شهاب الدين بن شمس الدين دولت آبادي هندي مشهور به فاضل هندي.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 8289-56/139
آغاز: بسمله نحمدالله نحو الاية الوافية و نشكره لنوال نعمائه الكافية از اول تا آخر؛ خط: نستعليق، كا: ابن بكر بن مكائيل بن عمر الكلسي، تا: قرن 11؛ تملك: يحيي بن نوح؛ 120گ، 23 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-2407]
š.-ul i‘ḍālāt = š.-ul ‘išrīnīya = ar-r.-ul ‘išrīnīya
كاشف يزدي، قاضي بن كاشف الدين محمد، - 1075 قمري
kāšef-e yazdī, qāzī ebn-e kāšef-od-dīn mohammad (-1665)
وابسته به: الاعضالات العويصات = الاعضالات العشرينية؛ ميرداماد، محمد باقر بن محمد (- 1041)
شرحي است بر «الاعضالات العويصات في فنون العلوم و الصناعات» اثر ميرداماد، در پاسخ بيست مسأله دشوار رياضي، فلسفي، كلامي، منطقي، فقهي و اصولي. در ديباچه از متن به «الرسالة العشرينية» ياد شده است. در ديباچه از خود نام مي برد و مي نويسد كه ميرداماد «عشرينيه» خود را نزد من فرستاده و من اعضال نخستين آن را حل كردم. اعضال نخستين عشرينيه شكل 15 مقاله سوم اصول اقليدس است و درباره كوچك تر بودن زاويه حاده از خط مماس و دائره است از هر زاويه حاده مستقيمة الخطين. اين اعضال را او در يك مقدمه و دو جمله حل كرده است. جمله يكم آن دو مطلب دارد، در جمله دوم از نه تقرير در همين موضوع (شبهه طفره در همين موضوع) بحث شده است.
[دنا 446/6؛ الذريعه 37/2]
آغاز: بسمله. الا لا آلاء الا آلاء الاله الحكيم يا من احتجب بنوره في العز الشامخ و الملك الباذخ و تاه في قطع مراتع روايع نعمه المنهمكون في عرفان بدايع حكمه؛ انجام: ثم وصوله الي المكان الثاني ثم الي
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ خط خوردگي دارد؛ كاغذ: سپاهاني نخودي، جلد: تيماج زرد، 33گ (2پ-34پ)، 15 سطر (12/5×18)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 5-209]
آغاز: بسمله... الاله الحكيم. يا من احتجب بنوره في العز الشامخ... و بعد، فيقول اقصر عبادالله علما... قاضي بن كاشف الدين محمد.؛ انجام: بعد بيان القصد هذر و فضل. انتهي مقاله...
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد تقي بن محمد رضا رازي (شاگرد مؤلف)، تا: 1032ق؛ 34گ (14پ-47پ) [ف: 1-143]
š.-e a‘māl-e xāfīya-ye qamarī
رساله اي است در ذكر و شرح اعمال خافيه قمري كه تكسير آن مطلقاً منوط به سير قمر است و آن چنان لست كه حروف بيست و هشت گانه را به منازل قمر قسمت گرداند بدين طريق.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 7009
آغاز: بسمله و به نستعين اين رساله ايست در ذكر و شرح اعمال خافيه قمري كه تكسير آن مطلقاً منوط بسير قمر است؛ انجام: بيست هشت نوب كه سوار شر است و نمونش شكل اينست كه در صفحه نيت خاهد شد»
خط: نستعليق تحريري، بي كا، بي تا؛ مجدول، با اشكال جفريه، نسخه بسيار مغشوش و درهم است؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 4گ (29پ-32پ)، 15 سطر (8×17)، اندازه: 14/5×20/5 سم [رايانه]
š.-ul-a‘māl-il handasīyya
عقيلي، موسي بن يونس، 551-639 قمري
aqīlī, mūsā ebn-e yūnos (1157 - 1242)‘
وابسته به: اعمال هندسية؛ ابوالوفاي بوزجاني، محمد بن محمد (328-388)
اهداء به: ملك الناصر صلاح الدين ابوالمظفر يوسف بن ايوب (589-564ق)
متن از ابوالوفاء محمد بن محمد بن يحيي بن اسمعيل بن عباس مهندس بوزجاني است كه در حساب و هندسه تأليفات عديده دارد و شرح از كمال الدين ابوالفتح موسي بن يونس بن محمد بن منعة بن مالك عقيلي.
[هدية العارفين 55:2؛ اعلام زركلي 289-288:8]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 5357
آغاز: بسمله، اما بعد حمدالله اهل الحمد و مستحقه و السلم علي خيرته من خلقه محمد النبي و آله و صحبه فان شرف المطالب معتبر بشرف المطلوب، و قدر الخاطب مستفاد من قيمة المخطوب؛ انجام: الغرض المطلوب منه فليكن هذا ختمه و المحمود المستكفي
خط: نسخ بي نقطه، كا: حسين بن عمر بن احمد مارديني، تا: سه شنبه 21 صفر 680ق، جا: مراغه؛ خط و امضا و مهر شيخ در سه موضع مشهود ست، و در يك موضع عبارت اين است: «وقع انتقاله لي في محروسة اصفهان حميت عن حوادث الزمان، العبد بهاءالدين» و بالاي همان صفحه مسطور است كه: «اين كتاب منجمله كتبي است كه مفقود شده بود و در عهد توليت جناب جلالتمآب آقاي عضدالملك متولي باشي سركار فيض آثار داخل كتابخانه مباركه شد، بتاريخ شهر جميدي الاول 1282»؛ مهر: فضل الله الحسيني؛ واقف: شيخ بهائي؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج مشكي، 19-20 سطر (8/7×13/5) [ف: 200-8]
شرح الاقاليم السبعة- هفت اقليم
š.-ol-aqālīm-os-sab‘a = joqrāfīyā
تاريخ تأليف: يك شنبه 7 نوروز = 1 جمادی الثانی 1234ق؛ محل تأليف: تهران
از دانشمندي كه مي خواست براي كتب خانه مبارز الدين محمد طرحي بركشد و اين رساله را به فارسي در دو «باب» ساخته است: نخستين در دو فصل، دومي در هفت «وصل». در آغاز آمده كه افلاطون به دستور اسكندر كه «طرح ربع مسكون و اشكال صور اقاليم و بلاد» را خواسته بود آن را كشيده و ارسطو را نزد او فرستاده و او وزيرش شد، اسكندر در 770 سال پيش از هجرت، جهانگيري كرده است.
تهران؛ مهدوي؛ شماره نسخه: 543/1
خط: نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد جعفر طبيب، بي تا [نشريه: 2-122]
شرح اقرب الطرق- الاصول العشره (ترجمه و شرح)
š.-ul ukar li-minālāws wa ṯāwḏūsīyūs
يزدي، محمد باقر بن زين العابدين، ق11 قمري
yazdī, mohammad bāqer ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 17c)
تهران؛ فرهاد معتمد؛ شماره نسخه: 117/17
بي كا، تا: سه شنبه ربيع الثاني 1254ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (7/5×13)، اندازه: 15×21 سم [نشريه: 3-228]
š.-ul alġāz
طبيب، علي المعلي بن محمد
tabīb, ‘al-al-mo‘alā ben mohammad
آغاز: كسائي ابوعثمان ثوبان في الوغي و هل ينفع الثوب الرقيق لدي الجرب
نسخه اصل: گويا از نسخه اي از اصفهان؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 25 رجب 1070ق [فيلم ها ف: 2-156]
آغاز: بسمله. حمدله. و بعد فيقول اقل عبادالله علي المعلي بن محمد بن عبدالله الطبيب الاوژي (؟) وفقه الله تالي لما يحب و يرضي لما رايت المتعلمين مشتغلين بحفظ ابيات شتي مفصلة من جملة الاعراب و اللغة و المعني ممتحنين بها خواطر الالباب منهم، يقال لها الالغاز اردت ان اشرح لها شرحا يبين وجوه الاعراب بحيث يستفيد منه
خط: نسخ، كا: عبدالله بن الشيخ محيي الدين بن الشيخ عبداللطيف بن الشيخ علي بن ابي جامع عاملي حارثي همداني، تا: 25 رجب 1070ق؛ 23گ (20ر-42پ)، 15-16 سطر، قطع: بياض رقعي [چند نسخه- ف: - 57]
شرح الغاز ابن الفارض- المنحة العارضية علي الغاز الفارضية
š.-u alġāz-il abyāt
قطعه اي از کتابي ادبي است شامل باب دوم در ذکر ابيات الغاز به ترتيب حروف قافيه آن ها و بيان اعراب آن ها. اين ابيات از اشعار شعراي عرب انتخاب شده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 1/72-72/1
آغاز: بسمله. و به نستعين. الباب الثاني في الالغاز التي يطلب توجيه اعرابها واذکر ابيات الالغاز مرتبة القواض في علي حروف الهيجا تسهيلاً لتنا و لها حرف الهمزة قال حسان بن ثابت الانصاري رضي الله عنه في الوافي؛ انجام: يقال طاف البيت وطاف به و کتب الف النصب علي صورة النون للالغاز کما فصل سل عن عن في الوجه الاول لذلک و يحتمل أن
شامل باب ثاني از حرف همزه تا حرف راء؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي از «عبدالرحمن» و «قاسم» و «منه»؛
8گ، 21 سطر، اندازه: 17×23 سم [ف: 2452-5]
š.-ul-alġāz-in naḥwīyya
متطبب ابزري، علي بن محمد، - 815 قمري
motatabbeb-e abzarī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1413)
شرح ابيات مشكله است از جهت اعراب و لغت و معني كه براي امتحان طلاب استفاده مي شود. آن را براي تمرين در ادبيات عرب نوشته است.
آغاز: الحمد لله خالق الانسان من ماء مهين و مجل بعضهم و صير متين رهين مهين... لما رايت المتعلمين المشتغلين بحفظ ابيات شتي معضلة من جهت اعراب و اللغة و المعني، ممتحنين بها خواطر الباء منهم، يقال لها الغاز، اردت ان اشرح لها شرحا بين وجوه اعراب...
انجام: ابدل من التانيث هاء في الوقف كما في رحمة و هي حال من الضمير في لم تقرب و الله اعلم
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: دوشنبه 10 ربيع الثاني 1078ق؛ 66ص (2-67) [ف: 30]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2610/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 7-199]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ واقف: سيد عبدالله؛ 28گ، اندازه: 11×17/5 سم [نسخه پژوهي: 2-176]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 22 رجب 1308ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 18گ، 11 و 20 سطر، اندازه: 13/6×21/3 سم [ف: 43-107]
شرح الالفاظ- رشف الالحاظ في كشف الالفاظ
شرح الالفاظ الخاص في شرح الالفاظ- رشف الالحاظ في كشف الالفاظ
š.-u alfāẓ-i xuṭbat-il wāfīya fī š.-il kāfīya = š.-u muqaddamat-il wāfīya
جرجاني، علي بن محمد، 740-816 قمري
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: الوافية فی شرح الکافية؛ استرآبادی، حسن بن محمد (645-717ق)
كتاب الكافية في النحو تأليف ابن حاجب نحوي (- 646ق) مي باشد. بر كافيه شروح بسياري نگاشته شده، از جمله شرح ركن الدين حسن بن محمد استر آبادی است كه «الوافية» نام دارد. بر كتاب الوافية نيز شروحي نگاشته شده از جمله شرح حاضر كه شرحي است مزجي و كوتاه و فقط بر خطبه آن.
مؤلف اين شرح در اکثر فهرست ها تشخيص داده نشده است اما در بسياری از نسخه ها همراه با شرح مير سيد شريف جرجانی بر کل «الوافيه» (با عنوان «حاشية الوافية فی شرح الکافية») آمده است و همين گواهی شده است برای اسناد آن به مير سيد شريف. البته آقای غلامعلی عرفانيان (فهرست نگار کتابخانه آستان قدس) معتقدند که از آن جا که ميرسيد شريف خطبه
الوافية را شرح نکرده بود، بعدها فرزندش محمد آن خطبه را شرح کرده است و لذا اين شرح از آن محمد بن علی جرجانی (838ق) است و نه خود ميرسيد شريف (ن.ک.: آستان قدس -) ج 12: ص 77 و 478).
آغاز: 1: احمد و ابسمل اولا تيمنا ثم حمداً ثانياً شكراً و المضارع ليدل علي الاستمرار رعاية للموافقة بين الحمد و المحمود عليه من نعمه المتتابعة فان حمدنا ليس الاشكر امتتابعا فان الوجه في دللالته عليه الي المعاني الله علم خاص بذاته
2: احمد الله ابتداء بالتحميد بعد التيمن بالتسمية ليكون اداء الشيء من مواجب شكره علي ما لايتناهي من مواهبه و بره التي هذا التأليف
انجام: الا بالله الباء للاستعانة و الاستثناء مفرغ و ما توفيقي حاصل باعانة احد الا بالله عليه لاعلي غيره توكلت اعتمدت و اليه انيب ارجع فانه المرجع و المآب
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مباركشاه بن موافق الدين بغدادي، تا: قرن 9؛ اين شرح در آغاز اين نسخه با خطی غير اصلی به ميرسيد شريف جرجانی نسبت داده شده، مصحح، محشي با نشان «12»؛ تملك: محمد داود حسيني به سال 1142؛ كاغذ: شرقي، 4گ (66-69)، 16 سطر، اندازه: 7×12 سم [ف: 32-138]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
كا: حسين بن يوسف بن حاج محمد شكاجاني، تا: قرن 9؛ محشي؛ 6گ، 10 سطر، اندازه: 13×17 سم [ف مخ - 3-1199]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
فهرست نگار محترم اذعان کرده است که گرچه اين نسخه با نسخه های ديگر اين شرح (دارای آغاز برابر 1) در الفاظ و ترکيبات و عبارات و جملات و فقرات بسيار شبيه است، به احتمال قوی مؤلف آن کسی غير از مؤلف نسخه های ديگر و
ظاهراً از فضلای عثمانی است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 976ق، جا: تركيه؛ پس از آن يك ورق فوائد است در باب نحو بخصوص حدود بعضي از اصطلاحات آن كه شروع آن چنين است: «بسمله رب يسر و لاتعسر و تمم بالخير في فوايد النحو لاسيما حدود كل شي و مما يدام (كذا) في علم النحو غالبا فان [قيل] ما حد الحد قلنا هو...»، و خاتمه آن چنين: «و التركيب الصوتي نحو سيبويه و التركيب التعدادي نحو زيد عمر و بكر»؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا، 3گ (64-66)، 21 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 12-394]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 983ق؛ محشي، پس از آن حاشيه جرجانی بر الوافيه آمده است؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، (از 30پ-...)، 21 سطر (7×12/5)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 280-4]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ واقف: زين العابدين خادم اصفهانی، 1166ق؛ 3گ، 15 سطر، اندازه: 14×22 سم [الفبائي ف: - 200]
آغاز: برابر 1
خط: نستعليق، بي كا، تا: صفر 1053ق؛ مصحح، محشي، پس از آن حاشيه جرجانی بر الوافيه آمده است؛ جلد: گالينگور سبز، اندازه: 10×17 سم [ف: 2-337]
آغاز: و اهن الجاهل، علي عظمة جلاله، قال الجوهري جلال الله تعالي عظمته و هذه الاضافة اضافة عام الي الخاص، لان المضافة اليها عظيمة... حمد غريق، بيان لكمال حمده اي حمدا مثل حمده فاقيم الصفة مقام الموصوف ثم المضاف اليه مقام المضاف. بمطالعة جماله. اي؛ انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان «شرح ديباجة الکافية» و از مؤلف ناشناس؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج سبز، 5گ (1-5ر)، اندازه: 10×19 سم [ف: 88-22]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان «شرح ديباجة الوافية فی شرح الکافية» از مؤلف ناشناس؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، پس از رساله اشعاري از كليم و عطار و معناي عرفاني كلمه اللهم؛ اهدايی: رهبري، ارديبهشت 1386؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 1گ (49ر-49پ)، 24 سطر، اندازه: 18/3×24/5 سم [اهدائي رهبر: 10-246]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
در فهرست با عنوان «شرح ديباجة شرح الکافية (المتوسط)» با مؤلف ناشناس؛ بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: گالينگور، 3گ، 12 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-2575]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي محمد بن قربان علي، تا: 24 ذيقعده 1209ق؛ جلد: مقوا، 7گ، 8 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 3-1268]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 2گ (43پ-44پ)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 260-6]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان «عطف بر وافيه در شرح کافيه» با مؤلف ناشناس؛ خط: نستعليق، بي كا، بی تا؛ 5گ، 12 سطر، اندازه: 12×18 سم [الفبائي ف: - 405]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان «شرح خطبة شرح الکافية (المتوسط)» با مؤلف ناشناس؛ خط: نسخ تركي، كا: ابن حاجي، بي تا؛ كاغذ: تركي، جلد: تيماج فيلي، 10ص (34-43)، 12 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 10-315]
š.-u alfāẓ-iṣ-ṣūfīyya
رساله اي است در شرح الفاظ و اصطلاحات رايج بين صوفيه با استفاده از كتاب «الفتوحات المكية» محيي الدين ابن عربي.
[معجم المطبوعات العربية 180/1]
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2742/3
آغاز: بسمله، الحمدلله مزين كنوز الالفاظ بجواهر المعاني و الصلاة و السلام... و بعد، فهذه رسالة في شرح الالفاظ المصطلحة بين الطائفة الصوفية ملتقطة من الفتوحات المكية - قدس الله تعالي روح مصنفها - قال صاحب الفتوحات قدس سره: التحلي بالحا المهملة؛ انجام: فهو المتجرد عن ارادته و قال ابو حامد هو الذي صح له الاسماء و دخل في جملة
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوايي، 7گ (75پ-81)، اندازه : 15×19 سم [ف: 13-209]
š.-e alfāz-e qarība-ye d.-e hāfez
وابسته به: ديوان حافظ شيرازی، حافظ شيرازی، شمس الدين محمد (- 792ق)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4060/3
بي كا، بي تا [نشريه: 13-360]
شرح الالفاظ في كشف الالفاظ- رشف الالحاظ في كشف الالفاظ
š.-u alfāẓ-in fī nahj-ul-balāġa
وابسته به: نهج البلاغة؛ شريف الرضي، محمد بن حسين (359-406)
پاسخ پرسشي فارسي است درباره بعضي از الفاظ مشكل در نهج البلاغه، چون فتق هوا و شق ارجا و مخض سقا و اعتقام مهب. در اين پاسخ عربي الفاظ مذكور از ديد عرفاني و اهل تأويل توضيح داده شده و شواهدي از آيات نيز در آن آمده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10339/1
آغاز: في نهج البلاغة قيمة كل امريء ما يحسنه... مضمون هذه الجوهرة منظوم أيضاً في ديوانه عليه السلام بقوله و قيمة المرء ما قد كان يحسنه؛ انجام: اذ لا كمال في معرفة المفهوم الا من حيث الوجود و لذا كان موضوع الالهي هو الوجود الحقيقي المطلق
خط: نسخ، بي كا، تا: 1270 ق، جلد: تيماج مشكي، 31گ (2پ-32ر)، اندازه: 10×15 سم [ف: 26-281]
š.-e alfāz-e qasīde-ye maymīyye-ye xamrīyye-ye fārezīyye
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصيده ميميه؛ ابن فارض، عمر بن علي (576-632)
رشت؛ جمعيت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 675/7 الف
بي كا، بي تا؛ جلد: چرمي، 65ص (371-435)، 17 سطر، اندازه: 13/5×21 سم [رشت و همدان: ف: - 1224]
š.-u alfāẓ-il-kufr
مختصري است در شرح و تفسير الفاظي كه موجب كفر مي گردند. مؤلف اين رساله را به عنوان شرحي بر بخش الفاظ الكفر كتاب «فتاوي بزازيه» و «فتاوي قاضي خان» قرارداده و با استفاده از كتاب هاي «قنية المنية لتتميم الغنية»، «جامع الفتاوي»، «هدايه»، «درايه»، «درر»، «كافي»، «مهمات»، «الاشباه و النظاير» و «مفتاح السعاده» آن را شرح نموده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13993/2
آغاز: اما بعد حمد الله الكريم المتعال و الصلوة علي نبيه خير الآل دعاني الحاجة الي كتب الفاظ الكفر من فتاوي البزازية و مسائل الحظر و الاباحة؛ انجام: و الذي حررته و هو مختار مشايخي الشافعين لداء العقام بوأهم الله... بجودك و لطفك يا حنان يامنان يا ديان يا سلطان يا غفور يا سبحان
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 13گ (136پ-148پ) [ف: 37-590]
š.e alfāz-e mosta‘male dar kotob-e hekmat
ساري؛ عمومي؛ شماره نسخه: 154/5
آغاز: بسمله هذا شرح الفاظ المستعمله في كتب الحكمه متقاربه المفهوم يظن بها... منها الادراك و هو اللقاء و الوصول فالقوه العاقله..؛ انجام: انجام موجود: و الشاهد هو القسم الثاني و هو الاستدلال بالاشكال.
بي كا، تا: 1257ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12 سطر (4×8/5)، اندازه: 8/5×12 سم [عمومي ساري و تنكابن: ف: - 121]
š.-u alfāẓ-il musta‘mala min-aṣ ṣūfīyya
نسخه اي از اين رساله در دارالكتب قاهره (فارسي، ج 1، ص 225) با تردد به عبدالرحمن جامي (898ق) نسبت داده شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي خاتم النبيين محمد المعلي المزكي الامين و علي آله و صحبه الطاهرين و بعد هذا شرح الفاظ المستعملة من الصوفية قدس اسرارهم. محبت: دوستي مخصوص را گويند بي سببي و علامت و بي حركتي و سكوني با حق تعالي. محب: صاحب دوستي مخلص را گويند خاصه با حق تعالي...
انجام: عنت: خرده گيري را گويند كه از او تقصيري در وجود آمده باشد و منازعت معشوق و عاشق را گويند و الحمدلله رب العالمين. آن چه در ذهن در مي آيد خالي نيست كه به تشكيك مشكك زايل مي شود... و مطابق واقع نباشد آن را جهل مركب گويند. تمام شد اين نبذه و السلام علي تابع الهدي
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: شنبه 10 رجب 1290ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه ای، 5گ (41پ-45پ)، 18 سطر [ف: 5-457]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1235ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج عنابي، 5گ (62ر-66پ)، 17 سطر (8×15)، اندازه: 14/1×20/6 سم [ف: 470-29/1]
š.-u alfāẓ-in min do‘ā’-is-sajjād
بحراني، علي بن عبدالله، - 1319 قمري
Bahrānī, ‘alī ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1902)
تاريخ تأليف: 16 محرم 1299ق
يكي از دوستان بحراني توضيح الفاظ دعاي حضرت سجاد عليه السلام را مي خواهد كه در روزهاي ماه رمضان خوانده مي شود: «اسالك اللهم بحياتك التي لا تموت»، و وي پاسخ او را مي نگارد.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 146/5
آغاز: الحمدلله علي نعمائه و الشكر له علي آلائه و الصلاة و السلام علي خير اوليائه نبينا محمد و اوصيائه؛ انجام: و فيما رسمناه كفاية عن التطويل و الاكثار و الحمدلله حق حمده و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14، نزديك عصر مولف؛ جلد: مخمل نيلي، 5گ (25ر-29پ)، 17 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 1-201]
š.-ul alfāẓ wa-l asmā’-il-latī ixtaṣṣa iṭlāqu-hā bi k.-il wāfī = muṣṭalaḥāt-u k.-il wāfī
شريف كاشاني، فضل الله بن محمد، ق11 قمري
šarīf kāšānī, fazl-o-llāh ebn-e mohammad (- 17c)
وابسته به: الوافی؛ فيض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091ق)
شرحي است بر الفاظ و اسماي راويان كه به صورت رمزي در كتاب الوافي فيض كاشاني به كار رفته است. اين شرح پس از درگذشت فيض نگاشته شده و به ترتيب الفبايي تنظيم گشته و تا حرف خاء را دارد. شارح از علماء و صاحب چند اثر علمي است و فيض كاشاني دايي مادر اوست. وي حاشيه وافي را در سال 1106ق و حاشيه شرح ديوان حضرت علي بن ابيطالب (علیه السلام) را به سال 1109ق تأليف كرده است (محمود مرعشي)
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و بعد، فيقول اقل خلق الله فضل الله، هذا بيان المقصود من الالفاظ التي اختص اطلاقها بالكتاب الوافي... حرف الالف، الاربعة عن صفوان عبارة عن محمد بن اسمعيل...
[دنا 448/6؛ طبقات اعلام الشيعة، قرن 12 ه، ص 584]
آغاز: برابر؛ انجام: حرف الخاء، الخمسة التي هي تمام السند عبارة عن علي بن ابراهيم... المذكور انفاً و الحلبي هو...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 1گ (149)، 27 سطر (14×21)، اندازه: 16/5×25/5 سم [ف: 437-34]
آغاز: برابر؛ انجام: ابن بكير مصغراً هو عبدالله بن بكير، حرف التاء، التميمي...
اين نسخه تا پايان حرف باء به انجام مي رسد؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 11 يا اوايل قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ: شرقي، 1گ (2)، 15 سطر، اندازه: 16×20 سم [ف: 34-513]
š.-ul alfāẓ wa-l iṣṭilāḥāt
[دائرة المعارف بزرگ اسلامي 144/1]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 272/5
آغاز: فنقول انه لابد لاهل كل صناعة من الفاظ يتعاطونها، و اصطلاحات يتداولونها بينهم، يمتازون بها عمن سواهم... كوضع اهل المنطق، الموضوع و المحمول، و اهل علم الكلام المقدم و التالي و اهل النحو؛ انجام: الاشكال لاشتغلنا عما نحن بصدده. و في هذا القدر كفاية
نامبوب، با شكل ها؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ 10گ (97پ-106ر) [ف: 1-144]
š.-u alf su’āl
مؤلف در اول کتاب آورده که کتابي به زبان فارسي به نام «ألف سؤال» (هزار سؤال) که مشتمل بر هزار سؤال و جواب در احکام شرعي از عبادات و معاملات و ساير ابواب فقه و علل احکام و اوقات استخاره و مطالب متفرقه ديگر بوده، به دستش رسيده است و چون در بسياري از سؤال ها و جواب ها اشکال و نظر مي ديده و کتاب مشتمل بر اصطلاحات غيرمألوف و فتاواي غيرمعروفه به نقل از معصومين بدون ذکر روايت بوده، مؤلف تصميم مي گيرد رساله اي بنويسد که مشتمل بر توضيح اصطلاحات و تسهيل معضلات آن کتاب باشد و در آن قصد مدح يا قدح را نداشته، رعايت غايت انصاف و نهايت انصراف از اسراف در وقت بنمايد. کتاب حاضر حاشيه و شرحي بر کتاب «الف سؤال» محسوب مي شود. مؤلف در کتاب خود از نويسنده «الف سؤال» با نام «الشيخ سلمه الله» ياد مي کند و
کلمات او را با عنوان قال الشيخ المجيب سلمه الله تعالي في جواب سئوال...» و توضيحات خودش را با عنوان «اقول» مي آورد.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 767-5/57
آغاز: بسمله حمدله و صلاة... أما بعد فقد اوصل إلي کتاباً موسوماً برسالة «ألف سئوال بلغة الفرس» سئوالاً و جواباً في الاحکام الشرعية الفرعية؛ انجام: انما هو بعد زوال عين النجاسة فما دامت عينها باقيةً محکومة بالنجاسة و اتمام فقه تلک الفروع خارج عروضه هذه الرسالة والله اعلم.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ مصحح؛ 46گ، 15-17 سطر، اندازه: 15/5×23 سم [ف: 5-2453]
شرح الالفية- اصول الدين
شرح الالفية- حاشية الالفية
شرح الألفية- شرح الفيه ابن مالك
شرح الالفية- الالفيه (ترجمه)
شرح ألفيه- اوضح المسالك الي الفية ابن مالك
š.-ul-alfīyya
خادم جابلقي، عبدالعلي بن محمود، ق10 قمري
xādem-e jābalqī, ‘abd-ol-‘alī ebn-e mahmūd (- 16c)
به دستور: سليمان ميرزا فرزند شاه تهماسب صفوی
اين شرح را به امر سلطان حيدرآباد سليمان ميرزا فرزند شاه تهماسب صفوي كه از طرف آن پادشاه به حكم فرمايي حيدرآباد منصوب بود نوشته و در ديباچه مي گويد كه شاهزاده اين شرح را به جهت خواهر خود پري خانم خواسته است. ترجمه و شرحي فارسي از او بر الفيه معرفي شده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 2483
آغاز: بسمله، لك الحمد يا ذالجود و المجد و العلي تباركت تعطي من؛ انجام: لايخفي ان رواية عمار آخرها صريح في العضو.
كتاب طهارت مي باشد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ واقف: ابن خاتون عاملي، 1067ق؛ جلد: مقوا با روكش پارچه، 87گ، 17 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 20-247]
š.-ul-alfīyya (mx.)
حسيني سبزواري، محمد بن مير علي
hoseynī sabzevārī, mohammad ebn-e mīr ‘alī
وابسته به: المقاصد العلية في شرح الرسالة الالفية؛ شهيد ثاني، زين الدين بن علي (965-911)
شرح الفيه شهيد ثاني را در اين رساله مختصر نموده است.
بيرجند؛ دياني؛ شماره نسخه: 142/5
آغاز: الحمدلله الذي جعل الصلاة عماد الدين و صيرها بحكمته معراج المومنين و امرهم بتعلم حدودها و احكامها
خط: نستعليق، كا: علي بن محمد علي تلويني، تا: شنبه غره محرم 1129ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 11گ (147ر-157ر)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: - 110]
š.-ol-alfīyya
غير همانند:
آغاز: و ليتني فشا و ليتني ندرا... در اين دو بيت بيان احكام نون وقايه مي كند
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اندازه: 12/5×21 سم [نسخه پژوهي: 2-176]
آغاز: و الصرف تنوين تمكن صرف ** عن مفرد مجرد لاينصرف صرف تنوين تمكن است منع شده است از اسم مفرد مجردي كه غير امكن است؛ انجام: و لايجوز ذكر فعل القسم ** في التاء كالو او بتعويض نمي. و آشكار است برهنه بودن مكان ورود قسم... تا عوض از واو آمده است.
متن جز خلاصه الفيه ابن مالك است و شرح به فارسي است و در آن آمده «مصنف دام ظله» و «مصنف ادام الله تعالي ظله فرمودند»؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 62گ (7پ-68ر)، 18 سطر (10×19)، اندازه: 13×24 سم [ف: 423-8]
شرح الفية ابن مالك- جواهر الفرائد
شرح الفية ابن مالك- الدرة المضيئة في شرح الالفية
شرح الفية ابن مالك- البهجة المرضية في شرح الالفية
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik = š.-ul xulāṣa fi-n naḥw
ابن ام قاسم، حسن بن قاسم، - 749؟ قمري
ebn-e omm-e qāsem, hasan ebn-e qāsem (- 1349)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
در اين شرح متوسط مزجي، بيش تر به توضيح ابيات مي پردازد و گاهي اقوال نحويين را نيز مي آورد.
آغاز: الحمدلله و الشكر له و صلاته علي أشرف نبي أرسله سيدنا
محمد خاتم النبيين و علي آل محمد و اصحابه و التابعين... و بعد فهذا توضيح لمقاصد الفية بن مالك رحمه الله...
انجام: و الأصح بناؤه للمفعول و بناؤه للفاعل لغة حكاها في اليواقيت و أنشد عليها عان بإجراها طويل ثم ختم الكتاب بحمدالله... فأحمد الله مصلياً علي... و صحبه المنتجبين الخيرة.
[دنا 453/6؛ معجم المؤلفين 271/3؛ کشف الظنون 152-152/1]
آغاز و انجام: برابر؛ تم و الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي سيدنا محمد خاتم النبيين و الكل و سائر الصالحين (بلغ مقابلة باصل معتمد في تواريخ آخرها سلخ ذي قعدة سنة اثنتين و سبعمائة).
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 7 و 8؛ محشي، با بلاغ مقابله، در ميانه نسخه و با اصل معتمدي در پايان ذيحجه 702 مقابله شده؛ تملك: احمد بن خليل در قسطنطنيه در رجب 947، شكرالله بن فوزي افندي؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 147گ، 22 سطر (14×20)، 19×27 سم [ف: 8-498]
خط: نسخ نازيبا، كا: قاسم بن محمد كازروني، تا: 19 ربيع الاول 894ق؛ مجدول، مصحح، محشي؛ تملك: معتوق بن محمود به تاريخ 1078، محمد بن ابي بكر؛ جلد: تيماج قهوه اي، 196گ، 29 سطر، اندازه: 18×26 سم [ف: 8-87]
آغاز و انجام: برابر
خط: رقعي، بي كا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشي؛ تملك: عبدالله بن حاج ناصر السعدي، مقبل بن حسن به تاريخ 1185 در مصر، محمد حسن شراره عاملي فتوني به تاريخ 1225، كتاب را شيخ حسين مروة به تاريخ 1208 نزد محمد بن سيد محسن رهن گذاشته؛ جلد: مقوايي، 391گ، 23 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 66-4]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ اندازه: 15×21 سم [نسخه پژوهي: 2-176]
آغاز و انجام: برابر؛ تم الكتاب تكاملت ** ابدي السرور لصاحبه/ و عفي الاله بفضله ** عن قارئيه و كاتبه
خط: نسخ، بي كا، تا: شنبه 23 صفر 945ق؛ محشي؛ واقف: رضا نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: حنايي و نخودي، جلد: تيماج عنابي، 172گ، 29 سطر (12/4×19/52)، اندازه: 18×26/5 سم [ف: 125-12]
آغاز: قال الشيخ الامام... بدرالدين حسن بن قاسم تغمده الله برحمته: الحمد و الشكر له و صلواته علي اشرف نبي أرسله... و بعد فهذا توضيح؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ محشي با امضاي «اجروميه» و «قطر» و «تسهيل»؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج زرد، 197گ، 29 سطر، اندازه: 17×19 سم [ف: 2-399]
انجام: الثالث اذا وقف علي المستغاث و المتعجب منه جاز له الحاق الالف و اجاز الوقف بهاء السكت.
جزء اول كتاب؛ خط: نسخ، كا: احمد بن رفيع بن سليمان، تا: پنج شنبه 2 ذيحجه 1037ق؛ مصحح؛ تملك: ناصر بن علي بن سليمان حسيني (بحراني) به سال 1074؛ جلد: تيماج قهوه اي، 217گ، 20 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [كتابخانه هاي قائن: ف: 131]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12، جا: آسياي ميانه (خراسان بزرگ) در حدود بخارا و سمرقند؛ مصحح، محشي با نشان «م»؛ مهر: «جلال حاتمي» (مستطيل)؛ كاغذ: شرقي، 272گ (1-272)، 21 سطر، اندازه: 9×17/5 سم [ف: 31-552]
آغاز: برابر؛ انجام: الياء و هي اوسع حروف الابدال ذكروا أنها أبدلت من ثمانية عشر حرفا و هو الالف نحو...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج زرد، 213گ، 26 سطر، اندازه: 17×24 سم [ف: 25-128]
خط: نسخ، بي كا، تا: دوشنبه 27؛ مصحح؛ مهر: «يا قاهر العدو يا والي الولي يا مظهر العجائب يا مرتضي علي» (مربع) و در وسطش «علي الحسينی» نوشته؛ جلد: تيماج، قهوه اي، 204گ، 27 سطر، اندازه: 17/5×26/5 سم [ف: 36-278]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik = š.-u ibn-i ‘aqīl = š.-ul xulāṣa li-alfīyya
ابن عقيل، عبدالله بن عبدالرحمن، 698-769 قمري
ebn-e ‘aqīl, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-or-rahmān (1299 - 1368)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
ابن مالك نحوي ارجوزه اي در نحو سروده است به نام «الخلاصة» كه چون شامل هزار بيت بوده به «ألفيه» مشهور گرديده است. بر ألفيه ابن مالك شروحي نوشته شده است از جمله شرحي است از ابن عقيل، كه از بهترين شروح الفيه است و پيوسته مورد توجه اكابر بوده است. جرجي زيدان می گويد: مشهورترين شروح الفيه شرح ابن عقيل مي باشد که مکرر چاپ شده و به آلماني ترجمه گرديده و اين ترجمه به سال 1853 م در
برلين چاپ شده است.
آغاز: بسمله قال محمد هو بن مالك... الكلام المصطلح عليه عند النحويين عبارة عن اللفظ المفيد فايده...
انجام:... فانه يجب فيه فكه نحو احبب... فاحمد الله تعالي... و صحبه المنتجبين بالخيره
چاپ: مصر، 1350؛ بولاق، 290ص، 1251ق؛ بيروت، مطبوعات الاتحاد، 336ص، 1872 م؛ دارالخلافه طهران، سنگي، 1328ق، وزيري، 273ص
[دنا 456-453/6 (87 نسخه)؛ سرکيس 187/1؛ کشف الظنون 152/1؛ چلبي، دارالکتب 121/2؛ دبا 320/4 ابن عقيل؛ الاوقاف العامة موصل 59/2 و 248/2]
آغاز:... ص و باولي أشر لجمع مطلقا و المد اولي و لدي البعد انطقا الكاف حرفاً دون لام او معه و اللام ان قدمت ها ممتنعة؛
انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 28 رجب 858ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي به امضاي «عيني» و ديگران؛ جلد: مقوايي با روكش پارچه، 81گ، 27 سطر، اندازه: 17×27 سم [ف: 1-120]
آغاز: لغة و منه قوله شاعر
خط: نسخ، كا: فلاح بن صادق، تا: 1 رمضان قرن 9؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ واقف: سيد محمد باقر مولوي عربشاهي سبزواري، 1405؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن، 171گ، 21 سطر، اندازه: 15/5×31 سم [ف: 12-125]
آغاز:... كزيد و رجل الا جمع المؤنث السالم نحو مسلمات و الا نحو جوار و غواش و سيأتي حكمها و تنوين التنكير هو اللاحق اللأسماء المبنية فرقاً بين معرفتها و نكرتها نحو مررت بسيبويه؛ انجام: نحو جاء الذي إنه منطلق فلايجوز حذف الهاء من أنه و كذلك يمتنع الحذف اذا كان منصوباً متصلاً بفعل ناقص نحو جاء الذي كانه زيد...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي، با نشان «بلغ مقابلة و تصحيحاً» مقابله شده؛ تملك: عباس بن علي كرزكاني بحراني به تاريخ 1248ق با مهر الواثق بالولي، عباس بن علي» (بيضی)؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج مشكي، 3گ (63ر-65پ)، 20 سطر (9×14/5)، اندازه: 14×20 سم [ف: 610-39]
خط: نسخ، كا: ميرزا محمد بن علي رضا بن شيخ احمد، تا: 15 ربيع الثاني 1001ق؛ محشي با رمز «خالد، شرح رضي»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 146گ، 23 سطر (7×17)، اندازه: 13×23 سم [ف: 16-235]
آغاز: احصي من الكافية الخلاصة ** كما اقتضي غنا بلاخصاصة/ فاحمدالله مصليا علي ** محمد خير نبي ارسلا/ و آله الغر الكرام البررة ** و صحبه المنتجبين الخيرة اللهم صل علي سيدنا محمد عبدك و رسولك النبي الامي و علي آله و صحبه و سلم... العلي العظيم؛
از اوايل كتاب تا پايان مبحث ادغام؛ خط: نسخ، كا: محمد زمان بن شيخ حسن، تا: 1050ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي از خالد، سيوطي و ديگران؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج عنابي، 299گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 5-505]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، بي كا، تا: 1070ق؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 241گ، 16 سطر (8/8×16 و 10×17)، اندازه: 15×20/3 سم [رايانه]
آغاز: كلمة قالها شاعر كلمة لبيد: الا كل شيء ما خلا الله باطل ** و كل نعيم لا محالة زائل؛ انجام: المهمات من علم العربية ثم ختم الكلام بحمد لله تعالي و بالصلوة علي محمد و آله... الي آخر الزمان.
خط: نسخ، كا: احمد هزار جريبي، تا: 4 محرم 1075ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با كاغذ ابري، 235گ، 20 سطر (7/5×18)، اندازه: 13×25 سم [ف: 2-655]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1085ق؛ مصحح، محشي؛ يادداشت محمد علي بن ميرزا ابوالحسن اصفهاني؛ مهر: «عبدالله» (بيضی)؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج سياه، 280گ، 15 سطر (7/5×16/5)، اندازه: 13/5×24 سم [ف: 16-330]
آغاز: من كلمتين فصاعداً و اخص من قبل انه لا يتناول المركب من كلمتين
خط: نستعليق، بي كا، تا: محرم 1085ق؛ افتادگي: آغاز؛ 231گ، 17 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: - 47]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1087ق؛ 184گ، 21 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: - 62]
آغاز: كل مجرور مخبر عنه في المعني و لا يخبر الا عن الاسم فلا يجر الا الاسم كزيد و عمرو في قولك نظرت الي زيد؛ انجام: و انه قد اشتمل علي اعظم المهمات من علم العربية ثم ختم الكلام بحمدالله تعالي و بالصلوة علي محمد نبيه صلي الله عليه و آله و سلم
خط: نسخ زيبا، كا: سلطان حسين بن ملا رمضان خبوشاني، تا: غره ذيقعده 1088ق؛ افتادگي: آغاز؛ در صفحه آخر نسخه ديباچه رساله تعادل و تراجيح از كتاب نثارة الدرر نقل شده كه آغاز آن
چنين است: «الحمدلله الذي عالجنا في خيرة معاريض الانبياء اهدايی: خانم طباطبايي، 1355/12/1؛ جلد: تيماج مشكي، 212گ، 20 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 1-152]
آغاز: فايدة يحسن السكوت عليها فاللفظ جنس يشتمل الكلام؛ انجام: احصي من الكافية الخلاصة **كما اقتضي غني بلا خلاصة.
خط: نسخ، كا: حمزه، تا: شوال 1090ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: حنايي، جلد: پارچه، 255گ، 15 سطر، اندازه: 12/3×19/2 سم [ف: 12-124]
خط: نسخ، بي كا، تا: شوال 1092ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن قهوه اي، 12 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 6-100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: مويدي، محمد شفيع بن يارعلي، تا: 1092ق؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا، 16 سطر (9×16)، اندازه: 15×24 سم [رايانه]
خط: نسخ، كا: ابن نظام الدين علي شريف دارابجردي، تا: جمادي الثاني 1099ق؛ 190 گ، اندازه: 14×23 سم [ف: 3-54]
آغاز: انه يتناول المفيد و غير المفيد و اخص من قبل انه لا يتناول المرکب؛ انجام: و المنفصلة في ذلک کالمتصله و قد جمع مثالها في قوله من تب ابتداء اي من قطعک...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 253گ، 16 سطر، اندازه: 16/5×25 سم [ف: 1-19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً قرن 11؛ تملك: محمد موسي ساكن لاهور؛ جلد: تيماج قهوه اي، 136 گ، 22 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: 81-27/2]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 150گ، 19 سطر، اندازه: 20/1×26/8 سم [ف: 1-290]
آغاز: قوله و هو عند قوم يطرد يعني ان الجراء؛ انجام: ان يحذف الياء و تلحق ياء النسب مكانها.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ اهدايی: محمد جواد؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي زرد، 132گ، 19 سطر (10×19)، اندازه: 20×25 سم [ف: 2-663]
آغاز: و الدليل علي وجوب المعرفة مسنداً للاجماع عقلي و سمعي؛ انجام: و ما يجمعه عنيت قد كمل نظما علي جل المهمات اشتمل.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي تيماج مشكي، 104گ، 22 سطر (6/5×17)، اندازه: 12/5×24/5 سم [ف: 366-1]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلي الله تعالي علي سيدنا و مولانا محمد و علي واله و صحبه و سلم تسليما كثيرا دائما الي يوم الدين و الحمد لله رب العالمين.
از ابتداي الفيه تا آخر باب افعل التفعيل؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مجدول؛ مهر: ناصر الدين شاه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرمه اي، 115گ، 23 سطر (8×15)، اندازه: 14/5×19/5 سم [ف: 98-7]
خط: نستعليق، كا: هادي بن مهدي بن محمد امين قزويني، تا: دوشنبه 5 ربيع الاول قرن 12؛ محشي؛ قطع: وزيري [نشريه: 5-654]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 225گ، 17 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: - 19]
آغاز: ولكن فيه تاء التانيث نحو علامه فيقال فيه علامون... و شبه ذين و به عشرونا ** و مابه الحق والا هلونا؛ انجام: قوهل تعالي، سبحان الذي اسري بعبده ليلا من المسجد الحرام الي المسجد الاقصي ومثالها لابتداء الغاية في الزمان قوله تعالي: المسجد اسس علي التقوي من اول يوم احق ان تقوم.
خط: نسخ، بي كا، تا: اوايل قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي به نشانه هاي تركيب خالد و تركيب الفيه؛ اهدايی: ورثه آقا سيد حسين و آقا سيد مرتضي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با روكش پارچه اي، 134گ، 22 سطر (7×18)، اندازه: 13×24 سم [ف: 2-517]
آغاز: يريدان المعرب خلاف المبني و قد تقدم المبني؛ انجام: فتقول في افتعل من الاكل ائتكل ثم.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ واقف: مهدي قدوسي، اسفند 1319؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه، 216گ، 17 سطر، اندازه: 12×25 سم [ف: 12-124]
آغاز: الكلام المصطلح عليه عند النحويين عبارة عن اللفظ المفيد؛ انجام: اعلم بانه قد انتهي غرضه من هذا النظم و انه قد اشتمل علي اعظم المهمات. (حدود يك سطر كسر دارد).
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي؛ واقف: حاج محمد ايراني مجرد، بهمن 1350؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي فرنگي، 199گ، 16 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 12-122]
آغاز: الكلام المصطلح عليه عند النحويين عبارة عن اللفظ المفيد؛ انجام: اعلم بانه قد انتهي غرضه من هذاالنظم و انه قد اشتمل علي اعظم المهمات. (حدود يك سطر كسر دارد).
خط: نسخ، كا: محمد علي ابن جعفر حسني، تا: قرن 12؛ محشي منقول از تركيب خالد و شرح جامي؛ واقف: حسين كي استوان، آبان 1348؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 144گ، 23 سطر، اندازه: 9/3×21/5 سم [ف: 12-123]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: ترمه فستقي اسلامبولي، جلد: رويه ابري، 245گ، 17 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 1-290]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد قاسم، محمود بن محمد بن محمود بن قفار (كذا)؛ مهر: «اين كتاب مستطاب داخل كتابخانه جناب ميرزا محمد خان مستوفي شد» (مستطيل)، «عبده ميرزا رضا 1250» (بيضی)، «محمدرضا الحسيني» (مستطيل)؛ جلد: گالينگور، 191گ، 21 سطر (7×19)، اندازه: 12/5×26 سم [ف: 20-429]
آغاز: برابر
از ابتدا تا باب تصغير؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ 217گ، 15 سطر و نونويس ها 19 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 2-242]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً 1106ق؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج ترياكي، 224گ، 20 سطر (7/5×17)، اندازه: 13×23/5 سم [ف: 9-356]
آغاز: و هو المنصرف کزيد و عمرو والي متمکن
خط: نسخ، كا: علي نقي بن بهرام، تا: 1108ق؛ افتادگي: آغاز؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: كاهي، جلد: ميشن، 278ص، 14 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 2-334]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1115ق، جلد: تيماج سبز مذهب، 190گ، 19 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 5-2460]
آغاز: ان يقول فايدة يحسن السكوت عليها فكانه قال الكلام هو اللفظ المفيد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1117ق؛ افتادگي: آغاز؛ واقف: حاج محمد ايراني مجرد؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 191گ، 19 سطر، اندازه: 12×24/8 سم [ف: 12-124]
خط: نسخ، كا: محمد سعيد بن ملا حسن الجيلاني المتوطن به بالانكاه من توابع بلو رودبار من محال تيمجان، تا: دوشنبه 1 صفر 1117ق؛ اندازه: 14×19 سم [رشت و همدان: ف: - 1692]
آغاز: برابر؛ انجام: التزم في هذا النوع الفک، کذلک التزم في هلم الادغام... يقل فيه هلهم والله سبحانه و تعالي اعلم.
خط: نسخ، كا: ميرطالب بن ميرمحمد رحيم هزاروي، تا: محرم 1121ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 201گ، 17 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 3-1151]
آغاز: افتاده: عن اللفظ المفيد فايدة يحسن السكوت عليها و اللفظ يشتمل؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: عباسعلي بن احمد، تا: 1124ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ مهر: «عبده سلطان محمد بن علي»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 208گ، 15 سطر (8×14)، اندازه: 15×21 سم [ف: 12-532]
خط: نستعليق، بي كا، تا: شعبان 1138ق، جا: آمل؛ اندازه: 14/5×20 سم [رشت و همدان: ف: - 1138]
آغاز و انجام: برابر
خط: ثلث، كا: علي بن الحاج محمد بن الشيخ كمال، تا: پنج شنبه 1 جمادي الثاني 1138ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج قهوه اي، 159گ، 25 سطر (8/5×16)، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 2-147]
آغاز: برابر؛ انجام: التزم في هذا النوع الفک، کذلک التزم في هلم الادغام... يقل فيه هلهم والله سبحانه و تعالي اعلم
خط: نسخ، بي كا، تا: شنبه 14 صفر 1192ق، جا: اصفهان محله بيدآباد؛ جلد: تيماج مشکي مذهب، 169گ، 20 سطر، اندازه: 17×25 سم [ف مخ - 3-1150]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1195ق؛ 170گ، 18 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 1-138]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشكي، 175گ، اندازه: 15×20 سم [ف: - 96]
آغاز: موضع الفعل و اسماء الافعال اشتركا في النيابة مناب الفعل لكن المصدر متأثر بالعامل؛ انجام: في الفاظ قياسها وجوب الادغام فجعل شاذاً يحفظ و لا يقاس عليه نحو
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ واقف: شاهوردي؛ 270گ، 15 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [كتابخانه هاي
گلپايگان: ف: - 102]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ از كتابخانه شاهزاده احمد علي ميرزا بوده؛ قطع: وزيري [چهار كتابخانه مشهد- ف: - 13]
آغاز: الکلام المصطلح عليه عند النحويين عبارة عن اللفظ المفيد فائدة بحسن السکوت عليها فاللفظ جنس؛ انجام: رجل الندد ويلندد أي خصم مثل الالد والياء لا الواو احذف لمن جمعت ما...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج مشکي، 136گ، 18 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-858]
آغاز: وقد يصير علماً بالغلبة ** مضاف او مصحوب ال کالعقبة... اقسام الالف واللام انها تکون للغلبة نحو المدينة و الکتاب فان حقهما الصدق علي کل مدينة؛ انجام: ص وفک افعل في التعجب التزم والتزم الادغام ايضا في هلم ش لما ذکر ان فعل الامر يجوز فيه الوجهان نحو احلل وحل استثني من ذلک شيئين احدهما افعل في التعجب... کما اقتضي غني
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 205گ، 17 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-2460]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: وسط و انجام؛ در آخر نسخه قصيده اي به دست محمد الحسيني در آخر صفر 1271 تحرير شده؛ 172گ، اندازه: 17×22 سم [ف: 5-2460]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ جلد: مقوايي، 21-23 سطر (10/5×16/5)، اندازه: 16/5×23 سم [ف: 1966-4]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ واقف: محمد وحيد خوركامي رشتي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 103گ، 21 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 132]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 211گ، 15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 3-586]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12 يا 13؛ 229گ، اندازه: 14×24 سم [ف: 3-661]
آغاز: الكلام عليه عند النحو بين... الكلم و هو ما يتركب من ثلاث كلمات و لم يحسن السكوت؛ انجام: احببت بزيد و اشدد ببياض وجهه ما الثانيه هلم فانهم التزموا ادغامه و الله اعلم
خط: نستعليق آميخته با نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عسلي، 104گ، 21 سطر، قطع: وزيري [ف: 24-136]
آغاز: للمخاطب نحو تبارك و المكسور و للمخاطبة نحو فعلت و يمتاز ايضا بتاء اتت و المراد بها تاء التأنيث الساكنة؛ انجام: فانه يجب فكه احببت يزيد إلي و اشدد بياض وجهه الثاني هلم فانهم التزموا ادغامه باجماع. فاجتمعت الواو و الياء و سبقت احدهما بالسكون فقلبت الواو ياء و ادغمت الياء في الياء فصار سيد و مرمي
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 132گ (68ر-200پ)، 20 سطر [ف: - 154]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا معني قوله فنوي منصوبها و اشار بقوله و ثابتاً ايضاً روي الي انه قد روي اثبات منصوبها ولكنه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مهر: «ميرزا علي محمد» (بيضی)؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 49گ، 16 سطر (7/5×12/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: - 68]
خط: نسخ كهن، بي كا، تا: با تاريخ 1208ق؛ با علامت «بلغ مقابلة علي الاصل و قريء علي المصنف»؛ تملك: يوسف بن عبدالله... عراق ملك باشي جزائري و برادرش يوسف خواجه از سيد محمد بن محرز به چهارده «ذهب جزيريه» آن را در تاريخ 1241 خريده، تاريخ تملك 1208 دارد؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوا، 110گ، 25 سطر (12×19)، اندازه: 17/5×26 سم [ف: 1243-9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن كربلايي آقاي مراغي، تا: 1221ق؛ در حاشيه و هامش؛ جلد: تيماج قهوه اي، 22 سطر، اندازه: 20×30 سم [ف: - 200]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسين بن محمد مهدي خوانساري، تا: رمضان 1244ق؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 141گ، 20 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 3-1150]
خط: نسخ، كا: محمد بن حسين بن ميرزا آقا حسيني، تا: ربيع الاول 1245ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 156گ، 17 و 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-158]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 265
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: جمعه 11 جمادي الثاني 1249ق، جا: كاشان
مدرسه محمدصالح بيک؛ جلد: تيماج قهوه اي، 123گ، 22 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ- 1151-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مشهدي، محمد بن علي مردان، تا: 1263ق [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن محمد رضا حسيني، تا: 14 ذيحجه 1271ق، 16 محرم 1274؛ جلد: تيماج مشکي، 195گ، 18-19 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 5-2459]
خط: نسخ، كا: سيد حسين بن محمد موسوي، تا: 4 ذيحجه 1276ق؛ 96گ (1پ-96پ)، اندازه: 18×22 سم [ف: 2-367]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ تملك: فرهاد ميرزا 27 رجب 1290؛ جلد: تيماج آبي مذهب، 137گ، 23 سطر، اندازه: 13×18 سم [ف: 26-249]
خط: نسخ، بي كا، تا: شوال 1299 ق؛ 121گ (28پ-148پ)، 21 سطر، اندازه: 16/5×21/5 سم [مؤيد: 2-32]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن يوسف بن علي اكبر كلارستاقي، تا: 1300ق، جا: تهران مدرسه ام السلطان ناصرالدين شاه؛ جلد: تيماج قهوه اي، 151گ، اندازه: 17×22 سم [ف: - 96]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا يجوز البناء إلا فيما أضيف إلي جملة فعلية صدرت بماضٍ هذا حكم ما يضاف.
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 14؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مشمعي قهوه اي، 75گ، 22 سطر (10×20)، اندازه: 19/5×29/5 سم [ف: 486-29]
آغاز: برابر؛ انجام: وجهه الثاني هم فانهم التزموا ادغامه. و ما بجمعه عنيت قد كمل
خط: نستعليق، كا: مير أبوطالب بن ميرزا سيد محمد حسني حسيني اصفهاني، تا: دوشنبه 22 صفر 1319ق؛ مصحح؛ جلد: چرم قرمز، 192گ، 14 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [مؤيد: 1-273]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، كا: مير ابوطالب ميرزا سيد محمد حسني حسيني اصفهاني، تا: دوشنبه 22 صفر 1319ق؛ مصحح؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: صنعتي نخودي، جلد: تيماج عنابي، 189گ، 14 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [اهدائي رهبر: 10-230]
آغاز: برابر؛ انجام: زيد و هو لايجوز لما عرفت في باب
خط: نسخ خفي، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: آبي، جلد: ميشن، 19 سطر (7/2×15/2)، اندازه: 14×20 سم [رايانه]
بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ نسخه قديمي است [ف: - 18]
آغاز: برابر؛ انجام: فالف اكثر من اصلين صاحب زايد... فان صحب اصلين فقط و ليس بزايدة بل هو اما اصل كالي و اما بدل من.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 232گ، 17 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 2-126]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي از «شرح التوضيح» و «تصريح» و «سيوطي» و به امضاي «محي» و «ص» و «م ح»، «خالد»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 195گ، 17 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-81]
بي كا، بي تا؛ خريداري از عباس محسني [رايانه]
خط: نسخ خوانا، بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي به نقل از شواهد عيني و كتب ديگر و حواشي ديگر؛ اهدايی: جواد كماليان، 1354ش؛ جلد: تيماج، مشكي، 141گ، 22 سطر، اندازه: 14×23 سم [ف: 1-286]
آغاز: فنقول جاء الزيدان انفسهما او اعينهما و الهندان انفسهما او اعينهما؛ انجام: في جمعي التصحيح او في التثنية و الحق مجبور بهذا توفيه س اذا كان المنسوب اليه محذوف اللام فلا يخلوا
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي؛ 38گ، 19 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 322-1]
آغاز: ينقسم الي قسمين احدهما المعرب و هو ما سلم من شبه الحرف؛ انجام: فلا تقول زيد حالا احسن من عمرو بل يجب تأخير الحال فتقول.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 82گ، 18 سطر، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 269-36]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان كان بد لا من و او قلبت و اوا، فيقول- في حي: حيوي؛ لانه من حييت و في طي: طووي لانه من طويت.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ داراي بلاغ؛ جلد: تيماج مشكي، 219گ، 19 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: 159-1]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 192گ، 18 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف:
138-1]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 187گ، 17 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 138-1]
بي كا، بي تا [ف: - 62]
بي كا، بي تا [ف: - 62]
آغاز: و منه ذوفتح و ذو كسر و ضم؛ انجام: تنوناً اثر فتح اجعل الفا وقفا
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش كاغذ ابري، 142گ، 22 سطر (10×20)، اندازه: 18×28 سم [ف: 5-1644]
آغاز: برابر انجام: فصل في زيادة همزة الوصل... وجب ابدال همزة الوصل الفا نحو الامير قائم او تسهيلها.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 122گ، 18 سطر (8×14)، اندازه: 14×20 سم [ف: 261-12]
آغاز: و نحو هما رفعا و جرا نحو هؤلاء جوار و مررت بجوار فحذفت الياء...، بتافعلت و اتت و يا افعل ** و نون اقبلن فعل ينجلي؛ انجام: فالف اكثر من اصلين ** صاحب زائد بغير مين،... فان صحب اصلين فقط فليس زائدة
خط: نسخ كهن، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز (يک برگ) و انجام (حدود 10 برگ از مبحث پاياني كتاب در ابدال و ادغام)؛ مصحح، محشي با استفاده از شواهد و شرح شواهد و با امضاي «خالد»، مقابله شده؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 79گ، 33-31 سطر (12/5×20)، اندازه: 19/5×300 سم [ف: 13-83]
آغاز: صفة المشبهه فرعا في العمل؛ انجام: و الاصل فيه ان ينفصل عن الفعل.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش كاغذ ابري، 133 گ، 15 سطر (10×14)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 1401-4]
آغاز: زيد قائم وعمر منطلق وهو من خواص الاسماء... اصل بتاء فعلت واتست وياء افعلي ونون اقبلن فعل ينجلي اي يعرف الفعل و ينجلي امره بالصلاحية لدخول ضمير المخاطب؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 246گ، 19 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 5-2460]
آغاز: بسمله کلامنا لفظ مفيد کا استقم ** واسم وفعل ثم حرف الکلم... الکلام المصطلح عليه عند النحويين عبارة عن اللفظ المفيد القائدة يحسن السکوت عليها؛ انجام: وفي جزم وشبه جزم تخيير ففي يعني ان المدغم فيه اذا سکن في جزم نحو لم يرد وي شبه الجزم و هو الوقف نحو رد جازفيه وجهان بقاء الادغام
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 231گ، 18 سطر، اندازه: 15×26 سم[ف: 5-2460]
آغاز: و هو اشتمل من قول غيره بحرف الجر لان هذا لايتناول الجر بالاضافة بالتبعية؛ انجام: ومذهب البصريين انه لايجوز النقل اذا کانت الحرکة فتحه الا اذا کان الإخر مهموزاً. مهموزا
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 161گ، 24 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 2460-5]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: وسط و انجام؛ با حواشي؛ 71گ، 15 و 19 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 5-2460]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا وقعت الواو و الياء محرکه بعد فتحه قلبت الفاً نحو قال وباع و اصلها قول و بيع فقلبنا الفًا لتحرکهما و انفتاح ما قبلهما هذا ان کانت حرکتهما اصلية فان کانت عارضية لم يعتدبها کجيل و قوم و اصلهما جيال وقوام فنقلت حرکة الهمزة الي الياء و الواو فصار جيل و قوم فلوسکن ما بعد الياء و الواو و لم يکن احدهما ما وجب لتصحيح
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: گالينگور سبز، 105گ، 18 سطر، اندازه: 18×21 سم [ف مخ- 3-1151]
انجام: نقلت حرکة الواو الي القاف ثم قلبت الواو الفالمجانسة الفتحه.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج، 217ص، 20 سطر، اندازه: 12/5×24 سم [ف: 2-335]
كامل؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ احتمال دارد که از خطوط قرن يازدهم هجري باشد؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: كاهي، جلد: تيماج، 244ص، 15 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 2-334]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 367گ، 12 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 16×26 سم [ف: 158-1]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 266
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج، 19 سطر (7×13)، اندازه: 11×18 سم [ف: - 110]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik = š.-ul-alfīyya fi-n-naḥw = š. ṣaġīr
مكودي، عبدالرحمن بن علي، - 807 قمري
mokkūdī, ‘abd-or-rahmān-e bn-e ‘alī (- 1405)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
عبدالرحمن بن علي مكودي دو شرح كبير و صغير بر الفيه ابن مالك نوشته است. رساله حاضر ظاهراً همان شرح صغير ايشان باشد زيرا در ابتداي برخی نسخه ها آمده: «فهذه شرح مختصر علي الفية ابن مالك». در اين شرح اعراب اشعار الفيه مورد بررسي قرار گرفته است و وجوه اعراب آن بيان شده است. از كشف الظنون استفاده مي شود كه شرح بزرگ مكودي در دست نيست.
آغاز: الحمد لله رب العالمين و صلاته و سلامه علي سيدنا و مولانا محمد (صلی الله علیه و آله)... و بعد فهذا شرح مختصر علي الفيه ابن مالك مهذب المقاصد و اوضح المسالك ليفهم به الفاظها...
انجام: فالحمد لله علي منح به من التيسير و التسهيل و فتح به من التبصرة و التكميل و هو حسبي الله و نعم الوكيل.
چاپ: مكرر در فاس و مصر، قاهره، مطبعة مصطفي محمد، 1301ق؛ مطبعة الشرقية، 1303ق؛ مطبعةالخيرية، 1305ق چاپ شده
[دنا 456/6؛ كشف الظنون 152/1]
شرح و حواشي:
1- ارشاد العمودي الي شواهد المكودي؛ عياشي، عبدالرحمن بن محمد (- 12)
خط: نستعليق، بي كا، تا: 9 ذيقعده 885ق؛ 176گ، 21 سطر، اندازه: 17×24 سم [ف: - 50]
در اعمال اسماء الفاعلين؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 138گ، 17 سطر (9×12)، اندازه: 14×18 سم [ف: 12-2781]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف و آغاز و انجام آن با شرح مكودي هماهنگ است، شرحي است به قول و به زبان عربي، و با همه فحص بليغي كه به كار رفت مع الاسف تعيين نام و زمان حيات شارح به طور قطعي ممكن نشد. [بلي به موجب اين كه در يك موضع بر مرادي (يكي از شراح الفيه و متوفي در سنه 749) اعتراض مي كند پس معلوم مي شود كه عصر او مقدم بر قرن هشتم نيست و چون نسخه در سنه 977 كتابت شده قطعي است كه از اين طرف نيز متأخر از اين تاريخ نخواهد بود و از اين قرار عصر او محصور مي شود به سنوات بين نيمه دوم قرن هشتم و نيمه اول قرن دهم]؛ خط: نسخ جلي، كا: فلاح بن صادق بن علي بن حسن، تا: 977ق؛ افتادگي: انجام؛ محشي منقول از ابن ناظم و سلطان محمد؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 281گ، 21 سطر (9/51×14/3)، اندازه: 17×24 سم [ف: 12-128]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شعبان بن صوفي حق وردي همداني، تا: 1094ق؛ مصحح، محشي با امضاي «سيوطي»، «ابن الحاج»، «عبد الرحمن» و «منه»؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 228گ، 19 سطر (9×18)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 12-371]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مهر: «محمد رضا» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي، 263گ، 17 سطر، اندازه: 15×20 سم [اوراق عتيق: 2-323]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1112ق؛ با سرلوح، مجدول، مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا با روكش تيماج مذهب، 197گ، 25 سطر (7/5×15/5)، اندازه: 14×20/5 [ف: 205-16]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 971
همان نسخه بالا [نشريه: 7-183]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، بي كا، تا: 1128ق؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي نازك، جلد: تيماج قرمز، 431ص، 19 سطر، اندازه: 15×19 سم [ف: 4-339]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه 7 جمادي الاول 1234ق؛ كاغذ فرنگي؛ جلد: مقوا، 199گ، 21 سطر (10×19/5)، اندازه: 20×31/5 سم [ف: 939-3]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف و آغاز و انجام آن با شرح مكودي هماهنگ است؛ خط: نسخ جلي، بي كا، تا: 22 ذيقعده 1148ق؛ جلد: تيماج آبي، 262گ، 17 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 26-219]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا حول ولا قوة الا بالله العلي العظيم... و الحمد لله رب العالمين
خط: نسخ مغربي، بي كا، تا: 1293ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج، 19 سطر (11×17/5)، اندازه: 17/5×22/3 سم [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امين بن طاهر بن طيب، بي تا [رايانه]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن ابراهيم التملي، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي روكش كاغذ، 240گ، 22 سطر (10×15)، اندازه: 16×21 سم [ف: 1801-5]
آغاز: و لايدخل عليه ال اشار الي ذلك بقوله مالم يضف الي اخره فشملت... الي نحو المزيد و غير المزايدة نحو الحسن؛ انجام: ثم قال وفك حيث مدغم فيه... لكونه بمضر الرفع اقترن يعني انه اذا التحق بالمدغم فيه ما يوجب...
خط: نسخ معرب، بی كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ رکابه دار، داراي يادداشتي در 23 ذيحجه 1321 دال بر نام كتاب و مؤلف ظاهراً به خط محمدطاهر معزي؛ تملك: محمد بن محمدرضا با مهر «اللهم صل علي محمد و آله محمد» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 232گ، 20 سطر (9×15)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 36-39]
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
؟جرجاني، علي بن محمد، 740-816 قمري
Jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
در نسبت آن به مير سيد شريف ترديد بسيار است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و صلي الله علي سيد الاولين و الآخرين محمد و آله و اهل بيته، قال محمد هو ابن مالك... يعني گفت محمدي كه او پسر مالك است حمد و ستايش مي گويم...
آغاز: برابر؛ انجام: چون افتتاح كتاب خود بحمد و صلوة كرده بود اراده نمود كه ختم او بحمد خدا و صلوة بر رسول او كه محمد است و بر آل او كه كرام و گزيده اند نمايد.
در فهرست از تويسركاني دانسته؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ تملك: حسن بن آقا علي مدرس؛ جلد: تيماج مشكي، 163گ، 14 سطر، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 26-54]
آغاز: برابر
از اول تا بحث منع صرف؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ تملك: ابوالقاسم موسوي به تاريخ 1297؛ 182گ، 14 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-2466]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
نويري، محمد بن محمد، 801-857 قمري
novayrī, mohammad ebn-e mohammad (1399 - 1454)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
شرح گزيده الخلاصة الالفية ابن مالك است با افزودن عروض و قافيه، گزيده و شرح هر دو از نويري است. او شرح المقدمات الكافية في النحو و الصرف و العروض و القافية هم دارد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 8237
آغاز: متن: قال الحقير المشرف الذي مفتقر محمد و بالنويري اشتهر. شرح: الحمدلله الذي نحا بمن احبه نحو الطاعات و صرفه احسن تصرف في الافعال و المقالات؛ انجام: متن در نسخه: عده بحرف الجرول نصب ارفع... نقلا و قيل كي ان ان ليس اختلف.
انجام: صدت لك طايرا و صدتك... (ميان اين دو بند كه دومي آن در آغاز صفحه آخرست بايد افتاده باشد) الفعلين... فليلزم [انتهي الي هنا كلام الشارح رحمه الله تعالي].
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوا، 176گ، 19 سطر (10×12/5)، اندازه: 13×18 سم [ف: 81-17]
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
تويسركاني، محمد علي بن ملابابا، ق11 قمري
toyserkānī, mohammad ‘alī ebn-e mollā-bābā (- 17c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
ترجمه وشرح مزجي است در غايت ايجاز و اختصار كاشف مغلقات و فاتح مبهمات (به تعبير مؤلف) بر الفيه ابن مالك طائي. شارح در ابتدا بيت يا ابيات الفيه را مي آورد، پس از آن به فارسی ترجمه نموده و در برخي موارد توضيح و شرح مختصري بر آن مي افزايد.
آغاز: بسمله، الحمد الله رب العالمين و العاقبة للمتقين... اما بعد بر ضمائر صافيه اصحاب سخن و ابصار ثاقبه ارباب حكم پوشيده نيست كه اصل علوم دينيه.
انجام: و آله العز الكرام البررة... چون فارغ شد از آن چه عرض او بود از احكام نحو و صرف... و بر آل او كه كرام و برگزيده اند نمايند تا كتاب او واسط بين الحدين باشد و قد تمت الرسالة
شرح الفيه.
[دنا 456/6 (14 نسخه)؛ الذريعه: 81/4؛ نسخه های منزوي 2057/3]
آغاز: شكر و سپاس فراوان بعدد ستاره آسمان و قطره باران و برگ درختان؛ انجام: افتتاح كتاب خود بحمد و صلات كرده بود اراده نمودكه ختم او نيز بحمد خدا و صلات بر رسول او كه محمد است.
خط: نسخ، بي كا، تا: شنبه 17 رجب 752ق؛ مصحح؛ پايان جزء اول تاريخ كتابت 752ق يادداشت شده ولي تعدادي از برگ ها در اوايل نيمه و پايان نسخه نونويس مي باشد؛ كاغذ: شرقي، جلد: مشمعي قهوه اي، 158گ، 19 سطر (7×13)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 28-194]
انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1012ق [اگر صحيح باشد چون انجامه كتاب پاك شده و تاريخ كتابت شده بر روي بخش پاك شده به نظر متأخر مي رسد]؛ جلد: چرم قهوه اي، 155گ، 19 سطر، اندازه: 12/8×19/2 سم [ف: 43-10]
آغاز: مصليا علي الرسول المصطفي ** و آله المستكملين الشرفا؛ انجام: برابر.
خط: نسخ و نستعليق شكسته، كا: ابوالبركات بن زين العابدين عبدالعالي، تا: رمضان 1047ق؛ افتادگي: آغاز (فاقد خطبه و ديباچه است)؛ محشي؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه، 149گ، اندازه: 13×24 سم [ف: 12-127]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب و نستعليق، كا: شيخجان بن ابراهيم دماوندي، تا: دهه دوم جمادي الاول 1051ق؛ افتادگي: وسط؛ مصحح، محشي به نقل از سيوطي و ابن الحاج و شواهد و ديگر حواشي؛ جلد: تيماج طوسي، 116گ، 16-19 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-2466]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حاجي غياث الدين بن ابوالفضل گيلاني، تا: 1 ذيحجه 1064ق، جا: توس؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 15 سطر (7×13)، اندازه: 11×18 سم [ف: 15-4221]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه اواسط رجب 1094ق؛ تملك: محمد حسين به سال 1325؛ جلد: مقوايي، 143گ، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 1-70]
آغاز و انجام: برابر
كا: ميرزا علي بن حسين قايني، تا: غره شوال 1098ق؛ مصحح،
داراي علامت بلاغ مقابله، محشي با نشا نهاي مختلف مانند «كنزاللغات» و «سيوطي» و «حسين» و «13» و «شرح التسهيل» و بيش تر آن ها بدون علامت، ركابه دار؛ مهر: «علي نفي الطباطبائي الموسوي الحسني الحسيني 7 (؟) 126» (مستطيل)؛ تملك: ملا نذر حسين بن حسين تبريزي، محمد علي بن محمد صادق اصطباناتي با مهر «محمد صادق (؟)» (مستطيل)؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛
كاغذ: حنايي و نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 124گ، 22-21 سطر، اندازه: 15×24/5 سم [اهدائي رهبر: 10-232]
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 1228
همان نسخه بالا [مؤيد: 3-193]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 8ص [فيلم ها ف: 2-174]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد زمان بن حاجي عبداللطيف تبريزي، تا: 1122ق؛ محشي؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن، 80ص، 25 سطر، اندازه: 18×28 سم [ف: 2-342]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالجليل، تا: ربيع الثاني 1128ق؛ واقف: حاج عماد، تير 1310؛ جلد: تيماج خرمايي، 131گ، 25 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 12-126]
آغاز: برابر؛ انجام: و گاهي مفعول له با وجود شروط جميعاً مجرور مي شود مثل لزهد و امتنع كه در اصل.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ واقف: احمد طاهري، 1351؛ جلد: تيماج قهوه اي، 172گ، 17 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 1-314]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 8گ، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 3-54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: باقر بن محمد علي، تا: شنبه 5 صفر 1247ق؛ جلد: مقوا، 242گ، 13 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 2-187]
آغاز:... كه در اصل فنع زيداً بوده و مفعول له مقدم شده و مجرور بلام جر، و قل أن يصحبها مجرد و العكس في مصحوب ال و انشد؛
خط: نسخ، كا: محمد حسين بن محمد جعفر ساوجي، تا: 1254ق؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ واقف: علي حميدي، 1335؛ جلد: تيماج
قهوه اي، 108گ، 17 سطر، اندازه: 17 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 313-1]
آغاز: برابر؛ انجام: بر اصحاب او که مختارند و برگزيده خداوند گارند الحمدلله علي الفراغ... و لا حواس و لا ادراک.
خط: نستعليق، كا: محمود بن ابوطالب حسيني، تا: اواخر قرن 13 و اوايل قرن 14؛ تملک: سيد محمد هاشم مورخ صفر 1316ق؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشکي، 75گ، 24- 38 سطر (11×17/5)، اندازه: 16×22 سم [ف: 2-521]
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
قزويني، عبدالله بن شاه منصور، ق11 قمري
qazvīnī, ‘abd-ol-lāh ebn-e šāh mansūr (- 17c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
شرح نسبتاً مفصلي است بر الفيه ابن مالک که در آن ابتداء به تجزيه و ترکيب ابيات پرداخته، سپس آن را شرح کرده است.
آغاز: بسمله، خوبتر كلمه اي كه ارباب كلام نحو بآن صرف اوقات نموده جمل و مفردات را بآن مفتوح سازند...
[الذريعة 105/13 ش 331؛ نسخه های فارسي 2057/3؛ دنا 457/6]
آغاز: برابر؛ انجام: لما انتهي عرضه مما قصده من احكام النحو و التصريف شرع بذكرها اشتملت عليه هذه الارجوزة...
خط: نسخ شكسته، بي كا، تا: اواخر قرن 11؛ محشي؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج ترياكي، 199گ، 21 سطر (9/5×19)، اندازه: 18×24 سم [ف: 2-653]
آغاز: برابر؛ انجام: أراد أن يختم بما ابتدأ به ليکون کتابه مکتنفين بين حمدين و صلاتين فيکون أجدر للدوام.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 22 ذيحجه 1027ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه عفي عنه»؛ تملک: مسعود بن فضل الله حسني حسيني بهبهاني، محمد رضا به سال 1194؛ مهر: «المتوکل علي الله عبده عبده حاجي محمد علي» (بيضی) با تاريخ 1184ق؛ جلد: مقوايي، 181گ، 29 سطر، اندازه: 16/5×31 سم [محدث ارموي مخ: 2-842]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: ميرزا علي بن استاد حسين قايني، تا: 9 شوال 1095ق؛ 202گ، اندازه: 16/5×24 سم [ف: 3-54]
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
كاشاني، سلطان محمد بن علي، قرن 11 قمری
kāšānī, soltān mohammad ebn-e ‘alī (-17c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
تاريخ تأليف: صفر 1009ق
ترجمه و شرح مزجي فارسي است بر «الفيه» ابن مالک در نحو با استفاده از شرح ابن ناظم که به اعتراضات و نقدهاي وارده بر آن پاسخ مي دهد. کاشاني اين شرح را براي فرزندش محمدجعفر نگاشته است.
آغاز: بسمله. سپاس و ستايش مر واضعي را كه مفردات الفاظ را مباني مركبات و مركبات را مبادي معاني گردانيد و درود نامعدود برجميع پيغمبران خصوصاً بر خلاصه كائنات... بسمله يعني تأليف اين رساله مي كنم بنام خدائي بخشاينده مهربان، قال محمد هو ابن مالك...
انجام: و ما بجمعه عنيت قد كمل ** نظماً علي جل المهمات اشتمل. و آله العز الكرام البرره ** و صحبه المنتخبين الخيره... و حكايت كرده فراقوم خيرة بررة و بر جميع تقادير لغت صحت است و چون ختم اين نظم شريف بخيره شد اميدوارم كه ختم حال فقير بحال خيره شود...
آغاز:... يعني هر جا كه خلا و عد اجر كنند بس حرف جر خواهند بود چناچه هر جا نصب كنند؛ انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه انطباق انجام با نسخه ش 2730 ملي تبريز به دست آمد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1029ق، جا: اصفهان؛ افتادگي: آغاز؛ مهر: «الراجي الي الله حبيب الله بن محمدرضا» (چهارگوش)، «افوض امري الي الله عبده حبيب الله» (چهارگوش)، «حبيب الله» (بيضی) «عبده احمد» (بيضی)، «الموحد لاية الله احمد علي» (چند ضلعی)؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 198گ، 15-18 سطر (7/5×13/6- 14)، اندازه: 13/5×19/5 سم [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و قرن في اقررن و قرن ثقلا... و تسكين عين بدون نقل مثل ظللت و قرن بكسر قاف و قرن بفتح قاف نقل شد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: اصفهاني، 205گ، 15-18 سطر (13-11/5×20)، اندازه: 18/5×25/5 سم [ف: - 82]
آغاز: برابر؛ انجام: وزن فعلي بضم فا و فتح عين مثل اربي بمعني واهيه و وزن. (ناقص)
تا آخر مبحث تأنيث را بيش تر ندارد؛ خط: نستعليق متوسط، بي كا، تا: اوايل قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه، 213گ، 16 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 128-12]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: خداداد دستجردي، تا: ذيحجه 1124ق؛ جلد: چرمي ترياكي، 160گ، 20 سطر، اندازه : 20×29 سم [ف: 2-858]
آغاز: برابر؛ انجام: واجعل کبئس ساء واجعل فعلا من ذي ثلثه کنعم مسجلاً يعني بگردان ساء را مثل بئس... مسجلاً اي مطلقاً خواه مبني شده باشد فعل بضم عين از فعل...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا، 103گ، 11 سطر، اندازه: 18/5×22 سم [ف: 2464-5]
š.-ul-alfīyya li-ibn-i mālik
قزويني، عبدالنبي بن محمد تقي، 1125-1197؟ قمري
qazvīnī, ‘abd-on-nabī ebn-e mohammad taqī (1713 - 1783)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
گويا همان مؤلف تتميم امل الامل در 1191 و زنده در 1197. ديباچه اي ندارد و نام مؤلف در ص ع است، متن از ابن مالك است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 8048
آغاز: بسمله، جار و مجرور بسم متعلق است به محذوف به اتفاق؛ انجام: و احذف من المقصور... نتيجه اين باب كيفيت جمع مقصور است... و در حين رفع و ما قبل.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 430گ، 15 سطر (8×16)، اندازه: 14×22 سم [ف: 1-16]
š.-e alfīyye-ye ebn-e mālek
بروجردي، محمد صادق، ق12 قمري
borūjerdī, mohammad sādeq (- 18c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
تاريخ تأليف: 1091ق
شرح بسيار مختصر توضيحي است که براي گروهي از محصلين و فرزندش محمد محسن تأليف کرده است. وي به دنبال هر بيت متن مشکلات اعرابي و نحوي را با عناوين «الترکيب - يعني» توضيح داده و به قدر ضرورت شرح کرده است.
آغاز: الحمد لله علي آلائه... و بعد... بنده قليل البضاعة محمدصادق بروجردي... كه چون بعضي از طلبه مترددين سيما فرزند [عزيز]... كه به گمان خود... ناچيز كارخانه صنع، استفاده بعضي از مراتب علميه مي نمودند... قال محمد هو ابن مالك... التركيب، قال فعل ماضي معلوم...
انجام: و جهت دويم هلم كه التزام كرد [ره]... در او ادغام... و آله الغر الكرام البررة- و صحبه المنتخبين الخيرة
[نسخه هاي منزوي 2056/3؛ الذريعه 85/4 با عنوان ترجمه الفيه؛ دنا 457/6 (20 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: اكسر او اشم هر دو فعل امر. (ناقص)
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 70گ (70-1)، اندازه: 15×21 سم [ف: 12-383]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمدتقي بن ابي الحسن اراني؛ مهر: «رهرو دين محمد، علي» (بيضی)، «بنده شاه دين، ابوالحسن» (بيضی)، «... طباطبايي»
(بيضی) با تاريخ 1247ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرم قهوه اي، 294گ، 15 سطر (9×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 40-658]
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن عبدالفتاح اصفهاني، تا: اواخر ذيقعده 1106ق؛ مصحح؛ مهر: «صدر الشريعه» (بيضی)، «عبده ابوالحسن الحسني الحسيني» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 226گ، 17 سطر، اندازه: 18×23/5 سم [ف: 1-212]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 437
همان نسخه بالا [نشريه: 11-886]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: علي محمد بن محمد عقيل فومني، تا: 1179ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، مقوايي، 38گ (حاشيه اوراق 1پ-38)، اندازه : 17×22 سم [ف: 12-366]
خط: نسخ، بي كا، تا: 19 ذيقعده 1187ق، جا: خانه آقاسميع دراجي تپه رشت، براي ابوطالب پيشنماز [نشريه: 11-941]
آغاز: در حالتي كه بهترين مالكانست يا اين صفت دارد كه بهترين مالكان... ص مصلياً علي الرسول المصطفي. و آله المستكملين الشرفا، ت مصلياً حالست از فاعل احمد و علي الرسول؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه سلخ محرم 1192ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 266گ، 16 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [ف: - 36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسنعلي بن مير محمد رضاء تقوي رضوي موسوي حسيني لاريجاني ساكن قريه دبنان، تا: پنج شنبه آخر شعبان 1193ق؛ مهر: «عبده حسنعلي التقوي» (بيضی)؛ تاريخ وقف: 1229؛ جلد: تيماج قهوه اي، 206گ، 18 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف مخ - 3-1151]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: حسين بن زين العابدين، تا: دوشنبه 21 ذيقعده 1199ق؛ مصحح، محشي، رکابه دار؛ مهر: كاتب «العبد المذنب حسين 1199» (مستطيل)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 165گ، 18 سطر (8×16)، اندازه: 13×20 سم [ف: 32-263]
آغاز: برابر؛ انجام: يعني مطرد است فعله بضم فاء و فتح عين که از امثله جمع کثرة است در مثل رام و مطرد است در وصف مذکر عاقلي که بر وزن فاعل و صحيح اللام باشد چون کامل...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ مهر: «اسدالله» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 178گ، 18 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف مخ - 3-1152]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام [نسخه پژوهي: 1-60]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب و نستعليق، كا: محمد بن رمضان آدرياني از توابع اصفهاني، تا: سه شنبه 4 ذيقعده 1224ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 156گ، 24 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 3-422]
آغاز: بسمله قال محمد هو ابن مالک ** احمد ربي الله خير مالک؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1244ق؛ جلد: مقواي، 51گ، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2465]
آغاز: ابن مالك خبر و مجموع اين مبتدا و خبر در محل رفع است تا صفت محمد باشد و احمد به فتح ميم صيغه متكلم وحده است؛
انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن متطبب، تا: 1244ق؛ افتادگي: آغاز (ديباچه شارح و شرح بيت اول الفيه افتاده)؛ مصحح؛ تملك: عبدالغفار بن محمد... با مهر «عبدالغفار بن محمد...» (بيضی)؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: فرنگي نيلي، جلد: گالينگور قهوه اي، 192گ، 20 سطر، اندازه: 15×20 سم [اهدائي رهبر: 10-232]
خط: نسخ، كا: محمد رفيع ابن ميرزا حسين خوانساري، تا: 4 رجب 1262ق؛ واقف: محمد حسن بن آخوند ملا رفيع، 1295؛ 198گ، 20 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-377]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: نوري، تا: 1269ق [رايانه]
آغاز: قال محمد هو ابن مالک ** احمد ربی الله خير مالک. الترکيب: قال فعل ماضی معلوم. محمد فاعل آن. هو مبتداء. ابن مالک خبر و مجموع اين مبتدا و خبر در محل رفع است که صفت محمد باشد و احمد به فتح ميم صيغه متکلم وحده از فعل مضارع معلوم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن عبدالله خوانساری، تا: دوشنبه 14 ربيع الثانی 1272ق؛ مصحح؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: فرنگي نخودی، جلد: تيماج مشکی، 146گ، 22 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [اهدائي رهبر: 10-233]
آغاز: بسمله قال محمد هو ابن مالك احمد ربي الله خير مالك التركيب قال فعل ماضي معلوم محمد فاعل... يعني گفت محمد كه پسر مالك است كه حمد و ثنا ميگويم پروردگار خود را؛ انجام: لا ان كان من الجاهلين الحمدلله رب العالمين
خط: نستعليق خوانا، كا: سيد يوسف بن مير اسماعليل ساكن بارفروش، تا: 1275ق؛ كاغذ: نخودي، 174گ، 20 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: - 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: غره جمادي الاول 1281ق؛ مصحح، محشي؛ مهر: «حسن بن موسي الطباطبائي» (بيضی)، «عبده حسن الطباطبائي»؛ جلد: مقوايي، 112گ، 25 سطر، اندازه: 21×30/5 سم [ف: 7-43]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1322ق؛ جلد: تيماج مشكي، 192گ، 23 سطر، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 18-165]
خط: نسخ معرب و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 233گ، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 16-182]
خط: نستعليق، كا: ميرنبي بن غلامعلي دينه سري، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 193گ (1پ-193پ)، 16 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 20-25]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما بجمعه غيب قد تحمل نظما علي حل
المهمات اشتمل اقصي من الکافية الخلاصه کما اقتضي اعيني بلا خصاصه فاحمد الله مصليا علي محمد... وصحيه المنتخبين الخيرة
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 247گ، 16 سطر، اندازه: 17×23 سم [ف مخ - 3-1152]
بي كا، بي تا؛ خريداري از محسن هوائي [رايانه]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
ابوطالب لندني، ابوطالب بن محمد، 1166-1221 قمري
abū-tāleb-e landanī, abū-tāleb ebn-e mohammad (1753 - 1806)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 17599
آغاز: بسمله. ربنالك المحمد لما درفعنا نحوك و تحفظ حواشينا؛ انجام: بيد العبد المذنب محمد هادي... شهر رمضان المبارك سنه 1248
خط: نسخ، كا: محمد هادي، تا: 1248ق [رايانه]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
ايلابادي ساوجي، عبدالحميد بن محمد علي، ق13 قمري
īlābādī sāvajī, ‘abd-ol-hamīd ebn-e mohammad ‘alī (-19c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
تاريخ تأليف: 1274ق
شرحي است بر الفية ابن مالک. در اين نسخه، الفيه در متن برگ ها نوشته شده و در حاشيه آن شرح، تحرير شده است. اين شرح به صورت کوتاه برگزار شده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 51/80-7620/4
آغاز: قال محمد هو ابن مالک ** احمد ربي الله خير مالک
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1274ق؛ 51گ، 9 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 5-2432]
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
حسيني، محمد باقر بن احمد، ق13 قمري
hoseynī, mohammad bāqer ebn-e ahmad (- 19c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (672-600)
شرحي است بر منظومه «الفيه» مالک در نحو شامل معني در ترکيب و شواهد شعريه وآيات قرآني که در الفيه مندرج است، شارح در حين تحصيل نزد استادش فوايدي را که از استاد در شرح الفيه آموخته، دراين کتاب ثبت کرده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 10/119-1809/3
آغاز: بسمله حمدله و الصلوة... اما بعد اين کلمات چنديست که اين حقير محمد باقر بن احمد الحسيني در حين خواندن کتاب الفيه ابن مالک را از جناب استاد سلمه الله فراگرفته ام از معني و ترکيب و شواهد شعريه و آيات قرآنيه... بسمله يعني ابتدا مي کنم بنام خداوند؛ انجام: مبحث اعراب جمع مذکر سالم خلاصه اينست که يکي ديگر از چيزهايي که... داخل او نمي شود دروقتي که بايد داخل بشود و...
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، با خط خوردگي؛ تملک: مؤلف با مهر «عبده محمد باقر بن احمد الحسيني 1285» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشکي، 30گ، 20 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 5-2463]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
حسيني، زين العابدين بن محمد باقر، ق13 قمري
hoseynī, zeyn-ol-‘ābedīn ebn-e mohammad bāqer (-19c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
شرح متوسطي است بر «الفيه ابن مالک» نحوي، اين شرح با عناوين «قوله، قوله» برگزار شده است.
آغاز: نحمدک يا من دل علي عظمته رفع السموات بغير عمد ترونها وعلي تفضله نصب الارض کانها نقطة ساکنة بين دورانها... اما بعد فيقول الراجي الي عفو ربه الغني... لما امعنت النظر في المختصر الذي
آغاز: برابر؛ انجام: وما سواه ناقص والنقص في ** فتي ليس زال دائماً قفي. قوله وفي جميعها متعلق بتوسط وهو مفعول مقدم... و دائماً حال من مرفوع قفي و هو بمعني تبع مبنياً للمجهول خبر المبتدأ و المعني.
از آغاز تا بيت: و ما سواه ناقص والنقص في ** فتئ و ليس زال دائماً قفي؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا، 83گ، 13 سطر، اندازه: 18×23 سم [ف: 5-2464]
آغاز: برابر؛ انجام: عطف علي المثني و اذا ظرف بمعني الشرط و بمضمر متعلق بوصلا و مضافاً حال من ضمير و صلا...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ جلد: تيماج قرمز، 15گ (295ر-309پ)، اندازه: 16×20/5 سم [ف: 1-197]
š.-e alfīyye-ye ebn-e mālek
رشتي اصفهاني، محسن بن محمد رفيع، 1215- قرن 13 قمري
raštī esfahānī, mohsen ebn-e mohammad rafī‘ (1801 - 19c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
شرحي است مزجي و كوتاه بر الفيه ابن مالك در نحو و حدود سال هاي 1268 تا 1271ق نگاشته شده (در پايان بسياري از برگ ها تاريخ هاي ياد شده آمده است). اين شرح به قرينه نسخه هاي بسياري كه از اين مؤلف در كتابخانه مرعشي وجود دارد از همين مؤلف مي باشد و نامي از آن در الذريعة نيامده است.
[الذريعة 90/25 و 107/8؛ تذكرة القبور 341]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13772
آغاز: قال محمد هو بن مالك... مالك مضاف اليه و ليس تكرار مالك ههنا تكرار بلاطائل... يعني حمد مي كنم پروردگار خود را؛ انجام: و آله الغر الكرام البررة... و بر آل كه اين صفت دارند... و يا كه اين صفت دارند كه مختارند
خط: نسخ و نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 4 رمضان 1271ق؛ مصحح، محشي با نشان «خالد» و غير آن، با يادداشت سيد علي اصغر صراف زاده؛ يادداشت سيد خليل موسوي نجفي؛ مهر: «غلام حسين الموسوي» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 134گ، 12 سطر (11×17)، اندازه: 18×22/5 سم [ف: 776-34]
š.-e alfīyye-ye ebn-e mālek
ضياء الدين حسين، ق13 قمري
zīyā’-od-dīn hoseyn (- 19c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
شرحي است به فارسي تأليف ضياءالدين حسين از فضلاي اماميه و ظاهراً از رجال قرن دوازدهم و سيزدهم و در آن بين تركيب و تفسير جمع نموده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 6439
آغاز: بسمله الف الف حمد يؤلف بين اشتات النعم لمالك الف بين اللوح و القلم... قال فعل ماضي مفرد مغايب مذكر از باب فعل يفعل اجوف واوي؛ انجام: كه مخصوص است و مقدم شده است بر فعلش كه نعم باشد. واجعل كبئس ساء واجعل فعلا ** من ذي ملامه كنعم مسجلا
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 13؛ واقف: مهدي قدوسي، اسفند 1319؛ كاغذ: شكري فرنگي، جلد: پارچه، 159گ، اندازه: 16×19 سم [ف: 12-129]
š.-e alfīyye-ye ebn-e mālek
قزويني، محمد مقيم بن صفي، ق13 قمري
qazvīnī, mohammad moqīm ebn-e safī (- 19c)
به درخواست: جعفر فرزند شارح
ترجمه و شرحي است مختصر بر ارجوزه «الالفيه» ابن مالک.
اصل ارجوزه را با رمز «ص» و ترکيب بيت ها که به عربي است با رمز «ک» و ترجمه و شرح آن ها را به فارسي با رمز «ش» آورده است.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعلني من المستقرين و لم يجعلني من المستود عين و الصلوة علي سيد الاولين و الاخرين محمد و اهل بيته الطاهرين... آغاز شرح: ك. قال فعل ماضي معتل العين الواوي اصله قوله قلبت الواو الفاء لتحركها و انفتاح ما قبلها و محمد فاعل قال...
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن محمد مؤمن، تا: 1115ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج، 192گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×30 سم [ف: 3-117]
آغاز: برابر؛ انجام: و آله الغر الكرام البرره ** و صحبه المنتجبين الخيره
خط: نسخ، كا: محمد اسماعيل بن محمد حسين شهرستاني، تا: 17 ربيع الاول 1125ق؛ تملك: عبدالمطلب بن محمد اسماعيل علي ياري؛ جلد: تيماج مشكي، 160گ، 21 سطر، اندازه: 18×24 سم [ف: 9-258]
آغاز: برابر؛ انجام: کذاک نحو تتجلي و استقر... مفعول به لا فکک و أفلک...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ واقف: شيخ غلامحسين خيري، غره محرم 1377، کاغذ رنگي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 263گ، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف مخ - 106]
آغاز: و يکي ديگر از خواص اسم تنوينست و اين نونيست ساکن
که لاحق مي شود آخر کلمه را وقت تلفظ و ساقطست در کتابت و اقسام تنوين پنج است؛ انجام: يعني هرگاه در يک کلمه دو حرف علت باشد و هر دو متحرک و ماقبل مفتوح باشند لازم است
از بحث تنوين تا باب ابدال؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ مهر: «لا اله الله الملک الحق المبين عبده حسن بن جعفر الطباطبائي» (مربع)؛ جلد: مقوا پسته اي، 147گ، 18 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف مخ - 1-277]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم اغفرلي و لوالدي و لأولادي و لمن حقه علي...
خط: نسخ و نستعليق، كا: رحيم بن محمد رضا خلخالي، تا: 6 ربيع الاول 1256ق؛ افتادگي: انجام؛ تملك: محمد حسين بن عبادالله به تاريخ 1302؛ جلد: تيماج مشكي، 164گ، 25 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-242]
آغاز: برابر؛ انجام: مره را از مصدر ثلاثي مزيد فيه زياده كرده مي شود بر مصدر تاء تانيث نحو كرمته اكرامة و دحرجته دحراجة و شاذ است بناء هيت از غير ثلاثي مزيد فيه. تمت الكتاب بعون الملك الوهاب
كامل؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: جمعه 18 رمضان 1259ق؛ مصحح، با علامت بلاغ، ركابه دار؛ تملك: محمد صادق؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين عبده صدرالدين ابن عبدالحميد 1260» (مستطيل) «عبده صدرالدين 1283» (مستطيل)؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 140گ، 16 سطر، اندازه: 15×22 سم [اهدائي رهبر: 10-235]
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 1011
همان نسخه بالا [مؤيد: 3-27]
آغاز: برابر؛ انجام: پس بدرستيكه التزام كرده شد در و ادغام. و ما بجمعه عنيت قد كمل... و صحبه المنتجبين الخيرة.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا روي آن پارچه، 253گ، 16 سطر (8/5×17)، اندازه: 16×25/5 سم [ف: 2282-6]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
لاهيجاني، ابوتراب بن محمد، ق13 قمري
lāhījānī, abū-torāb ebn-e mohammad (- 19c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
البهجة المرضية في شرح الالفية = شرح الفية ابن مالك = شرح الخلاصة في النحو سيوطي، عبدالرحمن بن ابي بكر (849-911)
تاريخ تأليف: 1274ق
شرح مزجي نسبتاً مفصلي است بر الفيه ابن مالك با شرح آن «البهجة المرضية» جلال الدين سيوطي، كه بيش تر جنبه توضيحي دارد. از اين شرح تا بحث حرف تعريف «ال» نگاشته شده و به واسطه گرفتاري ها و درگذشت پدر شارح در ماه شوال 1274ق نوشتن باقي آن را رها كرده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 5864/1
آغاز: هذا القدر للتعظيم و يطلق علي معان أخر و هي كثير العلم و كثير المال و كثير الولد و كثير القبيلة؛ انجام: و مصدر الزلل و العصيان و الحمدلله رب العالمين...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ گويا به خط مؤلف؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 56گ (2ر-57ر)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 15-248]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
يزدي، عبدالسميع بن محمد علي، ق13 قمري
yazdī ،‘abd-os-samī‘ ben mohammad ‘alī (- 19c)
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
تاريخ تأليف: 2 رمضان 1255ق
شرح نسبتاً مفصلي است بر الفيه ابن مالك با در نظر گرفتن مطالب سيوطي در «البهجة المرضية» و گفتگو در آن ها. يك يا چند بيت از الفيه را آورده و مقصود ناظم و سيوطي را بيان مي كند، پس از آن اشكالات بر آن ها را مي آورد و از مجموع سخنان نتيجه گيري مي كند. شارح در آخر آن مي گويد كه شرح را به دستور بعضي از برادران نگاشته و هر روزي دو جزء از كتاب را بدون داشتن كتابي مي نوشته است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 9824
آغاز: يقول الغريب الجاني... بعد الحمد لمن كفي و الصلاة علي من اصطفي و آله اهل الوفا، ان هذه درة مضية و غرة وضية؛ انجام: و حيث كان الفراغ عن الشعر المذكور بهذه الكلمات الشريفة فليكن الاختتام بها من دون تعرض لسائر الأشعار
خط: نسخ و نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا، تحرير اول كتاب؛ جلد: تيماج قهوه اي، 275گ، اندازه: 15×21 سم [ف: 25-151]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
معتمد السلطان، علي بن نصرالله
mo‘tamed-os-soltān, ‘alī ebn-e nasr-ol-lāh
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
شرحي است به عربي با ترجمه هر بندي به فارسي. نسخه مي رسد تا شرح بيت «فتي و انفك و هذالاربعة - لشبه نفي او لنفي متبعة».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3738
آغاز: هذا كتاب شرح الفيه. بسمله. الحمدلله الذي علم آدم الاسماء كلها... فيقول... علي بن نصرالله الملقب بآقاخان الذي هو معتمد السلطان وزير عسكر الخاقان؛ انجام: و آن چه بعد از انست تم شرح الفية ابن مالك بحمدالله و المنة و عونه و كرمه.
خط: نستعليق و نسخ، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 30گ، 17 سطر (7×14)، اندازه: 15×22 سم [ف: 2732-12]
š.-e alfīyye-ye ebn-e mālek
حسيني، حسن بن عليرضا
hoseynī, hasan ebn-e ‘alī-rezā
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
شرح و ترجمه مختصري است بر الفيه ابن مالك، در اين شرح بيش تر نظر به ترجمه ابيات اصل و توضيح آن ها دارد. در برگ هاي اول اين كتاب حواشي ديده مي شود كه از افادات آخوند ملا علي خلخالي استاد مؤلف مي باشد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 927
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال محمد هو ابن مالك... يعني كلام ما لفظي است فايده دهنده مثل فايده استقم؛ انجام: درحالي كه صلوات ميفرستم بر محمد كه بهتر نبي مرسل است و بر آل او كه واضح و مشهور و نيكو كارند و بر اصحاب او كه برگزيده و مختارند.
خط: نستعليق، كا: محمد حسين گلپايگاني، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 132گ، 23 سطر، اندازه: 12/5×23 سم [ف: 3-113]
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
خلخالي هرآبادي، ملاعلي قلي بن محمد شريف
xalxālī harābādī, mollā-‘alī qolī ebn-e mohammad šarīf
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 1963-11/63
آغاز: قال محمد هو بن مالک... بالجر و التنوين يعني تميز حاصل مي شود از براي؛ انجام: فاحمدالله مصليا علي... پس حمد مي کنم خداي را درحالي که صلوات مي فرستم بر محمد (صلی الله علیه و آله) که بهترين مرسل است وآله... وصحبه... وبر اصحاب او که برگزيده و مختارند
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج مشکي، 135گ، 18-15 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف: 5-2465]
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالك = الالفية في النحو؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
نامعلوم و ظاهرا غير همانند:
آغاز: الفاعل من كونه بمعني الحال او الاستقبال او مطلقا... فهو كفعل صيغ للمفعول في ** معناه كالمعطي كفافا يكتفي. يعني ان اسم المفعول مثل الفعل المصنوع للمفعول في معناه... ابنية المصادر؛ انجام: قال المؤلف رحمه الله تعالي قد اتينا علي ما اردنا جمعه من الشرح و الاعراب و استوفينا ما وعدنا به في اول الكتاب فجاء شرحا مكمل المقاصد مسهل المعاني و الفوائد... و نعم الوكيل و كان الفراغ من تعليقه نهار الاربعاء ثاني عشري جمادي الآخرة سنة ثمانين و ثمان مائة علييد محمد بن سعدون بن احمد الرملي امام الجامع المحمدين بالصالح بدمشق المحروس و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، كا: محمد بن سعدون بن احمد رملي، تا: چهارشنبه 12 جمادي الثاني 880ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه ای، 180گ، 17 سطر (9×12)، اندازه: 14×18 سم [ف: 2964-12]
آغاز: باب شرح الكلام و ما يتألف منه قول مفيد طلبا او خبرا هو الكلام... الشرح لغة البسط و السعة؛ انجام: قيل اتباعه و هنا انتهي الشرح و الحمد لله.
تاريخ تأليف: يك شنبه 25 ربيع الثاني 758ق، گويا شرحي است بر الفيه ابن مالك نام شارح معلوم نيست و نياز به بررسي بيش تري دارد؛ خط: نسخ كهن، كا: محمد بن محمد شافعي، تا: قرن 9؛ از روي نسخ هاي كه از خط مؤلف نقل شده كتابت شده، مصحح؛ تملك: محمد حسين قاضي، عيسي بن محمد حنفي، محمد حسين بن عبدالغني؛ جلد: تيماج قهوه اي، 264ص، 30 سطر، اندازه: 16/5×25 سم [ف: 29-27/2]
آغاز: قال محمد هو ابن مالك ** احمد ربي الله خير مالك؛ انجام: فاعلم انه قد انتهي غرضه من هذا النظم و انه قد اشتمل علي اعظم المهمات من علم العربية.
خط: نسخ، كا: احمد بن حسن عاملي، تا: 1057ق؛ كاغذ: شكري، 400گ، 14 سطر، اندازه: 13/5×19/3 سم [نشريه: 6-96]
آغاز: پس از خطبه: و بعد فهذا تعليق لطيف و مجموع شريف اختصرت فيه نكت الشيخ الامام العلامه مولانا جلال الدين السيوطي المتعلقة بالالفية مع زيادات لابد منها و استدلال لا يستغني عنها؛ انجام: لايخفي ما فيه من التكلف و الخروج عن الظاهر.
كتاب گزيده و خلاصه از شرح جلال الدين سيوطي بر «الفيه» ابن مالك است؛ خط: نسخ، كا: ابوبكر بن رجب الطولوين، تا: چهارشنبه 24 رمضان 1081ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج خرمايي، اندازه: 14/3×19/7 سم [ف: 11-496]
آغاز: بسمله. قال محمد هو ابن مالك... درجات الاخره الكل م ما يتالف منه ص كلامنا لفظ... قديوم ش الكلام المصطلح عليه عند الهويين عبارة عن اللفظ المفيد؛ انجام: الخيره هذا آخر المشرح المبارك... و الحمدلله رب العالمين
مقابله شده در 1095؛ خط: نستعليق، كا: ميرزا محمد طالقاني، تا: 1093ق، جا: قزوين؛ كاغذ: پسته اي، جلد: رويه كاغذ آبي، 17 سطر [ف: 5-465]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11 [ف: 3-92]
آغاز: (قال محمد هو ابن مالك... لي وله في درجات الاخرة) محمد اسم الناظم و هو جمال الدين ابوعبدالله محمد... الاندلسي الاقليم الجياني المنشاء الدمشقي الدار؛ انجام: انتهي و فيما ذكره غرابة.
خط: نسخ، كا: گويا اصل خط شارح است، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 33گ (150پ-182پ)، اندازه: 19×25 سم [ف: 8-703]
آغاز: عشرونا و بابه الي تسعين الحق في الاعراب بالحرفين
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مجدول؛ اندازه: 14×20 سم [نسخه پژوهي: 2-176]
آغاز: اما بعد حمدالله سبحانه و بما هو اهله و ماله من المحامد علي ما اسبغ من نعمه الواد و العوايد؛ انجام: فاعلم انه قد انتهي غرضه من هذا النظم و انه قد اشتمل علي اعظم المهمات من علم العربية
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي؛ با يادداشتي از محمد صادق بن علي رضا در رمضان 1244؛ جلد: مقوايي، 21گ، 17 سطر [سه كتابخانه اصفهان: ف: - 101]
آغاز: جئت يوم الجمعة و سرت فرسخين او وجوبا كما اذا وقع الظرف صلة نحو مررت؛ انجام: و كذا ما بعد الثلثة الي التسعة و يقال للمونث احدي و عشرون.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: سيد ابولقاسم همداني؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با كاغذ ابري، 68گ، 16 سطر (8/5×13/5)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 2-772]
آغاز: سواهما الحرف كهل وفي و لم... يشير الي ان الحرف يمتاز عن الاسم و الفعل بخلوه من علامات الاسماء
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 158گ، اندازه: 15×20 سم [نسخه پژوهي: 2-176]
آغاز:... غير الغالب اذ الغالب في البدل الجمود علي ان ابن هشام؛ انجام: لج به الحرص علي نكتة ** نكتبها عنه بماء الذهب
شرح ممزوج بالاختصار علي كتاب «الالفية» لابن مالك؛ خط: نسخ، بي كا، تا: شنبه 14 صفر 1117ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ تملك: محمد صادق جهرمي؛ 118گ، 23 سطر، اندازه: 13/5×19 سم [مؤيد: 2-276]
بي كا، تا: 1123ق [ميراث اسلامي: 5-599]
آغاز: سكوت و الهوي يتكلم و الرمز كقوله تعالي قال اتيك ان لا تكلم الناس ثلاث ايام الارمزا؛ انجام: باب الادغام. اعلم ارشدك الله ان النحويين و الفراء قد جرت عادتهم ان يذكروا في فصل الادغام احكام النون الساكنة و التنوين... و حي فك و ادغم دون حذر يعني ان الفك و الادغام جايزان فيما كان المثلان منه... فمن ادغم نظر الي انهما مثلان في كلمة.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مهر: قال اني عبدالله» (هشت گوش)، «محمد الحسيني» (چهارگوش)؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: گالينگور قهوه اي، 206گ، 20 سطر، اندازه: 19×24 سم [اهدائي رهبر: 10-236]
آغاز: بسمله قال محمد هو ابن مالک... ش الکلام المصطلح عليه عند النحويين عبارة عن اللفظ المفيد؛ انجام: من وجهه الثاني هلم فانهم الزموا ادغامه. و ما يجمعه عنيت قد کمل... و صحبه المنتجبين الخيره. تمت.
كامل، در پشت صفحه اول با خط مغاير آمده که اين شرح از ابن ناظم مي باشد، لکن بايد جز آن باشد. شرحي است تحقيقي و نسبتاً مفصل که ناظر بر ابن ناظم مي باشد. ابتدا يک بيت از الفيه را با رمز «ص» مي آورد و سپس با رمز «ش» آن بيت را گزارش مي نمايد. در باب حال آمده «... خلافاً للفارسي و قول ابن المصنف ان هذه الصورة ممنوعة بلا خلاف ليس بجيد...»؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشکي، 17 سطر (9/5×15/5) [ف: 663-2]
انجام: هذا آخر ما تضمنه هذه الارجوزة من علم احكام النحو و لذلك لما انتهي اليه لم يعقبه باكثر من قوله: و ما بجمعه عنيت قد كمل... و صحبه المنتجبين الخيرة، فاعلم انه قد انتهي غرضه من هذا النظم و انه قد اشتمل علي عظم المهمات من علم العربية.
با نشان «ص ش»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ با تاريخ روز يك شنبه 21 صفر 1234 در صفحه آخر كه نونويس است؛ تملك: محمد باقر يزدي مهريجردي در 1247 [ف: 16-331]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [نشريه: 2-118]
آغاز: النحو في اللغة هو القصد و في اصطلاحنا عبارة عن العلم باحکام مستنبطة من استقراء کلام العرب
خط: نسخ، كا: امير خان بن مرحوم ملا درويش چاولي من جماعه عرب شيباني، تا: يك شنبه 24 شوال 1216ق، جا: نيريز مدرسه الحسامية واقعة في القطرة؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 167گ، اندازه: 20×30 سم [ف: 5-2464]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي ارسل الينا الکتاب و اوضحه بواسطة العربية... فلما عثرت علي شرح للالفية من حيث الوضع و الترتيب غريبة؛ انجام: فا حمد الله مصليا علي ** محمد خير النبي خير مرسلا
خط: نستعليق، كا: حسن بن كربلايي خداداد، تا: سه شنبه 24 رمضان 1223ق؛ مهر: جواد بن سليمان؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه اي، 151گ، 19 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 1-290]
كا: ابن زين العابدين، تا: 1232ق؛ خريداري از محمد مهدي ابراهيمي؛ اندازه: 12/5×19/8 سم [رايانه]
بي كا، تا: 1240ق؛ خريداري از امرالله صفري [رايانه]
آغاز: انه علي ذلك قدير و بالاجابة جدير و قد آن ان نشرع في المقصود فنقول بسم جار و مجرور متعلق بمحذوف؛ انجام: لا للمنتخبين خلافا للمكودي و هذا آخر ما اردنا جمعه في هذا المختصر.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه 19 شعبان 1243ق؛ افتادگي: آغاز؛ واقف: سيد محمد باقر مولوي عربشاهي سبزواري، محرم 1405؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن مشكي، 134گ، 18 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 12-130]
آغاز: الصيدي و هو ان کل امر ذي بال لم يبدأ فيه بحمد الله فهو أقطع و لاريب ان الفاعل ان ابتدأ؛ انجام: و هو اجتماع المثلين و تحرک الثاني.
شرحي است بر الفيه ابن مالک که چون آغاز افتاده معلوم نشد از کيست؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 27 ذيحجه 1261ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ واقف: شيخ محمدرضا خدايي؛ جلد: مقوايي، 188گ، 24 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف مخ - 107]
آغاز: کما تقدمت الاشارة اليه انفا يا الله حذف حرف النداء و عوض عنه الميم المشددة... قوله علي نعمک اي لاجلهاء جمع نعمه بمعي انعام لان الحمد في الحقيقة... قوله علي في معناها؛ انجام: و ان عمل صالحا ترضيه و ادخلني برحمتک في عبادک الصالحين و الصلاة و السلام علي محمد المبعوث بخلايقه و علي خير البرايا علي و آله (قد تمت)
شرحي است که در شب سه شنبه 19 رمضان 1073 بانجام رسيده؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد علي خوشنويس، تا: 5 جمادي الاول 1268ق؛ افتادگي: آغاز؛ براي آقا محمد باقر خان سرهنگ؛ مهر: هادي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: رويه ميشن سياه، 264گ، 22 سطر، اندازه: 21/6×34/4 سم [ف]
آغاز: هذا باب شرح ماهية الكلام و شرح ماهية مايتأليف الكلام منه و هو الكلام الثلاث و التألف و التأليف وقوع الالفة
شرحي مزجي متوسطي است با نقل بعضي از اقوال دانشمندان علم نحو و گفتگو در آن ها؛ خط: نسخ نازيبا، بي كا، تا: قرن 14؛ جلد: تيماج مشكي، 293گ، 18 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: - 49]
آغاز: بسمله، قال العبد الفقير الي رحمة ربه محمد بن محمد بن عبد الله بن مالک الطائي الجياني الشافعي؛ اما بعد حمد الله سبحانه بما له من المحامد
شرحي است بر الفيه ابن مالک که چون آغاز افتاده معلوم نشد از کيست؛ خط: نسخ، كا: محمد علي بن حسين بن محمد حسين بن عبدالكريم موسوي جزائري، تا: جمعه جمادي الاول 1328ق؛ 207گ، 20 سطر، اندازه: 20×30 سم [ف: 5-2462]
آغاز: و قد آل أن نشرع في المقصود فنقول قال الناظم بسم الله الرحمن الرحيم بسم جار و مجرور متعلق بمحذوف اتفاقا؛ انجام: تعليلا مفعول ابان كجد الكاف جارة... و بقي مفعوله وجد بضم الجيم أو من جاد يجود شكراً مفعوله دون بسكر...
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1246؛ جلد: تيماج مشكي، 49گ (95پ-143پ)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 2-406]
آغاز: و مما يختص به الصفة المشبهة استحسان جرها الفاعل بالاضافه نحو طاهر القلب جميل الظاهر تقديرخ ظاهر؛ انجام: يدعم اول المثلين ان تحركا في كلة واحدة ولم يصدر اولم يمكن... و لم يعرض تحرك ثانيها اولم يكن ما هما فيه ملحقا يغيره و ذلك نحو روفطن و لب اصلها رود فطنن و ليب فلوكان.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي با امضاي
«زكريا» و «شواهد»؛ جلد: تيماج مصنوعي مشكي، 215گ، 14 سطر (7×14)، اندازه: 13×21 سم [ف: 39-83]
آغاز: في الناس من رفيق اولي به الفضل من الصديق يعني اياكم فهذه الصور و نحوها؛ انجام: بخلاف نحو لمن يحيي فان حركة ثاني المثلين منه عارضة بصدد ان نزوله بزوال الناصب و من فكر نظر الي ان اجتماع المثلين في باب حيي كالعارض لكونه مختصا بالماضي.
شرح مزجي؛ بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 113گ، 18 و 19 و 22 سطر، اندازه: 13/5×22 سم [ف: 39-107]
آغاز: الساكنة نحو نعت و بنت و هو موضوع للماضي؛ انجام: كلن تري في النالس من رفيق ** ولي الفضل من الصديق... فصار في التقديرين من جميل زيد ثم حذف المضاف و اقيم المضاف اليه مقامه و نظير ذلك قوله كلن تري.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي با تذهيب، 136گ، 23 سطر (6×16/5)، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 39-124]
آغاز: مضاف اليه ما موصول اسمي لغت لمحذوف في موضوع رفع المبتدا؛ انجام: و كوصل متعلق بجري و جملة مجري خبر فصل و تقدير البيت و فصلهم عاملا مشغولا بحرف جر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگي، 40گ، 20 سطر [ف: 2-757]
آغاز: بسمله وقد آن ان نشرع في المقصود فنقول قال الناظم ره بسم الله الرحمن الرحيم بسم جار و مجرور متعلق بمحذوف اتفاقاً قدره البصريون ابتدائي و الکوفيون ابتدأ؛ انجام: علي الجزم و سمه بکسر السين بمعني علامته جرحذفها و التقدير و حذف ها
شرح مزجي است بر «الفيه» ابن مالک، نسخه حاضر خطبه شرح را فاقد است و از انجام افتادگي دارد، غير از شروح مشهوري است که در دسترس است. نسخه ديگري از اين شرح با همين آغاز در
فهرست آستان قدس رضوي معرفي شده؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 11گ (186پ-196پ)، 15 سطر، اندازه: 15 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 1-278]
بي كا، بي تا؛ خريداري از حوزه علميه ولي عصر كرمان [رايانه]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 44گ، اندازه: 10/5×16/2 سم [رايانه]
آغاز: قال النبي صلي الله عليه و اله و سلم كل امرء ذي بال لايبداء فيه به اسم الله الرحمن الرحيم فهو ابتر اي ذاهب البركه و لايبدء بالحمدلله فهو اجزم... الحمد لغتة الوصف بالجميل الاختياري... و صلواتاً و اسلاماً اسماً مصدرين منصوبان علي المفعولية؛ انجام: و نحو يومئذ و حينئذ و عتابن و اصابن الاصل عتابا و اصابا فجيء با التنوين بدلاً من الاف و... عوضاً من اليا...
حواشي لغوي غيرمرتبط با متن و حواشي توضيحي مختصر. بخش كوتاهي از اوايل شرحي بر الفيه است. با بسياري از شروح الفيه مقابله شد، مطابقت نمي كرد. با حديث «كل امر ذي بال» و شرح و تركيب آن آغاز شده؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (33-35پ)، 11 و 12 سطر (6/5×11)، اندازه: 11/5×18/5 سم [رايانه]
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
غير همانند:
آغاز: كلامنا لفظ مفيد كاستقم ** واسم و فعل ثم حرف الكلم كلام ما كه نحويانيم لفظي است فائده دهنده همچو فائده استقم؛ انجام: فالحمدلله مصليا علي ** محمد خير نبي ارسلا پس حمد مي گوييم الله تعالي را در حالتي كه صلوات فرستنده ام كه بهترين پيغمبران است.
شرحي فارسي بر اشعار الفيه ابن مالك كه براي بيان مبهمات و توضيح مشكلات آن نگاشته شده است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ جلد: مقوا با روكش اسليمي، 210گ، 13 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 182-33/2]
آغاز: اي حل مقاصد و النحو مضاف اليه... يعني طلب مي كنيم ياري خدا را در تاليف الفيه كه حل مقصدهاي نحو فرا گرفته شده است
نيمه اول كتاب و تا بحث «ابنية المصادر» را دارا است. شرح و توضيح مختصر و اعراب ابيات اصل به عربي و فارسي مي باشد كه بيت ها با رمز «ص» و اعراب آن ها به عربي با رمز «ک» و شرح آن ها به فارسي با رمز «ش» آمده و براي فارسي زبانان شرح نيكوئي مي باشد؛ شايد همان كار محمد مقيم قزويني باشد؛ خط: نسخ معرب، كا: محمد زمان بن كتاب الله بن علي وزوائي قمي، تا: غره ذيحجه 1122ق؛ افتادگي: آغاز؛ 220گ، 15 سطر، اندازه: 15×23 سم [ف: - 32]
آغاز: قال محمد هو ابن مالک... يعني گفت محمد که آن پسر مالک است حمد وستايش مي گويم پرودرگار خود را که الله است و بهترين مالکان اوست؛ انجام: و بر آل او که کرام و برگزيده اند تا کتاب او واسطه بين الحدين باشد
شرح مختصري است بر الفيه «الخلاصة» ابن مالک. در اين شرح
بيش تر به ترکيب ابيات و ترجمه تحت اللفظي آن ها اهميت مي دهد و چون سرآغاز نسخه افتاده معلوم نشد از کيست؛ خط: نسخ، كا:
علي نقي بن ميرمحمد شريف حسيني، تا: غره جمادي الثاني 1129ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ مهر: کاتب «العبد علي نقي الحسيني» (بيضی) و «العبد نقي الحسيني» و «عبده نقي الحسيني» (مربع)؛ جلد: تيماج مشکی، 168گ، 17 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 5-2465]
آغاز: بسمله قال محمد هو ابن مالك... الشرفا قال فعل ماضي محمد فاعل و هو مبتدا ابن خبرش مضاف شده... حاصل معني آن كه گفت محمدي كه او پسر مالك است ثنا و ستايش مي كنم من موجود و پرورنده خود را كه حضرت واجب تعالي جل و جلاله؛ انجام: فاحمدلله مصلياً علي محمد خير نبي ارسلا احصي من الكافيه الخلاصة
نسخه غير از شرح الفيه محمد صادق بروجردي است اما همانند آن شرح و تركيب عبارات منظومه الفيه ابن مالك نحوي است، روش مترجم آن است كه دو بيت از متن را نقل و سپس تركيب و معني مي كند؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد بن ملا عبدالله، تا: 1156ق؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 208گ، 14 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: - 153]
آغاز: قال محمد هو ابن مالک... الترکيب قال فعل ماضي احوف واوي دراصل قول بود؛ انجام: بدليل اين که لفظ مونث در حقيقه بازاء لفظ مذکر است پس بايد که مناسب او باشد و مناسب لفظ او اذي است و در او چهار وجه است
ترجمه و ترکيب «الفيه» ابن مالک است که ابتدا ترکيب هر بيت به تفصيل آمده و سپس ترجمه به اختصار به دنبالش ذکر شده است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 65گ، 18 سطر، اندازه: 19×21 سم [ف مخ - 3-1153]
آغاز: و رفع فعل و نصب مشترک ميان فعل و اسمند و چون اسم مرفوع و اسم منصوب و فعل مرفوع که مضارع مفرد باشد بي عامل لفظي ظاهر و بين بود لهذا اکتفا نمود در تمثيل بفعل منصوب؛ انجام: فاحمدالله مصليا علي ** محمد خير نبي ارسلا/ و اله العز الکرام ام البررة ** وصحبه المنتجبين الخيره
شرح و ترجمه رواني است از «الفيه» ابن مالک، شارح نخست چند بيت از «الفيه» را مي آورد سپس به ترکيب آن ها پرداخته و بعد از آن، ترجمه ابيات به طور آزاد روان ذکر مي کند که تحت عنوان «حاصل معني» است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه 17 شعبان 1217ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: گالينگور سبز، 210گ، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - 3-1153]
آغاز: ما ثبت خواهد آمد مثل مررت برجل. صفة استحسن جر فاعل ** معني هما المشبهة اسم الفاعل. التركيب صفة مبتدأ استحسن در موقع نعت از براي صفت، استحسن فعل مجهول؛ انجام: بواسطه آن كه واجب است فك او چون احبب و اشذذ وجه دويم هلم كرده شده در او ادغام و ما بجمعه عنيت قد كمل ** نظمًا علي جل المهمات اشتمل/... و آله العز الكرام البررة ** و صحبه منتجبين الخيره
شرح مفصلي است بر «الخلاصة في النحو» مشهور به الفيه ابن مالك، شارح ابتدا يك يا دو بيت از متن مي آورد و پس از آن به تركيب، و بعد به معني و تفسير آن مي پردازد؛ خط: نسخ، كا: جعفرولدحاجي محمد لطيف، تا: 1263ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد:تيماج قهوه اي مذهب، 168گ، 15 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 1-394]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين... قال محمد هو ابن مالك، احمد ربي و لله خير مالك...؛ آغاز شرح: در حاليكه درود مي فرستم بر پيغمبر برگزيده و بر آل و ذريه او كه تمام كرده اند... بدان كه الشرفا مفعول مستكلمين باشد يا آن كه مستكمل صفات حميده اند و بزرگان بنابر آن كه الشرفا آل باشد؛ انجام: و اله الغر الكرام البرره ** و صحبه المنتخبين الخيره؛ انجام شرح: و آن چه خواسته شد به جمع و تاليف او مستحق كه كامل و تمام شد نظم او كه مشتمل است بر حل و معظم مهمات و احصا كرد خلاصه را ازكافيه كه تضيف منصف است، پس چون چنين است حمد مي گويم خدايرا در حالي كه تقدير مي كنيم كه صلوات فرستم بر محمد كه مرسل است و بر آل او كه واضع و مشهور كريم انند و نيكوكار و بر اصحاب او برگزيده خداوندگارند
خط: نسخ و تحريري، بي كا، تا: سلخ ذيحجه 1271ق؛ مصحح؛ مهر: «پيرو دين محمد مهدي» (بيضی)، «عبده ميرزا محمد ابن محمد علي» (بيضی)؛ كاغذ: ليمويي، جلد: چرم قهوه اي، 99گ، 20 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [دو كتابخانه اراك: - 194]
آغاز: و احمد بفتح الميم صيغه متكلم وحده از فعل مضارع معلوم و فاعل او ضمير انا كه مستتر است در او؛ انجام: و حذف كرده اند احد التائين را و اين بسيار است مثل قوله تع لتنزل الملائكة و الروح.
شرحي است مفيد و ممتع و در حد خود مبسوط كه در آن شارح فاضل هر بيت از الفيه را ابتدا تركيب و سپس معني نموده و به لحاظ اين كه ورق اول از نسخه ساقط است نام شارح را علي العجاله بدست نياورديم؛ خط: نستعليق، كا: مهر علي ابن... قاجار قوانلو، تا: چهارشنبه 13 ذيحجه؛ افتادگي: آغاز؛ واقف: آقا جمال الدين نوري، مهرماه 1364؛ كاغذ: شكري، 194گ، 22-23 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 12-130]
آغاز: تقرب الأقصي بلفظ موجز... نزديك مي كند اين الفيه مطالب اقصي را بعضي مطالب دور از فهم را
ترجمه و شرحي است مختصر بر ارجوزه «الخلاصة - الفيه ابن مالك» كه بين سطرها نوشته شده و در بعضي ابيات فقط به ترجمه بسنده شده؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ گويا به خط مؤلف؛ 55گ، اندازه: 17×22 سم [ف: 1-64]
كرمانشاه؛ ميبدي (خاندان)؛ شماره نسخه: 46 مشهد
همان نسخه بالا [ف: - 176]
آغاز: ابو عبدالله محمد بن عبدالله بن مالك الطائي را كه در غايت صعوبت و دشواري است
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ 102گ، 14 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 2-74]
آغاز: بسمله و به نستعين، قال محمد هو ابن مالك احمد ربي الله مالك احمد ربي اجتمع في قوله الاعراب اللفظي و التقديري و المحلي... هر گاه كسي بحث كند كه چرا مالكين نگفت؛ انجام: من ذاك ام عريط للعقرب.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش كاغذ، 38گ، مختلف السطر (9×12)، اندازه: 16×22 سم [ف: 4-1444]
آغاز: بيان بارز متصل شود و بدان كه... كالياء و الكاف من ابني اكرمك و الياء و الهاء من سليه ما ملك. التركيب كالياء خبر محذوفي است يعني و ذلك كالياء و الكاف عطف
متن در آن تجزيه و تركيب و تفسير شده است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگي آبي، 172گ، 15 سطر (13×15)، اندازه: 17×0 سم [ف: - 82]
آغاز: بسمله قال محمد هو بن مالک احمد رب الله خير مالک گفته پسر مالک است حمد مي گويم پروردگار خود را که اين صفت دارد که بهترين مالکان است الخ؛ انجام: و بر صحابه او که اين صفت دارند که برگزيده شده اند يا اين صفت دارند که اختيار کرده شده اند و اين صفت دارند که مختاراند تم.
اين کتاب شرحي فارسي و يا ترجمه ابيات الفيه ابن مالک مي باشد، شارح يا مترجم نامي از خود در آغاز و انجام کتاب نبرده و پس از بسمله نخستين شعر الفيه را نقل و به ترجمه آن پرداخته و در آخر هم چون از ترجمه آخرين بيت الفيه فراغت يافته قلم را از دست انداخته است. از مندرجات نسخه نتوانستم قرينه اي بر مؤلف و زمان و عامي و خاصي بودن او به دست آورم، اين شرح مسلماً شرح قزويني و شرح کاشاني و شرح تويسرکاني نيست، شايد شرح محمد بن سليم و يا شرح ديگري باشد. اين شرح با متن در حدود 3800 بيت کتابت دارد و گذشته از ترجمه ابيات متن توضيح ها و مثال هايي براي بيان مقصود
آورده است؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ در متن هم اصلاحاتي شده احتمال مي رود که خط شارح باشد، از مبحث منع صرف و نواصب هريک در حدود دو ورق افتاده؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: كاهي، جلد: تيماج، 118ص، 16 سطر، اندازه: 8×14/5 سم [ف: 2-343]
š.-e alfīyya-ye ‘aynakī
وابسته به: فسوة الفصيل = الالفية = منظومة فسوة الفصيل = الفيه عينكي؛ نير ممقاني، محمد تقي بن محمد (1247-1312)
تاريخ تأليف: 1306ق
شارح که خود فاضلي از آذربايجان بوده و به جريانات و بزرگان آن جا آشنا بوده شرح و توضيح حاضر را براي منظومه هزلي و هجوي «الفيه عينکي» يا «فسوة الفصيل» محمد تقي نير تبريزي- که درباره مسائل مختلف و علمي و اجتماعي به شوخي و هزل به ترکي و فارسي و عربي سروده شده به نگارش درآورده است.
[الذريعة 224/16؛ نسخه هاي منزوی 2649/4 (الفيه عينکي)]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 2613
آغاز: بسمله، الحمدلله... دراين چند روزه نسخه فسوة الفصيل که مستند مينمايد شيخ بزرگواري پرهيزگار نام، بدست افتاد و بعد از ملاحظه و مطالعه ديدم که بعضي از حکايات و لعبات... محتاج بشرح و تحقيق است؛ انجام: وليک هذا آخرالکلام ** لانه من احسن الختام تمت کتاب الفيه شلفيه در شب جمعه هفدهم رجب المرجب 1308 از هجرت نبوي.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 17 رجب 1308ق؛ 43گ، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3-1154]
شرح الالفية في النحو- شرح الفية ابن مالك
š.-ul alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il yawmīyya
استرآبادي، محمد بن نظام الدين، ق9 قمري
estarābādī, mohammad ebn-e nezām-od-dīn (- 15c)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
شرح مختصر توضيحي و بعضاً استدلالي است بر الفيه شهيد اول.
مشتمل بر «مقدمه» و سه «فصل» و «خاتمه»: المقدمة: في ماهية الصلاة؛ فصل 1. مقدمات الصلاة؛ 2. المقارنات؛ 3. المنافيات؛ خاتمة: الف - في بيان احكام الخلل الواقع في الصلاة، ب - في خصوصيات باقي الصلوات.
آغاز: بسمله لمن وفقنا لمعرفة واجبات الصلوة... حمدا يملأ
اقطار الارضين و السموات
انجام: و صلاة الجنازة علي ما قلناه فمجاز اطلاقه اذ لا وقت لهما و كذا النذر المطلق لا يقضي اذ لا وقت له
[دنا 462/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ واقف: امير جبرئيل، 1037ق؛ جلد: مقوا با روكش پارچه، 44گ، 15 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 20-250]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد تقي خوافي، تا: اواخر ربيع الاول 1071ق [ف: - 28]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا؛ كاغذ: ترمه، جلد: مقوايي با تيماج عنابي، 37ص (149-113)، اندازه: 12×19 سم [ف: 1569-5]
š.-ul alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il yawmīyya
بحراني، ابراهيم بن منصور، ق9 قمري
bahrānī, ebrāhīm ebn-e mansūr (- 15c)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786ق)
تاريخ تأليف: 807ق
شرحي است متوسط با عناوين «قال طاب ثراه- اقول» بر كتاب «الالفية» شهيد اول.
[الذريعه 108/13؛ دنا 462/6]
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 209/3
آغاز: الي آخر وقتها طمعا في وجود ما ستر فبه فان لم يجده صلي جالسا مطلقا، السادس قال الشيخ في المبسوط لايجب علي صبية تغطية الرأس
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 807ق؛ افتادگي:آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج صورتي، 77گ (25-101)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 161-1]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 517/3
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 2-111]
š.-ul alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il yawmīyya
محقق كركي، علي بن حسين، 890-940 قمري
mohaqqeq-e karakī, ‘alī ebn-e hoseyn (1486 - 1534)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
شرح مختصر استدلالي است بر الفيه شهيد اول.
آغاز: بسمله، قال سيدنا العلامه المحقق و الحبر المدقق ابوالحسن علي بن عبدالعال شارحاً للرساله الالفية في فضل مدخل الصلاة اليومية
آغاز: برابر؛ انجام: يكون التأخير عنه تقديرًا بالمنذورة و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ و نستعليق، كا: علي بن انوشيروان مازندراني، تا: قرن 10؛ محشي با رمز «ع ل»، داراي بلاغ؛ واقف: امير جبرئيل، 1037؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا رويه پارچه، 81گ، 15 سطر، اندازه: 13×18 سم [ف: 20-252]
آغاز: برابر؛ انجام: لمن نسي صلاة الطواف فاتابها بعد السعي مثلاً او ترك صلوة الجنازه حتي دفننت ففعلها بعده او لضيق الوقت تم الشرح و الحمدلله.
خط: نسخ، كا: سلمان بن خليفه جزايري، تا: 1018ق؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج عنابي، 16 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 14-82]
فقط چند برگ از آن؛ بي كا، بي تا؛ قطع: رقعي [ف: - 322]
š.-ul-alfīyya fī feqh-iṣ ṣalāt-il-yawmīyya
قطيفي بحراني، ابراهيم بن سليمان، - 950؟ قمري
qatīfī bahrānī, ebrāhīm ebn-e soleymān (- 1544)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
اين شرح گويا از ابراهيم سليمان قطيفي معاصر محقق كركي و مؤلف خراجيه است. وي با كركي معارضات بسيار داشته در اين شرح نيز از «شارح الفيه» و «بعض الشارحين» ياد و خرده گيري هاي تعريض آميز بسيار كرده و او را به «خبط» و «اشتباه» منسوب داشته است. چنان كه در بحث از موجبات وضوء می نويسد: «و قد خبط الشارح هنا و نسب الاصحاب الي ايجاب الوضوء بهذه الاشياء حملا علي النوم و الحمل هو القياس و لم يشعربان في المسئلة نص متناقلا في كلام الاصحا و في جمله بحثه مالا محصل له و هو يليق بالتزييف لكن لانطول بذكره». در مسئله علايم حيض می گويد: «وادعي الشارح انه لاوجه له الا رواية رواها ابن بابويه في من لا يحضره الفقيه معارضة بمثلها هذا كلامه و لا ازال يداخلني العجب من جرأته علي الاحكام و تصرفه في وجوه الاستدلال من غير علم بها و انما الذي وجد في
الباب...». نويسنده شرح حاضر از شرح يا حاشيه خود بر قواعد بدين گونه ياد می كند: «و قد حققنا المسئله في ما افدناه علي كتاب القواعد فليطلب من هناك...». مؤلف الذريعه از شرح يا حاشيه قطيفي بر الفيه ياد مي كند و گويد عنوان هاي آن «قوله» و «اقول» است و در 939ق از تأليف آن فراغت يافته است.
[دنا 462/6؛ ذريعه 107:13، دنا 22:6]
آغاز: (بسمله)، و هي قرينة... الخ الضمير المنفصل عابد الي الرساله و الترتيب في اللغة جعل كل شيء في مرتبته و في الاصطلاح جعل... و المقدمة بكسر الدال اسم فاعل... و يقال بفتح الدال اسم مفعول؛ انجام: الواجب العاشر اباحته اي اباحة التراب المضروب عليه... لتضمنه اتلاف مال الغير عدو انا فلو تعذر علي المكلف و الحال هذه التراب و الماء المباح فهو فاقد للطهورين الواجب الحاديعشر.
كاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگي: انجام؛ شماره فرعي نسخه باتوجه به مجموعه در 303 تعيين شد؛ 55ص (245-299) [ف: 146-7]
آغاز: بسمله. الحمد لله الذي تفرد بالكبريا و توحد بالجلال؛ انجام: بالنسبة الي اصل التكليف... و احلمد لله رب العالمين
خط: نسخ، بي كا، تا: 1026ق؛ 143گ، 21 سطر، اندازه: 12×22 سم [رايانه]
š.-ul-alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il-yawmīyya
اشرفي جرجاني، عبدالحي بن عبدالوهاب،- 959؟ قمري
ašrafī jorjānī, ‘abd-ol-hayy ebn-e ‘abd-ol-vahhāb (- 1552)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 28 شوال 945ق
شرحي است مزجي تحت عنوان «قوله». مؤلف داراي دو شرح بر الفيه شهيد است که نخست اين کتاب را به تفصيل گزارش کرده است و سپس بر اثر حوادث و مشکلاتي ناگزير به مهاجرت مي شود و تنها راهي ديار غربت مي گردد تا اين که به کرمان مي رسد و عده اي طلاب گردش مي آيند و چون به دقايق کتاب الفيه شهيد آگاه مي شوند و از شرح او بر اين کتاب باخبر مي گردند از او مي خواهند تا دوباره اين کتاب را به طور خلاصه شرح نمايد و بر اثر اصرار کسي که مخالفتش را روا نمي دانسته سرانجام اين شرح را نگاشته است و آن را به نام سلطان وقت که گويا شاه تهماسب باشد معنون داشته است. (فاضل)
آغاز: اللهم انا نحمدك علي ما علمتنا من قواعد العقائد الدينيه و الهمتنا من شرايع المعارف اليقينيه و هديتنا اليه من التبصرة و الارشاد و خصصتنا به...
[دنا 462/6 (نسخه)]
كاتب= مؤلف، بي تا؛ قطع: جيبي [ميراث شهاب: س 5ش 3و 4-151]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا ما تيسر لي في شرح الرسالة المشهورة بالالفية في الفقه المنسوب الي العترة الطاهرة النبوية.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10، از عصر مؤلف؛ مصحح، محشي از مؤلف؛ مهر: «عبده الراجي محمد صادق» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 132گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 3-233]
آغاز: برابر؛ انجام: فلو اطلق عليها القضا كما مجازا هذا ما يسرلي في شرح الرسالة المشهورة بالالفيه في الفقه المنسوب مع الارضين و قد اتفق اتمامه يوم الخمس الثامن و العشرين من شوال المنتظم في شهور خمس و اربعين و تسعمائه حامدلله مصليا علي نبيه مستغفرا منه متوسلا بارواح ائمة المعصومين صلوات الله عليه و عليهم اجمعين فالمرجو من الناظرين ان ينظروا اليه منصفين غير معاندين مصلحين غير متعرضين لعل الله يغفرهم و آيانا و يرحم الله عبداً قال آمينا.
خط: نسخ، كا: محمد بن حاجي قاسم سبزواري، تا: با تاريخ 1073ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 102گ (100پ-201پ)، 19 سطر (7×13/5)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 384-19]
آغاز: برابر؛ انجام: فلو اطلق عليها القضاء کان مجازاً هذا ما تيسر لي في شرح... ما دامت السموات مع الارضيين و قد اتفق اتمامه... و يغفر الله عبدا قال آمينا.
خط: نسخ، كا: تقي بن محمد صادق موسوي، تا: 20 ربيع الثاني 1098ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 136گ، 18 سطر (7×12/5)، اندازه: 12×19 سم [ف: 3-1115]
š.-ul-alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il yawmīyya
عاملي، حسين بن عبدالصمد، 918-984 قمري
āmelī, hoseyn ebn-e ‘abd-os-samad (1513 - 1577)‘
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
تاريخ تأليف: اواخر محرم 981ق؛ محل تأليف: هرات
شرح مزجي توضيحي مختصري است بر رساله «الالفية» شهيد اول، با اشاره به بعضي از ادله؛ در مقدمه تصريح كرده كه بدواً شارح حواشي و تعليقاتي بر كتاب الفيه نوشته بوده و چون شرح حضرت محقق كركي و شهيد ثاني را بر آن كتاب مطالعه و
مراجعه كرده آن ها را ناقص ديده و براي تكميل شرح يا حاشيه اوليه خود اين شرح را تأليف و در اكثر موارد نقل از آن دو شرح به نام شرح علائي و زيني كرده و به رد آن ها پرداخته است.
آغاز: اللهم انا نحمدك حمدا يدرس و لايندرس بل يسرد ما تعاقبت الدروس و نشكرك شكرا يطرد و لاينعكس.
[دنا 462/6 (12 نسخه)؛ الذريعة 110-109/13]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما غفلت عنه بوائق الدهر الخوان.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 981ق، جا: هرات؛ مصحح، مقابله شده، داراي بلاغ؛ واقف: اميرجبرئيل، 1037ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 108گ، 21 سطر، اندازه: 12×17/8 سم [ف: 20-249]
خط: نسخ، كاتب = مؤلف [ظاهرا صحيح نيست]، تا: دهه دوم محرم 981ق؛ مصحح، متن خط خوردگي دارد؛ تملك: ملا محمد امين استر آبادي به خط وي و تصديق شيخ آقا بزرگ طهراني و عبارت «قد كان هذا الكتاب بخط المصنف» آمده است؛ جلد: تيماج قرمز مذهب، 207 گ، 13 سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 1-29]
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 2-164]
خط: نسخ، كا: بدرالدين بن احمد عاملي حسيني، تا: جمعه 10 جمادي الثاني 1026ق، جا: تفليس؛ تملك: اسدالله، محمد باقر بن اسدالله، محمد رضوي؛ مهر: «أشهد ان محمداً رسول الله» (بيضی)، «الواثق بالله الغني محمد مهدي الحسني الحسيني» (مربع)، كاتب «عبده بدرالدين الحسيني» (بيضی) «عبده بدرالدين» (مقرنص)؛ با اجازه اي كه شيخ بهاء الدين عاملي به تاريخ هشتم ذيقعده 1026ق به جهت كاتب نوشته؛ جلد: تيماج قرمز، 213گ، 15 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 10-13]
آغاز: برابر؛ انجام: مقدم علي العشاء التمام او مؤخرة و فرضه فيه
خط: نسخ خوب، بي كا، تا: 1067ق؛ افتادگي: انجام؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج، 157ص، 21 سطر، اندازه: 8/5×19 سم [ف: 1-445]
خط: نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه 29 ربيع الاول 1165ق؛ مهر: «حسين الموسوي» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 125گ، 14 سطر، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 8-35]
آغاز: برابر؛ انجام: و جاز كون امامها منها للحكم بصحة الجمعة الاخري شرعاً او التباعد قدر النصاب...
خط: نسخ، كا: مقبل بن الحسن، تا: پنج شنبه 6 صفر 1185ق؛ مجدول، مصحح؛ جلد: تيماج قرمز، 72گ (39پ-110پ)، 17 سطر، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 5-339]
خط: نسخ مغلوط، كا: اسماعيل بن عبدالوهاب ساكن گجرات، تا: قرن 13؛ از روي نسخه دوست محمد بن ملا درويش محمد همداني استنساخ شده كه به اشتباه مؤلف دانسته شده؛ جلد: مقوايي، 126گ (1پ-126ر)، 18 سطر، اندازه: 13/5×23 سم [ف: 364-21]
آغاز: برابر؛ انجام: فانه يطلق عليه القضاء... ترصيفه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: ميشن ماشي، 132گ، 21 سطر، اندازه: 15×21/2 سم [اهدائي رهبر: 3-379]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرزا حيدر علي زوار، تا: 1230ق، جا: فيض آباد هند؛ مهر: واقف «الواثق بالله الغني فتح الله شريف حسيني» (مربع)؛ واقف: فتح الله بن ابراهيم خويي، 1240؛ جلد: تيماج روغني مذهب، 21 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: - 102]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا ما لم يعق عنه عوايق الزمان و غفلت عنه بوايق الدهر الخوان... عن جمعه و ترصيفه تمام
خط: نسخ خوش، كا: اشرف علي، تا: ربيع الثاني 1244ق؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1384؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 99گ، 19 سطر، اندازه: 19×22 سم [اهدائي رهبر: 3-378]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد تيسر الخلاص من مد رافعة الصوارف عن جمعه و ترصيفه و اتفق الفراغ من مشقة مشقه و كلفه بالبقعه...
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن آقا احمد مشهور به ملا طاهر، تا: دوشنبه غره ذيحجه 1245ق؛ جلد: تيماج مشكي، 65گ (1پ-65پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-252]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1310ق؛ مصحح، محشي بعضا با عناوين «عبدالحسين المحلاتي مالك النسخه»؛ جلد: تيماج قرمز، 200 گ، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1-64]
خط: نسخ خوش، كا: عبد الحسين بن عناية الله قهپائي، بي تا؛ مقابله شده با نسخه تصحيح شده شارح؛ قطع: وزيري [رشت و همدان: ف: - 1332]
š.-ul-alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il-yawmīyya
حسيني، محمد بن علي، ق10 قمري
hoseynī, mohammad ebn-e ‘alī (- 16c)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 24 صفر 997ق؛ محل تأليف: كربلا
شرحي است با عنوان «قوله».
آغاز: نحمدك الله علي ما كلفتنا بالعبادات... و بعد فهذه قيود موجزة و تنقيحات مختصرة لايستغني عنها المكلف
شيراز؛ علامه طباطبائي؛ شماره نسخه: 1587
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عيسي صيمري، تا: ربيع الثاني 1009ق، جا: اصفهان؛ افتادگي: وسط؛ مصحح، مقابله شده؛ 68گ [نسخه پژوهي: 2-176]
š.-ol alfīyya fī feqh-es salāt-el yawmīyya
بسطامي، قاسم بن حسن
bastāmī, qāsem ebn-e hasan
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
ترجمه و شرحي است بر الفيه شهيد اول. وي آن را به درخواست برخي از مؤمنان به خصوص وزير الوزرا ابراهيم بن محمد بن عبدالخالق نگاشته است.
آغاز: الحمدلله دبر النجوم و الشمس و القمر و سير السحاب و انزل المطر و اخرج النبات و الثمر... و بعد چنين گويد عبدالضعيف العاصي.
آغاز: برابر؛ انجام: لوجوبه قربة الي الله، يعني تعيين آن چه مذكور شد در نماز احتياط لازم است.
خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ 62گ، 19 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 22-324]
آغاز: برابر؛ انجام: بلكه بواسطه غلبه ظن است به تضييق وقت... طالب العلم بن العلم بين الجهال.
خط: نستعليق، كا: محمد مؤمن غياث الدين، تا: 20 ذيقعده 1620؟؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 146گ، 18-20 سطر، اندازه: 10/5×20 سم [ف: 867-21/1]
š.-ol alfīyya fī feqh-es salāt-el yawmīyya
شريف سبزواري، محمد جعفر بن محمد باقر، - 1135؟ قمري
šarīf sabzevārī, mohammad ja‘fa ebn-e mohammad bāqer (- 1723)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
ترجمه و شرحي است با قلمي سليس و روان بر الفيه شهيد اول. وي علاوه بر ترجمه، خلاصه اقوال و آراء فقها را نيز در اثناي شرح مسائل آورده كه خود در مقدمه به اين نكته تصريح كرده است.
آغاز: بسمله، حمدي كه ساكنان جوامع ملكوت به السنه تقدس و تنزه ادا نمايند.
انجام: و اگر چه في الحقيقة قضا نيست... ما دامت الغبراء و ما دارت الخضراء و سلم تسليما كثيرا كثيرا.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 15 جمادي الثاني 1178ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا رويه پارچه مشكي، 157گ، اندازه: 11/2×19/5 سم [ف: 20-251]
آغاز: پس از آن دو سطر: زينت داده و لقد كرمنا بني آدم كه بطراز و علم الانسان ما لم يعلم مطرزاست زيب قامت قابليات ايشان گردانيده و صلوات نامعدود و تحيات نامحدود نثار مرقد انور و مضجع اطهر آن صدرنشين بارگاه نبوت و بالا گزين پيشگاه فتوت كه واسطه آفرينش كونين و سبب تكوين عالمين اوست و بر آل معصومين و عترت طيبين او كه هر يك مؤسس اساس دين و مشيد قواعد شرع مبين اند ص ع و عليهم صلوة دائمة ببقاء السموات و الارضين و متعاقب بتعاقب الشهور و السنين؛ انجام: برابر
خط: متن نسخ و شرح نستعليق، كا: علي حسن بن حاج محمد كربلائي، بي تا؛ دو سطر اول كتاب به جهت صحافي تمام آن خوانده نمي شود؛ واقف: فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 83گ، اندازه: 13×19 سم [ف: 5-545]
š.-ul-alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il yawmīyya
كرمانشاهي، محمد بن عاشور، ق12 قمري
kermānšāhī, mohammad ebn-e ‘āšūr (- 18c)
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
شرحي است مزجي بر الفيه شهيد اول، و شامل مقارنات نماز است. در الذريعة چنين آمده: شامل مقارنات نماز و نماز مسافر و بعض دماء ثلاثه است.
آغاز: الحمدلله الذي وعد عباده هداية سبله بالمجاهدة فيه و انه المع المحسنين ... و بعد، يقول ... لما اردت النظر في المسائل التكليفية
انجام: من الاشتراط بالاستقبال و الطهارة و ترک ساير الشروك و المنافيات
[دنا 463/6؛ اعيان الشيعة 377/9؛ الذريعة 113/13 و 83/5 و 115/15]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13719/3
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 12 یا 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 68 گ (28-95)، 14-15 سطر، اندازه: 15×9 سم [ف: 34 - 661]
š.-ul alfīyya fī fiqh-iṣ ṣalāt-il yawmīyya
استرآبادی، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198 - 1263 قمری
estarābādī, mohammad ja‘far ebn-e sayf-od-dīn (1784 - 1847)
وابسته به: الألفية في فقه الصلاة اليومية = الفيه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
مولف، در دیباچه این گزارش می گوید که من نخست به شرح قواعد پرداختم چون دیدم آن دیری می کشد که به انجام رسد خواستم رساله وجيزه شهید اول را شرح کنم و بدین کار پرداختم. این گزارش آمیخته با متن است. در پایان آن بحثی است مبسوط درباره نماز جمعه.
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول ... محمد جعفر الاسترآبادی لما كان الواجب على المكلفين في امثال زماننا.
انجام: و طهرنا عن دنس المعصية و حملنا على الطاعات سیما الصلوة السنية وقد اتفق الفراغ من تأليف هذا الشرح ... في .. الاسترآباد ... بعد مضي اربعة عشر شهرا من اول الشروع تخمينا في النصف الثاني من السبع الأول من العشر الرابع من الثلث الثانی من السدس الخامس من النصف الأول من العشر الأول من العشر الرابع من العشر الثالث من الألف الثاني من الهجرة ... اللهم اغفر لنا و لوالدينا و لجميع المومنين و المومنات سنة 1231
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1242/1
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن اسدالله موسوی هزار جریبی سنوری، تا: 1239 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 127 گ، 23 سطر (21×15)، اندازه: 14×8 سم [ف: 7 - 2739]
š.-ul alfiyya fī fiqh-iş şalāt-il yawmīyya
محمد جعفر بن محمد باقر، ق 13 قمری
mohammad ja'far ebn-e mohammad bāqer (- 19c)
وابسته به: الألفية في فقه الصلاة اليومية - الفيه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
شرح مختصر توضیحی و بعضا استدلالی است بر الفيه شهید اول، مشتمل بر «مقدمه» و سه «فصل» و «خاتمه»: المقدمة: في ماهية الصلاة؛ فصل 1. المقدمات: 1) الطهارة، 2) ازالة النجاسات، 3) ستر العورتین، 4) مراعات الوقت الصلاة، 5) المكان الصلاة، 6) القبلة؛ فصل 2. المقارنات؛ فصل 3. المنافيات؛ الخاتمة: البحث الأول: في أحكام الخلل في الصلوة، البحث الثاني: في باقي الصلوات الواجبة
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 9936
آغاز: فيقول الراجي عفو ربه الغافر محمد جعفر بن محمد باقر لما حثنی؛ انجام: لیست اوقات حقيقة مضبوطة محدودة بل مشبهة بالوقت المحدود و الله اعلم و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 249 گ، 9 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 20 - 245]
Š.-ul-alfīyya fī fiqh-iş şalāt-il-yawmīyya
عریضی خراسانی، حسن بن محمد علی، - 1306 قمری
‘arīzī xorāsānī, hasan ebn-e mohammad ‘alī (- 1889)
وابسته به: الألفية في فقه الصلاة اليومية - الفيه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
شرح مفصلی است بر الفيه شهید اول.
بشرویه؛ امیر المؤمنین؛ شماره نسخه: 66/3
آغاز: بسمله. الحمدلله العدل الحكيم و الصلوة على المبعوث بالدين القویم محمد خاتم النبيين ... و بعد فهذا شرح شریف و فرع لطيف للوجيزة المسماة بالالفيه؛ انجام: هذا اخرما و فقني الله تعالى لايراده من هذا الشرح الشريف و ارجو من فضله التوفيق للاتمام فانه کریم لطيف و الحمدلله اولا و آخرا
خط: نسخ، كاتب - مؤلف، تا: صفر 1267 ق؛ جلد: تیماج قرمز، 90 گ (126 ر - 215 پ)، 33 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف مخ]
Š.-ul-alfīyya fi fiqh-iş şalāt-il-yawmīyya
وابسته به: الألفية في فقه الصلاة اليومية - الفيه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
غیر همانند:
آغاز: مقدم شعر الراس حقيقة او حکما او بشرته؛ انجام: الكلب العقور و كل موذی کالفارة.
شرح استدلالی است بر الفيه شهید اول از مؤلفی نامعلوم، مشتمل بر: کتاب الصلاة: فصل 1. المقدمات الصلاة، فصل 2. المقارنات فصل 3. المنافيات، خاتمه: البحث الأول: في الخلل الواقع في الصلاة. البحث الثاني: في خصوصيات باقي الصلاة؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: نیمه اول قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 130 گ، 15 سطر، اندازه: 13×7 سم [ف: 20 - 245]
آغاز: قال بسم الله العلي العظيم اصنف او تصنیفی لان الذي شرع فيه بعد البسمله و الحمدله؛ انجام: الا ترى انهم كيف يطلقون على المعين الأداء و القضاء و يوجبونه لما عين له النادر من الوقت ... و تدقيقه بطول الله و توفيقه.
شرحی است مزجی بر (الفيه) شهید اول. نسخه دیباچه ندارد و پس از «بسم الله الرحمن الرحیم» شروع به مطلب شده. در یکی از محقق کرکی است. اما این کتاب غیر از حاشیه بر الفيه محقق کرکی است. مشتمل است بر مقدمه و خاتمه و سه فصل: المقدمة: في ماهية الصلاة، فصل 1. المقدمات، 2. المقارنات، 3. المنافيات، الخاتمة: الف - الخلل الواقع في الصلاة، ب - خصوصیات باقی الصلاة. تذکر: این رساله در ج 544/5 نیز معرفی شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 917 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ واقف: ملا نصرت، 1133 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 109 گ، 16 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 20 - 248]
آغاز: نحمدک یا من ارشد عبده الى قواعد الاحکام، و نشکرک يا من ... لتحرير شرایع الاسلام، حمدا يكون منتهى المطلب؛ انجام: و محبتهم كمن الانسان ایمانه (یوم الجمعة السادس عشر من شهر شعبان 955)
در دیباچه می نویسد که برای شکیات جدولی اختراع کردم؛ بی کا، تا: شعبان 955 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن یشمی سبز، 31 گ (108 پ - 138 پ)، اندازه: 13/3×19/1 سم [ف: 9 - 52]
آغاز: بسمله، قال المصنف رحمه الله بسم الله الرحمن الرحيم ... في الابتداء بالبسملة بكتاب الله تعالی و بالخبر المشهور عن رسوله (صلی الله علیه و اله و سلم)؛ انجام: فصح اطلاق اسم القضاء عليها بسبب هذه المشاكلة لكن كما له يكن بهذه الاشياء موجبا ... كان اطلاق القضاء عليها عن وجه المجاز لا الاحقيقة تمت.
شرح متوسطی بر «الفية» نگاشته شهید اول که در آن به توضیح مبهمات و مشکلات لفظی و معنوی آن پرداخته شده؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 2 رجب 956 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: - 188]
آغاز: موجود: الابحاث الشريفه و ينطوى النكات اللطيفه، انجام: تقديرا بالمنذور و الله اعلم بالصواب.
شرح الفيه محمد بن مکی است؛ خط: نسخ تحریری، كا: ابن حاجی الحرمین الشریفین میرزا علی شاه میرزا اردکانی، تا: ذيقعده 1054 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج عنابی، 159 گ، 15 سطر (5×11)، اندازه: 15×9 سم [میراث اسلامی: 8 - 441]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم مبتدئة في الابتداء بالبسملة بكتاب الله تعالى و بالخبر المشهور عن رسول الله صلى الله عليه و آله كل امر ذي بال لم يبدأ فيه شرح مزجی مختصری است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن حاجی محمد حسن قائنی، تا: ربيع الاول 1057 ق؛ مصحح؛ 52 گ (52-1)، اندازه: 20×13 سم [کتابخانه های قائن: ف: - 112]
آغاز: ... ای بسم الله أؤلف الكتاب و انما علق الجار على الاسم مع انه في المعنى انما يرد تعلقه بالمسمي للاشعار بعدم الاختصاص بلفظ الله؛ انجام: في المجتهد انتصابه بين الناس و الشتهار فتياه بین العلماء و هو الطريق
خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ سطور زیادی خط خورده و اصلاح شده و با خط متن یا خط دیگری اضافات دارد؛ تملک: محمد بن ابی الفتح حسینی خوراسکانی در 1139 با مهر «محمد بن ابی الفتح الحسینی» (بیضی)؛ مهر: کتابخانه مجد الدين؛ واقف: محمد بن ابی الفتح الحسینی الخوراسکانی، 1139؛ جلد: چرم قهوه ای، 145 گ، 17 سطر، اندازه: 19/6×13/6 سم [ف: 43 - 242]
آغاز: ... المقدمة الخامسة المكان و يشترط فيه امران الاول کونه غير مغصوب و طهارته و يجوز في النجس ان لاتتعدى النجاسة الى المطر أو إلى؛ انجام: و الإيات لغير العالم بها مالم يستوعب الاحتراق و لو اطلق القضا على صلات - الطواف و الجنازة فجاز و کالنذر المطلق و الحمدلله اولا و اخرا و ظاهر و باطناً
حاشیه ی متوسطی بر رساله «الفيه» شهید اول؛ خط: نستعلیق نازیبا، كا: احمد بن قاسم خالص کاظمی، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ 14 گ، 13 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف مخ - 3 -1150]
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي هدانا الى الدين الحقيق و ارشدنا إلى الدين الوثيق و الصلوة على محمد و آله اهل التحقيق؛ انجام: وضعت في القبر فاطلق القضا على هذه الصلاة انما هو بالمجاز و المشابهة و كذا البواقي تمت
خط: نسخ خفی، کا: سالم بن شيخ دخيل، تا: شنبه 1 ذیحجه 1123 ق؛ تاریخ وقف: اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، 17 گ، 26 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 378]
شامل مباحث صلوة جمعه و عیدین و جماعت و شکوک است و در آن از ابن فهد حلی و فاضل مقداد یاد می شود، و مالک نسخه سید محمد حسن طباطبائی نگارنده «الحجة البالغة» که در حرف حاء این فهرست معرفی شده در برگ نخست نوشته است: «شاید از پدر شیخ بهائی باشد»؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد تقی شیرازی، تا: 1156 ق، 19 گ (132 پ - 150 پ)، اندازه: 12×20/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 71]
آغاز: ممايل الاذن هذا هو الذي يقتضيه تحقيق المقابله؛ انجام: و آن استدرک المسح
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: حاج شیخ احمد شریعت عقدایی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 109 گ، 19 سطر (24×10)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 5 - 1656]
آغاز: (بسمله) في البسمله فوائد الأولى جرت العاد بالابتداء بالبسمله لفوائد مشهوره أعظمها اتباع الكتاب العزيز ... و من هنا قال الصادق (صلی الله علیه و اله و سلم) كل أمر ذي بال ... الثانيه اصل بسم السم و الباء مزیده لربط المبتداء بالخبر و الالم يحسن السكوت عليه ... بل هو علم على الذات المقدسه من جميع الحيثيات ... قوله الحمده، هو الثناء اللساني على الفعل الاختياري قوله في فرض الصلوة اي في واجب الصلوة و علم انها الواجبه لان غير الواجب لاواجب لها الا على معنى لا يفهم عند اطلاق الواجب؛ انجام: قوله حرير امحضاه [نشان نهایت] و لاباس بالممزوج و انكان الحرير تسعة أعشاره و لا باس ... في ذيل الثوب و الجامه، لكن لا تجاوز قد رابع اصابع مضمومات ... و لاباس به في الحرب و الضروره و حيث لاغيره ... او للتقيه قوله.
شرحی بر الفيه شهید با عنوان های «قوله»؛ و تا لباس مصلی است و از آن پس نوشه نشده ابی کا، بی تا؛ 9 ص (339-347) [ف: 7 - 147]
آغاز: من شرائط وجوب الجمعة الحرية فلا يجب على العبد؛ انجام: تم بعض ابحاث جزء الاول من بحث صلوة الجمعة و العيدين و الجماعة
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 153 گ (1-153)، اندازه: 20×14 سم [ف: 3 - 105]
Š.-ul-alfīyya fi feqh-is-salāt-il-yawmīyya
وابسته به: الالفية في فقه الصلاة اليومية - الفيه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
غیر همانند:
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام على ... اما بعد این مختصری است در حل و ترجمه بعضی از کلام محقق ... المشهور بالشهيد ... در رساله موسومه بالفيه می فرماید که لوفاتته فريضة مجهولة؛ انجام: ادله و براهین در علم کلام است ثم المكلف بها الان من الرعية صنفان مجتهد ... مع عدالته الجميع فمن لم يعتقد
مختصری است در بیان کیفیت نماز قضای یک شبانه روز که ترجمه ای است از بحث نماز قضای رساله «الالفية» شهید اول، ابتدا قطعه ای از کلام شهید را می آورد و سپس ترجمه و شرح می نماید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جلد: مقوای سفید، 12 گ، 17 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2690]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد این مختصری است در حل و ترجمه بعضی از کلام محقق فاضل و تحریر کامل؛ انجام: و چون مامور بود مختصری در حل عبارت شیخ علیه الرحمه نوشته شود بنابراین بهمین چند کلمه اختصار نمود.
شرح عباراتی از الفيه شهید اول. ترجمه و شرح بسیار مختصری است بر عبارت «لو فاتته فريضة مجهولة من الخمس ... و كذا لو فاتته الخمس» از رساله «الالفية» شهید اول که بنا به درخواست بعضی از دوستان نگاشته شده و در آن شارح این عبارات مشكل را حل می نماید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1218 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 8 گ (72 پ - 79 پ)، 16 سطر، اندازه: 14×9/5 سم [ف: 23 - 122]
آغاز: اقل مرتبه جاری شود در حال اختیار بطریقی که در وضو گذشت ... الثاني عشر اباحة المكان و لو شك في شيء من افعاله هو على حاله فکالوضوء دوازدهم از واجبات غسل آنست که مکانی که غسل؛ انجام: و یک نماز دو رکعتی بعد از نماز شام بکند و فرض او نیز تعیین است و چون مأمور بود که مختصری درحل عبارت شیخ علیه الرحمه نوشته شود بنابراین بهمین چند کلمه اختصار نمود بعون الله الملك المعبود تمام شد.
شرح مزجی و فارسی است بر «الالفية» شهید اول در احکام نماز؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن مرحوم احمد بیدگلی کاشانی، تا: 7 ربيع الثانی 1253 ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ جلد: مقوا، 25 گ، 17 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 5 - 2413]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و نماز پنجگانه که آن نماز یومیه یعنی نماز صبح و پیشین و پسین و شام و خفتن واجب است به دو چیز؛ انجام: از برای این سه نماز نه ادا و نه قضاء و از این جهت است که در نیت این سه نماز اداء و قضاء
شرح کوتاه ترجمه گونه ای است بر: «الألفية» شهید اول با عباراتی ساده و روان؛ خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ 143 گ (81 پ - 223 پ)، 12 سطر (15×10) [ف: 2 - 369]
آغاز: بنام خدائی که بخشاینده است در دنیا بر مؤمن و کافر بشرط جان و مهربانست در آخرت بر مؤمن تنها بشرط ایمان؛ انجام: و نماز دو رکعتی پیش از مغرب و یک نماز دو رکعتی بعد از مغرب.
ترجمه و شرح بسیار مختصر توضیحی است بر رساله «الالفيه» شهید اول؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، پس از کتاب چند برگ دارای حاشیه ای در احکام ستر عورت بر متنی فقهی عربی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 42 گ، 19 سطر، اندازه: 17/5×10 سم [ف: 11- 97]
S.-u alfiyyat-i yahy-a-bn-i maat
وابسته به: الدرة الألفية في علم العربية؛ الفية ابن معطی؛ ابن معطی، یحیی بن عبدالمعطی (564-628 ق)
غیر همانند:
آغاز: فلو بین ذلک لكان يقتضي أن يسمى الجملة المفيدة كلمة لا کلامة لأن حكم الحرج على زعمه تسميته كلمة لوجود التأثير؛ انجام: و اطلاق النحاة القول على مثل زید و عمرو و غيره من الاسماء انه معرب قبل ائتلافه مع ما يصير به کلام فهو على سبيل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح تملك: محمود حسینی؛ مهر: «عبدالواسع بن محمد الحسینی» (بیضی)؛ واقف: صفي الدين محمد بن ولی گیلانی، جلد: تیماج قرمز، 170 گ، 21 سطر، اندازه: 24×16 سم [اوراق عتیق: 1 - 187]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين. يقول راجي ربه الغفور یحیی بن معطي بن عبدالنور. الراجي الأمل و الخائف و يجوز أن يكون حالا مقدما على ذي الحال؛ انجام: نحو عور فهو عاور کذلک يبدلان في فعيله مثل فعاله مع الفعوله.
الفيه از يحيى بن معط در نحو است و شروح چند دارد شرح حاضر با چند شرح شناخته آن مطابقت ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ در پایان شرح (که ناتمام است) نوشته ای درباره اعتراضی که بر تعریف ابن حاجب برای کلام شده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 304 گ، 17 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 17 - 305]
š.-e al-lāh-o akbar
عین القضاة ، عبدالله بن محمد، 492 - 525 قمری
‘ayn-ol-qozāt, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1100 - 1132)
شاید یکی از «نامه» های او باشد. در سه «اصل»: 1. در شرح ما في الوجود الا الله؛ 2. بيان ما في الوجود الا الله و افعاله؛ 3. بیان ما في الوجود الا الله و افعاله و صفاته.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 264/3 - عکسی
آغاز: این هفتم نوشته است، در شرح الله اکبر، و هنوز برادران اعز اطال الله تعالی، دانستنی است که چون یکی بیش نیست هر چه غیر آن یکی است حادث است و قومی از اهل معرفت گویند؛ انجام: و از هزار معلم انواع بیان بشنیده بود و هنوز او را حاصل نبود چنین تشبیهی. و هذه كفاية و السلام، تمت بحمد الله و حسن توفيقه و الصلاة على ...
مباحث: اصل نسخه: گنج بخش، ش 5250 (گنج 720/2)؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1003 ق، 7 گ (15-8) [عکسی ف: 2 - 170]
Š.-e al-lāh-o akbar
جمله «الله اکبر» را به روشی عرفانی آمیخته با فلسفه شرح کرده و این دهمین مکتوبی است که کاتب در بیان صفات الهی به مریدان خود نوشته است. آقای منزوی در فهرستواره احتمال داده است که این رساله از عین القضاة همدانی باشد.
[فهرستواره منزوی 529/7]
آغاز: دانم برادر اعز سلك الله به سبيل رضاه في عافية در شرح صفات نخوانده است و نه شنوده؛ انجام: حالی میخوان و می بین و تا توانی راحتی می رسان و الله يرزقنا و ایاک بغیر حساب فضلا منه و کرم لا استحقاقا و استیجابة منا.
خط: نستعلیق، كان نصیری، تا: 1043 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ (56 پ - 54 ر)، اندازه: 24×14 سم [ف: 19 - 221]
š.-u «al-lāhumma inna ‘ādat-u-ka-l iḥsān wa ‘ādatī ...»
بحرانی ، محمد بن عبد الله، ق 12 قمری
bahrānī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh ( - 18c)
تاریخ تأليف: 1173 ق
شرح یکی از کلمات حضرت سجاد (علیه السلام) با عبارت: «اللهم ان عادتك الاحسان و عادتي الاساءة فلا تغير عادتک بتغير عادتی».
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 493/1
آغاز: الحمدلله الذي ادار دوائر الاحسان على اقطاب القوابل و
اطلع؛ انجام: فان اجبت فانظر ثمه هذا ما تيسرلي الان ابرازه من خزانة
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 3 گ، 17 و 21 سطر (10×17/5)، اندازه: 24×15 سم [ف: 1 - 463]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 493/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 71]
š.-u «al-lāhumma innī as’alu-ka bi-ma‘ānī jamī‘-i ma yad‘ū-k»
احسائی ، هاشم بن احمد، - 1309 قمری
ahsā'ī, hāšem ebn-e ahmad ( - 1892)
گویا از سید هاشم بن احمد احسایی. در یک «مقدمه» و چند «مقام» و یک «خاتمه». در گزارش عرفانی «اللهم اني اسألك بمعاني جميع ما يدعوک» در دعای ماه رجب.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 2227/3 - عکسی
آغاز: الحمدلله على ما اخترع من لطيف المعان للتوصيف و ابتدع من شريف الأعيان ... فهذه عبارات في بيان وجيزة و اشارات لمعان ... في دعاء شهر رجب اللهم اني اسألك بمعانی؛ انجام: و قد اتينا عليه فلم نال لصبحا فيه حامدين مصلين على محمد و آله الطاهرين.
همراه «انموذج الحق المبين» سید هاشم احسایی که می تواند این نیز از همو باشد؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 14؛ 27 ص (167-141) [عکسی ف: 1 - 221]
š.-e «elāhī hab lī kamāl-al enqetā‘-e elayk»
رشتی ، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
تاریخ تأليف: آخر شعبان 1236 ق
شرحی است بر فقره ای از مناجات شعبانیه: «الهي هب لي كمال الانقطاع اليك ...»، که به درخواست یکی از صاحبدلان و بر مبنای عقاید شیخیه نوشته شده است.
آغاز: بسمله ای آن که ز اشراق نور جمالت تمامی کاینات مستشرق و موجود و از ظهور کوکبه سلطان جلالت جملگی ممکنات نیست و نابود ... اما بعد چنین گوید ... محمد کاظم بن محمد قاسم الحسيني الرشتی که یکی از صاحبدلان ... که در فقرات شریفه الهي هب لي كمال الانقطاع اليک و انرا ابصار القلوب مجب النور
انجام: و ان كان عندك اعتذاره والسلام على تابع الهدی ومن خشی عواقب الردى ... و بدقت نظر کنند و لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم
[فهرست کتب مشایخ 91/2؛ دنا 464/6 (15 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 547/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: آخر شعبان 1236 ق؛ مجدول محرر مذهب؛ جلد: تیماج زیتونی، 18 گ، 19 سطر ، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 2677]
آغاز: برابر
بی کا، تا: آخر شعبان 1238 ق؛ جلد: گالینگور سیاه، 15 گ [ف: 1 - 391]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محسن مازندرانی، تا: 1246 ق، جا: تهران؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14 گ (73 پ - 87 ر)، اندازه: 17/5×11 سم [ف: 27 - 279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: عبدالحميد بن محمدرضا تفرشی، تا: 17 شوال 1258 ق، جا: تهران؛ مهر: «الواثق بالله الغني عبده عبدالحميد» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 11 گ، 18 سطر، اندازه: 11/7×22 سم [ف مخ - 3 - 1198]
خط: نسخ، كا: قنبر بن ملا جعفر، تا: 1260 ق، جا: قزوین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 12 گ (83 پ - 94 پ)، 22 سطر (12/5×7/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 284]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1260 ق؛ اندازه: 20×15 سم [نسخه پژوهی: 3 - 131]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على بن احمد موسوی، تا: 1270 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 گ (45 ر - 60 پ)، ابعاد متن: 13×7/5، اندازه: 18×11 سم [ف: 2 - 153]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: شب نوروز 1275 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 10 گ (86 پ - 95 پ)، 18-19 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 6 - 183]
آغاز: برابر؛ انجام: بر او ظاهر شده باشد و الله اعلم بالصواب كتبه العبد الحقیر ...
خط: نسخ خوش، كا: ابن عباس علی اصفهانی محمد صادق مشهور بن صحاف، تا: صفر 1281 ق؛ سپس «قصر و اتمام» از حاج محمد کریم خان کرمانی؛ 36 ص (2-37)، 21 سطر (22×14/5) [عکسی ف: 1 - 229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 گ، 12 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3 - 1154]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 20 گ (1 پ - 20 ر)، 15 سطر (12×6/5)، اندازه: 10/5×17 سم [ف: - 327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 25 گ (1 پ - 25 ر)، 15 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 2 - 230]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 14 گ (145 پ - 158 ر)، اندازه: 21×15 سم [ف: 22 - 322]
آغاز و انجام: برابر
کا: ابوتراب قزوینی، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16 گ (19 پ - 34 ر) [ف: 18 - 33]
آغاز: برابر؛ انجام: من شقوق اجوبته المسئلة فيما يحضرنی من الاعتراضات.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 21×15 سم [ف: - 173]
شرح الامالی - شروط الصلاة
شرح الامالی - شرح الفقه الاكبر
Š.-u umm-ul-barāhīn
سنوسی ، محمد بن يوسف، 832 - 895 قمری
sanūsī, mohammad ebn-e yūsof (1429 - 1490)
وابسته به: ام البراهين - العقيدة الصغرى - السنوسية - العقيدة السنوسية - السنوسية الصغرى؛ سنوسی ، محمد بن يوسف (832-895)
شرحی است با عنوان «اصل، شرح» بر متن رساله «ام البراهين» خود سنوسی در اعتقادات اهل سنت. این شرح مانند شرح دیگر وی و قدری مفصل تر از آن است.
خط: نسخ، بی کا، تا: آخر جمادی الثانی 998 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 53 گ، 21 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 25 - 248]
آغاز: الحمدلله واسع الجود و العطاء الذي شهدت بوجوب وجوده و وحدانيته و عظيم جلاله وجوب افتقار الكائنات؛ انجام: و غفل عن ذکرک و ذكره الغافلون و آخر دعوانا أن الحمدلله رب العالمين و حسبنا الله و نعم الوكيل.
خط: نسخ مغربی، بی کا، تا: 1186 ق؛ جلد: مقوایی، 38 گ (21 ر - 59 ر)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 6 - 115]
آغاز: الحمدلله الذي من علينا بالايمان و الاسلام و هدانا بنبينا و مولانا محمد عليه الصلاة و السلام؛ انجام: لما وجب له جل و عز عقلا و نقلا الوجود و ما عطف ...
خط: نسخ مغربی، بی کا، تا: 1186 ق؛ ناتمام؛ جلد: مقوایی، 17 گ (1 ر - 17 پ)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 6 - 114]
Š.-u umm-ul-barāhīn
تلمسانی ، محمد بن عمر
talmasānī «mohammad ebn-e ‘omar
وابسته به: ام البراهين - العقيدة الصغرى - السنوسية - العقيدة السنوسية - السنوسية الصغرى سنوسی، محمد بن يوسف (832-895)
شرح مختصری است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله «ام البراهين» شريف محمد بن الحسين سنوسی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مقدمه مؤلف در این نسخه نیامده؛ جلد: مقوایی، 16 گ (150 پ - 165 ر)، اندازه: 21×15 سم [ف: 21 - 318]
آغاز: الحمدلله المنفرد بوجوب الوحدانية في الذات و الصفات و الافعال الذي تنزه عن الشریک و الشبيه؛ انجام: وليكن هذا آخر ما قصدته من هذا الشرح المبارك المفيد فنسأله سبحان أن ينفع به دنیا و أخرى ...
خط: نسخ، كا: عمر بن على بن عمر الهندوان، تا: 1112 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 14 گ (25 پ - 39 ر)، 17 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 7 - 336]
š.-u umm-ul barāhīn = š.-us sīnūsīyya
هدهدي، محمد بن منصور
hohodī, mohammad ebn-e mansūr
وابسته به: ام البراهين - العقيدة الصغرى - السنوسية - العقيدة السنوسية - السنوسية الصغری؛ سنوسی، محمد بن يوسف (832-895)
شرح مزجی مختصری است بر «ام البراهين» محمد بن يوسف بن حسین سنوسی، در عقاید به روش پیروان سنت. نویسنده، مباحث اعتقادی زیرین را در این کتاب مطرح نموده است. نخست سه مفهوم «واجب»، «استحاله» و «جواز» را تعریف می کند. باید توجه داشت که اصطلاح رایج در علم فلسفه در این موضوعات «وجوب»، «امتناع» و «امکان» است و به کار بردن «استحاله» و «جواز» به جای «امتناع» و «امکان» در این کتاب گویا ناشی از تعصب ضد فلسفی مؤلف باشد. سپس آن چه را که واجب است بر مكلفين که درباره خداوند بدانند می شمارد. نویسنده برای خداوند تعالی، 20 صفت ثبوتی را تعریف می کند از جمله: وجود، قدم، بقاء، وحدانیت و ...، پس از آن 20 صفت دیگر که برای خدا محال است (صفات سلبی) و ضد صفات پیشین می باشد، نام می برد از جمله: عدم، حدوث، جهل و ...، در بخش بعدی آن چه را که در مورد خداوند جایز است می آورد، پس از آن برای هر یک از صفات برهان می آورد، در بخش بعدی کتاب به ذکر آنئچه بر پیامبران (عليهم السلام) واجب یا محال یا جایز است، می پردازد و برای آن ها دلیل می آورد. در خاتمه، تمام این عقاید را در کلمه توحيد «لااله الا الله» جمع می کند و به شرح و تفسیر آن می پردازد.
کتاب «ام البراهين» در حرف الف کشف الظنون (ج 1: ص 170) معرفی شده است و برای آن سه شرح نام برده است. شرح از مؤلف (سنوسی) و شرحی از محمد بن عمر بن ابراهيم تلمسانی و شرحی از شیخ شهاب الدین ابوالعباس احمد بن محمد الغنيمی الانصاری (-1044 ق). اما در آن جا نامی از شارح این نسخه یعنی محمد بن منصور هدهدی نیامده است.
آغاز: متن: الحمدلله و الصلوة و السلام على رسول الله، اعلم ان الحكم العقلي ينحصر في ثلاثة أقسام الوجوب و الاستحالة و الجواز، فالجواب ما لا يتصور في العقل عدمه، و المستحيل ما لا يتصور وجوده، و الجائز ما يصح في العقل وجوده و عدمه و يجب على كل مكلف شرعا أن يعرف ما يجب في حق مولينا جل و عز و ما يستحيل و ما يجوز و كذا يجب عليه أن يعرف مثل ذلك في حق الرسل (عليهم الصلوة و السلام) ... شرح: بسملة ، الحمدلله الذي شهد بوجوده جميع الكائنات و الصلوة و السلام على سيدنا محمد المبعوث بالايات الواضحات و على آله و صحبه و التابعين لهم في الكرامات الى يوم الدين، الحمدلله و الصلوة و السلام على رسول الله، الحمد هو الثناء باللسان بالجميل انجام: بكلمتى الشهادة عالمين بها و صلى الله على محمد كلما ذكره الذاكرون و غفل عن ذكره الغافلون و رضي الله عن اصحاب رسول الله اجمعين و عن التابعين لهم بإحسان إلى يوم الدين و سلام على المرسلين و الحمدلله رب العالمين
[دنا 465/6 (6 نسخه)؛ الأوقاف العامة الموصل 197/3]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح ام البراهين؛ رودباری آرمانی، احمد
آغاز: برابر؛ انجام: فالله تعالى يوفقنا و يوفق جميع اخوانی و احبابنا بفضله لمقتضى أمره و نهيه ... و الحمدلله رب العالمين، تمت.
خط: نسخ، كا: عمر بن حسین، تا: 1090 ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 6 گ (130 پ - 145 پ)، 22 سطر [ف: 33 - 300]
آغاز و انجام: برابر
این رساله در فهرست با عنوان «رسالة في الكلام» و بدون نام مؤلف آمده؛ خط: نسخ، كا: بكر بن عثمان، تا: شنبه شعبان 1117 ق، جا: عینتاب مدرسه ای بگی؛ در برگ 6 تا 9 ترجمه آية الكرسي و روایتی از پیغمبر در نکاح و چگونگی وقوع نطفه از ابن مسعود منقول از کتاب مرشد المتأهلين و روایات دیگری از پیغمبر در دخول جنت و نار بدون حساب و آداب خوابیدن دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 4 گ (2 پ - 5 پ)، 16 سطر (15×9)، اندازه: 21×15 سم [ف: - 237]
آغاز: التكرر مع صحه التخلف و عدم تاثیر احدهما في الاخر البته و الحكم العقلي هو اثبات امر او نفيه؛ انجام: قدره الطاعه. فالله تعالی يوفقنا و يوفق جميع اخواننا بفضله لمقتضی امره و نهيه بجاه اکرم رسله و اشرف خلقه سیدنا و مولانا محمد صلى الله عليه و سلم و على آله و صحبه اجمعين و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1123 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با روکش پارچه ای سیاه، 18 گ(40-57 پ)، 23-25 سطر (14/5×8)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 343 - 16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمد سلمان بن محمد غاوی مالکی حنفی، تا: 10 جمادی الاول 1248 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1 گ (24 پ - 24 پ)، 23 سطر، اندازه: 17×23/5 سم [ف: 25 - 19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سعدالله، تا: 1277 ق؛ پس از آن چند حاشیه از عبدالله سويدان دملیجی؛ 3 گ (105 ر - 108 پ)، اندازه: 18×11 سم [ف: 1 - 295]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ نزدیک به نستعلیق، بی کا، بی تاب کاغذ: فرنگی نخودی،
جلد: مقوایی، رویه کاغذ زرد، 20 گ (1 پ - 20)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 11 - 373]
Š.-u umm-ul barāhīn
وابسته به: ام البراهين - العقيدة الصغرى - السنوسية - العقيدة السنوسية - السنوسية الصغرى؛ سنوسی، محمد بن يوسف (832-895)
غیر همانند:
آغاز: الحمدلله ... بدأ الشيخ رضي الله عنه كتابه بالحمد اقتداء بالكتاب العزيز لكن في الوضع لافي النزول؛ انجام: على أن الاسلام و الايمان مترادفان و الافا لاسلام محله الظاهر و الايمان محله القلب.
این شرح به عناوین «قوله - قوله» است و شاید این شرح ها مطابق باشد با دو شرحی که در کشف الظنون (170/1) به محمد بن عمر ابن ابراهيم تلمسانی و ابوالعباس احمد بن محمد غنیمی انصاری نسبت داده شده ولی چون در نسخه خطبه آن ها نیامده معلوم نیست که از کیست؛ خط: نسخ مغربی، بی کا، تا: 1186 ق؛ جلد: مقوایی، 30 گ (117 پ - 147 پ)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 6 - 116]
آغاز: الحمدلله و الصلاة و السلام على رسول الله اعلم نفعنا الله و ایاک أن الشيخ انما بدأ بالحمد تأسيا و اقتداء بكتاب الله؛ انجام: و اثبات المنفى منها كل فرد من أفراد حقيقة الأفراد له و المثبت من تلك الحقيقة فرد واحد.
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله «ام البراهين» سنوسی در اعتقادات اهل سنت؛ خط: نسخ مغربی، بی کا، تا: 1186 ق؛ جلد: مقوایی، 24 گ (193 ر - 117 ر)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 6 - 116]
š.-ul-amtāl
بکری، عبدالله بن عبدالعزيز، 432 - 487 قمری
bakrī, 'abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-'azīz (1041 - 1095)
در بیست «باب».
چاپ: بیروت، دارالقلم، محقق: احسان عباس و عبدالمجيد عابدین، چاپ دوم، 619 ص، 1390 ق.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 579 - ف
شرح الأمثال لابی عبید قاسم بن سلام الهروی نسخه اصل: لاله لی ش 1795؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 160 گ، 21 سطر [فیلم ها ف: 1 - 359]
š.-ul amtāl
اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: 89
آغاز: غير منصرفة و على هذا تنون في البيت لان غير النصرف سائغ صرفه في الشعر و لا يستحسن ایثار منع الصرف مع القبض على سلامة الجزء؛ انجام: و قال طرفة: رایت القوافي يتلجن موالجا ** تضايق عنها أن تولجها الابر پراد نفاذه ... هو البعير الكثير الویر یری
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 96 گ، 15 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 1 - 70]
š.-e amsela
دانی، عثمان بن سعید، 371 - 444؟ قمری
dani, osman ebn-e said (982 - 1053)
این شرح امثله جز شرحی است که در آغاز جامع المقدمات گذارده شده و گویا از امام ابوعمر دانی باشد بلکه این شرح با سبک آسان تری و گویا از روی همان ساخته شده است.
تهران؛ حقوق؛ شماره نسخه: 161/3 - ج
آغاز: بسمله. و به نستعين. بسم الله یعنی ابتدا می کنم بنام ذات پاک خدائی که این صفت دارد که مستجمع صفات و کمالات است؛ انجام: راه عين الفعل باء لام الفعل
خط: نسخ، كا: اسمعيل بن جمشید بیک ارمنی، تا: 1240 ق، جا: تهران؛ 34 گ (48 پ - 81 ر) [ف: - 144]
š.-e amsela
جرجانی ، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
رساله ای مختصر و معروف در علم صرف که بار ها در ضمن جامع المقدمات چاپ شده و شروح و ترجمه هایی بدان نگاشته شده است.
آغاز: بسمله، قال النبي صلى الله عليه و آله و سلم اول العلم معرفة الجبار و آخر العلم تفويض الامر اليه بدان که هر آوازی که بوده باشد آن را عرب صوت خواند
انجام: از فعل استفهام هل استفهاميه بر سرش در آوردیم خبر را بدل بانشاء کرد هل نضرب شد هل حرف استفهام و نون علامت متكلم مع الغير ضاد فاء الفعل را عين الفعل باء لام الفعل
چاپ: مشار عربی، صص 24-2465؛ ایران، سنگی، 1312 ق، وزیری، ... ص (جامع المقدمات: صص 3- ...)؛ 1319 ق، 26 ص (جامع المقدمات: صص 2-27)
[دنا 466/6؛ نسخه های منزوی 2059/3 و 2048/3]
شرح و حواشی:
1- شرح امثله (ترجمه)
آغاز: برابر؛ انجام: هل نضرب آیا بزنیم. انجام شرح: گوید هل نضرب.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: ملا محمد تقی، 1062 ق، کاغذ:حنایی، جلد: مقوا، 22 گ، 5 ورق رساله اول و بقیه مربوط به رساله دوم، 14 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 12 - 14]
کا: محمد حسن بن فتح الله، تا: دوشنبه 22 ربیع الاول 1068 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25 گ (1 پ - 26 پ)، 14 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 2 - 259]
آغاز: برابر؛ انجام: هل نضرب آیا می زنیم ما صیغه متكلم با غیر است از فعل استفهام.
تذکر: نام کتاب و مؤلف از آغاز نسخه به دست آمد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد قاسم بن احمد طبرستانی آملی، تا: 1078 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 14 گ (163 پ - 177 ر)، 17 سطر (14×5)، اندازه: 10×19 سم [ف: 11 - 2061]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ 3 گ، 22 سطر، اندازه: 17×11 سم [5 - 314]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 17 گ، 11 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 1 - 314]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 9 گ (85 پ - 94 ر)، اندازه: 20×15 سم [ف: 5 - 381]
آغاز: برابر
بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: میشن قهوه ای، 27 گ (4 ر - 31 پ)، اندازه: 10/8×16 سم [ف: 9 - 347]
آغاز: ضارب پس آن یک مرد زننده است فاعل ضرب ظد آن یک مرد در زمان گذشته؛ انجام: لم تضرب لم تضر بائم تضربو و آن سه که مؤنث را بود همچون لم تضربی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 6 گ (47 ر - 53 ر) ، 9 سطر، اندازه: 26/5×15/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 237]
آغاز: فعلا ضاد فاء الفعل را عین الفعل با لام الفعل دراو علامت تثنيه است
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 5 جمادی الاول 1229 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25 گ (1 ر - 26 ر)، اندازه: 14×20 سم [ف: - 103]
خط: نسخ، کا: محمد على بن على اكبر، تا: 1236 ق؛ اهدایی: محمد تقی عقدایی؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 29 گ (59-30)، 9 سطر (5/5×11)، اندازه: 16×10 سم [ف: 4 - 1310]
آغاز: بسمله بدان که مصدر اصل کلامست یعنی اصل سخن است و از وی نه وجه باز می گردد یعنی نه صیغه حاصل می شود ماضی مستقبل اسم فاعل اسم مفعول؛ انجام: هل نضرب یعنی آیا می زنیم ما دو شخص یا بیشتر خواه مذکر و خواه مؤنث درین زمان یا در زمان آینده.
تذكر: آغاز و انجام نسخه با شرح امثله جرجانی منطبق نیست!؛ خط: نسخ، كا: خلیفه آقا بابا بن خليفه دده خان مصرقانی ساوجی، تا: 1238 ق؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ 29 گ، 13 سطر، اندازه: 11/5×14/5 سم [ف: 1 - 314]
آغاز: برابر
كا: على اكبر بن کربلائی حسن بن محمد صالح بیرجندی، تا: 1239 ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: شميز، 31 ص (14-44)، ابعاد متن: 12×7، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 5 - 1691]
آغاز: بسمله و به نستعين - بسم الله یعنی ابتدا می کنم بنام خداوندی که مستجمع جميع صفات کمالیه است؛ انجام: تمت - قد فرغت من تحرير شرحي على الامثله لقرة عيني و مخدومي المكرم السيد علی اکبر في يوم الاثنين سادس شهر ذي الحجه الحرام من شهور سنه 1247
تذکر: آغاز و انجام نسخه با شرح امثله جرجانی منطبق نیست!؛ بی کا، تا: ذیحجه 1247 ق؛ 36 گ، 15 سطر [ف: 1 - 162]
آغاز: بدان که مصدر اصل کلام است و از وی نه وجه باز می گردد ماضی و مستقبل، فاعل و مفعول، امر و نهی، جهد نفی استفهام و از ماضی نیز چهارده وجه باز می گردد؛ انجام: و آن دو که حکایت نفس بود هل اضرب آیا می زنم؟ هل نضرب آیا می زنیم؟
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1247 ق؛ محشی؛ مهر: «تابع دین سرمدی احمد 1241» (بیضی)، «عبده محمد علی» (بیضی)، «كل نور محمد شأن على (؟)» (بیضی)، «عبده جواد بن عبدالله الحسینی» (مستطیل)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی
نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 10 گ (40 پ - 50 ر)، 5 و 10 سطر، اندازه: 21×16 سم [اهدائی رهبر: 10 - 237]
آغاز: برابر انجام: مضاعف، لفيف ناقص، مهموز اجوف.
خط: نسخ پست، كا: ملا ابراهيم بن حسين على محمود آبادی، تا: 1259 ق؛ کاغذ: کاهی، جلد: تیماج مشکی، 11 سطر، اندازه: 21×18 سم [ف: - 44]
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم خلیل بن اسدالله نوری، تا: پنج شنبه 27 جمادی الاول 1262 ق، جهت میرزا محمد تقی نوری؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 17 گ (1 پ - 17 پ)، اندازه: 21×15 سم [ف: 1 - 248]
خط: نسخ، كا: محمد اسماعيل بن محمد علی طبسی خراسانی، تا: 1266 ق؛ 26 گ (5 پ - 30 پ)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 2 - 464]
آغاز: بسمله. بدان که مصدر اصل کلام است و از وی نه باز می گردد ماضی مضارع اسم فاعل اسم مفعول امر و نهی؛ انجام: آیا می زند او یک مرد غایب در این زمان یا در زمان آنیده و مابقی بنهج المسطور تمت
خط: نستعلیق، کا: برهانی، شعابن بن منصور، تا: 1270 ق [رایانه]
خط: شکسته نستعلیق بد خط، بی کا، تا: چهارشنبه 5 شوال 1279 ق؛ کاغذ: پسته ای سفید و آبی، جلد: رویه میشن سیاه، 40 گ (1 پ - 41 پ)، 14 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف: 6 - 28]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه شخصی مدرسی یزدی؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: سید محمد بن مرتضی بن محمد علی مدرس بن محمد بن مرتضی بن محمد بن صدرالدین، تا: چهارشنبه ذیقعده 1317 ق؛ تملک: سید احمد مدرس در 1332 ق، سید محمد حسین بن احمد مدرس در 1420 ق؛ 18 ص (123-140)، 12 سطر [عکسی ف: 5 - 366]
آغاز: برابر ؛ انجام: نون علامت جمع مونث ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: بسمله، بدان که هر آوازی که باشد عرب آن را صوت گویند و هر چه از دهن بیرون آید لفظ خوانند؛ انجام: هل يضرب آیا می زند او یک مرد غایب در زمان آینده ... هل اضرب هل نضرب
مختصر شرح امثله؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 20 گ (1 پ - 20 ر)، اندازه: 16×10 سم [ف: 2 - 228]
š.-ul-amsila
سروری، مصطفی بن شعبان، 897 - 969؟ قمری
sarvarī, mostafā ben šabān (1492 - 1562)
خط: نسخ، بی کا، تا: 1075 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 9 گ (88 پ - 96 پ)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 25 - 9]
آغاز: بسملة، الحمدلله الذي جعل الأمثلة ميزان العلوم العربية و صیرها معيارا صحيحا لمثال المعارف الأدبية ... أما بعد، فيقول ... قد كتبت في أوائل الشباب حين كوني من عداد الطلاب شرح الأمثلة المختلفة لبعض الأحبة المختلفة المؤتلفة؛ انجام: و لينصف من نفسه هل كان يعرف من قبل جميع ما فيه من فوائد يستفيد منها
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1129 ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: شرقی، 19 گ (71 پ - 89 ر)، 11 سطر، اندازه: 5/5×9/5 سم [ف: 39 - 562]
š.-e amsela
حسینی، محمد حسین بن رضا
hoseynī, mohammad hoseyn ebn-e rezā
رساله ای کوتاه و بسیار معروف است. در این رساله شقوقات نه گانه که از مصدر باز شده را به طریق دلایل عقلی اثبات می کند و با این طریق دگرگونی در صیغه ها را نشان می دهد.
آغاز: بسمله، قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم. اول العلم معرفة الجبار و آخر العلم تفويض الامر اليه. بدان که هر آوازی که باشد عرب آن را صوت گوید ...
انجام: هل نضرب آیا می زنیم ما متکلم با غیر است از فعل استفهام و الله اعلم بالصواب
چاپ: همراه کتاب «منقح الصرف» مؤلف در سال 1301 ق
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ بد خط، بی کا، تا: پنج شنبه 14 جمادی الثانی 1233 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 44 ص (1-44)، 9 سطر (15×9)، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 1 - 352]
آغاز: برابر؛ انجام: و در اصل نضرب بود صیغه متكلم مع الغير بود در فصل مضارع خواستند که متكلم مع الغير بنا کنند ... در اولش در آوردند ... معنی اخباری را انشائی کرد هل نضرب شد، تم
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الاول 1241 ق؛ 22 گ، 12
سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: - 76]
آغاز: برابر؛ انجام: ایشان گروه زنان زده شده است، تمت
خط: نسخ و تحریری، بی کا، بی تا، کاغذ: زرد، جلد: تیماج مشکی، 61 گ (104 پ - 164 پ)، 11 سطر، اندازه: 18×10 سم [دو کتابخانه اراک: - 153]
š.-e amsela
نوری ، محمد تقی بن علی محمد، 1201 - 1263 قمری
nūrī, mohammad taqī ebn-e ‘alī mohammad (1787 - 1847)
شارح باید همان میرزای نوری پدر نگارنده مستدرک الوسائل باشد که سرگذشت او در اعلام الشيعة (222/13) و دارالسلام و خاتمه مستدرک و دفتر خانوادگی چاپ 1319 ش (الذریعه 210/8) هست.
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه: 545/1
خط: نستعلیق، کا: خليل و محمد ابراهیم پسر اسدالله نوری نایی لاویجی، تا: 27 جمادی الاول 1262 ق [نشریه: 11 - 950]
S.-ul-amsila
رضوی، سلطان حیدر بن غیاث الدین محمد
razavī, soltān heydar ebn-e qīyās-od-dīn mohammad
وابسته به: امثله؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
شرح مختصری است بر کتاب «الامثله» میر سید شریف گرگانی.
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... چون همواره داعی را اشتیاق بسیار به مطالعه کتب علما و رسائل فضلاء زیاده از اندازه است
كا: محمد شفیع بن محمد قاسم، تا: 1067 ق، جلد: تیماج مشکی، 7 گ (8 پ - 14 پ)، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: - 108]
š.-ul amsila
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 35897
آغاز: بداء بها اقتداء بالكتاب العظيم و عملا بحديث الرسول الكريم و لم يجعل الحمد جزا عن رسالته اما خمصا لنفسه و لا يخالفه حديث الابتداء؛ انجام: كذا في المراح يعني لا يجيء من الاول و السادس فهذه سبعة اقسام نجمعها هذه البيت: صحیح است مثال است مضاعف ** لفيق (كذا؛ لفيف) ناقص مهموز اجوف.
خط: نسخ، كا: ولی ولد حاجی گل محمد نجفی، تا: 1121 ق، در خدمت ملا میر محمد کرد امیرلو؛ محشی به نشانی های «احمد» و «ملا پیر علی» و «ملازاده» و «پر على سم سلمه الله»؛ نسخه مربوط به مناطق امپراتوری عثمانی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 41 گ (44 پ - 84 پ)، 12 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [اهدائی رهبر: 10 - 237]
Š.-ul-amsila
وابسته به: امثله؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
غیر همانند:
آغاز: الحمدلله الذي جعل الامثلة ميزان العلوم العربية و صيرها معیارة صحيحة لمثال المعارف الادبية؛ انجام: و لينصف من نفسه هل كان يعرف من قبل جميع ما فيه من فوائد يستفيد منها و السلام علی من اتبع الهدى.
نسخه اصل: کتابخانه موزه بریتانیا شماره 1672. شرحی است ممتاز بر کتاب «الأمثلة» میر سید شریف گرگانی (ق 9) گویا مؤلف شرحی نگاشته بود ولی گم شده و بار دوم این شرح را نوشته است؛ خط: نستعلیق، كان محمد ادیب القاضی، تا: 25 شوال 1185 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 20 گ (1 پ - 20 پ)، 11 سطر، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 4 - 163]
آغاز: اللهم لك الحمد يا ذالجلال و الاكرام ذوالفضل و الأنعام مصدر ما لا يعلم تأويله الا انت و الراسخون في الكلام ایادیک باسطة في الماضي و المستقبل؛ انجام: قد وقع الفراغ من تحرير شرح الأمثلة مذ طال بي ألسنة طعون الأقران و الأمثلة ...
در این شرح تمام صیغه ها و مثال ها را با اصطلاحات عرفا و صوفیان تطبيق و شرح کرده و از حالات صرف بیرون آورده و کتابی صوفی شده است. احتمالا کاتب نسخه محمد جعفر بن محمد شفیع بن ابوطالب حسنی حسینی طباطبائی تبریزی مؤلف شرح و تاریخ جمعه 15 ربیع الاول 1228 در پایان نسخه تاریخ تأليف باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادی فاری، تا: 1222-1228 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6 گ (42 پ - 47 پ)، اندازه: 23×13 سم [ف: 21 - 341]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1281 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26 گ، اندازه: 20×15 سم [ف: 1 - 569]
آغاز: الحمدلله الذي جعل الامثلة ميزان العلوم العربية و صيرها معیارا صحيحا لمثال المعارف الادبية ... اما بعد، الامثلة جمع مثال، و هو مصدر من المفاعلة بمعنى المفعول، ههنا، فان قيل الأمثلة
جمع قلة؛ انجام: و اکثر باستخراجه، و هذا آخر ما اردناه و اسخرجناه من الكتب.
صرف فعل از ماده «نصر، ينصر، نصراً» است، تا «انصر و انصریه»؛ خط: نسخ پخته، کا: محمد، تا: 1334 ق؛ مهر: «یا محمد 1328» (بیضی)؛ 5 گ (106 ر - 110 پ) [ف: 3 - 183]
š.-e amsela
وابسته به: امثله، جرجانی، علی بن محمد (740-816)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1003/6
آغاز: بسمله ، قل النبي صلى الله عليه و آله اول العلم معرفة الجبار و اخر العلم تفويض الامور اليه؛ انجام: هل الاستفهام و لا عمل الهافيه (كذا ؟) و الحمدلله رب العالمين. پایان نسخه: تمت الكتاب بعون الله الملک الوهاب في تاريخ يوم سه شنبه ماه جمادی الاول 1238 ه. ق.
بی کا، بی تا، 24 ص (199-222) [ف: 3 - 6]
š.-ul-amsila
وابسته به: امثله؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
کتابی است در صرف زبان عربی که اصل كلمات و انواع آن را بررسی کرده است اول متن عربی را می آورد و سپس آن را به فارسی شرح می کند. بسیار شباهت به شرح الامثله معروف که در جامع المقدمات چاپ شده است دارد.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 785/5
آغاز: اعلم أن المصدر اصل الكلام و يصدر منه تسعة اوجه الماضي و المضارع و اسم الفاعل و اسم المفعول و الأمر و النهي و النفي و الجحد و الاستفهام؛ انجام: و معنا عمل کرد که معنای مضارع را نقل به انشاء کرد هل نضرب شد یعنی آیا می زنیم ماخواه یک شخص مذکر و خواه یک شخص مؤنث در زمان حال یا آینده
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 18 گ، اندازه: 21×15 سم [ف مخ - 3 - 1155]
š.-e amsela
وابسته به: امثله؛ جرجانی ، علی بن محمد (740-816)
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ قطع: ربعی [فیلم ها ف: 2 - 174]
خط: نستعلیق مخلوط بشکسته و نسخ، كا: محمد رفیع ابن محمد علی حسینی، تا: 1225 ق؛ مجدول، محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن، اندازه: 15×21 سم [ف: 12 - 351]
آغاز: بسمله بدان ایدک الله تعالی که مصدر اصل کلامست و از وی نه وجه باز می گردد ماضی مستقبل؛ انجام: هل تضرب یعنی آیا می زنیم گروه مردان جمع مونث گوید هل نضرب یعنی آیا می زنیم ما گروه زنان تمت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1231 ق [رایانه]
آغاز: بسمله، بدان که مصدر اصل کلام است؛ یعنی اصل سخن است و از وی نه وجه باز می گردد
خط: نستعلیق، كا: علی پناه زنجانی، تا: پنج شنبه 15 رجب 1248 ق؛ 33 گ، 9-12 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف: 5 - 2507]
آغاز: حمدله. صلاة ... بدان بدرستی و تحقیق که مصدر اصل كلام است و از آن نه وجه باز می گردد. و مصدر بر دو قسم است. در لغت و اصطلاح. مصدر در لغت محل بیرون آمدن شتر و گوسفندان است.؛ انجام: یا دوانیدن یا جميع مردان یا جماعت زنان در زمان حال یا آینده.
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 28 رجب 1248 ق، به حسب خواهش نور چشمی نورمحمد ولد کربلایی رجب علی نوری؛ 44 گ (5 پ -48 پ) [ف: 3 - 183]
آغاز: الحمدلله ... اما بعد بدان که لفظ آوازیست که از دهن انسان بیرون بیاید و با او باشد بعض حروف هجا و این لفظ با چیزی از او فهمیده می شود یا نه اگر چیزی از او فهمیده شود آن لفظ را؛ انجام: هل نضرب صيغه متكلم مع الغير است از فعل استفهام یعنی آیا می زنیم ما دو مردان یا دو زنان یا جمع مردان یا جمع زنان در زمان حال یا آینده
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1261 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 56 گ، 9 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3 - 1154]
آغاز: بسمله. الحمدلله على الائه ... اما بعد بدان که لغت بمعنی لهجه و زبانست؛ انجام: علامت جمع مؤنث تنوین علامت اسمیت.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1261 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 25 گ (22 پ - 46 پ)، 17 سطر (15×8)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 235 - 8]
آغاز: مصدر دو معنی دارد، از روی لغت و از روی اصطلاح. از روی لغت مصدر باز گشتن گاه ابل و غنم را گویند؛ انجام: خواه مذکر خواه مؤنث، در زمان حال با استقبال. تمام شد ...
شرح از ناشناس که نام او در نسخه نیامده است و جز شرحی است که بار ها در «جامع المقدمات» چاپ شده؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: سید علی بن سید هاشم زیتون رودباری، تا: 1265 ق؛ 28 گ (5 ر - 32 پ) [ف: 2 - 148]
آغاز: بسمله بدان که مصدر اصل کلام است یعنی اصل سخن است و از وی نه وجه باز می گردد یعنی نه صیغه حاصل می شود، ماضی گذشته، مستقبل، اسم فاعل، اسم مفعول، امر، نهی؛ انجام: آیا یاری می کنیم ما دو مردان یا دو زنان خواه حاضر خواه غایب و در زمان آینده
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1274 ق؛ تملک: شیخ محمد على بن حاجی عبدالرسول حیدر آبادی 1289؛ 19 گ، 17 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف مخ - 1 - 278]
آغاز: بسم الله یعنی آغاز می کنم بنام خداوند بخشاینده بسیار مهربان که مستجمع
کا: شیخ یوسف بن محمد پیش نماز، تا: ذیقعده 1278 ق؛ 41 گ (11 پ - 52)، اندازه: 10/5×17/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 118]
آغاز: بدان که مصدر اصل کلام است و از وی نه وجه باز می گردد ماضی مستقبل اسم فاعل اسم مفعول؛ انجام: و آن دو حکایت متکلم را بود بكسر وجده را بود هل اضرب و بکسر متکلم مع الغير را هل يضرب بر آن قیاس که گذشت. الحمدلله اولا و آخر شرح فارسی است بر امثله سید شریف جرجانی. به شیوه شماره 1 مجموعه «شرح نصاب الصبيان» نگاشته شده و احتمالا شارح هر دو نسخه یکی است. در برخی قسمت های نسخه به ویژه در اواخر آن بندها با علامت «12» از یکدیگر جدا شده. مشابه شرح امثله «جامع المقدمات» با اضافاتی بیشتر است این شرح به شیوه پرسش و پاسخ با عنوان «اگر گویند - جواب گوییم» آغاز شده، شارح در گ 39 پ از مرحوم ملانعیم نام برده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1278 ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: پارچه آبی، 15 گ (39 - 53 پ)، 13-18 سطر (12/5×15/5) و (14×17/5)، اندازه: 18×22 سم [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: علی بن حسین موسوی جاسیری، تا: 1287 ق [نشریه: 6 - 680]
آغاز: عند الفعل مصدر باشد پس از مصدر نیز مشتق شود از چیزی؛ انجام: هل نضرب ... هل استفهاميه داخل او شد لفظا عمل نکرد معنی عمل کرد طلب فهم فعل کرد از فاعل یعنی آیا می زنیم ما تمت
شرح مزجی متوسطی است بر «امثله» میرسید شریف گرگانی. این شرح جز شرح امثله معروف در کتاب «جامع المقدمات» است؛ خط: نسخ خوانا، بی کا، تا: جمادی الثانی 1296 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اهدایی: آقای جواد کمالیان، 1354؛ جلد: تیماج سرخ،
40 گ، 15 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 1 - 509]
آغاز: بسمله بدان اسعد الله تعالى في الدارین که کلمات؛ انجام: خواندند و بعضی ترک ادغام کرده احتدء خواندند
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: اگر کسی بحث کند که چرا ضرب را از الضرب بالف لام گرفتند
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 17/5×23/5 سم [ف: - 162]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 17×11 سم [ف: 3 - 957]
آغاز: بسمله، بدان که مصدر اصل در کلام است و از وی نه وجه باز می گردد: ماضی، مضارع، اسم فاعل، اسم مفعول، امر، نهی، نفی، جحد، استفهام؛ انجام: معنی مضارع مثبت اخباری را بدل استفهام انشایی گردانید هل ينصر شد. و قیاس بکن باقی مثال ها را بر این قیاس.
شرح فارسی است بر «امثله» شریف جرجانی که ضمن جامع المقدمات مکرر به چاپ رسیده است. شارح، علت تغییرات وجوه نه گانه مشتق از مصدر را همراه با استدلال توضیح می دهد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی الوان، 21 گ (1 پ - 21)، 15-12 سطر (14×7)، اندازه: 10×17 سم [ف: 16 - 444]
بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 3 - 1000]
آغاز: بسمله سپاس و ستایش خدا را و درود غیر متناهی ... اما بعد این چند سطر را نوشتم برای نور چشمی ام . حمید از فضل عمیم ... هبة بسم در اصل باسم بود همزه ...
آن را برای نور چشمی حمید نوشته؛ بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 3 - 1000]
آغاز: بعد از سپاس و ستایش پروردگار ... این چند ورق شرح بود بر امثله عربی حاجبی و نوشته می شود برای نورچشمی فضل الله محمد علی که در سن هفت سالگی است ...
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 3 - 1000]
آغاز: بسم الله یعنی ابتدا می کنم بنام خداوندی که مستجمع جميع
صفات و کمالات است و منزه از اوصاف نقایص که این صفت دارد رحمن است و رحیم ... بدان که مصدر اصل کلام است یعنی اصل سخن است؛ انجام: پیش از هل استفاميه نضرب بود هل استفهاميه داخل او شد لفظا عمل نگرد ... صيغ جمه مکسر این است هرگاه از برای متكلم مع الغير باشد بدین تقدیر است که سخن مضربات یعنی ماییم جمع زنان زاده شده.
شرح فارسی بر امثله سید شریف جرجانی است. مقدمه اش شبیه مقدمه نسخه «شرح نصاب الصبیان» به شماره 5-6134/ ف همین فهرست است. به همان سیاق شرح امثله جامع المقدمات. فهرست نویس نسخه ش 5-10363/ ف نام شارح را سید محمد حسین بن رضا حسین ثبت کرده، این نام در نسخه و فهارس و منابع دیگر نیامده است. در انتها با قسمتی اضافی بر سایر نسخ با عنوان (صيغ جمع مکسر) به پایان رسیده است؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی روکش کاغذ قهوه ای [رایانه]
بی کا، بی تا؛ توضیحات: خریداری از رضا شیخان [رایانه]
š.-ul-amsila
وابسته به: امثله؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
شرحی است فارسی بر کتاب الامثله میر سید شریف گرگانی.
دامغان؛ صادقیه؛ شماره نسخه: 251/5
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... اما بعد از حمد خدا و نعت رسول بدان که هر آوازی که باشد عرب آن را صوت خواند؛ انجام: و او بر کسرهء ما قبل ياء باشد ادعو اصلش دعووا بود و او در سوم بود ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 26 گ، اندازه: 20/5×17 سم [ف مخ - 107]
Š.-e amsela (t.)
وابسته به: شرح امثله؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
«شرح امثله» مشهور را به ترکی ترجمه کرده است.
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه: 694/3
آغاز: نصر ينصر عنصرأ فهو ناصر و ذاک منصور . نصر مشتقدر نصر أدن بر ذلد کی نصرادن مفرد مذکر فعل ماضی بناقلاور
خط: نسخ، كا: عبدالله، بی تا؛ مهر: «عبده الراجي عبدالله» (بیضی)، «العبد المذنب سلیمان» (مربع)؛ جلد: تیماج روغنی، 15 سطر، اندازه: 20×14 سم [ف: - 376]
شرح أمثلة البناء - مرشد الغناء شرح امثلة البناء
شرح أمثلة البناء - شرح بناء الأفعال
š.-e amsele-ye sarfiyya be tarīq-e 'erfānī
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1133
خط: نسخ، كا: محمد على آزاد، بی تا [الفبائی: - 325]
Š.-ul-amțilat-il-muxtalifa
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
وابسته به: امثله جرجانی، علی بن محمد (740-816)
شرح مختصری است بر رساله مشهور «امثله» در صرف که کتاب درسی مبتدیان و متن آن تأليف میر سید شریف جرجانی است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي زين اذهان المبتدئين بالمثال و الصلوة على نبيه الذي يجب عليه الامتثال و على آله و أصحابه الموصوفين باحسن الخصال ... قوله نصر فعل ماضي و هو في اللغة السابق و في الاصطلاح ...
انجام: و اعلم ان مجهول امر الحاضر يجيء باللام نحو لتنصراه و كذلك المتلكم نحو لانصر لننصر و الحمدلله على الاتمام هذا آخر ما اوردنا فمن حفظه يكون عالما تمت.
[نسخه های منزوی 2058/3 و 2059]
آغاز: برابر؛ انجام: فإن قيل القرينة إن يكون عمل الفعل معتبر مع المثال قلنا إن القرينة ذكر المصدر و منصوبا و الا يذكر ساكنة لان القياس ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ ناتمام کاغذ: فرنگی نخودی، 1 گ (92 ر)، 21 سطر، اندازه: 17×8 سم [ف: 40/2 - 181]
آغاز: برابر انجام: و في المجهول لأنصر للنصر و کذا في جج العارضية فكان.
خط: نسخ، كا: على بن قاسم، تا: 1113 ق؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای سبز، 19 ص (188-169)، 21 سطر، اندازه: 20/8×14/5 سم [ف: 43 - 145]
آغاز: برابر
در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 5 گ، 21 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2507]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول، محشی با امضای «اسكيج زاده»؛ جلد: مقوای سفید، 3 گ، 27 سطر، اندازه: 14/5×19/5 سم [ف: 5 - 2413]
š.-e amrāz
بخشی از کتابی است شامل شرح امراض اعصاب و چشم و نشانی های آن ها.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10682/1
آغاز: الخبطة بفتح خاء المعجمة و سكون باء الموحدة و فتح طاء المهملة و هاء حالة كالحيرة و الهيمان و منها صداع الخبطی و بجيء بمعنى الزكام ايضا. يقال عرض لذلك الشخص خبطه ای زكام. السرسام بفتح سین سکون راء و فتح سين هر سه مهمله و الف و میم و گویند به کسر سین اول اصح است. لفظی مرکب از فارسی و یونانی زیرا که سر به فارسی به معنی رأس است و سام یونانی به معنی مرض؛ انجام: الاتساع بكسر اول و تاء مثناة فوقانیه مشددة و فتح سین مهمله و الف و عين مهمله. مرضی است که گشاده می گردد در آن عصبه مجوفه چشم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ سطور چلیپا، مجدول، پیش از رساله (برگ 2 پ - 5 ر) فهرست مطالب کتاب و امراض آمده که از آن فقط دو بخش پیش گفته در نسخه ما نوشته شده است؛ تملك: نعمت الله احقاقی جهرمی زرگر در 18 جمادی الاول 1351 ق؛ یادداشت کتابخانه محمد کریم اشراق جهرم 1355؛ جلد: تیماج سرخ، ، 9 گ (5 پ - 13 پ)، ابعاد متن: 12×15/5، اندازه: 22×17 سم [ف: 20 - 181]
š.-u «al-amr-u bayn-al amrayn»
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 2815/3
آغاز: بسمله، السابع شرح قول الامام الهادي في رسالته لأصحابه في الأمر بين الأمرين و المنزله بين المنزلتين و هذه صورته عن على بن محمد سلام عليكم و علی من اتبع و رحمه الله؛ انجام: تم كلامه صلوات الله عليه و على آبائه و ابنائه الطاهرين و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 39 گ (31 پ - 69 ر)، 21 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 6 - 113]
š.-e «ana asqar-o men rabbī»
مازندرانی ، محمد صالح بن احمد، - 1081؟ قمری
māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e ahmad ( - 1671)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 5858/8
آغاز: عبارت مشهور در السنه مردم بعضی نسبت به رسول (صلی الله علیه و اله و سلم) و بعضی بحضرت امیر (علیه السلام) ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1235 ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 1 گ (27 پ - 28 ر)، 25 سطر، اندازه: 30×18/3 سم [ف: 9 - 77]
S.-u Kana-n nuqtat-u taht-al ba>»
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه: 505/3
در فهرست با عنوان «رساله عرفانی»؛ خط: شکسته نستعلیق خوش، بی کا، بی تا [نشریه: 11 - 949]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4040/3 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3 - 7]
š.-u « unzil-al-qur’ān-u ‘alā sab‘at-i aḥruf»
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 493/7
آغاز: قال بعض المحققين استقرى ذلك فوجد جميع اختلاف القراآت شاذها و صحيحها لا يخرج عنها و ذلک؛ انجام: و لا تعلق لذلك باختلاف اوجه القراآت و الله اعلم نقلت من خط الشيخ خلد الله ظلاله
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح، محشی؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين»، کاغذ: سپاهانی؛ جلد: تیماج تریاکی، 1 ص، 17 و 21 سطر (10×17/5)، اندازه: 15×24 سم [ف: 464 - 1]
š.-ul insān-il kāmil
جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم، 767 - 832 قمری
jīlānī, 'abd-ol-karīm ebn-e ebrāhīm (1366 - 1429)
وابسته به: الانسان الكامل في معرفة الأوائل و الاواخر؛ جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم (767-832)
شرح بر رساله انسان کامل از خود او.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14729/12
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 2 گ (136 ر - 137 پ)، اندازه: 23×17/7 سم [ف: 41 - 185]
شرح انشاء الصلوات و التحیات - الباقيات الصالحات
شرح انک لجرم صغير - العالم الكبير و الصغير
شرح الانموذج - حدائق الدقائق في شرح رسالة علامة الحقائق
شرح انموذج فرید - شرح مقدمة الصلاة
Š.-ul-unmūdaj fi-n-naħw
اردبیلی، محمد بن عبدالغنی، - 647؟ قمری
ardabīlī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-qanī (- 1250)
وابسته به: الانموذج زمخشری، محمود بن عمر (467-538)
شرح معروفی است با سبک «قال، اقول» بر انموذج زمخشری و تا اواخر جزو کتاب های درسی حوزه های علمیه بوده است. بعضی از مؤلفان کتب تراجم، درباره تاریخ درگذشت مؤلف و همچنین درباره آثار علمی او، مانند «اسماعیل پاشا» در هدية العارفين و «عمر رضا کحاله» در معجم المؤلفين و بعضی از فهرست نگاران معاصر، در داخل و خارج کشور، دچار اختلاف شده و در نتیجه سه گونه تاریخ وفات (647 و 799 و 1036 ق)، ارائه نموده و مجموعه ای از آثار عربی، فارسی و ترکی را به او نسبت داده اند که گویا این سه تاریخ وفات گوناگون به سه نفر، جدا از یکدیگر تعلق دارد که در نام و نسبت، با هم اشتراک دارند: 1. جمال الدین، محمد بن عبد الغني اردبیلی، شارح «انموذخ» فقط، در گذشته به سال 647 ق (کشف الظنون، ج 1، ص 185)؛ 2. جمال الدين، يوسف بن ابراهیم اردبیلی شافعی صاحب «الانوار لعمل الابرار» در فقه شافعی، در گذشته به سال 799 ق (کشف الظنون، ص 1، ج 195)؛ 3. ملا محمد بن عبدالغني مشهور به غنی زاده، متخلص به نادری صاحب حاشیه بیضاوی، در گذشته به سال 1036 ق (کشف الظنون، ج 1، ص 816). افزون بر گواهان یاد شده، گواه دیگری که دوران زندگی مؤلف را نشان می دهد، همانا پیش کش نمودن کتاب به احمد بن عماد الدین کاشی از بزرگان اواخر قرن 7 ق و صدر الافاضل، قاسم بن حسين خوارزمی است که در بیشتر نسخه ها در دیباچه آمده است و منابع موجود، در گذشت صدرالافاضل را به سال 617 ق آورده اند ( الاعلام زرکی، ج 5، ص 175).
آغاز: البسملة ... الحمدلله الذي جعل العربية مفتاح البيان ... و بعد: فيقول الفقير العالم العابد ... جمال الملة و الدين محمد بن عبدالغني الأردبیلی ... لما رأيت مختصر الإمام ... جار الله العلامة ... أعني أنموذجه في النحو قليل اللفظ كثير المعنى صغير الحجم عزیز الفحوی، مرغوبة به للمبتدئين و غيرهم، مطلوبة للسالك سبيل خيره، و لم يكن له شرحا وافية يليق قاصده و يلقى إليه مقاصده. و قد كنت أريد تلميظه للمبتدئين من أصحابنا المنخرطين في سلك أحبابنا، لا سيما قرة عين الرمدة ... علاء الملة و الدين أحمد بن صدر الإمام رئيس الأنام أقضي القضاة و الحكام. أردت أن أشرحه شرحا يفيد طالبه ...
انجام: عصمنا الله تعالى من شرورهم و رد الله اليهم بلطفه کید نحورهم
چاپ: در ضمن جامع المقدمات در ایران چاپ شده است؛ مشار عربی، صص 246-542
[دنا 468/6-476 (258 نسخه)؛ نسخه های منزوی 247/1 و 314/1؛ الذريعة 131/13 و 188/3 ؛ ريحانة الأدب 116/5 ؛ مشترک پاکستان 248/1]
شرح و حواشی:
1- شرح الانموذج (ترجمه)؛ حسینی نجف آبادی، حسن بن مصطفی (-14)
1- حاشية شرح الانموذج (2 عنوان)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: موسی بن یحیی، تا: 975 ق؛ مهر: «عبدالفتاح» (بیضی) در صفر 1322 ق؛ جلد: مقوا، 62 گ، 17 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف مخ - 3 - 1156]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 975 ق؛ تملك: عبدالصمد بن ملا ابوالحسن؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 74 گ، 15 سطر (13/5×9)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: - 570]
انجام: و حروف التذکیر مدة تراد على آخر كل كلمة.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: سید محمد شکوهی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی با تیماج تریاکی، 146 گ، 13 سطر (13×8)، اندازه: 19×12 سم [ف: 3 - 888]
آغاز: برابر؛ انجام: يكون نقيضته لا نحو ما جاء نی زید.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 124 گ، 12 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 12 - 132]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالعلی بن ملا محمد زنوزی، تا: قرن 11؛ مجدول، دارای کمند؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، 98 گ، 15 سطر، اندازه: 13/5×21/2 سم [ف: 12 - 134]
خط: نسخ، كا: شريف الدين بن حبيب الله انقروی، تا: قرن 11؛ کاغذ: استامبولی، جلد: تیماج مشکی، 50 گ (78 پ - 127 ر)، 25 سطر (14×6/5)، اندازه: 14×20 سم [ف: 16 - 234]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 جلد: تیماج مشکی، 23 گ (71 پ - 93 پ)، 21 و 10 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 41 - 211]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 198 ص (19×2)، 15 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 2 - 267]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن حاجی عثمانی، تا: 1052 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 143 گ (1-143)، 11 سطر (5×10/5)، اندازه: 11×20/5 سم [ف: 34 - 33]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابن اویس، تا: جمادی الاول 1062 ق؛ مجدول؛ واقف: تاج ماه بیگم، 1262؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا رویه پارچه، 59 گ، 17 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 12 - 134]
خط: نسخ، كا: موسی بن مسیح، تا: اواسط جمادی الثانی 1063 ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج، 15 سطر، اندازه: 20×12 سم [ف: - 294]
خط: نسخ، كا: محمد شريف بن عوض بیک لیشاوندانی، تا: ربيع الثانی 1077 ق؛ کاغذ: سپاهانی، 2 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: 202]
آغاز: ... قال و قد يقدم الخبر على المبتداء نحو منطلق زید، اقول؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن عبدالحسین ترشیزی (ساکن قریه دستجرد شهان از توابع ترشیز)، تا اواسط ذیحجه 1083 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، جلد: تیماج قهوه ای، 11 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف مخ - 3 - 1156]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: مراد على فومنی، تا: 1083 ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 154 ص، 10 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 2 - 344]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: ملا احمد بن ملا قاسم، تا: 1083 ق؛ محشي بانشان: 13، عماد مغنی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 123 گ (1 پ - 123 ر)، 8-11 سطر (11×7 و 13×7/5)، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 17 - 321]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قوچعلی بن قوز والد امیر علی قوز، تا: 16 شوال 1085 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 167 گ، 12 سطر، اندازه: 13/5×19/5 سم [ف مخ - 107]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: خاجه امیر شیخ بن صفی کردستانی، تا: چهارشنبه 6 ذیقعده 1086 ق، 77 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 5 - 2415]
خط: نسخ، كا: محمد بن شفيع بن محمد جعفر، تا: ذیحجه 1088 ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 54 گ، 17 سطر (12×6)، اندازه: 11×17 سم [ف: 4 - 1165]
انجام: برابر
خط: نسخ، كا: هادی بن کاکای صادق، تا: 1088 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 84 گ، 15 سطر (7×12/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 1 - 343]
آغاز: برابر؛ انجام: الى تحصيل مطلوب و انما اشترط الاستقبال
دیباچه از دیگری ست که از اردبیلی به بزرگی یاد می کند؛ خط: نسخ خوش، كا: عبدالمؤمن بن محمد باقر کرمانی، تا: 1095 ق؛ افتادگی: انجام؛ 145 ص (26-170) [عکسی ف: 1 - 221]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، برخی از برگ ها به سال 1280 بازنویسی شده؛ 142 گ، 11 سطر، اندازه: 16×11 سم [ف: 2 - 483]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ تملك: «المتوكل على الله على اکبر» و «الراجي الى الله على اكبر»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج ماشی، 112 گ، 14 سطر (10/5×6)، اندازه: 15/5×9/5 سم [ف: 3 - 935]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: چرم قهوه ای، 89 گ (1-89 پ)، 13 سطر (14×9/5)، اندازه: 19/3×13 سم [ف: 17 - 262]
آغاز: متعددة أراد المصنف أن يذكر تلك الأفراد ... قال و الملحق به خمسة أضرب المبتدأ و الخبر أقول لما ذكر الأصل؛ انجام: افتاده: قرينة تدل على ذلك المحذوف كما قال الله تعالی.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی به نقل از «خصیبی»، «شرح مغنی»، «حاشیه مغنی»، «شرح الباب»، و «جامی»؛ واقف: حسنعلی شاهرخی، جلد: تیماج قهوه ای، 115 گ، 11 سطر، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 1 - 315]
118
بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ قطع: خشتی [چهار کتابخانه مشهد - ف: - 40]
آغاز: بسمله، قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة و هي هذه؛ انجام: الا انها ترفع المبتدء و يسمى اسمها و تنصب الخبر و تسمی خبرها كما تقدم و انها سمیت افعالا
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 79 گ، 11 سطر (12×6)، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 7 - 34]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: «صل على محمد» (بیضی)، «افوض امرى الى الله عبده عبدالله 1221» (چهار گوش)؛ کاغذ: سفید و آبی و فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 7 سطر، اندازه: 19×13/3 سم [ف: 8 - 468]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر جعفر بن میر شمس الدين، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 119 گ، 12 سطر، اندازه: 19×25 سم [ف: 5 - 2414]
آغاز: برابر؛ انجام: و يعصمني عن لومة فمه و الحمد لله على التمام و للرسول أفضل السلام.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 88 گ، اندازه: 18×11/5 سم [ف مخ - 107]
آغاز: برابر؛ انجام: كما في قول الشاعر اقل اللوم عاذل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری کاغذ: شکری، 65 گ، 13 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 12 - 133]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: حاج آقا محمد ایرانی مجرد، بهمن 1350؛ کاغذ: آبی و حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 108 گ، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 12 - 135]
آغاز: برابر؛ انجام: الآن حان ان اردنا أن نقطع كلامنا على تأليف الابواب اذ وفقنا الله ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با امضاء: «مغنی، سندی، ح، متوسط، شرح اللباب، رضی»؛ کاغذ کاهی، جلد: مقوا، 118 گ، 11 سطر (13×10)، اندازه: 17/5×21/5 سم [ف: 49]
آغاز: یعنی ان اقسام لاسم المذكورة في هذا في الكتاب منحصرة في خمسة عشر الاول اسم الجنس و هو ما يدل على شيء غير معين؛ انجام: کایجاد الممتنع بالذات و التصنيف لا يوجد الا طيف منه في السنات و ذلك لانه شان اسس على الاستعداد و انی ینسنی الترقي.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبدالله 1154» (مربع)؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 99 گ، 12 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 238]
خط: نسخ، كا: محمد زمان بن ابراهیم بن حسرت قلی، تا: ذیحجه 1106 ق؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 13 سطر (5/5×12)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1 - 281]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 572/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 93]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ به شیوه ترکی، کا: همت بن سلطان قلی ابن همت، تا: 1107 ق؛ مذیل ست به شرح مجهول المؤلفی بر عوامل مائه شیخ عبدالقاهر جرجانی، محشی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 97 گ، 17 سطر، اندازه: 16×22/5 سم [ف: 12 - 132]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1108 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 88 گ (1 پ - 88 پ)، 13-14 سطر، اندازه: 15×26/5 سم [ف: 27/2 - 76]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن صوفی بن سید صوفی، تا: 1110 ق [ف: 1 - 139]
آغاز: ... قال و اذا وصف المنادي بابن نظر فيه فان وقع بين العلمين فتح المنادي مع الابن كقولک یا زید بن عمرو والا فضم نحو یا زید ابن اخ ويا رجل ابن زید اقول اذا وصف المنادی؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سلخ ربيع الاول 1114 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «پیرو دین محمد صالح» (مربع)، «اكبر زبعد محمد علی است 1177» (مربع)، «رب نجني بمحمد و علی» (بیضی)، «يأتي من بعدي اسمه احمد 1205» (بیضی)؛ 48 گ، 19 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف مخ - 3 - 1157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر ابن دین محمد کر کبودی، تا: صفر و ذیحجه 1116 ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 12 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 12 - 393]
آغاز: برابر؛ انجام: و يعصمني عن لومة فمه، و الحمدلله على التمام و للرسول افضل السلام
خط: نستعلیق، كا: نوح بن محمد، تا: 1116 ق؛ جلد: مقوایی، 72 گ، 17 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 21 - 78]
آغاز: ... فيقول المولى المعظم الإمام الأعظم جامع بين المعقول و المنقول؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: يعقوبعلی فرزند تقی، اسبوکلائی، تا: رمضان 1119 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ مهر: «الراجی محمد تقی بن محمد باقر الحسینی» (بیضی)؛ تاریخ وقف: 1282؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 109 گ (1-109)، 15 سطر، اندازه: 13×6/5 سم [ف: 29 - 148]
آغاز: برابر؛ انجام: لايوجد ... سنه 1119 على يد الحقير محمد بن امین ندرانی
خط: نسخ، كا: ندرانی، محمد بن امین، تا: 1119 ق [رایانه]
کا: محمد جعفر، تا: 1121 ق؛ خریداری از حسین هدایتی؛ اندازه: 11/6×17/5 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و رد اليهم بلفظ تأكيد نحو درهم.
خط: نسخ، كا: طهماسب بن محمد علی خان گدسرائی گیلانی، تا: سه شنبه 21 ذیقعده 1121 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 82 گ، اندازه: 16×20/5 سم [ف: 27/2 - 79]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: ابراهیم بن على، تا: 1123 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: با تاریخ 1128 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 64 گ (167 پ - 230 ر) [ف: 39 - 77]
آغاز: قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة؛ انجام: برابر
خطبه شارح تحریر نشده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1132 ق؛ جلد: مقوای با روکش پارچه ای، 55 گ، 15 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2416]
آغاز: برابر؛ انجام: لانه شأن اسس على الاستعداد ... سنه 1146
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1146 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1188 ق؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، کاغذ: فستقی و حنایی، جلد: تیماج مشکی، 85 گ، 14 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 12 - 133]
انجام: تمت الرساله بعون الله ... على يد ... بوطالب في شهر جمادی الثانی من شهور سنه 1190
خط: نسخ، كا: ابوطالب دهشتی، تا: جمادی الثانی 1190 ق؛ محشى؛ 72 گ، 18 سطر، اندازه: 12×6 سم [ف: 1 - 324]
آغاز: برابر؛ انجام: اقول الرابع عشر شرع في الصنف الخامس عشر الذي هو آخر اصناف الاسم ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1190 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 102 ص (62-163)، 16 سطر، اندازه: 20×16 سم [ف: 2 - 295]
آغاز: برابر؛ انجام: و من العامي اذا تذكر و لم يرد أن يقطع كلامه و الان حال آن اردنا أن نقطع كلامنا ... الحمدلله اولا و آخرا و الصلوة على نبيه باطنا و ظاهرا و على آله طيبة و طاهرا
خط: نسخ و نستعلیق، كا: يوسف بن محمد حسن کو اسرائی، تا: شنبه ربيع الثانی 1193 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 108 گ، 8 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2416]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الاول 1194 ق؛ مصحح؛ مهر: «محمد شفيع الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95 گ، 16 سطر، اندازه: 16×11 سم [ف: - 97]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الاول 1194 ق؛ مصحح؛ مهر: «محمد شفيع الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95 گ، 16سطر، اندازه: 16×11 سم [ف: - 97]
آغاز: بالتحريف و ارجو من الله تعالى أن يغني ... و يجعله فایدی الى دار السلام، انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1194 ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 6 رجب 1198 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 68 گ، 14 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف مخ - 3 - 1156]
آغاز: برابر؛ انجام: و عن معاوية انه قال يوما من افصح الناس فقام رجل من الفصحاء و قال قوم تباعدوا عن قرانیه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور سرمه ای، 74 گ، 15 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف مخ - 3 - 1157]
آغاز: برابر؛ انجام: لان الاعراب يدل عليه ماقبله بخلاف النبا و اختصت بحاله الوقف لان انتفاء
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 117 گ، 12 سطر، اندازه: 21×11 سم [ف: 5 - 2417]
آغاز: باطل لان تمام المضاف بالمضاف اليه فهو كالوسط و الثانی لذلك لانه ليس بآخر المنادی و يشترط ايضا ان يكون زائدة على ثلاثة احرف؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 70 گ، 13 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2417]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج قهوه ای، 106 گ، 11 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوای زرد، 158 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 180 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 5 - 2414]
آغاز: برابر؛ انجام: قال المتعدي و غير المتعدي فالمتعدى كان له مفعول به و يتعدى الى واحد كضربت زیداً
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 17 گ، 15 سطر، اندازه: 17×22/5 سم [ف مخ - 1 - 278]
آغاز: برابر انجام: التي تسمى النفي الجنس و لا تدخل الا على النكرة و قدیجیء لنفي غير العلم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام، 86 گ، 16 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف مخ - 1 - 211]
آغاز: بسمله قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة و هي هذه اعلم أن طالب كل شيء ينبغي أن يتصور اولا ذلك الشيء بوجه ما؛ انجام: الا النفي منها فان أن لا تضمر بعده والا مثلة نحو ایتنی اکرمک ای ایتنی فانک ان تأتینی اکرمک و لاتكفر تدخل الجنة
تذکر: تغيير نام کتاب و تعیین نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه صورت پذیرفت؛ خط: نسخ، كان محمد علی حسینی، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 48 گ، 18 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 5 - 2481]
آغاز: لا يوصف به في اصطلاح النحويين الا لفظ الموضوع؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، 66 گ، 17 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 12 - 134]
آغاز: برابر؛ انجام: اقول هذه النون اما خفيفة او ثقيلة مشددة مفتوحة و تمام مباحثها مذكورة في التصريف و قد شرحناها في شرحه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 49 گ (49 پ - 97 پ)، 19 سطر، اندازه: 14/5×7 سم [ف: 33 - 663]
انجام: اقول انما خصت هذه الهاء بالمبنى لان الحاجة الى بیان حركة المبنى اشد منها
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «ظني بالله حسن»، «لا اله الا الله الملک الحق المبين حسين بن ابراهیم»، «عبده الراجی محمد حسن»، «عبده ابراهیم بن داود»، «لا اله الا الله الملك الحق المبين حسين بن ابراهیم»؛ اهدایی: سید ابوالقاسم هدائی؛ کاغذ: کبود فرنگی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 103 گ، 10 سطر (15×9/5)، اندازه: 22×16 سم [ف: 3 - 1063]
انجام: بعض أصناف الحروف کالتنوين و الفي
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج خرمایی، 73 گ، 17 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 150]
آغاز: فلا يكون في حكم فائده ... اقول: الخبر على ضربين الأول مفرد؛ انجام: نحو الماء في الكور و الخامس الباء للالصاق
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 45 گ (1-45 پ)، 15 سطر (14/6×9/8)، اندازه: 20/6×15 سم [ف: 417 - 123]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 181 گ، 10 سطر (14×7/5)، اندازه: 22×15 سم [ف: 7 - 208]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 113 گ، اندازه: 11×17 سم [ف: 2 - 57]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 جلد: تیماج مشکی، 91 گ، 13 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 1 - 56]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 80 گ (2 پ - 181 ر)، 14 سطر (14×9)، اندازه:
14/2×21 سم [ف: 17 - 252]
آغاز: برابر؛ انجام: ممن اطلع على يعصمني عن لونه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج مشکی، 90 ص (23-112)، 13 سطر (14×8)، اندازه: 21×15 سم [ف: 10 - 332]
بی کا، تا: قرن 13؛ ورقه اول و آخر جدید است [ف: - 13]
آغاز: برابر انجام: لا يكون مسند و مسند اليه في حالة واحدة.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی الوان، جلد: مقوایی، رویه کاغذ رنگی، 120 ص (107-227)، 17 سطر (16×8/5)، اندازه: 22×15 سم [ف: - 226]
خط: نسخ، كا: حسن بن اله ویردی، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 85 گ (1 پ - 85 پ)، اندازه: 20×15 سم [ف: 1 - 264]
آغاز: متكر و من الأسباب ... و كل واحد من تلك الاسباب فرع الاصل
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی زرد و سفید، جلد: تیماج حنایی، 228 ص، 12 سطر، اندازه: 22×22/5 سم [ف: 17 - 173]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 افتادگی: انجام؛ مصحح؛ اندازه: 20×14 سم [نسخه پژوهی: 2 - 176]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ اندازه: 15×10/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 176]
بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: ترکی و فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 219 ص (100-318)، اندازه: 18×13 سم [ف: 17 - 23]
آغاز: مثل أن يقول الرجل قال و يقول و من العام قال يقول و من العامي اذا ترک و لم ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 82 گ، 16 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 1 - 85]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، 39 گ (4 ر - 42 پ)، 24 سطر (15×11)، قطع: ربعی [ف: 17 - 280]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 21×17 سم [ف: 33/2 - 84]
آغاز: برابر؛ انجام: فيه مذهبين الصرف لخفته و عدم الصرف الحصول النبين فيه ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: اقول: انما اختصت هذه الهاء بالمبني لان الحاجة الى بيان حركة المبنى اشد.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ حواشی در هامش تا 284؛ 14 سطر [ف: 2 - 285]
آغاز: اما اسم كرجل و اما فعل كضرب و اما حرف كقد؛ انجام: و حروف الانکار زیاده تلحق آخر الكلمة.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج سیاه، 110 گ، 16 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 2 - 122]
آغاز: برابر
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج، 178 گ، 11 سطر، اندازه: 16×12 سم [ف: 2 - 121]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما أوردناه في هذا الباب و الله الهادی الى الصواب
خط: نسخ، كا: محمد تقی، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: حروف التصديق ... كقولك لمن قال زيد او لم يقم نعم و كذلك اذ قال اقام زيدا والم يقم زید نعم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، رکابه دار؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوای صورتی، 76 گ (1 پ - 76 پ)، 14 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 239]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کاملا محمد محلاتی، تا: 18 ربیع الثانی 1204 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 68 گ، 18 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1205 ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الان حال آن ادرنا أن تقطع كلامنا على تأليف الابواب اذا وفقنا الله للاتمام ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الاول 1206 ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فستقی و شکری، جلد: تیماج مشکی، 20 سطر (13/5×8)، اندازه: 11×17 سم [ف: 3 - 1504]
آغاز: قال و في كلا و كلتا مضافا الى مضمر
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1206 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 85 گ، 14 سطر (15×8)، اندازه: 21×16 سم [ف: 4 - 1380]
کا: محمد بن محمد باقر، تا: ذیحجه 1207 ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی مذهب، 31 گ (62-92)، 21 سطر (15×10)، اندازه: 22×16 سم [ف: 4 - 1386]
آغاز: برابر؛ انجام: و يقولوا من العامي الى ان اذا يتذكر و لم يرد ان يقطع کلام قد تم.
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 17 رمضان 1207 ق؛ افتادگی: وسط و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 104 گ، 10 سطر، اندازه: 23×14/5 سم [ف: 1 - 315]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على بن صادق حسینی تنکابنی، تا: غره شوال 1207 ق؛ جلد: مقوا، 101 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 2 - 121]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد صالح بن احمد بیدگلی، تا: ربيع الثانی 1209 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 61 گ، 18 سطر، اندازه: 20×14 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز: برابر؛ انجام: و يعصمني عن لومة فمه و الحمدلله على التمام و للرسل أفضل السلام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1213 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 108 گ، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [محدث ارموی مخ: 842 - 2]
آغاز: ليعلم أن امتناع البدل في موجبهما بالطريق الأولى لأنه اذا كان تقدم المستثنی
خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن عبدالله اصفهانی، تا: چهارشنبه 11 ربيع الاول 1214 ق؛ افتادگی: آغاز؛ از کتب مرحوم سید محمد باقر امامی؛ 49 گ، 12-13 ر سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: - 40]
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن گدا على حراس شیرازی، تا: ربيع الثانی 1215 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 68 گ، 17 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 2 - 33]
خط: نسخ و تحریری، کا: محمد صادق ابن حاجی حسین علی گلپایگانی، تا: با تاریخ 1216 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور آبی، 141 ص (156-296)، اندازه: 20/5×15 سم [دو کتابخانه اراک: - 166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد علی طبیب کاشانی، تا: 2 ربیع الثانی 1217 ق؛ مهر: «یا علی بن موسی الرضا» (بیضی)، «افوض امرى الى الله عبده محمد» (هفت ضلعی)؛ جلد: تیماج مشکی، 84 گ، 14 سطر، اندازه: 11×16/5سم [ف مخ]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1218-1219 ق؛ 63 گ (1 پ - 63 پ)، 15 سطر، اندازه: 22/5×15 سم [ف: 2 - 18]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1217 ق؛ مصحح، محشی با نشان های شرح، حاشیه، عبدالغفار شرح مغنی؛ یادگاری از میرزا ابوطالب بن محمد اسمعیل علوی مورخ 1227 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 62 گ، 15 و 16 سطر (14/3×9/2 و 15×8/5)، اندازه: 16/3×21/5 سم [رایانه]
آغاز: قال الكلمة مفرد أقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة هي هذه اعلم ان طالب كل شيء ينبغي أن يتصور اولا ذلك الشيء بوجه من الوجوه لان المجهول، انجام: فانی بارض التأليف فيها ایجاد الممتنع بالذات و التصنيف لا يوجد الاطيف منه في السنات و ذلك لانه شأن أسس على الاستعداد دوانی يتيسر الترقي فيه الا لمن ابتلى بشر صحبة الأضداد و الحمدلله رب العالمين
خط: نستعلیق، کا: شیخ عبدالرحمن لاریجانی، تا: 1219 ق؛ جلد:تیماج مشکی، 64 گ، 14 سطر، اندازه: 20×16 سم [ف مخ - 3 -1157]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1220 ق؛ اهدایی: علیرضا وثوق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 147 گ، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 4 - 1196]
آغاز: على حدث في زمان قبل زمانک نحو ضرب. اقول: لما ذکر اضاف الفعل على طريق الاجمال شرع في ذكرها على طريق التفصيل
از «قال و هو مبني على الفتح الا اذا اعترض عليه ما يوجب سکونه او ضمه اقول الماضي مبني على الفتح ...» تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، كا: قاسم بن محمد تقي ولد ملا احمد بروجردی، تا: 12 محرم 1221 ق؛ افتادگی: آغاز؛ 21 گ (65-85)، 15-21 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 5 - 2417]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1225 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زر، 176 ص، 15 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 10 - 1590]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، بی کا، تا: 1226 ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: مقوا، رویه تیماج مشکی، 95 گ (19-1 ر)، 13 سطر (15×8/5)، اندازه: 19×16 سم [ف: 17 - 114]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 14 ذیحجه 1227 ق، کاغذ: فرنگی کبود، 21 سطر (18×12/5)، اندازه: 22×18 سم [ف: 16 - 501]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1227 ق، جا: نجف آباد؛ 115 گ، 12 سطر، اندازه: 11/5×15/5 سم [ف: - 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 8 ربیع الثانی 1227 ق، جا: کرمان؛ مصحح؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی ابر و باد، 49 گ، 23 سطر (16×9/5)، اندازه: 19×14 سم [ف: 39 - 54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نادعلی خلف ابراهیم اشتهاردی، تا: 9 رجب 1228 ق، جا: مدرسه التفاتیه؛ مصحح، محشی؛ مهر: «رب نجني بمحمد و على 1248» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 65 گ (76 پ - 140 ر)، 16 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 238]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 890/2
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 320]
آغاز: ... الخمسه عشر و قسمه على قسمين اسم عین کر جل و هو ما يقوم بنفسه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1229 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج پشمی، 130 گ، 11 سطر (5×9/5)، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 15 - 114]
آغاز: برابر؛ انجام: و يقولوا من العامي الى ان اذا يتذكر و لم يرد أن يقطع کلام قد تم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 13 جمادی الثانی 1229 ق؛ افتادگی: وسط و انجام؛ مصحح، محشی؛ 75 گ، 15 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 315 - 1]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 2 ذیحجه 1229 ق؛ 65 گ، 17 و 18 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 5 - 2416]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا تأكل السمک و تشرب اللبن.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1229 ق؛ افتادگی: انجام؛ مذيل است به کبری در منطق از میر سید شریف جرجانی؛ واقف: محمد زهرائی، تیر 1350؛ کاغذ: آبی، جلد: میشن مشکی، 64 گ، 16 سطر، اندازه: 16×11 سم [ف: 12 - 136]
کامل؛ خط: نسخ، كا: قاسمعلی، تا: 1229 ق، جا: مدرسه التفاتیه قزوین؛ کاغذ: آبی، 141 ص (48-188)، 15 سطر [ف: 2 - 429]
آغاز: قال الكلمة مفرد أقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم المقدمة في هذه اعلم ان طالب كل شيء ينبغي أن يتصور اولا ذلك الشي بوجه مامن الوجوه لان المجهول؛ انجام: والان جاز أن يقع كلامنا على ثالث الابواب اذ وفقنا الله لانجار ما وعدنا صدور الكتاب و المؤمل فيه بمن يعثر على خلل فيه أن يصلحه بكرمه و يعصمني عن لومة فيه فانی بارض التأليف
خط: نستعلیق، کا: محمد صالح بن محمدرضا مغاکسار، تا: 1 رمضان 1230 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 54 گ، اندازه: 22×16 سم [ف مخ - 3 - 1157]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: آقا بابا این کربلائی جبار دستجردی، تا: 1230 ق؛ 57 گ، 17 و 16-10 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5 - 2416]
آغاز: بسمله قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع في المقصود و لابد من تقديم المقدمة و هي هذا اعلم ان طالب کل شیء؛ انجام: برابر خطبه شارح حذف شده ؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 18 صفر 1231 ق، جلد: مقوا، 104 گ، 13 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 5 - 2416]
خط: نسخ، كا: سید محمد بن سید علی شیرازی، تا: 16 رمضان 1231 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج نارنجی، 124 ص، 19 سطر (14×8)، اندازه: 14×20 سم [ف: 1 - 254]
خط: نستعلیق، كا: على محمد بن محسن سینگی، تا: 1231 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 20×13 سم [ف: - 263]
بی کا، تا: 14 ربیع الاول 1231 ق، با افتادگی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 93 گ (1 ر - 93 پ)، 12 سطر (10×15)، اندازه: 20×15 سم [ف: 16 - 666]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محسن بن حسین حسینی، تا: 1231 ق؛ محشی؛ کاغذ: آبی رنگ، 15 سطر [ف: 2 - 201]
آغاز: برابر، انجام: انما خصت هذه الهاء بالمبنى لان الحاجة الى بیان حركة المبنى اشد منها
از آغاز تا هاء السكت؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1231 ق؛ افتادگی: انجام؛ ده برگ مانده به آخر نسخه تاریخ 1231 با نام میرمحمود با مهر «یا امام محمد باقر» (بیضی)؛ 72 گ، 15 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 2 - 122]
آغاز: الكلام انما يركب الكلمين فلذلك جرق عادتهم في ترتيب کتب نحوية.. انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1231 ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
خط: نسخ، كا: نور محمد بن علی محمد نوری، تا: 1232 ق؛ جلد: گالینگور آبی، 15 سطر، اندازه: 11×21 سم [ف: - 210]
خط: نسخ، كا: محمد شفیع بن ملا محمد على، تا: 1232 ق [ف: 1 - 138]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالصمد اردبیلی، تا: جمادی الاول 1232 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 97 گ، 14 سطر، اندازه: 20×14 سم [ف مخ - 3 - 1156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 28 رجب 1232 ق؛ جلد: پارچه مشکی، 62 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف مخ]
خط: نسخ، بی کا، تا: 12 رجب 1232 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 14 سطر (14/5×9/5) [ف: - 778]
خط: نسخ، بی کا، تا: 29 جمادی الاول 1232 ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 87 گ، 13 سطر (13×8)، اندازه: 14×20 سم [سنا: ف: 1 - 278]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1233 ق. کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 81 ص (65-145)، ابعاد متن: 14×8، اندازه: 20×14 سم [ف: 5 - 1503]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر محمد علی ابن حاجی میر تراب، تا: سه شنبه 2 جمادی الاول 1233 ق؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن، 61 گ، 29 سطر، اندازه: 29×15/5 سم [ف: 12 - 135]
بی کا، تا: 1233 ق؛ قطع: خشتی [ف: - 153]
خط: نسخ، كا: حسین، تا: غره صفر 1234 ق، جا: مدرسه نظام الدوله؛ دو برگ آغازین بازنویسی شده؛ 75 گ، 15 سطر، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 1 - 236]
آغاز: الحمدلله الذي جعل العربية مفتاحا للبيان؛ انجام: و عصمنا من شرورهم ورد اليهم بلطفه کید فجورهم.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1234 ق؛ جلد: تیماج سرخ، 93 گ (9-101)، 16 سطر، اندازه: 14/5×21/5 سم [اوراق عتیق: 1 - 104]
آغاز: الحمدلله الذي جعل العربية مفتاح البيان و صیرها آلة يحترز بها عن الخطاء؛ انجام: عصمنا الله تعالى من شرورهم و رد الله اليهم بلطفه کید نحورهم
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: 1234 ق؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 250 گ، 12 سطر، اندازه: 16×12 سم [ف: 2 - 122]
آغاز: مفرد عليه لان المفرد لا يوصف به في اصطلاح النحويين الا لفظ موضوع قال و هي؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن على محمد، تا: 1234 ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 17 ربیع الاول 1235 ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 77 گ (19-95)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 12 - 421]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوانا، كا: محمد امین بن آقا صادق کرمانشاهی، تا: 1235 ق؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 109 گ، 14 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: - 149]
آغاز: برابر، انجام: و لم يزد ان يقع كلامه و الان حان ان اردنا أن تقع كلامنا على ثلاث ابواب اذ وفقنا ...
خط: نسخ، كا: حسن، تا: رمضان 1235 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 38 گ (160-197)، 12 سطر (10×5)، اندازه: 15×11 سم [ف: 2 - 112]
خط: نسخ، كا: على اكبر بن کربلائی محمد حسن ساروی، تا: شعبان 1235 ق؛ ناقص؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 13 گ (1 پ - 13 پ)، ابعاد متن: 14×9، اندازه: 20×16 سم [ف: 16 - 666]
خط: نسخ، كا: على اكبر بن کربلائی محمد حسن ساروی، تا:
شعبان 1235 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 67 گ (14 پ - 80 ر)، ابعاد متن: 14×9، اندازه: 20×16 سم [ف: 16 - 666]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: چهارشنبه 20 ذیحجه 1235 ق؛ 85 گ (23 پ - 107 ر) [ف: 2 - 148]
خط: نسخ، كا: خداوردی فرزند محمد ساکن زرند خوی حسن آباد، تا: دوشنبه 4 جمادی الثانی 1235 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 73 گ (1 ر - 73 پ)، اندازه: 20×15 سم [ف: 1 - 399]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1235 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، رویه گالینگور، 79 گ، 18 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5 - 387]
خط: نسخ، كا: حسین علی زنگنه، تا: پایان ذیقعده 1235 ق؛ قطع: ربعي [نشریه: 5 - 648]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالرحيم بن عبدالغفار نوری اوزودی، تا: 1236 ق، جا: مدرسه متکاكل؛ مهر: کاتب «یا راحم كل رحیم 1236» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 65 گ (2 پ - 66 ر)، 16 سطر [ف: - 52]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1236 ق [ف: - 62]
آغاز: قبل الشروع في القصود
خط: نسخ، كان حسن بن احمد یزدی، تا: 1236 ق؛ اهدایی: میرزا محمود شیخی زاده؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 109 گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 16×10 سم [ف: 4 - 1224]
آغاز: اسم اسند ذالك الفعل الى ذالك الاسم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی مردان بن امیر اصلان هروی، تا: محرم 1236 ق؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: فقیهی (خانم)، اسفند 1364؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا، رویه گالینگور، 17 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 5 - 679]
خط: نسخ، كا: نعمت الله ابن صفرعلی، تا: شنبه 9 شوال 1237 ق، در نزد حاجی سید زین العابدین که مشغول درس بود؛ مصحح؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبده نعمت الله» (بیضی)، «محمدرضا ..»، «لا اله الا الله الملك الحق المبين ..» (چهار گوش)؛ کاغذ: لیمویی، جلد: گالینگور آبی، 134 گ (1 پ - 134 پ)، اندازه: 19/80×15 سم [دو کتابخانه اراک: - 176]
آغاز: جمال الملة و الدين محمد بن عبدالغني الأردبیلی ...
خط: نستعلیق، کا: محمد بن ملا نور محمد، تا: 1237 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی با تیماج قهوه ای، 65 گ، 14 سطر (14×9)، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 4 - 1288]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1237 ق؛ جلد: تیماج، 135 گ، 12 سطر، اندازه: 17×10 سم [ف: - 97]
رساله ای در صرف و نحو؛ بی کا، تا: 1238 ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 16×21/5 سم [رایانه]
خط: نستعلیق، كا: ابراهيم بن سید کریم و شتانی، تا: 1239 ق [ف: 138 - 1]
آغاز: برابر
از اول تا آخر؛ خط: تحریری، كا: علی عسکر بن مشهدی الله ویردی، تا: 8 ربیع الثانی 1239 ق؛ 39 گ (1-39)، 19 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2416]
آغاز: برابر؛ انجام: أن يصلحه بكرمه و يصمت عن لومه فيه فانی مارض التأليف فيها كايجاد الممتنع بالذات و التصنيف لا يوجد الا حطیف منه في السبأ و ذلك لانه شان الشيء على الاستعداد الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، تا: 1239 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 78 گ، 14 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف مخ - 3 - 1156]
آغاز: برابر؛ انجام: و كذا دحرجته دحرجة واحدة للمرة و دحرجة لطيفة و نحوها للنوع و انطلاقه واحدة للمرة وحسنة و قبيحة و غيرهما للنوع و كذلك البواقي.
خط: نسخ، بی کا، تا: 24 صفر 1239 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 135 گ، 16 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف مخ]
آغاز: بسمله، قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة و هي هذا اعلم ان طالب؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد زکی، تا: 1239 ق [رایانه]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 10 ربیع الثانی 1240 ق؛ 60 گ (65-124)، 18 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 5 - 2416]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1240 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 69 گ (1 پ - 69 ر)، اندازه: 21×18 سم [ف: 1 - 425]
خط: نسخ، كا: بخط محمد حسین اردکانی، تا: 1240 ق؛ جلد: مقوایی، 56 گ (49 ر - 104 پ)، 16 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 4 - 52]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: علی قلی، تا: 1241 ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری ، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، 83 گ، 15 سطر (14/2×7/3)، اندازه: 20×13 سم [ف: 12 - 131]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، كا: محمد بن على، تا: 1242 ق؛ 139 گ، 11 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 5 - 2415]
خط: نستعلیق، كا: على كجوری کندلوسی، تا: 4 شعبان 1242 ق؛ جلد: مقوا اسلیمی، 155 گ، 16 سطر، اندازه: 22×10 سم [ف: 333]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 3-1242 ق؛ مذيل است به فوائد الصمدیه شیخ بهائی؛ واقف: عباس فخیمی، آذر ماه 1362؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 119 گ، 15 سطر، اندازه: 21×13/7 سم [ف: 135 - 12]
آغاز: برابر؛ انجام: اتوسل اليك بجیک محد اجمعين سنه 1243
خط: نسخ، بی کا، تا: 1243 ق [الفبائی: - 325]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الاول 1244 ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 87 گ، 12-13 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2414]
آغاز: ... قال متى اجتمع في الاسم سببان منها او تكرر واحد منها کمساجد و مصابح لم ينصرف ذلك الاسم الا ما كان على ثلثة احرف ساكن الوسط کنوح و لوط فان فيهما؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن الله یار شبستری، تا: 20 رجب 1244 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 68 گ، 15 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف مخ - 3 - 1158]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذلك لانه شان الشيء العمل على استعد و مراسي ثم العرف في الذائلي فيه يشترط الارمار عفی الله عن مراواتهمم و ارانی المبهم بلفظ کثیر نحو اهم ... (در نسخه چنین است).
خط: نسخ، بی کا، تا: 1244 ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی و فستقی جلد: تیماج تریاکی، 94 گ (103 پ - 196 پ)، 15 سطر (6/5×15)، اندازه: 21/7×13/5 سم [ف: 14 - 174]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1245 ق؛ 135 گ، 12 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: - 97]
آغاز: یعنی ان اقسام الكلمة محضرة في الثلاثه لانها أن دلت بنفسها؛ انجام: فان يصلحه يكرمه يعصمني عن لومة فيه فانی ناقص الثاء فيها تمت
خط: نسخ و نستعلیق، كا: همدانی، محمد حسن، تا: 1245 ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1246 ق؛ 61 ص (65-125) [ف: - 48]
خط: نستعلیق، كا: محمد بن علیرضا ابن ابراهیم ابن محمد ابن مؤمن اصفهانی الاصل و رشت مسکن، تا: 4 جمادی الاول 1246 ق؛ 15 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 1 - 572]
خط: نسخ، كا: غلامعلی بن مرتضی، تا: 1246 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 65 گ، 16 سطر، اندازه: 21×18 سم [ف: 33/2 - 81]
خط: نستعلیق، کا: محمدرضا شاه ابن ملا عبدالمحمد نوری ملخص به پروین، تا: 1247 ق؛ 73 گ، 13 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 1 - 341]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی پناه بن اسماعیل کلارستاقی، تا: 1248 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 165 گ، 11 سطر، اندازه: 16×11 سم [ف: - 97]
خط: نستعلیق، کا: سید محمد بن آقا میر علی رضا کلوری، تا: 1248 ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: مقوایی، 114 گ، 11 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: - 100]
آغاز: علامة العالم استاد بنی آدم جارالله قدس الله روحه اعني انموذج في النحو قليل اللفظ كثير المعنى صغير الحجم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: تقی بن میر محمد نوری، تا: 1248 ق؛ جلد: مقوای سفید، 107 گ، 14 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 5 - 2417]
آغاز: بسمله قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة و هي هذه اعلم ان؛ انجام: برابر
خطبه کتاب تحریر نشده؛ خط: نستعلیق، كا: محمد طبیب موسوی بن میرزا محمد تقی طبیب، تا: چهارشنبه 15 جمادی الاول 1248 ق؛ مهر: «عبده محمد بن محمد تقی الموسوی» (مربع)، «عبده الراجی محمد الموسوی» (بیضی)، «محمد حسین حافظ الصحة» (بیضی)، «محمد الموسوي 1248» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 90 گ، 12 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف مخ - 1 - 279]
خط: نستعلیق، كا: على محمد آشتیانی قمی، تا: پنج شنبه 17 ربیع الثانی 1248 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج تریاکی مذهب، 68 گ (1 پ - 68 پ)، 16 سطر، اندازه: 14/2×20/5 سم [ف: 41 - 217]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه ذیحجه 1249 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوا، 86 گ، 14 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1250 ق، جلد: تیماج مشکی مذهب، 68 گ، 18 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز: عصا او الف التأنيث کسعدی او ياء ما قبلها مكسور کالقاضی فتقول هذه عصا بالتنوين و سعدی و القاضي بالسكون و رأيت عصا و سعدی و القاضي بالفتح و مررت بعصا و سعدی و القاضي بالسكون فلا يظهر الاعراب؛ انجام: و حروف التذكير مدة تزاد على آخر كل كلمة يقف المتكلم عليها ليتذكر ما يتكلم به بعدها مثل أن يقول الرجل في قال و يقول و من العام قالا و يقولوا و من العامي اذا تذكر و لم يرد أن تقطع كلامه
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1250 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور سبز، 87 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف مخ - 3 - 1158]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد صادق ولد آخوند ملا محمد باقر، تا: یکشنبه 8 جمادی الثانی 1251 ق؛ کاغذ: لیمویی، 75 گ (239 ر - 313 ر)، اندازه: 21×17 سم [دو کتابخانه اراکی: - 112]
آغاز: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1252 ق؛ 101 گ، 13 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف:5 - 2416]
خط: نسخ، كا: محمد على استبانی قمی، تا: 1253 ق؛ مصحح؛ مهر: «محمد علی»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج زیتونی، 139 گ، 14 سطر (15×8/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف:15 - 203]
آغاز: برابر؛ انجام: و المصنف لا يوخذ الا طبق منه في ... ذلك لانه شان ليس على الاستعداد و انی بمنية فيه يكن ما يتلی مرشد صحبة الأضداد و يعصمني الله شر تمت الكتاب بعون الملک الوهاب.
خط: نستعلیق شکسته، كا: جواد بن احمد، تا: 1253 ق؛ کاغذ: فرنگی شکری و آبی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: باقی ابن ابراهیم، تا: 1253 ق [رایانه]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد، فهذه مختصر في علم النحو جميع هذه الرسالة الشريفة الامام العادل ... قال: الكلمة مفرد، أقول: قبل الشروع في المقصود لابد عن تقديم مقدمة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد نبی بن حمزه فراهانی مجد آبادی، تا: 26 ذیقعده 1253 ق؛ مصحح، محشی با نشان «12 و 22»، مقابله شده با نشان «ابداء المقابلة»؛ مهر: كاتب «همه انبیا را نبی سرور است» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، 43 گ (63-105)، 24-28 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 38 - 490]
خط: نسخ، كا: محمد على بن رمضانعلی مشهور به آقا بابا، تا: سه شنبه 25 رجب 1255 ق، جا: فروشان؛ مصحح، با امضای بلاغ؛ مهر: «عبده محمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 104 گ (19 پ - 122 ر)، 14 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 1 - 191]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 470/2
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 949]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: آقا گل بن اسماعیل قبه ای (ساکن بادکوبه)، تا: دوشنبه 20 شوال 1256 ق؛ 121 گ (1 پ - 121 پ)، 11 سطر [ف: 151]
آغاز: برابر، انجام: و ذلك لانه شان الشيء العمل على استعد و مراسي ثم العرف في الذائلي فيه يشترط الارمار عفی الله عن مراواتهمم و ارانی المبهم بلفظ کثیر نحو اهم ... (در نسخه چنین است).
خط: نسخ بد خط، كان نجف علی گرمرودی، تا: 1256 ق؛ مصحح، محشی با امضای یا علی یا علی مدد؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: کاغذی، 79 گ، 15 سطر (10×17/5)، اندازه: 17/7×21/5 سم [ف: 19 - 68]
آغاز: برابر؛ انجام: الصدر كغيرها و قد أحتمل المنصف ... الى انها مختص بالجملة الاسمية و المصدريه في الفعل اظهر
خط: نستعلیق، كان لاهیجی، تا: 1256 ق؛ مجدول؛ کاغذ: اصفهانی سفید، جلد: مقوا رویه تیماج مشکی، 34 گ (1-34)، 14-18 سطر (15/5×9-8/5)، اندازه: 21/2×14/5 سم [ف: 17 - 188]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق تحریری، كا: عباس بن ملا محمد قلی، تا: 1256 ق؛ اهدایی: حاج عبدالرسول مساح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 90 گ، 13 سطر (8/5×13/5)، اندازه: 14×20 سم [ف: 3 - 1081]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد، تا: 1257 ق؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری؛ کاغذ: شکری، 87 گ، 15 سطر (14/5×9)، اندازه: 22×15 سم [ف: 12 - 133]
آغاز و انجام: برابر
كا: قربانعلی ولد کریم طوقوطی، تا: 26 شعبان 1257 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 76 گ، 14 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد، تا: 1257 ق [الفبائی: - 325]
آغاز: برابر
خط: نسخ و تحریری، کا: میرزا آقا سواد کوهی زیرابی، تا: پنج شنبه 10 ذیحجه 1258 ق، جا: مدرسه نواب عليه عاليه؛ 63 گ، 16-12 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 5 - 2416]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد زنجانی، تا: چهارشنبه سلخ محرم 1258 ق؛ جلد: میشن قهوه ای، 57 گ (32 پ - 88 پ)، 18 سطر، اندازه: 20/8×16/1 سم [ف: 9 - 143]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: زکریا کجوری، تا: 1259 ق؛ مصحح، محشی، به درخواست ملا مهدی لاهیجی استنساخ شده؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج سیاه مذهب، 99 گ (96 ر - 194 پ)، 13 و 12 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 16 - 189]
بی کا، تا: 1259 ق [ف: - 62]
آغاز: برابر ؛ انجام: الى تحصيل امطلوب و انما اشترط الاستقبال لان الطلب لا يكون الا فيه فلا ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1259 ق؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1260 ق؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی نخودی و فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 118 گ، 14 سطر (15×7)، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: 18 - 229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1260 ق؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 95 گ (25 پ - 119)، 13 سطر (15×6)، اندازه: 11/5×21/5 سم [ف: 18 - 300]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا عبدالکریم بن میرزا مهدی، تا: 1260 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 78 گ، 14 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 5 - 2414]
آغاز: بسم .. قال: الكلمة مفرد. اقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم المقدمة؛ انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، كا: ملا محمد نبی، تا: محرم 1260 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 108 گ (1 پ - 108 پ)، 15 سطر (13/5×6)، اندازه: 12×22 سم [ف: - 69]
آغاز: بسمله قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1261 ق، جا: تبریز؛ فاقد خطبه و دیباچه است؛ کاغذ: شکری، 98 گ (1-98)، 9 و 13 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 12 - 401]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا كان كثير السفر الى و كقولك لمن قال غلب الأمر. تمت.
خط: نسخ و نستعلیق، كا: سید علینقی، تا: 3 ذیحجه 1261 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 73 گ، 17 سطر (11×6/5)، اندازه: 18×12 سم [ف: - 476]
خط: نسخ، كا: محمد، تا: 1262 ق، جا: استرآباد [الفبائی: - 325]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملک زاده، تا: 1262 ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «هايد بن صادق الحسنی 1259» (چهار گوش)، «تقی الحسنی» (چهار گوش)، «عبده تقی الحسینی» (چهار گوش)؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی مذهب، 62 گ (1 پ - 62 پ)، 17 سطر (15×7/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [رایانه]
خط: نسخ، كا: ابراهیم حسینی، تا: 1263 ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی مذهب، 66 ص (46-111)، 20 سطر (11×15/5)، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 1651]
آغاز: برابر، انجام: بلی ربی آمنت دین و من جهة لو قبل.
خط: نستعلیق تحریری، کا: سید مهدی بن سید یوسف دعوی
سرای، تا: 1263 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 64 گ (164-101)، اندازه: 20/5×15/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 367]
خط: نسخ، كا: جواد ابن حاج کریم صدقیانی، تا: ربيع الثانی 1264 ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده جواد» (بیضی)؛ جلد: گالینگور صورتی، 97 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 2 - 66]
آغاز: حمد له ... اما بعد الكلمة مفرد أقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمه و هي هذه اعلم ان طالب كل شيء ينبغي أن يتصور اولا ذلك الشي بوجه ما من الوجوه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد حسین بن محمد قدیر، تا: 1264 ق، جلد: مقوا، 96 گ، 11 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف مخ - 3 - 1157]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: ابوالحسن ابن ملا محمد قاسم کنی، تا: 1264 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 66 گ (1 پ - 66 ر)، اندازه: 22×17 سم [ف: 1 - 369]
خط: نسخ، كا: عبدالجواد، تا: 1265 ق؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 12 - 368]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: يحيى بن محمد باقر بن يحيى بن على، تا: 1266 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 50 گی (1-50)، 21 سطر، اندازه: 21×16 سم [اوراق عتیق: 1 - 96]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: نصرالله بن علی خان قراجه داغی، تا: 1267 ق؛ مجدول، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 64 گ، 17 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: رضا جيلانی، تا: 20 رجب 1267 ق؛ مهر: «عبده محمدرضا» (بیضی)، «عبده احمد الحسینی» (بیضی)؛ واقف: سید احمد بن محمد چوبیندری، 1297؛ 179 ص (2-180)، 13 سطر، اندازه: 20×14 سم [ف: 2 - 50]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن عبدالله، تا: 1268 ق؛ اهدایی: حسین مصاحبی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 77 گ، اندازه: 21/5×17 سم [ف: 5 - 1530]
خط: نسخ، كا: سید علی بن سید محمد علی یزدی، تا: 1269 ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 85 ص (1-85)، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 1786]
آغاز: برابر
خط: نسخ خوب، کا: محمد على بن قربان علی اردبیلی، تا: ربيع الثانی 1269 ق، به دستور میرزا مهدی قلی؛ مجدول محرر؛ اهدایی: جواد کمالیان، 1354؛ 110 گ، 12 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 1 - 532]
خط: نستعلیق، کا: محمد میرزا، تا: پنج شنبه 3 شعبان 1269 ق؛ 74 گ (1 پ - 74 ر)، اندازه: 21×16 سم [ف: 1 - 174]
خط: نستعلیق مایل به نسخ، کا: محمد شعبان بن میرزا ابراهیم رودباری، تا: ذیحجه 1270 ق، جا: حجره زاویه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر، اندازه: 13/5×20/7 سم [ف: 41 - 164]
آغاز: كغطفان فانه وضع أولا لقبيلة، و العلم اما منقول کجعفر
خط: نسخ، بی کا، تا: 20 جمادی الاول 1270 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ 90 گ، اندازه: 11×16/5سم [ف: - 69]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 جمادی الثانی 1271 ق؛ مصحح، محشی گویا به خط محمد علی بن میرزا قوام الدين محمد مشهور به آقا و یکی از حاشیه به تاریخ 21 شعبان 1252؛ جلد: تیماج مشکی، 165 گ، 11 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 1 - 460]
آغاز: بسمله قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة و هي هذه اعلم ان طالب كل شي ينبغي أن يتصور اولاً؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جواد بن ملا محمود، تا: 25 ربيع الثانی 1271 ق؛ پر غلط است؛ جلد: تیماج مشکی، 75 گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2417]
بی کا، تا: 1271 ق [نشریه: 13 - 374]
آغاز: اصناف التي يذكر كل واحد منها مع ما يتعلق به في هذا الكتاب بالترتيب قال اسم الجنس و هو؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 ربیع الثانی 1273 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 129 گ، 12 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 2417 - 5]
خط: نسخ، كا: سید رضا بن سید اسماعیل، تا: ربيع الثانی 1273 ق؛ کاغذ: فرنگی، فاقد جلد، 31 گ (1-31)، 20 سطر (16×9) [ف: 3 - 1091]
خط: نسخ، كا: على بن محمد علی حسینی میبدی، تا: 24 جمادی الاول 1276 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 132 گ، 12 سطر، اندازه:
11×17/5 سم [خاندان میبدی ف: - 54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1277 ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده الراجی عبد الرحيم الموسوی» (بیضی)، «الراجي على الموسوی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 44 ص (49-92)، 14 و 25 سطر (16×11)، اندازه: 17×22 سم [ف: 16 - 170]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1277 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 67 گ، 12 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1278 ق؛ جلد: مقوا، 59 گ، 15 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 5 - 2415]
خط: نسخ، كا: سید میرزا محمد کاظم بن سید میرزا محمد على مشهور به لواف، تا: 26 محرم 1279 ق؛ افتادگی: آغاز؛ 93 گ، 12 سطر (11×7/5)، اندازه: 17/5×18/5 سم [ف: 1 - 53]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1279 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: کاغذی، 110 ص، 15 سطر، اندازه: 20×12 سم [ف: 2 - 37]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 24 جمادی الثانی 1280 ق؛ 128 گ، اندازه: 21×12 سم [ف: 3 - 647]
انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على، تا: دوشنبه ذیقعده 1280 ق، جا: حجره مسجد شفیع خان؛ کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، 90 گ، 17 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: - 150]
آغاز: قال الكلمة مفرد. اقول قبل الشروع في المقصود لابد له من تقديم مقدمة و هي هذه اعلم ان طالب كل شيء ينبغي أن يتصور اولا ذلك الشيء؛ انجام: برابر
بدون خطبه و دیباچه کتاب؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن میرزا علی کرمانشاهانی، تا: 1281 ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 158 گ، 12 سطر، اندازه: 22×15 سم [اهدائی رهبر: 10 - 239]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد اسماعيل بن آقا محمد، تا: پنج شنبه جمادی الثانی 1283 ق؛ جلد: مقوا با روکش پارچه آبی، 94 گ (1 ر - 94 ر)، 20 سطر، اندازه: 11/5×19 سم [ف مخ]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1284 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 13 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: - 190]
خط: تحریری، بی کا، تا: 1288 ق؛ افتادگی: انجام؛ 9 گ (57 ر - 65 پ) [ف: 2 - 148]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1290 ق؛ جلد: گالینگور زرشکی، 67 گ (1 پ - 67 پ)، 14 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 33/2 - 81]
خط: نستعلیق، کا: خليل بن میرزا عبدالباقی حکیم باشی، تا: شنبه 6 محرم 1292 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 12 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 219]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: تنکابنی، محمد مهدی، تا: 1292 ق؛ ضميمه نسخه ش 15676 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1294 ق [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد على، تا: 1294 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی روکش کاغذ آبی، 105 گ، 14 سطر (12×6)، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 1721]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن مهدي، تا: 25 صفر 1297 ق؛ 110 گ، 16 سطر، اندازه: 18×22 سم [ف: 2 - 122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1297 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77 گ (63 پ - 139 پ)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 39 - 112]
انجام: لأن احدهما منشأ المعانی و الآخر مظهرهما و اما للعهد فهو فعل الرجل المعهود
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 8 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: - 51]
خط: نسخ، كا: میر اسدالله بن آقا میر محمد استرآبادی، تا: شنبه 17 صفر 233 (؟)؛ کاغذ: فرنگی کبود، 16 سطر (5/5×12)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 16 - 494]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، چاپ سنگی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 6 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 225]
خط: نسخ خوانا، بی کا، بی تا؛ مهر: «یا محمد» (بیضی)؛ اهدایی: جواد کمالیان؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 74 گ، 13 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 1 - 497]
آغاز: برابر؛ انجام: ما جائنی بکر بل خالد و هل يحتمل وجهين الاول ان يكون المعنى بل ما جائنی خالد و جائنی بكر
خط: نسخ خوب، بی کا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ واقف: جواد کمالیان، 1354؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 105 گ، 12 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 1 - 556]
آغاز: و غيرهم مطلوبا للسالك سبيل خيره و لم يكن له شرح يليق مقاصده و قد كنت اريد تلميظه للمبتدئين من اصحابنا؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد على بن ابراهیم چلبی، تا: سه شنبه 10 ذیقعده؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ اهدایی: جواد کمالیان، 1354 ش؛ 99 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 1 - 321]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ درشت، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی درشت، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 179 گ، 10 سطر (13×7)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 1 - 153]
قسمتی از خطبه و آخر نسخه افتاده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 93 گ، 14 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف: 2 - 243]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جا: مدرسه زرهکرانی (كذا) في مسجد جامع و استادنا حاجی محمود؛ نسخه عتیق و کهنه است؛ محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 145 گ، 11 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: - 77]
آغاز: برابر؛ انجام: و كذلك اذا قال أقام زيد أو لم يقم زيد. نعم
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملک: میر علینقی رضوی؛ 81 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15 سم [مؤيد: 1 - 230]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 16 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 261]
آغاز: في ترتيب كتب النحوية؛ انجام: اقول انما سكنت لانها مبنية.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 77 ص (1-77)، 20 سطر (15×9)، اندازه: 21×14 سم [ف: 5 - 1539]
آغاز: المجهول من جميع الوجوه
خط: نسخ، بی کا، بی تا، اهدایی: استاد حاج محمد حسین جعفری معمار؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 136 گ، 9 سطر (15×8)، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 5 - 1507]
خط: نسخ، كا: كاظم بن نوروز، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 91 گ (41-131)، ابعاد متن: 15×7، اندازه: 18×15 سم [ف: 3 - 896]
بی کا، بی تا [ف: 3 - 41]
آغاز: كثير المعنى صغير الحجم عزیز الفحوی مرغوبا للمبتدی و غيره؛ انجام: و الطمطمانية بضم الطائين و تشديد الياء تشبيه الكلام بكلام العجم و حرف الانکار زیادة يحلق آخر كلمة في الاستفهام كقولك
خط: نسخ، كا: سلیمان، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 47 گ (41 پ - 87 پ)، اندازه: 21×17 سم [ف: 1 - 217]
آغاز: جاز ذلك للتوسع في الكلام؛ انجام: و قوله فيها توقع و انتظار
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: اصفهانی، 78 گ، 14 سطر (14×10)، اندازه: 14×20 سم [ف: 4 - 1422]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اهدایی: آقای صدر؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 109 گ، 15 سطر (13×6/5)، اندازه: 17×9 سم [ف: 4 - 1429]
آغاز: ذلك الاسم و انما لم يذكره صریحا
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 80 گ، 17 سطر (13×7)، اندازه: 12×17 سم [ف: 4 - 1429]
بی کا، بی تا [ف: 3 - 23]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، محشی؛ مهر: «عبده محمدرضا»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 66 گ (87 پ - 152)، 12 سطر (14×8/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 17 - 412]
آغاز: برابر؛ انجام: و حروف الانكار زيادة تلحق اخر الكلمه في الاستفهام كقولك لمن قام زيد ازيدنيه بضم الدال و كسر النون و سكون الياء و الهاء ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 87 گ (36 پ - 122 پ)، 9-14 سطر (14/5×8 و 17×11)، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 18 - 312]
آغاز: برابر
چاپ: سنگی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ با حاشیه ای بر این شرح به خط محمد على الطهرانی و به تاریخ 1272 ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 79 گ (1 پ - 79)، 15 سطر (12×7)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 18 - 330]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 86 گ، 12-14 سطر (10/5×14/5)، اندازه: 18×21/5 سم [ف: 18 - 249]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: اصفهانی نخودی و فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 101 گ، اوراق اصلی 14 سطر و اوراق الحاقی 12-20 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 19 - 61]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای هندی، چلبی، جامی و ...؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 91 گ، 13 سطر (5×13/5)، اندازه: 14/5×19/5 سم [ف: 162 - 19]
آغاز: و كطلبته في نحو جائنی ما طلبته
خط: نسخ زیبا، كا: عبدالعظیم بن محمد طاهر الویری، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 30 گ (1-30 پ) [ف: 11 - 634]
آغاز: برابر؛ انجام: لايوجد الأضيف منه في السيئات قولك لانه سان اسس على الاستعداد ان يكون الى في فيه لمن ابتلى فيه سر صحبته الامتداد.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 46 گ، 19 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف مخ - 3 - 1156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 50 گ، اندازه: 14×20 سم [ف مخ - 3 - 1155]
آغاز: برابر؛ انجام: ان اردنا أن نقطع كلامنا في ثالث الابواب اذ وفقنا الله لاتمام ماوعدنا في صدر الكتاب و المؤمل ممن يعثر على خلل فيه أن يصلحه بكرمه و يعصمني ان لومة فيه فانی بارض التأليف فيها
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: سید علیرضا تقوی؛ جلد: مقوا با، 53 گ، 15 سطر، اندازه: 22×15 سم [ف مخ - 3 - 1155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد مهدی نوری، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 104 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف مخ - 3 - 1156]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، مجدول؛ کاغذ: ختایی، جلد: میشن سبز، 78 گ، 15 سطر، اندازه: 16/1×21/5 سم [ف: 1 - 282]
آغاز: برابر؛ انجام: اقول كل اسم غير من اصله بالقلب او الحذف يجب أن يرجع الاصل
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 69 گ، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 2415]
آغاز: برابر
از اول تا لام ابتداء ؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 86 گ، 17 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 5 - 2417]
آغاز: برابر؛ انجام: اثينن نحو علمه القرآن فان علم بمعنی عرف الى ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 61 گ، اندازه: 21×16/5 سم [ف مخ - 108]
آغاز: الفحوی مرغوبا للمبتدئين ... احمد بن صدر الأنام ... عماد الملة و الدين مفضل الكاشی ... قال المصنف رحمه الله الكلمة مفرد اقول الشروع في المقصود لابد من تقديم مقدمة و هي هذه اعلم أن الطالب؛ انجام: فمن برابر
تا آخر. تغییر نام کتاب و تعیین نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه صورت پذیرفت؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ تاریخ وقف: 1251؛ جلد: تیماج قهوه ای، 76 گ، 16 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 5 - 2481]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 91 گ (110-20)، 14 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 12 - 353]
آغاز: بسمله قال الكلمة مفرد اقول قبل الشروع؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ فاقد خطبه و دیباچه، مذيل است به رساله
کبری از تألیفات علامه میر سید شریف جرجانی و شرح حسام الدين كاثی بر کتاب ایساغوجی از تألیفات اثير الدین ابهری؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 120 گ، 15 سطر، اندازه: 16/5×23/5 سم [ف: 12 - 132]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 20 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: - 416]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: شهید، جلد: تیماج قهوه ای، 16 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: - 294]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشى؛ مهر: يوسف الصديق، کاغذ: سفید و فستقی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 9 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 1 - 290]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 14 سطر، اندازه: 15×14 سم [ف: - 411]
آغاز: احترزان اختلاف الاخر لابعامل نحو من ضرب و من الضارب؛
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 36 گ (21-56)، 13 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: 5 - 2417]
آغاز: برابر؛ انجام: يلحق بكاف المونث في الوقف اکر مشکش و مررت بكس ...
خط: نستعلیق و نسخ تحریری، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: بضم الفاء و تشديد البالغه أهل العراق و ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: مظهر كضرب زید فان زيدا اسم اسند اليه فعل (كذا)؛ انجام: و حروف انکار و زیاده ملحق آخر الكلمة في الاستفهام كقولك
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: لضعف التاتیث فان فصل بين الفعل و الفاعل ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: و قد كنت اريد تلميذ للمبتدئين من أصحابنا المتحرطين في سلك احبابنا لاسيما قرة عين؛ انجام: في ذاك و انت و يلحقا التثنية و الجمع و التذكير و التانيث ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ ضميمه نسخه ش 29151 [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: کبعلبک و العجمه کا ابراهيم و الف و النون المضارعنان ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله و هي الواو و الباء و الألف ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: و آن جاز أن يقطع كلامنا على ثلاثة ابواب اذ وفقنا الله لايجاز ما وعدنا صدر الكتاب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 56 گ (77-132)، مختلف السطر (13/5×8)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 34 - 23]
آغاز: تنقيح معناه الا مسافة يسيرة و التزمت ان اكتب الفاظ المتن بتمامها من اول كتابة الشرح الى تمامها حتى يكون الزيادة للمتعلمين
خط: نستعلیق، کا: محمد زمان بن گدا علی کیانی شاهرودی، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 39 گ (7 ر - 45 پ)، اندازه: 14/5×19/5 سم [ف: 28 - 81]
š.-ul unmūdaj (t.)
حسینی نجف آبادی، حسن بن مصطفی، ق 14 قمری
hoseynī najaf ābādī, hasan ebn-e mostafā (- 20e)
وابسته به: شرح الانموذج في النحو؛ اردبیلی، محمد بن عبدالغني (-647)
ترجمه «شرح الأنموذج» جمال الدين محمد بن عبدالغني اردبیلی است همراه با متن. گفتنی است که شرح الانموذج ضمن «جامع المقدمات» بار ها به چاپ رسیده است.
نجف آباد؛ حججی؛ شماره نسخه: 138/1
آغاز: بسمله. قال یعنی گفت مصنف، الكلمة مفرد یعنی کلمه مفرد است اقول می گویم من که شارحم قبل الشروع في المقصود پیش از آن که؛ انجام: و حرکت دادن بآن هاء سكت غلط است، اقول انما خصت هذه الهاء بالمبني لأن الحاجة إلى بيان حركة المبنى اشد منها إلى بيان حرکت المعرب ... می گویم من که شارحم.
کا: سید حسن حسینی نجف آبادی، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 263 گ (1 پ - 263 ر)، اندازه: 10×17 سم [ف: - 206]
š.-ul unmūdaj
اردبیلی، یوسف بن ابراهيم، - 799؟ قمری
ardabīlī, yūsof ebn-e ebrāhīm (- 1397)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 26453
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي جعل العربية مفتاح البيان؛ انجام: الله اليهم بلطفه کید نحورهم و السلام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1181 ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
š.-ul-unmūdaj
میلانی، محمد بن عبد الرحيم، - 811 قمری
mīlānī ،mohammad ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1409)
وابسته به: الانموذج؛ زمخشری، محمود بن عمر (467-538)
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الميلاني
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2846
آغاز: بسمله الحمدلله الفاطر الحكيم القادر العليم ... و بعد فيقول ... محمد بن عبدالرحيم بن محمد القمري الميلاني
خط: نسخ، كا: يوسف بن محمد بن يوسف، تا: جمادى الأول 1132 ق، جا: شوره مدرسه ملا عباس؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 171 گ، 10 سطر، اندازه: 21/8×15/9 سم [ف: 1 - 282]
š.-ul-unmūdaj
بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد، ق 15 قمری
behbahānī argānī, mahmūd ebn-e ahmad (- 21c)
تاریخ تأليف: 1353 ش
شروع آن بتاريخ 1353/3/5 ش بوده و تا 1353/4/15 ادامه یافته است.
قم؛ ارگانی بهبهانی؛ شماره نسخه: 41/1
آغاز: قال می گویند اجيمال و حميراء و سكیران و حبیلی برای حفظ الف های آن ها؛ انجام: اعلمت زید عمر خير الناس دانستم زید و عمرو بهترین از مردم نیستند، برای سه مفعولی و غیر متعدی مختص به فاعل است
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: دفترچه، 19-21 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: - 64]
š.-ul-unmūdaj
وابسته به: الانموذج؛ زمخشری، محمود بن عمر (467-538)
شرح كتاب «الانموذج» زمخشری با عناوین: «قوله ... الشرح».
مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 633
آغاز: قوله باب الفعل ... ان يدخله قد آه، ش: كلمة جاز دخول قد و حرفي الاستقبال؛ انجام: و على الرسول أفضل السلام و على آله ... البررة الكرام ما نطق الحمام و ترعد الغمام
از باب الفعل آغاز می شود؛ خط: نسخ، كا: کریم بن عبدالرحیم، تا: 5 رمضان 1169 ق، جا: قملاق السلطاني من محال اللياوت؛ محشی؛ جلد: چرم زرد، 85 گ، 12 سطر، اندازه: 20×16 سم [مؤيد: 2 - 143]
š.-e onmūzaj
وابسته به: الانموذج؛ زمخشری، محمود بن عمر (467-538)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11653
آغاز: و معنی مقصودیست در ذهن که آن را خواهند که بیان می کنند و لفظ معنی یا مفعلی است به معنی مقصد یا صیغه مفعولست که اصلش معنی است؛ انجام: این جمله را از برای تخفیف انداختند به تنوين عوض آن مضاف اليه را یاد داده اند تا کلمه ناقص نماند و از این قبیل است و کلا اتيناه ای كلهم چهارم تنوین مقابله و آن تنوین است که در اخر.
خط: نسخ و تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب مجدول، 207 گ، 15 سطر (12×8)، اندازه: 17×12 سم [ف: 34 - 32]
š.-ul-anwar
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 4362/2
آغاز: موجود: نظر واحد الى مبدعهم لا ينظرون؛ انجام: علی نبی الرحمة و شفيع الامه محمد و آله الطاهرين اجمعين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 58 گ (1-58)، اندازه: 21×16 سم [نشریه: 392 - 13]
شرح انوار التنزيل - حاشية أنوار التنزيل
š.-u anwār-ut-tanzīl = š.-u tafsīr-il-bayḍāwī
وابسته به: انوار التنزيل و اسرار التأويل = تفسیر بیضاوی؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
نامعلوم:
آغاز: بسمله. تمم بالخير يا كريم. الحمدلله الذي خلق النسيم و رزق القسيم و بين الحجة و عين المحجة؛ انجام: و معرفة لفهم شمول ذلك الواحد لانها تسمى بالعالم كما سبق.
از آغاز تفسیر تا شرح تفسير «العالمين» از سوره مبارکه حمد می باشد. شرحی است مزجی و موجز بر انوار التنزيل از شارحی ناشناس هر چند که بر روی برگ نخست آن را منسوب به مولانا رئیس قوهستانی دانسته اند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ واقف: آغا سلطان زاده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 40 گ، 17 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 1 - 513]
بی کا، بی تا؛ خریداری از مهردخت همایی [رایانه]
شرح انوار الملكوت في شرح الياقوت - اشراق اللاهوت في نقد شرح الياقوت
š.-u anwār-il-malakūt fī š.-il-yāqūt
وابسته به: انوار الملكوت في شرح الياقوت؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرحی است بر شرح علامه حلی.
یزد؛ علومی ، شیخ علی؛ شماره نسخه: 34
خط: نسخ، كا: عبدالحسين بن عبد علی بن حاجی حسین شهیر به مؤذن، تا: یک شنبه 16 رجب 921 ق، جا: حله سیفیه؛ تملک: محمد امین کاظمی؛ قطع: وزيري [نشريه: 4 - 440]
شرح انوار اليقين - انوار اليقين في امامة امير المؤمنین
Š.-e ovrād-e 'asrīyya
حسینی ، محمد بن ابی الصفا، ق 11 قمری
hoseynī, mohammad ebn-e ab-es-safā ( - 17c)
شامل ترجمه و شرح اوراد کوچکی و ادعیه پس از آن و تفسیر سوره حمد وآية الكرسي و سوره نباء که در آن از تفسیر تیسیر نسفی، شمس الدين حلوانی، خواجه شمس الدين محمد درجی قدس سره، خواجه محمد علی حکیم ترمذی، خواجه محمد پارسا قدس سره و مولانا يعقوب چرخی و ... یاد کرده است.
آغاز: بسمله حمد و سپاس بی حد و قیاس مرمعبودی را که ناسكان صوامع ملكوت و ساکنان مجامع افلاک ... اما بعد می گوید بنده نفس و شیطان را در مقام بی روی آرزومند اتباع سلسله سنیه کبروی سالک بادیه پریشانی ... بعضی از درویشان و برادران طریقت از این کمینه بی بضاعت التماس نموده می فرمودند که او اوراد عصريه متبرکه را که درین سلسله شریفه همدانیه ملتزم اند و مشتمل است بر آیات کثير البركات و اذکار و ادعیه مبارکه مأثوره اگر شرحی کرده شود ...
[دنا 47616؛ فهرستواره منزوی 132/7]
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 1059/1
آغاز: برابر؛ انجام: و الذائقين و بگردان ما را از چشیده گان شرابا طهورا شرابی پاکیزه.
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: هندی، جلد: گالینگور آبی، 47 گ (1-47)، 13 سطر (12/5×7)، اندازه: 18×13 سم [ف: 1450 - 3]
آغاز: برابر؛ انجام: فياض از بغایت فیض رساننده، من جميع البلايا و الأمراض، از همه بلاهای دنیا و آخرت و بیماری های لوازم نفس و هوا، برحمتك يا ارحم الراحمین، به رحمت تو ای رحم کننده ترین رحم کنندگان ...
در فهرست با عنوان «شرح اوراد فتحیه» آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شوال 1196 ق؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 7 گ (1 ر - 7 پ)، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 39 - 449]
Š.-ol awrād-ol fathīyya
جعفری، محمد جعفر، ق 8 قمری
ja'far-e afzal (- 14c)
وابسته به: الاوراد الفتحية = فتوحات قادریه؛ همدانی، علی بن محمد (714-786)
شرح مفصلی است بر اوراد فتحیه امیر سید علی همدانی، شارح در مقدمه خود را «محب طريق جنید و سری سقطی» معرفی کرده و عنوان نموده است که در حلقه ذکر شیخ عماد الدين فضل الله - که اوراد فتحیه را می خوانده - حاضر بوده است. این شرح مزجی است و مؤلف بعد از هر قطعه به معنای لغوی آن پرداخته و پس از آن خواص آن را می آورد.
آغاز: بسملة، الحمد للفتاح الذي فتح على المحبين أبواب الفتوح و جعل الأوراد الفتحية ازدادا للراكبين على النفس الجموح ... اما بعد، همی گوید سالک بادیه پریشانی و ساکن زاویه حیرانی ... اورادیست کثير البركات و عظيم الخاصيات و آیات البينات ...
آغاز: برابر؛ انجام: و به موجب رحمتی وسعت كل شي فاتحه کار همه يوم الحساب مغفرت است و خاتمه کار همسر رحمت، اللهم اختم بالسعادة أجالنا و حقق بالزيادة آمالنا ...
خط: نستعلیق، کا: محمد سعید، تا: 27 شوال 1196 ق؛ محشی با نشان «12»؛ کاغذ: شرقی، 75 گ (1 پ - 75 ر)، 15 سطر، اندازه: 15/5×7 سم [ف: 39 - 448]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: مسعود بن میرزا محمود، تا: 1261 ق؛ پس از پایان کتاب در چند برگ شامل مطالب: الف) الأوراد الظهریه و العصرية در 3 برگ ب) ختم نقشبند از شیخ احمد سرهندی ج) نسب نامه شیخ احمد سرهندی که به عبدالله بن عمر می رسد د) منظومه ای به فارسی در سلسله اقطاب نقشبندیه در سه صفحه؛ جلد: تیماج زیتونی مذهب، 156 گ، 11 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: - 240]
š.-e owrād-e fathīyya
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 22975
آغاز: بسمله. الحمد لله على نعمائه و الصلوة و السلام؛ انجام: فارغ از دو كون وز جهان دگرند
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-e owrād-e mohammad-e bn-e osāma
اصفهانی ، محمد بن اسامه، ق 7 قمری
esfahānī, mohammad ebn-e osāme ( - 13c)
از: محمد بن اسامه به روایت ابونصر بن طاهر بلخی
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9 معزی/ 2
آغاز: روایت کند ابونصر بن طاهر امام بلخ که مردی در اصفهان و او را محمد بن اسامه المفزی خواندندی و مردی عالم و متقی بود و او را به مذهب قرامطه متهم کردند؛ انجام: روز پنج شنبه همه دعا ها بخواند ... ربنا لا تجعلنا كان عزاما ربنا هؤلاء أضلونا فانهم عذابا ضعفا من النار و صلى الله على محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين المعصومين
بی کا، بی تا؛ 28 گ (68 ر - 95 پ) [ف: 39 - 5]
شرح الاوزان في الميزان - مشروح الاوزان في شرح الميزان
š.-e owsāf-e payāmbar
رفتار های او و «خلاصه روش و افعال و اخلاص ناصری» است و پس از دیباچه عنوان «في حسن الخلق» است تا عنوان «في الصوم».
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 326/4 - ف
نسخه اصل: يوسف آغا ش 3973؛ بی کا، بی تا، 13 سطر [فيلم ها ف: 1 - 454]
شرح اوضح المسالک - التصريح بمضمون التوضيح
Š.-ul aw'īyat-it talāta = al-aw'īyt-ut talāta
حسینی خفری، محمود، ق 13 قمری
hoseynī xafrī, mahmūd (- 19c)
در گزارش «اوعية ثلاثه» سرمد، دهر و زمانی که می گوید هر یک از آن ها را معنا هایی بسیار است، و این به کار بردن آن ها را دشوار کرده است. بخش بندی نشده، در منابع در دسترس نشانی از این کتاب به دست نیامد.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1544/3
آغاز: الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی ... هذه كلمات ذات تبیین كتبتها و انا العبد الجاني محمود الحسینی الخفرى في شرح الأوعية الثلاثة على ما قدر الله لي ... فمرة يطلق «الزمان» على امتدادات المقيدات و نسبة كون كل الى فساده و نسبة بعضها إلى بعض، و يطلق في مقابلة الدهر على امتداد المطلق في كل رتبة، و نسبة إلى نفسه من حيث نفسه؛ انجام: و التنقيح في كتاب و لايسمع من خطاب فاحفظه و کن بر ضئيا. و قد تم هذه الرسالة الشريفة على يد مصنفها العبد ...
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1288 ق؛ 15 گ (38 پ - 52 ر) [ف: 3 - 183]
شرح: «اول ما خلق الله نوری» - ناظر و منظور
شرح: «اول ما خلق الله نوری» - نور على نور
š.-ul-ihlīlaja
وابسته به: الاهليلجة في التوحيد - الأهليجية؛ جعفر بن محمد (علیه السلام)، امام ششم (80-148)
شرح نامه امام صادق (علیه السلام) به مفضل.
[دنا 476/6؛ الذريعة 484/2]
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 576
خط: نسخ، بی کا، تا قرن 11؛ اندازه: 16×9 سم [نسخه پژوهی: 2 - 184]
Š.-ul-iījāz
خضر بن صوفي على
xezr ebn-e sūfī ‘alī
کتاب شرحی است مختصر در عناوین «قوله» بر کتابی به نام «الايجاز» در فقه شافعی.
کرمانشاه؛ جلیلی؛ شماره نسخه: 407
آغاز: موجود: ککی عطف تفسير للمناهج آصف الزمان الاصف الكبير قال الجوهری؛ انجام: انه شي قليل و هو اكثر فلما ظنه مما ظنه
موجودی از اول کتاب (طهارت) تا اواخر ضمان؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: جمادی الاول 988 ق، جا: بروژ؛ محشی از شارح (خضر بن علی) و دیگران؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 162 گ، 23 سطر، اندازه: 21×29/5 سم [ف: - 153]
S.-ul-iljaz
وابسته به: ایجاز المحرر؛ اصفهیدی کرمانی، محمود بن محمد (- 807)
شرحی است با عنوان های «قال، اقول» بر کتاب «الايجاز» تاج الدین محمود بن محمد شافعی کرمانی اصفهیدی (-807 ق) و شارح در آن در یک مورد از علاء الدين محمد طاوسی قزوینی صاحب «التعليق على الحاوى» مطلبی را نقل کرده است.
قم، مرکز مطالعات؛ شماره نسخه: 80
آغاز: او ميت في فرجها وجب الغسل عليها و لا يجب اعادة غسل الميت و كذا لو اولج رجل ذكره في فرج الميتة ولا ... و هو موجب الغسل للاجماع؛ انجام: و اما ما كان سببه مقدمة كالفايتة فرضا كانت او سنة و کنفل اتخذه و رد او کنذوره او صلوة الجنازة و تحية المسجد اذ دخله لفرض من الاعتكاف و الدرس لا أن دخل لمجرد تحية المسجد و كذلك صلوة الكسوف و الاستسقاء و ركعتا
بخش کوتاهی از این شرح (قسمت هایی از کتاب الطهارة و الصلاة) موجود است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 16 گ، 19 سطر، اندازه: 21×32 سم [ف: 1 - 73]
شرح ایساغوجی - شرح الايساغوجی
شرح الايساغوجی - معين الطلاب
š.-ul īsāģūjī
کاتی، حسام الدين حسن، - 760 قمری
kātī, hesām-od-dīn hasan (- 1359)
وابسته به: ايساغوجي - الكليات الخمس - المدخل الى علم المنطق - الرسالة الأثيرية في المنطق؛ اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (-660)
فرفوریوس حکیم یونانی صوری (232-304 م) مقدمه ای بر کتاب مقولات ارسطو نگاشت که به «ایساغوجی» (در یونانی به معنای مقدمه و مدخل) شهرت یافت. احمد سرخسی (-286 ق) آن را از یونانی به عربی ترجمه کرد. این فیلسوف دانشمند مشاور و معلم معتضد عباسی (خلیفه 279-289 ق) بود. معتضد این آموزگار خویش را به تهمت این که می خواهد مرا به الحاد بکشاند بکشت. سپس اثير الدین ابهری (-663 ق) خلاصه ای از این کتاب را به همین نام بازسازی کرد. ایساغوجی در اصطلاح منطق نام باب کلیات پنج گانه (جنس، فصل، نوع، عرض عام، عرض خاص) است که خود یکی از نه باب منطق صوری ارسطویی است. گروهی از علمای متقدم و متأخر در این باب آثاری نگاشته اند. گرچه در ايساغوجی باید کلیات خمس را که جنس و فصل و نوع و عرض عام و عرض خاص است شرح دهد، ولی ابهری به شرح آن ها قناعت نکرده بلکه یک دوره منطق را می آموزد. ایساغوجی بازسازی ابهری به صورت کلاسیک قرن ها تدریس می شد. این کتاب از آن جا که بر اهل تحقیق مشکلاتی پیش می آورده لذا کاتی به شرح آن پرداخته و با عناوین «قال، اقول» است که به درخواست بعضی برادران نگاشته شده است.
آغاز: بسمله الحمدلله الواجب وجوده الممتنع نظيره الممكن سواه و غیره الصادر باختيار شره و خیره ... اما بعد فان كتاب الشيخ الامام قدوة الحكماء اثير الدين ابهري طيب الله ثراه و جعل الجنة مثواه المشهور بايساغوجي لما كان على بعض الاخوان متعسرا و على بعضهم متیسرا اردت ان اكتب بالتماسهم اوراقا لتنزيل تعسره و تعمیم تیسره و الله خير الميسرين و الموفقین ...
انجام: و اعلم ان ما عليه الاعتماد و التعويل من هذه القياسات انما هو البرهان لكونه مرکبا من المقدمات اليقينية و ليكن هذا آخر ما كتبناه من الأوراق لايضاح ما في كتاب الايساغوجي
چاپ: و در مجموعه «گنجینه بهارستان» دفتر دوم با تصحیح على اوجبی؛ گانپور، سنگی، 1313 ق، وزیری، 60 ص
[دنا 6/477 (207 نسخه)؛ کشف الظنون 1/206؛ الذريعة 116/13؛ معجم المؤلفين 3/272؛ معجم المؤلفين 3/272؛ مشار عربی 106 و 542؛ هدية العارفین 1/286؛ الاوقاف العامة موصل 72/2 و 98/2 و 124/2 و 206/2 و 245-244/2]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الايساغوجي = حاشية التالجی؛ تالجی، محمد بن موسی (-887)
2- حاشية شرح الايساغوجی؛ عماد الدین فارسی، عماد بن يحيى (-9)
3- حاشية شرح الايساغوجي = حاشية البردعي؛ حنفی تبریزی، شمس الدین محمد (-10)
4- حاشية شرح الايساغوجی؛ حنفی تبریزی، شمس الدين محمد (-10)
5- حاشية شرح الايساغوجی؛ قره باغی، يوسف بن محمد جان (- 1054)
6- حاشية شرح الايساغوجی؛ کشمیری، محمد صادق
7- حاشية شرح الايساغوجی؛ نعمان
8- حاشية شرح الايساغوجي للكاتی (14 عنوان)
9- شرح شرح الايساغوجی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن محمد بن علی، تا: 820 ق؛ محشی از محیی الدین، احمد، عبدالحليم، بردعی و دیگران، سه صفحه از آخر نونویس در سال 1285؛ واقف: احمد شاهد، آبان 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 60 گ، 10 سطر، اندازه: 9/5×17/5 سم [ف: 198 - 24]
خط: نستعلیق، كا: ناصر الدین بن شهاب الدین اخسیکتی، تا: محرم 830 ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 9 گ، 21 سطر، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 11 - 382]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعلیق، کا: حسين بن قنبر علی حسینی، تا: 866 ق؛ مصحح، محشی؛ واقف: شاه عباس صفوی؛ 26 گ، 19 سطر، اندازه: 18/5×9/5 سم [ف: 1 - 316]
خط: نسخ، كان محمد سيف الله بن مصلح الدین رومی، تا: 882 ق؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 21 گ (1 پ - 21 پ)، 17 سطر (12×6)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 17 - 58]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن ابراهیم طباطبائی حسنی، تا: 885 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 21 سطر [ف: 5 - 337]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 597]
خط: نسخ، كا: سلطان على بن حسن سلطان على، تا: 6 محرم 933 ق؛ محشى؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 23 گ (127 پ - 149 پ)، اندازه: 18×12 سم [ف: 20 - 102]
آغاز: برابر؛ انجام: فانه اذا صدق قولنا في الانسان بحجر صدف لاشی.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 959 ق؛ محشی؛ واقف: خواجه شیر احمد، نیمه اول قرن 11 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخرى، 16 گ، 19 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 1 - 324]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سیف الدین ترکستانی، تا: 963 ق؛ کاغذ: ایرانی، جلد: مقوایی، 19 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 1 - 56]
آغاز: يدل على الملكة كالبصر التزاما لان العمى عدم البصر عما من شانه ان يكون بصيرا؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: صفر 965 ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 26 گ، 9 سطر، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: 24 - 200]
آغاز: برابر؛ انجام: مركبا من المقدمات اليقينه ولكن هذا ... هذا المختصر و النوع
خط: نستعلیق، كا: فخرالدین علی بن ملانیکو یزدی مروی، تا: جمعه 6 رمضان 999 ق، جا: مزار خواجه عبدالخالق غجدوانی؛ کاغذ اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (5×8/5)، قطع: جیبی [ف: 1 - 430]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 545/4
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 83]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ 18 گ، 19 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف: 3 - 92]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ کاغذ: بغدادی؛ جلد: مقوا با پوشش ابری، 15 گ، 23 سطر (16×8)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 750 - 3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: جعفر زاهدی، 1377 ش؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 14 گ، 21 و 22 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 24 - 197]
آغاز: برابر؛ انجام: و الذى [له] طبع مستقیم و عقل سلیم لايحتاج الى الرد الشكل الثاني (كذا) الى الأول
از ابتدای کتاب تا مباحث قیاس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ واقف: علی اصغر احمدئی، 1365 ش؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 گ، 18 سطر، اندازه: 18/4×12/1 سم [ف: 24 - 195]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 29 گ (2 پ - 30)، 15 سطر (13×5)، اندازه: 19×10 سم [ف: 8 - 219]
آغاز: ذاته و قوله کلی جنس للكليات بخمس و قوله يقال على الشي في جواب ای شی؛ انجام: فانه اذا صدق قولنا في الانسان بحجر صدف لاشی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: استانبولی نباتی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 35 گ، 10 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 1 - 324]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول، مصحح؛ 32 گ، 14 سطر، اندازه: 19×8 سم [ف مخ - 3 - 1160]
آغاز: قطع عروة الشركة عنه لكن عند العقل لم يمتنع عن صدقه على كثيرين و الا لم يفتقر الى دليل اثبات الوحدانية؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ محشی از عبدالحليم، محيي الدين، عصام الدين و دیگران؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 25 گ، 9 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 24 - 200]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ مهر: «عبده محمد ابراهيم بن محمد تقی» (بیضی)، «عبده يحيي الطباطبائی»، «عبده یحیی طباطبائی» (بیضی)؛ کاغذ: سمرقندی، 25 گ (1-25)، 14 سطر، اندازه: 12×8 سم [ف: 29 - 290]
آغاز: برابر؛ انجام: انما هي برهان لكونه مرکبا من المقدمات ... هذا آخر ما اردنا شرحه ... و اليه المرجع و المآب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، 33 ص (24-56)، اندازه: 17×9 سم [ف: 32 - 123]
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ با یادداشت خرید سلخ رمضان 1288 ق؛ 48 گ (4 پ - 51 پ) [ف: 3 - 184]
آغاز: برابر؛ انجام: اما ان يكون العدد زوجا او فردا لكن هذا العدد زوج ينتج أنه ليس بفرد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ 27 ص (60-86)، 21 سطر، اندازه: 24×13 سم [ف: 2 - 316]
آغاز و انجام: برابر
كا: قطب الدین محمد، تا: 1003 ق؛ محشی؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج سرخ، 66 ص (1-66)، 18 سطر (12×6/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 8 - 362]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1/2850 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1 - 737]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: محرم 1007 ق؛ محشی؛ واقف: سید علی اصغرزاده، مرداد 1371؛ کاغذ: شکری، 18 گ، 15 سطر، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 24 - 193]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1010 ق؛ محشى؛ واقف: سید سعید طباطبائی، 1332؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 66 گ، 9 سطر، اندازه: 14×7 سم [ف: 5 - 204]
خط: نسخ، كا: حسین بن سرمست صوفی، تا: 26 صفر 1024 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 19 گ (12 پ - 30 پ)، 17-15 سطر، اندازه: 15/5×8 سم [ف: 1 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حيدر بن محمد محسن حسینی جرفاد قانی، تا: صفر 1027 ق؛ محشى؛ واقف: عبدالباقي آية اللهی، اسفند 1374؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 23 گ، 16-19 سطر، اندازه: 9/8×20/5 سم [ف: 24 - 197]
بی کا، تا: محرم 1028 ق؛ قطع: جيبي [میراث شهاب: س 9 ش 2 - 37]
آغاز: برابر؛ انجام: مركب من المقدمات اليقينيه. تم بعون الله الملک الوهاب و حسن توفيقه.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز ذكر شد؛ خط: نستعلیق، كا: عطاء الله بن خواجه هادی استروشنی، تا: 1043 ق؛ جلد: تیماج سبز، 21 ص (68-48)، اندازه: 20×13 سم [ف: 33/2 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: جعفر بن علی بن حاج سلطانعلی مرندی، تا: 1053 ق؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: گالینگور، 53 ص، 11 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 10 - 814]
آغاز و انجام: برابر
کا: ضياء الدين محمد بن محمد سلیم، تا: 1062 ق، جا: توشقان؛ با اشکال هندسی؛ کاغذ: فرنگی سفید سمرقندی شکری، جلد: تیماج مشکی، 66 ص (2-67)، اندازه: 18×11 سم [ف: 10 - 909]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: 1074 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج عنابی، 12 سطر (11/5×4)، اندازه: 18×9/5 سم [ف: 3 - 1376]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن قوبل بها الجدلی يسمى [...] فالمغالطة
منحصرة في القسمين السفسطة و المشاغبة و العمدة [...] المعتمدة عليه هو البرهان لاغير لان تحصيل العقاید و تزییل العقيدة الباطلة ليس الا [...]
کا: شیخ محمد بن شیخم بابا (من اولاد شیخ شهقباد)، تا: ربيع الثانی 1077 ق؛ محشی؛ 51 گ، 13 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف مخ - 3 - 1160]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1083 ق؛ مهر: «عبده جابر 1346» (بیضی)، «المتوكل على الله عبده ولی» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 15 سطر، اندازه: 20×10 سم [ف: - 227]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الثانی 1085 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 29 گ، 14 سطر، اندازه: 23×10 سم [ف مخ - 3 - 1159]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1086 ق؛ 30 گ (38-67) [ف: 3 - 88]
خط: نسخ، كا: محمدرضا ابن محمد مفید، تا: 1088 ق؛ محشی؛ 34 گ (2 پ - 35 پ)، 12 سطر، اندازه: 16×8/5 سم [ف: - 57]
آغاز: قال ایساغوجی اقول للمنطقيين اصطلاحات يجب استحضارها للمبتدی؛ انجام: فكقو لنا كل انسان فرس فهو انسان و كل انسان فرس فهو فرس ينتج من بعض الانسان فرس
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: 8 شوال 1089 ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، 39 گ، 9 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 197 - 24]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن احمد بن خضر بن مسرزز (كذ) بن على، تا: 1091 ق، جا: ماوشا؛ محشی؛ واقف: ملكزاده کوثر؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 22 گ، اندازه: 14×20 سم [ف: 11 - 473]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله حسینی، تا: 20 شوال 1092 ق؛ ضمیمه نسخه ش 7640؛ کاغذ: نخودی، 29 گ، 14 سطر، اندازه: 20×19 سم [ف: 11 - 474]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله حسینی، تا: 20 شوال 1092 ق، کاغذ: شکری، جلد: تیماج ماشی، 58 ص (99-156)، 14 سطر (13×7/7)، اندازه: 19/8×13/8 سم [ف: 8 - 299]
خط: نستعلیق تحریری، کا: مصطفى بن حسن بن محمد قلی، تا: 1092 ق؛ محشی؛ 59 گ (25 پ - 83 ر) [ف: 3 - 184]
خط: نسخ، كا: محمد رفيع بن محمد سلیم واعظ، تا: سه شنبه جمادی الاول 1094 ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 2 گ (86 ر - 87 پ)، اندازه: 17×14 سم [ف: 1 - 244]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما ما يكون من جهة المعنى فكقولنا كل انسان فرس فهو انسان و كل انسان و فرس فهو فرس يصح أن بعض الانسان فرس، تمت
خط: نسخ، بی کا، تا: 1095 ق؛ 35 گ، 13 سطر، اندازه: 21×10 سم [ف مخ - 3 - 1160]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: ملا محمد زمان بن محمود، تا: شنبه صفر 1095 ق؛ 36 گ، 10 سطر [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمدبن علی بن محمد، تا: 1096 ق، جا: آرموده مدرسه مولانا ابراهیم؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16 گ، 14 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز: برابر
خط: تحریری، كا: عبدالقادر بن مولانا بیک محمد، تا: 28 ربیع الثانی 1096 ق، 45 گ (133-177)، اندازه: 11×20/5 سم [ف: 32 - 188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل ربیع الاول 1096 ق، جا: اسکندریه؛ مصحح، محشی، در برگ اول یادداشت های پراکنده از جمله خطبه حضرت علی (علیه السلام) در نکاح فاطمه (سلام الله علیها) به تعلیم جبرئیل، مطلبی راجع به مهرجان و نیروز، فرق بين كل و کلی، در گ 26 اقسام قضيه (منطقی) به صورت مشجر آمده است و در برگ 27 یادداشتی است به این عبارت: «حرره في ايام متفرقه و انا اقل الحاج میرزا بابای الخوانساری في سنه 1279 ه»؛ جلد: تیماج مشکی، 25 ص (1-25)،13 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 32 - 317]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1098 ق؛ مصحح، محشی با نشان های «محی الدين و ...»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی قهوه ای، 36 گ (1 پ - 36 ر)، 16 سطر، اندازه: 13×6/5 سم [ف: 40/2 - 146]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی با رمز «ص»؛
اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 20 گ، 16 سطر، اندازه: 19×12/7 سم [اهدائی رهبر: 5 - 359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن ملا میرزا محمد قاری، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی با رمز «ص، 12»؛ مهر: «علی بن محمد» (مربع)، «عبده محمد تقی» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 34 گ، 14 سطر، اندازه: 20×10 سم [اهدائی رهبر: 5 - 359]
انجام: كونه مساويا و قد كان بينها منع الجمع لكونه منفصلا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 12 گ، 15 سطر، اندازه: 24×18 سم [اهدائی رهبر: 5 - 360]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام (انجام در برهان افتاده)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 14 سطر (10×6/5)، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 16 - 471]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ اندازه: 20×14/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 177]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ 15 سطر، قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهد ف: - 315]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 [نشریه: 11 - 941]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 50 گ، 8 سطر، اندازه: 20×14 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز: برابر؛ انجام: و منها المغالطة و هي قياس المؤلف ... كاذبة شبيهة بالحق او بالمشهور او مرکب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ برگ آخر پاره شده است؛ 48 گ، 9 سطر، اندازه: 15×10 سم [اوراق عتیق: 1 - 121]
آغاز: برابر؛ انجام: ينتج من هاتين المقدمتين اللتين اولهما متصلة و الاخرى حملية
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 24 گ (50-73)، 15 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: يخرج الجهل المركب وقوله غیر ممکن الزوال يخرج اعتقاد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با خط خوردگی؛ مهر: «مصطفی بن ابوالقاسم حسینی 1246» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 43 گ، 15 سطر، اندازه: 20/5×14 سم [ف مخ - 1 - 279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: بریم بن بوبکر، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 74 گ (1 پ - 74)، 7 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 843]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، مصحح، محشی از محیی الدين و غيره؛ تاریخ وقف: شهریور 1380، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 15 گ، 20-21 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 24 - 196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مرتضی علی بن محمد، تا: قرن 12؛ محشی از عبدالرحیم، محی الدین، عمادی و دیگران؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 26 گ، 13 سطر، اندازه: 20/8×16/5 سم [ف: 24 - 194]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 16 گ (45 پ - 30 پ)، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: - 87]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1785/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 249]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 اهدایی: وزیری؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج تریاکی، 44 گی، 10 سطر (7×11/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 3 - 1065]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج مشکی، 49 ص (99-147)، 21 سطر (15×7/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 1 - 322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ... مازندرانی، تا: 2 محرم 1101 ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: لیمویی، جلد: چرم زرشکی، 53 گ (1 پ - 53 ر)، اندازه: 12/5×19 سم [اوراق عتیق: 2 - 487]
خط: نسخ پخته، كا: محمد نصیر بن محمد اشرف نایینی، تا:
1107 ق؛ 33 گ (35 ر - 67 پ) [ف: 2 - 148]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 22 شوال 1109 ق؛ مصحح؛ 38 گ، 14 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 1 - 316]
خط: نسخ، كا: حسینخان بن حاج خوانویس اشتهاردی، تا: 1109-1110 ق [ف: 3 - 89]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملاقول على بن سبزی علی قرچه داغی دوزماری، تا: شنبه 21 رمضان 1111 ق؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 87 گ، 11 سطر، اندازه: 14/5×19/5 سم [ف: 24 - 199]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: اسماعیل طبیب ابن مشرف طبيب حسینی، تا: 1112 ق؛ محشی با نشان های «محيي الدين»، «محمود»، «12»، «شرح»؛ مهر: كاتب «محمد اسماعيل حسینی 1112» (بیضی)؛ کاغذ: ترمه، اصفهانی، نخودی، جلد: مقوایی، 50 گ، 8 سطر (10/4×6)، اندازه: 15/1×10/5 سم [ف: 11 - 724]
آغاز: بسمله، قال الشيخ الإمام العلامة افضل المتاخرین قدوة الحكماء الراسخين اثير الدين الابهری ... اما بعد فهذه رسالة في المنطق اوردنا فيها ما يجب استحصاره؛ انجام: و المغالطة قياس مؤلف من مقدمات الشبهيه بالحق و نقيضه من مقدمات و هي و همية كاذبة و العمدة هي البرهان لاغير تمت هذه الرساله.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1113 ق، جلد: تیماج يشمی، 8 گ (55 پ - 62 ر)، اندازه: 18×11 سم [ف: 2 - 114]
آغاز: اقسام الاول ان لا يكون له جزء نحوق علما و الثاني ان يكون الله جزء لكن لا معنى له نحو زید علما؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1116 ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 29 گ، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 24 - 194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1118 ق؛ محشی؛ جلد: چرم مشکی، 37 گ (1 پ - 37 پ)، اندازه: 20×13/5 سم [مؤيد: 1 - 327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1118 ق؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 38 گ، 12 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [اهدائی رهبر: 5 - 358]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر عبدالهادي بن رضا بنابی، تا: 1124 ق؛ محشی با امضای محى الدين؛ تملك: محمد تقی بن عبدالحميد بن محمد نصیر ... بن خواجه محي الدين مغربی؛ جلد: تیماج سیاه، 38 گ، اندازه: 14×20 سم [ف: - 222]
خط: نسخ، كا: محمد اکرم آصفی، تا: 29 جمادی الثانی 1124 ق، برای فرزندش محمد آقا ابوالعرب؛ جلد: تیماج مشکی، 19 گ (126 پ - 144 پ)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 1 - 382]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، کا: خليل الله بن اسماعيل بن صالح بن علی حسینی همدانی، تا: 1125 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 1 ص (80 پ)، 14 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 1 - 262]
خط: نستعلیق، کا: شفيع بن نریمان، تا: 1126 ق؛ 25 گ (86-110)، اندازه: 19×12 سم [نسخه پژوهی: 3 - 158]
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1127 ق، جا: شهر سنندج؛ 28 گ (96 پ - 123 پ)، 11 سطر (15x7) سطر، اندازه: 23×16/5 سم [ف: 184 - 3]
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1127 ق؛ محشی؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا ته پارچه، 44 گ، 11 سطر (15×7)، اندازه: 33×16/5 سم [ف: 184 - 3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالعظيم بن صفر علی، تا: 1128 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 43 گ، 10 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، كا: مصطفی بن فضل الله بن سلطان، تا: 1129 ق، جا: قریه بار خال به ناحیه پنکوک تور توم به قرب ارض روم تابع آخسنحه ؟؛ مصحح؛ جلد: میشن قهوه ای، 24 ص (146-169)، 21 سطر، اندازه: 20×10/5 سم [ف: 47/2 - 114]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ بد خط، كا: محمد بن يوسف، تا: 1130 ق؛ اهدایی: آقایان محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ: کاهی سفید تیره، جلد: مقوای ساغری مشکی، 42 ص، 15 سطر (15×7)، اندازه: 22×16 سم [ف: - 27]
خط: نسخ، كا: محمد على بن نوری، تا: رمضان 1134 ق؛ محشی با نشان «محيي الدين، عبد الحليم، سعد الله، شرح شمسيه، عبدالکریم، شرح الطوالع»؛ کاغذ: فرنگی، 32 گ (80 پ - 111)، 12 سطر (12/5×8)، اندازه: 16×20/5 سم [ف: - 260]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1147 ق؛ افتادگی: انجام؛ ناتمام؛ اندازه: 14×20 سم [ف: 3 - 103]
خط: نسخ، كا: علی نقی حسینی، تا: 1160 ق؛ 18 گ (1 ر - 18 پ)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 1 - 154]
آغاز: برابر؛ انجام: فانه اذا صدق قولنا في الانسان بحجر صدف لاشی.
خط: نستعلیق بدخط، بی کا، تا: 1163 ق؛ محشی؛ واقف: حاج سید محمد شوشتری جزائری، 1309 ق؛ کاغذ: استانبولی نباتی، جلد:پارچه ای زرد اخرى، 11 گ، 23 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 1 - 323]
خط: نسخ، كا: نور محمد کاتب، تا: 1169 ق [فیلمها ف: 2 - 13]
بی کا، تا: 1176 ق [نشریه: 7 - 796]
خط: نسخ، كا: على بن علی حیدری (از شاگردان ملا محمود صدری)، تا: جمعه 1 شعبان 1176 ق، جا: بایزید مدرسة السفلى؛ محشی؛ 94 گ، 11 سطر، اندازه: 21×15 سم [مؤيد: 2 - 204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن علی حیدری، تا: جمعه 1 ربيع الأول 1176 ق، جا: بایزید؛ محشی، مصحح با رمز «12»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386 کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: گالینگور، 94 گ، 11 سطر، اندازه: 21×15 سم [اهدائی رهبر: 5 - 359]
آغاز: برابر؛ انجام: لا حصاء لمدادها صلوة تشحن الهواء و نملاء الارض و السماء.
تذکر: نام مؤلف و کتاب به قرینه آغاز نسخه تغییر یافت؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر بن حسن بن محمد، تا: 1180 ق؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مذهب، 45 گ، 9 سطر (15×6/5)، اندازه: 20×10 سم [ف: 9 - 167]
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن خلیل، تا: محرم 1183 ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 15 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن یوسف ازکهی همدانی حریری، تا: رجب 1189 ق؛ محشی از «احمد» و «فناری»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 گ، 14 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف مخ - 1 - 279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالرحیم یا محمد رحيم بن میر نعمت الله موسوی قزوینی، تا: 1192 ق؛ مصحح، محشی؛ 33 ص (21-53)، 16 سطر [ف: 2 - 418]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر محمد بن میر محمد ابراهیم سیادت مآب، تا: 1194 ق، جلد: تیماج مشکی، 52 گ، 9 سطر، اندازه: 20×17 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز: اما بعد فهذه رسالة في المنطق اوردنا فيها ما يجب استحضاره ... قال المص ایساغوجي: اللفظ الدال على تمام ما وضع له بالمطابقة ... اقول اعلم ان ... (گ 8)؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق تبریزی، تا: 1198 ق؛ تملک: حسنعلی ابن محمد ناصر حسینی سنه 1180؛ کاغذ: نخودی اصفهانی، جلد: مقوایی، رویه تیماج سبز، 46 ص (6-51)، 11 سطر (12×6/05)، اندازه: 18×12 سم [ف: 11 - 366]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شهوار بن ملا ماشی، تا: 1198 ق؛ مصحح، محشي با رمز «12، 5»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1387؛ کاغذ: فرنگی، جلد: شومیز، 32 گ، 12 سطر، اندازه: 10/5×16/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد ولد حاجی امیر خان سعدانی، تا: محرم 1199 ق؛ جلد: گالینگور سبز، 22 گ، 16 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف مخ - 3 - 1158]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 29 گ، 15 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 26 گ، 16 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «محمد حسن بن غلامرضا طباطبائی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 9 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 3 - 1513]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج 128 گ (10 ر - 137 ر)، 11 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: - 92]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج مشکی، 26 ص (176-201)، 13 سطر (14×8)، اندازه: 21×15 سم [ف: 10 - 332]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، جلد: مقوایی، 34 گ، 11 سطر، اندازه: 20×14 سم [ف: 27 - 310]
آغاز: برابر؛ انجام: و الشعر قياس مؤلف من مقدمات تنبسط منها
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ واقف: محمد تولیت، خرداد 1381؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 51 گ، 10 سطر، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 24 - 195]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ مهر: «کاظم بن محمد حسن 1323»؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 32 گ، 14 سطر، اندازه: 16×20/5 سم [ف: 24 - 199]
آغاز: برابر؛ انجام: فان كلاهما (كذا) من هاتين المقدمتين جميلة (كذا) و اما ان يتركب من
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: سید عبدالباقی آية اللهی شیرازی، اسفند 1374؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا، 22 گ، 14 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 24 - 199]
انجام: عن جنس الشي ء و خاصته اللازم له كالحيوان الضاحك في تعريف الانسان
بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، 5 گ (72 پ - 76 پ)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: - 62]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «عبده الطبيب ابوالحسن بن محمد الشيرازی»، «العبد الشهير محمد الشيرازی»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخود فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 25 گ، 13 سطر، اندازه: 15/5×9 سم [اهدائی رهبر: 5 - 360]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ مهر: «هو الكريم و اني عبدالكریم» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا، 12 گ، 19 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 360]
آغاز: متساويين و اما؛ انجام: كان الحق الايجاب. قال
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی، 29 گ، 12 سطر (11×5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 3 - 184]
آغاز: برابر؛ انجام: لما فرغ من بيان الاستثنائي شرع في بيان البرهان
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اوایل قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ 43 ص (546-588)، 16 سطر [ف: 2 - 73]
آغاز: برابر؛ انجام: بحسب اختلاف اوضاعه من الشمس فریاد بعد او منها متواترات و هي ما يحكم النص ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: کتابخانه شخصی احمد شاهد؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا [رایانه]
آغاز: سواه و غیره الصادر باختياره شره و خیره و الصلوة على محمد ... فهذه الكتاب؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: ای، جلد: مقوا، 14 سطر (5/5×13/5)، اندازه: 21×15 سم [ف: - 498]
آغاز: بسمله، الحمدلله مصدر معلوم و لام للجنس معلوم ... الحمدلله الواجب وجوده الممتنع نظيره الممكن سواء و غير الصادر باختيار شره و خير الصلاة على محمد الذي انتشر به تهیه و امره؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 13؛ کاغذ: نخودی و شکری، جلد: مقوا، 32 گ، 15 سطر، اندازه: 10/5×19/5 سم [ف: 5 - 401]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الاول 1206 ق؛ 20 گ، اندازه: 21×15 سم [ف: 4 - 383]
خط: نسخ، كا: نبی بن احمد بن محمود بن خضر بن يوسف بن شیخ بزم، تا: 1206 ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 18 گ (69 پ - 86 پ)، اندازه: 21×14 سم [ف: 2 - 78]
آغاز: قال ایساغوجي اللفظ الدال على تمام ما وضع له بالمطابقة و على جزئه ان كان له جزء بالتضمن؛ انجام: برابر
مقدمه شرح را فاقد است؛ خط: نسخ، كا: سید حبیب، تا: شنبه 1 ذیقعده 1208 ق؛ جلد: تیماج، مشکی، 43 گ (1 ر - 43 پ)، 10 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 38 - 551]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: تقی، تا: 23 ذیحجه 1209 ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: آیت الله سید محمد على روضاتی؛ کاغذ: فرنگی، 19 گ (2 پ - 20 پ)، 17 سطر، اندازه: 12×6/5 سم [ف: 39 - 498]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: على محمد اشکوری، تا: 9 ربیع الثانی 1210 ق؛ محشی؛ روی برگ 107 اشعاری از امام محمد قزالی (=غزالی)، بوعلی سینا، خواجه نصیر، شیخ بهاء الدين، جلال الدين دوانی نقل شده، این دو بیت را نیز به ارسطو نسبت داده: «اسرار وجود خام و ناپخته بماند ** آن گوهر بس شریف ناسفته بماند/ هر کس ز سر قیاس چیزی گفتند ** آن نکه که اصل بود ناگفته بماند»؛ جلد: تیماج تریاکی، 52 گ (107 پ - 158 پ)، 8-12 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 43 - 105]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1215 ق؛ مجدول؛ واقف: حاج سید محمد شوشتری جزائری، 1309؛ کاغذ: استانبولی نباتی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 16 گ، 19 سطر، اندازه: 22×14 سم [ف: 1 - 322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1217 ق، جا: قلعه بادکوبه؛ تملك: «رحیمی» با تاریخ 1348 در مدرسه لاله زاری مهر: «محمد بن آل آقا»، «آقا الحسینی» در 1230؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا رویه تیماج عنابی، 33 گ (54 ر - 86 ر)، 16-11 سطر (14×7)، اندازه: 16×10 سم [ف: 19 - 689]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1219 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 23 گ (67 پ - 89 ر)، 8 سطر (12×7)، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 187 - 8]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1220 ق؛ قطع: خشتی [ف: - 102]
آغاز: برابر
خط: نسخ، کا: محمد حسین، تا: ذیقعده 1220 ق؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 22 گ (3 پ - 24 ر)، اندازه: 21×15 سم [ف: - 87]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمدرضا، تا: پنج شنبه 22 ربیع الثانی 1221 ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 26 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 24 - 196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عیسی بن على الفاوجی، تا: 1222 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 24 گ، 15 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف مخ - 3 - 1160]
کا: ابوالحسن بن گلنظر قراجه داغی، تا: 1222 ق [ف: - 145]
خط: نسخ خوب، بی کا، تا: یکشنبه 8 محرم 1223 ق؛ مصحح؛ 28 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 1 - 570]
آغاز: الحمدلله الواجب وجوده الممتنع نظيره الممكن سواه و غيره الصادر باختياره؛ انجام: البرهان لكونه مركبة من المقدمات اليقينية وليكن هذا آخرما ... تمت الرسالة
خط: نسخ، كا: قاسم بن باقر موسوی لاهیجی، تا: 1225 ق؛ جلد: مقوا با روکش پارچه مشکی، 41 گ، 13 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن حسین قلی شاهرودی، تا: شنبه 19 شوال 1226 ق؛ مجدول؛ واقف:رمضانعلی شاکری، دی 1370؛ کاغذ: شکری، 20 گ، 17 سطر، اندازه: 21/3×16 سم [ف: 24 - 195]
خط: نسخ، بی کا، تا: 18 صفر 1226 ق، جا: کربلا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 27 گ (59 پ - 85 ر)، 15 سطر (14×10)، اندازه: 21×16 سم [ف: 12 - 2833]
كا: ابوطالب بن قاسم حسینی، تا: 1226 ق [تراثنا: س 2 ش 4 - 62]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 1228 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 44 ص (29-72)، 8-13 سطر، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 32 - 351]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1231 ق؛ ضميمه نسخه ش 16146 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، مذهب، 20 گ، 15 سطر، اندازه: 23/5×16/5 سم [ف:
201 - 24]
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1234 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 64 گ، 9 سطر، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 4 - 146]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1234 ق؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 20 گ (1 پ - 20 پ)، اندازه: 21×15 سم [ف: - 68]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حيدر بن محمد دزفولی، تا: جمعه 20 جمادی الاول 1236 ق؛ محشی با رمز «مهدی»؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 27 گ، 14 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 24 - 196]
خط: نستعلیق، كا: نصرالله بن میرزا محمد، تا: 1236-1238 ق، جا: همدان [ف: 3 - 122]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز و انجام نسخه ذکر شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1237 ق؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 989 گ (132 ر - 1120 پ)، اندازه: 22×16 سم [ف: 39 - 169]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على محمد بن حاجی بابابک طايمه قلعه خانی، تا: 1238 ق؛ کاغذ: فرنگی، 15 گ (156-170)، 17 سطر، اندازه: 15×8 سم [ف: 40 - 37]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1239 ق؛ واقف: جعفر زاهدی، 1377 ش؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 22 گ، 15 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 24 - 192]
خط: نسخ، كا: محمد جواد، تا: 1240 ق؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 61 گ (1-61)، 11 سطر (12×6)، اندازه: 15/5×9/5 سم [ف: 3 - 935]
آغاز: من العلم به العلم بشیء آخر و الشيء الأول هو الدال و الثاني هو المدلول فمن هذا عرفت ان الدليل؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1240 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 48 گ، 14 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید محمد هادی بن میر صادق حسینی، تا: سه شنبه 10 جمادی الثانی 1242 ق، جلد: تیماج مشکی مذهب، 45 گ، 12 سطر، اندازه: 19×10 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد على ارومی، تا: شنبه 21 رجب 1242 ق، جا: مراغه مدرسه مسجد جامع؛ محشی از «محی الدين»؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 42 گ، 12 سطر، اندازه: 20/5×13 سم [ف: 24 - 198]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: آقا حسین بن محمد صادق لردوی مشکینی، تا: 1242 ق؛ مصحح، محشی با نشان های «محيي الدين» و «12»؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج سياه مذهب، 25 گ (2 پ - 26 پ)، 11 و 13 سطر (12/5×8)، اندازه: 21×15 سم [ف: 16 - 332]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن ملا میرزا محمد قاری، تا: 1242 ق، جا: مسجد العباسي الجديد؛ محشی با رمز «12»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 27 گ، 16 سطر، اندازه: 20×13 سم [اهدائی رهبر: 5 - 360]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 563/3
همان نسخه بالا؛ 28 گ (22 پ - 49 ر) [مؤید: 2 - 69]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمدباقر اردبیلی، تا: 1244 ق؛ جلد: مقوا، 12 سطر (15×9)، اندازه: 20×14 سم [ف: - 474]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على اكبر بن معصومعلی، تا: یک شنبه 22 ربیع الثانی 1244 ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 23 گ، 16 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 24 - 198]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1245 ق؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 34 گ، اندازه: 20/7×11/5 سم [ف: 194 - 24]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالمحمد بن علی محمد، تا: شعبان 1245 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 30 ص (44-73) [ف: 8 - 92]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد صالح بن محمد حسین، تا: 1249 ق؛ محشی توسط محمد صالح بن محمد حسین؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 27 گ (2 پ - 28)، 13 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 17×22 سم [ف: 16 - 252]
خط: نسخ، كا: على بن مشهدی مهدی، تا: 20 رجب 1253 ق؛ جلد: مقوایی، 17 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: - 407]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1254 ق؛ کاغذ: حنایی و شکری، جلد: تیماج، 21 گ، 14 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 12 - 433]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1259 ق؛ محشی؛ واقف: شمس الدين جزایری، مرداد 1348؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا رویه گالینگور، 32 گ، 13 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 24 - 201]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 16 صفر 1259 ق، برای میر فاضل سلماسی؛ کاغذ: پسته ای حنایی، جلد: میشن سیاه، 27 گ (19 پ - 45 ر)، 14 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 6 - 185]
خط: نسخ تحریری، کا: قاسم بن ملا کریم، تا: 1259 ق؛ محشی؛ کاغذ: نخود فرنگی، جلد: مقوایی، 78 گ، 9 سطر (14×1)، اندازه: 17/5×22 سم [ف: 3 - 184]
خط: نسخ، كا: محمد بن حاجی عباس علی، تا: 2 ربیع الاول 1262 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 31 گ (75 ر - 105 ر)، 13 سطر (13×7)، اندازه: 20×14 سم [ف: 17 - 341]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 19 صفر 1262 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 30 گ (106 پ - 135 پ)، اندازه: 21×15 سم [ف: 2 - 82]
خط: نستعلیق، کا: صفر على بن قربانعلی، تا: چهارشنبه ذیقعده 1264 ق؛ جلد: مقوایی، 31 گ (36 پ - 66 پ)، 10 سطر، اندازه: 22×15 سم [ف: - 70]
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1265 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 48 گ، 9 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: - 75]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید حسن بن سید عبدالصمد بن سید محمد، تا: سه شنبه 12 ربیع الاول 1268 ق، جا: کر کوک مسجد احمد بیگ؛ خدمت استاد ملا مولود سال 1286؛ جلد: گالینگور، 29 گ (1 ر - 29 پ)، اندازه: 23×16 سم [ف: 1 - 91]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، بی کا، تا: 1270 ق؛ 17 گ (81 پ - 97 ر) [ف: 1 - 144]
خط: نستعلیق، كا: يعقوب حسینی، تا: پنج شنبه 21 ربیع الثانی 1271 ق؛ جلد: مقوایی، 81 گ، 14 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 18 - 305]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالجواد بن عبدالرحيم اردبیلی، تا: 1273 ق؛ 47 گ، 8 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5 - 2508]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1275 ق؛ محشی؛ 20 گ (2 پ - 21 پ) [ف: 3 - 184]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1277 ق؛ مهر: «على مع الحق و الحق مع العلي عبده علی» (مربع)، «ثقة الاسلام محمود صدر» (برجسته)؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 29 گ، 12 سطر (15×9)، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: 2 - 33]
خط: نسخ تحریری، كا: محمد رشید، تا: 1278 ق؛ 22 گ (116 پ - 137 ر) [ف: 2 - 148]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1278 ق؛ 34 ص (231-264)، 9 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 2 - 99]
خط: نسخ، كا: علی اصغر موسوی، تا: شوال 1287 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 50 گ، اندازه: 21×17 سم [ف: 2 - 45]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمدرضا ابن محمد رحیم، تا: بین سال های 1269 تا 1288 ق؛ جلد: مقوایی، 194 گ، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 51 - 133]
خط: نسخ، كا: محمد رسول بن ابی طالب علویقی، تا: ذیقعده 1288 ق؛ جلد: مقوایی، 12 گ (1 پ - 12 ر)، 14 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 7 – 172]
بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 45 ص (1 -
45)، 14 و 15 سطر، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 10 - 1915]
آغاز: برابر؛ انجام: او بالمشهود او من مقدمات.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 10 سطر (9×14/5)، اندازه: 21×17 سم [ف: - 390]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی؛ کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 11 سطر (15×8)، اندازه: 22×16 سم [ف: 171]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1302 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 30 گ (21 پ - 50 پ)، 15 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف: - 82]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: زین العابدین بن ابراهیم، تا: 1302 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 46 گ، 10 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محسن بن حاج آقا گل سلطان آبادی، تا: 20 جمادی الاول 1302 ق؛ محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 40 گ (113 پ - 152 ر)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1 - 340]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اقل الطلاب محمد بن ملا سعدالله بن ملا میرزا بن ملارمضان بن ملا میرزای دولابی، تا: 18 رمضان 1304 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 109 گ، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 51 - 108]
کامل؛ خط: نسخ، كا: آق میرزا بن مرحوم حاجی ملا احمد مشقطعی، تا: سه شنبه ذیحجه 1304 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوا، 38 گ (25 پ - 62 پ)، 10 سطر (15×10/5)، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 20 - 57]
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي فتح على الخلايق ابواب جوده و نعمته و افاض على القوابل حسب الاستعداد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على، تا: 1305 ق؛ مصحح، محشی با رمز «12»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا، 58 گ، 19 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 361]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد مهدی، تا: سه شنبه 6 رجب 1305 ق؛ 42 ص (2-43) [ف: 1 - 238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: صالح بن عبدالغفار تختی، تا: صفر 1311 ق، جا: ترجان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 59 ص (2-60)، 9 و 10 سطر، اندازه: 12/5×17 سم [ف: 2 - 172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد محسن بن علی تهرانی مشهور به شیخ آغا بزرگ تهرانی (صاحب الذریعه)، تا: جمعه 25 ذیحجه 1311 ق؛ جلد: تیماج، 18 گ، 19 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالخالق، تا: 1313 ق؛ محشي از «محی الدین»، «قره باغی» و دیگران؛ جلد: مقوا، 28 گ، 12-15 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 5 - 2418]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مسیح الدين بن حسین طباطبائی، تا: جمادی الثانی 1315 ق؛ مصحح، محشی با امضای «مسيح طبائی»؛ 35 گ، 13 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حيدر بن محمد اسفرنجانی، تا: جمادی الثانی 1317 ق؛ 21 گ، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على محمد قوبوئی، تا: 15 شعبان 1318 ق؛ افتادگی: وسط (قبل از ورق آخر یک برگ ساقط است)؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 65 گ، 7 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 24 - 193]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1322 ق؛ 43 گ، 14 سطر، اندازه: 14×8 سم [ف: 2 - 65]
آغاز: المنطق آله قانونية تعصم مراعاتها الذهن عن الخطاء في الفكر. الحمدلله الواجب وجوده الممتنع نظيره الممكن سواه و غیره؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: شاكل حسین از قریه قویی، تا: یک شنبه 25 محرم 1325 ق؛ محشی؛ انتقالی از مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری در اردیبهشت 1370. با مهر: «وقف کتابخانه مدرسه آية الله الكبرى الطباطبائي البروجردی شهر ری تأسیس 1381 ه لاله زاری» و مهر: «وقف بر مسجد لاله زار است. بیرون بردن از مسجد حرام است»؛ واقف: مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری،
اردیبهشت 1370؛ جلد: تیماج سرخ، 44 گ (64 پ - 107 پ)، 10-12 سطر (10/5×17/5)، اندازه: 22×17 سم [ف: 20 - 46]
خط: نسخ تحریری، کا: عبدالله بن فضل الله اوبهنکی صدیقی (مردوخی)، تا: 1331 ق، در خدمت استادش ملا حسین اثر ریژی؛ 67 گ (83 ر - 149 ر) [ف: 3 - 184]
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن، تا: 17 شعبان 1331 ق، برای عبدالرحیم؛ 38 گ (117 پ - 154 پ)، مختلف السطر (22×18) [ف: 2 - 373]
آغاز انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رکایی، تا: 17 ربیع الاول 1340 ق؛ محشی به امضای «قره باغی»؛ واقف: احمد طاهری، 1351/5/13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 1 - 316]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن خليفه ملا علی به جهت «کامل شا»، تا: چهارشنبه 27 ربیع الاول 1352 ق؛ محشی؛ کاغذ: خط دار، جلد: چرم قهوه ای، 24 گ، 11سطر، اندازه: 20×17/5 سم [ف: 41 - 231]
آغاز و انجام: برابر
کا: حسین بن محمد جعفر رضوی، بی تا؛ تملك: سید حسین رضوی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 49 گ (9 پ - 57 ر)، 11-15 سطر [ف: - 124]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 26 گ (38 پ - 63 پ)، 13-19 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 238 - 639]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی نرم، 24 گ، 16 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 2 - 859]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تغییر یافت؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی و فستقی، جلد: تیماج قهوه ای، 27 گ، 10 سطر، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1775]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج سرخ، 20 گ (28 پ - 47 پ)، اندازه: 22×17 سم [ف: 1 - 373]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، اندازه: 11×17 سم [نشریه: 7 - 792]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب جلد: مقوا، ابعاد متن: 11×7، اندازه: 18×12/5 سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 106]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 19 گ (70 پ - 88 ر)، اندازه: 19×12/5 سم [مؤید: 3 - 231]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ کا: جمال الدین حسین بن مرتضی حسینی، بی تاب افتادگی: انجام [تراثنا: س 2 ش 4 - 61]
خط: نسخ، كا: مسافر، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 34 گ (2 ر - 35 پ)، اندازه: 20×15 سم [ف: 2 - 39]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 256]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 40 گ (29 پ - 68 پ)، اندازه: 20×10 سم [ف: 1 - 133]
آغاز: سواه و غیره الصادر باختياره ... فهذا الكتاب للشيخ الامام ... اثير الدين الابهری؛ انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 33 گ، 13 و 14 سطر (19×6)، اندازه: 21×15/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1783]
بی کا، بیتا [د. ث. مجلس]
بی کا، بیتا [د. ث. مجلس]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: گالینگور آبی، اندازه: 20×13 سم [ف: - 278]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 39 گ (233 ر - 271 ر)، اندازه: 19×10 سم [ف: 2 - 366]
آغاز: برابر؛ انجام: و الوسط ما يقترن بقولنا لانه حين يقال كذا و كذا و الجدل اه من الاصطلاحات
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 4 گ (131 پ - 134 پ)، اندازه: 14/5×19 سم [ف: - 725]
آغاز: للمنطقيين اصطلاحات يجب استحضارها للمبتدي اذا اراد ان يشرع في شيء من العلوم منها ايساغوجی؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قره جی داغی، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 24 گ (2 - 25 پ)، 16 و 17 سطر (6/5×13/5)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 16 - 341]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با نشان های «محیی الدین»، «عبدالرحیم»، «بردعی»، «مطول»، «یوسف»، «احمد»، «شرح مطالع»، «فناری»، «چالق»، «قره باغی»؛ 27 ص (90-116) [ف: 11 - 385]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ جا: مدرسه ملا صدرالدين؛ کاغذ: ترمه، جلد: ابره کاغذی، 46 ص (186-231)، 13 سطر (7×13/5)، اندازه: 21×15 سم [ف: 7 - 221]
آغاز: فانه يدل على الحيوان الناطق؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، کا: محمد تقی بن ابراهيم شاه کرمانشاهی، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: حاج شیخ جلال ایت اللهی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 42 گ (1-42)، اندازه: 13×10 سم [ف: 4 – 1323]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ 15 ص (130-144) [ف: - 245]
آغاز: برابر
انجام: قد فرغت عن تسوید هذا ... سنة سبعين و الف ...
بی کا، بی تا؛ اندازه: 13×8 سم [ف: 3 - 871]
آغاز: ان للمنطقين اصطلاحان؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 300 گ، 10 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 1- 139]
انجام: من هاتين المقدمتين اللتين أولاهما متصد ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 17 گ (108 پ - 92 پ) [ف: 13 - 158]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج سبز، 7 گ (31 پ - 37 ر)، اندازه: 25×17 سم [ف: 17 - 106]
آغاز: برابر انجام: و الخطابة مؤلفة من مقدمات مقبوله من شخص معين او مظنونه و الشعر قياس مؤلف من مقدمات ينبسط منها النفس او ينقبض و المغالطة مؤلفة من مقدمات يشبه بالحق و المشهورات قياس مؤلف من مقدمات و همية كاذبه و العمدة هي البرهان لا غير
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ یادداشت در اول کتاب به تاریخ 1163؛ تملک: ابراهيم بن سید علیرضا حسینی تبریزی؛ جلد: مقوا، 38 گ، 11 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ - 3 - 1160]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان كانت منفصله فاستثناء عين احد الجزئين ينتج يقتضي الإخر و الاستثناء يقتض احدهما ينتج عين الإخر قياس مؤلف من مقدمات يقينيه لاينتاج اليقين اقسام كقولنا الواحد نصف الاثنين و الكل اعظم من الجزء و مشاهدات كقولنا
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مهر: «مهدی بن باقر الحسینی 1202» (مربع)؛ جلد: مقوا، 7 گ، 10 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ - 3 - 1160]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ با تاریخ 1344 ق در یادداشت های برگ آخر؛ جلد: تیماج سیاه، 46 گ، 11 سطر، اندازه: 22×18 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 26 گ، 17 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف مخ - 3 - 1159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 14 گ، 18 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن علاء الدین سیاکل رودی، بی تا، جلد: گالینگور قهوه ای، 41 گ، 11 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 5 - 2419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 39 گ، 12 سطر، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 5 - 2418]
آغاز: برابر؛ انجام: او مركب من مقدمات وهمية كاذبة و الغلط اما من جهة
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ 17 گ، 16 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف مخ - 1 - 279]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 10×19 سم
[ف: - 354]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: على بن محمود صابونچی، بی تا؛ واقف: سید علی نقی اصفهانی، شهریور 1308؛ 89 گ، 6 سطر، اندازه: 18 × 22 سم [ف: 4 - 383]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبد اللّه مولای» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25 گ (126 پ - 150 پ)، 18 سطر، اندازه: 13 × 23 سم [ف: 3 - 179]
خط: نستعلیق، کا: عبد الحمید بن ملا محمد واعظ، بی تا؛ جلد: تیماج قرمز، 11 گ (158 ر - 168 پ)، اندازه: 15 × 22 سم [ف: 6 - 6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 8 گ، 27 سطر، اندازه: 13 × 19 سم [ف: 11 - 474]
š.-ul-īsāgūjī = š.-ul-fawaid-il-fanārīya
احمد بن محمد بن خضر، 706 - 785 قمری
ahmad ebn-e mohammad ebn-e xazer (1307 - 1384)
وابسته به: شرح الایساغوجی = الفوائد الفناریة على الرسالة الاثیریة؛ فناری، محمد بن حمزه (751 - 834)
حاشیه با عناوین «قوله - قوله» بر شرح شمس الدین محمد فناری بر رساله «ایساغوجی» اثیر الدین ابهری است. به گفته چلبی این حاشیه از بهترین و دقیق ترین حواشی شرح فناری می باشد.
آغاز: بسمله. حمداً لك على ما منحت به على من معارف و الافاضل و شكراً لك على ما من له من ذوارف
انجام: العمده فی البرهان جعلنا اللّه تعالى الواصلین الى الغیر العمده فی البرهان جعلنا اللّه تعالى الواصلین الى الغیر السامعین و رزقنا معانیه تمت
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: سید بن حاجی جبرئیل، تا: 1097 - 1098 ق، جا: در قیره بیلوه از ناحیه بانه، نزد شیخ شمس الدین؛ جلد: تیماج قهوه ای، 200 گ، اندازه: 14/5 × 20 سم [ف: 51 - 177]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: علی بن حسین، تا: قرن 12، جا: بلده اکیل مدرسه اسفل؛ محشی با رمز «منه»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 40 گ، 16 سطر، اندازه: 14/5 × 20 سم [اهدائی رهبر: 5 - 322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابراهیم بن محمود، تا: قرن 13؛ از روی نسخه تحریر محرم 1079 استنساخ شده، مصحح، محشی با رمز «صح، عبد الرحیم»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 41 گ، 20 سطر، اندازه: 15 × 21/3 سم [اهدائی رهبر: 5 - 323]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: احمد کزانی، تا: 1288 ق، جا: سقز؛ مصحح، محشی با رمز «منه»؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا، 37 گ، 11 سطر، اندازه: 17/5 × 23 سم [اهدائی رهبر: 5 - 323]
š.-ul-īsāgūjī
جرجانی، علی بن محمد 740 - 816 قمری
jorjānī, alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
اهدا به: امیر محمد قلاون شاه
شرح توضیحی مختصری است با عناوین «قال - اقول» بر رساله «ایساغوجی» اثیر الدین ابهری. در بیش تر فهارس نا شناس آمده و در انتساب آن به جرجانی تردید است و ذکر انتساب به استناد فهرست آستان قدس (202/24) است.
آغاز: بسمله الحمد لله الذی جعل منطق الانسان مظهر المعلومات و یسر له طرقا لتحصیل المجهولات و الصلاة على رسوله محمد المبعوث با الحجج و البینات... اقول الحمد معناه على ما ذهب الیه المحققون هو الثناء و النداء على الجهل من نعمة و غیرها
انجام: لكونه مركبا من الیقینیات المنتجة للیقین و ما عداه توابع و لواحق له الوارد بان و شرحه فی هذا الكتاب
[دنا 482/6 - 483 (7 نسخه)؛ كشف الظنون 208/1 که در آن نیز مؤلف ذكر نشده]
شرح و حواشی:
1 - العنایتیة = حاشیة شرح الایساغوجی؛ عنایت اللّه بن محمد بن عبد الكریم
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس مانده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 جمادی
الاول 824 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48 گ (79 پ - 126 پ)، اندازه: 9 × 17/5 سم [ف: 20 - 138]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس مانده؛ خط: نسخ کا عبد القادر بن ابوبكر بن عمر حضرتی، تا: چهار شنبه آخر جمادی الثانی 902 ق؛ جلد: مقوا، آبی، 30 گ (60 پ - 90)، 10 سطر، اندازه: 12 × 18 سم [ف: 1 - 263]
آغاز: برابر؛ انجام: و منها الخطابة و هی القیاس المركب من مقدمات مقبولة... كالقضایا الماخوذة من الانبیاء و الاولیاء و العلماء... كل من یطوف
خط: نستعلیق، کا: محمد بن اسكندر، تا: 963 ق؛ افتادگی: انجام؛ واقف: شیخ عبد اللّه مجتهد پور، مرداد 1362؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 23 گ، 18 سطر، اندازه: 10 × 15/5 سم [ف: 24 - 201]
آغاز: برابر؛ انجام: فالفساد من جهة الصورة لعدم تكرار الواسطة او من جهة.
توضیح: نام مؤلف از آغاز و نام کتاب معلوم گردید؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1139 ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج نخودی، 111 گ (16 - 126)، 7 سطر، اندازه: 11 × 17 سم [اوراق عتیق: 2 - 364]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده است، اهداء به غیاث الاسلام شده؛ خط: نسخ، کا: میان صدر الدین، تا: شوال 1255 ق؛ جلد: گالینگور، 31 گ، 15 سطر (9 × 18)، اندازه: 15/5 × 26/5 سم [ف: 51 - 162]
آغاز و انجام: برابر؛ انجامه: تمت هذه النسخه المیمونه المسمى بمیر شرح ایساغوجی بید حقیر فقیر تراب اقدام اهل العلم روح اللّه... فی سنه 1310 من هجره النبی علیه الصلوة و السلام.
خط: نسخ بد خط، کا: روح اللّه، تا: 1310 ق؛ مصحح، محشی با امضای شرح مطالع، 12 ع، 12 مولوی و...؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 38 گ (17 پ - 54 پ)، 11 - 13 سطر (12/5 × 18)، اندازه: 18 × 23 سم [رایانه]
بی کا، بی تا [د. ث. مجلس]
احتمالا از میر سید شریف؛ بی کا، بی تا [د. ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست نا شناس مانده؛ خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، بی تا؛ واقف: فهرستی؛ 26 گ، اندازه: 17 × 20 سم [ف: 4 - 383]
š.-ul-īsāgūjī = al-fawāid-ul-fanārīya ala-r-r.-il-atīrūya
فناری، محمد بن حمزه، 751 - 834 قمری
Fanārī, mohammad ebn-e hamze (1351 - 1431)
وابسته به: ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
شرح مزجی مختصری است بر رساله «ایساغوجی» اثیر الدین ابھری که به تصریح مؤلف این شرح در یک روز نگاشته شده؛ مشتمل بر چهار «باب»: 1. الایساغوجی (الكلیات الخمس)؛ 2. مقاصد التصورات؛ 3.مبادى التصدیقات؛ 4. مقاصد التصدیقات.
آغاز: حمداً لك اللّهم على ما لخصت لى من منح عوارف الافاضل و خلصتنی من محن عواصف الفضائل...
انجام: و العمدة اى المعتمد علیه هو البرهان لا غیر لان تحصیل العقاید الحقة و تبدیل العقیدة الباطلة لیس الا به و لكن هذا آخر الرسالة فی المنطق ختم اللّه تعالى اعمالنا بالعقاند الحقة و زوال العقیدة الباطلة و حشرنا فی زمرة السعداء و الصالحین و بوانا فی اعلى علیین مع النبیین و المرسلین و صلى اللّه على محمد و آله اجمعین المعصومین تمت الرسالة الموسومة بالفناری فی علم المیزان...
چاپ: اسلامبول: 1305 ق
[دنا 483/6 - 485 (71 نسخه)؛ کشف الظنون 207/1؛ الذریعه 354/16 و 63/13؛ ریحانة الادب 355/4 و 229/3؛ الاوقاف العامة موصل 95/2 و 123/2 و 132/2 و 244/2]
شرح و حواشی:
1- شرح الایساغوجی = شرح الفوائد الفناریة؛ احمد بن محمد بن خضر (706 - 785)
2- الفوائد البرهانیة فی تحقیق الفوائد الفناریة = الفراید البرهانیة فی تحقیق الفوائد الفناریة؛ برهان الدین بن كمال الدین حمید (- 9)
3- حاشیة الفوائد الفناریة = حاشیة شرح ایساغوجی = حاشیة قول احمد عمری، احمد بن محمد (- 950)
4- جهة الوحدة بین المتعلمین = حاشیة شرح الفنارى = حاشیة جهة الوحدة؛ شروانی، محمد امین بن صدر الدین (- 1036)
5- حاشیة حاشیة الفوائد الفناریة؛ كردی حسین آبادی، عبد اللّه بن حیدر (- 1107)
6- حاشیة الفوائد الفناریة؛ کردی حسین آبادی، عبد اللّه بن حیدر (- 1107)
7- منشآت آدنوی، موسی بن مصطفی (- 12)
8- حاشیة جهة الوحدة؛ کردی، محمود بن حیدر
9- حاشیة قول احمد؛ ماورانی، عبد اللّه بن حیدر
10- حاشیة حاشیة شرح ایساغوجی بیتکاری
11- حاشیة الفوائد الفناریة
12- حاشیة شرح الایساغوجی للفناری (2 عنوان)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، کا: عبد الحسین بن عبد العزیز رازی، تا: سلخ ربیع الثانی 859 ق؛ محشی؛ واقف: محمد ایرانی مجرد، بهمن 1350؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 21 گ، 15 سطر، اندازه: 13 × 17/5 سم [ف: 24 - 204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد سیف اللّه بن مصلح الدین رومی، تا: 882 ق؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 18 ص (22 پ - 39 پ)، 17 سطر (6 × 12)، اندازه: 11 × 18/5 سم [ف: 17 - 58]
خط: نسخ، کا: علی بن محمد بن... حنفی، تا: 16 صفر 896 ق؛ مصحح، با امضای بلاغ، محشی؛ جلد: تیماج عنابی، 23 گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 1 - 146]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 347
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 903]
آغاز: برابر؛ انجام: و بؤانا فی اعلى علیین مع النبیین و المرسلین و صلى اللّه على سیدنا محمد و آله اجمعین
خط: نستعلیق، کا: کمال بن بهاء الدین، تا: 899 ق؛ محشی؛ واقف: نائینی؛ 25 گ، 14 و 15 سطر، اندازه: 13 × 19 سم [ف: 4 - 383]
آغاز: برابر؛ انجام: و اذا انتهى التفسیر الالفاظ صلبیة فلیس للسائل المطاوعة فی طلب توضیحها من المدضر و المعلل تمت.
خط: نسخ، کا: حسین بن محمود بن عبد اللّه، تا: قرن 10؛ جلد: ساغری مشکی، 32 گ، 12 سطر، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 5 - 2421]
آغاز: المنطق علم یبحث فیه عن الاعراض الذاتیة للتصورات و التصدیقات من حیث نفعها؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 902 ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی به امضای «برهان»، «بردعی» و... به نقل از کتب؛ جلد: مقوا آبی، 58 گ (2 ر - 59 پ)، 10 سطر، اندازه: 12 × 18 سم [ف: 1 - 262]
آغاز:... فان قید یفوله فی ذاته فمعنى الممیز الذاتی و ان قید بقوله فی عرضه فمعنى الممیز العرضى؛ انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد بن على جبلی، تا: 18 ربیع الثانی 917 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملك: ابن احمد بن ابی ابراهیم ابو سعید؛ مهر: «عبده علی رضا» (بیضی)، «... محمد»؛ کاغذ: فرنگی؛ 51 گ، 9 سطر (4 × 9)، اندازه: 11 × 16 سم [ف: 35 - 227]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كا: یوسف بن ابراهیم بن حسین بن كاكور برزنجی، تا: قرن 11؛ 29 گ (32 پ - 60 ر) [ف: 2 - 148]
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، 18 گ (17 پ - 34 پ)، ابعاد متن: 9 × 16، اندازه: 16 × 22 سم [ف: 17 - 488]
خط: نستعلیق ترک، کا: ابراهیم بن ملا عبد اللّه، تا: قرن 11، جا: بیلو؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: مشکی، 22 گ (1 پ - 22 ر)، 15 سطر (7 × 14)، اندازه: 15 × 21/5 سم [ف: 8 - 237]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1023 ق، جلد: تیماج یشمی، 51 گ، اندازه: 13 × 20 سم [ف: 32 - 333]
خط: تعلیق، کا: ادهم بن قاضی بیک هر آبادی خلخالی، تا: 1025 ق؛ جلد: تیماج، 19 سطر (5 × 13/5)، اندازه: 11 × 19/5 سم [ف: 3 - 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن سیدی بن سید احمد مسکری از روستای لکی، تا: 1026 ق؛ حاشیه ها با نشانه «شرح، برهان»؛ 48 گ (57 پ - 104)[ف: 5 - 386]
آغاز:... و لما اراد المصنف ان یلمح الى كل من هذه الابواب تسهیلاً على من یرید الشروع فی العلوم من الطلاب رتب الابواب على وفق ما اشرنا الیه فصار تقدیم مباحث ایساغوجی؛ انجام: برابر خطبه را ندارد؛ خط: نستعلیق، بی کا تا: 1027 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور سبز، 34 گ (11 ر - 44 ر)، 12 سطر، اندازه: 13 × 21 سم [ف مخ - 3 - 1161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: عبد الصمد بن محمد خراسانی، تا: 1035 ق؛ محشی با نشان های «س قدس سره»، «شرح مروی»، «رحمه اللّه»، «شرح شمسیه»، «حاشیه عماد رحمه اللّه»، «حاشیه ملا برهان»، «شرح تجرید»، «شرح طوالع»، «شرح مطالع»، «سعدیه» دارد؛ مهر: «ابو المعالى الحسینی» (چهار گوش)با تاریخ 1023 ق؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، نخودی، جلد: مقوایی، 31 گ (1 پ - 31 ر)، 17 سطر (7 × 15)، اندازه: 12 × 20 سم [ف: 11 - 755]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: شعبان 1036 ق؛ مهر: «صدر الدین محمد
بن عبد الباقی الفیضی» (بیضی)؛ مجدول، محشی؛ 39 گ، 16 سطر، اندازه: 8 × 19 سم [ف مخ - 3 - 1161]
آغاز: بالاقتضاء لا عدمه فی نفس الامر فلایرد ما یقال؛ انجام: برابر تذکر: نام کتاب و مؤلف به قرینه انجام نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، کا: خضر بن عباسی مذحجی حایری، تا: 1039 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 13 و 15 سطر (7 × 11/5)، اندازه: 14 × 20 سم [ف: - 119]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1044 ق؛ مغلوط می باشد؛ کاغذ: استانبولی نباتی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 45 گ، 10 سطر، اندازه: 11 × 19 سم [ف: 1 - 325]
خط: نسخ تحریری، کا: عبد اللّه بن شمس الدین بن یوسف بن سلیمان بن سیف الدین، تا: رمضان 1045 ق، جا: قریه بوکر؛ محشی؛ 41 گ (61 ر - 101 پ)[ف: 3 - 184]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مصطفى بن حسن بن خلیف قاسم، تا: 1050 ق، جا: قریه چانیکان؛ مصحح، محشی، یادداشت مطالعه نسخه از محمود بن احمد بن الشریف فی خدمت سید ملا عبد الرحمن؛ مهر: «عبده الراجی محمد»، «یاتی من بعدی اسمه احمد 1188 ه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110 ص، 9 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 47/2 - 98]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 2 شعبان 1052 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 16 سطر، اندازه: 12 × 18 سم [ف: - 229]
آغاز: عرضیت تتبع الجهة الاولى
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1060 ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ 26 گ (1 ر - 26 پ)[ف: 3 - 184]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1063 ق؛ 30 گ (1 - 30)، 15 سطر، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 5 - 2421]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1074 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 29 گ (31 پ - 59 ر)، 15 سطر (5 × 13)، اندازه: 10 × 19 سم [ف: 8 - 219]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابراهیم بن محمود، تا: اواخر ذیقعده 1078 ق؛ جلد: چرم قرمز، 16 گ (7 پ - 22 پ)، 17 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [مؤید: 2 - 54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن محمود حدیثی، تا: سه شنبه اواخر صفر 1079 ق؛ محشی به حواشی «قول احمد» و غیره؛ واقف: سید محمد باقر موسوی، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماجی مشکی، 17 گ، 21 سطر، اندازه: 13 × 21/5 سم [ف: 24 - 204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1079 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، ابعاد متن: 6 × 13، اندازه: 10 × 19 سم [ف: 3 - 886]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1087 ق؛ 38 گ (1 - 38)[ف: 3 - 88]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد اللّه بن خالد، تا: شنبه 13 جمادی الثانی 1090 ق؛ جلد: تیماج نارنج، 33 ص (1 - 33)، 15 و 31 سطر، اندازه: 18 × 26/5 سم [ف: 24/3 - 43]
خط: نستعلیق تحریری، كا: یوسف بن اسکندر، تا: 1092 ق؛ محشى؛ 32 گ (85 پ - 116 پ)[ف: 3 - 184]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهیم بن محمد، تا: 1094 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر (6 × 14)[ف: 2 - 466]
آغاز: او یزید علیه بانتعم الاسم و الفعل و منها دخول التنوین باقسامه الاتنوین الترنم و سیجیء فی آخر الكتاب انشاء اللّه تعالی تعریفه؛ انجام: نحو كل رجل الازیداً جائنی و له على عشرة الا درهماً و انما یصار عند وجود هذه الشرط الى حمل الا على غیر تعذر الاستثناء
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی به نقل از شروح دیگر کافیه؛ جلد: مقوا، 46 گ، 13 سطر، اندازه: 12 × 19 سم [ف: 5 - 2421]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن نوری، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «برهان»؛ کاغذ: فرنگی، 12 سطر (8 × 12/5)، اندازه: 16 × 20/5 سم [ف: - 260]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان معناه شئ له النطق و نحوه لم یكن حداً
لان الشیئیة...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ تملك: خاندان فیض کاشانی؛ کاغذ: فرنگی، 12 گ (1 - 12)، 13 سطر، اندازه: 5 × 12 سم [ف: 34 - 213]
آغاز و انجام: برابر
كا: عبد اللّه بن محمد پالوی، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 57 ص (129 - 185)، 13 و 23 سطر، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 10 - 1817]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 21 گ، 20 سطر، اندازه: 15/5 × 21 سم [اهدائی رهبر: 5 - 357]
کا: تنكوریوش، تا: 1101 ق؛ محشی [اوراق عتیق: 1 - 254]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد طاهر بن محمد باقر نجار، تا: 1106 ق؛ 35 گ (2 پ - 35 ر)، 14 سطر [ف: - 241]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهار شنبه ذیقعده 1107 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 49 گ، 11 سطر، اندازه: 12 × 20 سم [ف: 16 - 342]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد امانت بن ملا احمد بن حاج محمد، تا: 30 جمادی الثانی 1113 ق، جا: مدرسه مولانا ابو بکر واقع در قریه مكنیه (كذا)؛ محشی، ضمیمه: تعلیقی است (ضمن 7 صفحه)بر این رساله از شخصی به نام زین الدین، آغاز آن: «اما بعد فهذه تعلیقات علقتها بالمبحث المتداول بین المحصلین الموسوم بجهة الوحدة»، و نیز ضمن 7 صفحه حاشیه بر این رساله از شخصی بنام عبد الرحمن، آغاز آن: «قوله و خلاصة الكلام الخ یعنی ان قوله اعلم الى قوله»؛ واقف: حسین کی استوان؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 33 گ، 15 سطر، اندازه: 15/5 × 22 سم [ف: 11 - 474]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كا: عبد القادر بن آخوند بیک احمد بن شیخ عبد الواحد، تا: حدود 1114 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سبز، 45 گ (33 ر - 77 ر)، اندازه: 11 × 20/5 سم [ف: 32 - 188]
خط: نسخ، كا: محمد بن احمد، تا: ربیع الاول 1117 ق، جا: دهار مدرسه قویل؛ محشی با نشان «سعد اللّه، برهان الدین، سید شریف، شرح، ق، مفصل، حاشیه، ح ر، برق، محی الدین، بردعی، شهر و سی، شرح شمسیه، مطارح، الافكار، یوسف، مطالع، شقائق النعمان، طوالع»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 30 گ (33 پ - 62 پ)، 13 سطر (7 × 14/5)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: - 247]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: نبی بن اسحق بن محمد او جکی سفلی، تا: 1119 ق؛ مهر: «ماشا اللّه لا حول و لا قوة الا باللّه العلى العظیم»؛ جلد: تیماج مشکی، 11 سطر (4 × 11)، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 2 - 579]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، کا: مصطفی بن فضل اللّه بن سلطان، تا: 1124 ق، جا: قریه بار خال به ناحیه پنکوک تور توم به قرب ارض روم تابع آخسنجه؛ جلد: میشن قهوه ای مذهب، 30 ص (24 - 53)، 21 سطر، اندازه: 10/5 × 20 سم [ف: 47/2 - 114]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1131 ق؛ مصحح، محشی به نقل از شرح شمسیه، شرح مواقف و...؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی آبی، 31 گ، 15 سطر (6 × 14)، اندازه: 17 × 22 سم [ف: 30 - 118]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسن بن حسین بن حسن یازیجی، تا: 1133 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 33 گ، 11 سطر، اندازه: 16 × 21/5 سم [ف: 24 - 202]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1192 ق؛ محشی؛ واقف: شهریور 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 21 گ، 17 سطر، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 24 - 204]
كا: محمد باقر (كطكر بوقد)سیاوشانی، تا: آخر ذیقعده 1193 ق؛ کاغذ: سپاهانی، 19 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 217]
آغاز: الحمد لله الذی لا مانع لعطائه و لامعارض لقضائه و لا مناقض الانشائه و الصلوة على سید انبیائه و سند اصفیائه و على اله و اصحابه ادله اولیائه و بعد؛ انجام: هذا الذی ذكرناه من وظایف المتخاصمین و آداب المناظرة غایة ما یراد فی هذا الباب ای فی آداب البحث اذ لا مزید علیه فی تقریر القواعد و تحریر الاصول
تذکر: آغاز و انجام نسخه با شرح آداب المناظرة فاضل کاشی منطبق است!؛ خط: نسخ، كا: احمد ولد حاجی امیر خان ولد حاجی اورد خان سعدانی، تا: محرم 1199 ق؛ جلد: گالینگور سبز، 5 گ، اندازه: 16 × 22 سم [ف مخ - 3 - 1161]
آغاز: وحدة حقیقیة او اعتباریة وجهة وحدة عرضیة تتبع الجهة الاولى؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا، 27 گ، 15 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 24 - 205]
خط: نسخ، کا: قاسم ولدى امام ویردی، تا: قرن 13؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 38 گ، 11 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 27 - 306]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، کا: ابراهیم ادهم بن عثمان بوسنوی، تا: اوایل قرن 13؛ مصحح، محشی، مجدول؛ کاغذ: فرنگی سفید، 26 گ (7 پ - 32 ر)، 17 سطر، اندازه: 7/5 × 12 سم [ف: 40/2 - 60]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابراهیم بن محمود، تا: قرن 13؛ از روی نسخه تحریر ذیقعده 1078، محشی، مصحح با رمز «برهان» «صح»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 16 گ، 20 سطر، اندازه: 15 × 21/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 358]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دو شنبه از ماه رمضان (گویا قرن 13)؛ اهدایی: واعظ تهرانی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 36 گ (268 پ - 303 پ)، 17 سطر، اندازه: 14 × 21 سم [اوراق عتیق: 2 - 474]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1201 ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32 گ، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 2 - 167]
خط: نسخ تحریری، کا: موسى بن عبد اللّه بن محمد صالح کلاشی ابوبکری، تا: رمضان 1208 ق؛ محشی با نشان «عبد اللّه الكلاشی» و «موسی الکلاشی»؛ 51 گ (4 ر - 54 پ)[ف: 3 - 184]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1211 ق [ف: - 105]
خط: نسخ تحریری، کا: محمد بن عبد اللّه، تا: ذیقعده 1233 ق؛ محشی؛ 37 گ (13 پ - 49 پ)[ف: 3 - 184]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: پنج شنبه 12 ذیحجه 1243 ق؛ مهر: «عبد الملك الوهاب محمد جعفر» (چهار گوشه)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 21 سطر (7 × 13/5)، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 4 - 2072]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم بن محمد كریم ورنو سفادرانی، تا: 1245 ق؛ 25 گ (132 پ - 156 پ)[سه کتاب خانه اصفهان: ف: - 64]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: میر ابو الحسن بن سید محمد بن سید پیر محمد شماحنی، تا: 8 رمضان 1273 ق؛ محشی به حواشی «عباس حسینی» و غیره؛ واقف: توسط آقای تقدیسی، مرداد 1353؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 34 گ، 12 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [ف: 24 - 203]
آغاز: برابر
از اول تا آخر؛ خط: تحریری، کا: محمد بن ملا مصطفى بن ملا محمود بن ملا حسین بن ملا طه بن ملا مقصود الكلا وقطى قریة و الشوانی عشیرة و الاشعرى عقیدة و الشافعی مذهبا، تا: 1283 ق؛ 25 گ (32 - 56)، 14 سطر، اندازه: 15 × 22 سم [ف: 5 - 2421]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: احمد کلنی، تا: سه شنبه 21 ذیقعده 1289 ق؛ مصحح، محشی به امضا های «منه» و «حسن الچوری» و «پینجوینی» و «گلنبوی» و «برهان ره» و «عباس» و «یوسف» و «عبد اللّه یزدی» و «عباس احمدی» و «عباس» و «قزلجی مدظله» و «میر ابو الفتح» و «شروینی» و «حسین خلخالی» و «جمال الدین» و «احمد بن حیدر» و «زیباری» و «ق» و «کنز» و «جامی» و...؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 18 گ (1 ر - 18 پ)، اندازه: 15 × 22 سم [ف: 20 - 359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: اسماعیل بن سید محمد برزنجی، تا: 1299 ق، جا: سلیمانیه مدرسه شیخ محمد بن سید عبد الرحیم؛ محشی، در پایان فایده کوتاهی در اجزاء قضیه. آغاز: «بسمله اعلم ان اجزاء القضیة عند المتاخرین اربعة الموضوع و المحمول و»؛ جلد: مقوا با روکش پارچه، 34 گ، 15 سطر، اندازه: 16 × 21/5 سم [ف: 5 - 2421]
آغاز: برابر؛ انجام: اذ لا مزید علیها فی تقریر القواعد و الاصول.
خط: نسخ، کا: مهدی، تا: 1302 ق؛ جلد: مقوایی با تیماج قهوه ای، 64 گ، اندازه: 11 × 18 سم [ف: 3 - 910]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: غفور سلیمانی، تا: یک شنبه 19 رمضان 1304 ق،
جا: بانه مدرسه ملا عبد الرحمن؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 26 گ (1 پ - 26 ر)، 9 - 12 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 12 - 6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد بن ملا سعد اللّه بن ملا میرزا بن ملا رمضان بن ملا میرزای دولابی، تا: دو شنبه 6 صفر 1305 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 109 گ، اندازه: 17 × 21/5 سم [ف: 51 - 109]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا:صالح بن عبد الغفار، تا: 1309 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 171 ص، 9 و 10 سطر، اندازه: 12/5 × 17 سم [ف: 2 - 173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الخالق، تا: 1310 ق؛ محشی؛ جلد: مقوا، 28 گ، 15 سطر، اندازه: 17 × 22 سم [ف: 5 - 2420]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: یحیى بن عبد الحمید، تا: جمادی الثانی 1310 ق؛ محشی؛ 17 گ، 14 سطر، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 5 - 2421]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 10 × 19 سم [ف: - 354]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی با رمز «منه رحمه اللّه»؛ کاغذ: فرنگی و نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 41 گ، 12 سطر (5 × 11)، اندازه: 10 × 19 سم [ف: 1 - 398]73. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:12728
آغاز: وحدة حقیقیة او اعتباریة وجهة عرضیة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ ضمیمه: ضمن 13 صفحه رساله در منطق، آغاز: «اللفظ الدال بالوضع یدل على تمام ما وضع له بالمطابقة»، انجام: «و المغالطة قیاس مؤلف من مقدمات كاذبة بشبهته بالحق»؛ واقف: حسین کی استوان؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 34 گ، 15 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 11 - 475]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ مهر: «اعبد اللّه مولای» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 گ (83 پ - 105 پ)، 18 سطر، اندازه: 13 × 23 سم [ف: 3 - 178]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی از «سید شریف» و «برهان» و عبد اللّه بن ملا عیسی طایی، به تاریخ های 1239 تا 1243 درج شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 20 گ، 15 سطر، اندازه: 16 × 22 سم [ف مخ - 1 - 360]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 26 گ، 13 سطر، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 5 - 2421]
آغاز: كالحساس و النامی؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق بدون نقطه، كا: بن عابد، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: حاج ماشاء اللّه سلامتی؛ کاغذ: اصفهانی، 26 گ، 15 سطر (5/5 × 10)[ف: 5 - 1583]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 30 گ (99 ر - 128 پ)، اندازه: 15/5 × 22 سم [ف: 4 - 228]
آغاز: برابر؛ انجام: و الا فعقلیه كد لاله العالم على الصانع.
تا آخر باب دلالت در منطق را حاوی است؛ بی کا، بی تا، جا: مدرسه ملا صدر الدین؛ کاغذ: ترمه، جلد: ابره کاغذی مقوایی، 5 ص (275 - 279)، 13 سطر (7 × 13/5)، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 7 - 223]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 25 گ (97 پ - 121 پ)، اندازه: 13 × 19 سم [ف: 1 - 77]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای برهان الدین، مولا عبد الرحیم، سید قدس سره و...؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 27 گ (8 پ - 34 پ)، 16 سطر (5 × 14)، اندازه: 12/5 × 21 سم [ف: 18 - 296]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ بد خط، کا: نبی بن حسین، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای کاتب، یوسف، شهر وشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 26 گ (92 پ - 117 پ)، 14 و 15 سطر (7 × 13/5 و 1 × 9/5)، اندازه: 16/5 × 21/7 سم [ف: 19 - 28]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: چرم زرد، 61 گ (3 ر - 63 ر)، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 21 سم [مؤید: 2 - 134]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا با روکش کاغذی، 29 گ
(24 پ - 52)، 12 سطر، اندازه: 12 × 16 سم [ف: 2 - 243]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتاب خانه شخصی - قم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 60 ص (197 - 256)[عکسی ف: 3 - 324]
š.-ul-īsāgūjī = š.-e īsāqūjī
عماد الدین فارسی، عماد بن یحیی، ق 9 قمری
emād-od-dīn-e farsī, emad ebn-e yahya (- 15 c)
وابسته به ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فى المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
تاریخ تالیف: 840 ق یا 842 و یا 866 ق
نویسنده پس از آن که شمه ای در مناقب منطق می پردازد و می گوید هر که منطق نداند به علم او ثقه و اطمینانی نیست، سپس می گوید چون کتاب ایساغوجی اثیر الدین ابهری را نكو یافتم بر آن شدم که آن را شرح کنم و از صعوبت و اشکالش بكاهم. تاریخ تالیف این کتاب متفاوت آمده و تاریخ های 840 و 14 ربیع الثانی 842 ق و روز چهار شنبه 3 رمضان 866 ق در آن ها دیده می شود.
آغاز: نحمدک یا من بالحمد حقیق... اما بعد فیقول اقل عباد عماد بن یحیى بن على الفارسی... من احسن ما صنف فی هذا الفن كتاب ایساغوجی المنسوب الى الامام المحقق... اثیر الملة والدین الابهری و کثیر امادار فی خلدی ان اكتب ما یذلل مشكلاته الابیه... فشرحته بمیامن دولته شرحا جامعا... اعلم ان المنطقی من حیث انه منطقی لایبحث عن الالفاظ
انجام: لانه الموصل الى التصدیقات الكاملة التی وصلت الى قرینة ى الیقین و نختم كتابنا على الیقین جعلنا اللّه تعالى من اهل الیقین.
[الذریعة 116/13؛ دنا 685/6 (22 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی از شرح فناری و رومی و جز این ها و حاشیه هایی نیز به فارسی؛ جلد: تیماج مشکی، 42 ص (8 - 49)، 19 سطر، اندازه: 11 × 20/5 سم [ف: 10 - 2085]
تاریخ ختم تالیف در این نسخه 14 ربیع الثانی 842 ذکر شده؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن ابراهیم بن عیسی اوالی، تا: قرن 10؛ 19 گ (19 - 37)، اندازه: 10 × 15 سم [آینه پژوهش: سال 4 ش 22 - 103]
کا: علی بن ابراهیم بن حسین استر آبادی، تا: 934 ق، جا: کاظمین [ف: - 333]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 960 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 45 ص (1 - 45)، 19 سطر، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 1- 382]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 رمضان 975 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28 گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 27 - 310]
آغاز و انجام: برابر؛ قد وقع الفراغ من تالیفه یوم السبت رابع عشر من ربیع الآخر من شهور سنة اثنین و اربعین و ثمانیة»
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن عبد الرحیم النصاری، تا: 977 ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «حسین انصاری حسینی» (دایره)، «خسیت منی و انا من حسین» (مربع)؛ کاغذ: شرقی، 22 گ (118 - 139)، 18 سطر، اندازه: 5/5 × 11 سم [ف: 36 - 178]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: غالب بن سالم براقی حسنی و حسن بن غالب براق، تا: 981 ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 36 گ (12 پ - 47)، 13 سطر (7 × 11)، اندازه: 11/5 × 16/5 سم [ف: 14 - 124]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 985 ق؛ کاغذ: نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 29 گ، 17 سطر (7 × 12)، اندازه: 12 × 17/5 سم [ف: 1 - 360]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 463/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 65]
آغاز:... و ینقسم الى الكلى و الجزئی لانه اما ان یكون نفس تصور مفهومه... قال: و الكلی اما ذاتی و هو... اقول: الكلی ینقسم الى ذاتی و عرضی، لانه اما ان یكون داخلاً فی حقیقه؛ انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محب علی بن میر شفیع استر آبادی، تا: شعبان 987 ق، جا: سمنان؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «12 و محیی الدین»؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 41 گ (187 ر - 227 پ)، 15 سطر (5/5 × 9)، اندازه: 10 × 16 سم [ف: 36 - 565]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن پرزاد قراداغی، تا: قرن 11، جا: اردبیل؛ جلد: تیماج قهوه ای، 31 گ (77 پ - 107 پ)، 14 سطر، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 843]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملاً قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی و ترمه،
جلد: تیماج تریاکی، 22 ص (134 - 155)، 21 سطر (9 × 13/5)، اندازه: 14 × 19/5 سم [ف: 9 - 419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسن بن احمد حسینی، تا: محرم 1011 ق؛ مصحح؛ 28 گ (85 پ - 112 پ)، 15 سطر، اندازه: 9 × 15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 843]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قاسم ابن سلطان احمد قاسم، تا: 1032 ق؛ جلد: تیماج زرشکی، 120 گ، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 51 - 87]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 10 ذیقعده 1081 ق؛ مصحح؛ جلد: گالینگور سبز، 22 گ (27 پ - 48 پ)، 21 سطر، اندازه: 14 × 24 سم [ف مخ - 3 - 1162]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضا ابن محمد مفید، تا: 1088 ق؛ محشی؛ 49 گ (37 ر- 85 ر)، 12 سطر، اندازه: 8/5 × 16 سم [ف: - 61]
خط: نستعلیق ریز و خوش، کا: محمد شفیع بن یار علی، تا: 1089 ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج مشکی، قطع: رقعی [نشریه: 13 - 415]
خط: نسخ، كا: ناصر بن نور الدین محمد، تا: شوال 1101 ق [ف: 3 - 45]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: مجمد على بن محمد کشمیری، تا: جمعه 6 محرم 1101 ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 25 گ (40 پ - 64 ر)، 14 سطر، اندازه: 10 × 16/5 سم [ف: 36 - 560]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: محمد نصیر بن محمد اشرف نایینی، تا: 1107 ق؛ 33 گ (77 پ- 109 پ) [ف: 2 - 148]
آغاز و انجام: برابر
کا: محمد محسن، تا: 1110 ق [تراثنا، س 13 ش 2 و 3 - 351]
کا: جمال الدین حسین بن مرتضی حسینی، بی تا [تراثنا: س 2 ش 4 - 61]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 گ (35 پ - 57 پ)، 15 سطر، اندازه: 10 × 20 سم [ف: 38 - 431]
آغاز: برابر؛ انجام: ان كانت شمس طالعه فالارض مضیئه لان المستلزم یلزم للشی مستلزم لذلك الشیء و اما من.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: على بن محمد حسینی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا با روکش کاغذی مذهب، 33 گ، 14 سطر (6 × 12)، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 16 - 246]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما ذكر فی القیاس لیست قضیة بالفعل لانه طرف الشرطیة و لا حكم فی...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 16 گ (110 پ - 125 پ)، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 14 - 350]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 18 گ (16 - 33)، 19 سطر، اندازه: 12 × 18 سم [ف: 5 - 2418]
Š.-ul īsāgūjī
گلنبوی، اسماعیل بن مصطفی، - 1205 قمری
golnabavī esmāīl-e bn-e mostafā (- 1791)
وابسته به: ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
مشهد؛ میبدی؛ شماره نسخه: 105
تذکر: نام مؤلف با توجه به موارد مشابه کامل شد؛ خط: نسخ، كا: حسین، تا: آخر رجب 1303 ق، جا: اردبیل، به محضر شیخ عثمان وسوینی؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 55 گ، 16 سطر، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 1 - 98]
š.-ul īsāgājī = at-talīgāt-ul yawmīyya
سنبھلی، محمد حسن، ق 13 قمری
sonbohlī, mohammad hasan (- 19 c)
وابسته به: ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17117
آغاز: بسمله حامدین للحامد المحمود المحمد و مصلین على محموده محمد و آله و اصحابه الذین كل منهم لوجوه الفجار مسود... ثم نروم ان نعلق على المتن الشهیر بایساغوجی... شرحا ینجبر به المكسور من جروحهم؛ انجام: او لنوع عرضه الذاتی و لما قال المصنف و لكن هذا آخر الرساله نقول ولیكن هذا آخر شرحها بدءنا بالشرح غدوة عاشر... و قد وقعت اثناء التحریر فقرات و مشاغل عاقتنا عن اتمامها... و قد بقی اقل منه مبناه هذا التعلیقات تعلیقات یومیة على الرسالة المسمى بایساغوجی و آخر دعوانا... رب العالمین.
خط: نسخ تحریری، کا: محمد امین، تا: 14 جمادی الاول 1326 ق؛ محشی به نشان «منه» و ابو الوفا و غیره؛ جلد: مقوایی ابر و باد، 49 ص، 17 سطر، اندازه: 18 × 22 سم [ف: 47/2 - 20]
š.-ul īsāgūjī
علائی بخاری، محمد
alāī boxārī, mohammad
وابسته به: ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
شرح مزجی توضیحی است بر رساله «الایساغوجی» اثیر الدین ابهری مختصر و بنا به گفته شارح بدون تطویل و تعقید.
آغاز: الحمد لله المتقدس بجلال ذاته عن ان یدرک کهنه بالتصور و التصدیق الممجد بكمال صفاته عن ان یعرف حقیقته بالتفكر و التدقیق
انجام: و اعیان كنوز نتائج افكار المدققین، و الحمد لله رب العالمین...
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قرمز، 35 گ (106 پ - 140 پ)، اندازه: 12 × 17/5 سم [ف: 11 - 131]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج سرخ، 64 ص (122 - 185)، 18 سطر (6/5 × 12)، اندازه: 12 × 18/5 سم [ف: 8 - 364]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 250/2 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: 1 - 737]
Š.-ul-īsāgājī
وابسته به: ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
غیر همانند:
آغاز: ان ینتفع به و اندولی ذلک... قال نحمد اللّه اول الحمد معناه... هو الثناء؛ انجام: و لیكن هذا ما اوردناه فی شرح الكتاب بعون اللّه الملک الوهاب
شرح الایساغوجی (گویا)؛ خط: نسخ، كا: صمد بن خلیفه محمد، تا: 894 ق [ف: 5 - 304]
آغاز: الحمد لله الذی عجز عن احصاء مواهب كرمه منطق العلماء... اما بعد، فلما كان العلوم كثیرة، و اعمار المتعلمین قصیرة؛ انجام: و المغالطة قیاس مؤلف... عن العلوم و الدقایق، لانه لا یكون مستعد الدرک الحقایق. و الحمد لله على التوفیق و الاتمام، و الصلاة و السلام...
از ناشناسی که نام خود را در دیباچه نیاورده است. به نام سلطانی که از وی ستایش می کند ولی نام نمی برد. شرحی است حامل متن؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 10؛ 32 گ (140 پ - 171 پ)[ف: 3 - 184]
انجام: و ما عداه توابع و لواحق به و بكن هذا آخر ما اردنا فی شرح هذا الكتاب بعون اللّه الملک الوهاب و الحمد اللّه رب العالمین... اجمعین.
به قول است؛ خط: نستعلیق، کا: احمد بن ابراهیم بن عبد اللّه، تا: ربیع الاول 923 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 7 گ (79 ر - 85 پ)، 19 سطر (9 × 13)، اندازه: 13 × 20 سم [ف: 16 - 432]
نسخه اصل: از آقای فقیه زاده؛ بی کا، تا: قرن 11، 21 سطر [فیلمها ف:1 - 524]
بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 7 - 535]
آغاز: الحمد لله رب العالمین... اقول افتتح الكتاب بالحمد للابتداء بالتسمیة لانه اداء الواجب فیه شكر نعمائه واجب الحمد؛ انجام: كما یحكم بان كل موجود متحیز لانه یدرك ان كل ما هو مشاهد محسوس فهو متحیز و الغرض فی المغالطة تغلیط بالخصم و دفعه.
شرحی است متوسط و استدلالی با عناوین «قال، قول» بر ایساغوجی اثیر الدین ابهری؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1023 ق؛ واقف: ساجدی؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 15 × 21 سم [ف: - 185]
آغاز: تفاقم المصائب فی حسین و اوان... فشرحته شرحاً جامعاً لفوائد شریفة... ایساغوجی ای هذا باب ایساغوجی و هو لفظ یونانی؛ انجام: الموصل الى التصدیقات الكاملة التی وصلت الى
مرتبة الیقین و لنختم كتابنا على الیقین جعلنا اللّه تعالى من اهل الیقین و رفعنا لیحصل الحق المبین و صلی اللّه على محمد و آله اجمعین
خط: نسخ، كان عبد اللّه بن محمد حسن یزدی، تا: 1069 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی نرم، 24 گ، 21 سطر (6/5)، اندازه: 12/5 × 23/5 سم [ف: 5 - 1727]
آغاز: بسمله و به نستعین الحمد لله تعالى على افضاله و الصلوة و السلام على سیدنا محمد و آله و بعد فهذه شرح لطیف على المختصر المشهور بایساغوجی للعلامة اثیر الدین... قال المصنف بسمله ای اؤلف؛ انجام: هو البرهان لا غیر لا افهمه صیغة ضمیر الفصل بل تعریف الجزئین و انما كان العمدة هو البرهان لان یحصل العقاید الحقه وازاحة العقاید الباطلة لایتانی شیء منها الا به و اللّه سبحانه و تعالی اعلم
نسخه حاضر بالقول است و شارح شناخته نشد، انجام رساله شباهت دارد با شرح فناری؛ خط: نسخ، كا: عبد اللّه بن ابراهیم، تا: سه شنبه 23 شوال 1071 ق؛ جلد: تیماج سرخ، 32 گ، 19 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف مخ - 1 - 280]
آغاز: الحال جانحا الى ما اجنح الصواب الیه مقولا على الحق الصریح... السلطان ابو الفتح میر بوذاق بهادر خان... قال: الحمد لله رب العالمین الواجب وجوده اقول: لما رقاه اللّه خصیص المرتبة الهیولانیة الى ذروة التالیف و التصنیف؛ انجام: قال: و منها المغالطة و هی قیاس مرکب...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32 گ، 21 سطر [سه کتاب خانه اصفهان: ف: - 187]
آغاز: بسمله، حمدا لمن جعل علم المیزان وسیلة الى تصور وحدانیته و ذریعة الى التصدیق بما افاض علینا من زلال هدایته... اما بعد، فان الرسالة المسماة بایساغوجی... لما كانت مع صفر حجمها تشتمل على اصطلاحات لابد منها لكل مبتدا التمس منی؛ انجام: و ان كان غیر السمع فاما ان یحتاج العقل فی الجزم الى تكرار المشاهدة مرة بعد اخرى او لا یحتاج، فان احتاج فهی المجربات و ان لم یحتج فهى الحدسیات...
شارح در مقدمه آن گوید: برخی دوستان از من خواهش نمودند، شرحی بر آن بنگارم و معضلات و مجملات آن را تبیین و تفصیل نمایم، از این رو این شرح را ترتیب دادم. نام دقیق شرح و مؤلف آن مشخص نگردید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 12؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 24 گ (1 پ - 24 پ)، 17 سطر، اندازه: 8 × 15 سم [ف: 37 - 583]
شرح احتمالاً از حسام الدین کاتی (706 ق)، با حواشی متوسط در سراسر نسخه؛ كا: تنكوریوش، تا: 1101 ق [اوراق عتیق: 1 - 254]
آغاز: و آیات نصرته راسخة و ان الاوقح الى اوج القبول اوصل و ان الناس كالنتیجة تابع للآخر... قال نحمد اللّه على توفیقه الخ. اقول الحمد معناه على ما ذهب الیه المحققون؛ انجام: فیكون هو المقصد الاعلى و هو عند هم عبارة من المؤلف المعقول لكن قد یطلق.
شرحی است مزجی تحت عنوان: «قال - اقول». در برگ پنجم موجود آمده: «و اذا اردت الاطلاع على مراهم هذا الكلام فعلیک بحاشیتنا لشرح الشمسیته...» شارح این کتاب را به غیاث الاسلام و مغیث المسلمین الامیر بن الامیر میر احمد هدیه کرده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی، 13 سطر (9/5 × 14)، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 2 - 565]
بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: رقعی [د. ث. مجلس]
آغاز: ای الفصل بانه کلی یقال على الشیء... اقول قوله کلی لجنس... قال و اما العرى اما ان یمتنع انفکاکه عن الماهیة و هو العرض اللازم اولا یمتنع؛ انجام: قال المصنف العكس هو جعل الجزء الاول من القضیة... لكن یخرج عن التعریف المذكور.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1216 ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 8 گ (5 ر - 12 پ)، اندازه: 17 × 21 سم [ف: 9 - 358]
آغاز: علام معالیه مشرفه على الانعکاس در صفحه دوم اقول الحمد معناه على ما ذهب الیه المحققون هو الثناء و النداء؛ انجام: و ما عداه توابع و لواحق به و لیكن هذا آخر ما اوردنا فی شرح هذا الكتاب بعون اللّه تعالى اللّهم اغفر...
شارح شناخته نشده چون ناقص الاول است لكن آمده که شارح آن را به غیاث الاسلام و مغیث المسلمین الامیر بن الامیر میر احمد هدیه کرده است. جز شرح حسام الدین كاتی و شمس الدین محمد فناری است. مطالب تحت عنوان: «قال، اقول»، مثلا بعد از شرح مقدمه: «قال و المفرد اما کلی آه اقول: قد عرفت فیما سبق ان...» با خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1223 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فستقی، جلد: پارچه ای، 44 گ، 15 سطر (11 × 15/5)، اندازه: 17 × 20/5 سم [ف: - 487]
تذکر: در فهرست این کتاب را به اثیر الدین ابهری نسبت داده است ولی نام برده شرح ایساغوجی ندارد؛ خط: نسخ و نستعلیق، كان عبد الرحمن ابن عبد العلی نوری، تا: 1238 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 11 × 17 سم [ف: 1 - 442]
خط: نسخ، كا: افضل بن کربلایی نوروز على، تا: 18 صفر 1263 ق، جا: مشهد رضوی مدرسه عباس قلی خان؛ جلد: تیماج
مشکی، اندازه: 15/5 × 20 سم [ف: 2 - 69]
خط: نسخ، كا: محمد کاظم همدانی، تا: 1268 ق، جا: کربلا؛ قطع: بیاض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1406]
خط: نسخ، كا: محمد مومن بن محمد صادق دزفولی، تا: سه شنبه 2 ربیع الاول 1287 ق؛ قطع: بیاض رقعی [رشت و همدان: ف: 1401]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اندازه: 9 × 15 سم [ف: 3 - 45]
بی کا، بی تا [نشریه: 6 - 351]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 45 ص (64 - 108)[سنا: ف: 2 - 232]
آغاز:... ان اكتب ما یزیل مشكلاته الابیه و یوصل الطالبین الى مباحثة الحقیقة لكن یعوفین عن ذلك حوادث الایام و تعاقب سهام الالام؛ انجام: و كلیة الكبرى لانه لو لم یتحقق احدهما لتحقق الاختلاف الموجب [...]اما تحقق الاختلاف على تقدیر عدم الاختلاف فی الكیف...
شرح مزجی مختصری است بر رساله «ایساغوجی» اثیر الدین ابهری با توضیح مسائل مشکل آن و به احتمال زیاد از عماد الدین محمد فارسی باشد؛ خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور سبز، 22 گ (113 ر - 134 پ)، 12 سطر، اندازه: 13 × 20 سم [ف مخ - 3 - 1162]
شارح شناخته نشده، شرحی است تحت عنوان «قوله»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی؛ جلد: تیماج خرمایی، 34 گ، 11 سطر (4/5 × 11/5)، اندازه: 10 × 20 سم [ف: 1 - 399]
آغاز: بسمله. نحمد اللّه على توفیقه و نسا اللّه هدایة طریقه و نصلی على محمد و عترته اجمعین الطیبین الطاهرین؛ انجام: و ما عداه توابع و لو احق له و لكن هذا آخر ما اردنا فی شرح هذا الكتاب بعون الملک الوهاب - الیه المرجع و المآب و اللّه اعلم بالصواب تم.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: نخودی و شکری کلفت، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 49 گ، 10 سطر (5 × 11/5)، اندازه: 9/5 × 15/5 سم [ف: 2 - 239]
آغاز: آغاز پس از هر خطبه: فان كتاب الشیخ الامام قدوة الحكماء
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 11 سطر [نشریه: 5 - 68]
جز شروح معروف؛ بی کا، بی تا [د. ث. مجلس]
S.-ol-Isaguji
وابسته به: ایساغوجی = الكلیات الخمس = المدخل الى علم المنطق = الرسالة الاثیریة فی المنطق؛ اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
غیر همانند:
آغاز: نظر آنست که این مسوده را بعین رضا ملاحظه فرموده چون بر غلطی شعور یابند با برخبطی عبور نمایند... الحمد لله یعنی هر ثنای جمیل و وصف جلیل که از ازل تا ابد موجود بوده... ایساغوجی بدان که ایساغوجی خبر متداول محذوفست یعنی هذا باب ایساغوجی و آن لغت یونانی است که زبان قوم موسی و عیسی است؛ انجام: و العمدة هی البرهان و آن چه عمده است از اقیسه مذکوره برهانست بواسطه آن که مرکبست از مقدمات یقینیه ظاهره و هذا آخر ما اردنا ایراده فی شرح هذه الرسالة و الحمد لله على تتمیمه و الصلوة على نبیه و آله الطاهرین تم بالخیر.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، خط خوردگی دارد؛ جلد: مقوا، 33 گ، 14 سطر، اندازه: 10 × 15/5 سم [ف: 5 - 2508]
بی کا، تا: قرن 10 [د. ث. مجلس]
آغاز: بسمله. الحمد لله الذی فضل نوع الانسان على اجناس بریته بالمنطق الفصیح و فصل الخطاب... اما بعد چون در حدیث نبوی علیه افضل الصلوات و اكمل التحیات آمده است که هر امر که معتد به که ابتدای او باسم اللّه و حمد اللّه واقع نشود، آن امر ناقص و ناتمام می باشد؛ انجام: لا جرم گفت و لیكن هذا آخر الرسالة فی المنطق یعنی چون غرض از تالیفات این جا بآخر رسید پس می باید که این موضع آخر رساله باشد در منطق و احتمال دارد که لفظ هذا اشارت باشد به برهان... قادر باشد بر تالیف برهان و استنباط علوم یقینیه از آن.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ رکابه دار؛ تملك: محمد... ابن مصطفی در 5 صفر 1009 (یا 1090 ق)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 50 گ، 17 سطر، اندازه: 12 × 24 سم [ف: 44 - 195]
به شرح الایضاح فی المعانی و البیان ز ایضاح الایضاح
š.-ul-īdāḥ fi-l-maāi wa-l-bayān
وابسته به: الایضاح فی المعانی و البیان؛ خطیب قزوینی، محمد بن عبد الرحمن (666 - 739)
محمد بن عبد الرحمن قزوینی، خطیب دمشق، قسم سوم «مفتاح العلوم» سکاکی را که در 3 فن معانی و بیان و بدیع بود به نام
«تلخیص مفتاح» تهذیب و مختصر کرد. پس از آن در کتاب «الایضاح فی المعانی البیان» همان مباحث را به صورت نسبتاً مفصل به ترتیب تلخیص ذکر کرد. خودش در مقدمه می گوید: این مطالب را مفصل تر نوشتم تا مانند شرحی بر تلخیص باشد که معانی پیچیده آن را حل کند. بدین جهت هم مطالب حذف شده مفتاح را یاد کردم و هم مباحثی که سکاکی در مفتاح نیاورده را از دو کتاب «دلائل الاعجاز» و «اسرار البلاغه» عبد القاهر جرجانی نقل نمودم تا هیچ مطلبی باقی نماند. کتاب حاضر شرح ایضاح است، با این ویژگی که مباحث کتاب را به ترتیبی نوین و بدیع مرتب و فصل بندی کرده و آن را به گونه درس نامه ای مدون در آورده است. گاهی نیز بر مؤلف اشکالاتی می گیرد و نظر سکاکی را تایید می کند. در کشف الظنون از شرح های محمد بن محمد آقسرایی (پیش از 800 ق، با نام ایضاح الایضاح که مسلماً این نیست)، علی بن عمر اسود (حدود 800 ق)، حیدر بن محمد حوافی صدر هروی (- 820 ق)و محمد بن ابراهیم نکساری (- 901 ق)یاد کرده، اما به یقین مشخص نشد کدام یک از آن هاست.
[کشف الظنون: 210/1 - 211]
تهران؛ مدرسه معمار باشی؛ شماره نسخه: 69
آغاز: اما المفرد او الكلام. المفرد الفصاحة فی المفرد خلوصه عن امور ثلثة عند المؤلف و عن ملك الامور و امر آخر عند غیره؛ انجام: متی اضع العمامة تعرفوه. اصله انا ابن جلا و تعرفونی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشى؛ تملک: شیخ صالح در 2 شوال 1293 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 101 گ [ف: - 74]
š.-e īqān
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26818
آغاز: باسم ربنا العلی الاعلى الباب المذكور فی بیان ان العباد لن یصلوا الى شاطر بحر العرفان؛ انجام: و السلام على من سمع نغمة الورقاء فی سدرة المنتهى فسبحان ربنا الاعلى خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-ul īmāļāt-i wa-t tašrīqāt
علوی عاملی، احمد بن زین العابدین، - 1054 قمری
alavī āmelī, ahmad ebn-e zayn-ol-ābedīn (- 1645)
وابسته به: الایماضات و التشریقات؛ میر داماد، محمد باقر بن محمد (- 1041)
یزد؛ علومی، شیخ علی؛ شماره نسخه: 62/1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، قطع: ربعی [نشریه: 4 - 447]
š.-u bā-il-basmala
تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: 510
آغاز: بسمله. الحمد لله الذی هو مدهر الدهور و مدبر الامور تجلی لخلقه بخلقه... (پس از خطبه)اما بعد فقدر صدر امره العالی المبرم و حکمته المتعالى المحكم و خطابه الفصل... (پس از دو صفحه): بسمله الحمد لله الذی جعل طرز مشیة جلال ازلیته التی علت و رفعت بعد ما اخترعت قبل ما بدعت؛ انجام: كذلك حقیقتك و لا فرق بینهما بوجه فاعرف قدرك و اكتمها الاعن اهلها فانا اللّه و انا الیه راجعون
محمد حسین بن عبد اللّه، در 14 باب؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: حسین بن نجف با تاریخ محرم 1332؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 63 گ، 11 سطر (6/5 × 14)، اندازه: 12 × 19/5 سم [ف: - 570]
š.-u bāb-il irāda
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:8975/3
آغاز: باب الارادة. قوله من صفات الفعل اى الارادة متعلق بالفعل. قال الشیخ سلمه اللّه لیست الارادة فی الحدیث بمعنى ما ذهب الیه المتكلمون؛ انجام: لانه یجوز ان یقال یجب من اطاعه و یبغض من عصاه و اراد هذا ولم یرد هذا
كا: ابراهیم بن محمد حرفوشی کرکی عاملی، تا: با تاریخ 1070 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، مذهب، 2 گ (25 ر - 26 پ)، 17 - 18 سطر (8 × 14/5)، اندازه: 12/3 × 20/1 سم [ف: 29/1 - 516]
شرح الباب الحادی عشر - الباب الحادی عشر (ترجمه و شرح)
شرح باب حادی عشر - مفتاح الباب الحادی عشر
شرح باب حادی عشر - النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر
شرح باب حادی عشر - مفتاح الباب الحادی عشر (ترجمه)
š.-ul-bāb-il ḥādī ašar
حسینی، عبد اللّه بن شرف شاه، ق 10 قمری
hoseynī, abd-ol-lāh-e-bn-e šarafšāh (- 16 c)
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی،
حسن بن یوسف (648 - 726)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10706/4
آغاز: بسمله؛ قوله: الباب الحادی عشر الى آخره فیما یجب على عامة المتكلفین: الواجب هو الذی اذا فعله الانسان استحق علیه المدح و الثواب؛ انجام: فالامر به مندوب و النهی عن المنكر كله واجب لعدم انقسامه فهذا آخر ما قصدنا ذكره من هذه المقدمة.
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 11 ذیقعده 821 ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 30 ص (165 - 194)، 17 سطر، اندازه: 14 × 17 سم [ف: 33/1 - 180]
š.-ul bāb-il ḥādī ašar
خواجگی شیرازی، محمد بن احمد، ق 10 قمری
xājagī šīrāzī, mohammad-e-bn-e ahmad (- 16 c)
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
تاریخ تالیف: 952 ق
آغاز: بسمله. یا مفتح ابواب الحق على اصحاب العدل و التوحید... و بعد فیقول... محمد بن احمد الشهیر بخواجگی شیرازی...
آغاز: برابر؛ انجام: فرغ مؤلفه من تعلیقه یوم الاربعاء الخامس من شهر شعبان المعظم سنه 952 فی بلده کولكنده من اعمال دکن... سلم تسلیماً كثیراً.
خط: نسخ، كا: حاجی علی بن مولانا شکر اللّه الشیرازی، تا: رجب 955 ق؛ کاغذ: کشمیری، جلد: تیماج مشکی، 162 گ، 19 سطر، اندازه: 14 × 27/5 سم [ف: 1 - 141]
آغاز: الحادی عشر من مختصر المصباح المسمى بمنهاج الصلاح؛ انجام: فرغ مؤلفه من تعلیقه یوم الاربعاء الخامس من شهر شعبان المعظم سنه 952 فی بلده کولکنده من اعمال دکن... سلم تسلیماً كثیراً.
خط: نسخ خوب، كا: ابو الاحمد بن شیخ احمد بن شیخ محمد یعقوب قریشی، تا: محرم 955 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 129 گ، 21 سطر، اندازه: 14 × 25/5 سم [ف: 1 - 141]
Š.-ol-bāb-ol-hādī ašar
واعظ استر آبادی، سلطان حسین بن سلطان محمد، 987 - 1082 قمری
(1580 - 1672)vāez- e estarābādī,soltān hoseyn ebn-e soltān mohammad
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
شرح مزجی مفصلی است بر «الباب الحادی عشر» علامه حلی. مؤلف در این شرح از دو اثر دیگر خود «تحفة المؤمنین» (الذریعة 473/3 رقم 1745)و «ذخایر الواعظین» (الذریعة 8/10)یاد نموده است.
[نسخه های منزوی 1607/2؛ الذریعة 170/8؛ فهرستواره منزوی 370/9]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:14449
آغاز: نسخه: ندارم گویند بخواب براحت و فراغت خاطر و اگر گوید فلانی این می گفت یا از فلان شیخ شنیدم گویند که تو دین را از افواه رجال فرا گرفته ای و هر چه از افواه رجال گرفته شود بافواه رجال نیز زایل می شود چنان که امیر المؤمنین فرموده؛ انجام: نسخه: که دعای این دو نفر مردودست و در معرض قبول نمی افتد روایت شد از امام.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 161 گ، 15 سطر، اندازه: 11 × 19 سم [ف: 38 - 593]
Š.-ul-bāb-il ḥādī ašar
تونی، عز الدین بن محمد اشرف، ق 11 قمری
tūnī, ezz-ed-dīn-e-bn-e mohammad ašraf (- 17 c)
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
اهداء به: شیخ عبد اللطیف
شرح مختصری است با عناوین «قال، اقول» بر رساله معروف «الباب الحادی عشر» علامه حلی، شارح بیش تر به توضیح مطالب مؤلف و رفع اشکال متن می پردازد و از بحث های گسترده می پرهیزد.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1226/1
آغاز: حمده كما حمده و شكره كما شكره و وصفه كما وصفه و وصف رسوله كما هو بما هو و آله بما كما هو؛ انجام: فما لم یحصل الامتثال وجب على كل مكلف وقف على الحال بقدر الوسع و الطاقة و الامداد تحصیلا لغرض اللّه تعالی
خط: نسخ، كا: عبد الستار بن نور اللّه حسینی تونی، تا: غره ربیع الاول 1080 ق، جلد: تیماج قهوه ای، 45 گ (1 پ - 45 پ)، اندازه: 10 × 19/5 سم [ف: 4 - 33]
Š.-ol-bāb-ol-hādī ašar
ندوشنی یزدی، سلطان حسین بن محمد، ق 11 قمری
nadūšanī yazdī, soltān hoseyn ebn-e mohammad (-
19 c)
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
شرحی بر باب حادی عشر علامه حلی است.
[فهرستواره منزوی 144/9]
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه:1772/5
آغاز: این شرح فارسی در باب حادی عشر تالیف الفاضل الكامل المدقق کاشف... اكمل المتقدمین و المتاخرین الغریق فی بحار الطاف السبحانی مولا سلطان حسین بن محمد الدوشنی الیزدی قدس سره القدوسی بحرمة النبی و الوصى الباب الحاد یعشر فیما یجب على عامة المكلفین من معرفة اصول الدین یعنی باب یازدهم از مختصر مذکور در بیان آن چیزی است که واجب است بر جمیع مكلفین؛ انجام: و وجوب التوبة و الامر بالمعروف و النهی عن المنكر بشرط ان یعلم الامر و الناهی كون المعروف معروفا و المنكر منكرا و ان یكون... و وجوب توبه بر جمیع مكلفین به ندامت بر مخالفین و عزیمت بر عدم رجوع و هم چنین امر به معروف و نهی از منکر به شرط آن که آمر و ناهی عالم باشد به معروف و منکر و آن که بعد از این واقع می شود چه امر و نهی در ماه گذشته عبث است و به شرط تجویز تاثیر و امن ضرر نسبت بمومنی و الحمد لله رب العالمین.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: نزدیک 1133 ق؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1494]
š.-ul bāb-il ḥādī ašar
بهبهانی، محمد جعفر بن محمد علی، 1178 - 1259 قمری
behbahānī, mohammad jafar ebn-e mohammad alī (1765 - 1843)
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه:194/1
آغاز: بسمله. نحمده حمدا نتقرب به الى صقع الربوبیة و المنازل الملكیة و تیلالابه وجوه... اما بعد فیقول... انی کنت فی عنوان الشباب... ان اكتب ما تیسر لی على باب الحادی عشر و ان كان قلیلا؛ انجام: و رد هذا الاستدلال بان معنی ام به جنة ام لم یفتر فعبر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ در 9 ر - 150 پ بندی است از کتابی در صرف به عربی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 8 گ (1 پ - 8 پ)، اندازه: 11/5 × 20 سم [ف: - 729]
š.-ul-bāb-il-ḥādī ašar
احسائی، صالح بن زین الدین، ق 13 قمری
ahsāī, sāleh ebn-e zeyn-od-dīn (- 19 c)
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
تكمله ای بر شرح معنی بسمله
کرمانشاه؛ جلیلی؛ شماره نسخه: 67/7
آغاز: الحمد لله الذی حبت اسمائه عن الحول و تعالت ذاته عن الازل؛ انجام: كما ورد و نذكر ایض تعلیل البسمله فی الباطن لیتذكر من تذكر
تكمله ای بر شرح معنی بسمله؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: على بن شیخ صالح (فرزند مؤلف)؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، 18 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: - 133]
š.-ul bāb-il hādīašar
سامغانی، حسین بن محمد
Sāmqānī, hoseyn ebn-e mohammad
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
اهداء به: شاه اسماعیل صفوی
شرح مزجی متوسطی است آن را برای شاگردش از ذریه آل الرسول صلى اللّه علیه و آله نوشته است.
کرمانشاه؛ نجومی؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز:... اجره بعد الدعلجة و الحملجة و اثر القرحة و الحرفجة؛ انجام: فلما احضر الطعام امتنع ذلك الرجل عن الاكل فقال الحسن له ما منعک
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [دلیل المخطوطات: 1 - 235]
š.-ul bāb-il ḥādī ašar
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
غیر همانند:
آغاز: بسمله، قوله یجب على المكلف الى آخره اعلم ان هذا الكلام مشتمل على بحثین؛ انجام: و هذا آخر ما ذكرناه من شرح مسائل الاصولیه و اللّه الموقف.
شرحی است بر باب حادی عشر علامه حلی که در آن مؤلف به شرح هفت فصل باب حادی عشر به ترتیب ذیل پرداخته است: اثبات واجب الوجود، بیان صفات ثبوتیه، صفات سلبیه باری تعالی،
عدل، نبوت، امامت، معاد؛ خط: نسخ، كا: جعفر بن حسن استر آبادی، تا: 845 ق، جا: لامبلنگی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سدری مذهب، 12 ص (62 - 73)، 17 سطر (8 × 11/5)، اندازه: 12/5 × 16/5 سم [ف: 14 - 161]
آغاز: حمداً لك یا فاتح باب التوفیق. ما غیر فی الوجود بالحمد حقیق؛ انجام: انه یجوز ذلك بغیر اذن الامام علیه السلام و صلی اللّه على...
کامل، به نام شاه طهماسب تالیف شده. شرحی است ممزوج بر «الباب الحادی عشر» از کتاب مختصر المصباح علامه حلی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه اواخر جمادی الاول 957 ق (عصر مؤلف)؛ مصحح، محشی به خط ابو تراب بن میر محمد صالح موسوی اصطهباناتی؛ تملک: عبد اللّه بن محمد بن مسلم در 1166، تملك على بن احمد السیرا با مهر «و رفعناه مكانا علیا»، ابو تراب بن محمد صالح الموسوی فی 1329؛ مهر: «محمد رضا ریاضی»، «محمود ریاضی»؛ جلد: چرم زرد، 142 گ، 17 سطر، اندازه: 13 × 21
سم [مؤید: 3 - 571]
آغاز: بسملة قوله الباب الحادی عشر اقول انما سمی هذا الباب حادی عشر لان الشیخ جمال الملة و الدین - رحمة اللّه تعالی و قدس روحه و نور ضریحه - لما نظر فی مصباح المتهجد... قوله فیما یجب اقول الواجب هو ما یذم تارکه فی الدنیا و یعاقب فی الآخرة؛ انجام: و اذا كفى الاقل لا یترقى الى الاصعب فان کفی بغیر العادة لم یترقى الى غیرها و الحمد لله رب العالمین و صلی اللّه على سیدنا محمد و آله اجمعین و سلم كثیراً كثیراً
صاحب الذریعة نسخه ای چون این نسخه را در کتاب خانه مرحوم آیت اللّه میرزا محمد طهرانی در سامرا رویت کرده است؛ خط: نسخ، كا: ابراهیم بن مولی حاجی محمد بن مولی علی بن حسن حسینی خزاعی، تا: 15 رجب 998 ق، جا: کرمان شاه؛ کاغذ: شرقی، 21 گ (1 پ - 21 پ)، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 19 سم [ف: 35 - 75]
آغاز: قال قدس اللّه سره الباب الحادی عشر... اقول انما كان هذا الباب الحادی عشر لان المصنف رحمه اللّه؛ انجام: بین القدیم و الحادث و اما انهما مسبوقان فلان الحركة عبارة عن الحصول
با عناوین «قال، اقول»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، در چند برگ آخر صلوات بر چهار ده معصوم و خطبه واعظ قزوینی در جمعه وداع ماه رمضان و چند یادداشت متفرقه مكتوب است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6 گ (100 ر - 105 پ)، 16 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 844]
آغاز: الباب الحادی عشر و هو ملحق بالابواب العشر التی فی الفروغ و الدعوات و اصلها مصابع المتجهد دانسته نشد از کیست و همین اندازه پیداست که از شیخ مقداد نیست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، 32 گ، 19 سطر (8/5 × 12/5)، اندازه: 12/5 × 18 سم [ف: 1 - 328]
آغاز: مختصة بالبسایط و العلم مختص بالمركبات و یعنی بالبسایط المتصورات الساذجة الخالیة عن الحكم و بالمركبات التصدیقات؛ انجام: فان هذا جهدی و طاقتی بقلة الصناعة و ضعف البصیرة حصول التشویقات من الدهر العتون و الزمان العسوف و الحمد لله علی کماله بعد تقصان و به نستعین
شرحی است مزجی که شارح کلمات یا جملاتی را که احتیاج به بیان و توضیح داشته با روشی ساده و مختصر بیان نموده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملک: محمد باقر؛ 77 گ، اندازه: 15/5 × 21 سم [ف: 1 - 69]
آغاز: الرابعة من الصفات الثبوتیة، انه تعالی مرید و کاره لان تخصیص الافعال المتعلقة بالممکنات كالصور و الاشكال
شرح مزجی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ 23 گ (1 - 23)، اندازه: 10 × 20 سم [نسخه پژوهی: 3 - 151]
آغاز:... الاصول جمع اصل والاصل... و المراد باصول الدین معرفة اللّه تعالی و صفاته الثبوتیه و السلبیة و النبوة و الامامة و المعاد؛ انجام: الاول ان یعلم الامر و الناهی كون المعروف معروفاً و المنكر منكراً و الا لجاز الامر بوقوع المنكر و النهی عن المعروف، تمت
رساله ای مزجی در شرح و توضیح معانی «باب حادی العشر»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ 42 گ، 9 سطر، اندازه: 12 × 18 سم [ف مخ - 3- 1163]
آغاز: بسمله. و بع و الاستعاذه من الخطاء بعله القدیم؛ انجام: لابد من الرجوع الى الكتب المصنفة فی احادیثهم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کتابت شده به نام: طهماسب صفوی اول، شاه ایران [رایانه]
نا شناخته، از دوانی و حاشیه قدیم و جدید او و از سید صدر یاد می کند، در آغاز بخشی از یکی از شروح باب حادی عشر با عنوان: قوله قوله در بیست برگ نقل کرده و سپس می نویسد: «هذا آخر ما نقلته من كلام الشارح رحمه اللّه بعبارته... و بعد ذلك نقتصر الكلام فی شرح المتن و توضیح المقام و الاشارة الى ما فی كلام الشارح... الفصل الاول فی اثبات واجب الوجود ای فی اجراء الدلیل على ان بعضاً من الموجودات هو واجب الوجود»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ 73 گ، 23 سطر، قطع: خشتی [ف: - 62]
بی کا، تا: صفر 1072 ق؛ افتادگی: آغاز [اوراق عتیق: 1 - 246]
آغاز:... و من ذلک ای و من جملة ما جاء به النبی صلى اللّه علیه و آله الثواب و العقاب و تفصیلها على ما جاء به النبی صلى اللّه علیه و اله و سلم؛ انجام: و قد رتبت هذا الباب على فصول الفصل الاول فی اثبات واجب الوجود...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 7 گ (114 - 120)، 19 سطر، اندازه: 7/5 × 15 سم [ف: 28 - 355]
آغاز: حمدا لک یا فاتح باب التوفیق، ما غیر فی الجود بالحمد حقیق... اما بعد، فلما وجدت الناس فی عقایدهم متفرقه... و من ینصرنی فی هذا الباب الا عنایة السلطان الهاشمی الفاطمی الكاظمی... السلطان ابن السلطان ابو المظفر سلطان محمد خدا بنده... قال المص رضوان اللّه علیه: الباب الحادی عشر، من اسماء العدد مقلوب من الواحد عشر؛ انجام: و قد ذهب ابن ادریس الى ان الوجوب عقلی و کفائی. و اعلم ان الامر بالمعروف و النهی عن المنکر ممکن نوشته نیست.
این شرح به سلطان محمد خدا بنده پیش کش شده است؛ خط: نسخ، كا: على بن عباس بن علی کرزکانی بحرانی، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 99 گ (59 - 157)، 24 سطر، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 40 - 192]
آغاز: بسمله، قال الشیخ جمال الدین ابو منصور ابن مطهر قدس اللّه روحه الباب الحادی عشر فیما یجب على عامة المكلفین من معرفة اصول الدین اقول؛ انجام: اقول لما ثبت نبوة نبینا محمد (صلی اللّه علیه و آله و سلم)و عصمته ثبت انه صادق فی كل ما اخبر بوقوعه سواء كان علماء زمانه کاخباره عن الانبیاء...
شرح مختصری است با عناوین «قال - اقول» بر «الباب الحادی عشر» علامه حلی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1261 ق؛ مصحح، محشی با امضای 12؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 59 گ (66 - 124 پ)، 13 سطر (4/5 × 11)، اندازه: 11/2 × 15/2 سم [ف: 19 - 105]
خط: نسخ، كا: علی بن عباس بحرانی، تا: 1271 ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، قطع: وزیری [میراث شهاب: س 8 ش 2 - 22]
آغاز: الباب لغة ما یدخله الاشخاص الحیوانیة الى المواضع کباب الدار و المسجد و فی الاصطلاح هو العنوان المحقق على مسائل متحدة جنساً
نسخه اصل: کتاب خانه سید علی عدنانی - خرمشهر؛ خط: نسخ نا زیبا، كا: عیسی بن حسن بن عبد اللّه بن مرهون بن محمد آل شهاب درازی بحرانی، تا: 1304 ق؛ 151 ص (99 - 249)[عکسی ف: 3 - 463]
آغاز: حمداً لك یا فاتح باب التوفیق *** ما غیرک فی الوجود بالحمد حقیق / نور عینی من جمال الامعان *** ثبت قدمی فی مقام التحقیق / وصل بقدسك على مدینه العلم... اما بعد فبعد ماوجدت الناس فی عقائد هم مفترقة؛ انجام: فقال علیه السلام قل ببركة اللّه فقال حسان بن ثابت یا رسول اللّه ایذن لی ان اقول بغیانا... ینادیهم یوم الغدیریتهم *** بخم واسمع بالنبی منادیا / بانی مولكم نعم ولیکم *** فقالوا لم یبدوا هناك التعامیا.
شرحی است مزجی با عناوین «اقول - اقول» بر کتاب «الباب الحادی عشر» علامه حلی (726 ق). شارح کتاب دیگری دارد که حاشیه بر تفسیر بیضاوی است و در متن به آن تصریح کرده است. هم چنین از کتاب های «نهایة الاقدام» عبد الكریم شهرستانی، «جمع الجمع» ابو جمهور احسائی (زنده در 901 ق)و «نهایة العقول» فخر رازی، «تنزیه الانبیاء» سید مرتضی و غیره نام برده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: وسط و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 98 گ، 23 سطر، اندازه: 12 × 22 سم [ف مخ - 3 - 1163]
خط: نسخ، كا: شیخ علی بحرانی، بی تا؛ مصحح، محشی؛ قطع: وزیری [میراث شهاب: س 8 ش 4 - 67]
Š.-ol-bāb-ol-hādī ašar
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
غیر همانند:
آغاز: الباب الحادی عشر فیما یجب على عامة المكلفین من معرفة اصول الدین باب یازدهم در آن چه واجب است بر همه مکلفین از شناختن اصول دین؛ انجام: مگر آن که انسان نفع نکند و تفصیل این در کتب فقه مذکور است و این رساله گنجایش آن ندارد.
ترجمه و شرح مختصری است بر باب حادی عشر که در آن مختصراً به بیان ادله پرداخته است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی به نقل از مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 73 گ (1 پ - 73)، 14 سطر، اندازه: 12/5 × 19 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 871]
آغاز: علوم لایزالی المتوكل على العالی على كل بن عبد العالی که چون آن عالمیناه لوای فرخ لقای... الباب الحادی عشر در آن وقت که مصنف کتاب مصباح متهجد را اختصار نمود برده باب ترتیب فرمود؛ انجام: بعد از آن امیر المومنین نهی فرمود او را از این اعمال و گفت در صورت اول که اگر ترا بر آن زن حامله راه سخنی باشد پس راه سخن
شرح مزجی است بر «الباب الحادی عشر» علامه حلى (726 ق)که احتمالاً «مفتاح الباب الحادی عشر» از میر ابو الفتح بن میرزا مخدوم حسینی عرب شاهی (حدود 976 ق)باشد که به نام شاه تهماسب اول (930 - 948 ق)نگاشته است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، صفحات مجدول مذهب؛ تاریخ وقف: محرم 1220؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 70 گ، 15 سطر، اندازه: 12 × 20/5 سم [ف: 5 - 2509]
آغاز: تذنیب بدان که خلافست میان علما در این که معرفت اصول دین بدلیل می باید حاصل شود یا تقلید کافی است و جناب شیخ الاسلام و المسلمین شیخ بهاء الدین محمد رحمه اللّه در زبدة الاصول؛ انجام: تمام شد آن چه در این شرح مطلوب بود... بوحدانیت تو و رسالت پیغمبر تو و خلافت اولیاء تو معترفم بر بیچارگی من در روز درماندگی تم رساله مفصل در شرح و ترجمه کتاب «الباب الحادی عشر» اثر علامه حلی (726 ق)که در چند باب و هر باب در چند فصل تنظیم شده است؛ خط: نسخ زیبا، كا: محمد تقی بن حاجی ابول بهبهانی، تا: 16 ربیع الثانی 1257 ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملک: حسین بن محمد باقر بهبهانی؛ جلد: تیماج سیاه، 165 گ، 14 سطر، اندازه: 15 × 22 سم [ف: - 98]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1282 ق؛ جلد: تیماج سیاه، 110 ص (100 - 209)، 12 سطر، اندازه: 12 × 19 سم [ف: 33/2 - 143]
آغاز: بسمله قال المصنف الیخ العلامه جمال الدین... یعنی باب یازدم از کتاب منهاج الصلاح که مختصر مصباح شیخ ابو جعفر طوسی است؛ انجام: و واجب است امر و نهی بدل و زبان و دست یا بزبان توان التفات بدست نکنند.
غیر از شرح میر ابو الفتح مخدومی (ق 10 ه)است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1296 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 15 × 20 سم [ف: 33/2 - 137]
آغاز: و میان ممکنی که وجود و عدم به نظر به ذات او مساوی باشد و امرى از خارج منشا رجحان وجود آن بشود... و هو المطلوب و این دلیل نیز چون افاده وجود تساوی طرفین را ممکن نمی کند؛ انجام: اگر مدعای ایشان این است که در واقع جهت سببی عقلی از برای وجوب امر به معروف و نهی از منکر نیست چنان چه ظاهر سخن ایشان است این سخن بنا بر این که حسن و قبح را عقلی می دانند...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1245]
š.-ul-bāb-il-hādī ašar
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
شرح کوتاهی است بر باب حادی عشر؛ در کتاب الذریعه هم مؤلف آن را مجهول آمده است.
آغاز: بسمله و به نستعین. قوله الباب الحادی عشر فیما یجب على عامة المكلفین الواجب هو الذی اذا فعلة الانسان استحق بفعله المدح و الثواب و اذا ترک استحق الذم و العقاب قوله على عامة المتكلفین و المكلف هو الحى العاقل البالغ
انجام: فهذا ما قصدنا ذكره فی هذه المقدمة و لله الحمد و المنة و صلى اللّه على محمد و آله اجمعین
آغاز و انجام: برابر
شرحی است کوتاه بر این متن، نگارنده شرح شناخته نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ 19 گ (74 - 92)، 17 سطر، اندازه: 13 × 18 سم [صد و شصت نسخه: - 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حیدر بن درویش حسینی گازر سبزواری، تا: نیمه ربیع الاول 966 ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 11 گ (2 پ - 12 ر)، 19 سطر (6 × 11)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: - 296]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:330/1 - عکسی
اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 94]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 979 ق؛ جلد: پلاستیکی قرمز، اندازه: 9 × 16/5 سم [ف: 1 - 229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، كا: على اكبر ابن عنایت اللّه حسینی طالقانی، تا: 981 ق، کاغذ: نخودی و زرد، جلد: مقوا با کاغذ آبی، 7 گ، 24 سطر (7 × 13/5)، اندازه: 12 × 18 سم [ف: 2 - 196]
آغاز برابر؛ انجام: و الامر بالمندوب و النهی عن المنكر كله واجب و اختصرنا فی تطویلها من الملامة حذراً من الاسهاب و الملالة و الحمد لله وحده و الصلاة و السلام على من لا نبی بعده
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ در پایان مقابله نسخه با تاریخ سه شنبه 8 ربیع الثانی 1117 دیده می شود؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 13 گ (51 پ - 63 ر)، 19 سطر (8 × 17)، اندازه: 14 × 23 سم [ف: - 206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ 12 گ (33 پ - 44 ر)، 17 سطر، اندازه: 11/5 × 18 سم [مؤید: 2 - 168]
š.-ul-bāb-il-ḥādī ašar
وابسته به: الباب الحادی عشر = باب حادی عشر؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648 - 726)
شرح متوسطی است با عناوین «اصل، شرح» بر رساله «الباب الحادی عشر» علامه حلی، شامل توضیحات و فواید نیکو که برای فهم مطالب متن کمک خواهد بود.
آغاز: الحمد لله واجب الوجود... الحمد هو الوصف بالجمیل على جهة التعظیم فالوصف کالجنس و بقید الجمیل خرج الذم و الهجاء
آغاز: برابر؛ انجام: ناتمام: فهو فی ولده حتى الیوم و فی ذلك یقول حسان، شعر...
خط: نسخ و نستعلیق، كا: یوسف بن عبد العظیم تبریزی، تا: یک شنبه 3 رمضان 1308 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131 گ (2 پ - 132 پ)، 20 سطر، اندازه: 17 × 21/5 سم [ف: 21 - 307]
آغاز: برابر؛ انجام: فلما كان الظلام فقدوا علیاً من بینهم فقالوا یا رسول اللّه انا لا نرى علیا معنا فقال...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 222 گ (11 ر - 232 پ)، اندازه: 17 × 21 سم [ف: - 92]
شرح باب دوازدهم جامع المقال - مشترکات الرجال
S.-ul baqiyat-is salihat = al-baqiyat-us salihat
شهید اول، محمد بن مکی، 734 - 786 قمری
šahīd-e avval, mohammad ebn-e makkī (1334 - 1385)
رساله بسیار مختصری است در تفسیر و شرح ذکر معروف تسبیحات اربعه «سبحان اللّه و الحمد لله و لا اله الا اللّه و اللّه اکبر» که به الباقیات الصالحات معروفند. تمام این رساله را کفعمی در حاشیه فصل بیست و هشتم مصباح كبیر خود موسوم به «جنة الامان الواقیة» آورده است.
آغاز: بسمله. معنی سبحان اللّه تنزیهه سبحانه و تعالى عن السوء و برائته عن الفحشاء لیدخل فی ذلك جمیع صفاته السلبیة کنفی الحدوث و الامكان و الحاجة و العجز و الجهل و الجسمیة و العرضیة و التحیز و الجوهریة فی محل او جهة و الاتحاد و الصاحبة و الولد...
انجام: فمن حصلهن حصل الایمان و هن الباقیات الصالحات تم و لله الحمد و المنة
چاپ: ضمن موسوعة الشهید الاول، قم، 1430 ق، جلد 18
[الذریعه 12/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ جلد: تیماج مشکی، 1 ص (103 ر)، 27 سطر، اندازه: 17 × 25 سم [ف: 30 - 119]
آغاز و انجام: برابر
کا: حسن بن محمد داود، تا: قرن 10؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی، جلد: مقوا با پارچه زری، 1 ص(277)، اندازه: 10/5 × 23 سم [ف: 9 - 824]
بی کا، تا: با تاریخ 913 ق؛ کاغذ: نوعی ترمه، جلد: تیماج، 1 ص (171 پ)، اندازه: 12 × 17/5 سم [ف: 1 - 200]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن فتح اللّه بسطامی، تا: 1003 و 1004 ق، جا: قزوین مدرسه رزم ساریة؛ كاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 2 گ، 23 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 1 - 20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شیخ حسن بن حاجی هلال عرب ساکن قم، تا: 1056 ق، جلد: تیماج عنابی، 3 ص (169 - 171)، 14 سطر، اندازه: 15 × 18 سم [ف: 50 - 170]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: سید محمد مقیم موسوی، تا: شنبه 16 ربیع الاول 1063 ق، جا: نجف اشرف؛ جلد: تیماج یشمی، 2 ص (2 - 3)، 19 سطر، اندازه: 10 × 18/8 سم [ف: 43 - 45]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد اللّه بن محمد سعید خوانساری، تا: 1233 ق؛ مجدول مذهب؛ کاغذ: فرنگی، 2 گ (163 پ -164 ر)، 19 سطر، اندازه: 8/5 × 12 سم [ف: 37 - 155]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتاب خانه شخصی فخر الدین نصیری، تهران؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 2 ص (88 - 89)، 14 سطر [عکسی ف: 4 - 26]
S.-u banat suad
اعلم شنتمری، یوسف بن سلیمان، 410 - 476 قمری
alam-e šantamarī, yūsof ebn-e soleymān (1020 - 1084)
وابسته به: قصیدة بانت سعاد؛ کعب بن زهیر (- 26 ق)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8644/2
آغاز: قال كعب بن زهیر... سلمى المزنی یمدح النبی صلى اللّه علیه و سلم... و لیس فی العرب سلمى بضم السین غیره... بانت سعاد فقلبی الیوم مبتول؛ انجام: و یقال هلك عن كذا ذا نكص عنه و تاخر یقول هم شجعان لیس لهم تاخر عن حیاض الموت اذا تاخر غیرهم عنها و نكص
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، با امضای بلاغ؛ تملك: ابو القاسم قزوینی، مصطفی بن حاج احمد؛ یادداشت انتقال کتاب از شیخ عبد النبی به حسن حسینی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 30 گ (40 پ - 69 ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 16/5 سم [ف: 28 - 179]
S.-ul bihar-iz zaxira
عمری عدوی، محمد بن محمد
omarī advī, mohammad ebn-e mohammad
وابسته به: البحار الزاخرة = منظومة درر البحار؛ تبریزی، حسن بن شرف (- 790)
اهداء به: سلطان با یزید بن محمد خان عثمانی
«البحار الزاخرة» قصیده ای است لامیه از حسام الدین رهاوی در مبادی فقه مذاهب اربعه اهل سنت و چگونگی ترجیح بعضی از آراء بر بعضی دیگر، گرفته شده از «مقدمة القدوری» و «المجمع الزخار» و «المنظومه». در این شرح هر بیت اول از جنبه ادبی بحث شده پس از آن شرح و توضیح داده شده پس از آن مطالب مورد احتیاج افزوده شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 3998/1
آغاز: الحمد لله الذی عظم العلماء بمزید الفضل و الاكرام و شرفهم بالشعور على شعائر الاسلام؛ انجام: اطلب منك تفضل الرحمة و الاراحة حال كونك مریحة و انا مستریحاً
خط: نسخ معرب، كا: امام میر اخور، بی تا؛ جلد: تیماج قرمز، 58 گ (2 پ - 59 ر)، اندازه: 16 × 24 سم [ف: 10 - 373]
š.-ul-biḥār-iz-zāxira
وابسته به: البحار الزاخرة = منظومة درر البحار؛ تبریزی، حسن بن شرف (- 790)
[بروکلمان 198/2 و ذیل 268/2؛ چلبی منظومة فی فروع الحنیفة قرطای 3997؛ جبوری 561/1]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9656
آغاز: آغاز متن چنان که جبوری و قرطای آورده اند: بدات ببسم اللّه نظمی تفؤلا *** و شکری لرحمن رحیم مؤملا؛ متن و شرح در نسخه ما: و كم من عائب قولا صحیحاً *** بفهم سقیم عن صواب تحولا / و آخر دعوانا ان الحمد للذی *** له الفضل و الاحسان و المن و العلا / ثلاثة آلاف و الف سطرتها *** و مائتان و الخمسون و الست جحفلا. اقول ای کتابی هذا ثلاثة آلاف و الف یعنی اربعة آلاف و مائتان و ستة و خمسون بیتا قوله و مائتان اصله ما یتان فخذفت الهمزة بعد اعطاء حركتها لما قبلها للوزن قوله جحفلا.
از کتاب الوقف تا حساب الفرائض. از حسام الدین ابو المحاسن (ابو عبد اللّه)حسن بن شرف تبریزی رهاوی در گذشته 770 با قافیه «لا» که زین الدین عبد الرحیم عینی در گذشته 893 و شمس الدین محمود بخاری بر آن شرح دارند. این شرح را من نمی دانم از کیست چون نسخه نیمه دوم است و از آن نتوانستم نشانه ای بیابم. در ص ع نسخه ما آمده است که آن بحار زاخره است و از ابن وهبان، ولی نباید چنین باشد و نظم درر البحار شمس الدین ابو عبد اللّه محمد قونوی دمشقی حنفی (- 788 ق)و ساخته 749 که ابن وهبان ابو محمد عبد الوهاب بن احمد بن وهبان دمشقی حنفی (726 - 768)هم بر آن متن شرحی دارد و در «عقد القلائد فی حل قید الشرائد و نظم الاوابد» که شرح خود او است بر نظم رائیه خودش به نام «قید الشرائد و نظم الاوابد» از آن یاد کرده است.
چلبی در بحارز اخره و درر البحار، معجم المولفین 6: 220، قرطای 3994 - ماخ)مگر این که این شرح از ابن وهبان باشد، باید نسخه کاملی را دید و داوری نمود؛ خط: نسخ، كا: حاجی محمود بن حاجی علی بن محمود تکوربیکاری، تا: چهار شنبه نزدیک به پایان ذیحجه 866 ق؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج قهوه ای، 213 گ، 31 سطر (13 × 22)، اندازه: 17 × 26 سم [ف: 17 - 445]
Š.-e bahr-ol qarāyeb = qāeme = loqat-e halīmī
حلیمی، لطف اللّه بن یوسف، - 922 قمری
halīmī, lotf-ol-lāh ebn-e yūsof (- 1517)
وابسته به: بحر الغرایب = قائمه = لغت حلیمی = القاسمیه؛ حلیمی، لطف اللّه بن یوسف (- 922)
اهدا به: سلطان بایزید بن محمد خان (886 - 918 ق)
فرهنگ فارسی به ترکی است به ترتیب حروف هجا که در توضیح بحر الغرائب (اثر دیگر خود)نوشته و مشتمل بر دو دفتر است، دفتر نخست در لغت و دفتر دوم در عروض و قوافی و بدیع. در مقدمه می گوید: زبان فارسی به فراست فارسان فصاحت و بلاغت و در این کبار و رسائل نامران که بدین زبان در این زمان صورت تحلی یافته است در حد ذات هیچ زبانی معلوم نیست، پس بنا بر عرض فصاحت بالذات و ضبط اغراض
ثقات تتبع اسلوب این زبان کرده و جهت استعمالاتش به ضبط آورده بهر عنادل حدایق مکاتب کتاب جامع جمیع مطالب به سلک نظام آورده بودم و بحر الغرایب نام کرده، به از باشارت امر واجب الامتثال برای عجزه استحفاظ با ترتیب حروف و الفاظ دفتری مقنن بر قانون احسن به تسوید آوردم و به تفسیر صواب سدید کردم...».
آغاز: حمد بلیغ و ثنای بی دریغ مر خدای را جل جلاله و عم نواله که شرح کننده صدورست از بهر اسلام و پراکننده نور شعورست اندر دل انام؛ آغاز دفتر دوم: دفتر دوم در بیان عبارات غیر ظاهره و قواعد معتبره از اول کتاب تا آخر و اللّه المعین الناصر. باسمك اللّهم. شبلرهم ستوک آد كله؛ انجام: انجام دفتر اول: یهیدن. یقمق و بوزمق. لطیفی: اگر چه خانه عمرم یهیده کرد به جور *** اساس عمر و اندر امان حق بادا
[معجم المؤلفین 156/8؛ ریو 137؛ خاور شناسی سرایوو ش 29؛ هدیة العارفین (840/1)؛ فرهنگ نویسی در هند ص 274؛ لغت نامه دهخدا 42/3؛ کشف الظنون 225/1؛ الاوقاف العامة موصل 154/4]
نسخه اصل: آغاز و انجام چند نسخه از کتاب خانه های یوگسلاوی؛ بی کا، تا: با تاریخ 896 ق [فیلمها ف: 1 - 638]
نسخه اصل: ملی ونیز ش 180؛ خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: 919 ق [فیلمها ف: 3 - 24]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 جمادی الاول 923 ق (دفتر اول)، 21 شوال 967 ق (دفتر دوم)؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: میشن قهوه ای، اندازه: 16/5 × 24/5 سم [ف: 3 - 586]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 21 شوال 967 ق؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 188 گ، 21 سطر، اندازه: 16/5 × 24/5 سم [ف: 1 - 618]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ابره مقوایی، 130 گ، 19 سطر (9 × 14)، اندازه: 14 × 21 سم [ف: 3 - 38]
آغاز: برابر؛ انجام: مصدرک مفردی و جمعی و غائبلری... (دو کلمه خوانده نشد)قطعه تک بحری رمل مخبون در
خط: نستعلیق، كا: على بن کردوی، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با کتیبه قلمدانی مذهب، مجدول؛ تملك: محمد ذهنی زاده با مهر «السید محمد ذهنی» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 263 گ، 17 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 65]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مذهب، 176 گ، 17 سطر، اندازه: 16 × 25 سم [ف: 3 - 92]
نسخه اصل: بنیاد خاور شناسی لنینگراد 554.B (ص 411 فهرست)؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا [فیلمها ف: 3 - 137]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتاب خانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 9/8 × 14/8 سم [رایانه]
آغاز: بسمله. حمد و سپاس بی حد و قیاس عالم السر و الخفیات و مالک الملک و الجهات را که نو آموز مکتب تعلیمش در محفل ملاء اعلی؛ انجام: نظامی: من سرگشته راز کار جهان *** تو توانی رهاند باز رهان / دیگران رساند آن چه بود شرط پیام *** وین شنید آن چه بود شرط کلام. تم الكتاب بعون اللّه ذی الانعام.
نسخه اصل: کتاب خانه اسكوریال در مادرید اسپانیا، شماره 1847؛ خط: نسخ ریز، بی کا، بی تا؛ 52 ص (50 - 101)، 13 سطر [عکسی ف: 3 - 142]
شرح بدء الامالی - نفیس الریاض لاعدام الامراض
š.-e bad-ol-amālī = š.-e qasīde-ye bad-ol-amlī = š.-e qasīde-ye yaqūl-ol-abd = š.-e qasīde-ye amālī
درویزه ننگرهاری، - 1048 قمری
darvīze nangerhārī (- 1639)
وابسته به: بدء الامالی = قصیدة یقول العبد = قصیدة الامالی؛ سراج الدین اوشی، علی بن عثمان (- 575)
ترجمه و شرح کوتاهی است از قصیده «بدء الامالی» سراج الدین علی بن عثمان اوشی که شارح نخست نام مصنف را امام محمد اویسی آورده است. وی در پایان شرح می گوید ابتداء این قصیده را شرحی نمودم که بعضی الفاظ آن نامناسب بود و از آن شرح که نامش «بحر اللالی» بود عدول کرده و این شرح را به عبارت بهتر نگاشتم. در دانش نامه ادب فارسی (397/3)آمده که ننگرهاری ترجمه و شرح دیگری نیز به زبان پشتو بر قصیده بدء الامالی نوشته که در سال 1301 ق به چاپ رسیده است.
آغاز: ملیک مالک مولی الموالی *** له وصف التكبر و التعال. یعن یخدا بادشاه بادشاهان است و خداوند خداوندان است مراورا سزد صفت بزرگی و برتری...
انجام: آمرزیده دارد مصنف مراد شارح را... بحرمت محمد
آخر الزمان صلی اللّه علیه و سلم... اکنون از آن عدول نموده بعبارت خوب و رمزی مرغوب در حیز شرح بیان نموده شد.
چاپ: لاهور هند، 1891 م
[فهرستواره منزوی 380/9؛ دانش نامه ادب فارسی (افغانستان): 397/3؛ جامع الشروح و الحواشی 500/1؛ کشف الظنون 1349/2]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست مؤلف ناشناس، نام مؤلف به استناد مرعشی 35: 389 تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد غالب مصطفی انکری کنداپلی، تا: 1272 ق؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 49 گ (49 پ - 97 پ)، ابعاد متن: 8/5 × 14، قطع: ربعی، اندازه: 15 × 20 سم [ف: 17 - 483]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عمر، تا: قرن 13؛ کاغذ: شرقی، 34 گ (167 ر - 200 پ)، 15 سطر، اندازه: 9 × 16 سم [ف: 35 - 389]
آغاز: برابر؛ انجام: اما بعضی الفاظ نامناسب در آن مسطور و مزبور بوده و اکنون از آن عدول نموده بعبارت دیگر آوردم تا مقبول گردد و الاجر من اللّه
تذکر: در فهرست نام مؤلف «حافظ على محمد» ثبت شده است که به استناد مرعشی 35: 389 تصحیح شد؛ خط: نستعلیق، كا: حافظ على محمد، بی تا؛ جلد: مقوایی، 15 گ (196 پ - 210 ر)، اندازه: 12 × 24 سم [ف: 3 - 232]
š.-u bad-il amālī
ختنی، احمد بن محمد
xotanī, ahmad ebn-e mohammad
وابسته به: بدء الامالی = قصیدة یقول العبد = قصیدة الامالی؛ سراج الدین اوشی، علی بن عثمان (- 575)
اهداء به: وزیر الممالک شهاب الدین احمد
شرح توضیحی است بر قصیده معروف «بدء الامالی» سراج الدین علی بن عثمان اوشی فرغانی با اشاره به بعضی از اقوال در مسائل اعتقادی؛ در این شرح یک بیت یا ابیاتی آمده و مزجی شرح می شود جز شش بیت پایان ارجوزه که شرح نشده است.
آغاز: بسمله. الحمد لله الازلی الواحد الاحد الموصوف ذاته بالقدم... اما بعد فیقول... احمد بن علی بن محمد الخشنی... لما كانت القصیدة اللامیة التی جمعها... شمس الدین یقول العبد فی بدء الامالی *** لتوحید بنظم للئالی
انجام: و ان الدهر ادعوه و نسعى *** لمن بالخیر یوما قد دعالی... قوله كونوا عن هذا العبد اراده المصنف نفسه. الابتهال التضرع المال المرجع.
[در فهرست بانکپور (10: 24 تا 27 س 513 تا 516)از چند شرح و حاشیه این متن یاد شده است و نیز در فهرست مونیخ (ش 147)و فهرست شیرانی (2: 231)و بروکلمان (1: 429 و ذیل 1: 764)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن عبد الغفار، تا: قرن 11؛ جلد: چرم قهوه ای، 45 گ (51 پ - 95 ر)، 11 - 15 سطر، اندازه: 18/3 × 22/3 سم [ف: 43 - 121]
آغاز: برابر؛ انجام: و انی الدهر ادعو کنه و سعی *** لمن بالخیر یوما قد دعا لی
تذکر: در فهرست نام مؤلف به صورت «احمد بن علی بن محمد منثنی» ثبت شده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1204 ق؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 62 گ (171 پ - 232 ر)، اندازه: 15/5 × 22 سم [ف: 4 - 229]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتاب خانه شخصی - قم. تذکر: در فهرست نام مؤلف به صورت «احمد بن علی بن محمد منثنی» ثبت شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1292 ق؛ 122 ص (340 - 461)[عکسی ف: 3 - 325]
آغاز: قال الفاضل... شمس الدین ابی الحسین علی بن محمد بن سلیمان الشهید الاوشی قدس سره. یقول العبد فی بدء الامالی.
لتوحید بنظم كاللآل. اله الخلق مولانا قدیم *** و موصوف باوصاف الكمال / هو الحی المدبر كل امر *** هو الحق المقدر ذو الجلال قال الشارح احمد بن محمد الختنی غفر اللّه له: قوله یقول العبد الخ قال العبد الضعیف اراد المصنف یقوله العبد نفسه و انما بدء بنفسه باسم العبد، من رویة عجز النفس و رویظ عجز النفس اداء شكر اللّه تعالی؛ انجام: یلى القلب كالبشری بروح *** و یحیی الروح كالماء الزلال ای یفرح بهذا الوشی کلما یفرح البشارة باتیان محبوب او بخیر، و كل منها راحة القلب و یحیى الروح ایضا بعلمه بعد موته بالجهل كالماء الذی لاكدورة فیه فانه یحیى الارض بالنبات بعد یبسبها. فخوضوا فیه حفظاً و اعتقاداً *** تنال الحفظ اصناف المقال / و كونوا عون هذا العبد دهراً *** بذكر الخیر فی حال ابتهال / لعل اللّه یعفوه بفضل *** و یعطیه السعادة فی المآل / و ان الحق ادعو كل وقت *** لمن بالخیر یوماً قد دعال
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 60 ص (316 - 375)، ابعاد متن: 7 × 13، اندازه: 10 × 17 سم [سنا: ف: [1 - 274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: حسن مزین بن محمد آلائی، بی تا، جا: تخته؛
محشی با نشان «یوسف» و جز آن؛ 34 گ (98 پ - 131 ر) [ف:5 - 221]
š.-u bad-il-amālī
وابسته به: بدء الامالی = قصیدة یقول العبد = قصیدة الامالی؛ سراج الدین اوشی، علی بن عثمان (- 575)
غیر همانند:
آغاز: یقول العبد... المراد من العبد نفسه، البدء الابتداء، الامالی جمع الاملاء و هو الكتب عن ظهر القلب؛ انجام: و ادعو اللّه تعالی له بالرحمة و الرضوان و المغفرة و الغفران انه ولی الاجابة و التوفیق.
این شرح از «هدایة العباد» مختصر تر است و چون خطبه ندارد معلوم نشد از کدام یک از شراح می باشد؛ خط: نسخ معرب، كا: داود بن ابراهیم، تا: ذیحجه 851 ق؛ مصحح، محشی؛ 11 گ (57 پ - 67 ر)، 31 سطر، اندازه: 18 × 26 سم [ف: 3 - 226]
آغاز: بسمله الحمد لمولى القدیم الموصوف باوصاف الكمال المدبر... و بعد فقال القاضی سراج الدین الاوسی... یقول العبد فی بداء الامال... یقول من القول و هو التكلم؛ انجام: و الموصول مع صلة و متعلقاتها فی محل الجر لاجل الام اللام الجارة فیه.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد شریف، تا: 1134 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج ارغوانی، 42 ص (2 - 43)، اندازه: 15 × 23 سم [ف: 50 - 67]
آغاز: آغاز متن: یقول العبد فی بدء الامالی *** لتوحید بنظم كاللآل / اله الخلق مولانا قدیم *** و موصوف باوصاف الكمال؛ آغاز شرح: اله مالک مولی الموالی *** له وصف التكبر و التعالی / اله لاینا زعه شریک *** و یخلق ماشاء بالمثال / جلیل جل عن مثل و شبه *** عزیز عز من عم و خال / یقول العبد فی بدء الامالی *** لتوحید بنظم كاللال المراد بالعبد لنفسه، البدء الابتداء، الامالی جمع الاملاء و هو الكتب عن ظهر القلب من غیر استعانة بكتاب، المراد بالتوحید توحید اللّه تعالی؛ انجام: و كونوا عون هذا العبد دهراً *** بذكر الخیر فی حال ابتهال / لعل اللّه یعفوه بفضل *** و یعطیه السعادة فی المال / و ان الحق ادعو كل وقت *** لمن بالخیر یوماً قد دعالی انجام شرح قد و یجعل عاقبة امره خیراً جزاه اللّه مالی من ذلک جزاء حسنا و یعفو عنه لطفاً و کرما و ادعوا اللّه له بالرضوان و الرحمة و الغفران انه ولی الاجابتة و التوفیق و جعله و ایا نامع النبی الكریم الرفیق.
در 66 بیت و لامیه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 43 ص (272 - 314)، ابعاد متن: 7 × 13، اندازه: 10 × 17 سم [سنا: ف: 1 - 273]
آغاز: بسمله قولی رضی اللّه عنه یقول العبد فی بداء الامالی. لتوحید بنظم كاللالی. قال الخلیل بن العلاء اصلح اللّه تعالى شانه اراد بقول العبد نفسه و قوله فی بداء متعلق بیقول؛ انجام: قوله و ان الدهر ادعو کنه و سعی *** لمن بالخیر یوماً قد دعالی... و هذا النظم للطلاب عون - على ضبط الاصول بابتفال تمت الرساله المنسوبه...
شرحی است مزجی که هر بیتی را با «قوله» شروع می کند؛ خط: نستعلیق، كا: فیض اللّه افندی، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 20 سطر، اندازه: 14/5 × 20 سم [ف: 2 - 582]
بشرح بدایة الدرایة - الرعایة فی شرح البدایة فی علم الدرایة
شرح البدایة فی علم الدرایة - الرعایة فی شرح البدایة فی علم الدرایة
شرح بدایة المبتدی - الهدایة فی شرح البدایة
شرح بدایة الهدایة - نور ساطع
شرح بدایة الهدایة - وسیلة اهل الدرایة
شرح بدایة الهدایة - الدماء الثلاثة (ترجمه)
Š.-u bidāyat-il-hidāya
حسنی بهبهانی، محمد علی بن محمد مؤمن، ق 12 قمری
hasanī behbahānī, mohammad alī ebn-e mohammad momen (- 18 c)
وابسته به: بدایة الهدایة؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1033 - 1104)
تاریخ تالیف: از یک شنبه 22 شعبان 1190 ق تا جمعه 4 رجب 1191 ق
شرحی مفصل با عنوان «قال» «اقول» بر بدایة الهدایة شیخ حر عاملی. مؤلف از شاگردان وحید بهبهانی است.
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 221
آغاز: الحمد لله الذی هدى الخلق فی البدایة و النهایة و جعل لنا خیر بریته نهایة الهدایة
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ اندازه: 16 × 22/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 177]و [نسخه پژوهی: 1- 37]
Š.-o bidāyat-el hedāya
وابسته به: بدایة الهدایة؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1033 - 1104)
[الذریعه 13: 124]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 ذیقعده 1115 ق [نشریه: 4 - 386]
آغاز: بآن که عبارتست از زنده شدن بعد از مردن و این قیامت بزرگ تر است و بالرجعة و هی القیمة الصغرى؛ انجام: لان فی بعضها تداخلا و تكراراً یسیرا و صلی اللّه على محمد و آله الطاهرین
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1153 ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 218 ص (1 - 218)، 12 سطر (8 × 16)، اندازه: 12 × 22 سم [ف: 3 - 1064]
یزد؛ جامع کبیر؛ شماره نسخه: 163/1
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 404]
š.-u badī-il mīzān
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17436
بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسینی؛ 29 گ، اندازه: 16 × 24/5 سم [رایانه]
شرح بدیعیة - خزانة الادب و غایة الارب
شرح البدیعیة - النتائج الالمعیة فی شرح الكافیة البدیعیة
شرح بدیعیة الیوسفی - شرح ثمرة البدیع فی مدح الجناب الرفیع
š.-ul-badīīyya
وابسته به: الكافیة البدیعیة = البدیعیة؛ صفی الدین حلی، عبد العزیز بن سرایا (677 - 750)
متن از شیخ صفی الدین عبد العزیز حلی است که بر آن شروح عدیده نوشته اند.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 7718
آغاز: و نعجنی قول الشیخ جمال الدین ابن نباته فی لامیة التی عارض بها بانت سعاد؛ انجام: و انا الیه راجعون و النقصان ما تقدم.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: چرمی، 67 گ، 17 سطر، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 7 - 604]
š.-u bar-is sāa
وابسته به: برء الساعة؛ رازی، محمد بن زکریا (251 - 313)
شرح مزجی مختصری است بر رساله برء الساعه محمد بن زکریای رازی که چون از آغاز و انجام افتاده معلوم نشد از کیست.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6952
آغاز: هذا الصداع نعم ان ارید به ان اکثر ذلك من فضل الدم كما سیاتی ان الصداع الذی موخر الراس اکثره عن بلغم لكان اقرب؛ انجام: یلطف ما غلظ من الفضول و یرقفه و یزیل الجمود عنه و یحلل ما فسد و حیث منها و اما ماء البارد فیحتمل.
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی، 87 گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 18 سم [ف: 20 - 362]
u baraat-il istihlal
یزدی حائری، محمد باقر بن مرتضی، 1239 - 1298 قمری
yazdī hāerī, mohammad bāqer ebn-e morteza (1824 - 1881)
شرح مزجی است بر ارجوزه براعة الاستهلال که خود شارح در قواعد علم بدیع سروده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1663/1
آغاز: احمدک یا بدیع الارضین و السماوات و خالق المجردات و المادیات و جامع الشتات و مؤلف المشاكلات؛ انجام: احمدک یا الهی على التوفیق لاتمامه سرا و جهراً و اجعل خاتمه امورنا خیراً بحق من اصطفیته من الخلق لبنی آدم فخراً.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قرمز، 20 گ (1 ر - 20 ر)، اندازه: 11 × 18 سم [ف: 5 - 58]
š.-u barāhīn-il-ulūm-il-hisābīyya
وابسته به: براهین العلوم الحسابیة (مقدمة فی البراهین)= تحریر اشكال اقلیدس؛ قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود (634 - 710)
تاریخ تالیف: 815 ق
شرح مزجی مختصری است بر رساله «براهین العلوم الحسابیة» که از کتاب های ریاضی قدیم مانند اصول اقلیدس و جز آن گرفته شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 4678
آغاز: اجمعین، و بعد فان جماعة من الفضلاء و طائفة من الاصدقاء التمسوا منی رسالة؛ انجام: و لیكن هذا آخر الكلام و الحمد على الاتمام و الصلاة على نبیه محمد و آله الاکرام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز؛ تملک: مسعود بن علاء الدین بن على بن یحیى المقرب القمی و شعری به خط وی به تاریخ شعبان 875 و مهر «المستظهر بعنایة الملك... مسعود بن
علاء الدین بن علی...» (دایره)، محمد زمان بن شرف الدین منجم شیرازی به تاریخ 1017، فخر الدین بن فضل لعى الایمور با مهر «الفقر فخری و به افتخر» (دایره)؛ جلد: گالینگور نیلی، 9 گ، 15 سطر، اندازه: 11 × 17/5 سم [ف: 12 - 264]
شرح بر تهذیب المنطق و بر حاشیه تهذیب - حاشیة حاشیة الیزدی على تهذیب المنطق
š.-e barxī estelāhāt
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 604/71
به نقل از شهید اول؛ خط: نسخ، كا: شمس الدین محمد بن على بن حسن جباعی، تا: قرن 9؛ 1 ص (307)[ف: 5 - 110]
š.-e barxī estelāhāt-e adabī va tebbī
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 604/54
خط: نسخ، كا: شمس الدین محمد بن علی بن حسن جباعی، تا: قرن 9؛ 3 ص (256 - 258)[ف: 5 - 109]
شرح البردة - شرح قصیدة البردة
شرح البرده - شرح قصیدة البردة
š. bar š.e avāmel-e mea
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:19131
آغاز: بسمله. الحمد لله الذی صیر طلب العلم عبادة للعالمین... اما بعد چون تراب فعال طالبین همیشه عازم؛ انجام: كما نقول زید مبتلا ضارب... پس این است حد عامل که بی نیاز نیست بزرگ و کوچک... سنه 1296
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1296 ق [رایانه]
š.e borūj va sāl-hā
ماه های رومی و فارسی و سال های ترکی از شرح نصاب و شرح بروج و ابیاتی در تناظر مطلع با شروح در حواشی. در پایان این پراکنده ها فائدتی است در طریق دانستن ساعات گذشته از روز.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:94/3 - فیروز
خط: نستعلیق، كا: على پناه سالکی، تا: 1239 ق؛ کاغذ: فرنگی شده، جلد: تیماج قرمز مذهب، 25 ص (66 - 90)، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 21 - 230]
š.-u bism-il-lāh-ir-rahmān-ir-rahīm
غیر همانند:
آغاز: بسمله. بعد حمداً لاله و ثناء كماله و صلوة الرسول و سلام آله؛ انجام: و ایضاً الرحمن ناسب السم العلم من جهة الاختصاص فكان بالتقدیم اولی و اقدم.
مؤلف، در باب نام و علت تالیف این رساله می گوید: «فانی کتبت لالتماس رفیقی و شرحت لا دعاء شفیقی موجزة فی بیان البسمله»، این رساله مرتب بر یک افق و چهار مطلع به ترتیب ذیل می باشد: الافق فی بیان البسمله فی انه آیة ام لا، مطلع 1. بیان الباء و متعلقه، مطلع 2. بیان الاسم، مطلع 3. بیان لفظ اللّه، مطلع 4. بیان لفظ رحمن و رحیم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 960 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 15 ص (64 - 78)، 19 سطر، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 1 - 383]
آغاز: قوله افتتح كلامه بالتسمیة امتثالاً لما ورد من الحدیث كل امر ذی بال لم یبدا فیه ببسم اللّه فهو ابتر؛ انجام: و كذلك الرب و غیره فلیكن هذا فی ذکر منك ینفعك فی مواضع و اللّه الموفق و المعین
رساله ای است کوتاه در شرح بسم اللّه الرحمن الرحیم و ظاهراً دیباچه شرح کتابی ناشناخته باشد. از فخر الدین محمد بن عمر رازی (- 606 ق)با عنوان «قال المحقق فخر خوارزم»؛ خط: نستعلیق، كا: فرج اللّه بن محمد، تا: 1075 ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 2 گ، 17 - 18، 27 سطر، اندازه: 8 × 20 سم [ف: 34 - 686]
Š.-ul-basmala
ترکه اصفهانی، علی بن محمد، - 836 قمری
torke esfahānī, alī ebn-e mohammad (- 1433)
تاریخ تالیف: 28 شعبان 829 ق
در سه جمله (تفسیر ظاهری، حکمی و فلسفی، و حروفی)و یک خاتمه در شرح بسمله.
آغاز: بسمله الحمد لله الذی جعل سماء اسمائه مجال نیرات علومه؛ انجام: یسر اللّه لنا ذلك بحرمة الخاتم... تسلیما كثیرا.
خط: نسخ، بی کا، تا: 828 - 841 ق؛ تملك: محمد حسین حسینی
در تبریز سنه 1016 ق؛ مهر: «عبده علی نوری 1196 ه» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 20 ص (332 - 351)، 23 سطر، اندازه: 15 × 23 سم [ف: 32 - 242]
بی کا، تا شنبه 19 صفر 845 ق، جا: ابرقوه [ف ادبیات تهران: 3 - 48]
š.-e baz-e loqāt-e r.-ye tebb-on-nabī
حسینی همدانی، محمد بن موسی، - 1349 قمری
hoseynī-ye hamadānī «mohammad ebn-e mūsā (- 1931)
شرح کوتاهی است بر بعض لغات رساله «طب النبی» ابو العباس، جعفر بن محمد مستغفری یا ابو الوزیرین بن احمد ابهری.
[اعیان الشیعة 78/10؛ معجم المؤلفین 93/12، موسوعة طبقات الفقهاء 594/14؛ العرفان (مجله)299/23]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 16013/2
آغاز: الحمد اللّه رب العالمین... و بعد، فالغرض هو التعرض لمعانی بعض لغات رسالة طب النبی ص ع و ذکرها... الا السام، یعنی مرگ؛ انجام: و یذهب بالنصب، اسم دردی است از درد های سینه و [القنبط]، اسمن دابه [ای]است.
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ با قلم خوردگی؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، 2 گ (7 - 8)، 23 سطر، اندازه: 12 × 16 سم [ف: 40 - 536]
شرح بغیة الباحث عن جمل الموارث - شرح الرحبیة
š.-e balad
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3214/12
فائده ای در...؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 1 ص [ف: 6 - 303]
š.-e boldān-e čīn
قاجار، محمد حسین بن رضا قلی، ق 13 قمری
qājār, mohammad hoseyn ebn-e rezā qolī (- 19 c)
اهداء به: محمد شاه قاجار
مترجم این رساله که از فرانسوی دان های زمان خود بوده، عقیده دارد بهترین وسیله برای نشر فرهنگ جدید ترجمه احوال مردم و چگونگی بلدان کشور های خارجی است. لذا اطلاع بر جغرافیای کشور های بیگانه موجب اطلاع بر فرهنگ اقوام می شود و بالنتیجه باعث ترقی و گسترش تمدن می گردد. او با ترجمه این کتاب به شرح بلدان چین در نه فصل می پردازد و این نه فصل از وجه تسمیه چین شروع می شود و به عرض جغرافیایی و خصوصیات طبیعی و اقتصادی و سیاسی آن کشور ختم می گردد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 861
آغاز: بسمله، حمد و ستایش صانعی را سزاست که صنوف مصنوعات سماء و ارضاً و حدود موجودات طولاً و عرضاً در جنب ملک قدرتش نطفه موهوم است؛ انجام: امید که در بارگاه حضرت ظل اللّهی موافق حکایت سلیمان و مور بشرف قبول مقرون گردد.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13، جا: تهران (شاید)؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قرمز، 55 گ، 10 سطر (6 × 13)، اندازه: 12 × 20/5 سم [ف: 2 - 395]
Š.-u bulūg-il adab
از ناشناسی که شاید نام او در بخش نا نوشته دیباچه بوده است، که از به جا مانده دیباچه بر می آید، نگارنده، نخست رساله «الاستعارات»، ابو القاسم سمرقندی را گزیده «بلوغ الادب» نامیده است، سپس آن گزیده را خود شرح کرده است و «بلوغ الارب» می نامد: «حمداً لك اللّهم على ما علمت من المعانی و البیان، و على ما اولیت من بدایع التخلیص و الایضاح فی البیان، و الصلاة و السلام فائضان على سید بن عدنان (چنین)و آله و صحبه. و بعد، فهذا مخلصاً مختصراً اختصرت فیه رسالة الاستعارات للامام ذی التحقیقات ابی القاسم السمرقندی تغمده اللّه بالروح و سمیته «بلوغ الارب» من تحقیق استعارات العرب».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:1367/2
آغاز: بسمله. به نستعین. ای اولف و الباء للمصاحبة، و «اللّه» علم الذات الواجب الوجود، المستحق لجمیع المحامد و «الرحمان الرحیم» صفتان مشبهان بنیا للمبالغة من الرحمة... «حمداً» مصدر معمولاً لفعل محذوف وجوبا... «لک» جار و مجرور متعلق باستقرار محذئف... «اللّهم» اصله یا اللّه، فخذف حرف الندا؛ انجام: «المكنیة» اؤ «المصرحة و غیره» ای غیر الا قوی اختصاصاً من الامرین الملائمن للمشبه فی تلك، تجرید الاستعارة المصرحة و اللّه اعلم.
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: رمضان 1274 ق؛ 12 گ (13 ر - 24 ر)[ف: 3 - 184]
شرح بلوغ الارب - شرح رسالة الاستعارة
شرح بناء الافعال - مرشد الغناء شرح امثلة البناء
Š.-u banā-il afāl
در این شرح مزجی که بر رساله «بناء الافعال» نگاشته شده، به تصریف الفاظ پرداخته و در بسیاری از موارد اقوال بزرگان فن را با اختصار می آورد.
آغاز: بسم اللّه الرحمن الرحیم وبه نستعین، بدا بها اقتداءً بالكتاب العظیم بحدیث الرسول الكریم و لم یجل الحمد جزءاً من رسالته، اما حضاً لنفسه و لا یخالف حدیث الابتدا، لانه لم یكن ذابال فی ظنه و اعتقاده او لانه لات یلزم من عدم جعله جزءاً منها...
انجام: و اما خبر مبتداً محذوف هو هو، اما بدل الكل من هذا البیت، یقول الفقیر احمد الى ربه الغنی الصمد.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1075 ق، (پایان کتاب اول ربیع 770 به غلط آمده)؛ پس از برگ اول مجموعه افتادگی دارد؛ جلد: مقوایی، 9 گ (88 پ - 96 پ)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 25 - 9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1075 ق؛ دارای سر لوح، مجدول، مصحح؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 30 گ، 17 سطر (6/5 × 12/5)، اندازه: 11 × 17 سم [ف: 36 - 572]
š.-u banā-il-afāl
شرحی مزجی بر رساله 35 بابی مختصر بناء الافعال = امثلة البناء منسوب به شمس الدین احمد بن عبد اللّه رومی بروسوی مشهور به «دیكقوز» یا «دینقوز» (د. پس از 860 ق)است. شارح این رساله دانسته نشد چه کسی است؛ اما باید دانست که استاد رمضان ششن، در معرفی نسخه کتاب خانه سلطان محمود ثانی در قبرس، آن را با استناد نادرست به فهرست کتاب خانه کوپریلی (ج 3، ص 294)به تقی الدین محمد بن پیر على بالكسیری بر گوی مشهور به «بر گلی» و «بیر کلی» (- 981 ق)نسبت داده است که با اندکی تامل متوجه می شویم که این نسبت نمی تواند صحیح باشد. هم چنین جناب آقای سید احمد اشکوری در ذیل نسخه کتاب خانه آیت اللّه العظمی مرعشی (رحمه اللّه علیه)در قم به شماره «1758/2» احتمال داده اند که این شرح از حسین بن مصطفی آیدینی رومی مشهور به «ابن قره تپه لی» (- 1191 ق)بوده باشد؛ لیكن با بررسی دقیق آثار وی در مصادر و منابع، اثبات چنین اثری به وی محل تامل است. باید دانست که رساله مختصر بناء الافعال، دارای چند شرح دیگر از داود قارصی (- حدود 1169 ق)، سید محمد کفوی (- 1174 ق)و دیگران است که در برخی فهرست ها، هم چون فهرست قبرس به بعضی از آن شروح، اشاره شده است.
آغاز: بسملة، الحمد لله الذی صرف صیغ وجودنا الى كلمات [الت]صحیحات و خففه بادغام رحمته ثقل اوزار التكریرات و الصلوة و السلام على رسول... و بعد فان المصنف رحمة اللّه الملك العلام... ان ابواب التصریف... خمسة و ثلثون باباً كما هو المشهور...
انجام: و تحصیله انما یكون بثلاث خصال بالرجاء من اللّه تعالی و الخدمة لاهله، خصوصاً للاستاذ و المواظبة علیه و الاجتهاد و الحمد لله على التمام و على رسوله افضل السلام و على آله
آغاز: برابر
شامل ابواب صرف؛ خط: نسخ، كا: حسن بن ملا خان بداق، تا: 1127 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (6 × 14)، اندازه: 14/5 × 20 سم [ف: 2 - 581]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1199 ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»، در انجام برگ های (55 ر - 56 ر)چند یادداشت نحوی در بیان جمله معترضه به نقل از «هندی»، مواضع همزه استفهام، فایده ای درباره «حمد» از شرح در الیتیم لصاحب المجالس و منقول از حمزه افندی آمده است؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 15 گ (40 پ - 54 پ)، 21 سطر، اندازه: 8 × 17 سم [ف: 2/ 40 - 177]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: خلیل بن ابراهیم، تا: 1205 ق؛ پس از کتاب دو صفحه با عنوان شرح عوامل آمده که آغاز آن چنین است: «بسمله، حمد له، و بعد فاعلم انه لابد لكل طالب معرفة الاعراب من معرفة ماة شی»؛ 33 گ، 17 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 1 - 259]
آغاز: برابر؛ انجام: یسمى هذا النوع من المهموز مهموز العین کسئال لكون عینه همزة و ان كانت...
احتمال می رود که این شرح نیز از ایدنی باشد؛ خط: رقعی، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، محشی از مؤلف؛ جلد: مقوایی، 11 گ (79 پ - 89 پ)، 25 سطر، اندازه: 16 × 24 سم [ف: 5 - 141]
شرح البناء فی التصریف - مرشد الغناء شرح امثلة البناء
شرح البناء فی التصریف - شرح بناء الافعال
Š.-e banā-ye hamedān
اعتضاد السلطنه، علی قلی بن فتح علی، 1234 - 1298 قمری
etezād-os-saltane, alī-qolī ebn-e fath-alī (1819 - 1881)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 81/ 6151
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 1 ص (241) [ف: 9 - 198]
شرح بوستان - انهار الاسرار
š.-e būstān
سروری، مصطفی بن شعبان، 897 - 969 ه قمری
Sarvarī, mostafā ben šabān (1492 - 1562)
وابسته به: بوستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد اللّه (- 691)
به دستور: سلطان مصطفى بن سلطان سلیمان
شرح مزجی مفصلی است بر بوستان سعدی که شارح پس از اتمام شرح گلستان خود نگاشته است.
آغاز: حمد محسوب به عدد اوراق ریاض و شکر مکسوب به شمار قطرات حیاض آن خالق الوان بهارستان عالم را
[کشف الظنون 243/1؛ نسخه های منزوی 3490؛ فهرستواره منزوی 356/10]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 28 شعبان 961 ق؛ مهر: مصطفی بن احمد؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 200 گ، 19 سطر (10 × 16)، اندازه: 17 × 21 سم [سنا: ف: 2 - 238]
آغاز: برابر؛ انجام: سر... بادا این یکی را *** ز فضل تو بیاید اندکی را / که اندک فضل تو بسیار باشد *** خنک آنكو بفضلت یار باشد
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه آخر رجب 993 ق؛ جلد: تیماج كرم مذهب، 172 گ، 23 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 5 - 2510]
آغاز: برابر؛ انجام: حکایت فقیهی بر افتاده مستی گذشت، یعنی مستی... شاید او نیز مبتلای به بلا باشد، و لههنا مصنف...
از سودی دانسته؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 - 12؛ افتادگی: انجام؛ سه برگ در [گفتار پروردن فرزندان] و سپس در [باب ششم در شکر] افتاده است؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 191 گ، 19 سطر (9 × 17)، اندازه: 16 × 22 سم [ف: 11 - 94]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 8 جمادی الثانی 1272 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 258 گ، 15 سطر (8 × 15)، اندازه: 16 × 22 سم [ف: 16 - 85]
š.-e būstān
شمعی برزینی، مصطفی، - 1000 قمری
šamī barzīnī, mostafā (- 1592)
وابسته به: بوستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد اللّه (- 691)
ترجمه و شرح بسیار مختصری است بر بوستان شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی، بیش تر جنبه ترجمه را دارد و گاهی به بعضی از نکات می پردازد.
آغاز: آغاز فارسی: حمد بی حد و ثنای بی عد اول صانع ذو الجلال که بوستان کون و مکان؛ آغاز ترکی: حمد بی حد و ثنای بی عد
[فهرستواره منزوی 358/10]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1765
آغاز: برابر؛ انجام: خدای ز عفوم مکن نا امید ای خدا بنی عفو رحمت کده نومید و محروم ایلمه
خط نسخ، كا: عثمان بن مصطفی اسلامبولی، تا: شعبان 1055 ق؛ تطیبق و تصحیح متن بوستان به تاریخ 28 ذیقعده 1062 پایان یافته؛ جلد: مقوایی، 296 گ، 19 سطر، اندازه: 14 × 20/5 سم [ف: 5 - 147]
š.-e būstān
عبد الصمد بن كمال الدین، ق 11 قمری
abd-os-samad ebn-e kamāl-od-dīn (- 17 c)
وابسته به: بوستان سعدی سعدی، مصلح بن عبد اللّه (- 691)
تاریخ تالیف: 1073 ق
شرح مزجی است بر «بوستان سعدی» که مؤلف در سال 1073 به امر برادر بزرگ ترش شیخ عبد اللّه نگاشته است. مؤلف ابتدا به شرح لغوی هر بیت پرداخته و پس از آن مضمون هر بیت را بیان کرده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:7977 - 54/67
آغاز: بسمله؛ حمد بی حد خالقی را که بقطرات مطرات و انزلنا من المعصرات ماء ثجاجاً لنخرج به حباً و نباتاً بوستان جهان را نضارت داده
خط: نستعلیق، کا: حسین ولد امام الدین بن سید تاج الدین حسین ساکن زید پوری، تا: چهار شنبه 30 شوال 1176 ق؛ افتادگی: وسط؛ 46 گ، 17 سطر، اندازه: 16 × 24 سم [ف: 5 - 2510]
š.-e būstān
هانسوی، عبد الواسع، قرن 12 قمری
hānsav ī, abd-ol-vāse (18 c)
وابسته به: بوستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد اللّه (- 691)
شرح ابیات مشكله بوستان سعدی است از عبد الواسع هانسوی که از فضلای قرن دوازدهم هندوستان است و غیر از شرح بوستان تالیفات دیگری هم دارد، که از آن جمله است: امثال العجم و لغات فارسی در لغات هندی. در تاریخ ادبیات اته (ترجمه دکتر
شفق) در ذیل شروح گلستان و بوستان نام این شارح به غلط «عبد الواعظ هانوی» ترجمه شده است.
آغاز: بسمله، ربنا لا تواخذنا ان نسینا سیدنا و مولانا... می گوید معترف به عجز و نادانی، در فهم الفاظ و درک معانی، عبد الواسع (فهرستواره)
[فهرستواره منزوی 362/10]
مشهد؛ رضوی، شماره نسخه: 8775
آغاز: برابر؛ انجام: و عدم اطلاع بر محاوره ایشان
خط: نستعلیق بسیار مغلوط هند، بی کا، تا: اوایل قرن 13؛ کاغذ: کشمیری، جلد: پارچه ای، 119 گ، 11 سطر (8 × 13/5)، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 7 - 604]
š.-e būstān
وابسته به: بوستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد اللّه (- 691)
آغاز: فضیله نبود تقدیرنده در آفاج واوماج اوق نشانه دیر سر و گاه کاف عجمله ظرف مکاندور اوق سانگامی دیمکدر؛ انجام: اگر نیک بخت وارنلره لایق یوریشه ایسک یعنی اولیاء طریقنه سلوک، تمت
نسخه حاضر شامل بخشی از شرح می باشد. شرح مزجی «بوستان» شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی که بزبان ترکی عثمانی برای استفاده ترک زبانان در عصر سلاطین عثمانی شده است، چون نسخه به بخشی از شرح تعلق دارد قسمت های پیشین و پسین در دست نبود شارح شناخته نشد؛ خط: نستعلیق نا زیبا، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: مقوا اسلیمی، 63 گ، 26 سطر، اندازه: 18 × 29 سم [ف مخ - 3 - 1164]
آغاز: الحمد لله الذی خلق الانسان من حما مسنون... اما بعد بر صبح کیم ابواب سعادت مفتوح و اسباب قساوت مطروح؛ انجام: سعادت لوسون او قیوب یازانلر و خی سهو و خطا سین دوزن انسان
شرح ترکی است بر «بوستان» سعدی، این شرح متضمن توضیح لغات و بیان بعضی مطالب عرفانی است که شارح به دستور شیخ حرم مدینه شیخ عمر افندی نوشته و در دوم شوال سال 1006 به پایان رسیده است: بیت بیت از بوستان را می آورد و آن ها را جداگانه شرح می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه ذیحجه 1111 ق؛ مجدول، دارای سرلوح؛ تملك: العباس بن احمد بن حمزة المدرس بمدینة پلونه، و تملک نوه اش احمد بن محمد بن موسى الكاتب بمدینة پلونه و مهر «احمد صدقی» (دایره)؛ جلد: پارچه سبز، 439 گ، 21 سطر، اندازه: 18 × 28 سم [ف: 1 - 308]
š.-e būstān
وابسته به: بوستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد اللّه (- 691)
ظاهرا غیر همانند:
بی کا، تا: 970 ق؛ انتقالی از کتاب خانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 624 ص، اندازه: 13/7 × 20/5 سم [رایانه]
تازه است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ مجدول، ناتمام؛ جلد: تیماج سیاه با مهر «محمد عربی کابروی هر دو سرا است، کسی که نیست خاک درش خاک بر سر او است»، 54 گ، 17 سطر (11 × 15/5)، اندازه: 16 × 20 سم [ف: 17 - 442]
بی کا، بی تا؛ خریداری از رضا میدانی [رایانه]
š.-e būstān-e sadī
قرشی، عبد الرسول بن شهاب الدین، ق 11 قمری
qorašī, abd-or-rasūl ebn-e šahāb-od-dīn (- 17 c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18757/2
آغاز: بسمله، حمد بی حد مر خالقی را که بقطرات مطرات؛ انجام: باب دهم در مناجات و ختم کتاب... نعمت های متكاثره در باب یمین.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110 گ، 21 سطر (8/5 × 17/5)، اندازه: 13 × 23 سم [ف: 51 - 134]
Š.-e bahārestān
شمعی برزینی، مصطفی، - 1000 قمری
šamī barzīnī, mostafā (- 1592)
وابسته به: بهارستان؛ جامی، عبد الرحمن بن احمد (817 - 898)
اهداء به: محمد پاشا به بگلی وزیر مراد سوم پسر سلیم (- 987)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 9206
خط: نستعلیق، كا: ابراهیم بن معروف بوسنوی قوجه ای، تا: جمادی الاول 992 ق؛ خریداری از حافظ ابراهیم افندی جانیوی با علی بن محشر افندی بن حاج علی آقا؛ کاغذ: استانبولی، 162 گ، 19 سطر (7 × 15)، اندازه: 14 × 21 سم [ف: 17 - 319]
شرح بهجة المرضیة - الحلیة اللامعة للبهجة المرضیة
š.-ul-al-bahjat-il-mardīyya fī š.-il-alfīyya
محمد بن الحاج
mohammad ebn-el-hāj
وابسته به: البهجة المرضیة فی شرح الالفیة = شرح الفیة ابن مالک = شرح الخلاصة فی النحو؛ سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بكر (849 - 911)
شرحی است بر کتاب «البهجة المرضیة فی شرح الالفیة» جلال الدین سیوطی با عناوین «ش» برای شرح سیوطی و «م» برای متن ابن مالک.
آغاز: الحمد لله الذى الیه یصعد الكلم الطیب و العمل الصالح یرفعه و ینصب لمن خفض نفسه لاوامره
انجام: اذ كل من تامل «الالفیة» لجودة نظمه و غزارة مسائله، یعلم انها تغنی الطالبین بلاتعب كثیر. و ما انه احصى الخلاصة من «الكافیه». فمعلوم باخبار الناظم كما هو بعض الاقوال فیه. و قد تقدم فی الخطبة عن المحققین انه المراد فی مقام الدعا. و هو الاسم ای مصدر فی مقام الدعاء و هو الاسم ای اسم مصدر و قال بعض هو المصدر. قد تم ابن الحاج...
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: عمر، تا: 23 شوال 1252 ق، جهت شیخ عبد السلام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 152 گ (1 پ - 152 ر)، اندازه: 15 × 20/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 844]
آغاز: (مبحث عطف البیان): العطف یعنی المعطوف و هو قسمان اما ذوبیان و اما ذو نسق و الثانی هو المتبادر من اطلاق العطف؛ انجام: برابر
تذکر: نام کتاب و مؤلف به قرینه هم خوانی انجام نسخه با نسخه ش 4413/1 محدث ارموی شناسائی شد؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1322 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «محمد امین 132» (چهار گوش)؛ جلد: مقوا، 39 گ، 28 سطر (17 × 22)، اندازه: 12 × 17/5 سم [ف: 3 - 7]
š.-ol bahjat-ol marzīyya fi š.-el alfiyya
بناء یزدی، علی اکبر بن عبد الكریم، - 1285 ه شمسی
bannā yazdī, alī akbar ebn-e abd-ol-karīm (- 1906)
وابسته به: البهجة المرضیة فی شرح الالفیة = شرح الفیة ابن مالک = شرح الخلاصة فی النحو؛ سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بكر (849 - 911)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 1954
کامل؛ خط: نسخ، كا: على، تا: 1262 ق؛ مقابله شده با نسخه اصل؛ مهر: «یا على اعلی»؛ اهدایی: شیخ مهدی طاهری؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 229 گ، 19 سطر (9 × 13)، اندازه: 14/5 × 21 سم [ف: 3 - 1105]
š.-ol-bahjat-ol-marzīyya fī š.-el-alfīyya
بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد، ق 15 قمری
behbahānī argānī, mahmūd ebn-e ahmad (- 21 c)
وابسته به: البهجة المرضیة فی شرح الالفیة = شرح الفیة ابن مالک = شرح الخلاصة فی النحو؛ سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بكر (849 - 911)
تاریخ تالیف: 10 جمادی الاول 1395 ق تا 14 ربیع الاول 1398 ق
آغاز: این باب شرح کلام و شرح آن چه از کلام تالیف و بدست می آید، و آن کلمه سه گانه است؛ انجام: و النصب ان لم یجز العطف یجب او اعتقد اضمار عامل تصب
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ کاغذ: دفترچه، 19 - 21 سطر، اندازه: 17 × 22 سم [ف: - 65]
از مباحث باب نداء تا اواخر کتاب (بخش تصریف)؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ 10 سطر، اندازه: 19/5 × 23 سم [ف: - 66]
Š.-ul-al-bahjat-il-mardīyya fī š.-il-alfīyya
وابسته به: البهجة المرضیة فی شرح الالفیة = شرح الفیة ابن مالك = شرح الخلاصة فی النحو؛ سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر (849 - 911)
غیر همانند:
بی کا، بی تا؛ با حواشی؛ خریداری از مجید کریمی علویجه [رایانه]
آغاز: قال المستكلمین الشرفا *** فاستیعوا اللّه فی الفیه / و اصطفی من قریش بنی هاشم *** و اصطف لی من... هاشم؛ انجام: و آله الغنی جمع غیر و هو من الخلیل... الجهه ای افهم اشرفهم
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اشعار در حاشیه صفحات و شرح در متن آمده و از باب الاسماء الافعال تا مقداری از ادغام را داراست (گویا سده 13)؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوای، 106 گ، 13 سطر، اندازه: 16 × 21/5 سم [دو کتاب خانه اراک: - 157]
š.-ol-bahjat-ol-marzīyya fī š.-el-alfīyya
وابسته به: البهجة المرضیة فی شرح الالفیة = شرح الفیة ابن مالک = شرح الخلاصة فی النحو؛ سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر (849 - 911)
غیر همانند:
انجام: پس بدرستی که التزام کرده شده در او ادغام.
النسخة تشتمل على مبحث اعمال: لا، و الى آخر الكتاب؛ كا: محمد بن احمد دهقی، تا: 1273 ق [تراثنا: س 13 ش 2 و 3 - 352]
آغاز: دلالت بر انقطاع حمد می کند و احمدک ففل مضارع است و دلالت بر استمرار حمد می کند از این جهت احمدک گفت و حمدتک نگفت؛ انجام: در ضرب کلمه است و مستوی است با لفظ تقدیری که ضرب باشد
شرحی است نیکو بر «البهجة المرضیة» سیوطی به طریق سؤال و جواب با عناوین: «اگر گویند - جواب گوئیم» که فقط مقدمات آن را مشتمل است و آغاز و انجام آن افتاده و ناتمام است؛ خط: نستعلیق، کا: به خط مؤلف جنگ، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ در آغاز فوت شاهزاده مهدی قلی میرزا ابن محمد حسین حشمت الدوله را در دو شنبه غره ذیحجه 1322 ضبط کرده؛ جلد: چرم قهوه ای، 6 گ (29 ر - 34 پ)، اندازه: 12/6 × 20 سم [ف: 43 - 172]
آغاز: تفوح بحاء المهملة، فعل مضارع به معنی و زیدن. البهجة المرضیة ای الحدیقة یعنی باغچه پسندیده شده، جاو بمعنی جامع؛ انجام: فاعلیت و مفعولیت هر یک از زید و عمرو در مثال اولی و در ثانی اگر چه از ضمیر مؤنث فهمیده می شود لاکنی اون را بعضی لازم می دانند
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ نستعلیق؛ محشی؛ جلد: مقوا، 34 گ (103 ر - 136 ر)، مختلف السطر (8 × 14)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 20 - 207]
S.-ul-bayan
از نیقی، علی بن خسرو، - 1018 قمری
eznīqī, alī ebn-e xosro (- 1610)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15937/3
آغاز: بسمله. الحمد لله خالق السبحان و اله الدیان ذو المنن و الاحسان... اما بعد اعلم ایها الاخ لما قال اللّه تعالى فی محكم كتابه و منزل خطابه الذین یكنزون الذهب و الفضة... انی لما ظفرت بعلم الالهی صرفت عمری فی تالیف رسایل الحكمة و صنفت الكتب واضحا متفرقون المسایل فیهم و بعد ذلك اردت ان اصنف كتابا و یجمع المسائل فیه... فصنفت ستة رسائل و نذكر جمیع المطالب المتعلق بالحجر فی ذلك الستة احدها درر الانوار و ثانیها سر مصون و ثالثها حدیقة الصنایع و رابعها منتخب فی اظهار رموزات نهایة الادب و خامسها بدر المستنیر فی تحقیق الاكسیر و سادسها ذلك الكتاب البیان الذی یكون شرحا للتبیان و رتبتها على ثلاثة مقدمات. المقدمة الاول فی تحقیقات الحجر؛ انجام: فتكون الحكمة البالغة السیاسة التامة. فاحتفظ بما القیت الیک من هذه الوصای و حسبنا اللّه و نعم الوكیل لارب غیره و هو رب العرش العظیم.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1279 ق؛ رکابه دار؛ جلد: مقوا، 135 ص (107 - 241)، 17 سطر، اندازه: 14 × 22/5 سم [ف: 44 - 142]
š.-e bayān
وابسته به: بیان؛ باب، على محمد بن محمد رضا (1236 - 1266)
تاریخ تالیف: 1270 ق
شرحی تلخیصی به فارسی که بر بیان سید علی محمد باب رهبر گروه با بیان و بهائیان نوشته شده است و از باب 1 واحد 1 است تا باب 10 واحد 9.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 3414
آغاز: بسم اللّه الا منع الاقدس. تسبیح و تقدیس بساط قدس عز مجد سلطانی را لایق که لم یزل و لایزال بوجود کینونت ذات خود بود و هست؛ انجام: بان ماء زنده ولی از آن محتجب و لتطهرن انفسكم على حق ما انتم علیه مقتدرون.
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1311 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 196 گ، 19 سطر (7 × 14)، اندازه: 12 × 13 سم [ف: 11 - 2418]
Š.-u bayān-il qadr fi afāl-il ibād
شرح بیان القدر فی افعال العباد و وصف آن بنا به تقریر السید الشریف به امر شیخ عبد اللّه.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1134/5
بی کا، تا: 20 جمادی الاول 1204 ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 17 ص (36 - 52)، 21 سطر [سنا: ف: 2 - 128]
š.-e bayt
نور بخش خراسانی، محمد بن محمد، 795 - 869 قمری
nūrbaxš-e xorāsānī, mohammad ebn-e mohammad
(1393 - 1465)
در گزارش بیتی منسوب به حضرت علی (علیه السلام): «اقول و روح القدس منبعث فی نفس».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 98/7 - عکسی
آغاز: بیان معنی بیت حضرت امیر... از کلام غوث اعظم سید محمد نور بخش اقول و روح القدس منبعث فی نفس / فان وجود الحق من عدد خمس. اعلم ان العوالم الكلیة خمسة. الاول عالم اللاهوت و هو عالم الذات البحت و الوجود المطلق؛ انجام: المنزه عن التقلید و الالحاد بحرمة اولائك الاقطاب و الافراد. تمت.
اصل نسخه: دانشکده ادبیات گنجینه امام جمعه، ش 331؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 951 - 918 ق؛ 2 گ (108 ر - 109 ر) [عکسی ف: 2 - 170]
š.-ol-beyt
حزین، محمد علی بن ابی طالب، 1103 - 1180 قمری
hazīn, mohammad alī ebn-e abī-tāleb (1692 - 1767)
مختصری است در بیان سال قمری و شمسی، ماه های شمسی، ماه های شمسی، سال حقیقی و شمسی ماه قمری، مدت سیر آفتاب در برج، اقسام شهور، تحقیق شبانه روز، تعیین شبانه روز شرعی، ساعت، دقیقه و ثانیه، تقسیم بروج... قران و مقارنه، احتراق... تنلظر زمانی،... میل شمس... شرف و هبوط قمر... ساعات نصف النهار، تسدیس و تربیع سیارات... اختیارات قمر در بروج.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 28080
آغاز: بسمله، بعد از ستایش و سپاس ایزد پاک و درود نا معدود بر روان مخاطب بخطاب لولاک و آل اطهار؛ انجام: و امید از ناظران داریم که معذور داشته عثرات قلم را مذیل اصلاح پوشند
خط: نسخ خوش، كاتب = مؤلف، تا: جمادی الثانی 1179 ق؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: نخودی کم آهار، جلد: میشن زرشکی، 6 گ، 19 سطر، اندازه: 14/3 × 21/3 سم [اهدائی ف: 9 - 72]
«š.-e beyt-e «āyāt-o haqq-en men-ar-rahmān-e mhdata
شرح بیتی از قصیده برده. گزارش بیت: «آیات حق من الرحمن محدثه / قدیمة صفة الموصوف بالقدم» درباره قرآن و قدم آن و گفتار اشعریان و معتزلیان در این باره.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2909/9
آغاز:... و چون این بیت از قصیده بوده مشتمل بر وصف قرآن بود و در آن باب؛ انجام: از توطئه و تمهید سابق ظاهر و معلوم می شود لهذا تعرض بر شرح این بیت نرفت، و اللّه اعلم
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: میشن آلبالویی، 4 گ (94 پ - 97)، اندازه: 14/8 × 21/3 سم [ف: 6 - 162]
Š.-e beyt-e ab-ol-feyz-e dakanī
علامی، ابو الفضل بن مبارک، 958 ه - 1011 ه قمری
allānī, ab-ol-fazl ebn-e mobārak (1551 - 1603)
شرح کوتاهی بر یک بیت از سروده های برادر بزرگ ترش ابو الفیض بن مبارک دکنی، فیضی (- 1004 ق) است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8853/112
آغاز: شرحی که شیخ ابو الفضل به این بین برادر خود شیخ فیضی نوشته. به شش نصیحت محمل سخن تمام کنم *** مگر مباز میاور مبین مگشای. مگو یعنی بی جا مگو و سخن بی تامل مگو و حرفی که به تو
خط: نستعلیق، كا: جعفر بن محمد بدیع، تا: 1109 ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب؛ 1 گ (289 پ حاشیه) [ف: 29/1 - 149]
«Š.-u bayt-i «alā kull-u šay-in mā xal-al-lāh bāți-un
انصاری ازهری، احمد بن نور الدین
ansārī azharī, ahmad ebn-e nor-od-dīn
بیت معروفی است از شاعر مشهور لبید بن ربیعه عامری که گوید: «الا كل شیء ما خلا اللّه باطل *** و كل نعیم لا محالة زائل». در آغاز به احوال لبید و بیت وی اشارت رفته و در شرح بیش تر به مطالب عرفانی و نقل گفته های دیگران بسنده شده است و نگارنده تفصیل را به رساله دیگر خود «النسمات العطریة بمطلع الفتوحات المكیة» حوالت می دهد.
قم؛ مؤسسه آیة اللّه بروجردی؛ شماره نسخه: 399/5
آغاز: حمدا لمرسل بره الواصل و شكرا لباعث معصرات ثجاج جوده الهاطل؛ انجام: هذا ما تیسر لی جمعه فی هذا الجواب و اللّه اعلم بالصواب...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، جلد: تیماج قرمز، 5 گ (42 پ - 46 پ)، اندازه: 15/5 × 20 سم [ف: 1 - 247]
شرح بیت انوری در نجوم - اصطلاحات نجومی
شرح بیت امیر خسرو «ز دریای شهادت» - شرح بیت «ز دریای شهادت...»
«Š.-e beyt-e «ey rūy dar kašīda be bāzār āmada
شرح غزلی است از عطار با این مطلع: «ای روی در کشیده به بازار آمده *** خلقی به این طلسم گرفتار آمده». این شرح به شیوه عرفان است و شارح درباره توحید و وجود و نور به تفصیل پرداخته و از ابن العربی ابو طالب مکی و علاء الدوله سمنانی (- 736 ق) یاد می کند. قطعات اشعاری به فارسی نیز در اثنا مطالب خویش می آورد که گویا از خود اوست.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3921/10
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمین... بدان که حق تعالی نزدیک محققان صوفیه وجود محض است... زیرا که وجود نور است... (و پس از مقدمه ای در سرایت موجودات)... بنا برین مقدمات شیخ فرید الدین محمد عطار می فرماید... یعنی ای آن که روی خود را نور ظاهر وجود است روی پوشش بعثیات محصور در کشیده و پوشیده به بازار ظهور آمده ای؛ انجام: و این کلمه ای چند که از کلام صوفیه بر سبیل نقل و استدلال در ذیل ابیات این قصیده غیر از که بر تحقیق و توحید است به تحریر پیوست و تعینان آن چنان که لایق باشد در این طور عقل و نقل و استدلال است. شعر از این جا آغاز شده: پای استدلالیان چو بین بود *** پای چوبین سخت بی تمکین بود / بر زبان حرف آمد و در دل خیال *** بر ترست از هر دو ملک لایزال.
بی کا، بی تا؛ کاغذ: شکری و سفید، جلد: تیماج مشکی، 22 ص (118 - 139)، قطع: رقعی، اندازه: 12/5 × 19 سم [ف: 10 - 1973]
«š.-e bayt-e «ey rūy-e māh
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1142/24 - ف
نسخه اصل: بادلیان آکسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بی کا، تا: 1095 ق [فیلمها ف: 1 - 568]
«Š.-e beyt-e «ey moškel hall va hall-e moškel
نعمة اللّه ولی، نعمة اللّه بن عبد اللّه، 730 ه - 834 قمری
nemat-ol-lāh-e valī, nemat-ol-lāh ebn-e abd-ol-lāh (1330 - 1431)
گزارش بیت ابو سعید به نثر بی نظم و جز «مشکل حل» میر سید علی همدانی است.
آغاز: قال الشیخ المحقق... ابو سعید ای الخیر. بیت: ای مشکل حل و حل مشکل... بدان وفقك اللّه تعالی که معنی این مشکل حل و حل مشکل آن است (فهرستواره)
[فهرستواره منزوی 531/7]
خط: نستعلیق، کا: میر غلام محی الدین، تا: 3 ذیحجه 1032 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 2 گ (183 ر - 184 ر)، اندازه: 17 × 25 سم [ف: 4 - 673]
بی کا، تا: 1258 ق [ف: 4 - 669]
«Š.-e beyt-e «bešnv az ney
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2534/21
آغاز: بشنو از نی چون حکایت می کند... اول چیزی که در دین و طریقت لازم است استماع است
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14 [ف: 6 - 38]
«Š.-e beyt- «be asl-e xīš yek reh nīk bengar
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ه قمری
davvānī, mohammad ebn-e asad (1427 - 1503)
وابسته به: گلشن راز؛ شبستری، محمود بن عبد الكریم (687 - 720 ق)
این رساله شرح این بیت از گلشن راز می باشد: «به اصل خویش یک ره نیک بنگر *** که مادر را پدر شد باز مادر».
آغاز: بسمله. چون عزیزی التماس معنی این بیت کرده بود از گلشن راز... بدان ای عزیز وفقك اللّه تعالى لما یجب و یرضى که مراتب پدری و مادری را عالم غیب و شهادت معلوم باید تا حل این سخنان آسان گردد
[فهرستواره منزوی 585/7]
آغاز: برابر؛ انجام: و از کمال اخلاص بیاید که هرگز شکر گوینده را از لذت شكر خاییدن در کام نباشد، و اللّه اعلم بالصواب و اللّه المرجع و المآب
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد حسن تویسرکانی، تا: قرن 12؛ کاغذ: سمرقندی، 3 گ (83 - 85)، 15 سطر، اندازه: 5/5 × 12 سم [ف: 28 - 103]
آغاز: برابر؛ انجام: که هرگز شکر گوینده را لذت شكر خائیده نباشد و اللّه اعلم بالصواب.
خط: تعلیق، بی کا، تا: 1198 ق؛ پس از این تا پایان دفتر سخنان پراکنده ای است از دانشمندان از تحفة الاحباء و درج الدرر که هر دو در عرفان است 90 ر از سید ابراهیم قزوینی و صدرای شیرازی هر دو در عرفان 90 پ - 91 ر. باز عرفان است و ادب و حدیث 91 ب - 92 ب. قصیده ای در 12 بیت که 420 گونه می توان آن را خواند 93 ر. از صدر الافاضل و اصطلاحات عارف کاشی و شرح فصول نصیریه علامه حلی و سخنان عرفانی و فلسفی و کلامی 93 پ - 95 پ. پیش از این سخنی است از امام در «السر المكتوم» در این که فرشته همان پردگار (رب النوع) است 88 ر؛ 3 گ (88 پ - 90 ر) [ف: 3 - 453]
آغاز: برابر؛ انجام: و از شایبه وهم و شک، خالی شد و از کمال اخلاص بیابد، که هرگز شکر گوینده را لذت در کام نباشد، و اللّه اعلم بالصواب و الیه المرجع و المآب
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج سبز، 4 گ (32 پ - 35 پ)، 12 سطر (6 × 13)، اندازه: 11/5 × 20 سم [ف: 11 - 119]
«š.-e beyt-e «pīr-e mā goft
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ه قمری
davvānī, mohammad ebn-e asad (1427 - 1503)
تاریخ تالیف: ربیع الاول 900 ق
در تبیین یک بیت از اشعار حافظ: «پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت *** آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد». در چهار مقدمه و یک فذلکه به خواهش اخوان الصفاء که در این رساله به طرفداری اشاعره برخاسته و معتزله را مجوس می داند.
آغاز: بسمله. (و به نستعین فی التمیم) لک الحمد اللّهم ملهم الصواب و على نبیك الاواب الصلوة المستجاب و السلام المستطاب و على اتباعه من الآل و الاصحاب. و بعد (اما بعد) کلمه چند در تبیین معنی یک بیت از اشعار لسان الوقت حافظ شیرازی رحمه اللّه بر حسب التماس بعضی از اخوان صفا و خلان وفا... بیت: پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت *** آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد
انجام: با آن که صعوبت مطلب و غموض مبحث و قلت مستاهلان ادراک غوامض اسرار و کثرت معاندان و اهل انکار و شیوع جدال و اصرار و نفاذ سوق اشرار (نیز) مانع است. شعر: اقول بالخد خال حین انعته *** خوف الرقیب و ما بالخدمن خال. اللّهم ارنا الحق حقاً و ارزقنا اتباعه و ارنا الباطل باطلا و ارزقنا اجتنابه و الحمد لله حمداً كثیراً یبلغ مبلغ اللاتناهی و على نبیه الصلوة و السلام صلوه یؤدی (یزری) على نفحات الدراری و تباهی (تمت حامداً و مصلیاً و مستغفرا. م.)
[الذریعة 129/13؛ نسخه های منزوی 1218/2؛ کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 100؛ فهرستواره منزوی 554/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 939 ق؛ 4 گ (62 پ - 65 ر) [ف: 6 - 2248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ 7 ص (47 - 53)، 15 سطر، اندازه: 9/5 × 14/5 سم [ف: 32 - 190]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1005 ق، جا: بغداد؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، 12 سطر (8 × 13)، اندازه: 16 × 22 سم [ف:16 - 501]
خط: نستعلیق، كا: ابو الفتح بن عبد الحی، تا: 1010 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5 گ (23 پ - 27 پ)، 19 سطر، اندازه: 10 × 16/5 سم [ف: 19 - 78]
خط: نستعلیق، كا: مظفر حسین بن احسان الدین، تا: 1016 ق؛ در برگ 40 ر تا 42 ر اشعار فارسی: لسانی و درویش و خواجه عبد اللّه انصاری و شیخ اوحدی و پراکنده های دیگر دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 4 گ (42 پ - 45 پ)، اندازه: 9/5 × 30 سم [ف: - 255]
بی کا، تا: 1038 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 9 گ (79 پ - 87 پ)، 15 سطر [سه کتاب خانه اصفهان: ف: - 47]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد قاسم بن تاج الدین محمود حسینی، تا: 1040 ق؛ 7 گ (34 پ - 40 ر)، اندازه: 11/5 × 18 سم [ف: - 40]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: با تاریخ 1042 ق؛ 5 گ (103 پ - 107 ر)، 17 سطر، اندازه: 10 × 19 سم [ف: 6 - 2248]
خط: نستعلیق، کا: نصیری، تا: 1046 ق، جا: شیراز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ (57 ر - 59 ر)، اندازه: 14 × 24 سم [ف: 19 - 221]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته، تحریری، کا: محمد بن حسین عقیلی استر آبادی، تا: 1058 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 7 ص (221 - 227)، 24 سطر [ف: 9 - 235]
آغاز: پیر ما گفت... قبل از خوض در اداء معنی بیت تمهید مقدمه
چند... خواهد رفت؛ انجام: پس اگر خطا در واقع بودی و پیر آن را ندیده بودی پاک بودی.
خط: تعلیق، كا: محمد شریف پسر محمد قائمی، تا: 1061 ق؛ 3 گ (93 پ - 95 ر) [ف: 3 - 453]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: با تاریخ شنبه 5 رجب 1069 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج سبز، 4 گ (147 - 150)، 21 سطر، اندازه: 9/5 × 19/5 سم [ف: - 254]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حیدر بن على بن اسماعیل بن عبد العالی هاشمی کرکی، تا: سه شنبه 2 ذیقعده 1072 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5 گ (55 پ - 59 ر)، 17 سطر، اندازه: 12 × 19 سم [ف: 1 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1082 و 1083 ق؛ با نشان «بلغ قبالا»، مقابله شده؛ جلد: تیماج سیاه، 7 ص (237 - 243)، قطع: بیاضی [ف: 33/2 - 67]
آغاز: برابر؛ انجام: و على نبیه الصلوه و السلم... سنه 1083
خط: نسخ، بی کا، تا: 1083 ق [رایانه]
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 1092 ق، ناقص؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 1 ص (115)، 17 سطر (11 × 18/5)، اندازه: 19/5 × 24 سم [ف: 16 - 648]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسحاق بن نوروز شولستانی، تا: 1095 ق؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، 3 گ (190 ر - 192 ر)، 23 سطر، اندازه: 12 × 17/5 سم [ف: 37 - 244]
خط: نسخ، كا: على بن حاجی محمد امین قاری ساروی، تا: شنبه 20 جمادی الاول 1097 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 3 گ (103 پ - 105 ر)، 16 سطر (6 × 12)، اندازه: 12 × 18 سم [ف: 16 - 151]
بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2 گ (187 پ - 188 ر)، اندازه: 19/5 × 31 سم [ف: 20 - 261]
انجام: و نظر پیر آن را ندیده بودی این بود آن چه عجالة الوقت بی اعمال رویتی و استعمال فکرتی بزبان کلک دو زبان آمد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ چلیپا؛ 2 گ (309 ر - 310 پ) [ف:- 145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 7 گ (140 - 146)، 23 سطر (9 × 15)، اندازه: 13/5 × 21/5 سم [ف: 8 - 413]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: ربعی [ف: 2 - 49]
بی کا، تا: قرن 11 [د. ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: عجالة الوقت بی اعمال رویتی و استعمال فکری به زبان کلک دو زبان بر آمد و درین مقام حقایق بسیار و دقایق بی شمار است اما اقتصار نموده شد. و اللّه اعلم بالصواب و الیه المرجع و المآب
کامل؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد رضا اصفهانی، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن مشکی، 4 گ (77 پ - 80 پ)، 23 سطر (9/5 × 18/5)، اندازه: 16/2 × 26/1 سم [ف: 29/1 - 504]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه [ف: 5 - 292]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «منه دام ظله العالی»؛ کاغذ: نازک اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 4 ص (340 - 343)، اندازه: 15/5 × 21 سم [ف: 9 - 261]
کا: ابو القاسم وفا، تا: قرن 13؛ در هامش [ف: 6 - 137]
خط: نسخ، كا: علی اصغر شاه کوهی، تا: 1226 ق؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج سرخ، 8 ص (133 - 140)، 18 سطر (7 × 12)، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 14 - 3595]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1234 ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج مشکی، 6 گ (139 پ - 144 پ)، 15 سطر، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 2 - 16]
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی پازواری، تا: 16 ربیع الاول 1243 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 5 گ (39 پ - 43 پ)، 18 سطر (11 × 16)، اندازه: 11 × 17 سم [ف: 16 - 131]
بی کا، تا: 1243 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 10 ص (134 - 143)، 18 سطر (8 × 14)، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 16 - 148]
بی کا، بی تا؛ 2 گ، 25 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: - 142]
آغاز: پیر ما گفت... مقدمه اول خطا و صواب گاه صفة اقوال می شود بمعنی مطابقة؛ انجام: پس اگر خطا بودی و نظیر آن را ندیده بودی پاک نبودی و السلام
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3 ص (177 - 179)، 20 سطر، اندازه: 10 × 15 سم [ف: 9 - 427]
آغاز: وجه الیق واصلح است یا معلوم نیست و بر تقدیر اول جهل بر اللّه تعالی لازم آید تعالی عن ذلك و بر تقدیر ثانی عجز یا بخل چه اگر بر آن نباشد؛ انجام: پس اگر خطا در واقع بودی و نظر پیر آن را ندیده بودی پاک نبودی این بود که آن چه عجالة الوقت... اشرار نیز مانع است... و ارنا الباطل و ارزقنا اجتنابه.. العالمین.
بخشی از پایان شرح است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سفید و زرد، جلد: تیماج مشکی، 3 ص (1 - 3)، اندازه: 8 × 1 سم [ف: 10 - 184]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا، 2 گ (6 پ - 7 ر) [ف: 1 - 329]
در فهرست ناشناس آمده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با رمز ح م؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، اندازه: 11 × 18/5 سم [ف: - 177]
«š.-e beyt-e «pīr-e mā goft
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
بندیست به فارسی با عنوان «مسئله اول الجواب» در شرح «پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت...» شاید از سید کاظم رشتی.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3622/43
بی کا، تا: با تاریخ 1233 ق، جا: قزوین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 27 ص (469 - 495)، 18 سطر (9 × 15) [ف: 12 - 2627]
«š.-e beyt-e «tafakkor raftan az bātel suy-e haqq
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ه قمری
davvānī, mohammad ebn-e asad (1427 - 1503)
وابسته به: گلشن راز؛ شبستری، محمود بن عبد الكریم (687 - 720 ق)
این رساله شرح این بیت از گلشن راز می باشد: «تفکر رفتن از باطل سوی حق *** بجز و اندر بدیدن کل مطلق».
آغاز: بسمله. بعد الحمد بما یستحقه و الصلاة على نبیه كما هو حقه. نموده می شود که از دیوان وزارت که مرکز رایت اقبال و محیط سعادت و اجلال و محط رجال... مثال واجب الامتثال رسید مشتمل بر امر به تبیین معنی بیتی از گلشن راز...
انجام: بتكثیر محامل و تشعیب وجوه... فلا حاجة الى التطویل و اللّه یحق الحق و هو یهدی السبیل
چاپ: به کوشش اسماعیل واعظ جوادی، 1342 ق
[مكتبة امیر المؤمنین 434/2؛ فهرستواره منزوی 585/7؛ دنا 501/6؛ کتاب شناسی آثار جلال الدین دوانی ص 90]
آغاز: برابر؛ انجام: و چون اشاره (اشارت) علیه بر اختصار رفته بود بتكثیر محامل و تشعیب وجوه شعف ننمود. و الكلام مع یفهم من النقطة الحرف و من الالف الالف فلا حاجة الى التطویل و اللّه (یحق) الحق و (هو) یهدی السبیل.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 939 ق [ف: 6 - 2249]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 947 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ مذهب، قطع: بغلی [ف: 2 - 56]
خط: نسخ، بی کا، تا: ربیع الثانی 970 ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، قطع: ربعی [ف: 2 - 40]
آغاز: برابر؛ انجام: و الكلام مع من یفهم من النقطة الحرف... و هو یهدی السبیل.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ 9 ص (28 - 36)، 15 سطر، اندازه: 9/5 × 14/5 سم [ف: 32 - 189]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوایی، مختلف السطر (17/5 × 35/5)، اندازه: 29/2 × 43/5 سم [ف: 7 - 782]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 4 ص (42 - 45)، اندازه: 11/3 × 21/7 سم [ف: 29/1 - 472]
آغاز: بعد الحمد لله بما یستحقه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1005 ق، جا: بغداد؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، 12 سطر (8 × 13)، اندازه: 16 × 22 سم [ف:16 - 501]
خط: نستعلیق، کا: زین العابدین بن شاہ محمد استر آبادی، تا: 1006 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 3 گ (55 ر - 57 ر)، اندازه: 11 × 19 سم [ف: 27 - 303]
خط: نستعلیق، کا: مظفر حسین بن احسان الدین، تا: 1016 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 4 گ (57 پ - 60 پ)، اندازه: 9/5 × 30 سم [ف: - 255]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 20 شعبان 1032 ق؛ 18 ص (52 - 69)، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 33/1 - 65]
خط: نستعلیق، کا: نصیری، تا: 1046 ق، جا: شیراز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 4 گ (59 پ - 62 ر)، اندازه: 14 × 24 سم [ف: 19 - 221]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد بن حسین عقیلی استر آبادی، تا: 1058 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 7 ص (228 - 234)، 24 سطر [ف: 9 - 235]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حیدر بن علی بن اسماعیل بن عبد العالی هاشمی کرکی، تا: سه شنبه 2 ذیقعده 1072 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5 گ (59 پ - 63 ر)، 17 سطر، اندازه: 12 × 19 سم [ف: 1 - 120]
كا: على نقی بن حاجی محمد امین قاری ساروی، تا: 24 صفر 1085 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 26 سطر (14 × 20)، اندازه: 9 × 15 سم [ف: 7 - 2666]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسحاق شولستانی، تا: 1095 ق؛ با دو واسطه از روی خط مؤلف؛ کاغذ: شرقی، 2 گ (192 ر - 193 پ)، 23 سطر، اندازه: 12 × 17/5 سم [ف: 37 - 245]
خط: نستعلیق، کا: شاه میرک بن میر سید علی قاینی، تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ (52 پ - 54 پ)، 22 سطر (8 × 14/5)، اندازه: 12 × 18/5
سم [ف: - 379]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد حسن، تویسرکانی، تا: قرن 12؛ کاغذ: سمرقندی، 5 گ (85 - 89)، 15 سطر، اندازه: 5/5 × 12 سم [ف: 28 - 103]
آغاز: برابر؛ انجام: و چون اشار علیه بر اختصار فیه بود... و اللّه یحق الحق و هو یهدی السبیل
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1122 ق؛ 7 ص (399 - 405)، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 32 - 82]
خط: شکسته نستعلیق، كا: حاج محمد زمان بن کلب علی متطبب خراسانی، تا: 1256 ق [ف: 7 - 183]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج سبز، 8 گ (35 پ - 42 ر)، 12 سطر (6 × 13)، اندازه: 11/5 × 20 سم [ف: 11 - 119]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ 2 ص (50 - 51) [ف: 5 - 501]
«Š.-e beyt-e «tafakkor raftan az bātel suy haqq
نصیر ای همدانی، نصیر الدین بن مسعود، - 1030 قمری
nasīrā-ye hamadānī, nasīr-od-dīn ebn-e masūd (- 1621)
وابسته به: گلشن راز؛ شبستری، محمود بن عبد الكریم (687 - 720 ق)
در شرح این بیت از شبستری: «تفکر رفتن از باطل سوی حق *** به جزو اندر بدیدن کل مطلق».
آغاز: بسمله سپاس بی قیاس مالک الملکی را... قلب صنوبری بر عرش روح حیوانی استقرار دارد... اما بعد در نزد ارباب کشف و عیان... مبرهن و معین است...
[تذکره نصر آبادی 1660، فهرست قاهره از طرازی ج 1: 356؛ فهرستواره منزوی 587/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 901/42 - طباطبائی
آغاز: برابر؛ انجام: پاک گردان چشم را از موی عیب *** تا ببینی باغ و سروستان غیب
خط: نستعلیق خوب، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 7 ص (275 - 281)، اندازه: 15/5 × 25 سم [ف: 23 - 218]
تصوف / فارسی
š.-e beyt-e «tafakkor raftan az bātel suy-e haqq
وابسته به: گلشن راز؛ شبستری، محمود بن عبد الکریم (687 - 720 ق)
نامعلوم:
از گلشن راز به دستور دیوان وزارت؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 13 گ (74 پ - 86 پ)، 17 سطر (7 × 12)، اندازه: 12 × 17 سم [ف: 16 - 436]
از گلشن راز شبستری؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ قطع: ربعی [نشریه: 4 - 446]
«Š.-e beyt- «čarx bā īn
میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041 ه قمری
mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad (- 1632)
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 1684/3
آغاز: ناظم (رحمه الله علیه) عنوان کلام را فلک قرار داده و به اعتبار کمال ظهور ایشان بحسب حسن چه هیچ چیز از آفتاب و ستارگان روشن تر نیست. تعبیر از فلک بچرخ
خط: نستعلیق، کا: ابراهیم فمی تفرشی، تا: 1224 ق، جا: قزوین؛ 23 گ (66 - 88)، اندازه: 15/5 × 23/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 165]
«š.-e beyt- «čonke bī rangī asīr-e rang sod
لاهیجی، محمد بن یحیى، 840 - 912 قمری
lāhījī, mohammad ebn-e yahyā (1437 - 1507)
گزارش کوتاهی از دو بیت مثنوی است که به خواهش یکی از برادران نگاشته شده است: «چون که بی رنگی اسیر رنگ شد *** موسی با موسی در جنگ شد / چون به بی رنگی رسی کان داشتی *** موسی و فرعون دارند آشتی»
آغاز: بسمله. الحمد لله الذی كانت احدیته الذاتیة منقطعة الاشارات... اما بعد یکی از برادران دینی
[فهرستواره منزوی 591/7]
آغاز: برابر؛ انجام: اولی می نماید كما لا یخفى على المتامل. یا رب بكرم بر من درویش نگر... گر من گنهی از سر غفلت کردم
کا: چلبی سلمانی فارسی، تا: قرن 10؛ کاغذ: متن و حاشیه سپاهانی و فرنگی، جلد: مقوا، 7 ص (358 - 364)، اندازه: 10/5 × 23 سم [ف: 9 -25]
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 2 گ (58 ر - 59 پ)، 17 سطر (10 × 15)، اندازه: 12/5 × 18 سم [ف: 8 - 558]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، 3 ص (1 - 3)، 20 سطر (6 × 12)، اندازه: 12 × 19 سم [ف: 14 - 3835]
آغاز: برابر؛ انجام: اینست کمال مرد در راه یقین *** در هر چه نظر کند خدای بیند
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شاید قرن 11؛ مصحح؛ جلد: پارچه سفید، 2 گ (134 ر - 135 ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 12 - 88]
آغاز: برابر؛ انجام: و توجیه اول با ابیات لاحق انسب و اولی می نماید كما لا یخفى على المتامل
خط: نستعلیق، کا: محمد شفیع فیروز آبادی، تا: 1083 ق، جا: حیدر آباد، جلد: تیماج قهوه ای، 2 گ (42 پ - 43 پ)، 23 سطر، اندازه: 10/5 × 18 سم [مؤید: 3 - 303]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن فاضل سبزواری، تا: 1218 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج، 3 ص (317 - 319)، 41 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 3 - 479]
خط: نستعلیق، كا: عباس بن محمد على دزفولی، تا: 1222 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 1 ص (191 ر)، 17 سطر (7/5 × 16)، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 15 - 4190]
آغاز: برابر؛ انجام: و اولی می نماید که لایخفى عن السائل
خط: نستعلیق، كا: محمد علی پسر محمد صادق رازی، تا: 1262 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 3 گ (5 ر - 7 ر)، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 16 سم [نشریه: 13 - 47]
از محمد لاهیجی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر (6 × 12)، اندازه: 10 × 16 سم [ف: 16 - 144]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر چه در مرتبه ظهور در جمالیة و جلالیه مخالفت داشته باشند و توجیه اول با ابیات لاحق انسب و اولی می نماید كما لایخفی.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ (85 ر - 87 ر)، اندازه: 16 × 22 سم [ف مخ]
«š.-e beyt- «conke bī rangī asīr-e rang šod
کاشف دزفولی، صدر الدین بن محمد باقر، 1174 - 1258 قمری
kāšef-e dezfūlī, sadr-od-dīn ebn-e mohammad bāqer (1761 - 1842)
شرح بیت مثنوی «چون که بی رنگی اسیر رنگ شد».
[فهرستواره منزوی 601/7]
تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه: 217/1
خط: نسخ، بی کا، تا: 1213 ق؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 2 - 96]
«š.-e beyt- «con momken gard-e emkān bar fešānd
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2842/81
خط: نسخ، كا: ابو القاسم وفا، تا: قرن 13؛ در هامش [ف: 6 - 136]
«š.-e bayt-e «xalq be malūm-e xerad molhaq ast
فانی شیرازی دهدار، محمد بن محمود، 947 - 1016 قمری
fānī šīrāzī dehdār, mohammad ebn-e mahmūd (1541 - 1608)
شرح این بیت: «خلق بمعلوم خرد ملحق است *** آن چه بحس یافته ای آن حق است».
[فهرستواره منزوی 533/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4848/5
آغاز: بسمله. من کلام خواجه دهدار (رحمه الله علیه) در بیان معنی بیت شاه داعی اللّه که در لباب مشاهده فرموده: خلق بمعلوم خرد... زید را ملاحظه کن و بدن او او را از عوارض جسمی پاک ساز و از اجرای فضلیه که لا ینقطع در تبدیل است پاک ساز
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی و سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 1 ص (121 - 121)، اندازه: 11/5 × 21/5 سم [ف: 13 - 282]
شرح بیت «در آشیان چرخ دو مرغان زبر کند» - شرح پنج بیت ناصر خسرو
«Š.-e beyt-e «dar āšyān-e čarx do morqān zīr kond
در شرح: «در آشیان چرخ دو مرغان زیر کند *** کاندر فضای ربع زمین دانه می خورند». درباره دو گوهری که نه عرض و نه جوهر است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3116/4
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 1 گ (53 ر و پ) [ف: 6 - 226]
«š.-e beyt-e «dar javānī kon nesār-e dūst jān
مثنوی است دارای 26 بیت در شرح بیت زیر از نان و حلوای شیخ بهائی: «در جوانی کن نثار دوست جان *** رو عوان بین ذلك را بخوان».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 291/23 - فیروز
آغاز: بسم اللّه الرحمن الرحیم *** منبع انهار بهشت نعیم / ای که شیرین با شدت از ذوق کام *** نشاة (كذا) یابد طبعت از شهد کلام / شرح بیت نان و حلوا را شنو *** تا ازو هر دم بیابی جان نو
بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: مختلف، جلد: تیماج مشکی، 1 ص (514)، اندازه: 22 × 35 سم [ف: 21 - 278]
«Š.-e beyt-e «dar čelle čehel dar ast az zolmat va nūr
در حل اشكال این بیت از شیخ سعد الدین «در چله چهل در است از ظلمت و نور *** گر فهم کنی حل شود کل امور».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10103/18
آغاز: در چله چهل در است... بدان علمك اللّه بالتفهم که حل اشکال این بیت صورتی تمام دارد چه اکثر محققان روزگار در تحقیق این بیت در مقام توقف دیده ام انشاء اللّه خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، 1 ص (65)، اندازه: 14/5 × 21 سم [ف: 32 - 128]
«Š.-e beyt- «dar hama deyr-e moqān nīst čo man šydāī
شرحی است بر یک غزل حافظ شیرازی با مطلع: «در همه دیر مغان نیست چو من شیدایی...»
فردوس؛ قائم؛ شماره نسخه: 18/8
آغاز: بسمله دیریست تا بحكم وجوب اداء حق اخوت در شرع فتوت و دین مروت بر رقبه قلم سست قدم اداء معنی این غزل از سخنان لسان الوقت ترجمان الزمان حافظ شیرازی؛ انجام: لكن باز از کثرت ذوق بعضی الفاظ را که ملایم و مناسب هر مطلبی دانستم از خارج داخل نمودم که یحتمل که داخل بخارج مساوی باشد تمت
خط: تحریری، کا: محمود موسوی، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 11 گ (67 - 77)، اندازه: 10 × 17 سم [ف مخ]
«š.-e beyt-e «dūš dīdam ke
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ه قمری
davvānī, mohammad ebn-e asad (1427 - 1503)
شرح مختصری است بر این بیت از خواجه حافظ: «دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند *** گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند».
آغاز: (بسمله) سپاس حضرت واجب الوجودی که دریای فیض وافرش... و بعد بر وفق جوان مردانی که از مسافرت و مجاورت چاپ: امیر کبیر، به همت و تعلیقات حسین معلم، تهران، 1373.
[الذریعة 376/13؛ نسخه های منزوی 1218/2؛ کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 100؛ فهرستواره منزوی 553/7]
آغاز: بعد بر ذوق جوان مردانی که از مسافرت و مجاورت وجود خبری دارند و بر نهال نهاد از شاخسار معرفت تازه بر می آرند، پوشیده نیست که دایره وجود را آغاز و انجام نیست؛ انجام: این بود نمونه از شرح بیت بذوق صوفیه که در وحدت محو بودند و در وقت تكلم بطور اهل محو نموند و الحمد لله رب العالمین...
مقدمه دوانی را فاقد است؛ کا: محمد قاسم بن تاج الدین محمود حسینی، تا: پنج شنبه 11 صفر 1040 ق؛ 21 گ (43 پ -63 ر)، اندازه: 11/5 × 18 سم [ف: - 40]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 29 ربیع الاول 1066 ق؛ مجدول؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 22 سطر [سنا: ف: 2 - 167]
آغاز: برابر
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 223]
آغاز: برابر؛ انجام: آیینه چون نمود مرا آن چنان که هست *** آیین نه آن بود که من آیینه بشکنم
بی کا، بی تا؛ 44 ص (52 - 95) [ف: 5 - 502]
«š.-e beyt- «dūš vaqt-e sobhdam az
نور بخش، محمد خاموش
nūrbayš, mohammad xāmūš
گزارشی است بر قطعه معمایی که با بیت زیر آغاز می شود: «دوش وقت صبحدم از چرخ پالان یافتم *** در میان دانه خشخاش سندان یافتم / نعل می بستند روزی اشترانش
را بروم *** حلقه ای گم شد از آن در کیش خاقان یافتم».
آغاز 1: بسمله. و به نستعین. شکر بی غایت و سپاس بی نهایت واجب الوجودی را که [به] مقتضای جود و وجود جمیع ممکنات را از عدم بوجود آمده.
2: اما بعد معلوم ارباب معارف و اهل اللّه بوده باشد که شرح ابیات حضرت
[فهرستواره منزوی 595/7]
آغاز: برابر 2؛ انجام: نه آن چه از موالید ثلاثه حاصل می شود، تعالی اللّه عما یقول الظالمون این درجه اصل حقیقتند، و الحمد لله رب العالمین و الصلاة على خیر خلقه محمد و آله الطاهرین و عترته المعصومین (این چند کلمه برای الحاج... بعضی از برادران دینی از این بی بضاعت (احقر... بود)
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1257 ق؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 12 سطر (7 × 13)، اندازه: 11/5 × 19/5 سم [ف: 11 - 106]
آغاز: برابر 1؛ انجام: پس بنالد که نخواهم ملك را *** ملک آن سجده مسلم کن مرا
خط: نسخ، كا: علی اصغر شاه کوهی، تا: 1226 ق؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج سرخ، 16 ص (48 - 63)، 18 سطر (7 × 12)، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 14 - 3594]
«Š.-e beyt- «dūš vaqt-e sobhdam dar čarx pālān yāftam
سیواسی زیلی، احمد بن محمد، - 1009 ه قمری
sīvāsī-ye zeylī, ahmad ebn-e mohammad (- 1601)
گزاره ای است به ترکی بر قطعه ای از مولانا جلال الدین رومی که در حدود 9 بیت می باشد با مطلع: «دوش وقت صبحدم در چرخ پالان یافتم».
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 19319/1
آغاز: اما بعد حمد من انعمنا بنفایس انفاس النفوس القدسیه... قد كلفنی بعض الاخوان ان اشرح ابیات شیخ المشایخ و برزخ البرازخ مولانا جلال الدین الرومی... قال قدسنا اللّه بسره العزیز: دوش وقت صبحدم... تحقیق دوندن مراد عالم است در صبحدم مدن مراد تجلی افعالدر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: حنایی و فستقی و نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 30 - 33 سطر (6 × 17)، اندازه: 9 × 19/5 سم [ف: 2 - 382]
«š.-e beyt- «dūš vaqt-e sobhdam dar čarx pālān yāftam
امیر بخاری، - 772 قمری
amīr boxārī (- 1371)
شرحی است بر غزلی از مولوی با این مطلع: «دوش وقت صبحدم در چرخ پایان یافتم *** در میان دانه خشخاش سندان یافتم».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13794/30
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 2 ص (90 - 91) [ف: 37 - 340]
«š.-e beyt-e «ze daryā-ye šahādat
گیسو دراز، محمد بن یوسف، 721 - 826 ه قمری
gīsūderāz, mohammad ebn-e yūsof (1322 - 1423)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 4043/5
خط: نسخ، كا: شیخ حسین علی، تا: 1036 ق؛ 3 ص [ف: 7 - 161]
«š.-e bayt-e «ze daryā-ye šahādat
داعی شیرازی، نظام الدین محمود، 810 - 870 قمری
dāī-ye šīrāzī, nezām-od-dīn mahmūd (1408 - 1466)
شرح بیت منسوب به امیر خسرو دهلوی «ز دریای شهادت چو نهنگ لا بر آرد هو *** تیمم فرض گردد نوح را در وقت طوفانش» است.
چاپ: ضمن «شانزده رساله شاه داعی» به کوشش دبیر سیاقی 1340 ش چاپ شده
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18594/9
آغاز: بسمله، رب یسر و لا تسعر، حمد و سپاس بر حضرت احد صمد و درود و ثنای بی عدد پیغمبر ما متواتراً؛ انجام: اوست جمله در همه ذرات کل *** كل انا الحق می زنند از ذات كل
خط: نسخ و نستعلیق، كا: قنبر على بن ابراهیم بید هندی، تا: 1075 - 1077 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 330 گ، اندازه: 12 × 21 سم [ف: 51 - 55]
«š.e beyt-e «ze daryā-ye šahādat
جامی، عبد الرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری
jāmī, abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
در این گزارش کوتاه بیت معروف امیر خسرو دهلوی: «ز دریای شهادت چون نهنگ لابر آرد سر *** تیمم فرض گردد نوح را در وقت طوفانش» به نثم و نظم شرح شده است. جامی یکایک کلمات این بیت را از جنبه عارفانه به بسط می کشد و توضیح می دهد و حاصل را در بیان بیت می آورد، این رساله به فارسی است.
آغاز: یا من لا رب غیره و لا اله سواه... دل عشق تو را مرید بادا همه عمر *** در دید تو ناپیدا بادا همه عمر
انجام: جامی غم دوست را بعالم ندهی *** باهر که نه اوست شرح این غم ندهی / مرغ غم او بحیله شد ما را رام *** خاموش که مرغ رام را رم ندهی
چاپ: به کوشش حسن عباس، دانش، ش 34 (تابستان 1372):55 - 66.
[فهرستواره منزوی 531/7 - 532؛ منزوی 1219/2 - 1220؛ مشترک پاکستان 1587/3 - 1588]
نسخه اصل: دهلی نو ش 504 (181)؛ بی کا، تا: با تاریخ 867 ق [فیلمها ف: 1 - 163]
نسخه اصل: ایاصوفیا ش 4207؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 22 شعبان 877 ق، جا: بغداد؛ 1 گ (331)، 30 سطر [فیلمها ف: 1 - 161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 895 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 2 گ (329 پ - 330 ر)، 31 سطر، اندازه: 25/2 × 34 سم [ف: 8 - 93]
خط: نستعلیق، کا: ظهوری، تا: 902 ق؛ کاغذ: بخارایی شکری، جلد: مقوای روکش مذهب، اندازه: 26 × 36 سم [ف: 3 - 249]
خط: نسخ، كا: محمد بن حسن معرف هروی، تا: شوال 909 ق؛ کاغذ: سمرقندی، 27 سطر (2/5 × 15)، اندازه: 23/5 × 33/5 سم [ف:
17 - 90]
آغاز: برابر؛ انجام: سگ مگش را اگر کنی مقلوب *** قلب آن غیر سگ مگس نشود
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1 گ، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [محدث ارموی مخ]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: بخارایی شکری، جلد: مقوای روکش تیماج زیتونی، 25 سطر، اندازه: 24 × 36/5 سم [ف: 3 - 244]
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 1037 ق؛ راسته و چلیپا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 4 گ (22 - 25)، 18 سطر (8 × 19)، اندازه: 12 × 20/5 سم [ف: 16 - 634]
آغاز: برابر؛ انجام: ره به سوی تو از تو می خواهم قطع این ره.. راه ننمایی
خط: نستعلیق و نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1051 ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2 ص (145 - 146)، 17 - 22 سطر، اندازه: 11 × 22/5 سم [ف: 32 - 24]
كا: محمد جعفر شیرازی، تا: 1055 ق؛ جلد: چرمی ماشی، 3 ص (895 - 897)، اندازه: 14/5 × 23/5 سم [ف: 7 - 597]
بی کا، تا: 1066 ق؛ 1 ص (144)، 16 سطر، اندازه: 11 × 23 سم [ف: 13 - 3143]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد شفیع فیروز آبادی، تا: 1083 ق، جا: حیدر آباد؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 1 گ، 25 سطر، اندازه: 10/5 × 18 سم [اهدائی رهبر: 5 - 107]
انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد رضا پسر علی جان طرشتی، تا: 1089 ق؛ پس از این رساله در ص 241 چند رباعی است از سید محمود نور بخش میرزا عبد اللّه مشهور؛ کاغذ کاهی، جلد: مقوا با روکش مشمع، 3 ص (238 - 240)، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 25 سم [ف: 21 - 304]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتاب خانه مدرسه نمازی - خوی 848؛ خط: نستعلیق، كا: على اكبر، تا: 1092 ق؛ 5 ص (264 - 268) [عکسی ف: 4 - 406]
نسخه اصل: بادلیان آکسفورد ش 94 والكر walkar (ش 1298)؛ بی کا، تا: 1095 ق [فیلمها ف: 1 - 568]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی و سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 124 گ، اندازه: 11/5 × 21/5 سم [ف: 13 - 284]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: مقوایی، 2 گ (497 پ - 498 ر)، 25 سطر، اندازه: 18 × 26 سم [ف: 17 - 297]
آغاز: یا من لا رب غیره و لا اله وفقنا فی القول و العمل لما تحبه و تضاه. این چند کلمه ایست که بر حسب اشاره خدمت امارت مآبی فلانی... نوشته می شود در شرح معنی بیتی که بر دل و زبان بعضی از اصحاب نطق و بیان
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مذهب، 1 گ (222 ر - 222 پ)، اندازه: 13 × 22/2 سم [ف: 29/1 - 551]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مذیل به شرح قطعه هزلی از «نعمت خان عالی»؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش سرخ، 2 گ، 21 سطر، اندازه: 14 × 19 سم [اهدائی رهبر: 5 - 108]
آغاز: برابر؛ انجام: قطع این ره به راه پیمایی *** کی توانی گر تو راه ننمایی
خط: نستعلیق شکسته، كا: محمد رحیم بن محمد بن محمد على طالقانی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 1 ص (155 ر متن و حاشیه)، اندازه: 12/5 × 20 سم [ف: 23 - 304]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: گالینگور مشکی، 6 ص (207 - 212)، 13 سطر، اندازه: 11 × 16 سم [ف: 3 - 559]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: خشتی [ف: - 102]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعلیق، كا: عباس علی بن نعمت اللّه کرمانی احمد آبادی، تا: 1213 ق؛ 3 گ (257 ر - 259 ر)، 14 سطر، اندازه: 10/5 × 17 سم [ف: 3 - 453]
آغاز: برابر؛ انجام: و مرتبه مقدم بر آن اولی و هو سبحانه و تعالی اجل و اعز و اعلى و اللّه اعلم بالصواب
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 4 ربیع الاول 1226 ق؛ 1 ص (7 پ) [ف: - 145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1237 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی تیماج، 2 ص (47 - 48)، 20 سطر (12 × 17)، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [ف: 10 - 150]
خط: شکسته نستعلیق، كا: محمد بن محمد باقر کاشانی، تا: 1294 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 7 گ (176 پ - 182 پ)، 13 سطر (7 × 13)، اندازه: 11 × 17 سم [ف: - 281]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 9 شعبان 1305 ق؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 4 ص (553 - 556)، 19 سطر (7 × 14)، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 13 - 268]
آغاز: برابر؛ انجام: ره بسوی تو از تو می خواهیم *** قطع این ره براه پیمائی کی توان تو راه ننمائی تمت الرساله
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 4 ص (231 - 234)، 20 سطر، اندازه: 10 × 15 سم [ف: 9 - 431]
نسخه اصل: ایاصوفیا ش 4209؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 1 گ (848)، 27 سطر [فیلمها ف: 1 - 162]
نسخه اصل: موزه بریتانیا ش 26294.Add (ریو 862)؛ بی کا، بی تا [فیلمها ف: 1 - 602]
آغاز: برابر؛ انجام: و جز هویة حق سبحانه در دیده شهود او نماند معنی لا اله الا اللّه: لا هو الا هو شود که توحید خواص است. نظم: چون کنی ورد خویش بیگه و گاه *** گفتن لا اله الا اللّه. و بعد از سیزده سطر دیگر به ابیات ذیل ختم می شود: تا دهد لا وهوت قوت و قوت *** ببرد تا سرادق لاهوت / بهوا و هوس در او نرسی *** تا زلا نگذری بهو نرسی
خط: نستعلیق خوش، بی کا، بی تا؛ سپس پراکنده های دیگر است؛ 4 ص (156 - 159)، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1449]
«š.-e beyt- «ze daryā-ye šahādat
لاهیجی، محمد بن یحیی، 840 - 912 قمری
lāhījā, mohammad ebn-e yahyā (1437 - 1507)
در شرح این بیت امیر خسرو دهلوی (- 725 ق): «ز دریای شهادت چون نهنگ لا بر آرد هو *** تیمم فرض گردد نوح را در وقت طوفانش»، همراه با بیان برخی اصطلاحات صوفیه. شارح در اثنای بحث، نقل قول هایی از بزرگان صوفیه مثل شیخ جنید بغدادی، سلطان بایزید بسطامی و دیگران آورده است.
آغاز: بسمله رب یسر و لا تعسر حمد و سپاس بی حد بر حضرت احد صمد و درود و ثنای بیعد... بدان ایدک اللّه بنصر من عنده که معنی این بیت که ز دریای...
آغاز: برابر؛ انجام: بر همین اختصار رفت اللّهم وفق... و سلم تسلیما كثیرا
کا: چلبی سلمانی فارسی، تا: قرن 10؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی، جلد: مقوا با پارچه زری، 9 ص (349 - 357)، اندازه: 10/5 × 23 سم [ف: 9 - 824]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، 4 ص (6 - 9)، 20 سطر (6 × 12)، اندازه: 12 × 19 سم [ف: 14 - 3836]
آغاز: برابر؛ انجام: از این جهت بر همین اختصار رفت، اللّهم وفق القائلین لمتابعة المرشدین. مبایعة الكاملین.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: پارچه سفید، 2 گ (136 ر - 137 ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 12 - 89]
آغاز: برابر؛ انجام: اللّهم وفق القابلین بمتابعت... یا اکرم الاكرمین و یا ارحم الراحمین.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1080 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 2 گ (102 پ - 103 پ)، 21 - 39 سطر، اندازه: 15 × 25 سم [ف: 38 - 400]
آغاز: برابر؛ انجام: این معنی که مذکور گشت اقرب نمود ازین جهت اختصار رفت... الحمد لله رب العالمین
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد شفیع فیروز آبادی، تا: 1083 ق، جا: حیدر آباد؛ افتادگی: انجام؛ ضیمه: مذیل است به دو برگ سؤال و جواب؛ دو برگ در معنی بیت «از دریای شهادت...» و یک برگ اخبار، مکاتبه و مطالب دیگر؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 2 گ، 25 سطر، اندازه: 10/5 × 18 سم [اهدائی رهبر: 5 - 106]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1365/9
همان نسخه بالا؛ 2 گ (44 ر - 45 پ) [مؤید: 3 - 303]
آغاز: برابر؛ انجام: یا ارحم الراحمین و سلم تسلیما كثیرا
خط: نسخ، كا: نور بخش، عبد اللّه بن محمد امین، تا: 1098 ق؛ ضمیمه نسخه ش 23015 [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 14 سطر (6 × 14)، اندازه: 10/5 × 18 سم [ف: 16 - 19]
آغاز: برابر؛ انجام: و تحصیل کمالات ارباب الیقین بحق خاتم النبیین یا اكرم الاكرمین یا ارحم الراحمین و سلم تسلیماً كثیراً كثیراً.
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 2 گ (39 ر - 40 ر)، اندازه: 13/1 × 19/5 سم [ف: 8 - 453]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن فاضل سبزواری، تا: 1218 ق؛ در فهرست به نام رساله اسیری معرفی شده؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج، 41 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 3 - 477]
آغاز: برابر؛ انجام: فاما علم را از کتاب جستن داب اهل اللّه نیست خذ العلم... فتادبوا
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1221 ق؛ 11 ص (75 - 85)، اندازه: 11/5 × 23 سم [ف: 32 - 155]
خط: نستعلیق، كا: عباس بن محمد علی دزفولی، تا: 1222 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 5 گ (187 پ - 191 ر)، 17 سطر (7/5 × 16)، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 15 - 4190]
خط: نستعلیق، كا: محمد علی پسر محمد صادق رازی، تا: 1262 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 4 گ (1 - 4)، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 16 سم [نشریه: 13 - 47]
آغاز: برابر؛ انجام: این بیت محتمل معانی بسیار است فاما بمقصود ناظم عارف سالک این معنی که مذکور گشت اقرب نمود از این جهت اختصار رفت. تمت
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ، اندازه: 16 × 21 سم [ف مخ]
«Š.-e beyt-e «ze daryā-ye šahādat
شرح بیت: «ز دریای شهادت چون نهنگ لا بر آرد سر *** تیمم فرض گردد نوح را در وقت طوفانش».
آغاز: بدان که دریای شهادت عبارت از لا اله الا اللّه است و تشبیه و تشبیه او به دریا به سبب کمال احاطه اوست؛ انجام: قطع این ره به راه پیمایی *** نتوان کرد گر تو ننمایی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1205 ق؛ واقف: عضد الملک، قرن 13؛ کاغذ: استانبولی نباتی و آبی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 3 ص (31 - 33)، اندازه: 14 × 22 سم [ف: 1 - 555]
اواخر رجب 1041 تالیف شده؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد طاهر بن حسن (بابا حسن بیک) اراسنجی قزوینی، تا: 1079 ق؛ 1 گ (282 ر - 282 پ) [ف: 43 - 55]
نسخه اصل: نسخه آقای افشار شیرازی؛ بی کا، بی تا [فیلمها ف: 1 - 719]
š.-e beyt-e «sāya-ye xoršīd savārān talab
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6075/3
آغاز: سایه خورشید سواران طلب *** رنج خود و راحت یاران طلب
بی کا، بی تا؛ کاغذ: رنگارنگ سپاهانی، جلد: میشن قهوه ای، 1 ص (4 پ)، اندازه: 12/ × 22/6 سم [ف: 9 - 133]
«š.-e beyt-e «sāye nešīn būd
خلخالی، احمد
xalxālī, ahmad
در شرح این بیت عطار: «سایه نشین بود عقل روی به خلوت نهاد *** سایه بر انداخت عشق تا به ملامت کشید».
آغاز: هو العالم بالاسرار، عطار رہ: سایه نشین بود عقل روی به خلوت نهاد *** سایه بر انداخت عشق تا به ملامت کشید: سایه معنی لفظ ظل است در لغت و مراد از ظل در اصطلاح اهل معرفت تابعیت است در وجود
[فهرستواره منزوی 533/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5882/1
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ این رساله را نویسنده که مردی آشنا به فلسفه بوده در اوراق اضافی آغاز نسخه اصلی (جواهر الاسرار آذری) که در ملک او بوده به چلیپا نوشته و فرزند مؤلف عبد الغفور بن احمد خلخالی تملک نسخه را (به ارث) گواهی کرده. در ذیل این شرح یادداشتی است از یکی دیگر از مالكان نسخه به نام محمد مهدی بن ابی القاسم که خواندن آثار عرفا را سودمند نمی داند. وی چنین نوشته: «چون این کتاب مشتمل بر كلمات عرفا و شعرا بود نور چشمی میرزا احمد ملقب به آقا جانی
از مطالعه... این نسخه خطی... و ثمری نداشت لهذا با ثمره فؤادی میرزا فضل اللّه ملا باشی با کتاب شرایع... معاوضه و مبادله شرعیه نمودند. 1312»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 5 ص (2 - 6)، 21 سطر، اندازه: 12 × 20 سم [ف: 17 - 277]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1075/4
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 153]
«š.-e beyt-e «šokr-e nemat nematat afzūn kond
اراسنجی قزوینی، محمد طاهر، ق 12 قمری
arāsanjī qazvīnī, mohammad tāher (- 18 c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9469/42
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ هامش؛ 1 ص (56) [مختصر ف: - 919]
«š.-e beyt-e «ārefān dar damī do īd konand
کوثر همدانی، محمد رضا بن محمد امین، - 1247 قمری
kowsar-e hamadānī, mohammad rezā ebn-e mohammad amīn (- 1832)
شرح یک بیت از حدیقه سنائی است: «عارفان در دمی دو عید کنند *** عنكبوتان مگس قدید کنند». ملا محمد رضا آن را در جواب یکی از فاضلان عصر تحریر در مجلسی برای فتح علی شاه این بیت را با این شرح بیان کرده، چه فتح علی شاه مراد از دو عید را خواسته و نویسنده جواب او را داده است.
آغاز: الحمد لله الذی كشف عن جماله حجاب الجلال...
انجام: و از هیچ کس این تحقیق را ندیده و این تدقیق را نشنیده ام، و الیه الهادی الى سواء الصراط و ولى السداد.
[فهرستواره منزوی 532/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق مغلوط، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: ملك زاده کوثر؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 4 گ، 14 سطر، اندازه: 11 × 15/5 سم [ف: 7 - 638]
آغاز: شرحی است از جناب مرحمت ماب حاجی ملا محمد؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، کا: محمد صادق بن حاج محمد رضا، تا: 1278 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 5 ص (1 - 5)؛ 15 سطر (7/5 × 12)، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: - 76]
«š.-e beyt «āšeqan har damī do īd konand
لاهیجی، محمد بن یحیی، 840 - 912 قمری
lāhījī, mohammad ebn-e yahyā (1437 - 1507)
شرح بیت مولوی در مثنوی: «عاشقان در دمی دو عید کند...»
آغاز: هو الحق المبین. عاشقان در دمی دو عید کنند... بدان نور اللّه بصیرتک بنور العیان که در نظر اهل کشف و شهود عالم هر لحظه به اقتضای ذاتی قطع نظر از موحد عدد بیست می شود.
[فهرستواره منزوی 532/7]
آغاز: برابر؛ انجام: سراسر حال او لهو است و بازی
كا: عنایت بن حسین شیرازی، تا: 988 ق؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی، جلد: مقوا با پارچه زری، 2 ص (365 - 366)، اندازه: 10/5 × 23 سم [ف: 9 - 825]
آغاز: برابر؛ انجام: سراسر حال اوریو است و بازی.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، 1 ص (4)، 20 سطر (6 × 12)، اندازه: 12 × 19 سم [ف: 14 - 3835]
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی رنگا رنگ، جلد: مقوایی، 2 گ (57 ر - 58 ر)، 17 سطر (10 × 15)، اندازه: 12/5 × 18 سم [ف: 8 - 558]
خط: نستعلیق، كا: عباس بن محمد على دزفولی، تا: 1222 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 2 گ (193 پ - 194 ر)، 17 سطر (7/5 × 16)، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 15 - 4191]
«Š.-e beyt «āšeqan har damī do īd konand
رساله در شرح این بیت: «عاشقان هر دمی دو عید کنند *** عنكبوتان مگس قدید کنند»، در شانزده بیت می باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1187/5
خط: نسخ، كا: محمد بن فاضل سبزواری، تا: 1218 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج، 1 ص (319)، 41 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 3 - 479]
š.-e beyt-e atīyye-ye heylāj-e anvarī
حکیم، عبد الغنی
hakīm, abd-ol-qanī
وابسته به: دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7556/12
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1317 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 1 ص (233)، 15 سطر (3 × 7)، اندازه: 11 × 17/5 سم [ف: 16 - 627]
«š.-u bayt-i «aynān-i aynān-i lam yaktubhumā qalm
میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041 ه قمری
mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad (- 1632)
در شرح این دو بیت منسوب به امام امیر المومنین علیه السلام: «عینان عینان لم یكتبهما قلم *** فی كل عین من العینین عینان... قیب فی حله العینان عین الابداع و عین الاختراع». این دو بخش منقول است از کتاب مقامع الفضل آقا محمد علی کرمانشاهی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1202/7 - طباطبائی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 8 گ [ف: 23 - 714]
«š.-u bayt-i «aynān-i aynān-i lam yaktubhumā qalm
علوی عاملی، احمد بن زین العابدین، - 1054 قمری
alavī āmelī, ahmad ebn-e zayn-ol-ābedīn (- 1645)
وابسته به: جذوات؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (- 1041)
شرح عرفانی فلسفی بسیار کوتاهی است در دو بیتی که میرداماد سید محمد باقر استر ابادی در آغاز دیباچه کتاب «جذوات» خود انشاء کرده و می گوید: «عینان عینان لم یكتبهما قلم *** فی كل عین من العینین عینان / نونان نونان لم یكنفهما رقم *** فی كل نون من النونین نونان».
آغاز: بعد حمد اللّه سجاله العظیمة و نعمائه الجسیمة و الصلاة على محمد و آله خیر البریة
انجام: و الآخر علوم حقائق الامكان و معارف علوم حقائق الكون و معارف الكیان.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خفی، کا: محمد بن عبد الجلیل کرمانشاهی، تا: پنج شنبه 20 ربیع الثانی 1252 ق، جا: کرمانشاه؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 3 ص (82 - 84)، 15 سطر، اندازه: 12 × 20/5 سم [ف: - 199]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد العلی، تا: 4 شوال 1279 ق، به دستور آقا میرزا شمس الدین؛ جلد: تیماج مشکی، 1 گ (309 ر - 309 پ)، 20 سطر، اندازه: 15 × 21/5 سم [ف: 5 - 87]
خط: نستعلیق، كا: ابراهیم تهرانی شاگرد سبزواری، تا: جمادی الثانی 1284 ق؛ 1 ص [ف: 3 - 26]
شرح بیت کتاب جذوات - شرح بیت «عینان عینان لم یكتبهما قلم»
«Š.-e beyt-e «kūrkūrāna maro dar karbalā
گیلانی، علی بن فضل اللّه، ق 11 قمری
gīlānī, alī ebn-e fazl-ol-lāh (- 17 c)
تاریخ تالیف: ذیحجه 1066 ق؛ محل تالیف: شیراز
شرح مفصلی است به نثر و نظم بر یک بیت از «مثنوی معنوی» جلال الدین محمد بلخی (672 ق): «کورکورانه مرو در کربلا *** تا نیفتی چون حسین اندر بلا»؛ شارح این شرح را به درخواست شخصی نگاشته است. وی در ابتدا اشاره ای به تفاوت میان نسخه های مثنوی در ضبط این بیت کرده، سپس بحثی راجع به ادراکات سالک از تجلیات الهیه می کند. او بر این باور است که نباید به ظاهر کلمات عرفا و بزرگان ایشان در مبحث توحید توجه کرد، بلکه باید دیدگاه ایشان در ورای الفاظ به دنبال بیان چه حقایقی هستند.سپس به بیان مراتب عشق می پردازد و با استناد به آیات و برخی روایات و اشعار عرفا می گوید مقصود مولانا این است که حسین (علیه السلام) در کربلا به چنان مرتبه ای از عشق و شوق به خداوند رسیده که گویی هیچ به جز پروردگار را نمی بیند و از ما سوى اللّه نیز به عنوان برخی نشانه ها و مظاهر تجلیات غافل و نابینا شده است.
آغاز: بسمله و به نستعین. ستایش و سپاس بی قیاس احدیة الذات و احدیة الصفاتی را سزد که در مقام احدیت جمله موجودات را در حجب عدمیت مکمون و مستور گردانیده... چنین گوید... علی گیلانی که بعضی اعزه... فرمودند که این بیت مثنوی از مولوی معنوی که: کور کورانه مرو در کربلا *** تا نیفتی چون حسین اندر بلا؛ در مجالس مذکور می گردد بعضی اعزه تشنیع می کنند و بعضی توجیه می فرمایند... و از این فقیر... پرسیدند که شما را در این بیت چه بخاطر می رسد...
[نسخه های منزوی 1223/2؛ فهرستواره منزوی 601/7]
آغاز: برابر؛ انجام: هم تو بنا نهادی هم تو تمام گردان *** دار السلام ما را دار لملام کردی. دار الملام ما را دار السلام گردان خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 1094 ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 33 گ، 16 سطر، اندازه: 9/5 × 19/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 108]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1344/2
همان نسخه بالا [مؤید: 3 - 282]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 14 گ (19 پ - 32 پ)، 24 سطر (12/5 × 18/5)، اندازه: 18/5 × 24 سم [ف: - 199]
آغاز: برابر؛ انجام: فی البعث و النشرانه هو الخالق الخیر و الشر. تمت الحاشیة بعونه...
خط: نستعلیق، کا: کرم علی خراسانی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فستقی آبی، جلد: فستقی آبی، 9 گ (32 پ - 40 پ)، 22 سطر، اندازه: 14/6 × 18/5 سم [ف: 7 - 455]
آغاز: برابر؛ انجام: و نزول تو به اتمام می رسد و قوسین وجوب و امکان یکی می شود.
خط: نستعلیق زیبا، كا: یعقوب بن مقیم بار فروشی مازندرانی، تا: 1254 ق، مهر: «عبده الراجی یعقوب» (بیضی)، «حسین منی و انا من حسین» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 107]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1789/3
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 257]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1252 ق؛ 54 گ (1 - 54)، اندازه: 11 × 17 سم [نسخه پژوهی: 3 - 103]
آغاز: برابر؛ انجام: هیچ یک از انبیاء و اولیاء بچنین بلیه گرفتار نگردیدند و چنین ظلم و ستم از امة نکشیدند و هیچ یک از شهدا نیز از جهت شهادت باین درجه اعلی نرسیدند تمام شد
خط: شکسته، نستعلیق، کا: محمد خویی، تا: 1262 ق؛ 27 گ، 17 سطر، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 5 - 2511]
آغاز: برابر؛ انجام: او را غلام گردان. تم بتوفیق اللّه... در سال هزار و شصت و شش در ماه ذى الحجه این دو کلمه در شهر شیراز مرقوم رقم شکسته قلم علی بن شیخ فضل اللّه گیلانی قو [ا] می زاهدی گردید... بگرمه و عفوه.
بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 36 گ (104 - 139)، 18 سطر (8/5 × 14)، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 11 - 2197]
«š.-e beyt-e «momken ze tangnā-ye adam nākešīda raxt
جامی، عبد الرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری
jāmī, abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
جامی در تفسیر بیت «ممکن ز تنگنای عدم ناکشیده رخت *** واجب به جلو گاه عیان نا نهاده گام» این رساله را پرداخته است. او در ابتداء «ممکنات» را بیان می کند و به تشخیص ممکنات از یک دیگر می پردازد و سپس حقایق ممکنه را شرح می دهد و منظور از ماهیات را توضیح می کند، بعد در ذیل این مطالب بیت را تفسیر می نماید.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2595/1
آغاز: آن كان حسن بود نبود از جهان نشان *** و الان ان عرفت على ما علیه كان؛ انجام پایان: جامی معاد و مبدء ما وحد تست و بس *** ما در میانه کثرت موهوم و السلام خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: محتملاً قرن 10؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 16 ص (1 - 16)، 20 سطر (7 × 14)، اندازه: 13/5 × 21 سم [ف: 6 - 127]
«Š.-e beyt-e «manam malūl-e bī ellat ke ellat gašta peyvandam
نائینی، محمد رضا بن رشید، ق 12 قمری
nāīnī, mohammad rezā ebn-e rašīd (- 18 c)
در شرح این بیت که از مولوی نقل می کند: «منم معلول بی علت که علت گشته پیوندم *** ازل فرزند من باشد ابد فرزند فرزندم».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1032/15 - طباطبائی
آغاز: للمولوی... منم معلول بی علت - این مبتنی بر چند مقدمه است که نزد فلاسفه مسلم است
كاتب = مؤلف، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 1 ص (19 ر)، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 23 - 326]
Š.-e beyt-e «manam malūl-e bī ellat ke ellat gašta
peyvandam»
شرح این بیت است: «منم معلول بی علت که علت گشت پیوندم / ازل فرزند من باشد ابد فرزند فرزندم». مراد از معلول عقل کل... لفظ علت اول به معنی نقص است یعنی معلول بی نقص مجرد محض است....
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 512/5 - طباطبائی
انجام: و مراد از معلول مجعول اوست که عقل كل باشد... که علت نفس كل است انتهى كلامه اعلى اللّه مقامه.
بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 2 گ (262 پ - 263 ر)، اندازه: 10/5 × 16 سم [ف: 22 - 225]
«Š.-e beyt-e «man hamāndam ke vozū sāxtam az češma ye esq
کاشف دزفولی، صدر الدین بن محمد باقر، 1174 - 1258 قمری
kāšef-e dezfūlī, sadr-od-dīn ebn-e mohammad bāqer (1761 - 1842)
تاریخ تالیف: ذیقعده 1239 ق
شرح این بیت از حافظ: «من هماندم که وضو ساختم از چشمه عشق *** چار تکبیر زدم یکسره بر هر چه که هست».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10128/3
آغاز: بسمله الحمد لله المنعم المفضل على العالمین... بعد بر خاطر فاتر کمینه بندگان رب العالمین ابن محمد باقر الموسوی صدر الدین رسید که شرخی و تحقیقی در بیان یک بیت عارف شیرازی؛ انجام: اینست چند کلمه که بر سبیل اختصار در معنی این بیت مسطور گردید... سنه 1239
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، 5 ص (36 - 40)، اندازه: 12 × 12/5 سم [ف: 32 - 161]
«Š.-e beyt- «mah-e tal at torā be tamāmī qolām šod
علی بن عبد الغفار
alī ebn-e abd-ol-qaffār
چگونگی استخراج معیات بسیار از این بیت: «مه طلعت ترا بتمامی غلام شد *** در مطلع سخن سخن ما تمام شد».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 8589/4
آغاز: مه طلعت ترا بتمایم غلام شد... از این بیت معمیات غیر محصوره بدر می آید؛ انجام: امیر تمر و تمر بیک و میر تمر نیز بدر می آیند.
خط: نستعلیق، كا: احمد، تا: 1014 ق، جا: جزیره دروست؛ جلد: مقوایی، 4 گ (22 پ - 25 ر)، اندازه: 13/5 × 20/5 سم [ف: 22 - 168]
«š-.e beyt-e «mī-goft dar bīyābān rend-e dohol darīde
الاهیجی، محمد بن یحیی، 840 - 912 قمری
lāhījī, mohammad ebn-e yahyā (1437 - 1507)
شرح این بیت مولوی است: «می گفت در بیابان رند دهل دریده *** عارف خدا ندارد کو نیست آفریده».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 4512/5
آغاز: الحمد لله ملهم الصواب و السداد و معطی سؤل كل سائل على قدر الاستعداد و کاشف عن بصائر اهل العرفان؛ انجام: پیر باید راه را تنها مرو *** وز سر عمیا در این دریا مرو
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شاید قرن 11؛ مصحح؛ جلد: پارچه سفید، 2 گ (137 ر - 138 پ)، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 12 - 90]
«Š.-e beyt-e «har ānkas rā ke
شرح بیت: «هر آن کس را که مذهب غیر جبر است *** نبی گفتا که او مانند گبر است». در گلشن راز در پایان از «سعادت نامه ناظم منظومه» یاد شده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5886/13
خط: نستعلیق، كا: محمد تقی پازواری، تا: 1243 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 2 گ (55 پ - 56 ر)، 18 سطر (11 × 16)، اندازه: 11 × 17 سم [ف: 16 - 131]
«š.-e beyt-e «har ke bālātr ravad ablahtar ast
شریف لاهیجی، قطب الدین محمد بن على، - 1097 قمری
šarīf-e lāhījī, qotb-od dīn mohammad ben alī (- 1686)
آن را به خواهش یکی از دوستانش در شرح این بیت نگاشته: «هر که بالاتر رود ابله تر است *** استخوان او بتر خواهد شکست».
آغاز: حمد نامحدود احدی را که بلند ساخت هر که را پستی گزید و پست ساخت آن که بلندی طلبید
[فهرستواره منزوی 600/7]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: مهر علی، تا: 1232 ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 3 ص (159 - 197)، 24 سطر (8/5 × 15)، اندازه: 13 × 20 سم [ف: 5 - 1567]
آغاز: برابر؛ انجام داده خود سپهر بستاند *** نقش اللّه جاودان ماند
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: میشن مشکی، 8 ص (200 - 207)، اندازه: 12/2 × 20 سم [ف: 5 - 76]
خط: شکسته نستعلیق، كا: عباس قلی سیف الملک نوری پسر محمد زکیخان سردار فارس، بی تا [نشریه: 2 - 115]
«š.-u bayt-i «yāḥādīy-al-ašar-il-uqūl
بحرانی، علی بن عبد اللّه، - 1319 قمری
bahrānī, alī ebn-e abd-ol-lāh (- 1902)
شرح بیتی است از سید شهاب موسوی حویزی در مدح یکی از ملوک حویزه: «یا حادی العشر العقول و بانی ال *** دهر المهول و ثالث القمرین». این شرح فلسفی ادبی به درخواست سلطان مسقط نگاشته شده است.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 146/15
آغاز: الحمد لله... و بعد فقد بعث الى سلطان مسقط یسالنی عن معنی ما معنى قول الموسوی؛ انجام: و هو مدح جلیل و ثناء جمیل و هذا ما سنح بالبال فی تفسیر البیت و ما یتعلق به.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14، نزدیک عصر مولف؛ جلد: مخمل نیلی، 5 گ (103 پ - 107 پ)، 17 سطر، اندازه: 16 × 25 سم [ف: 1 - 205]
š.-e beytī az jāmī
غیر همانند:
آغاز: بسمله: شرح بیت مولانا... از صراحی دوباره قل قل می؛ از: عبد المؤمن المرازی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، مجدول؛ مهر: کتاب خانه باقر ترقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 21 سطر، اندازه: 13/5 × 24/57 سم [ف: 32 - 268]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن جمشید مراغی، تا: قرن 13؛ 2 گ (46 ر - 47 ر) [مختصر ف: - 474]
š.-e beytī az šāh mohammad
گزارش بیت شاه محمد که دانسته نیست که کیست:» كفاک لم تخلقنا للندی *** ولم یكن بخلهما بدعة».
[فهرستواره منزوی 533/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2859/36
آغاز: من افادات استادنا... شاه محمد... كفاك لم تخلقا للندی... العلم عند اللّه و عند اهله مقصود ازین کلام شاعر مذمت مخاطب خود می نماید بسبب بخل و عند اهله مقصود ازین کلام آن که شاعر مذمت مخاطب خود می نماید بسبب بخل سرشاری که دارد؛ انجام: هر که نه گویا بتو خاموش به *** هر چه نه یاد تو فراموش به ختم کلام به حدیث حضرت سید الانام... قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله و سلم) و یل لمن زادت آحاده على عشرانه.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سفید و زرد، جلد: تیماج مشکی، 5 ص (132 - 136)، اندازه: 8 × 18 سم [ف: 10 - 201]
š.-e beytī az abd-ol-mottaleb
اراسنجی قزوینی، محمد طاهر، ق 12 قمری
arāsanjī qazvīnī, mohammad tāher (- 180)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9469/16
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 11 و 12؛ 1 ص (26) [مختصر ف: - 474]
Š.-e beytī az attār
شرح بیتی است از عطار نیشابوری: «همراهان رفتند و ما ماندیم و دزدان در کمین *** خانه ملاح در چین است و کشتی در فرنگ».
[فهرستواره منزوی 533/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5077/5
آغاز: بسمله، رساله تنبیهیه لشیخنا عطار مالک ممالک اسرار علیه... همرهان رفتند و ما ماندیم... یعنی سالکان راه خدا از انبیاء و اولیا که همراهان کنایه از ایشان است از درکات دنیا در گذشتند
انجام: که فرنگستان کفار اخلاق ذمیمه و نفوس اماره است. خلصنا من مهالک در کات الشهوات
در فهرست به عنوان «رساله تنبیهیه» آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 1 گ (40 ر - 40 پ) [ف: 15 - 38]
شرح بیتی از مثنوی مولوی - نی نامه
شرح البیتین - رسالة المعمولة
š.-ul baytayn fī madḥ-il husayn-i bn-i alī-yi-l-wazīr
بصری، احمد بن عبد الرضا، ق 11 قمری
basrī, ahmad ebn-e abd-or-rezā (- 17 c)
شرح و ترکیب دو بیت زیر از خود مؤلف است: «اعلام حسین بن علی سمیت *** بالحلم و من نصر نصیر بنیت / لو سلم لا شك عنان الغبرا *** فی قول ذوی العقول عدلا ملئت».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8922/24
آغاز: احمد من جعل محمداً خاتم النبیین فافتخرت به الكاینات من الاولین و الآخرین و اصلی علیه صلوة المخلصین الموقنین؛ انجام: و هذا بدیهی لا نظری حقیقی لا مجازی و الحمد لله وحده. اتفق الفراغ من مشقة مشقتها یوم الثلاثا ثالث العشر الاول من الشهر الثامن من السنة الثالثة من العشر السابع بعد مضی الحاصل من تضعیف النون و ضربه فی باز من الهجرة النبویة على صاحبها افضل الصلوة و اتم التحیة.
خط: نسخ، كا: محمد بن ملک محمد مصعب بیگی، تا: قرن 11؛ کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: میشن مشکی، 5 گ (336 پ -340 ر)، 25 سطر (11/7 × 22/7)، اندازه: 18 × 31/7 سم [ف: 29/1 - 350]
š.-e baytayn-e masnavī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8835/3
خط: نستعلیق، كا: محمد طباطبائی یزدی، تا: سلخ ربیع الثانی 1285 ق؛ 2 گ (15 پ - 16 پ) [مختصر ف: - 475]
شرح بیست باب - شرح بیست باب در معرفت تقویم
شرح بیست باب - مطلع الانوار
š.-e bīst bāb
کرمانی، علاء الدین بن محمود
kermānī, alā-od-dīn ebn-e mahmūd
وابسته به: بیست باب در معرفت اسطرلاب؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597 - 672)
متن از خواجه نصیر است، گزارش از علاء الدین فرزند محمود (محمد) کرمانی با مقدمه ای در مبادی تصوری. به عنوان حاشیه و شرح هر دو آمده است.
آغاز: بسمله. و به نستعین. این مختصریست در معرفت شرح بیست باب باب اول در القاب آلات و خطوط و دوایر اصطرلاب و آن آلتی است بحسب عرف و عادت.
انجام: درین باب كفایت باشد این است تمامی سخن در اصطرلاب و در شرح آن.
[فهرستواره منزوی 2832/4]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: آقا میر بن عبد اللّه بن ملا شیخ منجم گیلانی، تا: رمضان 902 ق؛ تملک: محمد حسین بن محمد رضا حسینی خاتون آبادی مورخ 1201؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 36 گ، 19 سطر (9 × 14)، اندازه: 13 × 17 سم [ف: 13 - 3009]
آغاز: و قسط وافی محظوظ و بهره ور گردید، در اثنای آن احوال مطالعه کتاب بیست باب در معرفت اعمال اسطرلاب؛ انجام: یزدجردی با عروض و اقدار آن ها درین جدول آوریم و اللّه الموفق، جدول این است
در فهرست با عنوان «حاشیه بر بیست باب». این نسخه دارای یک مقدمه و 20 باب است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 127 گ، 19 سطر، اندازه: 11 × 18 سم [ف: 2 - 403]
š.-e bīst bāb
بیرجندی، عبد العلی بن محمد، - 934 قمری
bīrjandī, abd-ol--alī ebn-e mohammad (- 1528)
وابسته به: بیست باب در معرفت اسطرلاب؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597 - 672)
اهدا به: خواجه ناصر الدین
تاریخ تالیف: جمادی الثانی 893 ق
خواجه نصیر طوسی در شناختن اسطرلاب دفتری به نام صد باب برای حاجی امیر محمد نوشت، سپس آن را کوتاه ساخته در بیست باب گذارد که گزارش ها و حاشیه هایی بر آن نوشته شد. نظام الدین عبد العلی بن محمد بن حسین بیرجندی شاگرد معین الدین کاشی و شیخ الاسلام سیف الدین تفتازانی بر این بیست باب فارسی گزارشی برای خواجه ناصر الدین وزیر و به درخواست دانشمندان نگاشته است و از خود هم چیز هایی بر آن افزوده است. بیرجندی در دیباچه از گزارش ها و حاشیه های دانشمندان بر این کتاب یاد می کند و می گوید که آن ها در آوردن برهان ریاضی آن چه می بایست نگفته اند. خود او همه جا دلیل ریاضی می آورد. در دیباچه و پایان نام بیرجندی برده شده است.
آغاز: بسمله، فاتحه خطاب در هر باب و خاتمه مقال در همه حال سپاس و ستایش حکیمی را سزد، که درجات ارتفاع آفتاب
عزت و كبريايش... اما بعد، فيقول الفقير... عبدالعالي بن محمد البيرجندي...
انجام: در آن اسطرلاب ديگر نقش توان كرد. چنان چه مخفي نماند. اينست تمامي سخن در معرفت اسطرلاب و الله اعلم بالصواب. بغايت رسيد و بنهايت انجاميد روش قلم تيزكام و جنبش خامه بي ارام در قطع منازل و طي مراحل جمع و ترتيب اجزاء كتاب شرح بيست باب در معرفت قواعد فن اسطرلاب. در جميدالآخر كه بزبان تاريخ سال نيز باز مي كويد. و الحمدلله اولا و اخرا و الصلواة و السلام علي خاتم الانبياء محمد المصطفي ص و آله الطاهرين.
[نسخه هاي منزوي 312/1 و 2831/4؛ الذريعة 130/13 و 131/13؛ ريحانة الادب 304/1؛ آثار و احوال خواجه 239؛ مكتبة اميرالمؤمنين 436/2؛ فهرستواره منزوي 2831/4]
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 114گ، 19 سطر، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 27-81]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 66گ، 21 سطر (6/5×12)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 2-298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 889ق؛ با اشكال هندسي؛ محشي با امضاء «منه صح»؛ كاغذ: كاهي صيقلي سفيد، جلد: چرمي، 188ص، 18 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 12×18 سم [ف: - 71]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 968ق؛ تملك: تنكابني مورخ 1307؛ كاغذ: خان بالغ، جلد: تيماج عنابي، 196ص، 21 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 10-1894]
خط: نسخ، بي كا، تا: 18 رمضان 975ق؛ نسخه از ورثه مرحوم حاجي نصير نزد دارنده امانت بوده؛ تملك: ابوالقاسم موسوي؛ مهر: عبدالكريم، محمد امين الله، فاضل توني؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سرخ، 137گ، 17 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: - 80]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 976ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 154گ، 17 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 25-231]
خط: نسخ، كا: شكرالله بن فضل الله، تا: شنبه 7 شعبان 977ق؛ در دنباله حاشيه اي آمده «للاستاد الاكرم محمد صادق دام مجده»، يك حاشيه نشان «لمحرره»؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكی، 113گ، 17 سطر (7/5×12)، اندازه: 12×18 سم [ف: 9-934]
آغاز: چهل و پنج با آن كه مخصوص است باسطرلابي كه درو سمت الرأس موجود باشد؛ انجام: برابر
اين نسخه آغازش از ثلث اخير باب اول از ابواب بيست گانه است و خطبه و مقدمه و دو ثلث اول باب مزبور را فاقد مي باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 984ق؛ محشي به لفظ «منه سلمه الله»، در صفحه آخر يادداشتي است محتملاً از شيخ بهائي به اين عبارت «هو بلغ مقابلته من اوله الي آخره فصح بقدر الامكان و الحمدلله وحده»؛ مهر: «يا محسن اغفر لمحمد علم الهدي نصيرالدين سليمان 1117»؛ كاغذ: حنايی، 89گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 10-67]
خط: نسخ و نستعليق، كا: وحيد مشهور به عبد الرشيد ساكن عقبه اندري، تا: جمادي الاول 989ق؛ با اشكال هندسي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 49ص (309-357)، 20 سطر (6/5×15)، اندازه: 13×21 سم [ف: 2-241]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10 (نيمه نخستين) و قرن 11 و 12 (نيمه دوم)؛ محشي با نشاني «منه رحمه الله»؛ تملك: قاسم بن نعمت الله شيرازي با تاريخ 1000، ضياءالدين دري با تاريخ 1347؛ کاغذ: اصفهاني و فرنگی، 115گ، 18 سطر (8-8/5×12/5-14)، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: - 80]
آغاز: برابر؛ انجام: در جميد الاخر 889 كه بزبان راز تاريخ.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ واقف: ابوالوفاء معتمدي كردستاني، شهريور 1351؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج زرد ليمويي، 103گ، 19 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 18-78]
آغاز: علاقه را كه بر پشت اسطرلاب بود بجهت امتياز؛ انجام: بجهت ان كه مصنف مثال از قسم اول ايراد.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اشكال به سرخي؛ واقف: حاج حسين نمائي، مهر 1367؛ كاغذ: حنايي، 88گ، 15 سطر، اندازه: 12/7×19/6 سم [ف: 18-78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 10 و 11؛ مجدول؛ كاغذ: سپاهاني، 19 سطر (8×15) [ف: 16-4]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ با اشكال؛ جلد: تيماج قهوه ای، 119گ، 13 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 24-110]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ با صور فلكي و هندسي؛ كاغذ: هندي، 106گ، 15 سطر (7×12/5)، اندازه: 12×18 سم [ف: - 80]
انجام: و اين همه براي آنست كه رسيدن (ناقص)
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه اي، 47گ، 17-18 سطر (8/8×15)، اندازه: 15/18×24/6 سم [ف: 8-203]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشني دارچيني، اندازه: 13/4×22/5 سم [ف: 18-135]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز، 144گ (22پ-165پ)، 18 سطر (8/5×18)، اندازه: 15×26 سم [ف: 8-629]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با علامت «منه عفي عنه» از مصنف؛ كاغذ: تركي، جلد: تيماج عسلي مذهب، 132گ، 17 سطر، اندازه: 12/5×23/5 سم [ف: 24/2-22]
انجام: باين طريق كه بيست درجه و سه دقيقه بر مواضع آن ها كه بطلميوس در مجسطي آورده است.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي از مولف؛ تملك: محمد حسين بن محمد شريف، فخر الدين بن جمال الدين طباطبائي در اصفهان، اسماعيل اصفهاني به تاريخ 1120؛ جلد: تيماج، 107گ، 16 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 2-262]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ 208گ، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 1-112]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 133گ، 15 سطر (6×12/5)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 17-205]
آغاز: برابر؛ انجام: و ايشان بر گردن و سينه و صورت شبيه اسداند كه صورت پنجم است از صور منطقة البروج و سر او بجانب مغرب و پشت بجانب شمال كواكب نقش.
خط: نستعليق و شكسته نستعليق، كا: شهاب الدين علي علوي حسيني، تا: قرن 11؛ در صفحه ما قبل آخر نوشته: «مخفي نماند اين است تمامي سخن در معرفت اسطرلاب و الله اعلم بالصواب بغايت رسيد و به تمامت انجاميد روشن قلم تيزكام و جنبش خامه بي دوام در قطع منازل و طي مراحل جمع و ترتيب اجزاء كتاب شرح بيست باب در معرفت قواعد اسطرلاب يعني بنده بي بضاعت المستريق بعناية ربه الهادي عبدالعلي بن محمد البيرجندي در جمادي الاخر سنه كه زبان را از تاريخ آن... قد تم كتابته شهاب الدين علي العلوي الحسيني غفره الله و لوالديه و للمؤمنين»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج آبي، 140گ، 14 سطر (7×13)، اندازه: 14×20 سم [ف: 13-248]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ در حواشي منقولاتي است از جامع المبادي و الغايات (مراكشي) زيج خواجه، زيج گوركاني، صفي الدين و محمد رضا؛ مجدول؛ كاغذ: دولت آبادي شكري، جلد: تيماج قرمز، 190ص (2-191)، 19 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 19-368]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ خط و مهر آقا علي مدرس؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج قرمز، 417ص، 14 سطر، اندازه: 9/5×18 سم [ف: 19-307]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ با اشكال نجومي؛ مهر: «عبده محمد تقي» (بيضی)؛ تملك همان محمد تقي مورخ 1111؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 418ص، 15 سطر، اندازه: 9/5×17 سم [ف: 19-184]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مهر: محمد ابراهيم [نشريه: 7-18]
خط: نستعليق، كا: محمد قاسم بن ناصرالدين، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج آلبالويي، 248ص (191-438)، 14 سطر (5×11)، اندازه: 10×17 سم [ف: 1-335]
آغاز: برابر؛ انجام: و جنبش خامه ناآرام، در قطع منازل و طي مراحل و جمع و ترتيب اجزاء كتاب شرح بيست باب در معرفت قواعد فن اسطرلاب به سعي بنده بي بضاعت، المتوثق به عنايت ربه الهادي عبدالعلي بن محمد بن حسين البيرجندي تم. انجام در باب 15 افتاده: و مغب اعتدال گيرند
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: پايان قرن 10 يا آغاز قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مجدول، محشي به نشاني «منه»؛ كاغذ: ترمه نخودي، 103گ، 12 سطر (7×12/5)، اندازه: 13×19 سم [ف: 3-185]
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 11، مقابله شده؛ مهر: «محمد حسن بن امامقلي» (بيضی)؛ كاغذ: ترمه نخودي، 179گ، 12 سطر (7/5×12)، اندازه: 12×18 سم [ف: 3-185]
كا: محمد علي بن ولي حسيني اصفهاني، تا: دوشنبه 26 ربيع الاول 1005ق، جا: كربلا؛ مجدول، محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 75گ (1پ-75ر)، 24 سطر (7×15)، اندازه: 11×20/5 سم [ف: - 377]
كا: محمد بن حافظ علي بن محمود، تا: 1008ق؛ از روي نسخه مولف نوشته شده بود؛ قطع: رقعي [ف: - 154]
آغاز: برابر؛ انجام: جمع وترتيب اجزاء کتاب شرح بيست باب در معرفت قواعد فمن اسطرلاب بسعي بنده بي بضاعت
خط: نستعليق، كا: محمد يوسف بن محمد مهدي حسيني آملي، تا: 23 رجب 1024ق، جا: اجمير؛ مصحح، محشي؛ تملک: محمد زمان تنکابني؛ جلد: تيماج مشکي، 123گ، 20 سطر، اندازه: 9/5×21 سم [محدث ارموی مخ: 2-873]
خط: نستعليق، بي كا، تا: سهشنبه 22 شوال 1025ق؛ محشي؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 113گ، 18 سطر، اندازه: 13×18/7 سم [ف: 3-496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صادق ترشيزي، تا: دوشنبه غره ربيع الاول 1042ق، جا: كابل؛ واقف: حاج سيد علي اصغر اصغرزاده موسوي، ارديبهشت 1338؛ جلد: چرمي خرمايي، 138گ، 17 سطر (6×25)، اندازه: 11/2×18 سم [ف: 8-202]
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 1050ق؛ ديباچه اي كه عبدالواسع نظامي بر اين شرح دارد در آغاز نسخه حاضر نيز موجود است؛ كاغذ: اميري شكري، جلد: تيماج قرمز، 306ص (35-340)، 15 سطر، اندازه: 15/5×33/5 سم [ف: 19-303]
خط: نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 14 ذيحجه 1052ق؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج آلبالويي، 266ص (1-266)، 14 سطر (7×12)، اندازه: 13×19 سم [سنا: ف: 1-165]
اندازه: 13×19 سم [سنا: ف: 1-165]
آغاز: و بر محيط آن دايره يك دوره تمام كند... باب اول در معرفت القاب آلات و خطوط و دواير اسطرلاب شرح: مراد از آلات اجزاي اسطرلاب؛ انجام: چنان چه در اكثر اسطرلاب... در جميدي الآخر كه به زبان راز از تاريخ سال 889 بود
خط: نسخ، كا: محمود بن علي حاجي حسين ديهشكي طبسي، تا: دوشنبه 2 ربيع الثاني 1052ق؛ در حواشي ابياتي به خط حمزه علي تيموري در سال 1182 تحرير شده، نسخه حاضر خطبه آغازين كتاب را فاقد است؛ جلد: تيماج سرخ، 338گ، 14 سطر (7/5×12)، اندازه: 13×20 سم [ف: 2-10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد حسين ابن... حاجي محمد علي، تا: 1055ق، جا: كاشان؛ از روي نسخه به خط مصنف كتاب استنساخ شده، داراي اشكال؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج قرمز، 146گ، 14 سطر (7×11)، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-272]
بي كا، تا: 1056ق؛ با اشكال هيئت و نجوم؛ كاغذ: شكري اصفهاني، جلد: تيماج زرشكي، 121ص (2-122)، 25 سطر، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 19-39]
آغاز: برابر
كا: محمد مراد بن مهدي كشميري، تا: 1067ق؛ قطع: خشتي [ف: - 154]
خط: نستعليق، كا: عين علي، تا: 1068ق؛ مجدول، با اشكال هندسي، مصحح، با سرلوح و كتيبه مرصع مذهب؛ مهر: كتابخانه «جعفر سلطان القرائي»؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 108گ، 17 سطر، اندازه: 16×28 سم [ف: 20-254]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1070ق، جا: اصفهان؛ محشي بانشان «منه»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 110ص، 27 سطر، اندازه: 14×18 سم [ف: 19-105]
خط: نسخ و نستعليق، كا: عباس مشهور به محسن بن حسن صوفي تبريزي، تا: 1072ق [ف: - 222]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد تقي بن حاجي جعفر ديلمي دهخوارقاني، تا: پنج شنبه 14 جمادي الاول 1072ق، جا: قزوين مدرسه خليليه؛ محشي؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهوه اي، 76گ، 20 سطر، اندازه: 11/5×19 سم [اهدائي رهبر: 9-73]
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 1352/3
همان نسخه بالا؛ 75گ (88پ-162پ) [مؤيد: 3-289]
خط: نسخ و نستعليق تحريري، بي كا، تا: چهارشنبه 19 رمضان 1074ق؛ مهر: «عبده الراجي محمدعلي الموسوي» (بيضی)؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 114گ، ابعاد متن: 6/5×13/5، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 3-185]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1075ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 25 سطر
(6×15/5)، اندازه: 13×20 سم [ف: 1-357]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 470/3
همان نسخه بالا [نشريه: 5-66]
خط: نستعليق، كا: محمود مقصود بن حسن ارشي، تا: سه شنبه 6 ذيقعده 1076ق؛ 103گ، 15 سطر، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: - 131]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1077ق، جا: برهانپور؛ با اشكال هندسي، مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 115گ (1پ-115پ)، 17 سطر، اندازه: 14/5× 25 سم [ف: 20-274]
خط: نسخ، كا: عبدالغفار بن محمد كاظم، تا: 1086ق؛ اندازه: 12/5×20/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1086ق؛ مهر: «سيد محمد شوقي»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: پارچه مشكي، 110گ، 19 سطر (8×15)، اندازه: 14×20 سم [ف: 4-904]
آغاز: برابر؛ انجام: در معرفت و احدفن اسطرلاب... اصفهان
خط: نستعليق، كا: محمد علي، تا: شنبه 4 ذيحجه 1089ق، جا: اصفهان؛ با اشكال رياضي، محشي به حواشي شارح؛ واقف: حاج حسين نمائي، مهر 1367؛ كاغذ: نخودي، 99گ، 17 سطر، اندازه: 9×16 سم [ف: 18-79]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 10 جمادي الثاني 1094ق؛ دو برگ فايده اي از شيخ بهايي درباره تقويم شمس با اسطرلاب تحرير شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 134گ، 16 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 5-2514]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: پنجشنبه 11 محرم 1095ق؛ از نسخه مورخ 13 شوال 1001 استنساخ شده؛ يادداشت محمد بن زين العابدين حسيني تفرشي قمي 1277؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: رويه مقوايي، 16 سطر (7×13)، اندازه: 13/5×19/5 سم [ف: 14-26]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1096ق؛ داراي جداول بسيار دقيق، مصحح، محشي؛ مهر: «عبده الراجي، محمد هادي بي محمد رحيم» (بيضی)؛ كاغذ: شرقي، 92گ (1-92)، 17 سطر، اندازه: 7/5×11/5 سم [ف: 36-215]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ با اشكال هندسي، مصحح، محشي؛ تملك لطفعلي به سال 1311ق، چند سطر پاياني و تاريخ تأليف به خط مجدالدين نصيري تكميل شده است؛ جلد: تيماج مشكي، 195گ، 12 سطر، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 20-384]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 111گ، 17 سطر، اندازه: 15/5×24 سم [اهدائي رهبر: 9-74]
آغاز: و خط سمت قبله فصل مشتركست ميان سطح افق؛ انجام: و اين در اسطرلاب شماليست و در اسطرلاب جنوبي اگر از نود كم تر بود شمالي بود
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مذيل است به يك برگ در موضوع فقه؛ اهدايی: رهبری، ارديبهشت 1386؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن قهوه اي، 84گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [اهدائی رهبر: 9-74]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي با نشان «12»؛ وقف نامه ميرزا هدايت الله نوري به سال 1125 يا 1205ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرشكي، 113گ، 19 سطر (6×14)، اندازه: 11/5×20 سم [ف: 40-50]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ با اشكال هندسي؛ كاغذ: سمرقندی، جلد: تيماج مشكي، 250ص، 17 سطر، اندازه: 12×16 سم [ف: 19-59]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 142ص (2-143)، 17 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 19-265]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ 76گ، 23 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 1-241]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ اندازه: 14×24 سم [نسخه پژوهي: 3-107]
آغاز: برابر؛ انجام: و به سطح فلك اعلي رسد بشرطي كه از ربع زياد نبود و ارتفاع
خط: نسخ ريز، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ با اشكال هندسي؛ كاغذ: زرد، جلد: ميشن مشكي، 12گ (1پ-12پ)، 30 سطر (7×13/5)، اندازه: 11×17 سم [ف: - 88]
آغاز: لطايف علوم و معارف بارکه انوار آثار بر صفايح صحايف روزگار کالشمس في نصف النهار است به قوت مساعدت وقت مشروع نمود؛ انجام: بيست درجه و بيست و سه دقيقه بر مواضع آن ها تا که بطليموس در مجسطي آورديم افزوديم چه... تاريخ و موضع وضع ثوابت در جداول... شمس حقيقي است و حرکت ثوابت.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 143گ، 16 سطر، اندازه: 11×21 سم [ف: 5-2514]
آغاز: برابر؛ انجام: فروگذاشته و کواکب سي سيزده است بر صورت شتري
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با نشان «منه»؛ تملک: محمد بن محمد صالح قزويني؛ 129گ، 17 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [ف مخ- 1-280]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سرخ، 73گ، 23 سطر، اندازه: 15/2×20/9 سم [ف: 3-496]
آغاز: برابر؛ انجام: تا بر مقنطره له شرقي کدام جزو افتاده است.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تیماج عنابی، 24گ (69-92)، 16 سطر (5/5×11)، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 3-1280]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ واقف: محمد ايراني مجرد؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج مشكي، 103گ، 21 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 18-77]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي بن حمزه التوفاني، تا: رمضان 1100ق، جا: قسطنطنيه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 145گ، 17 سطر (7×13/5)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 2-474]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 119گ (87پ-205ر)، 17 سطر، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 21-292]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد هادي بن محمد تقي سهروردي مشهور به شولستاني، تا: 1104ق، جا: شيراز مدرسه صالحيه؛ متن و حواشي مقابله و از روي نسخه شارح استنساخ شده؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج، اندازه: 14×26 سم [ف: 10-171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابراهيم بن درويش، تا: پنج شنبه 6 ذيحجه 1114ق؛ مصحح، محشي با عنوان «منه» و «ظ»؛ جلد: پارچه سرخ، 89گ، 19 سطر [ف: 5-2513]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد سليم، تا: 1122ق؛ مهر: «التائب الي الله محمد زاهد الموسوي»، «عبده محمد الموسوي»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي ترياكي، 111گ، 21 سطر، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 2-861]
بي كا، تا: 1123ق [فيلم ها ف: 1-701]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1126ق؛ جلد: تيماج مشكي، 132گ، 18 سطر، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 23-157]
خط: نستعليق، كا: محمد عابد، تا: 5 جمادي الثاني 1129ق؛ با اشکال هندسي در 16 شوال 1131 توسط کاتب، مصحح، محشي؛ تملک: عبدالجواد با مهر «عبده الراجي الجواد بن عبدالکريم الحسيني» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، عطف قرمز، 143گ، 17 سطر، اندازه: 10/5×19 سم [محدث ارموي مخ: 2-873]
آغاز: برابر؛ انجام: في دارالسلطنه اصفهان در غره محرم سنه 1130
خط: نستعليق، بي كا، تا: محرم 1130ق، جا: اصفهان [رايانه]
خط: نستعليق، بي كا، تا: صفر 1138ق؛ جلد: مقوا عنابي، 136گ، 14 سطر (6/5×13)، اندازه: 13×19 سم [ف: 1-159]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 268
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
آغاز: باب ششم در معرفت خطا و ايقور و اين مشتمل بر ده فصل است
بي كا، تا: بين 1163 تا 1141ق؛ جلد: تيماج قرمز، 5ص (421-425)، اندازه: 15/5×33 سم [ف: 10-1378]
خط: نستعليق، كا: سيام لال عظيم آبادي، تا: 1175ق؛ با حاشيه اي مختصر (از باب هفتم تا پايان باب بيستم)، در 120پ تا 121پ بندي است در نجوم بفارسي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي، 34گ (87پ-120ر)، 19 سطر (8×14/5)، اندازه: 13×20 سم [ف: - 347]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1198ق، جا: اروميه؛ در پايان نسخه اشعاري از سبحة الابرار جامي بر دو صفحه نقل شده و بر پشت
نخستين برگ نيز چند بيت از جامي و چند يادداشت ديگر است؛ كاغذ: فرنگي سفيد متوسط، جلد: تيماج قرمز، 118گ، 15 سطر، اندازه: 17×20/8 سم [نشریه: 13-149]
آغاز: بسمله. اما بعد اين مختصريست در صنعت اسطرلاب شمالي و جنوبي مشتمل بر بيست باب؛ باب اول در مقدمات صناعيه كه معرفت آن در صنعت اسطرلاب ضروريست چون خواهند كه خطي تنصيف كنند؛ انجام: و مرجع همه يكي است اگر تعرض بذكر آن طريق شود اين مختصر بتطويل انجامد پس باينقدر اختصار كنيم و الله الموفق بيستم جميدي الاول باتمام رسيد سنه 1213
تذكر: در فهرست مولف ناشناخته مانده است كه به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 41ص (229-269) [ف: 10-1640]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: روغني مشكي مذهب، 147گ، 12 سطر (5×10/5)، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 9-909]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: اواخر قرن 12 و اوايل قرن 13؛ مالك اين نسخه پيش از مرحوم ناييني شخصي بنام اسدالله منجم دو دانگه بوده، و وي از اين كه كاتب حرفه يي در استكتاب بوده تا آخرين عبارت شارح و نام ويرا بقلم آورده است، تصور نسخه اصل كرده و درهامش صفحه چهارم نوشته است: «مخفي نماناد كه از اين جا تا آخر اين كتاب متناً و هامشأ خط خود مؤلف شكرالله سعيه مي باشد جاي هيچ شبهه و ترديدي نيست و پيش اهلش اين كتاب قيمت ندارد. از چيزهاي نفيس و نوادر روزگارست، فعلا در اين جزو زمان بيست تومان قيمت اوست بواسطه صحت و اعتبار والا كسيكه كتابخانه داشته باشد بايد مفاخرت نمايد كه شرح بيست باب خط مؤلف در كتابخانه من موجودست. نمي دانم نور چشمي نصرالله طول الله عمر قدر او را خواهند دانست يا نه. حرره العبد اسدالله منجم 1319»؛ واقف: ناييني؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن عنابي، 149گ، 14 سطر (9×17)، اندازه: 15/7×23/3 سم [ف: 8-201]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، جا: كرمانشاه، به فرموده آقا محمد رضا همداني؛ كاغذ: آبي فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 62گ، 18 سطر (5×16)، اندازه: 12×22 سم [ف: 12-2954]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 138ص (1-138)، 21 سطر (10×16)، اندازه: 18×23/7 سم [ف: 8-327]
خط: شكسته، نستعليق، كا: محمد هاشم، تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن مشکي، 83گ، 18 سطر، اندازه: 15×20/8 سم [ف: 3-496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي با نشان «منه»، «هي»، «12»، «همايون»، «ملا همايون» «مظفر»، «لمحرره» و غير آن، مقابله شده با نشان «بلغ قبالاً»؛ كاغذ: فرنگي، 47گ (118-164)، 25-26 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 38-559]
خط: نستعليق، كا: محمد باقر ملايري، تا: 15 ذيحجه 1206ق، جا: تهران؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن سياه، 15 سطر، اندازه: 15/4×20/8 سم [ف: 6-365]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا، به امر محمد علي اخوي كاتب؛ تملك: احمد لاهيجي در 1212، محمد بن محمد صادق موسوي حسيني با مهر «الراجي محمد بن محمد صادق الموسوي» (بيضی)؛ مهر: «محمد علي» (مربع)؛ جلد: تيماج مشكي، 112گ، 17سطر، اندازه: 16×24/5 سم [مؤید: 3-191]
خط: نسخ، كا: سيد علي اكبر بن سيد عبدالحسين بن محمد صادق حسيني طباطبائي، تا: چهارشنبه 11 جمادي الثاني 1215ق؛ جلد: تيماج مشکی، 217ص (52-268) [ف: 10-1522]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 5 صفر 1216ق، جا: قزوين؛ كاغذ: پسته اي، جلد: رويه ميشن سياه، 19 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 6-435]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد كرماني، تا: ربيع الثاني 1226ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 245ص (138-382)، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-151]
انجام: و بر سطر مقوسي كه آن را يدالثريا گويند كوكبي است روشن تر از همه آن كواكب از قدر...
خط: نستعليق، كا: حسين حسني لاريجاني نياكي، تا: 1227ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 42گ (208پ-249پ)، اندازه: 21×35 سم [ف: 21-183]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: 20 رمضان 1231ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 61گ، 19 سطر، اندازه: 18×26/4 سم
[ف: 3-496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: صفر 1233ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: روغني، بوم سبز، 207گ، 19 سطر (8×13/5)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 3-103]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد كربلايي حسنخان سبزواري، تا: 1233ق، جا: مشهد رضوي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 247ص، 18 سطر (6×13)، اندازه: 12×20 سم [ف: - 100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته خوش، كا: محمد علي بن عبدالله، تا: 11 ربيع الثاني 1234ق؛ 135ص (2-136) [عكسي ف: 1-221]
آغاز: برابر؛ انجام: و ترتيب اجزاء كتاب شرح بيست باب در معرفت قواعد اسطرلاب بسعي بنده بي بضاعت المستوثق بعناية ربه الهادي تمت بالخير.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1234ق؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج عنابي، 145ص (234-378)، 21 سطر، اندازه: 18×21 سم [ف: 19-39]
خط: نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 4 صفر 1237ق؛ محشي با نشان «منه»؛ اندازه: 10×15 سم [نسخه پژوهي: 2-177]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي بن محمد باقر ميمه اي، تا: 1238ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه» و «5» و غير از آن، بسيار زيبا و چشم نواز، داراي سرلوح مرصع، مجدول مذهب؛ مقابله شده، مهر: «عبده محمد باقر» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 99گ، 23 سطر (6/75×14/5)، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 31-487]
خط: نسخ، كا: محمد حسين بن محمد كاظم خراساني، تا: جمعه پايان شعبان 1239ق [ف: 3-20]
خط: نستعليق تحريري، كا: ميرزا فرخ گرايلي و عبدالمطلب قزويني، تا: سلخ رجب 1245ق؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: پارچه اي، 143گ، 14 سطر (7×14)، اندازه: 14/3×20/7 [ف: 8-202]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1252ق، جا: مشهد رضوي؛ جلد: تيماج مشكي، 18 سطر (8×14/5)، اندازه: 14/5×22 سم [ف: 1-380]
خط: نستعليق، كا: محمد صادق بن ميرزا محمد جعفر آشتياني قمي، تا: چهارشنبه10شعبان 1264ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 82گ، 21 سطر (6×14)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 17-164]
انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته زيبا، كا: رحيم بن ابراهيم، تا: 16 محرم 1268ق؛ 187ص (2-188) [عکسی ف: 1-222]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: محمد علي بن محمد صالح مازندراني، تا: 4 ربيع الاول 1273ق؛ با اشكال و جداول نجومي؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج خرمايي، 18 سطر، اندازه: 12/5×21 سم [ف: 10-199]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن محمد باقر كاشاني، تا: سه شنبه 10 محرم 1279ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 75گ (15پ-89پ)، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 3-207]
آغاز: الحمدالله في السماء و الارض و هو العزيز الحكيم... اما بعد، فيقول الفقير الي ربه الهادي... كه چون اين بضاعت؛ انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: سيد موسي بن فضل الله جسيني كلانتري همداني، تا: 1280ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: فرنگي، 80گ (225-304)، 20-22 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 40-515]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد كاظم بن ملا محمد حسين خوييني، تا: 28 صفر 1282ق؛ 86گ (105ر-190ر) [ف: - 67]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1283ق؛ اندازه: 19×27 سم [ف: 2-409]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين... اما بعد اين مختصريست در معرفت اسطرلاب بر بيست باب؛ انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 1284ق؛ بيرجندي بر اين شرح مقدمه اي دارد كه در نسخه حاضر حذف شده؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج حنايي، 236ص (39-274)، 14 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 17-43]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد تقي قمي ابن محمد هاشم آشتياني، تا: 27 صفر 1290ق؛ تملک: حسين كي استوان؛ كاغذ: فرنگي سفيد و آبي، جلد: عطف و لبه چرمي عنابي مذهب، 158گ، 12
سطر (6×12)، اندازه: 10×17 سم [ف: 31-383]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: خويني، محمد كاظم، تا: 1291ق [رايانه]
خط: شكسته نستعليق، كا: محمد باقر، تا: شنبه 18 رمضان 1293ق [نشريه: 7-182]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1320ق؛ داراي مطالب هندسي و جز آن؛ جلد: تيماج قهوه اي، 146گ، 15 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 16-53]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ اهدايی: حسن صدر؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي روكش كاغذ ابري، 160گ، 12 سطر (7×12)، اندازه: 11×17 سم [ف: 5-1557]
آغاز: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 86گ، 22 سطر، اندازه: 8×15 سم [ف: 2-104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق متوسط، بي كا، بي تا؛ پس از سطرهاي پايانين كتاب با خامه اي همانند خامه متن چنين دارد: «اللهم ارحم مؤلفه و كاتبه و قاريه. بتاريخ اول خمسه جلالي سند 1126 در خدمت حضرات مجان حاجي بهاء الدين محمد و حاجي محمد ابراهيم در دولتخانه ها عالي حضرت... ميرزا شيخ عبدالعالي سلمه الله حالتي روي دارد» [سپس شعري از املح الشعرا حكيم ركنا مي آورد] (گ73پ)، در كرانه صفحه هاي پاياني نشان مقابلت و تصحيح نسخه دارد، در برخي صفحه ها جدول هاي رياضي و دائره هاي نجومي است كه بيش تر نادرست و كج و بد خط است، محشي با نشان «منه»، «12»، «جلال» و (شايد جلال منجم) قرن يازدهم مؤلف تاريخ جلال منجم يا روزنامه... باشد كه در الذريعه (ج26 ش709 و ج11 ش1651) ديده مي شود كه شعري با تاريخ 1011 (= خانه دلگشا) براي شاه عباس سروده است؛ كاغذ: نخودي، هندي، جلد: مقوايي، 67ص (7-73) [ف: 11-429]
انجام: در قطع منازل و طي مراحل جمع و ترتيب اجزاء كتاب شرح بيست باب در معرفت قواعد فن اسطرلاب.
خط: نستعليق، كا: محمد علي، بي تا، واقف: حاج حسين نمائي، مهر 1367؛ كاغذ: نخودي، 99گ، 21 سطر، اندازه: 9×16 سم [ف: 18-79]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ با اشكال نجومي؛ كاغذ نخودي؛ جلد: تيماج قهوه ای، 158گ، 16 سطر (7×14/2)، اندازه: 13×19 سم [ف: 1-369]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 267
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
بي كا، بي تا [ميراث اسلامي: 5-575]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالعلي بن بيرجندي [بعيد است اين نسخه به خط مؤلف باشد]، بي تا؛ بعد از خاتمه يك صفحه ديگر بدان ملحق گشته كه اول آن چنين است: «بود كه از دو ستاره ديگر تاريك تر كه از دو جانب او باشد بر خطي مقوس- و در پايان آن چنين آمده- هر كه آن را بشناسد چنان كه در اشتباه نيافتد او را در اين باب كفايت بود اينست تمامي دريافت اسطرلاب تمت»؛ محشي، اندازه: 13/5×23/5 سم [ف: 1-49]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: هندي شكري، جلد: تيماج قرمز، 195ص (2-196)، قطع: وزيري [ف: 19-399]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج تریاکی، 94گ (17پ-110پ)، 21 سطر (5/5×12)، اندازه: 12×21 سم [ف: 17-374]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: روغني مذهب، 29ص (2-30)، 19 سطر (8×14)، اندازه: 4×20/5 سم [ف: 8-535]
آغاز: للشارح البيرجندي- و تحقق منازل شرطين بطين ثريا و بران؛ انجام: اما اصناف قوت هاي قسم دوم چهل و چهار است ده ميانه اثر اعلي مراتب اقامت بجهت استقامت 2- سرعت سير..
خط: نستعليق، كا: شعاع، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ ضميمه نسخه ش 28144 [رايانه]
š.-e bīst bāb
وابسته به: بيست باب در معرفت اسطرلاب؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
ظاهراً غيرهمانند:
آغاز: محرابي باشد آن را كرسي خوانند و كرسي تكيه گاه سلاطين باشد و آن چه بر صفايح و غير آن مشتمل بود و بر پشت او آلات ارتفاع؛ انجام: سماك الرامح، سماك الاعزل، راس الجوزاء، ردف كف الخضيب و بيش تر اسطرلاب ها اين كواكب را
نقش كنند بدان سبب كه در اول باب معلوم شد.
در معرفت اسطرلاب با عنوان هاي «باب دوم در معرفت ارتفاع گرفتن از آفتاب و ستاره ارتفاع و باب سيم در معرفت ستاره اي چند كه بر اسطرلاب نقش كنند جهت ارتفاع گرفتن»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: مقوايي، 14 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 18×11 سم [رشت و همدان: ف: 1233]
آغاز: مقدمه هر چه كه قابل اشاره حسي بود اگر قابل انقسام باشد مطلقا آن را نقطه خوانند؛ انجام: در آن اسطرلاب ديگر نقش توان كرد چنان كه مخفي نماند، اينست تمامي سخن در اسطرلاب و الله أعلم بالصواب.
شرح مزجي است با توضيحات و اشكالي، به اضافه مقدمه اي در شرح اصطلاحات اين فن؛ خط: نسخ، بي كا، تا: محرم 1051ق؛ جلد: تيماج قرمز، 104گ (1پ-104ر) [ف: 22-280]
يك مقدمه در آغاز دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1083ق، جا: خبيص كرمان؛ قطع: ربعي [نشريه: 4-461]
بي كا، تا: 1246ق [ميراث اسلامي: 5-610]
بي كا، تا: 1246ق؛ خريداري از محمد سبحان اسديان [رايانه]
آغاز: بسمله... اين رساله اي است در شرح متن بيست بابي كه در علم اسطرلاب حكما و علما اين فن تصنيف كرده اند؛ انجام: و دوم مطالع القوس و آن قوسي باشد.
كتاب در شرح متن بيست باب در علم اسطرلاب است، در القاب آلات و خطوط و دواير اسطرلاب، در معرفت ارتفاع گرفتن از آفتاب و ستاره ها، در معرفت ارتفاع از طالع، در معرفت مطالع بروج به خط استوا و غيره؛ خط: نستعليق متوسط، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: اصفهاني حنايي، جلد: مقوايي با روكش كاغذي، 15گ (25پ-39پ)، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: - 27]
بي كا، بي تا؛ مجموعه آقا رفيع قزويني استاد اخلاق و فلسفه امام خميني؛ خريداري از منصوره تالهي معين الدين [رايانه]
بي كا، بي تا [نشريه: 7-566]
š.-e bīst bāb-e boqrāt
اردستاني، محمد بن عبدالله
ardestānī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh
مشهد؛ اصغر زاده؛ شماره نسخه: 33
بي كا، تا: 745ق [نشريه: 7-770]
شرح بيست باب بيرجندي- شرح بيست باب در معرفت تقويم
شرح بيست باب بيرجندي- جداول احكام اختيارات
š.-e bīst bāb dar ostorlāb
كوبناني، ابواسحاق، - 886قمري
(kūbnānī, ābū-eshāq (- 1482
وابسته به: بيست باب در معرفت اسطرلاب؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
به نام امير شمس الحق و الدولة و الدين محمد بن الامير الكبير جلال الدين چقماق با اشكال و صور.
رشت؛ جمعيت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 1202/3
خط: نسخ خوش، كا: محمد جعفر بن محمد طبسي، تا: 1097ق؛ مجدول؛ جلد: چرمي، 19گ (31ر-49پ)، ابعاد متن: 7×13، اندازه: 12×19 سم [رشت و همدان: ف: - 1234]
š.-e bīst bāb dar ostorlāb
حسيني، امير نظام الدين بن حبيب الله، ق9 قمري
(hoseynī, amīr nezām-od-dīn ebn-e habīb-ol-lāh (- 15c
وابسته به: بيست باب در معرفت اسطرلاب؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
تاريخ تأليف: 873ق
شرح بيست باب است.
[فهرستواره منزوي 2832/4؛ كشف الظنون 264/1؛ الذريعه 130/13]
اصفهان؛ مكتبة الزهراء؛ شماره نسخه: 135
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ با اشكال هندسي؛ 71گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: - 86]
š.-e bīst bāb dar ostorlāb
؟ الهي اردبيلي، حسين بن عبدالحق، 870-950؟ قمري
(elāhī ardabīlī, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-haqq (1466-1544
وابسته به: بيست باب در معرفت اسطرلاب؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
گزارشي است مزجي و مبسوط. در بالاي صفحه اول آمده است: «مطلع الانوار در شرح رساله اسطرلاب از مولانا حسين اردبيلي».
آغاز: بسمله اين مختصري است در معرفت اسطرلاب و اعمال
آن مشتمل است بر 20 باب، اسطرلاب لفظي است يوناني در تفسير آن اختلاف است بعضي گفته اند كه اسطر ترازو را گويند و لاب، آفتاب را...
[فهرستواره منزوي 2831/4]
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 14813/11
آغاز: برابر؛ انجام: چنان كه در آن اشتباه نيفتد او را در اين باب كفايت باشد ما جدول عرض و جهت اعظم اين كواكب را در اين جا وضع كرديم بدين صورت و اين است صورت تمامي سخن در معرفت اسطرلاب و الله اعلم بالصواب بعد از آن در نيم صفحه آخر... جدول معرفت رسيدن كف الخضيب بنصف النهار.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1268ق؛ با جداول نجومي؛ جلد: تيماج مشكي، 87ص، قطع: پستي [ف: 2-112]
š.-e bīst bāb dar ma‘refat-e taqvīm = š.-e bīst bāb-e bīrjandī
گنابادي، مظفر بن محمد قاسم، 970؟ - 1031؟ قمري
(gonābādī, mozaffar ebn-e mohammad qāsem (1563-1622
وابسته به: بيست باب در تقويم؛ بيرجندي، عبدالعلي بن محمد (-934)
اهدا به: شاه عباس صفوي
تاريخ تأليف: 1005ق (موافق جمله «استکمل الکتاب»)
شرح مزجي مختصري است بر رساله «بيست باب» نظام الدين عبدالعلي بيرجندي؛ مشتمل بر توضيح مجملات و تبيين معضلات آن مفيد براي مبتدي و منتهي با شرح مصطلحات فن كه تأليف شده است. گنابادي اين شرح را پيش از كتاب «تنبيهات المنجمين» خود تأليف كرده است.
آغاز: بسمله؛ حمد و ثناي بي ريب و ريا قديري را که کلک صنعت او اوراق افلاک را بر مقتضاي انا زينا السماء الدنيا بزينة الکواکب
انجام: در معرفت اختيارات اينجا كافي است و زياده از اين بتطويل مفضي است. و الله خير الواقفين و احكم الحاكمين قد تممت و كملت شرح هذه الابواب... في السنة التي تخرج تاريخها جملة مناسبة و هي «استكمل الكتاب» و الحمدلله الذي هو رب الارباب و الصلوة علي خير خلقه محمد... خيراحباب.
چاپ: مشار 3212/3 (7 چاپ)؛ مشار فارسي، ج4 ، صص2834- 2835؛ تهران، سنگي، 1316ق، خشتي، 42ص (صص106-147) در هامش؛ بيناشر، 1298ق؛ 1279ق (در هامش)؛ 1276ق، رقعي؛ 1274ق؛ تهران، 1301ق، 43ص (در هامش)؛
[نسخه هاي منزوي 247/1 و 314/1؛ الذريعة 131/13 و 188/3؛ مشترک پاکستان 248/1؛ فهرستواره منزوي 2834/4]
شرح و حواشي:
1- معرفت تقويم؛ بسطامي، حسين بن اسماعيل (-13)
2- شرح بيست باب (منتخب)؛ بسطامي، اسماعيل
خط: نستعليق، بي كا، تا: 980ق [اين تاريخ با آن چه درباره تاريخ تأليف آن گفته شده ناسازگار است و آغاز و انجامي ندارد كه بتوان قضاوت كرد كه منشأ اشتباه كجاست]؛ افتادگي: انجام؛ در پايان آمده «اتمام كردم و تحكيم نمودم به شرح اين كتاب را براي استفاده برادران و دوستان و در تاريخ ششم شعبان 980 از نوشتن فارغ شده» پس نسخه گويا اصل شارح و تحرير نخستين او باشد چنان كه بهاء الدين املشي در آغاز آن گمان برده؛ تملك: عبد الرزاق لاهيجي؛ جلد: چرمي، 190ص، 27 سطر (7×18/5)، اندازه: 12/5×24/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق خوب، بي كا، تا: 1005ق؛ جلد: تيماج زيتوني، 164گ (41پ-204پ)، 12 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 1-529]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1005ق؛ قطع: ربعي [نشريه: 7-181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مقبلي اردبيلي، تا: 12 رمضان 1015ق؛ مستنسخ از نسخه اصلي است، مجدول؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا، 121گ، 20 سطر، اندازه: 14/8×23/5 سم [ف: 18-79]
خط: نستعليق، كا: محمد حسين رمال پسر ملا آقاجان گيلاني، تا: 1016ق، جا: توس، به فرموده سيد محمد پاشا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 170گ، 12 سطر (8×16)، اندازه: 18×25 سم [ف: 12-2617]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: سلخ محرم 1024ق؛ مصحح، محشي از مولف؛ جلد: تيماج قهوه اي، 156گ، 16 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 2-228]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: اسلام ولد هدايت لاهيجي، تا: پنج شنبه 8 ذيقعده 1036ق؛ واقف: حاج وزير وظايف، 1309ش؛ كاغذ: حنايي اصفهاني، جلد: چرمی، 264ص (1-264)، 24 سطر (4/5×15)، اندازه: 9/5×21 سم [ف: 8-331]
خط: نستعليق، كا: محمد بن مظفر سكوكلايي، تا: رجب 1044ق؛ با تقريظي كه شيخ بهائي به تاريخ ربيع الاول 1023ق که گويا بر اين كتاب نگاشته با مهر «علي في الامامة كالقطب في الرحي»، محشي با رمز «منه رحمه الله»؛ كاغذ اصفهاني؛ جلد: تيماج خرمايي، 18 سطر، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 1-344]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 512/1
همان نسخه بالا [نشريه: 5-75]
خط: نستعليق، كا: ركن الدين محمد، بي تا، كاتب برگ آخر محمد نصير بن فزوني حسيني سمناني در 1067ق؛ 86گ، 20 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 2-74]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق پخته، كا: محمد علي صوفي، تا: 8 شعبان 1074ق، جا: حيدرآباد؛ مهر: شيخ محمد فاضل بن الشيخ حامد، 21 ذيقعده 34 (بيضی)؛ تملك: عبدالكريم كتابفروش كشميري، شعبان 1102ق؛ 259ص (275-533)، 18 سطر (11/5×23)، اندازه: 21×30 سم [عکسی ف: 1-222]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن جرپادقاني، تا: پنج شنبه 8 شعبان 1074ق؛ در اول نسخه حاضر تقريظ شيخ بهائي بر اين کتاب درج شده با اين آغاز: «بسمله نحمدک يا من خص الانسان بمزيد التکريم... و بعد فقد وفقت علي هذا الشرح المستطاب»، اين تقريظ در ربيع الاول 1023 نگاشته شده، در پايان نسخه نوشته اي مبني بر اين که کاتب از شاگردان شيخ بهايي است، مجدول، محشي؛ 155گ، 16 سطر [ف: 5-2511]
آغاز: بسمله المحلي الثاني و فيه صور المصورة الاولي جلوه در مجلي اولي بوضوح پيوسته که به روح دوازده است و سيارات هفت و ثوابت بسيار؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: حاج محمد، تا: غره ذيقعده 1074ق؛ مجدول، محشي با نشان «ق» و «عبدالنبي عفي عنه»؛ جلد: تيماج قهوه اي لولادار، 92گ، 21 سطر، اندازه: 16×29 سم [ف: 5-2513]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1076ق [رايانه]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 20 ذيقعده 1077ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن پرتقالي، 24 سطر، اندازه: 9×20 سم [ف: 6-450]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الاول 1084ق؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 182گ، 16 سطر، اندازه: 10/5×19/5 سم [اهدائی رهبر: 9-74]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 20 ذيقعده 1085ق؛ مجدول؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با كاغذ ابري، 201گ، 14 سطر (7×14)، اندازه: 11×20 سم [ف: 4-1130]
نسخه اصل: بادليان Ind, Inst. M Arahb. S. 20؛ خط: نستعليق، كا: مير علي نقي بن نورالدين محمد گيلاني، تا: ربيع الثاني 1085ق؛ 23 سطر چليپايي [فيلم ها ف: 1-561]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: افضل بن محمد تقي لاهيجاني، تا: صفر سال 1087ق؛ مهر: «محمد رضا 1124» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 162گ، 17 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف مخ- 3-1164]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد مؤمن بن محمد صالح رازي، تا: دهه دوم رمضان 1090ق؛ مصحح، محشي با امضاي «منه رحمه»؛ 111گ، 20 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف: 5-2512]
خط: نستعليق، كا: علي نقي قزويني، تا: 12 صفر 1096ق، براي ميرزا ابوالفتح؛ در 1 ربيع الاول 1181 مقابله و تصحيح شده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 77گ، 23 سطر (11/5×21)، اندازه: 9/5×28/5 سم [ف: 9-773]
بي كا، تا: رجب1097ق [نشريه: 7-181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صالح، تا: 25 صفر 1098ق؛ داراي يك سرلوح، مجدول، محشي؛ محمد باقر بن محمد تقي مي نويسد كه نسخه را امين خزاين السلطان در شعبان 1103 بر همه شيعيان وقف كرد و مهر او «محمد باقر العلوم»؛ واقف: امين خزاين السلطان، شعبان 1103؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سرخ، 161گ، 17 سطر (7×13/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 4-905]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشان «منه، رحمه الله، ع، ه- ت، صحاح»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 121گ (2پ-122ر)، 21 سطر (7×14)، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 263]
از ميانه هاي باب دوم است تا پايان؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن آلبالويي، 18 سطر، اندازه:
11×20 سم [ف: 6-368]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ تملك: محسن بن حسيب حسيني الگلبايگاني با مهر «الراجي محسن الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 93گ، 19 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 21-114]
انجام: و از آن چه گفتيم واضح و لايح گردد كه در روز يك شنبه خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام (باب بيستم آن افتاده)؛ واقف: سيد علي اصغر اصغر زاده موسوي، ارديبهشت 1338؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوايي، 122گ، 19 سطر (7×18)، اندازه: 13/5×25/4 سم [ف: 8-204]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سرخ، 119 سطر، اندازه: 16/6×23/9 سم [ف: 3-496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نورمحمد بن كوكچه آقا علشالي، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج مشکي، 154گ، 15 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-2512]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي به امضاء «منه»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 142گ، 16 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: 5-2512]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي با نشان «منه سلمه الله تعالي، منه رحمه الله» و جز آن؛ تملك: ميرزا علي اكبر بن غلامعلي خان به سال 1309ق با مهر «هو العلي الاكبر» (مستطيل)، محمد صالح بن محمد [جعفر] با مهر «محمد صالح 1245» (بيضی) و«افوض امري الي الله عبده محمد صالح» (مستطيل)، محمد مهدي بن ابي الحسن؛ مهر: «ابراهيم بن مهدي الحمزاوي الموسوي» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مشمع مشكي، 120گ (4-123)، 16 سطر (9×15)، اندازه: 15×20 سم [ف: 40-643]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشكي، 48ص (163-210)، 19 و 20 و 27 سطر، اندازه: 10×21 سم [ف: 23-65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ 103گ (52ر-154پ) [ف: 1-144]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن12؛ محشي با نشان «منه مد ظله السامي»، با زايچه ميرزا يوسف مستوفي الممالك پدر ميرزا حسن مستوفي در 25 ربيع الاول 1228؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 143گ، 18 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 12×16 سم [ف: 16-628]
آغاز: برابر
بي كا، تا: قرن12؛ 16گ (10پ-25ر) [سه كتابخانه اصفهان: ف: 106]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ با سرلوح زيبا، مذهب، مجدول؛ نسخه را حاجي ميرزا سيد حسين خان ناييني به احتشام الدوله داده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 19 سطر (7/5×14)، اندازه: 13×21 سم [نشریه: 3-188]
آغاز: برابر؛ انجام: يك كوكب نباشد بلكه به حسب تفاوت شب و روز تبديل يابد...
خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مجدول، مصحح؛ جلد: تيماج قرمز، 120گ، 20 سطر، اندازه: 17×24 سم [ف: 2-18]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق پخته، بي كا، تا: قرن 11-12؛ يادداشت «مصالحه شرعي» ميرزا جوادخان به ملا محمد؛ 328ص (324+4)، 17 سطر (10×20/5)، اندازه: 21×30 سم [عکسی ف: 1-222]
آغاز: نيست و هر كميت كه او را بر واحد و ما يتألف منه اطلاق كنند آن را عدد گويند
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ محشي از مولف و «احمد مدظله»؛ تاريخ وقف: جمادي الثاني 1316؛ جلد: تيماج مشكي، 119گ (3ر-121ر)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 27-108]
آغاز: برابر؛ انجام: و رساله را بآن ختم نموديم و الله الهادي علي سواء الطريق و الموصل الي مقام التحقيق.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سياه، 106گ، 17 سطر (9×14)، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 3-218]
آغاز: برابر؛ انجام: و هر يك را قوائي باشد پس اگر هر دو قوام سه طرف...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 124ص، 17 سطر (7×13/5)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 5-576]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 158گ (3پ-160ر)، 19 و 20 سطر (7×15)، اندازه: 15×25 سم [ف: - 162]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ درشت، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي؛ مهر: «عبده... الحسيني» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي، 89گ (1-89)، 17-26 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 38-376]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن، تا: شوال 1111ق؛ با جداول نجومي، يادداشت بيع در بلده باکويه مورخ 1169ق؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج مشکي، 126گ، 20 سطر (7/5×16)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 1-302]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1117ق؛ با جداول و اشكال هندسي، مصحح، محشي؛ با تملكي كه مير محمد رضي بن محمد مومن قزويني به سال 1165ق در قزوين به صاحب يادداشت داده، با تقريظي به نقل از شيخ بهائي بر شرح بيست باب گنابادي به خط محمد قلي و چند فائده نجومي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 70گ (65ر-134پ)، اندازه: 18×24 سم [ف: 20-266]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1121ق؛ كاغذ: فرنگي [نشريه: 2-97]
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني1142ق؛ محشي با نشان «منه»؛ تملك: هدايت ابن مرحوم محمد امين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 127گ، 15 سطر (11×15)، اندازه: 16×20 سم [ف: - 81]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: 26 ربيع الاول 1175ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن قهوه اي، 127گ، 19 سطر، اندازه: 13/2×20/2 سم [ف: 3-496]
خط: نستعليق، بي كا، تا: پايان 1178ق؛ محشي با نشان «منه، لاستادنا عبدالرحيم»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 146گ (2پ-147ر)، 21 سطر (10×17)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 369]
خط: نستعليق، كا: عبدالكريم، تا: 1192ق؛ مصحح، محشي، مقابله نسخه را عبدالاحد بن محمد باقر ارونقي به تاريخ 27 صفر 1194 در مدرسه سلطانيه اصفهان به پايان برده؛ جلد: تيماج مشكي، 95گ، 19 سطر، اندازه: 15×19/5 سم [ف: 22-165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضا، تا: شعبان 1195ق؛ محشي به لفظ «منه»؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 73گ، 27 سطر، اندازه: 15×23/5 سم [ف: 5-300]
خط: نستعليق، كا: علي اكبر مراغي، تا: 1198ق؛ با اشكال هندسي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 101گ (1پ-101ر)، اندازه: 15×20 سم [ف: 20-343]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن حاج محمد علي سبزواري، تا: قرن 13؛ تملک: نصرة الملك امير تيمور؛ جلد: تيماج زرد، 12 سطر (7×11)، اندازه: 11×17 سم [ف: - 183]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مجدول، با اشكال هندسي، داراي 18 شكل آب و رنگ از ستارگاني كه به نام يكي از حيوانات ناميده شده اند؛ تملكي به سال 1296؛ جلد: تيماج سبز، 198گ، 14 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 20-267]
فقط شش باب آغازين را دارا و چند سطر از آغاز خطبه افتادگي دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ با اشكال هندسي، مجدول، مصحح، محشي با عنوان «صادق» و «محمد حسين رحمه الله»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 39گ (1ر-39پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 20-80]
آغاز: برابر؛ انجام: در معرفت اوقات صلوات و معرفت قبله است... بعد از استيفاي غروب تمام جرم آفتاب است و اول نماز خفتن بعد از غروب شفق باشد و اين هر دو بمذهب طايفه سنيه است اما بمذهب فرق ناجيه...
خط: نستعليق و شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوايي سبز، 80گ، 14 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 6×21 سم [ف: 40/2-324]
خط: نسخ، بي كا، تا: اوايل قرن 13؛ داراي اشكال نجومي؛ قطع: وزيري [ميراث شهاب: س8ش4-70]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، قطع: وزيري [نشريه: 13-437]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ در پايان 29 جدول نجومي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 174گ، 16 سطر (8×14)، اندازه: 14×21 سم [ف: 16-260]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ تملك: مير سيد حسين؛ كاغذ: فرنگي، 125گ، 15 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 130]
آغاز: و علامت تناظر مطلعي نويسند؛ انجام: و جلب بمعني ربودن است.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ نسخه پس و پيش شده است؛ محشي از ملا عبدالواسع رامي و با نشان «منه» و يكي از اين حاشيه ها به خط فرج الله مورخ 1255 نوشته در رشت است؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 68گ، 20 سطر (8×15)، اندازه: 15×23 سم [ف: 13-3451]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي آبي و زرد، جلد: تيماج سرمه اي، 133گ (3پ-135ر)، 14 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 22-163]
خط: نستعليق خوش، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج سبز، 90گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 26-187]
آغاز: 20 استيلا بر جزو مقدم و بهره هر يكي از اين اصناف در مرتبه هفت باشد
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج مشكي، 17گ (22ر-38پ)، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 22-74]
آغاز: بسمله... بعضي از الفاظ مصطلحه كه پيش از شروع در شرح محتاج اليه است قابل اشاره؛ انجام: و آن كه اصحاب زيجاة ميلاد حضرة يحيي (علیه السلام) را عليحده كنند مصدق اين...
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي تيماج مشكي، 82گ، 12 سطر (10×13)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-829]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 145گ، 17 سطر، اندازه: 15×23 سم [ف: 5-2512]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج عنابی، 19 سطر (8×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-706]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگي: انجام؛ مهر: محمد تقي؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج سرخ، 148گ، 15-17 سطر (8/5×14)، اندازه: 11×17 سم [ف: - 81]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن محمد حسين، تا: قرن 13؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج، 106گ، 18 سطر، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 10-68]
آغاز: زاكيات قدر ادا و از فلك دوار؛ انجام: خواه راجع باشد و خواه مستقيم.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: نخودي، 28گ، 15 سطر، اندازه: 17/5×23 سم [ف: 18-80]
آغاز: باب اول در معرفت حساب جمل حروف بيست و هشت گانه مشهوره چون مقطع باشد حروف تهجي و حروف هجا خوانند؛ انجام: اثر قيام قيامت از اثر اين قيام ظاهر و باهر مي گردد و حوادث عظيم واقع شود و الله اعلم بالصواب.
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز تعيين شد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قرمز، 103گ، 19 سطر، اندازه: 15×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-872]
خط: نستعليق، كا: محمد امين حسيني، تا: رجب 1201ق، به دستور ميرزا احمد طبيب؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 55گ، 25 سطر (11×17/5)، اندازه: 17/5×22/5 سم [ف: 1-330]
خط: نسخ، بي كا، تا: دهه دوم صفر1201ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: پارچه، 130گ، 17 سطر (7×13)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 17-126]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته خوش، كا: محمد محسن بن محمد جعفر الشريف، تا: 16 ذيقعده 1201ق؛ با جدول هاي نجومي؛ محشي، بخشي بي ديباچه از كتابي در ستاره شناسي: باب 1. در اتصالات قمر، باب 2. در بيان رؤيت اهله، 3. در دانستن بست، جدول معاني حروف و اعداد، «قانون» با امضاي محمد كريم (قاجار؟)؛ 201ص، 20 سطر (11×20)، اندازه: 21×30 سم [عکسی ف: 1-222]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: يک شنبه 21 شعبان 1203ق؛ با رونويس تقريظ شيخ بهائي و توصيف از اين کتاب؛ مهر: «عبده علي بن زين العابدين الحسيني» (چهارگوش)، «محمد علي بن محمد صالح الشريف» (بيضی)، حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 14 سطر (8×14)، اندازه: 14×20 سم [ف: 2-794]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 24 ربيع الثاني 1203ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، مشكي مذهب، 149گ، 14 سطر (8/5×14)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 3-107]
آغاز: برابر؛ انجام: الف الف صلواه و التحيه في دار السلطنه قزوين
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1203ق، جا: قزوين [رايانه]
خط: نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه 2 شوال 1204ق [ف: 3-20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 3 شعبان 1207ق؛ كاغذ: شكري فرنگي، جلد: تيماج خرمايي، 18 سطر [ف: 18-152]
خط: نسخ، بي كا، تا: جمادي الثاني 127 = 1207؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 116گ، 19 سطر (9×16)، اندازه: 15×21 سم [ف: 15-4162]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1208ق؛ 147گ، 17 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 2-74]
خط: نستعليق مخلوط به شكسته، كا: محمد اسماعيل، تا: 1208ق؛ كاغذ: نخودي و آبي، جلد: مقوا، 83گ، 18 سطر (11×15/5)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1-144]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1213ق؛ قطع: ربعي [نشريه: 5-632]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 10 جمادي الثاني 1216ق؛ مجدول [نشريه: 7-181]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1216ق؛ با اشكال هندسي؛ واقف: ساجدي؛ 19 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: - 217]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الاول 1216ق؛ مجدول؛ واقف: ناييني؛ كاغذ: فستقي با جدول و كمند، جلد: تيماج مشكي، 148گ، 15 سطر، اندازه: 14/7×20/5 سم [ف: 8-203]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: جان محمد، تا: شوال 1216ق؛ 103گ، 19 سطر، اندازه: 16×20 سم [ف: 5-2512]
خط: نستعليق، كا: علي اصغر اردبيلي، تا: 29 صفر 1217ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن قهوه اي، 19 سطر، اندازه: 15/7×21/3 سم [ف: 6-345]
خط: نستعليق، بي كا، تا: يك شنبه سلخ شعبان 1217ق؛ محشي از مؤلف و ديگران؛ مهر: «فتح الله» (بيضی)، «الواثق بالله فتح الله بن فرج الله» (مربع)؛ جلد: تيماج مشكي، 121گ، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: 2-365]
خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه شوال 1218ق [ف: 3-20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1218ق؛ كاغذ:، جلد: چرمي، 112گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-862]
خط: نستعليق خوش، كا: صادق منجم (که گويا از نوادگان شارح بوده، تا: 1220ق؛ از روي نسخه اي كه به خامه همان گنابادي بوده و به تصحيح او رسيده بوده، محشي، مجدول، در آغاز تقريظ شيخ بهايي به زبان عربي با آغاز: «بسمله. نحمدك يا من خص الانسان»؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج قهوه اي، 124گ، 16 سطر (8/5×16)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 1-144]
آغاز: ... و القمر قدرناه منازل حتي عاد كالعرجون القديم مسرع سپهر اولين را در قطع منازل... اما بعد ارباب فهم و فطرت؛ انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: اقل السادات، تا: 1220ق، به حسب خواهش عاليجناب ميرزا ابوالحسن؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: چرم قهوه اي، 260ص، 15 سطر، اندازه: 17/5×23/5 سم [ف: 45-103]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه ذيقعده 1220ق؛ محشي؛ جلد: تيماج مشکي، 116گ، 19 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5-2512]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني 1220ق؛ مجدول، مصحح؛ مهر: «شعاع» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 112گ، 18 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-872]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 3 صفر 1221ق؛ مصحح، محشي به امضاء «منه ره» و حواشي ديگر، با دواير وجداول؛ جلد: تيماج قهوه اي، 122گ، 17 سطر، اندازه: 11×15 سم [ف مخ- 1- 281]
خط: نستعليق، كا: هادي بن حميد نهاوندي، تا: پايان جمادي الاول 1221ق [نشريه: 7-181]
آغاز: برابر؛ انجام: يوم جمعه هشتم شهر ربيع الاخر قلمي گرديد سنه 1222 از آن كه من بنده گنه كارم
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1222ق [الفبائي: - 651]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1222ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج مشكي، 300ص، 15 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 19-192]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: شنبه 28 جمادي الثاني 1224ق؛ محشي با نشان «منه ره»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 123گ، 17 سطر (8/5×14)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: - 81]
خط: نستعليق، كا: حسين حسني لاريجاني نياكي، تا: 1227ق؛ با اشكال شنگرف؛ جلد: تيماج قهوه اي، 57گ (56پ-113ر)، اندازه: 21×35 سم [ف: 21-182]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: فضل الله حسيني سبزواري، تا: دهه سوم ذيحجه 1227ق، جا: اصفهان مدرسه حاجي حسن؛ افتادگي: آغاز؛ 53گ (2-54)، 32 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-2512]
خط: نسخ، بي كا، تا: روز چهارشنبه 26 ربيع الاول 1227ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: روغنی، 256ص (32-287)، 19 سطر (8×14)، اندازه: 4×20/5 سم [ف: 8-535]
آغاز: مقدمه در بيان بعضي از الفاظ مصطلحه كه پيش از شروع در شرح محتاج اليه است قابل اشاره حسيه از اعراض مقاريه اگر در هيچ جهت... اما بعد، اين مختصريست در معرفت تقويم تام مشتمل بر بيست باب، تقويم در لغت بمعني تصحيح ست؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: سلخ ذيقعده 1227ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه»، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، 60گ (25-84)، 23-25 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 38-555]
آغاز: مسرع سپهر اولين را در قطع منازل و طي مراحل ازدياد و انتقاص نور تقدير نمود الاله الخلق... اما بعد بر ارباب فهم و فطرت و اصحاب ذکاء و فطنت محجوب؛ انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: جمعه 20 ربيع الثاني 1228ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ محشي با امضاء «منه رحمه الله»، مجدول؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج مشکي، 20 سطر (8×15/5) [ف: 2-862]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: محمد بن محمد شريف مدعو به سعيد، تا: 29 صفر 1228ق؛ افتادگي: انجام؛ جدول و شكل هاي نجومي؛ كاغذ: فستقي آبي، جلد: ميشن ترياكي، 82گ (68پ-149ر)، 23 سطر، اندازه: 15/5×22/3 سم [ف: 9-300]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد خوانساري، تا: پنج شنبه 6 رمضان 1229ق، به دستور ملا محمد تنكابني استاد كاتب؛ جلد: تيماج قهوه اي، 80گ، 17 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 18-117]
خط: نسخ، كا: الله ويرودي بن حاجي بابا، تا: جمادي الاول 1267ق؛ مهر: رضا بن صادق (بيضی)؛ جلد: مقوايي، 122گ (55پ-176ر)، اندازه: 14×21 سم [ف: - 73]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مولي نظام الدين بيرجندي، تا: يك شنبه رجب 1231ق؛ داراي جدول ها و اشكال هندسي و نجومي، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 245ص (2-246)، 21 سطر، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: 44-9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفر بن كربلايي عرب علي، تا: صفر 1232ق، جا: مشهد رضوي مدرسه فاضلية؛ واقف: ميرزا محمود عاملي، 1308ش؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج بنفش، 119گ، 23 و 24 سطر (5/7×14/7)، اندازه: 11/7×22/3 سم [ف: 8-204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه 18 ذيقعده 1232ق؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 116گ، 15 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-2512]
خط: نستعليق، كا: باقر بن محمد تقي، تا: چهارشنبه از ربيع الاول 1232ق؛ با جداول و اشکال هندسي، مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشکي، 185گ، 15 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-873]
آغاز: برابر؛ انجام: بيست وسه برابر جرم زمين است
خط: نسخ، كا: بن ميرزا صفر علي، تا: 16 جمادي الثاني 1233ق؛ با جدول ها و دواير نجومي، با علامت بلاغ؛ جلد: تيماج قهوه اي، 191گ، 17 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ- 1-281]
خط: نستعليق، بي كا، تا: صفر 1233ق؛ با اشكال هندسي، محشي، داراي سرلوح رنگين؛ جلد: تيماج قهوه اي، 119گ، 17 سطر، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 1-43]
خط: نسخ پخته، كا: علي بن محمد درويش، تا: پنج شنبه ميانه هاي جمادي الاول 1234ق؛ 129گ (7پ-135ر) [ف: 1-144]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد علي بن ملامحمد اسمعيل كلاتي، تا: 1235ق؛ واقف: ميرزا محمود عاملي، 1308ش؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج مشكي، 121گ، 20 سطر (7×14)، اندازه: 15×21/9 سم [ف: 8-205]
خط: نسخ، كا: محمد حسن، تا: 1235ق، براي آقا عبدالرزاق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 186گ، 17 سطر (8×14)، اندازه: ×20 سم [ف: 17-123]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته زيبا، بي كا، تا: 1235ق؛ محشي؛ مهر: واقف «عبده الراجي حيدر علي» (بيضی)؛ جلد: تيماج سياه، 169گ، 16 سطر، اندازه: 13×18 سم [ف: - 98]
آغاز: برابر؛ انجام: هو رب الارباب و مسبب الاسباب و الصلوة... اله خيرال و احبابه خير احباب
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1239ق؛ با سرلوح مذهب؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (8×14)، اندازه: 14×21 سم [ف: 6-119]
آغاز: تحيرت في وصف آلائه و قصرت في شکر نعمائه و صلوات ناميات و تحف تحيات زاکيات به قدر ادوار فلک دوار... اما بعد بر ارباب فهم و فطرت و اصحاب زکاء و فطنت؛ انجام: و اين امر از جمله شرايط گرفته اند و وصول کف الخصيب بدايره نصف النهار درسي باب مشهور و معروفست اين قدر که مصنف ايراد نموده و ما الحاق کرديم در معرفت اختيارات اين جا کافيست خط: نستعليق، بي كا، تا: 3 ذيحجه 1240ق؛ افتادگي: آغاز؛ داراي جداول و اشکال، در آخر نسخه چهار صفحه جدول معرفت احکام اختلاجات و معرفت فتق و...؛ جلد: تيماج مشکي، 134گ، 19 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف مخ- 1-281]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرزا خان بن ملا محمد باقر، تا: پنج شنبه 4 ذيحجه 1240ق؛ داراي جدول و اشکال هندسي- نجومي؛ اهدايی: سرکار آقاي نجفي؛ جلد: تيماج مشکي، 134گ، 18 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: در مربعات نوشته است بخواند از قرار معلوم خواهد شد
خط: نستعليق، كا: محمد شفي بن محمد عيسي افشار، تا: 1242ق؛ اشكال هندسي؛ كاغذ: فرنگي (آبي)، جلد: چرمي ترياكي، 69ص (15-83)، 40 سطر (15×29)، اندازه: 23×35 سم [ف: 6-527]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرزا عبدالباقي بن محمود آقا چورسي، تا: 10 محرم 1242ق، جا: خوي؛ مصحح، با جداول و اشكال هندسي؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج مشكي مذهب، 81گ (39پ-119ر)، 22سطر (13×22)، اندازه: 20×30/5 سم [ف: 33-196]
خط: نستعليق، كا: اسماعيل حسيني قايني، تا: جمادي الاول 1242ق، جا: اصفهان [نشريه: 7-181]
آغاز: ... و در بعضي احوال نحس يعني نيرين و اقوا را باعظم يعني نهم را بآفتاب؛ انجام: برابر
ناقص است و تنها باب هجدهم تا بيستم را در بر مي گيرد؛ خط: شكسته نستعليق، كا: نظر علي بن عليقلي، تا: 1242ق؛ مهر: «سلطان الواعظين» (بيضی)، «... الحسيني ...» (چهارگوش)؛ كاغذ: فرنگي آبی، 17گ، 19 سطر (9/5×15)، اندازه: 17/5×21 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالله دهكردي، تا: 1245ق؛ مهر: «عبده الراجي محمد حسين بن محمد علي» (بيضی)، «افوض امري الي الله عبده محمد علي» (بيضی)، «يا علي ادرکني» (بادامی)، حاج سيد سعيد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشکي، 96گ، 21 سطر (9/5× 15/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 2-680 ]
آغاز: برابر؛ انجام: بلکه قيامت از اثر اين قران ظاهر و باهر مي گردد و حوادث عظيم واقع شود و الله اعلم بالصواب.
خط: نستعليق، كا: لطفعلي لواساني، تا: 1245ق؛ جلد: تيماج مشكي، 95گ (1پ-95ر)، 22 سطر، اندازه: 15/5×21/3 سم [ف: 41-238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 22 جمادي الثاني 1246ق؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 121گ، 15 سطر، اندازه: 17×26 سم [ف مخ- 3-1165]
خط: نستعليق پخته، بي كا، تا: دوشنبه 24 ربيع الاول 1246ق؛ مجدول؛ 114گ (1پ-114ر) [ف: 1-145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الاول 1246ق؛ مصحح، محشي با علامت «منه»؛ تملك: نعمت الله احقاقي جهرمي بن محمد باقر در 4 جمادي الاول 1350ق؛ يادداشت كتابخانه محمد كريم اشراق جهرم 1355؛ جلد: تيماج مشكي، 102گ، 18-20 سطر،
اندازه: 16/5×23 سم [ف: 20-165]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 19 شعبان 1247ق؛ كاغذ: كبود [نشريه: 7-181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: سه شنبه ربيع الاول 1250ق؛ مصحح، محشي با امضاي «لمحرره» و «منه ره»، با رونوشت تقريظي از شيخ بهايي، با قلم خوردگي، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 136گ، 19 سطر (6/5×11)، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 30-328]
خط: نستعليق، كا: نجف بن محمد رضا رشتي، تا: 15 رجب 1250ق، جا: اصفهان مدرسه چهار باغ [ف: 3-20]
خط: نستعليق، كا: اسمعيل بن اسحق خان دره جزي، تا: يك شنبه 2 ذيحجه 1252ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: مقوا، 17 سطر (9×13)، اندازه: 15×22 سم [ف: 1-407]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 271
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1253ق [چند نسخه- ف: - 360]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 18 ربيع الثاني 1254ق؛ 264گ (56پ-319ر)، 18 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 1-113]
كامل؛ خط: نستعليق تحريري، كا: صادق بن محمد جعفر، تا: ذيحجه 1255ق؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با تيماج مشکی، 164گ، 15 سطر (8×13)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 3-1107]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 20 ذيحجه 1255ق؛ اهدايی: حاج علومي نجار؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج ماشي، 140گ، 17 سطر (8×14)، اندازه: 14×21 سم [ف: 4-1134]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد يوسف بن محمد مهدي نائيني شريف، تا: صفر 1256ق؛ با اشکال و جداول نجومي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 91گ، 21 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ- 3-1165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الاول 1260ق؛ داراي جداول و اشكال، محشي؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 160گ، 15 سطر (9/5×14/5)، اندازه: 19×22 سم [ف: 2-255]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 8 محرم 1261ق، جا: اصفهان مدرسه مباركه؛ كاغذ: فرنگي، 21 سطر (9/5×15)، اندازه: 17×23 سم [ف: 16-511]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1261ق؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، تيماج ترياكي، 135گ، 17 سطر (9×14)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 6-776]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1262ق [الفبائي: - 327]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1265ق؛ كاغذ فستقي؛ جلد: مقوا، 123گ، 19 سطر (9×14/5)، اندازه: 17/5×22/5 سم [ف: 1-160]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 270
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
خط: نستعليق تحريري خوش، كا: عبدالله رازي، تا: 16 ربيع الاول 1266ق، به خواهش ملا عباسعلی لواسانی؛ با جداول و اشكال نجومي، محشي با نشان «منه ره، منه منه، صح، عبدالرحيم»؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 151گ، 14 سطر (7×14)، اندازه: 17/5×21/5 سم [رایانه]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 1351
همان نسخه بالا [نشريه: 7-181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد كاظم بن محمد تبريزي، تا: 1266ق؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: چرمي، 294ص (1-294)، 19 سطر (6/5×12/7)، اندازه: 11×16/2 سم [ف: 8-313]
آغاز: برابر؛ انجام: و در بعضي تقاويم تجاه باشد كه چون در آن واحد ميان دو كوكب نظر و تناظر هر دو.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي؛ تملک: علي بن محمد حسن بن حاجي ملا محمد بن حاجي عباس بن حاجي صالح مورخ ربيع الثاني 1266ق؛ كاغذ: نخودي، 138گ، 14 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [اوراق عتيق: 2-394]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1267ق؛ محشي، با اشكال هندسي؛ كاغذ: شكري، جلد: ميشن، 100گ (1-100)، 20-21 سطر، اندازه: 16×22 سم [اوراق عتيق: 2-379]
خط: نستعليق، كا: غلامحسين بن ميرزا علي يزدي، تا: جمادي الثاني برابر نوروز فارسي 1271ق، جا: اصفهان؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با نشان «منه ره»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 121گ، 20 سطر (6×15)، اندازه: 15×22 سم [ف: - 80]
خط: شكسته نستعليق، كا: حبيب الله ايرواني، تا: ذيقعده 1274ق؛ از روي نسخه اصل در دارالسلطنه قزوين، محشي؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج قهوه اي، 117گ، 17 سطر، اندازه: 16/5×21 سم [اوراق عتيق: 2-412]
بي كا، تا: 1283ق [ميراث اسلامي: 5-574]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1314ق؛ جلد: تيماج مشکي، 142گ، 12-19 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 5-2512]
انجام: و فرق مذكور خواسته اند كه در اول سال شود و در باقي اقسام فرد هم به طبيعت ليجن...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 يا 14؛ افتادگي: انجام؛ 68گ، 17 سطر، اندازه: 18×23 سم [ف: 3-660]
آغاز: يقال رجب المرجب اذا کان مقطوع اليد و روايت است از حضرت رسول صلي الله عليه و اله که رجب نام جويست در بهشت از شير شيرين تر واز برف سفيد تر؛ انجام: برابر
از اواسط باب دويم تا آخر کتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: گالينگور زرين، 145گ، 17 سطر، اندازه: 14/5×24/5 سم [ف: 5-2512]
آغاز: القويمة المصطفويه سالک الطريقة المرضيه المرتضويه شاهي که آسمان فرو خورشيد منظر است ** در پيشه جلالت و صولت غضنفر است/ از هيبتش [...] نايب صور قيامت است ** وز لشکرش که ثاني سد سکندر است؛ انجام: و حذر بايد کرد از اتصال قمر به زحل و بگو کسي که مقيم باشد و هم چنين حذر بايد کرد از حلول کوکب مقيم به طالع که اين ها هم سکون کشتي و فروماندن سکان او باشد و از براي دخول بلد قمر در برج بايد اگر مطلوب کثرت اقامة
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مجدول؛ جلد: گالينگور سبز، 92گ، 26 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ- 3-1165]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 198گ، 14 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-2512]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ با جداول نجومي؛ جلد: تيماج مشكي، 73گ، 26 سطر (9/5×15)، اندازه: 16×22 سم [ف: 1-159]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 101گ، 17 سطر (7×14)، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-160]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 269
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فستقي فرنگي، جلد: مقوا، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 18-141]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 19 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 3-64]
آغاز: ... ناميات و تحف تحيات زاكيات بقدر ادوار ملك دوار بعدد كواكب ثوابت و سيار؛ انجام: را بعست دليل باشد بر حال ثالث از عبيد و خدام و ستور از جمله اسباب مسكنت...
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فستقي آبي مغز پسته اي، جلد: ميشن ترياكي، 93گ (1پ-93پ)، اندازه: 18×22/3 سم [ف: 8-482]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: «يا علي ادركني»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج زرد، 236گ، 12 سطر (8×15)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 5-1730]
آغاز: برابر؛ انجام: الذي هو رب الارباب و مسبب الاسباب و الصلوة علي خير خلقه محمد صاحب الوحي و الكتاب و آله خير آل و احبابه خير احباب.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 75گ (43پ-117پ)، 21 سطر (6×13/5)، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 2-48]
آغاز: برابر؛ انجام: خاصه كه آن به نحس منصرف بود و هيچ كار برآن نشايد بالله التوفيق و عليه التكلان.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ اهدايی: خاندان فرساد؛ جلد: مقوايي با تيماج مشکی، 91گ، (1-91)، اندازه: 14×21 سم [ف: 2-737]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق و شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، روكش تيماج مذهب، 165گ، 17 سطر (9/5×17/5)، اندازه: 14/5×21/5 سم [رایانه]
آغاز: فلك رقعه كلك تقدير دوست، زمين بقعه فلك تسخير اوست؛ انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز (يك صفحه)؛ مصحح، محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي، 172گ، 14 سطر (8/5×15)، اندازه: 15×20 سم [رایانه]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ اندازه: 12/8×21 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته خوش، بي كا، بي تا؛ با اشكال هندسي، محشي با امضاء «منه ز»، پس از ختم كتاب در حاشيه صفحه آخر نوشته شده: «قد فرغت من تأليفه في جمادي الاولي سنه ثلث و ثمانين و ثمانمائه و انا العبد المذنب عبدالعلي بن محمد البيرجندي تجاوز الله عنه سياته مضه»، احتمال نمي رود كتابت اين نسخه به خط مؤلف باشد؛ كاغذ: كاهي سفيد، جلد: چرم، 174ص، 23 سطر (7×16)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: - 71]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي و اصفهاني ضخيم، جلد: مقواي سفيد، 25-27-10 سطر، اندازه: 11/5×22 سم [ف: 19-557]
بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-236]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن حاجي محمد علي سبزواري، بي تا؛ مهر: نصرة الملك؛ واقف: عليمردان خان تيموري (نصرت الملك)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج خرمايي، 111گ، 14 و 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [رشت و همدان: ف: - 1785]
آغاز: ... كه مستقيم يا منحني مراد خط مستقيم باشد و سطح نيز مستولي بوده يا غير مستوي مستوي آن بوده كه اخراج خطوط مستفاد در جهت طول و عرض و سطح ممكن و ميسر باشد. اين است آن چه تصدير كتاب به آن واجب بوده و باقي مصطلحات در هر محلي كه تقرير اقتضا كند بتحرير درآيد... فقال المصنف... اما بعد اين مختصريست در معرفت... تقويم در لغت به معني تصحيح است... ليكن اين جا مقصود دفتر تقويم است و آن صفحايح است؛ انجام: پايان نسخه: 11 خلاف محل 12 وحشت سير 13 خلاء سير و بهره هر يك ازين كلمه آخر را ده صفحه بعد است كه در سرمت.
از اندكي از شرح ديباچه و اواخر باب 18 تا آخر را ندارد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام (از آغاز اندكي از ديباچه و ارباجه نزديك به دو باب افتاده، از اواخر باب 18 تا پايان كتاب از نسخه افتاده)؛ محشي از خود مؤلف و از نويسنده ديگري كه از فضلا و شاگردان آقا حسين خونساري و محمد باقر مجلسي بوده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، قطع: خشتي [ف: 10-727]
آغاز: برابر؛ انجام: مرتبه ما قبل خود باشد چنا كه در باب سيم شروح گردد
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا [رايانه]
(.š.-e bīst bāb (mn
بسطامي، اسماعيل
bastāmī, esmā‘īl
وابسته به: شرح بيست باب در معرفت تقويم = شرح بيست باب بيرجندي؛ گنابادي، مظفربن محمد قاسم (970-1031)
در معرفت تقويم، در يك «مقدمه» و دو «تذكره» و يك «خاتمه».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5909/3
خط: نستعليق، كا: ابوالحسن بن ميرزا عبدالكريم گرگاني، تا: دوشنبه 18 محرم 1293ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 16 سطر (6×12)، اندازه: 11×17 سم [ف: 16-144]
(.š.-e bīst bāb (mn
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15571/6
آغاز: بسملة، اين مختصريست يك باب از بيست باب خواجه مظفر از جهت شناختن ستاره ها، اول گويد: صورتي كه به قطب عالم نزديك است، بنات النعش دوم و هر يك هفت ستاره اند، چهار ايشان را نعش گويند؛ انجام: موضوع اين مهم در نصف النهار آن روز براي هر روزي موضع اين مهم در نصف النهار آن روز ثبت كنند و به سه رقم، اول برج، دوم درجه، سوم دقيقه
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مهر: «عبده بهرام بن بهروز» (بيضی)، «عبده بهروز» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مشمع قهوه اي، 17گ (123پ-139ر)، 13 سطر (6/5×12)، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 39-494]
š.-e bīst va yek nām-e xodā
رساله كوچكي است در شرح بيست و يك نام خدا و خاصيت و طريقه خواندن آن ها. در پايان نام ها آمده كه در اين نام ها اسم اعظم خدا است و مؤيد اين مطلب حديثي است كه در عده (گويا عدة الداعي باشد) نقل شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2859/8
آغاز: اسناد بيست و يك... پيغمبر... فرمود كه آن شب كه مرا بمعراج بردند اين نام ها را بر خزانه عظمت حق تعالي نوشته ديدم؛ انجام: يا افصح يا افتح يا انجح لاحول و لاقوة... و آله اجمعين تمت الكلمات... ان اسم الاعظم في هذه الكلمات و يؤيده حديث الذي في العدة.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد و زرد، جلد: تيماج مشكي، 5ص (42-46)، اندازه: 8×18 سم [ف: 10-187]
aš-š.-ul-bayqūniyya fī muṣṭalaḥ-il ḥadīṯ
وابسته به: البيقونية فی مصطلح الحديث؛ بيقونی، طه بن محمد (-1080ق)
تاريخ تأليف: روز عاشورا 1080ق
شرحي است بر منظومه «البيقوني في مصطلح الحديث» سروده طه بن محمد بن فتوح البيقوني. در ذيل كشف الظنون (208/1) شرحي بر البيقونيه از سيد محمد عثمان بن محمد مكي مير عني ذكر شده كه گويا با شرح حاضر يكي است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13877/1
آغاز: آغاز شرح: الحمد لله العزيز القوي الغافر الذي نضر اصحاب الحمديث و حسنهم في القديم و الحديث و رفع قدرهم في مضارع الازمان و الغابر... اما بعد فقد سألني بعضي الاخوانافاض الله علينا... ان اشرح له منظومة البيقوني في مصطلح الحديث... علم الحديث عليم بقوانين او قواعد يعرف با احوال السند و المتن... (بسمله ابدأ بالحمد) لله امتثالاً لقوله (صلی الله علیه و آله) ان الله عزوجل يحب ان يحمد؛ انجام: انجام شرح: و الله عند قول كل قايل ** و ذو الحجا من نفسه في شاغل
و قد طالعت عليها شرح الفية العغراقي لمصنفها و شرحها لشيخ الاسلام وشرح النخبة لمؤفها و بعض حواشيها و الفية السيوطي و امام الدراية له و قد فرغت من تسويد... و صلي الله علي سيدنا محمد و علي آله و صحبه و سلم تسليما
خط: مغربي، كا: العربي بن محمد بن العربي بن عقيل، تا: 27 شوال 1270ق؛ جلد: مقوا، 38گ (1پ-38ر) [ف: 37-448]
š.-e pargār
ابوسهل كوهي، ويجن بن رستم، - 405 ؟ قمري
(abū-sahl-e kūhī, vayjan ebn-e rostam (- 1015
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض11522
خط: مختلف، كا: برجعلي، بي تا [الفبائي: - 328]
š.-e panjāh
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1004/1- ف
نسخه اصل: بادليان 224 .Land Or؛ خط: نسخ، كا: درويش حسن، تا: جمعه پايان ربيع الثاني 886ق؛ 15 سطر [فيلم ها ف: 1-553]
š.-e panj beyt-e nāser xosrow
لاهيجي، حسام الدين بن يحيي، ق11قمري
(lāhījī, hesām-od-dīn ebn-e yahyā (- 17c
در شرح: «در آشيان چرخ دو مرغان زبر كند ** كاندر فضاء ربع زمين را نه مي خورند»؛ در آن ياد مي شود از اشارات ابن سينا و فتوحات و غوثيه ابن العربي و شرح هياكل ميرغياث الدين منصور و كافي كليني و الواح صاحب اشراق و نهج البلاغة رضي و كشكول بهائي و از امام صادق و شارح شيعي است.
[نسخه هاي منزوی 1216؛ مكتبة اميرالمؤمنين 431/2؛ فهرستواره منزوي 524/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 391/36
آغاز: بسمله. تحمدك يا ارافع لواء الحمد علي لسان الانام... و بعد بر خاطر خطير ارباب اداراك پوشيده نماند كه دو نفر از فضلاء عصرنا هذامدالله ظلال افادتها و متعنا عن متاع فضلهما چند بيت حكيم ناصر خسرو را كه بر طبق رمز و ايماء معاني آن را در سلك نظم كشيده شرحي وافي و معني كافي گفته اند و بسا دقايق حقايق در ضمن آن منطوي گردانيده و آن ابيات اينست
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج حنايي، 4ص (218-221)، ابعاد متن: 8×13، اندازه: 16×29 سم [سنا: ف: 1-239]
š.-e pand nāma-ye ‘attār
وابسته به: پندنامه؛ عطار، محمد بن ابراهيم (537-627ق)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9196/3
همان سعادت نامه سمعي ش 9198 است بي ديباچه؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي؛ كاغذ: استانبولي، جلد: تيماج مشكي،
127ص (1-127)، 24 سطر (13×20)، اندازه: 13×15 سم [ف: 17-316]
شرح التائيه- نور العين في شرح سلك العين
شرح تائية ابن فارض- مشارق الدراري الزهر في كشف حقائق نظم الدرر
شرح تائيه ابن فارض- كشف وجوه الغرلمعاني نظم الدر
š.-u tāj-ul-afāḍil
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 17933
آغاز: لامقدم بادلته عمي بصرا... لمناسبه العمل؛ انجام: و يهب اليه الكسائي اذا يلزم منه عمل جزء الشي فيه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
شرح تاريخ اليميني- بساتين الفضلا و رياحين العقلا (الفضلاء)
شرح تبصره- الآية المبصرة في شرح التبصرة
شرح تبصرة المبتدی- فتح المغيث بشرح الفية مصطلح الحديث
شرح تبصرة المتعلمين- تكملة المحصلين
شرح تبصرة المتعلمين- التكملة في شرح التبصرة
š.-e tabserat-ol mota‘allemīn
مشهدي، محمد بن حسين، ق11قمري
(mašhadī, mohammad ebn-e hoseyn (- 17c
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
تاريخ تأليف: 18 ذيقعده 1013ق
شرحي است فارسي و روان به صورت مزجي بر كتاب تبصرة المتعلمين في احكام الدين از علامه حلي. نامي از اين شرح و مؤلف آن كه از علماي دولت صفويه بوده در منابع موجود يافت نشد. طبق يادداشت آية الله مرعشي نجفي، مؤلف اين كتاب محمد بن حسين مشهدي مي باشد. در طبقات اعلام الشيعة (قرن 12، ص 702) از محمد مشهدي كه معاصر شاه سليمان صفوي (1077-1105ق) بوده ياد شده و مشخص نيست همين محمد بن حسين مشهدي باشد.
[الذريعة 321/3]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13716
آغاز: ... در مواضع لعن يعني هر جايي كه متقضي و مستلزم... در حاشيه شرايع آورده كه مواضع لعن را؛ انجام: و اگر وصيت كند
به بيرون كردن بعضي از فرزندان خود... وصيت، الحمدلله الذي وفقنا لاتمام شرح
جلد نخست، تا پايان مسائل وصيت؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: نيمه نخست قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج طلايي مذهب، 275گ، 23 سطر (8×16)، اندازه: 14×23 سم [ف: 34-655]
š.-u tabṣirat-il muta‘allimīn
كرمانشاهي، محمد بن عاشور، ق12قمري
(kermānšāhī, mohammad ebn-e ‘āšūr (- 18c
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
شرح استدلالي مختصر با تفصيل در بعضي از مسائل كه از آغاز كتاب طهارت تا احكام نفاس و كتاب هاي صوم و زكات و خمس نگاشته شده و نسخه حاضر بخشي از آغاز كتاب مي باشد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 8826
آغاز: الحمدلله الموفق المعين... و بعد فهذا ما هداني قائد التوفيق الي تعليقه علي مختصر الموسوم تبصرة المتعلمين
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ با خط خوردگي و اضافه شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 61گ، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 23-18]
š.-u tabṣirat-il-muta‘allimīn
كرمانشاهي، محمدمحسن بن محمدسميع،- 1223قمري
(kermānšāhī, mohammad mohsen ebn-e mohammad samī‘ (- 1808
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
شرح مزجي مختصري است.
كرمانشاه؛ فيض مهدوي (كتابخانه)؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اني لما رأيت المختصر الموسوم بتبصرة المتعلمين من مصنفات النحرير الأعظم
كاتب = مؤلف، بي تا [تراثنا: س2ش4-33]
š.-u tabṣirat-il muta‘allimīn
استرآبادي، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198-1263قمري
(estarābādī, mohammad ja‘far ebn-e sayf-od-dīn (1784-1847
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
تاريخ تأليف: 1256ق؛ محل تأليف: كربلا
شرح مزجي مختصري است بر كتاب «تبصرة المتعلمين» علامه حلي، با نقل گفته هاي بعضي از دانشمندان بزرگ فقه. كتاب طهارت از اين شرح در 1256ق در كربلا به پايان رسيده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3078
آغاز: الاول في المياه، لعل جمعه باعتبار تعدد افراده و انه جمع مكسر باعتبار الكثرة لانه اسم جنس شامل للقليل و الكثير؛ انجام: ناتمام: مضافاً الي المروي عن محمد بن مسلم و أما مع عدم التمكن فلا ضمان لو تلفت، الباب الثاني فيما يجب فيه الزكاة
از كتاب طهارت تا مقداري از آغاز كتاب زكاة؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ وقف نامه كتاب خط نوه مؤلف به تاريخ جمادي الثاني 1316؛ جلد: تيماج قهوه اي، 140گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 8-301]
š.-u tabṣirat-il muta‘allimīn
قراچه داغي، محمد بن محمد علي، ق13قمري
(qarāče dāqī, mohammad ebn-e mohammad ‘alī (- 19c
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
شرح مزجي استدلالي است كه در اين نسخه تا منزوحات بئر آمده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 7554/2
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و بعد قال المصنف اعلي الله درجته كتاب الطهارة خبر محذوف المبتدأ و حذف للتبرك بلفظ الكتاب
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 10گ (41پ-50پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 19-360]
š.-u tabṣirat-il muta‘allimīn
بهاري همداني، محمد باقر بن محمد جعفر، 1277-1333قمری
(bahārī hamadānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1861-1915
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
شرح استدلالي و مفصلي است كه در آن شارح از آيات و روايات و نقل اقوال بزرگان فقيهان متقدم و متأخر اماميه فراوان آورده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12298/2
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال المصنف رفع الله درجته «كتاب الصيد و توابعه و فيه فصول الفصل الاول فيما يؤكل صيده» ... من الأصحاب من جعل عنوان الصيد؛ انجام: لم يعلم منه ارادة طعنه في هذه البتة خاصة بل المراد... فلاحظ لعلك تجد قرينة علي أحد الأمرين في الخبر
كتاب حاضر مشتمل بر كتاب الصيد و الذباحة مي باشد؛ خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: فرنگي، 16گ (221-236)، 22-25 سطر، اندازه: 7×14/5 سم [ف: 31-166]
š.-u tabṣirat-il muta‘allimīn
آقا ضياء عراقي، 1278-1361قمري
(āqā zīyā’-e ‘erāqī (1862-1942
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
شرحي است برتبصرة المتعلمين علامه حلي.
قم؛ حجت كوهكمري؛ شماره نسخه: 19
آغاز: كتاب الطهارة و هي من الطهر بمعني النظافة الحاصلة من الامور المخصوصة
از ابتداي بحث طهارت تا مقداري از مباحث حج؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمدحسن هشترودي تبريزي، تا: 27 ذيقعده 1340ق؛ بعضي از مباحث كتاب اسقاط شده و در حاشيه تذكر داده شده؛ مرحوم سيد محمد حجت و سيد حسين حجت به نام كتاب و مؤلف تصريح كرده اند [ف: - 29]
š.-u tabṣirat-il-muta‘allimīn
همداني، حسين بن محمد حسن، ق14قمري
(hamadānī, hoseyn ebn-e mohammad hasan (- 20c
وابسته به: تبصرة المتعلمين في احكام الدين؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
شرح مزجي مفصلي است بر کتاب «تبصرة المتعلمين» علامه حلي، مؤلف اين شرح را در چند جلد نگاشته است.
آغاز: الحمدلله... و بعد فلما فرغت من مهمات شرحي علي تبصرة الامام الهمام آية الله العلامة العلماء البرهان الفقهاء شکر الله سعيه؛ انجام: کالملح في الطعام و الکحل في العين اللهم ان عز نبيک
(صلی الله علیه و آله) و دينه و کتابه اعظم و اجل من اَجال
از ميراث تا آخر شرح؛ خط: تحريري، كاتب = مؤلف، تا: 27 جمادي الاول 1324ق؛ جلد: مقوايي، 427گ، 19 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2515]
آغاز: بسمله کتاب الحدود، الحدود جمع و هو لغة المنع و شرعا عقوبة خاصه؛ انجام: اللهم عظم اجور العلماء من سلف و من الي يوم القيامة و لو لاهؤلاء لما عَبدالله و بيض وجوههم واحشرهم مع الابرار لانهم جاهدوا في سبيلک حق الجهاد.
حدود و ديات؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ توسط مؤلف تصحيح و عباراتي در آن تغيير داده شده؛ جلد: تيماج سرخ، 291گ، 24 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 5-2514]
آغاز: قال المصنف قدس سره اعني به... علامة الحلي... الباب الثالث في بقية الصلوة الواجبة و فيه فصول الاول الجمعه اي في صلوتها و هي واجبة؛ انجام: شعر آن مگس را که تو پرواز دهي شاهين است، و انا العبد الذليل عندالخلق و المولي المجاهد في سبيل الله الراجي بفضل الله حسين بن محمد حسين المشتهر بالهمداني عفي عنهما.
از الباب الثالث في بقية الصلوة الواجبة تا آخر صلوة عيدين؛ خط: نستعليق شكسته، كاتب = مؤلف، بي تا، جلد: تيماج سرخ، 135گ، 9-18 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2515]
آغاز: بسمله حمدله و الصلوة و السلام علي اشرف خلقه محمد و آله الطيبين الطاهرين... الفصل الثالث في الوصايا جمع وصية من اوصي يوصي او وصي او وصي يوصي بالتشديد او وصي يصي بالتخفيف؛ انجام: اللهم اخرجنا من هذه القرية الظالم اهلها و انا مؤلفه الجاني و مصنفه الفاني حسين بن محمد حسن الهمداني عفي عنهما.
کتاب الوصايا؛ خط: تحريري، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح، متن خط خوردگي دارد؛ جلد: مقوا، 77گ، 18 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5-2514]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... الفصل السابع في الوكالة بفتح الواو و كسرها و هي لغة التعويض؛ انجام: كيف أصبر بما لا يطيقه صبر الصابرين و لا حول و لا قوة الا بالله و الحمدلله رب العالمين
كتاب الوكالة و النكاح و الطلاق و الخلع و المباراة شرح شده و به دستور استادش حاج ملا حسينعلي توسركاني بسال 1330 در خرم آباد باين جلد اشتغال داشته؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح؛ مهر: مؤلف «محمد حسين» (بيضی)؛ جلد: مقوايي، 313گ، 20 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 10-228]
š.-ut-tabyīn li-ibn-il-‘arabī
عسكري، احمد بن سعد، 700؟ - 750؟ قمري
(askarī, ahmad ebn-e sa‘d (1301-1350‘
از شهاب الدين ابوالعباس احمد به درخواست ابوالمحاسن عبدالله بسطامي كه از وي در نوشته خود درخواست كرده بود.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1634/8
آغاز: كنا حروفا عاليات لم نقل
بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ 1ص (398پ) [ف: 5-315]
شرح التجريد- شرح تجريد الاعتقاد
š.-ut tajrīd
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10032/1
آغاز: و كون قوانا مختلفه و احتياجها في اعداد ما؛ انجام: كما هو حال المراه مع الرطوبات و لذلك اقوي الادرك في حاله
خط: تحريري، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 207ص (1-207)، 25 سطر، اندازه: 13/5×25 سم [ف: 32-46]
شرح تجريد الاصول- جواهر العقول في شرح تجريد الاصول
š.-u tajrīd-il-uṣūl
نراقي، احمد بن محمد مهدي، 1185؟ - 1245؟ قمري
(narāqī, ahmad ebn-e mohammad mahdī (1772-1830
وابسته به: تجريد الاصول؛ نراقي، مهدي بن ابي ذر (1128-1209)
تاريخ تأليف: 1222ق
کتابي مبسوط و استدلالي در مباني و قواعد اصول فقه در شرح کتاب «تجريد الاصول» محمد مهدي نراقي پدر شارح تأليف و در هفت مجلد تنظيم شده است.
چاپ: ايران، 1317ق، با تصحيح و مقابله سيد مرتضي، سنگي، جيبي، به در خواست (محل فروش) آقا سيد محمد صادق تاجر يزدي، 250+4صص (در هامش)
[الذريعة 138/13]
آغاز: بسمله خير الکلام حمد الملک العلام الذي الانام و شرع لهم الشرايع و الاحکام و بين لهم مسائل الحلال و الحرام... و بعد فيقول... ان اعلم اصول الفقه مما لايخفي سمو مکانه و علو شأنه و
عظم فائدته؛ انجام: قدتمت المبادي اللغوية من شرح تجريد الاصول و بتمامها تمت المجلد الاول و تيلوه المجلد الثاني في المبادي الاحکامية و الحمدلله علي اتمامه و الصلوة و السلام علي خير انامه و آله و اصحابه [...] لاحکامه.
جلد اول (مبادي اللغويه)؛ خط: نسخ جلي، كاتب = مؤلف، تا: 9 محرم 1216ق؛ مصحح؛ مهر: «يا محسن قداتاک المسيء 1218» (مربع)، «محمد الموسوي 1283» (بيضی)؛ جلد: تيماج سياه، 392گ، 16 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ]
آغاز: فصل في بيان المقام الثالث و هو حجيه الاجماع. اعلم اولا انه قد يقال لاخلاف في حجيه الاجماع بين الخاصه و العامه و لكن قد وقع الخلاف بين الفريقين في وجه حجيته؛ انجام: و ان كانت من المتاخرين لدقه انظارهم... و قله الخلاف من الاقتحام علي الافشاء و التمكن من.
مبحث «اجماع» از اين شرح با افتادگي در آخر آن است و در آن نظرات اصوليين شيعه هم چون سيد مرتضي و شيخ طوسي و فاضل توني، محقق خوانساري، شهيد ثاني، صاحب مدارك، صاحب كفايه، صاحب معالم مورد بحث و بررسي قرار گرفته و مؤلف هنگام ذكر نظرات شيخ بهايي و شيخ يوسف بحراني با عبارت «شيخنا» از آن ها ياد مي كند. از قرائن و شواهد زير در عبارات كتاب، نام كتاب و مؤلف آن مشخص گرديد: «و قال و الذي المصنف طاب ثراه في رسالته المعموله في الاجماع: ص 2» ،«و نقل كثيرا منها والدي المصنف طاب ثراه في رسالته في صلوه الجمعه: ص 29پ» و «قال الوالد المصنف قدس سره في انيس المجتهدين: ص 44 پ»؛ خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً معاصر مؤلف قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سياه مذهب، 57گ، 24 سطر، ايعاد متن: 10×15، اندازه: 15×21 سم [ف: 16-300]
آغاز: بسمله خير الكلام حمدا لملك العلام الذي خلق الانام؛ انجام: بل كان علي الحجج بيانها ايضا كما لايخفي فالوجه عدم الحجيه تم المجلد الثالث... في قصبه نراق و الحمد لله علي اتمامه... الشارحين لاحكامه.
شامل مجلد اول تا سوم كتاب بوده كه مؤلف آن ها را در 1216ق و 1218ق و 1221ق در نراق به پايان رسانده؛ خط: نسخ، كا: علي محمد بن غلامعلي تبريزي ملقب به آقا جان، تا: قرن 13، حسب امر آخوند ملا محمد هاشم؛ مصحح، مقابله محمد علي بن محمد حسين تبريزي؛ تملك: محمد جواد بن احمد بن محمد مهدي بن ابي ذر نراقي در 1257؛ مهر: «عبده هاشم بن احمد»؛ جلد: تيماج مشكي، 919ص، 32 سطر، اندازه: 21×31 سم [ف: 50-157]
آغاز: بسمله. باب المطلق و المقيد فصل قد تقدم؛ انجام: و لما روي من علم الدين حديث الاخر... سنه 1222
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1222ق [رايانه]
آغاز: بسمله لما استوفي الکلام في مبادي هذا العلم من اللغات اخذ في مباديه من الاحکام و بعبارة اخري لما فرغ من مباديه التصديقية شرع في مباديه التصوريه فقال... اي هذا بابها و لما کان الکلام متعلقاً؛ انجام: و فقد انه قبل مضي زمان يتمکن فيه من الطهارة او حصول مانع منها علي القول بانتقاض التيمم بوجود الماء قد تمت المبادي الاحکامية شرح تجريد الاصول وبتمامها تم المجلد الثاني و يتلوه المجلد الثالث في الکتاب و السنة و الحمدلله. جلد دوم؛ خط: نستعليق، كا: محمد تقي بن علي محمد محلاتي، تا: ربيع الثاني 1234ق؛ جلد: تيماج روغني، 234گ، 21 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف مخ- 3-1166]
از مطلق و مقيد تا پايان تعادل و ترجيح؛ خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن محمد شريف، تا: 1244ق؛ 213گ، 25 سطر، اندازه: 19×29 سم [ف: 3-535]
آغاز: باب المطلق و المقيد فصل (قد تقدم) في بحث العام (ان المطلق ما دل علي شايع في جنسه) اي علي حصة محتملة الصدق علي حصص كثيرة مندرجة تحت جنس تلك الحصة؛ انجام: و قد بينا سابقا وجه التخيير عند تعارض المرجحات الواردة عن الائمة المعصومين عصمنا الله عن الخطاء و الزلل و هدانا لاوضح السبيل عند اختلاف المذهب و الملل و ارشدنا الي طريق الاقوم في القول و العمل بحق ساداتنا شفعاء يوم المحشر عليهم صلوات الله الملك الاكبر و هذا اوان امساك عنان جواد العلم عن هذا المضمار بعد ان حال في... شرح هذا الكتاب في عشرة سنين تقريبا في الليل مع كثرة المشاغل و الفوايق و توفر الموانع و العلايق كيف و اني في زمان عز فيه العلم و ذل اهله و تصدر الجاهل و نسي جهله لايري من العلماء الاخيرة عين و لا اثر و لايروي من علم الدين حديث و لا خير آه آه زماننا كاهله و اهله كماتري. تمت1267
نام كتاب و مؤلف از آغاز و انجام كتاب دانسته شد. المقصد الرابع في الاجتهاد و التقليد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1267ق؛ جلد: تيماج مشكي، 141گ، 25 سطر(13×22)، اندازه: 21×30 سم [ف: 51-38]
جلد اول؛ بي كا، بي تا؛ [تراثنا: س2ش4-34]
آغاز: المطلق و المقيد. قد تقدم في بحث العام ان المطلق مادل علي شايع في جنسه اي علي خصمه محتمله الصدق؛ انجام: و کيف يمکن دعوي الاجماع مع مخالفة کثير من الاصحاب و قد نسب المنع من التقليد مطلقا الشهيد.
مطلق و مقيد تا اجتهاد و تقليد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي:
آغاز؛ جلد: تيماج زرشکي، مذهب، 249گ، 19 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف مخ- 3-1166]
آغاز: بسمله الاجماع و هو ثالث الادلة؛ الاجماع اما لغة فيطلق لمعنيين: احدهما العزم ومنه قوله تعالي فاجمعوا امرکم و شرکاء کم اي اعزموا امرکم اي ما يقصدونه؛ انجام: واعتق رقبة مؤمنة هذا امثال لغير المتنافيين و يمکن ابداء التنافي فيهما بسبب المنطوق و المفهوم فيکون من باب المتساويين ولکنه بعيد وسياتي تفصيل حکم المقيد و المطلق من وجه في الباب الإتي.
جلدهاي چهارم و پنجم کتاب (از ابتداي الاجماع تا پايان عام و خاص)؛ خط: نسخ، كا: علي محمد بن غلامعلي تبريزي معروف به آقاجان، تا: 1242ق (پايان جلد چهارم) و جمادي الاول 1251ق (پايان جلد پنجم)؛ مصحح؛ تملک: محمد جواد بن احمد بن محمد مهدي بن ابي ذر نراقي در 1257ق؛ مهر: «عبده الراجي محمد جواد بن احمد» (بيضی)؛ جلد: تيماج سياه مذهب، 321گ، 32 سطر، اندازه: 21×30 سم [ف مخ]
آغاز: فصل اعلم انه قد وقع الخلاف في مقدمة الواجب هل هي واجبة ام لا وتنقيح المرام في هذا المقام يتوقف علي بيان المقدمة و اقسامها و بيان الواجب الذي وقع الخلاف في وجوب مقدمة و الوجوب؛ انجام: انه لاثواب علي الفائدة و غير ذلک من القراين و المؤيدات التي يظهر لمن تتبع کتب الاخبار و کلمات العلماء الاخيار.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ واقف: محمد علي بن محمد باقر آراني، 1224ق؛ جلد: تيماج سياه، 89گ، 22 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف مخ- - 92]
آغاز: خير الكلام حمد الملك العلام الذي خلق الانام و شرع لهم الشرائع و الاحكام و بين لهم مسائل الحلال و الحرام
جلد اول؛ خط: نستعليق، كا: فتح الله بن حسن محلاتي، تا: در روزگار شارح؛ افتادگي: آغاز (پس از برگ اول افتاده دارد)؛ مهر: «عبده ابراهيم بن محمد ولي» (بيضی)، «سلام علي ابراهيم» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 291گ، 17 سطر، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 26-204]
š.-u tajrīd-il uṣūl = miftāḥ-ul uṣūl ila kunūz-i tajrīd-iluṣūl
مجذوبعلي شاه، محمد جعفر بن صفر، 1175-1238قمري
(majzūb-‘alī-šāh, mohammad ja‘far ebn-e safar (1762-1823
وابسته به: تجريد الاصول؛ نراقي، مهدي بن ابي ذر (1128-1209)
متن از مهدي نراقي استاد او است. فرزند شارح ميرزا علي نقي در حاشيه چنين نوشته است: «هذه الكراريس مما صنفها الوالد العلامة... في شرح تجريد الاصول الذي صنفه شيخه و استاده... محمد مهدي طاب ثراه... و قد خطر ببالي القاصر... ان اسميه بمفتاح الوصول الي كنوز تجريد الاصول و انا الافقر علي نقي بن مرحوم حاج محمد جعفر... 1255».
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 1105/9
آغاز: قال المصنف دام ظله تعالي بعد الخطبة نبين مرادك علي ما يتثبت فوادك في مقاصد؛ انجام: فيكون من جزئيات المحدود فلا يكون اشتمال الحد عليه موجبا لنقض.
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ قطع: وزيري [رشت و همدان: ف: - 1464]
š.-u tajrīd-il-i‘tiqād = š.-u tajrīd-il-a‘qāyid = š.-u tajrīdil-kalām = š.-ut-tajrīd
قوشچي، علي بن محمد، - 879قمري
(qūščī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1475
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
اهدا به: ابوسعيد كوركان
تاريخ تأليف: 832ق؛ محل تأليف: بغداد
شرح مزجي مفصل و معروفي بر تمام رساله «تجريد الاعتقاد» خواجه نصير الدين طوسي است. شرح شمس الدين محمود بن عبدالرحمن اصفهاني (- 746ق) كه به نام «تسديد القواعد في شرح تجريد العقائد» موسوم است، مشهور به شرح قديم تجريد است و در مقابل آن، شرح ملاعلي قوشچي ميان علماي علم كلام به «شرح جديد تجريد» شهرت يافته است. او در اين شرح به آراء شمس الدين محمد اصفهاني و سيد ميرشريف جرجاني استناد و آن را تأييد مي كند و در نقد آراء طوسي و رد مذهب شيعه اهتمام دارد. اين شرح در شش «مقصد» تنظيم شده است: 1. امور عامه؛ 2. جوهر و عرض؛ 3. اثبات صانع؛ 4. نبوت؛ 5. امامت؛ 6. معاد. بر اين شرح شروح و حواشي بسياري نگاشته شده است. شارح مباحث جواهر و اعراض را در جواني نگاشته و سپس به مباحث امور عامه و الهيات پرداخته است.
آغاز: بسمله خير الكلام حمد الملك العلام بما ابدع العالم علي احسن الوجه و نظام... و بعد فان اسبع الايادي و افضل النعم و انفس الجواهر المودعة في بني آدم هو العلم الذي من تحلي به
فاز بالقدح المعلي و بلغ المقصد الاعلي... اما بعد حمد واجب الوجود علي نعمائه و الصلوة علي سيد انبيائه و علي اکرم احبائه اي علي آله و اصحابه الذين هم موصوفون بزيادة الکرم علي من عداهم من محبوبية فافعل التفصيل... المقصد الاول في الامور العامة اي ما لا يختص بقسم من اقسام الموجود... المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول ثلثة الاول في الجواهر، قدم مباحثها علي المباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر... المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و فيه فصول... استدل علي وجود الواجب تعالي بانه لا شك في وجود موجود...
انجام: ثم انه فرض كفاية لافرض عين فاذا قام به قوم سقط عن الآخرين لان غرضه يحصل بذلك و اذا ظن كل طائفة انه لم يقم به الاخري ثم الكل بتركه هذا آخر ما تيسر لنا من تجريد الكلام و الحمدلله علي التوفيق للاتمام... و جعله ذخرا لنا يوم الدين انه خير موفق و معين.
چاپ: مشار عربي، صص 543-544؛ تبريز، سنگي، 1301ق، رحلي، 492ص؛ تبريز، سنگي، 1307ق؛ تهران، سنگي، خط كلب علي بن عباس قزويني، 1285ق، 395ص؛ تهران، سنگي، 1272ق، رحلي؛ قم، افست از روي چاپ سنگي تهران، انتشارات بيدار و رضي و عزيزي با اضافه نمودن حواشي مولا احمد اردبيلي مشهور به مقدس اردبيلي، 1285ق؛ تهران، سنگي، 1274ق، رحلی
[کشف الظنون 346/1 و 248/1؛ الذريعة 138/3 و 354/3؛ كتابشناسي تجريد 62-59]
شرح و حواشي:
1- حاشية القديمة علي شرح التجريد الجديد؛ دشتكي شيرازي، مير صدرالدين محمد (828-903)
2- حاشية الجديدة علي شرح التجريد الجديد = تجريدات الغواشي؛ دشتكي شيرازي، مير صدرالدين محمد (828-903)
3- حاشية علي شرح التجريد الجديد؛ دشتكي شيرازي، مير صدرالدين محمد (828-903)
4- حاشية في مغالطة جذر الاصم علي شرح التجريد = حل شبهة جذر الاصم = حل شبهة ابن كمونة = شبهه جذر اصم؛ دشتكي شيرازي، مير صدرالدين محمد (828-903)
5- حاشية شرح تجريد العقائد؛ دواني، محمد بن اسعد (830-908)
6- حاشية القديمة علي شرح التجريد = حاشية شرح تجريد؛ دواني، محمد بن اسعد (830-908)
7- حاشية الأجد علي شرح تجريد الاعتقاد؛ دواني، محمد بن اسعد (908-830)
8- تحقيق التقابل؛ دواني، محمد بن اسعد (830-908)
9- حاشية الجديدة علي شرح التجريد الجديد؛ دواني، محمد بن اسعد (908-830)
10- حاشية شرح التجريد؛ دواني، محمد بن اسعد (830-908)
11- حاشية شرح التجريد الجديد؛ محمد بن الحاج حسن (-911)
12- تعليقات علي الشرح الجديد للتجريد = النفس و الهيولي؛ دشتكي شيرازي، منصور بن صدرالدين محمد (-948)
13- حاشية شرح التجريد الجديد؛ الهي اردبيلي، حسين بن عبدالحق (950-870)
14- تعليقات بر شرح تجريد = محاكمات التجريد؛ عجم، محمد بن احمد (-957)
15- حاشية شرح التجريد الجديد = حاشيه بر شرح الهيات تجريد = تعليقه بر الهيات شرح تجريد؛ خفري، محمد بن احمد (-957)
16- حاشية شرح التجريد الجديد (امور عامه)؛ خفري، محمد بن احمد (-957)
17- حاشية شرح التجريد؛ اشرفي جرجاني، عبدالحي بن عبدالوهاب (-959)
18- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد = حاشيه بر حاشيه قديم ملا جلال بر شرح جديد تجريد؛ ملا عبدالله بن حسين يزدي (-981)
19- حاشية شرح التجريد الجديد = اثبات الله؛ فخرالدين حسيني، محمد بن حسين (-984)
20- حاشية شرح التجريد الجديد = حاشيه امور عامه؛ فخرالدين حسيني، محمد بن حسين (-984)
21- حاشية شرح التجريد الجديد = حاشية الجواهر؛ فخرالدين حسيني، محمد بن حسين (-984)
22- الحاشية علي الهيات شرح الجديد علي التجريد؛ مقدس اردبيلي، احمد بن محمد (- 993)
23- حاشية شرح التجريد الجديد؛ ميرزا جان باغنوي، حبيب الله (-994)
24- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد = حاشيه حاشيه بر حاشيه قديم تجريد؛ ميرزا جان باغنوي، حبيب الله (-994)
25- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ شيرازي، شاه فتح الله بن حبيب الله (-997)
26- حاشية شرح التجريد الجديد؛ حسيني، فضل الله بن محمد (-10)
27- حاشية شرح التجريد الجديد؛ مشكك رستمداري، محمد بن علي (-10)
28- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ استرآبادي صدري، جلال الدين (-10)
29- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ شريف گيلاني، قاسم بن عزيز الدين (-10)
30- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ اصفهاني، حسين بن ميرزا علي (-10)
31- حاشية شرح التجريد الجديد؛ استرآبادي، شمس الدين محمد (-10)
32- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ شيرازي، محمود بن يعقوب (-10)
33- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد = حاشيه حاشيه شرح جديد تجريد العقائد؛ لاري، كمال بن محمد (-10)
34- ملحقات لاري؛ لاري، كمال بن محمد (-10)
35- حدائق الفوائد في تحقيق شرح تجريد العقايد؛ غفاري، حامد بن برهان (-10)
36- حاشية شرح التجريد الجديد؛ حسيني دشتكي، احمد بن ابراهيم (-1015)
37- حاشية شرح التجريد؛ شوشتري، نورالله بن شرف الدين (956-1019)
38- حاشية شرح التجريد الجديد؛ همداني، ابراهيم بن حسين (-1026)
39- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ ميرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041)
40- رياض القدس و حظيرة الأنس؛ علوي عاملي، احمد بن زين العابدين (-1054)
41- مصابيح القدس و قناديل الانس؛ علوي عاملي، احمد بن زين العابدين (-1054)
42- حظيرة الانس من اركان رياض القدس = حاشية شرح التجريد؛ علوي عاملي، احمد بن زين العابدين (-1054)
43- حاشية شرح التجريد؛ علوي عاملي، احمد بن زين العابدين (-1054)
44- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد = حاشية حاشية شرح تجريد العقائد؛ سلطان العلماء، حسين بن محمد (1001-1064)
45- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد = حاشيه فخريه؛ شيرازي، محمد ابراهيم بن ملاصدرا (-1070)
46- حاشية شرح التجريد الجديد = حاشية رزاقية؛ لاهيجي، عبدالرزاق بن علي (-1071)
47- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ لاهيجي، عبدالرزاق بن علي (-1071)
48- حاشية التشكيك علي الحاشية القديمة علي التجريد = التشكيك؛ محقق سبزواري، محمد باقر بن محمد مؤمن (1017-1090)
49- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ حسيني قزويني، محمد معصوم بن فصيح الحق (-1091)
50- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد گلپايگاني، ابوالقاسم بن محمد (-1092)
51- كحل الابصار و نور الانظار = حاشية حاشية شرح التجريد؛ قزويني، محمد بن حسن (-1096)
52- حاشية شرح التجريد الجديد؛ ملا شمسا، شمس الدين محمد (1098-1016)
53- حاشية شرح التجريد الجديد = حاشية شرح القوشچي علي التجريد؛ شيرواني، محمد بن حسن (1033-1098)
54- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ شيرواني، محمد بن حسن (1033-1098)
55- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ شيرواني، محمد بن حسن (1098-1033)
56- حاشية شرح التجريد الجديد؛ محقق خوانساري، حسين بن محمد (1099-1016)
57- حاشية حاشية التشكيك = التشكيك؛ محقق خوانساري، حسين بن محمد (1016-1099)
58- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ محقق خوانساري، حسين بن محمد (1016-1099)
59- حاشية شرح التجريد الجديد (جواهر)؛ قاضي زاده كرهرودي، عبدالخالق (-11)
60- حاشية شرح التجريد الجديد (الهيات)؛ قاضي زاده كرهرودي، عبدالخالق (-11)
61- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ حسني حسيني، حمزه بن محمد (-11)
62- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ مدرس اصفهاني، محمد قاسم بن محمد صالح (-11)
63- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ حسيني توني، ميرك موسي بن امير محمد اكبر(-11)
64- بطلان الخلأ؛ گيلاني، علي بن فضل الله (-11)
65- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد؛ حسني، محمد باقر بن ابومحمد (-11)
66- حاشية شرح التجريد؛ شيرازي، محمد هادي بن معين الدين (-11)
67- نقد الحواشي؛ شيرازي، محمد هادي بن معين الدين (-11)
68- التشخص؛ رشتي، عبدالغفار بن محمد (-11)
69- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ تنكابني، حسين بن ابراهيم (-1105)
70- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ قمي مشهدي، محمد بن محمد رضا (-1107)
71- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد = حاشيه جماليه؛ آقا جمال خوانساري، محمد بن حسين (-1125)
72- حاشية شرح التجريد الجديد؛ گيلاني، حمزه (-1134)
73- تعليقات حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ مسيحا فدشكوئي، محمد مسيح بن اسماعيل (1037-1127)
74- حاشية شرح التجريد الجديد؛ مسيحا فدشكوئي، محمد مسيح بن اسماعيل (1127-1037)
75- ابطال الزمان الموهوم = حاشية حاشية آقا جمال الخوانساري علي حاشية الخفري علي شرح التجريد الجديد؛ خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين (-1173)
76- حاشية شرح التجريد الجديد؛ سلطان العلماء قايني، محمد (-12)
77- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ عبدالباقي بن محمد حسين (-12)
78- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ كاشاني، غلامرضا بن
79- عبد العظيم (-12)
80- حاشية حاشية آقا جمال علي حاشية الخفري علي شرح التجريد = زمان موهوم (رسالة در اثبات...)؛ اصفهاني، محمد بن محمد زمان (-12)
81- حاشية حاشية آقا جمال علي حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ موسوي، محمد بن فتح الله (-1225)
82- تحقيق التجريد = حاشيه بر شرح جديد تجريد؛ نقوي
نصيرآبادي، دلدار علي بن محمد معين (1166-1235)
83- حاشية حاشية آقا جمال علي حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ اردكاني، احمد بن محمد ابراهيم (1175-1238)
84- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ اردكاني، احمد بن محمد ابراهيم (1175-1238)
85- حاشية حاشية آقا جمال علي حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ هرندي، محمد بن محمد علي (-1243)
86- حاشية حاشية آقا جمال علي حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ نوري، علي بن جمشيد (-1246)
87- حاشية حاشية اللاهيجي علي حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ واحدالعين، اسماعيل بن محمد سميع (-1277)
88- حاشية حاشية آقا جمال علي حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ واحدالعين، اسماعيل بن محمد سميع (-1277)
89- حاشية حاشية آقا جمال علي حاشية الخفري علي شرح التجريد؛ سبزواري، هادي بن مهدي (1212-1289)
90- منتخباتي از شرح تجريد؛ گلپايگاني، محمد تقي (-1292)
91- حاشية شرح التجريد الجديد؛ لاهيجي، محمد جعفر بن محمد صادق (-13)
92- حاشية شرح التجريد الجديد؛ حسيني، محمد تقي بن اسدالله (-14)
93- حاشية شرح التجريد الجديد؛ علي نقي
94- حاشية شرح تجريد الاعتقاد = رساله فخريه؛ مازندراني، ابراهيم بن اسماعيل
95- حاشية حاشية شرح التجريد الجديد؛ فراغي، حسين
96- حاشية شرح التجريد الجديد؛ مير مرتاض
97- تعليقات بر مبحث خلاء شرح جديد تجريد
98- حاشية حاشية الجلالية علي شرح التجريد (5 عنوان)
99- حاشية حاشية الدواني القديمة علي شرح التجريد (3 عنوان)
100- حاشية حاشية السماكي علي شرح التجريد (2 عنوان)
101- حاشية شرح التجريد (30 عنوان)
102- حاشية شرح التجريد؟
103- حاشية شرح التجريد الجديد (26 عنوان)
104- حاشية شرح التجريد الجديد و حواشيه
105- حاشية شرح التجريد القديم و الجديد (2 عنوان)
106- حاشية شرح التجريد و الحاشية القديمة للدواني
107- حاشية شرح التجريد و حاشية الخفري عليه
108- حاشية شرح الجديد للتجريد
109- حاشية شرح تجريد العقايد
110- حواشي شرح التجريد = حواشي شرح جديد
111- حواشي شرح التجريد الجديد
از مقصد 2 آغاز مي شود: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول. الاول في الجواهر قدم. قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف؛ انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد مؤمن بن غلام علي التركاني (؟) (نيمه دوم)، تا: 821ق [تاريخ اشتباه است و حداقل 831 بايد باشد]، جا: مدرسه متصل به روضه منوره قم؛ محشي با نشانه «م ن»، «س م س»، «ف ح»، «شرح طوالع» و «شرح نهج»؛ كاغذ: نخودي و حنايي، جلد: تيماج عنابي، 244گ، 21-35 سطر (6×16/5)، اندازه: 12/5×33 سم [ف: 3-185]
آغاز: اما بعد حمد واجب الوجود علي نعمائه و الصلواة و السلام علي سيد انبيائه انه؛ انجام: برابر
خطبه و ديباچه قوشچي را ندارد و آغاز نسخه همان آغاز متن تجريد است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 846ق؛ داراي يك سرلوح، محشي؛ تملک: حاج سيد نصرالله تقوي؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج، 248گ، 28 سطر (5/5×14)، اندازه: 11×22 سم [ف: 14-166]
خط: نسخ و نستعليق شكسته، كا: محمود بن شيخ محمد خجندي، تا: پايان جمادي الثاني 864ق؛ كاغذ: بخارايي [نشريه: 2-156]
خط: نستعليق، كا: اسماعيل الباهلي، تا: 26 ذيقعده 877ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ تملك: ضياءالدين محمد بن قطب الدين محمد طبيب و مهر «و كان الله عليماً حكيماً» (دايره)، رضا بن ابي القاسم به تاريخ نهم ربيع الاول 1233؛ جلد: مقوايي، 372گ، 21 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 11-251]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق خوش، كا: مبارك بن عبدالله هندي شيرازي، تا: پنج شنبه غره محرم 881ق؛ تملک: محمد کاظم بن محمد صادق با مهر «عبده محمد کاظم» (چهارگوش)، داود بن حسن بحراني؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج مشکي، 27 سطر (6/5×13/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 3-1204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق ريز، كا: محمد بن علي القناة شيرازي، تا: جمادي الثاني 887ق؛ داراي سر لوح، مجدول، محشي؛ واقف: ميرزا سيد علي خان طبيب، 1273؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهوه اي،
336گ، 25 سطر، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 1-145]
آغاز: و العدم و فيه فصول ثلاثة لانحصار الامور العامة بالاستقراء في الوجود و العدم و ما يتعلق بهما و الماهية و لواحقها؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: منصور بن قوام الدين حسيني، تا: رمضان890ق، جا: هرات خانقاه اخلاصيه؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، با عبارت «بلغ» مقابله شده، محشي با نشان «منه رحمه الله، خفري، صدرا محمد م ن- الشرف» برخي حواشي به احتمال بسيار از «ملا صدراي شيرازي» است كه به خط شريف خود نگاشته اند؛ مهر: «بعون الملك الحق المبين عبده محمد كاظم بن علي» (دايره)؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج زرشكي مذهب، 281گ، 25 سطر (9×16)، اندازه: 16/5×26 سم [ف: 33-544]
آغاز: و كذا الحال و العرض و قد مر ان العرض هو الحال في الموضوع و الحال قديكون لا في موضوع كالصورة فالحال اعم مطلقاً؛ انجام: برابر
بخش جواهر و اعراض؛ خط: نسخ معرب، كا: حسين بن محمد، تا: چهارشنبه 22 ربيع الثاني 894ق، جا: شيراز مدرسه دارالصفاء سلطاني؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ مهر: «افوض امري الي الله الغني عبدالحسين الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج سياه، 185گ، 28 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف: - 99]
بي ديباچه، تا «لان القسر يختلف باختلاف القاسر»؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9؛ محشي با نشان «منه»، با شعري از دواني سروده در پايان صفر 899 در خوي آذربايجان در ستايش قوشچي نوشته شاگردش ابوالعلاء تاج الدين حسين صاعد براي مخدوم و استادش همان دواني؛ كاغذ: سپاهاني، 108گ، 25 سطر (7×16)، اندازه: 14×24 سم [ف: 17-286]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ محشي بامضاي «م ش» و «س» و «منه»؛ مهر: «عبده علي و عبده صفي»؛ تملك: طبيب و تملك ديگري به تاريخ ذيحجه 889؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج ترياكي، 312گ، 21 سطر (6×21)، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: 3-927]
خط: نستعليق، بي كا، تا: گويا قرن 9؛ 242گ، 21سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 1-139]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و اثاره؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9 [رايانه]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج [ف: - 100]
خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: قرن 10؛ 176گ، 21 سطر، اندازه: 17×26 سم [ف: - 100]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ مهر: «هو العلي» (بيضی)؛ تملك: علي مدرس؛ جلد: تيماج سياه مذهب، 391گ، 18 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 33/1-50]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي از مير صدرالدين محمد دشتكي و ملا عبدالرزاق كاشي (گويا به خط خود او) دارد و نشانه هاي «م ن ل، م ن، جم، ع ب، ع ر ق، ف ح، جلال، سيد المدققين»؛ جلد: تيماج سرخ [ف: 2-80]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ مذهب و لاجورد، مجدول، مصحح، محشي؛ تملك: ضياء الدين بن محمد نبي تويسركاني در شوال1289؛ اندازه: 13×20 سم [نسخه پژوهي: 2-177]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ فاقد ديباچه؛ تاريخ اوايل ذيقعده 865 در سمرقند پايان اين نسخه ديده مي شود، مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 303گ، اندازه: 14×26 سم[ف: 4-397]
آغاز: بسمله، المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: حسن علي پسر حافظ علي، تا: قرن 10؛ محشي؛ تملك: مظفر حسين طبيب مورخ ربيع الثاني 1126؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج قرمز، 76گ، 18 سطر (6×13)، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-930]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ فاقد ديباچه مؤلف؛ مجدول، مصحح، محشي؛ تملك: خليل بن علي بيك حسيني توني به تاريخ ذيقعده 1057 در اصفهان؛ جلد: تيماج مشكي، 316گ، 21 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 21-196]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشي؛ واقف: محمد جعفر شريعتمدار استرابادي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 274گ، اندازه: 13×25 سم [ف: 25-168]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ برگ هايي از جاهاي مختلف نسخه به خط محمد علي بن احمد حسيني موسوي استرابادي قزويني به تاريخ 1054 مي باشد؛ مصحح، محشي، در آغاز فوايدي به خط سيد علي بن احمد حسيني موسوي افزوده شده؛ جلد: تيماج قرمز،
365گ، 22 سطر، اندازه: 14/5×27 سم [ف: 25-22]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ فاقد ديباچه مؤلف؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 202گ، 35 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: 23-221]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي
شامل مبحث جواهر و اعراض تا اندكي از الهيات؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي از: شرح مواقف م ن، شرح طوالع، شرح اشارات، ملاجلال مير صدرالدين محمد، شرح علامه؛ تملك: لطفعلي مورخ 1298ق؛ جلد: تيماج ماشي، 21 سطر (6/5×14) [ف: 2-562]
آغاز: كالخشب للسرير اذا اخذت مع بعض عوارضها و الغايه العرضه كشراء المتاع بالنسبه الي السفر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج ترياكي، 221گ، 25 سطر (6×16)، اندازه: 12×24 سم [ف: 16-263]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ مجدول مذهب؛ تملك: شاهزاده فرهاد ميرزا مورخ شعبان 1303؛ جلد: تيماج خرمايي، 351گ، 21 سطر (5/5×12)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 1-161]
آغاز: برابر؛ انجام: و الايمان في اللغة هو التصديق مطلقا قال الله تعالي حکاية عن اخوة يوسف و ما انت بمومن لنا اي مصدق فيما حدثناک و قال ص الايمان ان تومن با الله و ملائکته الحديث...
تا اوايل مقصد سادس «في المعاد و الوعد و الوعيد»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با امضاي «م ن سلمه الله»، «مير صدرالدين محمد شيرازي رحمه الله»، «م ص ر رحمه الله»، «ملا محمد مشکک»، «س قدس سره»، «مير فخر الدين رحمه الله»، «منه عليه ما عليه»، «لمحرره»؛ تملک: ابراهيم قاضي زاده ساوجبلاغي 1330ق؛ جلد: مقوا با روکش کاغذ، 294گ، 22 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف مخ- 3- 1168]
آغاز: برابر؛ انجام: اي شرط وجوب الامر بالمعروف و النهي عن المنکر ان يکون فاعلهما عالما بان ما يامر به معروف و ان ماينهي عنه منکر و ان ذلک ليس من المسايل الاجتهادية
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج مشکي، 274گ، 23 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 5-2520]
آغاز: لزم قيام العرض الواجد بمحلين و هو محال فرؤية الطول هي رؤية الجواهر؛ انجام: برابر
از «بحث صدقه تعالي» از مقصد «اثبات صانع» تا انتهاي كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ 46گ، 21 سطر، اندازه: 13×22/5 سم [ف: 2-459]
آغاز و انجام: برابر
فاقد خطبه كتاب؛ خط: نستعليق خوب، بي كا، تا: 947ق؛ مصحح، داراي علامات بلاغ، محشي با رمز «منه»؛ مهر: «افوض امري الي الله عبده محمد حسين الحسيني» (مربع)، «عبده الراجي محمد علي بن ابوالقاسم الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 257گ، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-565]
خط: نستعليق، بي كا، تا: شنبه سلخ جمادي الثاني 958ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 199گ، 27 سطر (10×18/5)، اندازه: 18×25/5 سم [ف: 1-160]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 273
همان نسخه بالا [نشريه: 5-37]
بي كا، تا: 960ق [ميراث اسلامي: 5-602]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1 ربيع الاول 962ق؛ محشي؛ مهر: عبدالكريم؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 320گ، 24 سطر (6×13)، اندازه: 12×22 سم [ف: 16-259]
آغاز: أو معدومة لا انه يجعلها تلك المهية اذ لا مغايرة بين المهية و نفسها؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: حسين بن علي بن نظام الدين اسحاق، تا: غره رجب 962ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: مقوايي، 276گ، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 3-51]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: علي بن لطف الله مفاد الحسيني، تا: 964ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه رحمه الله»، مجدول، با سرلوح مذهب و مرصع؛ با يادداشت هايي از وزير تأليفات عباسقلي سپهر كاشاني از جمله خريد اين نسخه از فتحعلي خان فتح الممالك در هنگام تقسيم ورثه ميرزا هدايت الله؛ جلد: تيماج جگري، 23 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 32-357]
آغاز: بسمله. اما بعد حمد واجب الوجود... فاني مجيب الي... تحرير مسائل الكلام و ترتيبها علي ابلغ النظام
خط: نستعليق، كا: يد الله دماوندي، تا: 965ق؛ محشي با نشان «منه، مرتاض و شرح مبسوط»؛ مهر: «نصرالله تقوي» (بيضی)، محمد طالب جليلي اصفهاني «يا من بابه مفتوح للطالبين»؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج مشكي، 348گ، 21 سطر (6/5×14/5)،
اندازه: 12×21 سم [ف: 14-256]
كا: محمد پسر سيد نعمة الله حسني شولستاني، تا: 16 رمضان 967ق، جا: نجف اشرف [نشريه: 7-535]
آغاز و انجام: برابر
فاقد ديباچه؛ خط: نستعليق، كا: محمد بن نعمت الله حسني شولستاني، تا: سه شنبه 16رمضان 967ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، محشي به امضاء «منه»، «جم»، «ص د»، «ص م»؛ جلد: تيماج مشکي، 311گ، 23 سطر، اندازه: 12/5×23 سم [ف: 5-2517]
خط: نسخ، كا: يوسف بن عفان بن عثمان دمشقي، تا: جمعه 24 رجب 967ق، جا: دمشق؛ مصحح، مجدول؛ جلد: تيماج، 233گ، 25 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 26-97]
فاقد خطبه كتاب؛ خط: نستعليق، كا: حيدر محمد كاتب، تا: اواخر ربيع الاول 968ق؛ مصحح، محشي، با شعري به تاريخ ربيع الثاني 989 كه در طبس نوشته؛ جلد: تيماج، 313گ، 24 سطر، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 17-284]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: حيدر محمدكاتب ساكن مشهد مقدس، تا: 25 رجب 969ق؛ محشي با نشان «منه»؛ جلد: تيماج سرخ، 309گ، 23 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 5-2517]
خط: نسخ، كا: حسين بن محمد، تا: رجب 970ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد بن حسين حسيني تبريزي با مهر «محمد الحسيني» (بيضی)؛ مهر: «عبده ابو الحسن الحسني الحسيني» (مربع)، «المتوكل علي الله الولي العبد پير علي»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 388گ، 21 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: 18-292]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، كا: كرم الله (كرم الدين ؟) هروي بن يحيي صائم جزايري مولد و مسكن و مازندراني الاصل، تا: جمعه 12 جمادي الثاني970ق؛ مصحح؛ مهر: «ان اكرمكم عندالله اتقيكم» (دايره)؛ تملك: محمد هاشم بن عباسعلي در 1260ق و مهر «الواثق بالله العلي محمد هاشم بن عباسعلي 1241» (چهارگوش)، عبدالرحيم بن محمد رفيع طبيب و مهر «صح يا رحيم» (بيضی)؛ كاغذ: ترمه نخودي و نباتي، جلد: تيماج قرمز، 228گ، 26 سطر (8×14/5)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 1-145]
آغاز: موجود ما يدل الحديث علي امامته و لوسلم فغايته الدلالة علي استحقاق الامامه و ثبوتها في المآل؛ انجام: برابر
از اواخر مقصد 5 (نبوت) تا پايان كتاب؛ كا: حيدر محمد كاتب، تا: 972ق؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج خرمايي، 39ص (1-39)، 23 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 10-23]
الهيات است؛ خط: نستعليق، كا: افضل بن عبدالحي پنجاه هزاري، تا: محرم 976ق؛ محشي؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج ترياكي، 87گ، 19 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 131]
بي ديباچه، با حاشيه ها؛ خط: نستعليق، كا: شاه حسين عبدالمجيد تربتي، تا: رمضان 976ق، جا: نجف؛ كاغذ: سپاهاني، 350گ، 23 سطر (7×14)، اندازه: 13×24 سم [ف: 17-384]
آغاز: لأن الثبوت مرادف للوجود و كذا النفي المعدم و أما الثاني فلأن الامكان قد أخذ في كل من هدي الوجود و العدم
خط: نسخ، كا: فدا بن عيس بن حاج فدا (ندا) بن صدقه بن عمران بليثي شافعي علوافي، تا: شنبه 10 ذيحجه 978ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ تملك: محمد رضا حسيني به سال 1239؛ جلد: تيماج قهوه اي، 327گ، 21 سطر، اندازه: 17×26 سم [ف: 2-431]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع... الفصل الاول... استدل علي وجود الواجب؛ انجام: برابر
از مقصد سوم تا آخر؛ خط: نسخ، كا: سلطان محمود بن شيخ محمد، تا: 9 ربيع الاول 980ق، جا: مشهد رضوي مدرسه قدمگاه؛ محشي با امضاء: «م سلمه الله، ملا شمس الدين، احمد مد ظله، خفري، نصير، شرح شيخ جمال الدين و...»؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج، 16-20 سطر (6×10/5)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 340]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول: الأول في الجواهر؛ انجام: و لفظ أن ينفعل و أن يفعل مخصوص بذلك تم الممكنات و الآن حان في الالهيات الحمدلله اولاً و آخراً
المقصد الثاني من المقاصد الستة؛ خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 981ق؛ مصحح، محشي به نشان «ج ب» و «م ك» و «منه»؛ تملك: محمد بن محمد مشهور به حسن حسيني در 13 جمادي الاول 1089، محمد علي بن محمد بن علي اكبر مير ميران (؟) حسني حسيني طباطبائي؛ جلد: چرم سياه، 264گ، 18 سطر، اندازه: 13/5×25 سم [مؤيد: 1-83]
8-1 تنها ديباچه و 77-390 از مقصد سوم تا پايان آن؛ خط: نستعليق، كا: ابو القاسم بن سلطان حسين عبدالعظيمي، تا: 984ق؛ محشي؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 15 سطر (3×11)، اندازه: 9×19 سم [ف: 13-3142]
خط: نستعليق خوب، كا: نورالله بن شريف حسيني مرعشي
شوشتري معروف به امير سيد (قاضي نورالله تستري)، تا: 985ق؛ 437گ، 20 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 1-75]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: برابر از مقصد ثاني في الجواهر و الاعراض تا آخر شرح؛ خط: نستعليق، كا: عزالدين محمد انصاري، تا: سه شنبه 2 محرم 985ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 214گ، 22-23 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 5-2518]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سيف الدين بن محمد، تا: چهارشنبه ذيحجه 986ق، جا: ماردين؛ مصحح، محشي با امضاي «منه رحمه الله» و «ع ل»؛ تملك: لطفعلي بن علي بن لطفعلي بن احمد تبريزي با مهر «عبده لطفعلي» (مربع)؛ مهر: كتابخانه جعفر سلطان القرائي؛ جلد: تيماج مشكي، 259گ، 21 سطر، اندازه: 19×27/5 سم [ف: 30-9]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول؛ انجام: برابر
از آغاز مقصد ثالث (الهيات) تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق تحريري، كا: خواجه شيراحمد بن عميدالملك بن شيراحمد توني، تا: ربيع الاول 988ق؛ واقف: خواجه شير احمد؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج دارچيني، 130گ، 17 سطر، اندازه: 13/5×23 سم [ف: 1-146]
آغاز و انجام: برابر
ديباچه شارح را ندارد و بقيه آن كامل است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ مهر: «عبده الراجي عليحسين 1232» (بيضی)؛ كاغذ: صيقلي، جلد: تيماج عنابي مذهب در ترنج هاي كوچك آمده: «يا علي مدد»، 22 سطر (7/5×16/5)، اندازه: 15×28 سم [ف: 4-1904]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الفصل الاول في وجوده الموجود؛ انجام: برابر
از مقصد سوم تا آخر؛ خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول مذهب، مصحح، مقابله شده و در 26 صفر 1077ق قراءت شده؛ مهر: «فقير فقري باب الله الغني محمد مهدي ابن خانيار خان الحسيني» (دايره)، «العبد محمد اسمعيل الحسيني» (چهارگوش)؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: مقوا آبي، 23 سطر (7×15/5)، اندازه: 12/5×22 سم [ف: 4-1981]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع تعالي و صفاته و آثاره و افعاله و فيه فصول... استدل علي وجود الواجب تعالي بانه لاشک في وجود؛ انجام: برابر
از مقصد سوم در اثبات صانع و صفات و آثار و افعالش را دارد تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن11؛ مهر: «صراط علي حق نمسکه» (بيضی)، حاج سيد سعيد؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوا با روکش پارچه، 17 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 10×18 سم [ف: 3-1354]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ تملك: محمد قاسم بن احمد طبرستاني؛ كاغذ: اصفهاني، 205گ، 25-27 سطر (7/5×15)، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 3-767]
آغاز: القاصرين من ان العدم اولي بالاعراض السيالة كالحركة و الزمان بدليل امتناع البقاء عليهما
جواهر و اعراض تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ تملك: سيد محمد هاشم بن مهدي حائري طباطبائي در 14 جمادي الثاني 1292 در كربلا؛ جلد: تيماج مشكي، 229گ، 17 سطر، اندازه: 15×24 سم [محدث ارموي مخ: 2-875]
آغاز: برابر؛ انجام: وتردد الذهن حال الجزم بمطلق الوجود... ولم يجزم العقل بالانحصار لجواز ان لايکون معدوما و لاموجود بالمعني
چند برگ از اول کتاب (مقداري از فصل اول از مقصد اول) خطبه و مقدمه شارح تحرير نشده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «منه»، کتابي درصرف ملحق شده به تاريخ 1075؛ جلد: مقواي سفيد، 6گ، 23 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف: 5-2521]
آغاز: اختلفوا في ان الاجسام هل هي مرئية بذواتها ام لا... و الاجسام کلها حادثة لعدم انفکاکها من جزئيات متناهية حادثة؛ انجام: اشار بقوله الحالة بين المحسوسات و اعترض عليه بان الح اکم هو النفس ليس الا و استناد الحکم الي القوة مجاز
از مبحث حدوث اجسام تا محسوسات؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي از شرح قديم و «م ن» و «دم»؛ جلد: مقواي سفيد، 45گ، 21 سطر، اندازه: 12×23/5 سم [ف: 5- 2522]
آغاز: برابر؛ انجام: و تمسک الاشاعرة بوجوه اشار المصنف الي الجواب عنها منها ان العبد لوکان موجداً لفعله... و ذلک المرجح لايکون صادراً عنه باختياره و الالزم التسلسل لانانتقل الکلام الي صدور
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با نشان «منه»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 317گ، 22-23 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف: 5-2521]
آغاز: ... لقوله تعالي کتاب احکمت اياته ثم فصلت قابلا للنسخ و هو من ايات الحدوث لانه اما رفع او انتهاء شيء منهما بتصور في القديم لان ما ثبت قدمه امتنع عدمه وارد؛ انجام: برابر
از ابتداء دو فصل افتادگي دارد؛ خط: نستعليق، كا: حافظ محمد، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: مقوا با روکش پارچه سرمه اي، 67گ، 19 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف مخ- - 93]
آغاز: منها في بابه احتاج الي باب لمعرفة الاحوال المشترکة اما بين الثلاثة کالوجود و العلية و اما بين الاثنين کالمهية و المعلولية
از الفصل الاول في الوجود و العدم تا آخر کتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ تملک: محمد رضا بن احمد شولستاني در سال 1067؛ 418گ، 23 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: 5-2522]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشان «منه» و «م ن» و «لمحرره عفي عنه» و «صدر» و «ج م» و «محمد رضا»؛ مهر: «المتوکل علي الله محمد بن عبدالله» (بيضی)، «رق الحسن الزکي»؛ واقف: مرحوم ملا عبدالله نوري، 1295؛ جلد: تيماج قهوه اي، 409گ، 23 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف مخ]
تنها مقصد نخستين است بي ديباچه؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ كاغذ: کاغذ ترمه، جلد: ميشن آلبالويي، 116گ، 24 سطر، اندازه: 16×25/5 سم [ف: 1-283]
خط: نستعليق، كا: محمد تقي بن محمد رضا، تا: قرن 11؛ فاقد خطبه كتاب؛ مصحح، محشي، مجدول، داراي سرلوح؛ مهر: كاتب «عز من قنع و ذل من طمع محمد تقي» (بيضی)؛ جلد: روغني، 352گ، 20 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 14-8]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: وزيری؛ جلد: مقوايي، 206گ، 25 سطر (7×14)، اندازه: 13×23/5 سم [ف: 3-1016]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها؛ انجام: ان يفعل مخصوص بذلك المقصد الثاني في اثبات الصانع
بخش جواهر و اعراض تا مبحث الهيات؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ واقف: عبدالاحد كرمانشاهي، 1240؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج عنابي، 177گ، 23 سطر، اندازه: 14×25/5 سم [ف: - 155]
بخش جواهر و اعراض است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ مهر: «امامقلي» (بيضی)، «علي نقي الحسيني» (بيضی)، «محمد باقر» (بيضی)، «عبده الراجي عبدالصمد»، «المتوكل علي الله عبده امامقلي» (بيضی)؛ تاريخ وقف: دوم شعبان 1297؛ جلد: تيماج مشكي، 181گ، 26 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 3-300]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي با رمز «منه»؛ 136گ، 25 سطر (6/5×17)، اندازه: 13×25/5 سم [ف: 1-54]
آغاز: في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الخ؛ انجام: و انما المقولة ما كان توجها الي غاية من وضع او كيف او غير ذلك غير مستقر من حيث هو كذلك...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ اهدايی: دكتر سيد احمد آقا معتمد رياضي؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوايي با تيماج آلبالويي، 153گ، 26 سطر (6/5×18)، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 1-435]
خط: نستعليق و متن كتاب نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 231گ، 25 سطر، اندازه: 12×22/5 سم [ف: -47]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الخ؛ انجام: و لوجود التكذيب فيه و انتفاء التصديق عنه كاستخفاف بالشرع.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي به نشانه هاي «صدر» و «م ن» و «12» و «علي» و «س» و «م ع ف» و غيره و بعضي مذهب دارد؛ اهدايی: خاندان شيخ محمود فرساد؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي با تيماج ترياكي، 358گ، 17 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 18×25 سم [ف: 2-598]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشان «منه رحمه الله»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز، 113گ، 20 سطر (11×16/5)، اندازه: 18/5×25 سم [ف: - 570]
از جواهر و اعراض است تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز [ف: 3-92]
الهيات؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ مهر: «عبده الراجي محمد جواد الموسوي»؛ تملك: محمد مهدي بن محمد كاظم خوانساري در جمادي الاول 1284؛ قطع: ربعي [چند نسخه- ف: 228]
آغاز: برابر؛ انجام: نفع الله به الطالبين و جعله ذخر اليوم الدين انه خير موفق و معين.
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، فستقي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 306گ، 23 سطر (8×17)، اندازه: 14×24/5 سم [ف: 7-359]
انجام: و لا عذاب للمونين و الصلحاء يوم القيامة. قالوا بل المراد طريق الجنة المشار اليه بقوله تعالي
مباحث جواهر و اعراض مي باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 151گ، 23 سطر، اندازه: 16×25/5 سم [ف: - 24]
آغاز: بيان احواله علي بيان احوال العرض و منهم من قدم مباحث الاعراض نظر الي انه قد يستدل باحوال بعض الاعراض علي احوال الجواهر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ 205گ، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 2-129]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق كم نقطه، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد اسماعيل حسيني؛ جلد: تيماج قهوه اي، 207گ، 33 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف: 44-110]
آغاز: متناهية و هي مذهب النظام و علي الثاني اما ان يكون هي في الانقسامات حاصلا بالفصل او يكون بعضها حاصلا؛ انجام: انما قلنا لما اشتهر عندهم لما اسلفنا من المنع علي المقدمة الثانية اذا وقع باحدهما امتنع ان يقع بالآخر و قد مر مشروحا في مبحث ان المعلوم ينعدم بانعدام علته و الاستبعادي في عاملتها
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي؛ اهدايی: آقاي اشكوري؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 125گ، 23 سطر (7×17)، اندازه: 14/5×25/5 سم [ف: 34-18]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 188گ، 23 سطر، اندازه: 19×28 سم [ف: 33/1-54]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول: الاول في وجوده؛ انجام: برابر
از مقصد سوم تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج سبز مذهب، 89گ، 24 سطر [ف: 33/1-15]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي، ركابه دار؛ واقف: فخرالنساء خانم بنت مولانا عبدالكريم طبسي، 1102؛ جلد: چرم قهوه اي، 592ص، 25 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 45-31]
انجام: تمت كتابة شرح التجريد ** مصنف العلامة الفريد/ بتوفيق الله الوحيد ** صاحب الوعد و الوعيد/ و نبيه و وصيه الحميد ** علي يد عبيد العبيد/ المفتقر الي ربه الغني ** حبيب الله الحسيني
خط: نستعليق، كا: حبيب الله حسيني، تا: قرن 11؛ تعليقاتي است با علامت: «ج م رحمه الله، منه، مرتاض» و هفت بيت در تقسيم وجود با اين آغاز: «موجود منقسم بدو قسم است نزد عقل ** يا واجب الوجود و يا ممكن الوجود»، محشي با علامات: «منه، ح م رحمه الله تعالي، محمد، م ن، ص، 12، مولانا علينقي، مولانا نعيما طالقاني، شرح تذكره، نظرعلي، صحايف، عبدالحسن، مصادر، شرح طوالع، شرح عقايد التفتازاني، علامه»، داراي فايده اي در باب «شبهه قسطاسيه» به نقل از خط سيد جلال الدين محمد حسني سيفي قزويني، تعليقه اي است با علامت «رن»، فايده اي در باب دوزخ به نقل از فلاسفه صوفيه، فوائدي به نقل از شرح مقاصد؛ تملك: رضي الدين الحسيني الخادم؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سبز، 762گ، 23 سطر، اندازه: 12/5×23 سم [ف: 24/2-107]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز، 260گ، 15 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 8-266]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 179گ، 21 سطر (6/5×12)، اندازه: 14×20 سم [ف: 8-222]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي به خط شيخ ابوالقاسم گلپايگاني با نشان «ا ب عفي عنه»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: روغني مذهب، 332گ، 23 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 13×25/5 سم [ف: 8-461]
جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 137گ، 16 سطر، قطع: وزيري [آستانه قم: - 131]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام (آغاز پيش از تضاد جواهر و انجام در حافظه افتاده)؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 125گ، 20 سطر، قطع: وزيري [آستانه قم: - 131]
آغاز: الا بعد معرفة البعد و الزوايا القائمة الممكن إما أن يكون موجودا في الموضوع و هو المحل المتقوم بنفسه
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ 277گ، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 1-195]
آغاز: ... قوام ما في المسافة كاف في تحديد حال الحركة و ظاهر ان الاستدلال؛ انجام: ان المعني المذكور هو الكائنة فاشار المصنف الي ابطال هذا التوهم بقوله و لا يعلل...
از بخشي از فصل نخست از مقصد دوم آغاز و تا بخشي از فصل پنجم از همان مقصد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي با نشان «حلي، زين» و غير آن؛ كاغذ: شرقي، 139گ (1-139)،20 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 34-470]
مقصد دوم است در جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ محشي؛ جلد: تيماج مشكي، قطع: وزيري [نشريه: 3-422]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ تملك: ميرزا ابوطالب حسيني قمي؛ كاغذ: سپاهاني، 295گ، 21 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 131]
از جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشان «م ن ره، جم، صدرالمحققين»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 241گ، 17 سطر (8×14)، اندازه: 15×24 سم [ف: 17-187]
الجواهر و الاعراض است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 211گ، 17 سطر (7×12/5)، اندازه: 12×18 سم [ف: 17-199]
خط: نستعليق، كا: شفيعا، تا: قرن 11؛ مجدول، محشي با نشانه هاي «م، م ن، صدر م ل رحمه الله»، با سرلوح؛ كاغذ: سپاهاني سفيد و كبود، جلد: تيماج، 246گ، 22سطر (6×14)، اندازه: 12×21 سم [ف: 8-86]
ديباچه را ندارد و مقصد يكم؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشان «منه»؛ يادداشت شب 16 رمضان 1106 در آغاز؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 129گ، 20 سطر (7/5×18)، اندازه: 15×24/5 سم [ف: - 370]
آغاز: برابر؛ انجام: علي مباحث الأعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر فناسب ذلك أن يقدم بيان احواله علي بيان
امور عامه تجريد است و تا آغاز مبحث جوهر و عرض را در بردارد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي از آقا حسين خوانساري با عنوان «آقا حسين سلمه الله» و ديگر تعليقاتي از قوشچي با علامت «منه»؛ تملك: محمد مؤمن لمراسكي، محمد حسين بن ملا حمزه اشرفي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 92گ، 27 سطر، اندازه: 12×22/5 سم [ف: 24-433]
خط: نسخ، كا: محمد بديع كاشاني، تا: قرن 11؛ مجدول؛ مهر: فضل الله حسيني مورخ 1101؛ جلد: تيماج ترياكي، قطع: ربعي [ف: 2-79]
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي با نشان هاي: «ملا جلال، ف ر، م ن»؛ تملك: رضي حسيني در 1199 ق و مهر «الواثق بالله الغني رضي الحسيني» (بيضی)؛ كاغذ: نخودي حنايي، جلد: تيماج عنابي، 404گ، 21 سطر (6×12/5)، اندازه: 11/5×20 سم [ف: 1-145]
آغاز: برابر؛ انجام: و ينبغي ان لا يتجسس عن احوال الناس للكتاب و السنة اما الكتاب فقوله تعالي و لا تجسسوا و قوله ان الذين يحبون
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي به نقل از شرح علامه حلي و به امضاي «منه» و «جم» و ديگر حواشي و آوردن معاني لغت به نقل از كتب لغت؛ تملك: احمد رفعت، خليل بن عبدالوكيل عبدي، محمد محسن بن محمد سميع و مهر «المؤمنين و المؤمنات 1056» (بيضی)؛ مهر: «كتاب موقوفه حاجي حسين طهراني بسعي محمد جعفر1310» (نيم دايره)؛ جلد: تيماج قهوه اي با نقش آهو، 268گ، 25 سطر، اندازه: 12×25 سم [ف: 1-218]
از اول تا مقاصد ثالث؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ اندازه: 14/5×22/5 سم [نسخه پژوهي: 2-177]
آغاز: برابر؛ انجام: علة فاعليية عرضية لحصول البرودة مع انه علة معدة ذاتية لحصول البرودة. و لنقطع التحرير علي لفظي الحصول و البرودة... قد تم المقصد الأول من شرح رسالة التجريد و نبدأ بالمقصدي الثاني و الثالث...
خط: نسخ درشت، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، داراي علامت بلاغ، با خط خوردگي، محشي با امضاي «منه» و «عبدالغفار» و «آقا حسين سلمه الله» و «جلال» و «جم»؛ تملك ضياء الدين با مهر «الواثق بالله ضياء الدين بن اسدالله» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 152گ، 21 سطر، اندازه: 12/5×25 سم [ف: 44-228]
مقصد اول در امور عامه با حذف مقدمه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ 182ص، 23 سطر (9×14)، اندازه: 16×23 سم [ف: 1-331]
مقصد دوم جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 410ص، 20 سطر (6×16)، اندازه: 12×24 سم [ف: 1-254]
مقصد اول امور عامه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ 201ص، 23 سطر (7×17)، اندازه: 13×25 سم [ف: 1-254]
كا: تقي پسر محمد رضا، تا: قرن 10 و 11؛ داراي سرلوح، مجدول مذهب، اين كتاب را در نزد استاد فرا مي گرفته و جزوه و جزوه مي نوشته است [نشريه: 7-535]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ با ديباچه؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-903]
بحث امور عامه است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج خرمايي، 143گ، 19 سطر (6/3×12)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 1-165]
از الفصل الخامس في الاعراض تا پايان آن؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي «قاسم»؛ جلد: تيماج مشكي، قطع: رحلي كوچك [نشریه: 3-422]
بي كا، تا: قرن 11 [نشريه: 5-213]
«المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض» است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ تملك: عبدالعلي ميرزاي عبدي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 20 سطر (7/5×15)، اندازه: 14/5×24/5 سم [نشریه: 3-188]
الهيات شرح تجريد؛ كا: محمد معصوم بن نصيرالدين حسيني، تا: قرن 11 [ميراث اسلامي: 5-602]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي نادر و مهم با نشان عبدالغفار سلمه الله، ح.ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 344گ، اندازه: 12/5×24 سم [ف: 51-199]
آغاز: برابر؛ انجام: بتركه لقد... صفا و تفيعه بالاستقرار
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: فليسترها ستر الله و يضاقد علم
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: لكل حال امر مشترك و امر مختص؛ انجام: الملموسية عبارة عن امكان كونه ملموسا...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مشهدي، محمد كاظم، تا: قرن 11؛ اهدايی محمد باقر سروقد رضوي [رايانه]
آغاز: يصير هواء و الهواء المجاور لبداننا انما يحس برودته لانه ممتزج بالخيرة؛ انجام: المقصد السادس في المعاد... و قيل المراد به الادلة الواضحة و قيل العبادات كالصلوة و الزكوة و نحوهما و قيل الاعمال
از اواخر فصل دوم مقصد دوم تا اوايل مقصد ششم؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي با نشان «س» و «م ن»؛ تملك: محمد حسيني متخلص به خاك صدر صدوري؛ انتقالي از مدرسه آيت الله بروجردي شهر ري در ارديبهشت 1370؛ جلد: گالينگور سبز، 179گ، 22 سطر (6×17/5)، اندازه: 11/5×23 سم [ف: 20-45]
آغاز: برابر
فاقد خطبه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 272گ، 25 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15×24/5 سم [ف: 20-364]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته... استدل علي وجود الواجب تعالي بانه لاشك في وجود الموجودات؛ انجام: برابر
بخش الهيات تا آخر؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج، 21 سطر (6/5×15)، اندازه: 13×20 سم [ف: - 36]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول؛ انجام: برابر
مقصد اول و دوم ندارد و شامل 4 مقصد است بدينسان: مقصد سوم در اثبات صانع، مقصد چهارم در نبوت، مقصد پنجم در امامت، مقصد ششم در معاد؛ كا: حيدر ابن محمد معلم سبزواري، تا: 1002ق، جا: شيراز مدرسه لطفيه؛ محشي؛ جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 90ص، 16 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 12×20 سم [ف: 2-12]
آغاز: بسمله و به نستعين- الحمدلله رب العالمين- الرحمن الرحيم مالك يوم الدين؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عزيز الله بن نورالله دليجاني، تا: 1006ق؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 73ص، 23 سطر (7×18)، اندازه: 12×23/5 سم [ف: 2-87]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 20 ذيحجه 1010ق؛ مجدول، محشي با علامت هاي «منه، م ن، صدرالدين، ج ن م ح ص، مدظله، مخ،
فح، ح، احمد، سط مدظله» و نيز تعليقاتي به نقل از صحاح و شرح مواقف و شرح علامه حلي، در پايان فايده اي در باب نقطه و خط به نقل شمس الدين محمد خفري؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 274گ، 27 سطر، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 24/2-85]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه انجام نسخه تعيين شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 14 محرم 1011ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد باقر بن محمد امين؛ 333گ، 23 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 2-386]
ج 2، در جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: جمادي الثاني 1011ق؛ محشي با نشان «م ن، شرح قديم، ص، جم، ميرصدرالدين محمد، شرح مواقف، سيد، صحائف»؛ واقف: حاج لطفعلي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 258گ، 20 سطر (7/5×16)، اندازه: 14/5×25/5 سم [ف: -571]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصولاً الاول في الجواهر
از اول مقصد ثاني در جواهر و اعراض تا آخر کتاب؛ خط: نستعليق، كا: محمد هاشم مشهدي، تا: جمعه رجب 1011ق؛ افتادگي: آغاز؛ 187گ، 25 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 5-2519]
خط: نستعليق، كا: مهدي بن صدر الدين محمد حسن كيا حسيني، تا: پنج شنبه 20 ربيع الاول 1012ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 181گ، 30 سطر، اندازه: 15×28 سم [ف: 23-81]
آغاز و انجام: برابر
فاقد مقدمه؛ خط: نستعليق، كا: امين الدين محمد بن سيف الله بيابانكي، تا: شوال 1014ق؛ واقف: سيد جلال الدين طهراني؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج عنابي، 269گ، 25 سطر، اندازه: 15/1×24/5 سم [ف: 11-186]
از مقصد دوم تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه 21 صفر 1015ق (1105)؛ مصحح، محشي؛ 289گ، 23 سطر، اندازه: 12/5×22 سم [محدث ارموی مخ: 2-875]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع... استدل علي وجود الواجب؛ انجام: برابر
از آغاز مقصد ثالث = الاهيات است؛ خط: شكسته نستعليق، كا: نظام الدين محمد بن حسن فرسي، تا: 1015ق؛ محشي از خفري و نيز با نشان كرمانشاهي مير محمد مهدي بهاء الدين محمد سلمه الله من الافات، ضياء سلمه الله و منقولاتي از معارف شرح صحائف وشرح مواقف؛ تملك: جلال شاهي رضوي؛ 54گ (1-54) [ف: 23-540]
خط: نستعليق، كا: نظام بن حسن سليمي، تا: 1017ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد سعيد بن شيخ عبدالله سويدي به سال 1186ق، سيد محمد بن قاسم حسيني طارمي (زنجاني)؛ مهر: وقف كتاب بر خزانه مجتهديه (دايره)؛ جلد: تيماج مشكي، 290گ، 25 سطر، اندازه: 12/5×25/5 سم [اوراق عتیق: 1-176]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الفصل الاول في وجوده الموجود ان کان واجبا فهو المطلوب و الا استلزمه
مشوش است، در آغاز از مقصد سوم در اثبات صانع تا اواخر کتاب (في الايمان و الاحکام) و پس از آن از اوايل مسئله ششم از مقصد دوم (في المبصرات) تا اواخر اعراض را دارد؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: مراد بن مصطفي، تا: 1018ق؛ محشي؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوا روکش کاغذ ابري، 264گ، 21-23 سطر (7×17)، اندازه: 13×24/5 سم [ف: 1-237]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، كا: عبدالله بن محمد علي، تا: 1019ق؛ 302گ، 18 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 1-140]
آغاز و انجام: برابر
خط: معتاد، كا: علي بن محمد بن حسن، تا: جمعه 6 جمادي الثاني1024ق؛ ركابه دار؛ تملك: محمدطاهر بن محسن معزي، محمد جواد؛ جلد: تيماج مذهب، 172گ، 29 سطر (12×16/5)، اندازه: 17/5×25 سم [ف: 39-206]
خط: نستعليق، كا: حيدر حسني حسيني ميانجي، تا: 20 جمادي الاول 1025ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقوا، 19 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 206]
آغاز و انجام: برابر
كامل، اما فاقد خطبه؛ خط: نستعليق تحريري، كا: محمد مؤمن بن شاه قاسم سبزواري، تا: ربيع الاول 1027ق؛ واقف: تاج ماه بيگم، شعبان 1262؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 475گ، 21 سطر، اندازه: 12/5×26/5 سم [ف: 1-144]
آغاز: علي شرط حادث آخر... متعاقبة او مجتمعة و کلاهما محالان علي زعم الحکماء و المتکلمين؛ انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه انجام بدست آمد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1027ق؛ افتادگي: آغاز؛ در خدمت مير محمد سعيد به تاريخ غره ذي القعده 1027 در احمدآباد کجرات مقابله شده؛ جلد: تيماج قهوه اي،80گ، 23 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: 5-2422]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد تقي بن رفيع الدين بن علي غفاري كاشاني، تا: 25 شعبان 1028ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج قهوه اي، 23 سطر (6/5×14/5)، اندازه: 12×23 سم [ف:4-1964]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: امين الدين بن مولانا احمد، تا: دوشنبه دهه آخر ذيحجه 1031ق؛ مقابله شده در 1079ق، محشي؛ مهر: «العبد المذنب محمد حسين» (بيضی)؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج قهوه اي، 301گ، 23 سطر (10/5×17)، اندازه: 18/5×26 سم [ف: 3-185]
از مقصد ثالث تا آخر كتاب؛ خط: نستعليق خوش، بي كا، تا: ربيع الثاني 1032ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: چرمي، 128ص، 23 سطر (7×15)، اندازه: 15×24 سم [ف: 1-256]
از مقصد دوم تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، كا: ميرزا محمد بن حاجي علي نصاريخاني كمره اي، تا: 30 شعبان 1033ق، جا: گلپايگان؛ مصحح، با علامت بلاغي، محشي؛ 240گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×26 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 69]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر؛ انجام: برابر
المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض تا آخر کتاب؛ خط: نستعليق، كا: محمد قاسم مدرس بن محمد صالح اصفهاني، تا: چهارشنبه ذيقعده 1034ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج، 275گ، 19 سطر، اندازه: 13/5×25 سم [ف مخ]
انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صالح بن علي بصيري (نصيري طالقاني)، تا: 1034ق؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 91گ، 20 سطر (6×16)، اندازه: 12/5×24/5 سم [ف: 2-120]
آغاز: معطوفا علي سيد انبيائه و يويده ما يوجده في بعضي النسخ؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جمال الدين محمد بن دوست محمد مسيبي خزاعي، تا: 1035ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ تملك: حسينعلي بن محمد صالح؛ مهر: «هذا من المهدي»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 358گ، 21-25 سطر (6×15)، اندازه: 13×24 سم [ف: 12-158]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق زيبا، كا: جمال الدين محمد پسر شيخ دوست محمد، تا: 4 جمادي الاول 1035ق؛ محشي؛ كاغذ: ترمه اصفهاني، نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 21-28 سطر (6/5×13-16)، اندازه: 13×24/5 سم [ف: 11-67]
قسمت اول «امور عامه» مي باشد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1036ق؛ مقابله شده؛ مهر: «عبده عبادالله»؛ واقف: حسن صدرزاده خويي، 1347 ش؛ جلد: سوخت، 24 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: - 101]
آغاز: برابر؛ انجام: فان شرب السمقونيا علة فاعلية عرضية لحصول البرودة مع انه علة معدة ذاتية لحصول البرودة
شرح مقصد اول، در امور عامه؛ خط: نستعليق، كا: علي بن حسين، تا: 1038ق؛ مصحح، محشي با امضاي «منه»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج زرشكي مذهب، 105گ، 30 سطر (7/5×18)، اندازه: 13×25 سم [ف: 13-314]
مبحث جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1038ق، جا: مشهد رضوي، در اطاق صحن خواجه علي بن حاج محمد هاشم مشهدي؛ محشي از اسفار، حاشيه قديم، ملا عبدالرزاق و جز اين ها؛ جلد: تيماج حنايي، 257گ، 21 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 1-368]
آغاز: برابر؛ انجام: لمولانا المحقق المدقق حمزه الجيلاني تمت خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 1045ق [رايانه]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول؛ انجام: برابر
مقصد ثالث، قسم الهيات به معني الاخص؛ خط: نسخ، كا: احمد اردبيلي، تا: 14 رمضان 1047ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: علي بن فضل الله حائري؛ جلد: تيماج قهوه اي، 20 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف: - 146]
بي ديباچه و تا پايان مبحث علل؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: ذيقعده 1047ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 149گ، 19 سطر (4×12)، اندازه: 10×19 سم [ف: 16-237]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: احمد بن يوسف شهر زوري، تا: صفر 1048ق، جا: آستارا؛ محشي؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 578ص، 25 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 10-1215]
الهيات؛ خط: نستعليق، كا: بديع الزمان بن مرتضي انصاري، تا: جمعه 24 جمادي الاول 1048ق؛ 93گ (1-93)، اندازه: 12×20 سم [ف: 3-37]
آغاز: بسمله، المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الاول في وجوده الموجود ان كان واجباً فهو... و الا استلزمه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علي بن علاء الدين لوحامي مازندراني سوركي، تا: 28 ربيع الاول 1048ق، جا: مدرسه الحانية؛ محشي با عناوين علامه حلي، احمدي، خوي فخرالدين، علي و نشان بلغ؛ مهر: «رب نجني، بمحمد و علي»؛ كاغذ: سپاهاني نخودي، جلد: تیماج قهوه ای، 86گ، 23 سطر (6×16/5)، اندازه: 14×26 سم [ف: 19-396]
آغاز: الاتحب قلة المعارفة و كثرتها فيلزم تساوي زمان؛ انجام: و ان تفعل مخصوص تمت اعراض التجويد بعون الله
خط: نستعليق شكسته، كا: استر آبادي، محمد امين بن محمد مؤمن، تا: 1051ق؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
ميانه هاي مقصد دوم كه در جوهر و عرض است؛ خط: نسخ، كا: محمد محسن بن محمد سعيد حسيني، تا: 15 ربيع الاول 1051ق؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1332]
آغاز: آغاز مقصد دوم: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر. بان المتحرك لايوصف بالحركة حال كونه في الجزء الاول لكنه يوصف بها في اول زمان حصوله في الجزء الثاني؛ انجام: برابر
شامل مقصد دوم (جواهر و اعراض) و مقصد سوم (الهيات) است؛ خط: شكسته نستعليق، كا: قوام الدين، تا: پنج شنبه 19 ربيع الاول 1054ق؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي با امضاي «م.ن» كه گويا ملاعلي نوري منظور است؛ جلد: مقوا، 186گ، 25 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: -123]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1054ق؛ همراه با متن تجريد در 13 برك؛ 166گ، 24 سطر، اندازه: 13×26 سم [ف: 1-139]
از مقصد سوم تا آخر؛ خط: نسخ، كا: طعمة بن عطاء الله، تا: جمعه 18 رمضان 1054ق؛ محشي؛ مهر: کتابخانه مجدالدين؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوا با مشمع آبي، 75گ (88-162)، 17 سطر (8/5×12/5)، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-736]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع؛ انجام: برابر
بخش آخر كتاب و در مبحث الهيات است؛ خط: نستعليق، كا: عبدالرشيد حسيني، تا: پنج شنبه 28 صفر 1054ق؛ واقف: شمس الدين جزايري؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج عنابي، 131گ، 11 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 11-189]
بي ديباچه و جواهر اعراض است؛ خط: نستعليق، كا: محمد مقيم شيرازي، تا: ربيع الاول 1054، جا: مدرسه آصفيه؛ محشي؛ مهر: محمد بن احمد؛ واقف: محمد وحيد خوركامي رشتي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 143گ، 23 سطر، قطع: وزيري [آستانه قم: - 130]
آغاز: بسمله، المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول؛ انجام: برابر
بخش الهيات؛ خط: نستعليق، كا: عقيل بن محمد رضا حسيني رازي عبدالعظيمي، تا: ربيع الثاني 1055ق؛ مصحح، محشي از ملاعبدالرزاق و ملاشمسا جيلاني؛ تملك: محمد رضا بن محمد رشيد نائيني در 1145ق در بلده طهران؛ مهر: «اذكر في الكتاب اسماعيل» (مربع)؛ وقف نامه به خط مرحوم فاضل جلو خاني فرزند ملا علي اكبر بن محمد مهدي بن اسد الله جلو خاني؛ 122ص (121-242)، 15 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 2-443]
آغاز: ... و العلية و المعلولية الفصل الاول في الوجود و العدم و تحديدهما بالثابت العين و المنفي العين او الذي يمکن ان يخبر عنه و بنقيضه اي لايمکن ان يخبر عنه او بغيرذلک مثل قولهم؛ انجام: برابر
جلد دوم؛ خط: تحريري، كا: محمد سعيد، تا: 1056ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ مهر: «عبده الراجي ابن الرضا احمد» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 326گ، 24 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف مخ]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض يتوقف علي وجود الجوهر فناسب ذلک ان يقدم؛ انجام: و قوله عليه السلام من ابتلي بشي من هذه القاذورات فليسترها يستر الله تم و ايضا قد علم من سيرته عليه السلام انه کان لايتجسس عن المنکرات بل يسترها و يکره اظهارها ثم انه فرض کفاية لافرض عين فاذا قام به قوم سقط عن الاخرين و اذا ظن کل طايفة انه لم يقم به الاخر اثم الکل بترکه
جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، كا: اسدالله ابن ظهير الدين علي دواني، تا: جمادي الاول 1057ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تيماج زرشکي، 266گ، 19 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف مخ- 3- 1169]
خط: نستعليق، كا: نصرالله بن عبدالكريم، تا: 1057ق؛ جز چند برگ اول كه نونويس است، حواشي دارد [چند نسخه- ف: - 325]
از مقصد ثاني تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، كا: محمود بن حاجي
هدايت اصفهاني، تا: شنبه 22 رمضان 1058ق؛ محشي با نشان «منه، م ن، خواجه خان، م ق، م ع ق، شرح علامه، شرح قديم، مواقف، سيف الملوك، ع ب سلمه الله»؛ تملك: ابن مرحوم حاج محمد رضي، حاج محمد امين؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 265گ، 18 سطر (6/5×18)، اندازه: 12/5×24/5 سم [ف: - 571]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: انه خير موفق و معين
از مقصد دوم به بعد را حاوي است؛ خط: نسخ، كا: منصور بن نورالدين هدايت كريجياني، تا: رجب 1058ق؛ واقف: قائم مقام، 211گ، 23 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 4-173]
مشتمل بر شش مقصد با حذف مقدمه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه 13 ذيحجه 1058ق؛ 616ص، 23 سطر (7×17)، اندازه: 15×26 سم [ف: 1-255]
بی ديباچه؛ خط: نستعليق، كا: ابراهيم بن ميرزا علي گسكري، تا: ذيقعده 1059ق، جا: رشت؛ تملك: مصطفي خوانساري؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 202گ، 16 سطر، قطع: وزيري [آستانه قم: - 131]
امور عامه؛ كا: محمد باقر بن احمد جيلاني، تا: 1059ق، جا: شيراز مدرسه قواميه؛ قطع: وزيري [ف: - 154]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1059ق؛ 117گ، 25 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 1-139]
الهيات؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1060ق [ف: - 63]
بخش الهيات كتاب؛ خط: نسخ خوب، كا: زين الدين بن صدر الدين (شيرازي)، تا: رمضان 1060ق؛ مصحح، محشي، خواندن و تصحيح كتاب را كاتب در همان سال در شيراز به پايان برده؛ تاريخ وقف: محرم 1088؛ جلد: تيماج مشكي، 142گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 4-172]
خط: نستعليق، كا: جمال بن علي اصطهباناتي، تا: 1062ق؛ داراي حواشي بسيار؛ 23 سطر، اندازه: 13×25/5 سم [ف: - 107]
آغاز و انجام: برابر
شامل ديباچه و مباحث الامور العامه، الجواهر و الاعراض و الالهيات مي باشد؛ خط: نستعليق، كا: محمد مشهور به نصيرالدين رضوي، تا: سه شنبه 3 ربيع الثاني 1062ق، جا: اصفهان؛ محشي از صدر المحقق و ديگران با رموز مختلف؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 258گ، 25 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 5-290]
از مقصد سوم؛ خط: نستعليق، كا: محمد قاسم بن امير جاني محمد اسياجي، تا: 1063ق؛ جلد: تيماج سرخ، 14 سطر، قطع: ربعي [چهار كتابخانه مشهد- ف: - 316]
خط: نسخ، كا: بهاء الدين، تا: 8 شوال 1063ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج زرشكي، 272گ، 22 سطر، اندازه: 15/5×24/5 سم [ف: 1-89]
آغاز: صعوبة الانفكاك الي الصاق الفاعل المختار لاالي عرض و احد قائم بكل منها يسمي تأليفا
خط: نسخ، بي كا، تا: 25 ربيع الثاني 1063ق، جا: مدرسه آقا حكيم؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد باقر جزي؛ جلد: تيماج مشكي، 270گ، 19 سطر، اندازه: 18×25/5 سم [محدث ارموی مخ: 2-875]
آغاز: بسمله، المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول... استدل علي وجوب الواجب تعالي بانه لا شك في وجود موجود فان كان واجبا ثبت المط؛ انجام: برابر
از مقصد سوم تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، كا: محمد قاسم بن امير حاجي محمد، تا: يك شنبه محرم 1063ق؛ محشي با رمز «جم»؛ تملك: محمد بن محمد تقي اصفهاني، رفيع الدين محمد حسيني؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج عنابي مذهب، 109گ، 14 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 5-399]
بخش جواهر و اعراض (المقصد الثاني)؛ خط: نستعليق، كا: نصير بن محمد محسن ابلوندي، تا: 1064ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 281گ، 25 سطر [ف: 1-154]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرقاسم مشهدي، تا: 1066ق، جا: قم؛ برحسب درخواست حاج حسين تنكابني، محشي از: «م س/ ص ر م ن/ م ك/ ع ذ ق/ ع/ ح»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 269گ، 22 سطر (6/5×16)، اندازه: 2/5×25 [ف: 14-19]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: برابر
مقصد دوم جواهر و اعراض و مقصد پنجم؛ خط: نستعليق شكسته، كا: زين الدين بن ملارحمت الله طبالوندان خشكبجاري، تا: 1064-1066ق؛ جلد: تيماج مشکي مذهب، 206گ، 20 سطر،
اندازه: 15×26 سم [ف: 5-2518]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: وجود معروض المتغيرات اولا عدمه الي الزمان لان معروض المتغيرات متقدم
خط: نسخ، بي كا، تا: 1067ق؛ مصحح؛ تملك: محمد تقي بن محمد طاهر الحكيم مورخ به 1105ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 242گ، 24 سطر (7×18/5)، اندازه: 13/5×26/5 سم [ف: 15-180]
آغاز: برابر؛ انجام: عله معده لحصول البرودة.
بخش امور عامه؛ خط: نستعليق، كا: مراد پسر خواجه محمد اورزماني، تا: 20 جمادي الاول 1067ق؛ واقف: شمس الدين جزايري؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 150گ، 21 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 11-187]
خط: نسخ، كا: محمد معصوم شريف، تا: منتصف شعبان 1067ق؛ محشي از شارح؛ تملك: سيد هاشم حسيني تهراني 1219 با مهر «عبده الراجي هاشم حسيني» (بيضی)، سيد محمد باقر «محمد باقر بن هادي حسيني» (بيضی)؛ مهر: «عبده مرتضي بن محمد مهدي حسيني 1179» (بيضی)؛ واقف: شهيد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 25 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: - 222]
از بحث جواهر و اعراض مي باشد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: شعبان 1067ق؛ مصحح، محشي، مجدول؛ تملك: علي قلي، محمد بن رضي الدين هروي؛ جلد: تيماج مشكي، 240گ، 19 سطر، اندازه: 17×30 سم [ف: 2-384]
آغاز: برابر؛ انجام: اما الكتاب فقوله تعالي و لا تجسسوا و قوله ان الذين يحبون ان تشيع الفاحشة.
خط: شكسته نستعليق ريز، كا: غياث الدين محمد خوانساري، تا: 1068ق؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با امضاي «م ن» - «ب ه-» - «جلال»؛ مهر: «العبد الصادق»، «محمد تقي»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، 376گ، 19-21 سطر (6/5×16)، اندازه: 14×25 سم [ف: 12-83]
خط: نسخ و نستعليق، كا: شكرالله بن مرشد تويسركاني، تا: محرم 1068ق؛ مصحح، محشي از خفري، م ن و ديگران؛ جلد: تيماج قهوه اي، 144گ، اندازه: 12×20 سم [ف: 32-317]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الاول في الجواهر؛ انجام: او غير ذلك غير مستقر من حيث هو كذلك و لفظ ان يفعل و ان ينفعل مخصوص بذلك
شامل بخش جواهر و اعراض است؛ خط: نستعليق، كا: خان محمد اردبيلي، تا: 2 رجب 1070ق؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 178گ، 20 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 33/1-27]
خط: نستعليق، كا: عبدالعظيم پسر عزيزالله پسر سعيدالله، تا: سه شنبه 15 شعبان 1070ق؛ با حاشيه هاي «جم» بي ديباچه؛ كاغذ: سپاهاني، 209گ، 23 سطر (7×16)، اندازه: 12×24 سم [ف: 17-523]
از آغاز تا اواخر مقصد سوم (الهيات)؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1070ق؛ محشي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 20 سطر، اندازه: 21×29/5 سم [ف: 10-1454]
آغاز: بسمله. [المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر] قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف (برگ 4)؛ انجام: تمت المقصد الثاني من الجواهر و الاعراض من شرح تجريد في السبت 17 رمضان 1071
خط: نسخ خوش، كا: محمد رضا بن مصطفي قلي كربلائي قلي خان، تا: 1071ق؛ محشي با نشانه اي ميرزاجان، م ن، 12، رضي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا رويه تيماج قهوه اي، مذهب، 308گ، 17 سطر (6/8×14)، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 17-103]
از مبحث جواهر و اعراض تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، كا: عطاءالله بن ملا عطاء الله، تا: سه شنبه 14 محرم 1072ق، جا: اصفهان؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، مذهب، 273گ، اندازه: 13×24 سم [ف: 1-344]
آغاز و انجام: برابر
فاقد خطبه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الثاني 1072ق؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مذهب، 329گ، 17 سطر (11×16)، اندازه: 19×25 سم [ف: 28-266]
بخش جواهر و اعراض تا پايان؛ خط: نسخ، كا: ميرزا محمد حسين حكيم، تا: 27 شعبان 1072ق؛ جلد: تيماج مشكي، 269گ، 17-23 سطر (9×17/5)، اندازه: 16×25 سم [ف: 3-828]
حواشي از مقصد دوم تا پايان؛ خط: نستعليق، كا: محمد معصوم بن ناصر الدين محمد سبزواري، تا: 20 رمضان 1072ق، جا: اصفهان؛ تاريخ وقف: 1235؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 176گ، 25 سطر (8×18)، اندازه: 22×24 سم [ف: 16-684]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: اسدالله بن حبيب الله بافقي، تا: 8 ربيع الثاني 1072ق، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ محشي از مير صدر الدين و
ديگران با رموز مختلف از جمله «جم»، «م د»، «م ن»، «منه» و «ج ن»؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 400گ، 21 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 5-282]
جواهر و اعراض و الهيات؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1072ق؛ محشي از «فخر، م ن»؛ قطع: وزيري [نشريه: 5-597]
«المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض» است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: نزديك به پايان صفر1073ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 22 سطر (7/5×16/5)، اندازه: 15×24/5 سم [نشریه: 3-188]
خط: نستعليق خوب، كا: محمد قاسم بن منوچهر، تا: جمادي الاول 1073ق؛ مصحح، محشي؛ چند بيت شعر فارسي از محمد صادق بن احمد و به خط وي؛ جلد: تيماج مشكي، 309گ، 23 سطر، اندازه: 13×25/5 سم [ف: 2-437]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد زمان بن يار علي، تا: 1073ق، جا: مدرسه خواجه محب؛ مصحح، محشي با امضاي م، ن س؛ مهر: «عبده ميرزا بابا»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج ترياكي، 270گ، 23 سطر (6/5×15/5)، اندازه: 12/5×24 سم [ف: 15-118]
خط: نستعليق، كا: محمد تقي بن محمد طاهر اصفهاني، تا: سه شنبه دهه آخر شعبان 1073ق؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ تملك: ميرزا محمد ابراهيم، عثمان افندي رحبي زاده؛ جلد: تيماج قرمز، 200گ، اندازه: 14×24/5 سم [اوراق عتيق: 1-186]
جواهر و اعراض تا آخر؛ كا: محمد علي، تا: 1074ق؛ قطع: خشتي [ف: - 154]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول؛ انجام: برابر
از آغاز مقصد ثالث (الهيات) تا پايان؛ خط: نستعليق، كا: محمد مهدي بن قاسم، تا: شنبه رمضان 1074ق؛ مصحح؛ تملک: محمد حسيني متخلص به خاك صدر صدوري؛ انتقالي از مدرسه آيت الله بروجردي شهر ري در ارديبهشت 1370؛ جلد: تيماج قهوه اي، 89گ، 19 سطر (6/5×17/5)، اندازه: 13×25 سم [ف: 20-40]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر. قدم مباحث الاعراض لان وجود العرض؛ انجام: برابر تنها از مقاصد ثاني جواهر و اعراض تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق ريز متوسط، كا: محمد مؤمن مازندراني فرزند محمد نوروز، تا: 15 رمضان 1075ق؛ در برگ 1 تفسيري براي واژه «مشاء» و تفسيرهايي براي نام برخي از حكما چون سقراط و ارسطو، مصحح، محشي با نشانه هاي «جوهر»، «م ن»، «حسيني»، «ق ح»، «منه»، «م س»، «منه رحمه الله» و «لمحرره»؛ كاغذ: نخودي، اصفهاني، جلد: ميشن نخودي، 250گ، 21 سطر (7×17)، اندازه: 13×25 سم [ف: 11-455]
از مقصد ثاني جواهر و اعراض تا پايان آن؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: محرم 1076ق؛ محشي با نشان «م ن، احمد، عبدالرزاق»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 141گ، 28 سطر (7×17/5)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: -571]
آغاز: نسخه: المقصد الثاني في الجواهر و الأعراض و فيه خمس فصول الأول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الأعراض لأن وجود العرض؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مير آقا مير رضوي قمي، تا: 1076ق؛ محشي به نقل از «شرح حكمة العين» و «جم» و شروح و حواشي ديگر بر تجريد؛ واقف: شهاب الدين مرعشي نجفي، 1338؛ جلد: تيماج قهوه اي، 212گ، 25 سطر، اندازه: 14×26/5 سم [ف: 1-317]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر فتناسب ذلک ان تقدم بيان احواله علي بيان احوال العرض؛ انجام: انه کان لايتجس عن المنکرات بل يسرها و يکره اظهارها ثم انه فرض کفاية لافرض عين مادام قام به قوم سقط عن الاخرين لان عرضه يحصل بذلک و... و الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي محمد و اله اجمعين
از مقصد دوم در جواهر و اعراض تا انتها؛ خط: نستعليق، كا: طهماسب قلي، تا: سلخ ذيقعده 1076ق؛ مصحح، محشي، يادداشت محمد رضا بن اسمعيل استر آبادي در 1246ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 230گ، 23 سطر، اندازه: 14×26 سم [ف مخ- 3-1168]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الفصل الاول في الجواهر. قدم مباحثها
از مقصد دوم در جواهر و اعراض تا آخر؛ خط: شكسته نستعليق خوش، كا: اسماعيل بن امام ويردي، تا: ذيحجه 1077ق؛ مصحح؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج مشکي، 189گ، 24 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 13×24 سم [ف: 1-276]
آغاز: و كذا النفي للعدم و اما الثاني فلان الامكان قد أخذ في كل من حدي الوجود و العدم
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني 1077ق؛ افتادگي: آغاز؛ 270گ، 27 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 3-680]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: محمد جلال بن محمد باقر بن كمال الدين طبيب قزويني، تا: 1077ق؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: مقوای، 571ص (72-642)، 25 سطر، اندازه: 13/5×25/5 سم [ف: 10-1565]
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد بن محمد حسين استر آبادي اشرفي، تا: 1078ق، جا: اصفهان مدرسه ملا عبدالله؛ امور عامه بي ديباچه، محشي با نشان «منه»؛ مهر: اسدالله؛ تملك: محمد بن عبدالرحيم خوراسكاني در جمادي الثاني 1165؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 160گ، 16 سطر (6×11/5)، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 16-450]
آغاز: يرتکز الکواکب فيها مختلفه بالقدر اذهي مساوية لمقاديره الکواکب المختلفة الاقدار المالية؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد سعيد، تا: نيمه ذيقعده 1078ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ واقف: ابوالحسن چرمه اي؛ جلد: تيماج قرمز، 205گ، 22 سطر، اندازه: 13×25 سم [كتابخانه هاي قائن: ف: - 100]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: وايضا الضوء اذا وقع في البيت من الکوة ثم سددناها دفعة واحدة يصير البيت مظلما... والاانعدم ايضا جسم والا لزم ان يکون...
المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ خط: ثلث، كا: عبدالله بن ميرزا علي، تا: سه شنبه 3 ذيحجه 1078ق؛ افتادگي: انجام؛ با علامت بلاغ؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 123گ، 16 سطر، اندازه: 16×26 سم [ف: 5-2520]
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن هاشم حسيني عميدي، تا: ذيحجه 1078ق؛ محشي؛ 946ص، قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: 1137]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: برابر
جلد دوم و تمام مباحث آن را دربردارد؛ خط: نستعليق، كا: عبدالرضا بن خليل كاظمي، تا: شنبه 17 جمادي الاول 1080ق؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 215گ، 27 سطر [ف: 1-154]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي؛ انجام: برابر
قصد ثاني تا آخر شرح؛ خط: نستعليق، كا: محمد باقر بن علي، تا: 1081ق؛ جلد: تيماج، 429گ، 14 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: 5-2518]
خط: نسخ، بي كا، تا: 19 ربيع الاول 1082ق؛ محشي با رمز «منه»؛ 345گ، 21 سطر (8×15/5)، اندازه: 15×23/5 سم [ف: 1-54]
آغاز: و هو المحل المقسوم بنفسه اي لا بذاك الحال
خط: نسخ، بي كا، تا: نيمه شعبان 1083ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با كاغذ ابري سبز، 46گ (1-46)، 16 سطر (7×12)، اندازه: 13×19 سم [ف: 3-866]
آغاز: برابر
فاقد ديباچه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: ذيحجه 1084ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 280گ، 23 سطر، اندازه: 15×26 سم [ف: 2-436]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره... استدل علي وجود الواجب تعالي بانه لا شك في وجود موجود فان كان واجباً ثبت المطلب؛ انجام: برابر
از مقصد سوم تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، كا: محمدرضا حسيني، تا: جمعه 16 صفر1084ق؛ 99گ، 17 سطر [ف: - 113]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول. الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود الغرض؛ انجام: برابر
مقصد اول را ندارد و از آغاز مقصد دوم است تا پايان شرح؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1085ق؛ محشي از شارح، عبدالغفور، خفري جمال الدين و فقراتي از حاشيه قديم، صحائف، شرح اشارات؛ كاغذ: اصفهانی شكري، جلد: تيماج قهوه ای، 522ص، 22 سطر، اندازه: 12/5×24/5 سم [ف: 7-148]
آغاز: برابر؛ انجام: فحينئذ ايضا يكون النظر في احوال العلل الغائية افضلها قد فرغت...
خط: نسخ، بي كا، تا: دوشنبه 17 جمادي الثاني؛ محشي با علامت «منه»، فهرست كتاب در پشت برگ عنوان چنين است: «امور عامه، شرح تجريد ملا علي قوشچي حاشيه ملا عبد الله يزدي... بر حاشيه قديم دواني، ايضا حاشيه بر مبحث تشكيك و حواشي ديگر...»، نسخه را محمد قاسم استرابادي در تاريخ 1085 مقابله نموده؛ اهدايی: سيد علي محمد وزيري؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج قرمز، 351گ، 20 سطر (7×17/5)، اندازه: 12/5×25 سم [ف: 2-664]
آغاز: اقتضاء الاستدارة كان الحيوان كرة واحدة فان منع فلم لايجوز ان يكون مع طبايع الاجسام ما يمنعها عن ذلك
خط: نسخ، بي كا، تا: 1 رجب 1085ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با امضاي «م ن»؛ مهر: «مسيب خاك قدم علي 1089» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 217گ، 20 سطر، اندازه: 19×24 سم [ف: - 242]
خط: نستعليق، كا: محمد غني بن حسين بافقي، تا: دوشنبه 20 شعبان 1085ق، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ مصحح، محشي؛ 391گ، 20 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 17-64]
شامل مقصد 2 و 3 مي باشد در جواهر و اعراض و الهيات است؛ خط: نستعليق، كا: محمد مهدي بن حسن رودباري، تا: 1084-1085ق؛ محشي با امضاء «كذا سمعت من الاستاد الذي قرأت عنده سلمه الله»، در آخر نسخه آمده «قد قوبل من اوله الي آخره فصحح مع كمال التدقيق الامازاغ عنه البصر بتاريخ شهر رجب الاصم من شهور سنه 1256 ه- ق»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 19 سطر (6/5×15)، اندازه: 12×23 سم [ف: 3-774]
آغاز: المقصد الخامس في الأعراض و تنحصر أجناسها العالية في تسعة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هادي بن محمد جعفر، تا: رجب 1086ق؛ مصحح، محشي به امضاي «م ن»؛ تملك: جعفر بن محمد ابراهيم سلامي حسيني احدي عريضي، محمد حسين در 1266، ميرزا محمد طهراني، فتح الله در 1231، محمد كاظم بن محمد بروجردي به تاريخ 1206ق؛ واقف: علي حايري مفسر؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 157گ، 19 سطر، اندازه: 15/5×19 سم [ف: 1-317]
کامل؛ خط: نسخ، كا: محمد معصوم بن محمد باقر، تا: پنج شنبه دهه اول رجب 1086ق؛ مصحح؛ تملك: عبدالرضا بن علي رضا؛ جلد: چرم زرد، 214گ، 20 سطر، اندازه: 16×26 سم [مؤيد: 2-217]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول: الاول في الجواهر
مقصد ثاني در جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 9 محرم 1087ق؛ در آخر نسخه دو صفحه در تحقيق «معرف با الف و لام» که از علي قلي خلخالي نقل شده؛ 176گ، 24-22 سطر، اندازه: اندازه: 13×25 سم [ف: 5-2519]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر والاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: برابر
از ابتداي مقصد دوم تا پايان کتاب؛ خط: نسخ، كا: نظام الدين بن محمد شفيع، تا: دوشنبه سلخ رمضان 1087ق؛ مصحح، محشي؛ واقف: ملا محمد بن ملا عبدالرزاق و سرکار محمد مهدي ميرزا، رجب 1388 و رمضان 1247؛ جلد: تيماج قهوه اي، 263گ، 24 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف مخ - 110]
از جواهر و اعراض تا آخر؛ خط: نسخ، كا: محمد صادق بن لطف علي بك، تا: 5 شوال 1088ق؛ محشي؛ مهر: محمد تقي بن محمد باقر شريف يزدي 1265؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 292گ، 25 سطر (6×16)، اندازه: 13×25 سم [ف: 16-363]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر والاعراض و فيه فصول، الاول في الجواهر، قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: برابر
از مقصد دوم تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن عبدالرزاق رضوي حسيني، تا: 1088ق؛ کاتب به سال 1108ق، مباحثه اين نسخه را به پايان رسانيده؛ مصحح، محشي با نشان «م ن، ف ح، ح ل، 12، ج ل» و غير آن؛ تملك: عبدالوهاب رضوي، عبدالحسين امين يا اميني به سال 1366؛ كاغذ: شرقي، 178گ (2-179)، 22 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 38-700]
آغاز: برابر؛ انجام: و لفظان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1088ق [رايانه]
مبحث الجواهر و الاعراض؛ كا: محمد اسماعيل بن محمد صالح حسيني، تا: 16 شوال 1089ق [دليل المخطوطات: 1-236]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1089ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با نشان «م خ» و جز آن و سه حاشيه با رقم «لمحرره محمد مهدي گلستانه اصفهاني»؛ 272گ، قطع: ربعي [چند نسخه- ف: - 20]
اعراض؛ خط: نستعليق، كا: كاظم بن ملا باقر فومني، تا: 1089ق [ف: - 63]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: رحمت بن حسن كوچغسهاني، تا: عيد غديرخم 1090ق؛ مهر: «رحمت بن الحسين» (بيضی)، «صراط علي حق نمسکه- محمد علي» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 270گ، اندازه: 13/5×20 سم [ف مخ- 3-1167]
كا: محمد اسماعيل بن محمد صالح حسيني حسني اعرجي سمناني، تا: اواسط جمادي الاول1090ق [دليل المخطوطات: 1-250]
انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: نوروز بن يحيي، تا: 1090ق؛ محشي؛ كاغذ: نخودي دولت آبادي، جلد: تيماج مشكي، 114گ، 15 سطر (6×13)، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 2-153]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الاول في الجواهر، قدم مباحثها؛ انجام: هو كذلك و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك
خط: نستعليق، كا: قدير بن ميرزايي عبدالعظيمي الاصل و المسكن، تا: 11 صفر 1090ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي از خواجه زاده، رومي، صدرالدين، عبدالرزاق، كنز، شرح مواقف، صحايف، ابوالحسن، م ن، ح ن، ص ح، ح م، م سلمه الله، م ه، ش و منه؛ اهدايی: واعظ تهراني؛ كاغذ: نخودي، جلد: چرم قهوه اي، 202گ، 20 سطر، اندازه: 13/5×22/5 سم [اوراق عتیق: 2-493]
خط: نسخ، كا: محمد امين بن عبدالوهاب، تا: دوشنبه 18 شوال 1091ق؛ 268گ، 23 سطر، اندازه: 16/5×24 سم [ف: -29]
از مقصد دوم در جواهر و اعراض تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، كا: محمد سياح، تا: ربيع الاول 1091ق؛ محشي با نشان «م ن، ج ل، شرح مواقف»؛ كاغذ: هندي، 21 سطر (7×17) [ف: - 778]
از مقصد ثاني در جواهر و اعراض تا پاپان آن ها؛ خط: نسخ، كا: محمد نبي قايني، تا: جمعه 4 ربيع الاول 1093ق، جا: عباسيه خراسان؛ محشي با نشان «شرح اصفهاني، م ن، ج، صدرالدين محمد، منه، جم، ره، م خ، ف د، ح س دام ظله، ح ن»؛ تملك: محمد بن محمد لاهيجي در 1237، ابوالحسن دشتي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز، 206گ، 22 سطر (9×16/5)، اندازه: 17×25 سم [ف: - 571]
آغاز: بسمله و به نستعين، في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الخ؛ انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ محشي با نشانه هاي «منه» و «م ن»؛ مهر: «محمد كاظم بن محمد باقر»، مهر وقف «محمد مهدي»؛ تملك: محمد مهدي 1093؛ واقف: محمد مهدي؛ جلد: مقوايي، 228گ، 19 سطر (9×14/5)، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 1-19]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول. الفصل الاول في الجواهر؛ انجام: برابر
جواهر و اعراض شرح تجريد الكلام؛ خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن حاجي قربانعلي المهتدي، تا: 1093ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج سبز، 203گ، 22 سطر (8×16)، اندازه: 15/5×24/5 سم [ف: 7-322]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، كا: قاسم بن خواجه خسرو لرستاني، تا: 1093ق؛ 227گ، 26 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 1-140]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول: الاول في الجواهر، قدم مباحثها علي مباحث الاعراض
جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 10 رمضان 1093ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با امضا «م ن»؛ 160گ، 23 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 5-2519]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الفصل الاول في وجوده... استدل علي وجود الواجب تعالي بانه لاشک في وجود موجود؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد فاضل بن محمد صالح كشميري، تا: يک شنبه 23 جمادي الثاني 1095ق، جا: اصفهان مدرسه جلاليه؛ مصحح، محشي با نشان «م ن»؛ تملک: محمد جعفر شريف اصفهاني؛ جلد: تيماج مشکي، 107گ، 19 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 5-2520]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول. فصل الاول في وجوده الوجودية؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: شنبه 26 رمضان 1099ق؛ مهر: «الراجي محمد بن حسين محمد»؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: ترمه اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 72گ، 19 سطر (8/5×14/5)، اندازه: 13×19 سم [ف: 2-757]
آغاز: بسمله، المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره؛ انجام: برابر
شرح مقصد سوم در اثبات صانع و صفات و آثار او؛ خط: نستعليق، كا: محمد شفيع بن علي، تا: 1099ق؛ مصحح، محشي از م د و جمال الدين؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، مذهب، 99گ، 18 سطر (5/5×13)، اندازه: 11×20/5 سم [ف: 15-206]
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 14 ربيع الاول 1099ق [مختصر ف: - 476]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 145گ، اندازه: 13×27/5 سم [ف: 3-55]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اندازه: 12/5×23 سم [ف: 3-55]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر
از مقصد دوم در جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي، با امضاي مقابله به تاريخ 1206ق؛ تملك: رفيع الحسيني با مهر «يا رفيع الدرجات» (بيضی)؛ جلد: تيماج زرشكي، 175گ، 22 سطر، اندازه: 17/3×25/7 سم [ف: 41-116]
نسخه ديباچه را ندارد و امور عامه است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج سرخ، 158گ، ابعاد متن: 6/5×15/5، اندازه: 12×22 سم [ف: 8-698]
الهيات؛ كا: محمد نصير بن محمد رضا جيلاني، تا: 1100ق؛ قطع: رقعي [ف: - 154]
جواهر و اعراض تا آخر؛ كا: محمد حسين بن حسنعلي، تا: 1100ق؛ قطع: وزيري [ف: - 154]
ديباچه است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (5/5×12)، اندازه: 11×28/5 سم [ف: 16-480]
از مقصد دوم است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 2-156]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ اندازه: 13×27/5 سم [نسخه پژوهی: 2-177]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر هر قدم مباحثها- عربي؛ انجام: برابر
از مقصد ثاني (جواهر اعراض) است تا پايان شرح؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي به نقل از محاكمات شوارق و با نشان هاي گوناگون؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 318ص، 26 سطر، اندازه: 18×26 سم [ف: 17-68]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 140گ، 22 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: -58]
آغاز: العلة يستلزم عمومية الصفة يعني عموم علة القدرة يستلزم؛ انجام: برابر
الهيات؛ خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 12؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تیماج عنابی، 68گ، 19 سطر (9/5×16)، اندازه: 17/5×23/5 سم [ف: 9-492]
آغاز: و الانصاف لا يتوقف علي امتياز سابق و الحاصل ان ذلك دور معية كما مرفي بحث التشخيص
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با عناوين «اشرف عفي عنه» و «لكاتبه عفي عنه»؛ 291گ، 20 سطر، اندازه: 12/5×25 سم [كتابخانه هاي قائن: ف: - 143]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي با نشان هاي «منه»، «م ك»، «خف»، «ح»، «حم»، «ملا نصر»، «ح م»، «ح ك»؛ تملك: ابراهيم حسين دامغاني 1159؛ كاغذ: اصفهاني، نخودي، جلد: تيماج مشكي، 182گ، 23 سطر (6/5×17)، اندازه: 12/5×23/5 سم [ف: 11-391]
آغاز: برابر؛ انجام: نفع الله به الطالبين و جعله ذخر اليوم الدين انه خير موفق و معين.
شامل مقصد دوم كه در جواهر و اعراض است؛ خط: نستعليق متوسط، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي؛ تملك: سيد محمد باقر موسوي»؛ واقف: بهرام بيك، 1302؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد مذهب، 184گ، 21-26 سطر (8×19)، اندازه: 15/5×27/5 سم [ف: 11-418]
آغاز: برابر؛ انجام: فان شرب اسقمونيا مثلا عله فاعليه عرضيه لحصول البروده مع انه عله معده ذاتيه لحصول البروده.
امور عامه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج يشمي، 239گ، 17 سطر (8×17)، اندازه: 17/5×26/5 سم [ف: 7-405]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: و لفظه «ان يفعل» و «ان ينفعل» مخصوص بذلك.
از مقصد ثاني در جواهر و اعراض تا «ان يفعل» و «ان ينفعل»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 12؛ محشي؛ كاغذ: اصفهاني و ترمه، جلد: تيماج مشكي، 197گ، 24 سطر (6×16/5)، اندازه: 12/5×25/5 سم [ف: 9-292]
آغاز: بسمله و به نستعين، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: كيف و غير ذلك غير مستقر من حيث هو كذلك و لفظ «ان ينفعل» و ان «يفعل» مخصوص بذلك.
مبحث جواهر و اعراض تجريد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 12؛ محشي؛ كاغذ: دولت آبادي، 175گ، 19 سطر (6/5×13)، اندازه: 14×21 سم [ف: 9-417]
آغاز: بسمله، المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره فيه فصول؛ انجام: برابر
از المقصد الثالث شرح تجريد در الهيات و «اثبات الصانع» تا آخر آن مقصد مي آيد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ مهر:
ناصر الدين شاه؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، 140گ، 14 سطر (5/5×13)، اندازه: 11/5×20 سم [ف: 7-104]
آغاز: برابر؛ انجام: الذوات عندهم ثابتة في الاول مستغنه عن الموثر مطلقا بل يلزم...
خط: شكسته نستعليق خوب، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن، 55گ (53پ-107پ)، اندازه: 12/8×22 سم [ف: 9-217]
آغاز: برابر؛ انجام: ناقص در مبحث قياس و الاخيران يفيدان الظن و تفاصيل هذه مذكور في غير هذا الفن... لا تاثير له اصلا و علم ان تفاصيل هذا الطريق (افتاده در پايان برگ 195) تا فصل پنجم مقصد دوم را دارد
داراي مقدمه در هفت صفحه و فهرستي در 7 صفحه؛ خط: نستعليق متوسط، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي با نشان: «لاري، منه، ح و»؛ كاغذ: ترمه نخودي، جلد: مقوا، رويه تيماج مذهب؛ 195گ، 23 سطر (7×13/5)، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 17-224]
آغاز: برابر؛ انجام: أثم الكل بتركه هذا آخر ما تيسر لنا من تجريد الكلام و الحمد لله بالتوفيق علي الاتمام... و لا نسبة في الخيرية بين فعلنا و فعله تعالي يعني أن النسبة... اذ لا معني لشكر العهد الغير علي فعل نفسه.
خط: نستعليق، كا: ابو طالب بن مولا بن اسماعيل قاري، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشي با امضاي «منه» و «م ن»؛ واقف: علي حميدي، 1338؛ جلد: تيماج مشكي، مذهب، 143گ، 24 سطر، اندازه: 18×31/5 سم [ف: 1-318]
آغاز: برابر؛ انجام: قال لن تراني ولكن أنظر الي الجبل فان استقر.
فاقد خطبه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با نشان «منه»، مطلبي در ابهر نامه برات از سالك همداني؛ واقف: هادي اسكويي حائري، شوال1372؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 136گ، 27 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 1-318]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي با رمز «منه»؛ 86گ، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 1-54]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها؛ انجام: و انما المقولة ما کان توجها الي غاية ما من وضع اوکيف او غير ذلک غير مستمر من حيث هو کک و لفظ ان يفعل و ان ينفعل مخصوص بذلک.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج سرخ، 168گ، 21 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 5-2518]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسين (پايان امور عامه)، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج قهوه اي، 373گ، 21 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: 5-2517]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قد... مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: و انما المقوله کان توجها الي غاية ما من وضع اوکيف او غير ذلک غير مستقر من حيث هو کذلک و لفظ ان ينفعل او ان ينفعل مخصوص بذلک.
جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ تملکي در تاريخ 1188؛ جلد: گالينگور، 183گ، 19 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 5-2518]
آغاز: و لايعم فلايلزم من کون الجسم المتحرک... اجاب بقوله بخلاف الطبيعة المختلفة المستلزمه في حال ما يعني ان الطبيعة مختلفة في الاجسام مستلزمة للحرکة؛ انجام: غير مستقر من حيث هو کذلک و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلک تمت بعون الله
مقصد اول در امور عامه و مقصد ثاني در جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 يا 12؛ افتادگي: آغاز و وسط؛ جلد: مقوا با روکش کاغذي، 88گ، 23 سطر، اندازه: 14×26 سم [ف: 5-2521]
آغاز: برابر؛ انجام: و اللطف واجب ليحصل الغرض به اللطف ما يقرب العبد الي الطاعة... و تقرير الجواب ان اللطف ليس معناه هو ما حصل الملطوف فيه عند حصوله بل اللطف کما ذکر...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مومن بن حاج علي اصغر قزويني در جمادي الاول 1120 فهرستي براي کتاب تنظيم و تحرير نموده؛ جلد: تيماج سرخ مذهب، 251گ، 21-24 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 5-2520]
آغاز: برابر؛ انجام: مع انه علة معدة ذاتيه بحصول البرودة
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 174گ، 17 سطر، اندازه: 11×21/5 سم [اوراق عتیق: 1-97]
آغاز: بسمله المقصد الثاني و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي
از اول مقصد دوم. در جواهر و اعراض، تا آخر؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 326گ، 21 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 13×26 سم [ف: 1-161]
شامل بخش جواهر و اعراض است تا اواخر؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ اصفهاني؛ جلد: تيماج
مشكي، 217گ، 22 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 15×23/5 سم [ف: 3-807]
آغاز: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نستعليق، كا: محمد بن حسين بن محمد رضا بن علاءالدين محمد مشهور به اسماعيل مازندراني، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي بعضاً با عناوين «نوري دام ظله» و «اسماعيل مازندراني»؛ 171گ (6پ-176پ)، 17 سطر، اندازه: 12×18 سم [محدث ارموي مخ: 2-876]
مقصد دوم در جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكی، 113گ، 35 سطر (6×18)، اندازه: 12×24 سم [ف: 16-666]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول خمسة الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: لآن اشتراكها في الشكل يستلزم اتحادها في الطبيعة كما ان اختلافها في المكان يستلزم...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 30گ (140پ-169)، 16 سطر، اندازه: 15×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-875]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: تمت هذه بعون الله و نصرته... اللهم اغفر لهما سنه 1101
خط: نستعليق، كا: طالقاني، هاشم بن حسين علي، تا: 1101ق [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: بالنسبته الي ما هو علة فاعلية عرضية له فان شرب السقمونيا علة فاعليه عرضيه لحصول البرودة مع انه علة معدة ذاتية لحصول البرودة تم.
امور عامه؛ خط: نستعليق، كا: محمد قاسم، تا: 1102ق؛ جلد: تيماج زرد، 77گ، 20 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 5-2522]
بخش جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: غره ذيحجه1102ق؛ مهر: «فوضت امري الي الله الأحد الصمد و انا ابن احمد التمامي الامامي محمد» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 125گ، 18 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 3-59]
مقصد دوم در جوهر و عرض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1103ق؛ قطع: وزيري [رشت و همدان: ف: - 1332]
مقصد اول در امور عامه؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حبيب گيلاني، تا: جمعه 15 رجب 1105ق، جا: اصفهان؛ قطع: بياض رقعي [رشت و همدان: ف: - 1332]
آغاز: التسلسل و الواسطة غير معقولة اشارة الي جواب؛ انجام: قد تم الفن الرابع المسمي بالفن الالهي من فنون تجريد الكلام علي يد العبد الاقل الجاني محمد علي مامقاني سنة 1105
مقصد سوم تا آخر مقصد ششم؛ خط: نستعليق، كا: محمد علي مامقاني، تا: 1105ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: سفيد، 206ص، 15 سطر، اندازه: 13/5×21 سم [فهرست عراقي: 1-348]
الهيات؛ خط: نستعليق، كا: محمد علي ممقاني، تا: 1105ق؛ 15 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-96]
بي كا، تا: 1105ق [در فهرست به خط مؤلف دانسته كه خطاي بين است] [نشريه: 7-515]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 6 رمضان 1106ق؛ به ضميمه حاشيه اي در اول در عرض و جوهر به فارسي با علامت «م.صالح مد ظله»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 18 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: - 99]
آغاز: كالصورة فالحال اعم مطلقا من العرض و بين الموضوع و العرض مبانية لان الموضوع؛ انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: جيلاني، محمود، تا: 1106ق؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ خط: نسخ، كا: علي اكبر بن محمد شريف همداني، تا: يك شنبه 16 شعبان 1108ق، جا: اصفهان مدرسه جده كوچك؛ 162گ، 20 سطر، اندازه: 17×26 سم [ف: 5-2519]
از اثبات صانع تا پايان؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محمود بن محمد صالح حسيني اردبيلي، تا: يك شنبه 7 ذيقعده 1109ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج زرد، 120گ، 11 سطر (6×10)، اندازه: 12×18 سم [ف: 13-3449]
آغاز: برابر؛ انجام: ذلك غير مستقر من حيث هو كذلك و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك.
فاقدخطبه، و شرح دو مقصد اول و دوم- در امور عامه و در جواهر و اعراض- است؛ خط: نستعليق، كا: محمد زمان بن محمد قاسم بن محمد طاهر، تا: 1110ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشي با نشان «منه»، در حواشي بيش تر اوراق اشعاري فارسي از شعرايي هم چون: ميرزا بديع، صائب، جامي، هاتف، طالب كليم، وحيد، ميرزا حسن، ملا شمسا دماوندي، فائضا، عليرضا تجلي، شاه عباس،
غني، خواجه شعيب، ميرزا جلال، ملا عبدالرحيم، واعظ نوشته شده؛ مهر: كاتب «... محمد زمان بن محمد قاسم» (بيضی)؛ كاغذ: اصفهاني حنايي و نخودي، جلد: تيماج سياه، 274گ، 19 سطر (7/5×18)، اندازه: 15×25 سم [ف: 16-176]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول، الفصل الاول في وجوده الموجودان كان واجبا... استدل علي وجود الواجب تعالي بانه لاشك في وجود موجود؛ انجام: برابر
از مقصد سوم تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1111ق؛ مصحح، محشي؛ مهر: «عبده الراجي محمد قاسم» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج مشكي، 72گ، 21 سطر (6/5×13)، اندازه: 12×19 سم [ف: 13-341]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم؛ انجام: لفظ ان يفعل و ان نفعل مخصوص بذلك.
قسمت جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، كا: محمد يوسف، تا: 1112ق؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: ميشن بادنجاني مذهب، 199گ، 17 سطر (7/5×15)، اندازه: 13/5×23 سم [ف: 7-283]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان
از اول مقصد دوم در جواهر و اعراض تا آخر؛ خط: نسخ، كا: محمد معصوم بن ملا عبدالله، تا: 25 شوال 1114ق؛ مجدول، مصحح، مقابله شده، محشي با امضاء «صدرالدين و غيره»؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: صيقلي، جلد: تيماج عنابي، 223گ، 22 سطر (10×16/5)، اندازه: 17/5×25/5 سم [ف: 1-215]
آغاز: برابر؛ انجام: لحصول البرودة مع انه علة ذاته لحصول البرودة. تمت مباحث الامور العامة.
از آغاز تا آخر امور عامه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1115ق، جا: مدرسه امامزاده؛ در آخر نسخه چهار برگ در مبحث «حكم»؛ جلد: تیماج سرخ، 20 سطر (5×15/5)، اندازه: 10/5×21/5 سم [ف: 4-2062]
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن محمد معصوم حسيني رضوي، تا: پنج شنبه 9 ربيع الثاني 1115ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشي؛ واقف: ملامهدي نراقي؛ جلد: تيماج مشكي، 304گ، 21 سطر، اندازه: 15×24/5 سم [ف: 19-234]
آغاز: اما بعد حمد واجب الوجود علي نعمائه و الصلوة علي سيد انبيائه؛ انجام: برابر
فاقد خطبه؛ خط: نستعليق، كا: محمد نعيم بن عرفي طالقاني، تا: 1112 و 1117ق؛ محشي؛ مهر: «العبد محمد نعيم»؛ واقف: محمد نعيم بن عرفي طالقاني؛ كاغذ: اصفهاني و فرنگي، جلد: مقوا با روكش چرم قرمز، 279گ، 17-21 سطر (11×15)، اندازه: 19×25 سم [ف: 12-86]
از المقصد الثاني است؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد باقر قريمي، تا: 12 ذيقعده 1116ق، جا: اصفهان مسجد شاه؛ محشي؛ واقف: محمد باقر بن گودرز، ربيع الاول 1119؛ كاغذ: سپاهاني، 202گ، 18 سطر (10×16)، اندازه: 19×25 سم [ف: 16-499]
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمعه 4 ربيع الاول 1117ق، گويا نوشته محمد بن نعيم بن عرفي طالقاني؛ بي ديباچه؛ تملك: نجف قلي بن محمد مؤمن در 1132 [نشريه: 7-182]
مقصد سوم در اثبات صانع است تا پايان آن؛ خط: نستعليق، كا: صنع الله بن شهر الله سمناني، تا: 28 ربيع الثاني 1119ق، جا: توس؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 81ص (44-124)، 16 سطر (6×12)، اندازه: 13×20 سم [ف: 8-222]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: و انما المقولة ماکان توجها الي غاية من وضع او کيف او غير ذلک غير مستقرة من حيث هو کذلک و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلک.
مقصد ثاني (جواهر و اعراض)؛ خط: نسخ، كا: محمد علي بن محمد تقي اصفهاني چيت ساز، تا: 1119ق؛ محشي؛ مهر: «بهاءالدين» (مربع)، «يا اباعبدالله ادرکني»، «عبده علي اکبر الحسيني»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 195گ، 17 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف مخ- - 93]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: اما المقوله ما کان توجها الي غاية من وضع او کيف او غير ذلک غير مستقر من حيث هو کذلک و لفظه ان ينفعل و ان يفعل
مخصوص بذلک.
جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: محرم 1120ق؛ مصحح؛ مهر: «ملک مير محمد» (مستطيل)، «الواثق بالله احمدي موسوي» (بيضی)؛ تاريخ وقف: 1229ق؛ جلد: تيماج مشکي، مذهب، 187گ، 24 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف مخ- 3-1168]
جواهر و اعراض تا آخر؛ كا: محمد امين بن محمد ابراهيم، تا:
1120ق؛ قطع: خشتی [ف: -154]
آغاز افتاده و مي رسد به مبحث قواي حيواني؛ خط: نسخ، كا: ابوالبركات بن محمد اسماعيل خادم، تا: پايان ربيع الثاني 1122ق؛ محشي از ملا ميرزا جان؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 192گ، 19 سطر، اندازه: 12/7×24/9 سم [ف: 1-283]
آغاز: بسمله، و به نستعين، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الخ؛ انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: از يك شنبه 10 محرم 1122ق؛ محشي؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوايي، 171گ، 22 سطر (9×10)، اندازه: 15×27 سم [ف: 1-315]
خط: نستعليق نازيبا، بي كا، تا: 1125ق؛ محشي به نقل از عبدالرزاق و آقا جمال و ديگران؛ 17 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: - 38]
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابراهيم بن محمد فصيح طبيب حسيني طبسي، تا: چهارشنبه 17 شوال 1127ق، جا: هرات، در هنگام استفاده از استادش ابراهيم بن محمد كاظم هروي؛ مصحح، محشي؛ مهر: «المتوكل علي الله عبده محمد كاظم» (بيضی)، «عبده محمد حسن بن احمد» (بيضی) به سال 1258، «محمد حسن بن احمد احسن الله حاله» (بيضی)؛ تملك: محمد شفيع بن محمد معصوم حسني بروجردي به سال 1040؛ جلد: مقوايي، 173گ، اندازه: 13/5×23/5 سم [محدث ارموی مخ: 2-874]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1128ق؛ مجدول، داراي كمند اندازي، محشي با امضاي «منه» و «ملا جلال» و «محمد رضا» و «م ن» و «م»؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 210گ، 25 سطر (13×21)، اندازه: 16×26 سم [ف: 12-130]
خط: نستعليق، كا: محمد حسين بن محمد محسن مشهور به تاج، تا: 1128ق؛ مصحح، محشي؛ مهر: «عبده الخاطي علي رضا» (بيضی)؛ واقف: شهر بانو و شرف نساء دختران اسماعيل ناطري، 1265ق؛ جلد: تيماج [ف: - 100]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول خمسة الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: من حيث هو کذلک و لفظة من أن ينفعل و أن يفعل مخصوص بذلک.
مقصد دوم در جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، كا: عبدالباقي بن عبدالغفار رضوي، تا: محرم 1131ق؛ مصحح، محشي؛ مهر: «عبدالباقي الرضوي» (بيضی)؛ جلد: تيماج، 213گ، 18 سطر، اندازه: 17×24/5 سم [محدث ارموی مخ: 2-875]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 10 ربيع الاول 1132ق؛ داراي سرلوح زرين، مجدول، مصحح، محشي؛ مهر: «محمد باقر العلوم» (مربع)؛ واقف: حسين فرشيد، 1335؛ جلد: تيماج سوخت، 363گ، 21 سطر، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 1-50]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 17
همان نسخه بالا [نشريه: 11-903]
اصفهان؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 13
همان نسخه بالا [نشريه: 4-476]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ تملك عبدالرضا بن عبدالله عاملي 1134؛ 260گ، 17 سطر، اندازه: 14×23 سم [ف: 1-140]
آغاز: برابر؛ انجام: لحصول البروده مع انه عله معده ذاتيه لحصول البروده.
فاقد خطبه، و فقط شرح مقصد اول- در امور عامه- موجود است؛ خط: نستعليق، كا: محمد صالح بن مرشد تويسركاني، تا: 1166ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه»، حاشيه اي با امضاي محسن بن حسيب حسيني؛ تملك: محمد باقر، ميرزا عبدالجواد؛ مهر: «ابوالقاسم...» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج عنابي، 158گ، 17 سطر (7×14)، اندازه: 13×20 سم [ف: 16-313]
فاقد ديباچه؛ خط: نستعليق، كا: محمد رضا بن كمال الدين، تا: 8 ذيقعده 1175ق؛ مصحح؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 129گ، 26 سطر (9×17)، اندازه: 13×21 سم [ف: 8-572]
جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: گويا1180ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سپاهاني، 19 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 131]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول... قدم مباحثها علي مباحث العرض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: و باعتباره يصدر عن الثابت متغير يريد ان يبين...
داراي مقصد دوم در جواهر و اعراض است و تا بخشي از فصل 5؛ خط: شكسته نستعليق، كا: ابوالحسن، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با نشان «منه، ع ر ق، خفري، مواقف، م ن» و غير آن؛ كاغذ: فرنگي، 72گ (33-104)، 19 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 34-672]
جواهر و اعراض است تا مبحث بصر؛ بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 81گ (38پ-118پ)، 11 سطر (8/5×15)، اندازه: 14×22 سم [ف: 9-884]
مقصد پنجم؛ خط: تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ 11گ (320پ-330ر)، 17 سطر، اندازه: 16×27/5 سم [مختصر ف: -476]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الاولي في الجواهر، قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض يتوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: و قد عرفت بما عرفت انفا من الفرق بين المكان و الجهة فساد قوله مقصودة بالحركة للحصول فيها و ان الصواب ان يقال وصولا اليها...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با نشان «م ن، لمحرره، ع ق، ملا عبدالرزاق»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 22گ (209پ-230پ)، 25 سطر (9/5×16/5)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 37-704]
آغاز: فهو عرض لمكان الصوره و يظهر من ذلك ان الجوهر ايضا يصدق علي المحل و الحال جزئيا كليا؛ انجام: فرويه الطول هي رويه الجوهر التي تركب الجسم منها فقد ثبت ان صحه الرويه...
خط: نسخ و نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصح، محشي؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج مذهب، 154گ، 18-22 سطر (10/5×16/5-19)، اندازه: 19×24/5 سم [ف: 17-256]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اندازه: 16/5×24/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق ريز، بي كا، تا: محتملاً قرن 13؛ كاغذ: دولت آبادي و فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 413گ، 20 سطر (6/5×12)، اندازه: 10×17 سم [ف: 9-264]
از آغاز مقصد اول تا اواخر همين مقصد: قسمة الوجود الي الواجب و الممكن؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي با نشانه «منه رحمه الله، جمال الدين محمود، ع ظم رحمه الله»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 86گ (1پ-86پ)، 15 سطر (7×13/5)، اندازه: 14×20 سم [ف: 229]
از ابتداي مبحث جوهر و عرض مي باشد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 284گ، 21 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 15/5×26/5 سم [ف: 1-54]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 210گ، 16 سطر، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: -45]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي؛ تملك: يوسف بروجردي با مهر «افوض امري الي الله يوسف» (مربع)؛ جلد: تيماج مشكي، 139گ، اندازه: 18×27/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-875]
آغاز: بسمله، المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته؛ انجام: كما هو الي الذايقه فان المريض اذا
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج مشكي، 36گ، اندازه: 14×25 سم [ف: 16-149]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول. الاول في الجواهر؛ انجام: برابر
از آغاز مقصد ثاني است تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ قرن 13؛ محشي؛ واقف: ملاموسي گيلاني، قرن 13؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهوه اي، 234گ، 21 سطر، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 1-145]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول خمسه اربعة منها في الجواهر؛ انجام: و الي بطلان کلام المصنف و الاشاره الي ما شار اليه هناک اشار ههنا بقوله و النفساني غير معقول
مقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشکي، 371گ، 22 سطر، اندازه: 18×30 سم [اوراق عتيق: 1-123]
انجام: منکم أحد يدعون الي الخير ويأمرون بالمعروف و ينهون عن المنکر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشکي، 315گ، 19 سطر، اندازه: 11/5×22/5 سم [ف مخ- 109]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول خمسة اربعة منها في الجواهر و الخامس في الاعراض و وجه تقديم مباحث الجواهر؛ انجام: في ان الحرکة موجودة في الخارج اعلم ان لفظ الحرکة بحسب المفهوم... بل هو في حد متوسط بحيث ليس يوجد في وقت و لافي ان من الإنات التي يقع في مدة.
مقصد ثاني در جواهر و اعراض است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوايی، 109گ، 28 سطر، اندازه: 14×26 سم [ف: 5-2520]
آغاز: بسمله و به نستعين، المقصد الثاني في الجواهر؛ انجام: بعد ملاحظه اظراف علي
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و حدوث العالم يستلزم حدوثه يعني اذا ثبت ان...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11-13؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ تملك: چاند بن حسام الدين، محمد كاظمي، علي بن رستم بن اثيرالدين گيلاني معروف به فومني؛ جلد: تيماج قهوه اي، 288گ، اندازه: 15×23/3 سم [ف: 41-214]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول. الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض مسبوق علي وجود الجوهر؛ انجام: من هذه القوي اذا لا حارس هناك من الحواس فتكثر مصادماتها المؤدية الي الاختلال. الفصل الخامس في الاعراض
از فصل اول تا ابتداي فصل پنجم از مقصد ثاني است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با امضاهاي: «م ل، س، س م س، س سره، حم، عط، اصفهاني، صدرالدين، م ن، منه، عبدالغفار رحمة الله، دم»؛ تملك: محمد حسيني متخلص به خاك صدر الصدوري؛ انتقالي از مدرسه آيت الله بروجردي شهر ري در ارديبهشت 1370؛ جلد: تيماج قهوه اي، 86گ، 23 سطر (7×17)، اندازه: 13/5×25 سم [ف: 20-38]
آغاز: بسمله؛ المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول: الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجواهر
مقصد ثاني و ثالث؛ خط: نستعليق، كا: محمد حسين بن محمد علي (مقصد ثانی)، تا: 7 ربيع الثاني 1202ق؛ تملک: محمد رضا بن محمد سعيد، محمد تقي بن محمد حسين؛ 208گ، 25 و 24 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 5-2519]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان؛ انجام: الي غايه من وضع او كيف او غير ذلك غير مستفرض من حيث هو كذلك و لفظه ان ينفعل و اين يفعل مخصوص تلك...
خط: نسخ، بي كا، تا: 1202ق؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ كاغذ: اصفهاني نخودي و فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 167گ، 21-27 سطر (7-7/5×15/5-16/5)، اندازه: 15×25/5 سم [ف: 18-301]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، كا: هاشم بن سيد محمد تولمي گيلاني، تا: 1203ق؛ 300گ، 17 سطر، اندازه: 10×20 سم [ف: 1-140]
مقصد دوم، جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، كا: محمد تقي عبدالرحيم بحريني، تا: 1205ق، جا: تهران مدرسه عبداله خان؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: ساغري يشمي، 376ص، 21 سطر (7×17)، اندازه: 13×26 سم [ف: 1-255]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: برابر
از مقصد دوم در جواهر و اعراض تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1211ق؛ واقف: محمد نعيم، غره ذيقعده 1274ق؛ جلد: تيماج مشكي، 175گ، 24 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 13×23/5 سم [ف: -225]
آغاز: وقع الخارج ظرفاً لنفسه کالوجود في مثالنا فلاجزم بکونه موجوداً من الموجودات فان عاقلاً لايشک في ان زيداً موجود في الخارج؛ انجام: ان بعض العلل الفاعلية العرضية يکون علة معدة ذاتية بالنسبة الي ماهي علة فاعلية عرضية له فان الشرب السقمونيا علة فاعلية لحصول البرودة و علة معدة ذاتية ايضا الحمدلله... و السلام علي اشرف المخلوقين محمد و آله الطاهرين
امور عامه؛ خط: نستعليق شكسته، كا: علي بن حسين بروجردي، تا: جمعه 3 ذيقعده 1212ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: مقواي سفيد، 153گ، 20 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2521]
آغاز: المطلق كما وقع في عبارة الامام لان تعريف الجوهر هو الموجود لافي موضوع و مفتاح... كانت لا في موضوع و ليس للمواجب ماهية و وجود زائد عليها
خط: نسخ، كا: محمد جعفر ايلايي، تا: جمعه 7 محرم 1213ق، جا: سمنان؛ افتادگي: آغاز؛ 125گ، 20-18 سطر، اندازه: 13×18 سم [ف: -242]
آغاز و انجام: برابر
كا: علي محمد بن قربان علي، تا: پنج شنبه 27 جمادي الثاني 1213ق؛ مصحح، با بلاغ سماع، محشي با نشان هاي «منه، شرح علامه، شرح طوالع، شرح مواقف، عبدالغفار، محمد خوانساري، محي الدين و جز آن»؛ 333گ، 22-15 سطر (7×15 و 8×18)، اندازه: 15/5×26 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق خوش، كا: محمد مهدي تبريزي (بخش نونويس)، تا: سه شنبه 17 ربيع الاول 1219ق؛ مصحح، دوبار مقابله شده، با نشاني «بلغ و بلغ ثانياً»، محشي با نشان هاي «منه، ع، مستدرك... »؛ كاغذ: شرقي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 117گ، 23 سطر (10/5×17/5)، اندازه: 18×25 سم [ف: 40/2-255]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الفصل الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض موقوف علي وجود الجوهر؛ انجام: قال الشيخ انما اوثر لفظ ان يفعل و ان ينفعل علي الفعل و الانفعال... و لفظ ان يفعل و ان ينفعل مخصوص بذلک تمت هذه الرسالة.
المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر
استرآبادي، تا: 1220ق؛ مصحح، محشي از «ملا عبدالرزاق لاهيجي» و «حم»؛ جلد: تيماج مشکي، 168گ، 22 سطر، اندازه: 16×26 سم [ف مخ]
مباحث جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، كا: ابراهيم بن بهادر ملقب به آقا بابا كجوري پنچكرستاقي ايلواشمي، تا: 1222ق؛ واقف: زهرا بانو دختر ملا ابراهيم، جلد: تيماج قهوه اي، 145گ، 21 سطر، اندازه: 14×27 سم [ف: - 100]
از مقصد دوم تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: رمضان 1225ق و غره ربيع الاول 1227ق؛ مصحح، يادداشت تصحيح از عبدالله زنوزي تبريزي كه ميرزا احمد مازندراني به سال 1227 كتاب را نزد وي خوانده، با يادداشت فارسي در تشكيك و اهداي كتاب از صدرالاسلام اصفهاني به سال 1346 و يادداشتي به نقل از كنز العرفان، با چند يادداشت متفرقه فلسفي و كلامي و تاريخ ورود محمد نصير هزار جريبي به اصفهان در سال 1189؛ جلد: تيماج قهوه اي، 198گ، اندازه: 21×30 سم [ف: 1-43]
اصفهان؛ شهرداري اصفهان؛ شماره نسخه: 12
همان نسخه بالا [نشريه: 5-309]
فقط بحث جواهر؛ خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه از ربيع الثاني 1225ق؛ مصحح، محشي با عناوين «مير أبوالفتح»، «س ن عفي عنه»، «م ن»، «صدر الدين»، «فخر الدين»، «لمحرره ف د عفي عنه»، «كذا افيد من الاستاد مد ظله»، با علامت بلاغ؛ تملك: ملا محمد ابراهيم؛ مهر: «رحيم بن ابراهيم» (بيضی)، «و ما محمد الا رسول» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 71گ، 21 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: 2-88]
آغاز: احواله علي بيان احوال العرض و منهم من قدم مباحث الاعراض نظرا الي انه قد يستدل باحوال بعض الاعراض علي احوال الجواهر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه جمادي الاول 1225ق؛ افتادگي: آغاز؛ 252گ، اندازه: 15×20/5 سم [ف: - 27]
از آغاز مقصد دوم تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ اوراق پاياني به خطي ديگر در چهارشنبه 3 جمادي الاول 1225 بازنويسي شده؛ 193گ، 20 سطر، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 1-89]
جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1 ربيع الاول 1227ق؛ كاغذ: فرنگي [نشريه: 11-903]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه؛ انجام: ان يفعل مخصوص بذلك حرره العبد المذنب سنه 1228
خط: نسخ، كا: استرآبادي محمد صالح، تا: 1228ق [رايانه]
آغاز: بسمله؛ المقصد الاولي في الجواهر و الاعراض و فيه فصول: الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض
مقصد ثاني و ثالث؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد هاشم ابن مير طاهر الرضوي (مقصد ثالث)، تا: رمضان 1229ق؛ 177گ، 19-24 سطر، اندازه: 15×26 سم [ف: 5-2519]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الاول في الجواهر الخ؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مقصود بن ميرزا معصوم جيلاني، تا: 1231ق؛ محشي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج ترياكي، 254گ، 22 سطر (8×18)، اندازه: 14×25/5 سم [ف: 2-654]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي؛ يادداشتی به خط معصوم بن محمد علي حسيني در 1241؛ صورت وقف كتاب بر فرزندان در 1232ق به توقيع عبدالكريم تنكابني؛ صورت عاريه كتاب به اسم مسعود بن عبدالله حسيني ساكن تهران؛ تملك: علي بن مقصود؛ 370گ، 21 سطر، اندازه: 12×21/5 سم [مؤيد: 2-72]
آغاز: المقصد الثاني، الجواهر و الاعراض و فيه فصول: الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر
از ابتداي مقصد ثاني است؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: مير حسين بن محمد علي زنجاني، تا: شعبان 1233ق؛ جلد: تيماج سياه، 250گ [ف: 1-152]
آغاز: برابر؛ انجام: و الايمان في اللغة هو التصديق مطلقا قال الله تعالي حكايته عن اخوة يوسف و ما كنت بمومن لنا اي مصدق فيما هديناك به.
بخش امور عامه؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: مير حسين بن محمد علي زنجاني، تا: شعبان 1233ق؛ افتادگي: انجام؛ واقف: حاج عباس، رجب 1292ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 220گ، 21 سطر [ف: 1-153]
آغاز: و ذهب ارسطو من تابعه الي ان ذلك الجوهر المتصل حال في جوهر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد علي بن يوسف، تا: 9 رجب 1233ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با نشان «م ن» ؛ جلد: گالينگور قرمز، 279گ، 19 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: 32-293]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض. و فيه فصول. الاول في الجواهر. قدم مباحثها علي مباحث الاعراض، لان وجود
العرض متوقف علي وجود الجوهر، فناسب ذلك ان يقدم بيان احواله علي؛ انجام: او كيف، او غير ذلك مستقر من حيث هو كذالك، و لقط ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك. تمت...
تنها دو مقصد 2 و 3 از شش مقصد را دارد؛ خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: 1233ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 214گ، 15 سطر (9×15/5)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 2-149]
انجام: و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك
مقصد ثاني، جواهر و اعراض؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: اسدالله بن مؤمن حسني (مشهور به بهجت طبرسي ساروي)، تا: صفر 1234ق؛ محشي از ملا حمزه لاهيجي؛ جلد: تيماج، 178گ، 19 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: -243]
قم؛ حافظيان، ابوالفضل؛ شماره نسخه: 24
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر
همان نسخه بالا؛ مصحح، محشي از «عبدالرزاق» و «لمحرره» غير او دارد، در آغاز نسخه قطعه اي از حاشيه تجريد ملا حمزه لاهيجي در بحث جوهر و عرض درج شده [ف مخ]
آغاز: برابر
تا اول المقصد الثاني ادامه دارد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ واقف: حاجي ميرزا هدايت الله، ربيع الاول 1234ق؛ جلد: گالينگور آبي، 298گ، 15 سطر [ف: 1-153]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض
از اول تا آخر المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ خط: شكسته، كا: سيد احمد بن سيد محمد موسوي بحريني استر آبادي المسكن، تا: پنج شنبه غره جمادي الثاني 1235ق، جا: مدرسه مفيديه؛ 203گ، 17 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 5-2519]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض يتوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: لانهما قد يقالان للحاصل بعد انقطاع الحرکة و المقولة ما کان توجها الي غاية من وضع او کيف او غير ذلک غير مستقر من حيث هو کذلک و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوصة بذلک.
مقصد ثاني جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، كا: علي اكبر بن حسين خان الجيلان درويشانبر، تا: 3 جمادي الثاني 1236ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 252گ، 19 سطر، اندازه: 14×26 سم [ف مخ- 3-1169]
از مقصد دوم تا آخر؛ خط: نسخ، كا: علي محمد حسني، تا: سه شنبه ربيع الاول 1237ق [نشريه: 11-245]
با ديباچه ناقص؛ خط: نستعليق، كا: آقا خان بن حسين عرب عمراني، تا: چهارشنبه 25 جمادي الثاني 1238ق، جا: كابل؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 240گ، ابعاد متن: 8×16/5، اندازه: 15/5× سم [ف: 16-724]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الفصل الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض؛ انجام: او غير ذالك غير مستقيم من حيث هو كذالك و لفظ ان لنفعل و ان يفعل مخصوص بذالك تمة الكتاب
خط: نستعليق، كا: (نام كاتب را سترده اند) ... رشتي الاصل، تا: دوشنبه 18 رجب 1238ق؛ مصحح، محشي از: ملا عبدالرزاق، شيخ الاسلام، مواقف، ملاميرزا جان، سيد قدس سره، حاشيه كبير، صدرالدين، شرح اصفهاني، شرح مفتاح و بعضي با رمز: «عط رحمه الله، منه رحمه الله، ص»؛ اهدايی: حاج شيخ حسين امامي؛ كاغذ: كرم، جلد: تيماج قهوه اي، 180گ، 18 سطر، اندازه: 17/5×29/5 سم [دو كتابخانه اراک: -64]
كا: زين العابدين، تا: 1239ق؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ 256گ، اندازه: 15×25/5 سم [رايانه]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الفصل الاول في وجوده الموجود ان کان واجباً فهو المطلوب و الا استلزمه لاستحالة الدور و التسلسل استدل علي وجود الواجب؛ انجام: برابر
المقصد الثالث تا آخر کتاب؛ خط: نستعليق، كا: شفيع بن مشهدي مجيد دابويي، تا: 1239ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 130گ، 15 سطر، اندازه: 11/5×21/5 سم [ف مخ]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها؛ انجام: ان يفعل و ان ينفعل مخصوص بذلك.
مباحث جواهر و اعراض؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: نصير بن زين العابدين لاهجاني، تا: 9 رمضان 1239ق؛ محشي؛ ضميمه: گفتاري در 38 سطر از ملا حمزه گيلاني تعليق و حاشيه بر اين جمله از عبارت تجريد: «الجوهرية و العرضية من ثواني المعقولات»؛ واقف: مرتضي مدرس چهاردهي، دي 1327؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 189گ، 17 سطر، اندازه: 18×28 سم [ف: 11-187]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول. الفصل الاول في الجواهر؛ انجام: مستقر من حيث هو كذلك و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك. تمت. قد وقع الفراغ...
و احسن اليها و اليه.
خط: شكسته نستعليق، كا: نصرالله بن ابوطالب شاندشتي موسوي لاريجاني، تا: صفر 1241ق؛ محشي؛ واقف: مرتضي قليخان نائيني طباطبائي، شوال 1340؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج دارچيني، 137گ، 21 سطر، اندازه: 15×26 سم [ف: 1-143]
آغاز: اليه في تشخصه و هو باطل لانه خلاف الواقع تامل؛ انجام: و اما كونه بالعكس اعني كونه قائماً بذاته في الوجود الظلي و قائما بالموضوع في الوجود الاصلي مما لامجال ان يرتاب في استحالته، تمت... في شهر رمضان المبارك 1243
خط: نستعليق، بي كا، تا: رمضان 1243ق؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ واقف: محمد حسين طباطبائي بروجردي، 12 ذيحجه 1369؛ كاغذ: آبي، جلد: ميشن مشكي، 174ص، 20 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [فهرست عراقی: 1-346]
جلد دوم؛ خط: نستعليق كهن، كا: محمد علي كل بابا نوري، تا: رمضان 1244ق؛ افتادگي: آغاز؛ قسمت كوتاه اول كهن و عتيق و حدود قرن 9 قمري تعلق دارد، محشي؛ 165گ، 20 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف: -100]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر والاعراض و فيه فصول الاول في الجوهر قدم مباحثها؛ انجام: او کيف او غير ذلک... و لفظه ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلک تم الکتاب.
ج 2؛ خط: نسخ، كا: صادق بن محمد حسين قمي، تا: 1244ق؛ محشي از صادق قمي و «منه»؛ جلد: تيماج مشکي، 194گ، 19 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 5-2518]
آغاز: ... المتالهين، نصيرالحق و الملة و الدين محمد بن محمد الطوسي قدس الله تعالي تعالي نفسه... آغاز شرح: بسمله، اما بع دحمد واجب الوجود علي تعمانه و الصلوة علي سيد انبيائه؛ انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با رمز 12، م ن، م، س، 5 ؛ يادداشتي از مالك به تاريخ 14 شعبان 1245ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج اناري مذهب، 339گ، 21 سطر (8×12)، اندازه: 12/5×17/5 سم [رایانه]
آغاز: الثاني من وجوه استدلال الامام علي بداهة تصور الوجود و هو ناقص علي من يعترف بان الوجود متصور؛ انجام: فان شرب السقموينا علة فاعلية عرضية لحصول البرودة و علة ذاتيه ايضاً قد فرغت..
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1245ق، جلد: تيماج مشکي، 158گ، 23 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [اوراق عتيق: 1-137]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول خمسة الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: من حيث هو کذلک و لفظة من أن ينفعل و أن يفعل مخصوص بذلک».
از مقصد ثاني تا پايان بحث جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، كا: احمد ساكن قاضي محله سلمان، تا: 18 شوال 1245ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشکي، 193گ، 19 سطر، اندازه: 17×25/5 سم [محدث ارموی مخ: 2-874]
آغاز: اي لايحتاج في ذاته و فعله الي الماده و هو العقل؛ انجام: برابر
شرح مقصد دوم در جواهر و اعراض و مقصد سوم در اثبات صانع؛ خط: نستعليق، كا: محمد سعيد بن مير ابوطالب جيلاني اشتري، تا: 1245ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي از ملا ميرزا جان باغنوي، جلال الدين دواني؛ كاغذ: اصفهاني نخودي و فرنگي شكري، جلد: تيماج يشمي، 403گ، 19 سطر (6×17/5)، اندازه: 13×25 سم [ف: 15-265]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه الاصول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض...
مبحث جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق نازيبا، بي كا، تا: 1245ق؛ مهر: «عبده الراجي الخاطي محمد» (بيضی)؛ جلد: تيماج، 125گ، 19 سطر، اندازه: 15×27 سم [ف: -99]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض يتوقف؛ انجام: برابر
از آغاز مقصد دوم تا آخر كتاب؛ خط: نسخ، كا: محمد صادق بن حاجي ملا اسماعيل دنگلاني، تا: 1248ق، جا: بار فروش، مدرسه صدرالاعظم؛ محشي با رمز «ملا ميرزا جان ره، عبدالرزاق»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 239گ، 19 سطر (9/5×18)، اندازه: 17×27 سم [ف: 2-18]
جلد دوم؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1249ق؛ محشي از سيد احمد تنكابني؛ 20 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-27]
بخش «جواهر و اعراض»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ واقف: ملا غلامعلي، 1250؛ جلد: تيماج مشكي، 129گ، 24 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: - 103]
از اول مقصد دوم، في الجواهر و الاعراض، تا اول مقصد سوم في اثبات الصانع را دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1250ق؛ محشي از کاتب نسخه و آقا جمال و صدر و م ن و شرح قديم و...؛ مهر:
حاج سيد سعيد؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: گالينگور مشکي، 205گ، 19 سطر (6×17/5)، اندازه: 12/5×24/5 سم [ف: 1-250]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض يتوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: واجيب عن الاول بان تکليف الکافر في الحال بايقاع الايمان في ثاني الحال
از مقصد ثاني؛ خط: نستعليق، كا: صدرالدين محمد شريف بن مدد علي محمد بن شريف عربي استر آبادي، تا: غره جمادي الثاني1250ق؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي از شرح مواقف و ميرزا جان و...، با خط خوردگي؛ جلد: تيماج مشکي، 152گ، 17 سطر، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف مخ- 1-282]
مقصد ثاني، جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، كا: اسمعيل بن حسين رشتي، تا: 1253ق؛ 438ص، 19 سطر (8×15)، اندازه: 14×25 سم [ف: 1-256]
بحث جواهر و اعراض تا پايان كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 11 شعبان 1255ق؛ اهدايی: آية الله صادقي؛ 215گ، 16 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 3-608]
آغاز: الفصل الثاني في المهيات و لواحقها من الوحدة و الکثرة و الکلية و الجزئية و نظائرها و هذا الفصل يشتمل علي مقدمة و مسائل اما المقدمة ففي اشتقاق لفظ المهية و تعريفها؛ انجام: فان شرب السقمونيا علة فاعلية عرضية لحصول البرودة و علة معدة ذانية له ايضاً المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض تمت
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1256ق؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 110گ، 20 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: 5-2517]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الفصل الاول في وجوده الموجود؛ انجام: برابر
از ابتداي مقصد ثالث؛ خط: نستعليق، كا: ميرزا بابا بن ملا حسينعلي تويه درواري، تا: 23 شوال 1256ق؛ مصحح، محشي؛ 58گ، اندازه: 15×28 سم [ف مخ- 109]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الاول في الجواهر قد مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقفة علي وجود الجوهر...
از ابتداي مقصد ثاني را دربردارد؛ بي كا، تا: 1257ق، جلد: تيماج، اندازه: 15×21 سم [ف: - 317]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر؛ انجام: برابر
مقصد ثاني تا آخر شرح؛ خط: نسخ، كا: محمود بن داود بن شريف اوراماني اسفند آبادي، تا: ربيع الثاني 1258ق؛ جلد: تيماج مشکي، 128گ، 28-29 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 5-2518]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول ثلثة الاول في الجواهر، قدم مباحثها علي المباحث الاعراض
خط: نستعليق، كا: عبدالله علياوي، تا: رمضان 1259ق؛ مصحح، محشي؛ اهدايی: آقاي حائري زاده؛ جلد: تيماج عسلي، مذهب، 230گ، اندازه: 14/5×27 سم [ف: 32-166]
خط: نسخ، كا: جعفر بن محمد حسين كاشاني، تا: ذيقعده 1206 يا 1260ق؛ ميانه چندين برگ است به نستعليق كهن تر از سده 11؛ قطع: وزيري [نشريه: 7-35]
از مقصد دوم در جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، كا: محمد رضي بن نورالله نوري، تا: شوال 1260 تا سه شنبه 3 ربيع الاول 1261ق؛ تملك: ابوالقاسم بن محمد زمان در 1328 در تهران، علي بن محمد نوري شريف رضوي در 1261؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 122گ، 25 سطر، قطع: رحلي [آستانه قم: - 131]
آغاز: بسمله و به نستعين، المقصد الثاني، الله ولي التوفيق في الجواهر؛ انجام: و برابر
خط: نسخ، كا: محمد يوسف بن ملا باقر، تا: 1264ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، تيماج مشكي، مذهب، 276گ، 15 سطر (9×13/5)، اندازه: 15×22 سم [ف: 10-330]
خط: نسخ، كا: حسين بن سيد علي حسيني، تا: 25 ذيحجه 1264ق، جا: سبزوار مدرسه فصيحيه [ف: 3-92]
مقصد ثاني؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1264ق [ف: - 63]
آغاز: بسمله. و به نستعين، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: تمت الجواهر و الاعراض بعون... بحق محمد و آله الامجاد
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد رضا بن اخوند ملابابا، تا: 1265ق [رايانه]
آغاز: کتاب الجواهر و الاعراض بسمله المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض يتوقف علي وجود الجوهر فناسب ذلک ان يقدم؛ انجام: او غيرذلک غير مستقر من حيث هو کک و لفظة ان يفعل و ان ينفعل مخصوص بذلک.
قصد ثاني؛ خط: نسخ، بي كا، تا: شنبه دهه دوم رمضان 1275ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 194گ، 21 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ- 1-282]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و فيه فصول الفصل الاول في وجوده الموجود ان کان واجباً فهو المطلوب و الا استلزمه الاستحالة... استدل علي وجود الواجب؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابراهيم بن حسين موسوي جرفادقاني، تا: 1276ق؛ مصحح؛ يادداشتي از سيد احمد موسوي حجازي گلپايگاني در 1397ق که اسامي علماي گلپايگان و سلسله موسويه حجازيه سعيد آباد آن شهر را نگاشته؛ جلد: مقوا، 81گ، 20 سطر، اندازه: 14/5×22 سم [ف: 5-2519]
آغاز و انجام: برابر
فاقد خطبه؛ خط: نسخ، كا: داود بن جعفر حسيني، تا: 1277ق؛ واقف: حكمت عليخان؛ 471ص، 19 سطر [الفبائي: - 328]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: برابر
از مبحث مقصد دوم در جواهر و اعراض تا پايان كتاب؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: علي اصغر بن ملا محمد حسين خراساني، تا: 1278ق؛ مصحح؛ تملك: شيخ نصر طالقاني ديراني به سال 1390؛ مهر: «باي ن ص ر» (بيضی)، «محمد ابن علي اصغر»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سياه مذهب، 232گ، 23 و 25 سطر (7×15)، اندازه: 11×22 سم [ف: 16-358]
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن حداد، تا: جمعه محرم 1279ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 18 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: - 179]
خط: تحريري، بي كا، تا: 1280ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج زيتوني، 517گ، 20 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 2-123]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها؛ انجام: و بين قولنا يتغير و يتحرك.
خط: نستعليق، كا: احمد تبريزي، تا: شعبان 1281ق؛ واقف: شمس الدين جزايري؛ كاغذ: فرنگي نيلي، جلد: تيماج مشكي، 191گ، 16 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 11-188]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان الوجود العرض متوقف علي وجود الجوهر فناسب ذلک؛ انجام: برابر
جواهر، اعراض و اثبات صانع را دارد؛ خط: نستعليق، كا: مهدي علي سالفي تبريزي، تا: جمعه رمضان 1282ق؛ مهر: «عبده اسماعيل 1264» (مربع)؛ جلد: تيماج مشکي، 285گ، اندازه: 16×21 سم [ف مخ- 3-1168]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و هو فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر
مبحث جواهر و اعراض است؛ خط: شكسته نستعليق، كا: محمد صالح بن محمد تقي تنكابني، تا: 20 ذيقعده 1282ق، جا: قزوين مدرسه الله وردي خان؛ واقف: غياثي، 1337؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 139گ، 22 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-326]
خط: نسخ، كا: ولي الله بن محمد شفيع هردنگي، تا: جمادي الاول 1288ق، جا: بيرجند؛ 64گ (193ر-256پ)، اندازه: 17/5×22 سم [ف: -69]
آغاز: بسمله المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الفصل الاول في وجوده الموجود ان کان واجباً؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زين العابدين بن مولانا محمد رضا، تا: چهارشنبه جمادي الثاني 1290ق؛ جلد: مقوايي، 71گ، 21 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2520]
الهيات؛ خط: نستعليق، كا: احمد بن صادق لنگرودي، تا: 1295ق؛ 90گ (1-90)، 21 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: 3-71]
آغاز: التام و ان لم يستجمع امتنع و تقرير الجواب ما اشار اليه بقوله؛ انجام: فاذا قام به قوم شفط عن الاخرين و اذا ظن كل ظائفة انه لم يقم به الاخري
خط: نسخ، بي كا، تا: 1298ق؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن ملا ابو القاسم كياكلائي، تا: 1305ق، جا: مدرسه حاج كاظم بيك؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: - 182]
آغاز: برابر؛ انجام: مستقر من حيث هو كذلك و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك. تمت. قد وقع الفراغ... و احسن اليها و اليه.
خط: نسخ ريز، بي كا، تا: صفر 1308ق؛ افتادگي: انجام؛ مجدول، داراي كمند، محشي؛ كاغذ: نباتي، جلد: ميشن گلي، 338گ، 25 سطر، اندازه: 10/5×18/5 سم [ف: 1-144]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول. الفصل الاول في الجواهر؛ انجام: مستقر من حيث هو كذلك و
لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك. تمت. قد وقع الفراغ... و احسن اليها و اليه.
از ابتداء مقصد ثاني (در جواهر و اعراض) تا آخر آن مقصد؛ خط: نستعليق، كا: هادي بن ملا علي محمد شفيع استرابادي، بي تا؛ محشي؛ واقف: مرتضي قليخان نائيني طباطبائي، 1340؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج عنابي، 145گ، اندازه: 15×27 سم [ف: 1-143]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول؛ انجام: برابر
خط: متن نسخ و شرح نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: تاج ماه بيگم، شعبان 1262؛ كاغذ: نباتي، جلد: پارچه اي زرد اخري، 82گ، 14 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 1-147]
آغاز: في الجوهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: برابر
از مقصد دوم به بعد را دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 176گ، 24 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: 4-173]
آغاز: التصديق به لا تعقله بل يستلزم به؛ انجام: مع انه علة معدة
تنها مقصد اول؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ 142گ، 22 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 4-174]
آغاز: برابر؛ انجام: مع انه علة معدة ذاتيه لحصول البرودة
حاوي مقصد اول است و فاقد ديباچه؛ خط: نستعليق و شكسته، بي كا، بي تا؛ 44گ، 25 سطر، اندازه: 13×26 سم [ف: 4-174]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع؛ انجام: الكفار و خصهم بكونهم
از مقصد سيم تا اوايل مقصد چهارم؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 48گ، 17 سطر، اندازه: 13×17 سم [ف: 4-174]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول مذهب؛ واقف: نائيني؛ 590گ، 17 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 4-172]
آغاز و انجام: برابر
فاقد ديباچه؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: ميرزا علينقي، 1232؛ 299گ، اندازه: 13×16 سم [ف: 4-172]
آغاز و انجام: برابر
فاقد ديباچه؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: نائيني؛ 332گ، 23 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: 4-172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: اويس، بي تا؛ اين نسخه پاره از اوايل ديباچه شارح و تمام ديباچه متن را فاقد است؛ مجدول مذهب؛ واقف: نائيني، 335گ، 23 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 4-173]
آغاز: برابر؛ انجام: فانه اذا اخل في اخراجها فالذنب باق
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: وسط و انجام؛ واقف: شيخ حسن هروي، 1315ش؛ 404گ،20 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: 4-173]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك
مقصد دوم «جواهر و اعراض»؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: وزير وظائف، 1309ش؛ 302گ، 17 سطر، اندازه: 13×26 سم [ف: 4-173]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها؛ انجام: للمسخن ما دام يسخن.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ واقف: شيخ محمد صالح علامه حايري؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج مشكي، 240گ، 19 سطر، اندازه: 11×24 سم [ف: 11-189]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها؛ انجام: برابر
بخش جواهر و اعراض تا آخر كتاب؛ خط: نستعليق، كا: نجم الدين بن فقيه حسن اشكوري، بي تا؛ واقف: سنابادي، شهريور 1352؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج عنابي، 247گ، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 11-189]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع؛ انجام: و آله بالتمام و صلي الله عليهم اجمعين.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: حسين كي استوان؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 99گ، 17 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 11-190]
از مقصد سوم تا آخر؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج مشكي، 18 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: -423]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: گالينگور، 23 سطر (11/5×21/5)، اندازه: 21×33/5 سم [ف: 2-18]
آغاز: فالبحث عن الامتناع لكونه من احوال العدم و عن الوجوب و القدم لكونهما من احوال الوجود
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي و بيش تر آن ها پس از روزگار مؤلف نوشته شده، در صفحه پايان
كتاب قوشچي به خط خود از رفاقت با مولانا نظام الملة و التقوي و الدين اسحاق بن شمس الملة و الشريعة و التقوي و الدين به تاريخ اوايل شوال 867 ياد مي كند؛ جلد: تيماج مشكي، 288گ، 23 سطر، اندازه: 18×25 سم [ف: -20]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1543
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 4-360]
آغاز: بسمله في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: في اكثر الامر لاكثر الناس لان الروح الباصره اذا جاور الملتقي لم يتحد الصورتان...
شامل مبحث جواهر و اعراض تا آخر فصل چهارم؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: «عبده الراجي علي رضا حسيني»، «الراجي محمود»؛ جلد: تيماج مشكي، 157گ، 12 سطر (6/5×11)، اندازه: 13/5×19 سم [ف: 2-553]
شامل بخش جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي، كاغذ اصفهاني؛ جلد: تيماج مشكي، 209گ، 29 سطر (11×21)، اندازه: 18×28/5 سم [ف: 1-161]
آغاز: بسمله المقصد الثاني في الجواهر والاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي الاعراض؛ انجام: هو کک و لفظ ان ينفعل و ان يجعل مخصوص بذلک
از جواهر و اعراض تا پايان کتاب؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي؛ تاريخ وقف: 1277؛ جلد: تيماج مشکي مجدول، 131گ، 23 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف: 5-2518]
آغاز: هو الجوهرية و لا في السواد مثلا امر متحقق زائد علي ذاته هو العرضية... و لاتضادبين الجواهر و لابينها و بين غيرها... العدم و قديطلق التضاد علي النقض باعتبار اخر قدمر ان بعضهم اعتبروا في التقابل؛ انجام: افادت التعين اوقام دليل علي صدق قائله داخل في المتواتر علي ما ذکر من وجه الحصر و ليس متواتراً بلا اشتباه قلنا
جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با نشان: «شرح اصفهاني» و «م ن» و «شرح المواقف» و «حاشيه قديم» و «چلبي»؛ جلد: مقوايي با روکش پارچه مشکي، 90گ، 25 سطر، اندازه: 21×26 سم [ف: 5-2522]
آغاز: برابر؛ انجام: فان شرب السقمونيا علة ما عليه و فيه لحصول البرودة مع انه علة معدة ذافية لحصول البرودة تم
از اول تا آخر (فاقد مقدمه است)؛ خط: نستعليق، كا: اسماعيل بن مراد آقا، بي تا؛ مصحح، محشي با نشان: «منه» و «کمال الدين» و «اردبيلي»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 128گ، 20 سطر، اندازه: 18×29 سم [ف: 5-2517]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: رمضان؛ مصحح، محشي با امضاي «م ن»، «ع د ر»؛ جلد: تيماج مشکي، 349گ، 20 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 5-2522]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاعداد قريب کاعداد الجبين بالنسبة الي الصورة الانسانية او بعيد کاعداد النطفة بالنسبة اليها و من العلل العرضية ماهو معد معني ان بعض العلل الفاعلية العرضية تکون علة معدة فان شرب السقمونيا علة فاعلية عرضية لحصول البرودة مع ان علة معدة ذاتيه لحصول البرودة
امور عامه، فاقد ديباچه؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: «المومن في الدارين حي»؛ مجدول؛ جلد: مقوا، عطف تيماج مشکي، مذهب و مرصع، 164گ، اندازه: 11×21 سم [ف مخ- 3-1167]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول الاول في وجوده الموجود ان کان واجبا فهو المطلوب و الا استلزمه لاستحالة الدور و التسلسل؛ انجام: و ايضا قدعلم من سيرته صلي الله عليه و آله انه کان لايتجسس عن المنکرات بل يسترها و يکره اظهارها ثم انه فرض کفاية لافرض عين فاذا اقام به قوم سقط عن الإخرين و اذا ظن کل طايفة انه لم يقم به الإخر اثم الکل بترکه
مقصد ثالث را دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ چند فائده از فيض کاشاني ره، آقا جمال؛ جلد: تيماج قهوه اي، مجدول، 65گ، 25 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف مخ- 3-1167]
آغاز: برابر؛ انجام: انه کان لايتجسس عن المنکرات بل يسرها ويکره اظهارها اليها ثم انه فرض کفاية لافرض عين فاذا قام به قوم سقط عن الإخر و اذا ظن طائفة انه لم يقم به الاخر اثم الکل بترکه.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج زرشکي مذهب، 443گ، 21 سطر، اندازه: 12×24/5 سم [ف مخ- 3-1166]
آغاز: برابر؛ انجام: فان شرب السقمونيا و علة فاعلية عرضية لحصول البرودة مع انه علة معدة ذاتية لحصول البرودة.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشکي، 169گ، 19 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف مخ- 3-1169]
آغاز: قريب کاعداد الجنين بالنسبة الي الصور الانسانية او بعيد کاعداد النطفة بالنسبة البهاد من العلل العرضية ما هو معد يعني ان بعض العلل الفاعلية العرضية؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج قهوه اي، 142گ، 24 سطر، اندازه: 17×25 سم [ف مخ- 3-1167]
آغاز: و هذا يمنع الخلو و لايمنع الجمع. اذا حذف احد قسمي الانفصال الحقيقي و اورد بدله ما لا يساويه بل يکون اما اخص منه او اعم حدثت منفصلة؛ انجام: انه کان لايتجسس عن المنکرات يسترها و يکره اظهارها ثم انه فرض کفاية لافرض عين فاذا قام قوم سقط عن الاخرين و اذا ظن کل طايفة انه لم يقم الاخر اتم الکل بترکه.
الهيات را دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج مشکي،62گ، 21 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف مخ- 3-1167]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف علي وجود الجوهر فناسب ذلک ان يقدم بيان احواله علي بيان؛ انجام: و لايقبل في الإخره لانتفاء الشرط فان ندم العاصي عند المعاينه ليس لقبحها و عذاب القبر واقع لامکانه و تواتر السمع موقوعه عذاب القبر الکافر و الفاسق مما اتف عليه سلف...
از مقصد ثاني (جواهر و اعراض) تا پايان کتاب؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي، با علامت بلاغ؛ جلد: تيماج سياه، 238گ، اندازه: 13×24 سم [ف مخ- 3-1169]
بي كا، بي تا؛ 18 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 3-92]
آغاز: فيها لا ان يبلغ تساوي منطقه الفلك الا عظم فلا يزيد اجزاء هذه الدائره؛ انجام: و اكرمهم الي الله من ينظر الي وجهه غدوه و عشيه ثم قراء رسول الله صلغم وجوه يومئذ ناظره الي ربها ناظره
مشتمل بر مقصد دوم و بخشي از مقصد سوم است؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 196گ، 17 سطر (8×15/5)، اندازه: 14×21 سم [ف: 15-258]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض لان؛ انجام: و لايفتقر وجود معروضها و ع دمه اليه اي لايفتقر وجود معروض المتغيرات او لاعدمه الي الزمان لان معروض التغيرات متقدم...
تنها مقصد دوم از اين شرح؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با امضاي «م ن، منه، س»؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج مشكي مذهب، 200گ، 17 سطر (7×16)، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 18-260]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول... استدل علي وجود الواجب تعالي بانه؛ انجام: برابر
شرح مقصد سوم تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، كا: صدرالدين بن عماد الدين الحسيني طالقاني، بي تا؛ مصحح، محشي با نشانه هاي «جم، م، س، خفري، مواقف، شرح مواقف، صحاح كنز اللغه»؛ تملك: محمد مراغي با مهر «عبده محمد»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 192گ، 13 سطر (5/5×12)، اندازه: 10×18 سم [ف: 16-412]
آغاز: الاول و اليه اشار بقوله و انتفاء ضد المط علي تقدير ثبوته كان التكليف عقليا اي و لانتفاء الوجوب الشرعي الذي هو ضد المط اعني الوجوب العقلي؛ انجام: كما يقول تلامذه نحن اولي باستادنا و الاتباع نحن اولي بسلطاننا و لا يريدون الاولوية في التدبير و التصرف و ح لا يدل الحديث...
از ثلث آخر مقصد دوم در جواهر و اعراض تا اواسط مقصد چهارم در امامت؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي با امضاي م ن، خفري، 12 و... و با استفاده از شرح طوالع؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه ای، 101گ، 17 و 21 سطر (7/5×17/5)، اندازه: 13/5×24/5 سم [ف: 19-75]
آغاز: بسمله، و لما فرغ من بيان الحواس الظاهرة شرع في اثبات الحواس الباطنة فقال و من هذا القوي المدركة؛ انجام: برابر
از اواخر فصل چهارم از مقصد دوم تا آخر كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تیماج مشکی، 147گ، 23-28 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 13×24/3 سم [ف: 19-131]
مقصد ثاني از مقاصد شش گانه؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي از مرحوم ميرزاي جلوه، در فهرست با عنوان الجواهر و الاعراض معرفي شده (فهرست رايانه اي 612)؛ 180گ، 21 سطر، اندازه: 8×17 سم [ف: 2-43]
بي كا، بي تا؛ تحرير محمد رضا رازي و سفناردي، جواهر و اعراض [چند نسخه- ف: - 325]
نيمه اول؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 164گ، 17 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 1-140]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 195گ، 16 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 1-140]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 247گ، 25 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: 1-140]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 129گ، 23 سطر، اندازه: 13×26 سم [ف: 1-140]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 215گ، 19 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 1-140]
نيمه دوم؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 177گ، 18سطر، اندازه: 16×27 سم [ف: 1-139]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 254گ، 21 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 1-139]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 157گ، 23 سطر، اندازه: 17×30 سم [ف: 1-139]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 171گ، 27 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: 1-139]
آغاز: وجود الشي لكان قادرا علي عدمه، لان نسبة القدرة علي الطرفين علي السواء لكن اللازم باطل؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سلام بن ربيع، تا: جمعه 12 رمضان 106؟؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: مقوا، 89گ، 19 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 1-145]
از المقصد الثالث في اثبات الصانع تا بحث احباط مي باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 78گ، 15 سطر، اندازه: 13×18 سم [ف: 1-298]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ قطع: خشتي [رشت و همدان: ف: - 1332]
مقصد ثالث؛ خط: نستعليق، كا: نظام ساوجي، بي تا، جا: كاشان [چند نسخه- ف: - 380]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع و حياته و آثاره و فيه فصول. الفصل الاول في وجوده الموجود ان كان واجبا فهو المط و الااستلزمه لاستحالة الدور و ان استدل علي وجود الواجب و ان كان ممكنا فله موثر موجود بالضرورة؛ انجام: برابر
مقصد سوم تاپايان؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج قرمز، 185ص (108-292)، 21 سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 9-278]
آغاز: المشاركون لي في البحث عن فوائد و اسراره و الكشف عن خرايده و ابكاره
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ كاغذ: اصفهاني، اندازه: 13×19/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1692]
آغاز: نسخه: المقارنة في العقل لالان صحة المقارنة المطلقه موقوفة؛ انجام: نسخه: المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول
قسمت كيفيات نفساني تا بحث معاد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مهر: «يا هادي المضلين» (بيضی)؛ اهدايی: جواد كماليان، 1354ش؛ جلد: تيماج، مشكي، 95گ، 21 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 1-425]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: اواخر المقصد الثالث في اثبات الصانع... تا اواخر توبه... ان يكون الندم علي البعض الذي يتحقق معه الترجيح لا تعجه از لا يخرج الداعي.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تیماج مشکی، 212گ، 28 سطر (6/5×18)، اندازه: 11/5×23 سم [رشت و همدان: ف: -1746]
مقصد دوم (جواهر و اعراض) است؛ خط: نستعليق، كا: صالح ابهري، بي تا؛ محشي با نشان «منه»؛ تملك: صالح ابهري، ابوذر محمد محتشم عدولي، خليل بن ابراهيم؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقوا، 231گ، 23 سطر (6×16/5)، اندازه: 13×25 سم [ف: -371]
آغاز: برابر؛ انجام: ان نفعل الان مثل ما فعلتاه سابقاً بلا تفاوت و ان بذلنا الجهد
فاقد مقدمه؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: شكري، جلد: ميشن سبز، 508ص، 21 سطر، 17×21/5 سم [فهرست عراقی: 1-344]
آغاز: بسمله. قال المصنف و الجوهرية و العرضية من ثواني المعقولات؛ انجام: تمت الجواهر و الاعراض بعون الملك الفياض بيد الحقير الفقير المحتاج الي الله الغني الرافع للاحتياج آقا بابا ولد ملا بابا مرحوم غفرالله له و لوالديه
مشتمل است بر شرح مقصد ثاني از مقاصد شش گانه تجريد (في الجواهر و الاعراض)؛ خط: نستعليق، كا: آقا بابا ولد ملا بابا مرحوم غفرالله له و لوالديه، بي تا؛ واقف: محمد حسين طباطبائي بروجردي، 12 ذيحجه 1369ق؛ كاغذ: آبي، جلد: ميشن قهوه اي، 354ص، 18 سطر، اندازه: 16/5×26/5 سم [فهرست عراقی: 1-345]
آغاز: يجوز ان يحدث من غير ان يكون هناك مادة؛ انجام: طلب مصحفه منه فابي ذلك مع ما كان فيه من الزيارة و النقصان.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: سفيد، جلد: كاغذ، 314ص، 24 سطر، اندازه: 17/5×29/5 سم [فهرست عراقي: 1-346]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول: الاول في الجواهر؛ انجام: و منها اللذة و الالم اي و من الكيفيات النفسانية
بحث جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: شكري، جلد: ميشن قهوه اي، 258ص، 21 سطر، اندازه: 12/5×25/5 سم [فهرست عراقی: 1-347]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: و ليس الامر هيهنا كذلك لصدقها
قسمت جواهر و اعراض؛ خط: مختلف، بي كا، بي تا؛ افتادگي: وسط و انجام؛ واقف: محمد حسين طباطبائي بروجردي، 1367؛ كاغذ: سفيد، جلد: كاغذ، 156ص، 17-21 سطر، اندازه: 17×25/5 سم [فهرست عراقی: 1-347]
آغاز: بسمله. و به ثقتي ان الترتيب الطبيعي و ان استدعي ان تقدم مباحث الجواهر و اقسامها؛ انجام: فان كون النقطة المفروضه او الموحودة علي سمت واحد معناه علي بعد واحد.
مبحث اعراض تا مبحث اضافه؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: وسط و انجام؛ كاغذ: سفيد، 104ص، 21 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [فهرست عراقی: 1-348]
آغاز: بسمله. المقصد الثالث في اثبات الصانع و صفاته و آثاره و فيه فصول؛ انجام: و منها انه لو كان موجدا لا فعاله
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: شكري، جلد: ميشن قرمز، 17-18 سطر، اندازه: 12/5×20/5 سم [فهرست عراقی: 1-349]
آغاز: كما انهما علتان للوجود ايضالتوقفه عليهما؛ انجام: الايمان في اللغة هو التصديق مط قال الله تعالي حكاية عن اخوة يوسف: و ما انت
مقداري از مباحث جواهر و اعراض و الهيات؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: شكري، جلد: كاغذ آبي، 342ص، 24-27 سطر، اندازه: 12×22 سم [فهرست عراقی: 1-349]
آغاز: بسمله- ثقتي و اعتمادي- المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الاول في الجواهر؛ انجام: و هو كذلك و لفظ ان ينفعل و ان يفعل مخصوص بذلك، تمام شد كتاب شرح تجريد بعون الله الملك الوهاب، از دست اقل عبادالله محمد رضا و ملا موسي و نصرالله.
فقط مقصد دوم كتاب؛ خط: نستعليق بد، كا: محمد رضا و ملاموسي و نصرالله، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ: سفيد، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، مذهب، 224گ، 14 سطر (9×14)، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-370]
آغاز: المقصد الثاني الجواهر و الاعراض و فيه فصول، الاول في الجواهر؛ انجام: برابر
فقط مقصد اول را ندارد ولي از مقصد دوم تا پايان كتاب را دارد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي؛ كاغذ: نخودي و سفيد، جلد: مقوا با كاغذ سبز، 272گ، 20 سطر (8×16)، اندازه: 16×23/5 سم [ف: 2-372]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ تملك: فرهاد بن وليعهد در تاريخ 1304ق؛ 316گ، 18 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف: 33/1-61]
امور عامه؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: -1332]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: انه خير موفق و معين.
از مقصد دوم تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: ايراني، جلد: تيماج مشكي، 400ص، 27 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: 1-205]
آغاز: برابر؛ انجام: فيلزم خلاف الواقع و ان كان تار كالهما يلزم.
تا مسئله نبوت؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي از: آقا جمال «جم»، «م. ف»، ميرزا محمد ابراهيم «گويا فرزند ملاصدرا باشد»، «منه»؛ كاغذ: ايراني مختلف، جلد: تيماج مشكي، 752ص، 19 و 22 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: 2-33]
آغاز: المصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: و ان يفعل مخصوص بذلك... الشيخ الرفيع الشوشتري
خط: نستعليق، كا: رفيع شوشتري، بي تا [الفبائي: - 328]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعرض؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: - 328]
آغاز: بسمله. الفصل الخامس في الاعرض و تنحصر اجناسيها العاليه؛ انجام: الدورو التسلسل استدل
خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: -328]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: -328]
مقصد ثاني، جواهر و اعراض؛ خط: نسخ شكسته، كا: محمد، بی تا؛ 15 سطر (9×16)، اندازه: 17×25 سم [ف: 1-256]
از مقصد ثاني تا آخر كتاب؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا
514ص، 21 سطر (6×17)، اندازه: 13×26 سم [ف: 1-255]
مقصد ثاني، جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، كا: محمد بن حسين يزدي، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 344ص، 21 سطر (6×17)، اندازه: 14×26 سم [ف: 1-255]
بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول و مذهب [ف: -18]
آغاز: و ابطاء و ذالك ظ البطلان و كذا الكلام في قوله؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ محشي بامضاي «م. ن» و «صدرالدين»؛ اهدايی: ر. شاكري؛ كاغذ: كاهي، جلد: مقواي ابری، 607ص، 19 سطر (5/5×12)، اندازه: 13×20 سم [ف: -40]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول؛ انجام: اجماع الميل الي حدمع الميل عنه مبين الانين زمان لامتناع
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: - 651]
آغاز: برابر؛ انجام: كما لم ينخذاني المزاج... تاثير و...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: -651]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض
فقط شرح مقصد ثاني؛ بي كا، بي تا؛ مجدول [ف: -90]
قسم اول، ناقص؛ بي كا، بي تا [تراثنا: س13ش2 و 3-352]
شامل المقصد الثاني في الجواهر و الأعراض؛ بي كا، بي تا [تراثنا: س13ش 2 و 3-353]
آغاز: برابر؛ انجام: أي الامكان الذي فرضناه منفياً لايستلزم ثبوته لما بيناه من أن الاعدام...
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «محمد باقر الحسيني»، «منه عليه ما عليه»، «كذا سمعت من الاستاذ»؛ جلد: چرم زرد، 40گ (1پ-40ر)، 22 سطر، اندازه: 12/5×24 سم [مؤید: 1-195]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ اندازه: 11/2×24/2 سم [رایانه]
آغاز: قائم في العرض ايض فانه يجوزان يكون امتناع انفكاك العرض عن الموضوع لاحتياجه اليه في عرضيه التي هي من لوازمه؛ انجام: و يعرض له كيفيه مميزه يسمي باعتبارها جرفا قد بعرض لصوت كيفيه بها يتميز عن صوت آخر يماثله في الحده و الثقل يميزا في السموع...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 173گ، 15 سطر (6×13)، اندازه: 12/8×20/4 سم [رایانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از مصطفي حسيني [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از حوزه علميه ولي عصر كرمان [رايانه]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ 113گ، اندازه: 12/2×19/2 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو العقل او مفارق عن المادة أعني المحل المتقدم بالحال في ذاته دون فعله و النفس.
مقصد اول؛ خط: نستعليق خوش، بي كا، بي تا؛ مهر: «عبده المذنب...» (بيضی)، «الواثق بالله الغني عبده مرتضي الحسيني»، «الواثق بالله اللطيف عبده محمد...» (خشتی)، مهری با تاريخ 1260ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 134گ، 19 و 25 سطر (7-7/5×13-17)، اندازه: 12/5×21/5 سم [رایانه]
آغاز: او معدومة لا انها يجعل المهية تلك المهية اذ لا مغايرة بين المهية... يتصور توسط جعل بينهما فيكون احديهما... المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: و كذا النهي عن المكروه مندوب سمعا اختلفوا في وجوب الامر بالمعروف و النهي عن المنكر
مقصد دوم (جواهر و اعراض) و مقصد سوم (الهيات)؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 214گ، 25 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف: -242]
آغاز: الثانيه و سندهم مامرعلي انهالو... يكون؛ انجام: مبادا اربعه ترتبه كما ذكرنا و اليه
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: و احقاء الكفر و الفاسق... فيه خلاف
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر الاعراض و فيه فصول الفصل الاول؛ انجام: تلاقي الكبد بكليته الكياوس فيهنضم هناك
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: ذانيه لحصول البروده المقصد الثاني
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: بسمله. الفصل الخامس في الاعراض؛ انجام: و كذا الفاعل اعني الحرك
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: و الجواب ان ذلك انما
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: بسمله. المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض و فيه فصول؛ انجام: و تقليب الحدقة ليس هو الرؤية...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: نفع الله الطالبين و جعله خيرا لنا يوم الدين و الصلوة علي سيد المرسلين
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
آغاز: بسمله. لمقصد الثاني في الجواهر و الاعراض؛ انجام: برابر
خط: مختلف، بي كا، بي تا [رايانه]
آغاز: ذكرنا ان الموضوع اخص مطلقا من... لامر منه انه... عن الحال و المحل؛ انجام: قال بعض الفضلاء و هذا معني قولهم انه يعلم الجزئيات علي وجه... ماتوهم بعضهم من ان علمه
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
آغاز: بسمله، المقصد الثاني في الجواهر الاعراض و فيه فصول الاول في الجواهر قدم مباحثها علي مباحث الاعراض؛ انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ ضميمه نسخه ش 28608 [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، بي تا؛ محشي با علامت «ح د م» و منقول از حاشيه صدرالدين دشتكي و جز آن؛ تملك: حمزه بن حسين حسني؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج جگري، 395گ، 18 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 24/2-205]
آغاز: الحقيقة بل المقصود به الاشارة الي وجود حاصله و تعيينها بين الصور الحاصلة ليعلم ان اللفظ المذكور موضوع بازاء الصورة المشاراليها؛ انجام: اما مع الضد او بدونه يعني ان عدم الايمان اعم من ان يكون مقارنا لضد الايمان
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: تیماج مشکی، 294گ، 22 سطر (6/5×14)، اندازه: 21/5×21 سم [ف: 34-41]
š.-o tajrīd-el-e‘teqād
تبريزي، عبدالله بن محمد كاظم، ق12قمري
(rabrīzī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad kāzem (- 18c
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
تاريخ تأليف: شنبه ششم ذيقعده 1126ق (جلد اول)؛ محل تأليف: نجف اشرف مسجد شيخ طوسي
شرح مزجي توضيحي نيكويي است بر «تجريد العقائد» خواجه نصيرالدين طوسي و جلد اول آن كه مشتمل بر مباحث جواهر است.
[فهرستواره منزوي 371/9]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 103/4
آغاز: عميق پيدا شود پس نظام را لازم آمده كه اين جسم مركب از اجزاء غير متناهيه نباشد
جلد اول؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ با خط خوردگي و اصلاح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 45گ (139ر-183ر)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 19-103]
š.-u tajrīd-il-i‘tiqād
محمود بن محمد، 13قمري
(- mahmūd ebn-e mohammad (19c
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
شرح مزجي مفصلي است با رد و ايراد بسيار، در هر فراز اول آن چه را كه شارح خود در توضيح مراد خواجه نصير، اختيار نموده و به نظرش صحيح آمده، ثبت مي شود، پس از آن به گفتگو با شارحان ديگر مي پردازد و به نظر خود حق را از ناحق جدا مي سازد. شارح در پايان مقدمه مؤلف به شرح خود بر تهذيب الكلام تفتازاني نيز اشارتي دارد و در مقدمه شرح تمجيد بسيار از شرح اصفهاني و قوشچي مي كند گر چه خود شيعه و در صدد پاسخ گفته هاي آنان مي باشد. ممكن است مراد از محمود بن محمد، محمود بن محمد نيريزي شاگرد صدرالدين دشتكي باشد و اين رساله قسمتي از تأليف او به نام تحرير تجريد العقائد باشد. وی شرح منطق تجريد هم دارد.
آغاز: خير كلام تكلم به اصحاب العدل و التوحيد و اصح مقال تلفظ به ألسنة ارباب التجريد حمد قديم تفرد بوجوب الوجود
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1849
آغاز: برابر؛ انجام: او أن بعض المعدات من العلل العرضية اذ ذاك يتوقف علي اثبات أن لهما هذين الاعتبارين او آنها تنقسم الي هذين القسمين و ليس فليس
مشتمل بر امور عامه تا بحث علت و معلول؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: مقوايي، 191گ، 23 سطر، اندازه: 19×25 سم [ف: 5-267]
š.-o tajrīd-el-e‘teqād
تنكابني، محمد بن سليمان، 1234-1302قمري
(tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819-1885
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
ملا محمد بن سليمان تنكابني براي پسر خود موسي اين گزارش كوتاه را نوشته و به انجام هم نرسانده است. خود او در قصص العلما (ص60) آن را شصت و سومين تأليف خود به شمار آورده و مي گويد كه نزديك پانزده هزار بيت است. در آغاز از تعليقه هاي خود بر شرح سيوطي و شرح جامي و حاشيه ملا عبدالله و شرح صمديه ياد كرده است.
آغاز: بسمله. و به نستعين. الحمد للمحمود الوجود الفعال الذي لا يحويه ماض و لا حال و لا استقبال... و بعد چنين گويد... محمد بن سليمان تنكابني... خواست شرح مختصري بزبان فارسي بر آن كتاب نوشته تا فرزند ارجمندم موسي... از آن منتفع گردند.
[فهرستواره منزوي 176/6]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1248
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: احمد بن فرج الله تنكابني جلجاني، تا: شب سه شنبه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 182گ (1پ-182ر)، 20 سطر (17×22)، اندازه: 11×16 سم [ف: 7-2739]
š.-u tajrīd-il-i‘tiqād
ميرزاي شيرازي، محمد حسن بن محمود، 1230-1312قمري
(mīrzā-ye šīrāzī, mohammad hasan ebn-e mahmūd (1815-1895
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 15373
آغاز: حتي انحت ركاب الطلب محله المطلب و حططت رحلي؛ انجام: تحريرا في المشهد الرضا سنه 1125 قاسم بن مسير سيد علي سبزواري
خط: نسخ، كا: سبزواري، قاسم بن علي، تا: 1125ق، جا: مشهد رضوي [اطلاعات ثبت شده در رايانه آستان قدس در خصوص مؤلف و کاتب با هم سازگاری ندارد و کاتب دو قرن قبل از مؤلف می زيسته است! که قطعاً دست کم يکی از آن ها نادرست است]؛ واقف: علي اصغر احمدي، 1365؛ كاغذ: كشمير، جلد: تيماج، 116گ، 14 سطر [رايانه]
š.-o tajrīd-el-e‘teqād
اشرفي مازندراني، خضر بن اسماعيل، - 1336؟ قمري
(ašrafī māzandarānī, xezr ebn-e esmā‘īl (- 1918
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
آغاز: بسمله و بعد چون كمال انسان بحصول معارف الهيه و ادراكات كمالات ربانيه مي باشد
[فهرستواره منزوي 372/9]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 16944/1
آغاز: برابر؛ انجام: و هو الخالي عن المعارض
خط: نسخ تحريري، كاتب = مؤلف، تا: نيمه اول قرن 14، ناقص؛ و اوراق پراكنده در مبحث حجيت ظن؛ واقف: محمد حسن اشرفي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا، 9گ، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 16-79]
š.-o tajrīd-el-e‘teqād
امام جمعه خوئي، محمد امين بن يحيي،- 1367؟ قمري
(emām jom‘e xū’ī, mohammad amīn ebn-e yahyā (- 1948
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
شرح تجريد العقائد «خواجه نصيرالدين طوسي» با عناوين «قال رحمه الله، أقول» است، و در آن از شرح هاي ديگر «تجريد العقائد» هم چون شرح «لاهيجي» و ديگران سود جسته است. اين
نسخه مشتمل بر فصل نخست كتاب، تا مسأله 19 مي باشد و مباحث، ناتمام مانده است. مؤلف در ديباچه درباره انگيزه تأليف اين كتاب مي نويسد: «متأسفانه كتاب مزبور تا كنون به لغت پارسي، هيچ شرح نشده، به عربي هم كه لسان علمي عالم اسلامي است، شرح شده نه به طوري كه هر كس بتواند استفاده از آن بنمايد، مگر اوحدي فضلا... اينجانب واقعاً رشكم آيد كه جامعه پارسي زبان از اين فيض و فضيلت عظمي محروم و مهجور و از چنين نعمت بزرگي، بي بهره و دور مانده باشد و نگارنده تاكنون گر چه هر چه با خون جگر نوشته اند بدبختانه همه در زاويه خمود خامد مانده و منتشر نشده تا مورد استفاده عمومي بوده باشد... اينست كه پس از تروي و تفأل بحكم استخاره از مبدء غيب الغيوب دامن همت به كمر زده فقط و باز هم فقط به «مقصد قربت» تصميم گرفتم كه كتاب نامبرده [تجريد العقائد] را براي هموطنان خود به فارسي سهل و ساده شرح و تفسير نمايم».
آغاز: الحمدلله الذي لا يوصف ذاته و لا يكنه صفاته و هو بالأفق الأعلي و في الظهور اسني و اجلي... و بعد البته نزد هر دانشمند... قال قدس سره اما بعد حمد واجب الوجود... اقول چون غرض اسني و اصلي و مطلوب
[معجم المؤلفين 81/9]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12272
آغاز: برابر؛ انجام: ناتمام: و ثاقة الرابطة و ضعفها هي الوجوب و الامتناع و الامكان اقول
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، مؤلف شخصاً تعليقات، تصحيحات و افزودگي هايي را آورده، با قلم خوردگي هاي فراوان؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 46گ، 19 و 20 سطر (13×19/5)، اندازه: 18×23 سم [ف: 31-116]
š.-u tajrīd-il-i‘tiqād
وابسته به: تجريد الاعتقاد = تجريد العقايد = تجريد الكلام في تحرير عقايد الاسلام؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
نامعلوم و احتمالاً غيرهمانند:
بي كا، تا: قرن 8؛ افتادگي: انجام؛ اندازه: 12×22 سم [ف: 2-391]
آغاز: و النقاهة و ما يتركب منها و اما بالشم فهي الروايح و هي طيبة و كريهة و اما باللمس فالاعتماد و هو الخفة و الثقل؛ انجام: و لقوله صلي الله عليه و سلم و من اتي من هذه القاذورات شيئا فليس بها يستر الله تعالي...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 155گ، 27 سطر، اندازه: 13×25/5 سم [كتابخانه هاي قائن: ف: -185]
آغاز: ايضاً و هو کون الوجود لاموجوداً و لا معدوماً ضرورة ان سلب الوجود و العدم وصف للوجود مغاير له فتأمل؛ انجام: و المايل تحرکها بالحرکة الشرقية و الله اعلم بالصواب
شرحي است بر تجريد العقائد خواجه نصير الدين طوسي با عناوين «قوله- اقول» و تا مبحث فلکيات را داراست؛ خط: نستعليق، كا: ضياء الدين علي بن محمد استر آبادي، تا: يک شنبه 3 شعبان 973ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشي؛ مهر: «ابراهيم بن هدايت الله» (بيضی)؛ واقف: ميرزا عبدالوهاب بن حاجي ميرزا هدايت الله اورسنجي؛ جلد: روغني، 148گ، اندازه: 12/5×19 سم [ف مخ- 111]
آغاز: بسم... اما بعد حمد واجب الوجود علي نعمائه و الصلوة علي سيد انبياء؛ انجام: مع انه معدة ذاتية لحصول البرودة تمت مبحث امور عامة بعونه الله الملك المنان المقصد الثاني
امور عامه؛ خط: تعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ عنوان «المقصد الثاني» در پايان كتاب آمده ولي مقصد ثاني در اين مجلد نيست؛ كاغذ: زرد، جلد: تيماج مشكي مذهب، 140گ، 20 سطر (6/2×16/8)، اندازه: 13×24/5 سم [ف: -5]
آغاز: هذا ما اردنا ايراده في المقدمة فلنتهي في شرح الكتاب. قال المصنف اعلي الله مقامه و رفع درجته. بسمله. «اما» كلمة شرط قال في الصحاح و قولهم اما بالفتح فهو لافتتاح الكلام و لابد من انفا في جوابه تقول اما عبدالله فقائم... (3 صفحه بعد) «ذخر اليوم المعاد، و سميته تحرير العقايد» لاشتماله علي عقايد الفرقة [...] مقتصر عليها. «و رتبته علي ستة مقاصد» لان البحث في علم الكلام اما عن نفس العقايد اعني التوحيد و النبوة و الامامة و المعاد. فان التوحيد مشتمل علي العدل ايضاً؛ انجام: و لو ثبت اصالت لكان... گزارش ناشناخته. بي ديباچه؛ خط: نستعليق شكسته تحريري، بي كا، تا: قرن 10-11؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ 1ص (274) [عكسي ف: 1-223]
آغاز: الثالث لان الخارجي من غير العلم باختصاصه بالشئ لاستلزم تصوره (كذا) تصور الشئ؛ انجام: قال و عن السادس و اقول الجواب عن الوجه السادس ان ما ذكرتم من الفضائل في حق علي معارض بمثله في فضائل ابي بكر و الدليل.
شرح استدلالي مفصلي است با عناوين «قال- اقول» و بعضاً «قوله- اقول» بر «تجريد العقايد» با رد و ايراد بر مؤلف؛ خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 10 و اوايل قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛
محشي؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، رويه گالينگور، 284گ، 15 سطر، اندازه: 9×14/5 سم [ف: 5-658]
آغاز: المقصد الثالث في اثبات الصانع... استدعل علي وجود الواجب تعالي بأنه لا شك في وجوده
خط: نسخ، كا: سه شنبه 16 جمادي الثاني، تا: 1072ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: سيد محمود حسني؛ جلد: تيماج قهوه اي، 96گ، 22 سطر، اندازه: 12/5×25 سم [ف: -31]
به روش شيعي و مفصل؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ درباره امامت؛ كاغذ: سپاهاني، 38گ، 23 سطر (12×17)، اندازه: 19×25/5 سم [ف: 17-280]
آغاز: ... افراده الي اخره... عن قوله ان يكون الي قوله و يحور علي تقدير كون المراد ما في الحواشي فيكون ذكره؛ انجام: ان حرك تصف القوة جسمه من ذلك المبدأ غير النهاية و انما يلزم ان لو كانت في الموجود بالفعل.
تا پايان امور عامه و آغاز احكام جواهر و اعراض را داراست؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ جلد: گالينگور مشكي، 144ص، 17 سطر، اندازه: 11/5×19/4 سم [ف: 45-81]
شرح فقره اي از تجريد الاعتقاد به نقل از شرح قوشچي مشهور به شرح جديد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ 2ص (201-202) [مختصر ف: -499]
بي كا، تا: 1113ق؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ اندازه: 13×22/5 سم [رايانه]
آغاز: بسمله. رتب هذا الكتاب علي خمسة مقاصد لما كان من المقاصد الكلاميه التي تتلي عليك اثبات المعاد؛ انجام: يعني ان الدليل جازفيها مع ان الحكم قد تخلف عنه لانها منتفية اتفاقاً.
شرح بر امور عامه تجريد. شرحي است به ترتيب «قال اقول» بر امور عامه تجريد العقايد خواجه نصير؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1145ق؛ در پشت [ورق اول] كتاب نوشته: «شرح فاضل نيشابوري. ولي معلوم نشد كدام فاضل مي باشد»، محشي؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ كاغذ: حنايي، جلد: پارچه اي زرد اخري، 29گ، 20 سطر، اندازه: 11×14 سم [ف: 1-142]
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13 [الفبائي: - 651]
آغاز: قوله: علي معني آنه يصح منه فعل العالم و تركه، اقول: اي معني ان ليس شيء منهما لازما لذاته بحيث يستحيل انفكاكه عنه بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ 65گ (1-65)، اندازه: 10×15 سم [نسخه پژوهی: 3-154]
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الاعراض انما اورد الجواهر و الاعراض في مقصد واحد؛ انجام: و عروضه له موجود في الخارج و باعتبارالکلية و عروضها له غير موجودفيه.
نسخه حاضر شامل مقصد ثاني جواهر و اعراض مي باشد. شرح حاضر غير از شرح قوشچي و شوارق الالهام و کشف المراد مي باشد. و ظاهراً بايد شرح قديم يعني «تسديد القواعد في شرح تجريد العقائد» تأليف محمودبن عبدالرحمان اصفهاني شافعي (-746ق) باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد مؤمن حاجي اسماعيل تافته باف تبريزي، تا: 9 شعبان 1222ق، به امر سيد محسن تبريزي؛ جلد: تيماج، 25 سطر، اندازه: 14×25 سم [ف: -86]
خط: نسخ، كا: مرتضي قلي بن محمد باقر ساوجبلاغي، تا: 1244ق [نشریه: 7-697]
آغاز: و بحث المعدوم و الحال من لو احق مسألة الوجود توضيحاً للمقصود و تيمماً له بالتعرض؛ انجام: فان شرب السقمونيا عله عرضية لحصول البرودة و علة معتبرة ذاتية أيضاً.
شرحي است بر تجريد العقائد خواجه نصير الدين طوسي با عناوين «قوله، اقول»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1257ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي بعضاً با عنوان «محمد اسماعيل» و «محمد جعفر»؛ از موقوفات «شيخ محمد رضا خدايي»؛ جلد: تيماج کرمي، 237گ، 16 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف مخ- 110]
آغاز: قوله فناسب ذلک ا. حاصل وجه المناسبة انه لما کان وجود العرض متوقفاً علي وجود الجوهر؛ انجام: نعم الاعداد غير متناهية بمعني عدم التوقف الي حد...
شرحي است بر تجريد العقائد خواجه نصير الدين طوسي با عناوين «قوله، اقول»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج مشکي، 63گ، اندازه: 10/5×17 سم [ف مخ- 110]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و به الاستعانه في التتميم و هذا المسئول عن الله تعالي ان ينتفع به الطلاب... لما اوجب علي ما انعم عليه شکره و کان الاقتدار علي تحرير المسائل الکلامية؛ انجام: هو المهية لابشرط شيء هو جزء من نوعه بل فصول جزء له اذا اخذ بشرط لا و جنس اذا اخذ لابشرط شيء و نوع
مقصد اول درامور عامه. شرح مزجي مفصلي است بر «تجريد العقائد» خواجه نصيرالدين طوسي به طوري که بدون علامت گذاري متن از شرح متمايز نمي شود. اين شرح غير از «شرح تجريد» قوشچي و «کشف المراد» علامه حلي است. با توجه به قديمي بودن نسخه حاضر و اين که با نسخه شماره 50/24 همين
کتابخانه که به عنوان «شرح تجريد» اصفهاني (تسديد القواعد) معرفي شده مطابقت ندارد و با توجه به توضيحات الذريعة در خصوص شروح قديمي تجريد (353/3 و354 و 214/4) به نظر مي رسد که کتاب حاضر «تعريد الاعتماد في شرح تجريد الاعتقاد» تأليف شمس الدين محمد اسفرايني بيهقي باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا با روکش کاغذي، 208گ، 17 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 5-2515]
آغاز: و ان لم يستقل فهو الحال. أقول لما فرغ من المقدمة شرع في الکتب و جعل الکتاب الاول في الممکنات؛ انجام: فان لم يمکن له التصرف في اقل الامر لاقل الاشخاص فکيف يمکن له أن يولي الغير علي التصرف في کل الامة
شرح مفصلي است با عناوين «قال، أقول» و چون از آغاز و انجام افتاده معلوم نشد از کيست؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ نسخه قديم و نفيس؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشکی، 182گ، 27 سطر، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 5-2516]
آغاز: لايقتضي ان يکون الواجب الوجود تعالي هو القادر فلم لايجوز أن يکون الواجب لذاته يقتضي علي سبيل الايجاب
شرحي است بر تجريد خواجه نصيرالدين طوسي؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج مشکي، 83گ (1-83)، اندازه: 11×17/5 سم [كتابخانه هاي قائن: ف: -106]
اين شرح با شرح هاي علامه حلي تحت عنوان كشف المراد و لاهيجي تحت عنوان شوارق الالهام و شرح محمود بن احمد اصفهاني و شرح قوشچي مقابله گرديده و مشخص شد كه با اين شروح مغايرت داشته است. از سه بخش تشكيل شده: بخش اول در امور عامه، دوم در ماهيت سوم در علت و معلول است. مطلب آن ناتمام است؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 14 سطر (8×13/5)، اندازه: 15×20 سم [ف: 14-171]
آغاز: كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل الي مضاجعهم الآيه و لايوجب ذلك ان يكون المشركون غير قادرين علي ترك القتال؛ انجام: لايقال لا تكفي جواز الحصول في ثاني الحال بل يعتبر ظن القادر او علم الله تعالي في الحال بالحصول في ثاني الحال...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ در اين رساله ظاهراً به خط مؤلف و با خط خوردگي و اضافات در حاشيه؛ جلد: تيماج مشكي، 126گ (57ر-182پ)، اندازه: 10×17 سم [ف: 1-152]
بي كا، بي تا؛ خريداري از امرالله صفري [رايانه]
بي كا، بي تا؛ مجموعه آقا رفيع قزويني استاد اخلاق و فلسفه امام خميني؛ خريداري از منصوره تالهي معين الدين [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از محمد رضا فريد تنكابني [رايانه]
آغاز: اعني ذات الواجب بلا محذور؛ انجام: اشارة الي انهم لايفهمون.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي با نشان «12»؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي روكش کاغذ قهوه ای، 59گ، 19 سطر (4/5×12/5)، اندازه: 10×18 سم [ف: 4-1456]
آغاز: المقصد الثالث في الجواهر والاعراض و فيه فصول الاولي في الجواهر. قدم الجواهر علي مباحث الاعراض لان وجود العرض متوقف؛ انجام: فاذاقام به قوم سقط عن الاخرين و اذا [...] لم يقم به الاخر تم الكل بتركه هذا ما تيسر لنا من الكلام بشرح التجريد و الحمد لله بالتوفيق علي الاتمام و جعله ذخرالنا في يوم القيام
گزارش ناشناخته. براي نشاني: «الفصل الثاني في الاجسام و هي قسمان فلكية» هي الافلاك بما فيها من الافلاك و «عنصرية» و هي العناصر بما فيها من المواليد الثلاثة اعني المعدنيات و النباتات و الحيوانات «اما الفلكيات فالكلية منها، يسمي الكواكب (ص 40). «الفصل الثالث في بقية احكام الاجسام» لما ذكر في الفصل الثاني اقسام الاجسام و انجزء البحث عنها الي البحث عن بعض احكامها (ص57)؛ خط: نستعليق تحريري، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي با نشانه هاي: موافقت، م ن، ح ن، شرح مطالع، قدس سره؛ 335ص، 23 سطر (11×25)، اندازه:21×30 سم [عکسی ف: 1-222]
آغاز: قال المصنف طاب ثراه المقصد الثالث في اثبات الصانع اه، اقول اشار بقوله؛ انجام: من الله التوفيق في تحرير المقاصد الباقية انه ولي ذلك و القادر عليه
شرح علي كتاب «تجريد الاعتقاد» المقصد الثالث منه في اثبات الصانع؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم قرمز، 158گ، 16 سطر، اندازه: 9×15 سم [مؤيد: 2-118]
آغاز: بسمله اما بعد حمد واجب الوجود علي نعمائه... و علي كرم احبائه اي علي آله و اصحابه الذين هم موصوفون بزيادة الكرم علي من عداهم؛ انجام: او بعيد كاعداد النطفة بالنسبة اليها و من العلل العرضية ما هو معد.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با امضاي «منه رحمه الله»؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 126گ، 21 سطر، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 32-253]
š.-o tajrīd-el-e‘teqād
وابسته به: تسديد القواعد في شرح تجريد العقايد = تشييد العقايد في شرح تجريد العقايد = شرح قديم تجريد؛ اصفهاني، محمود بن عبدالرحمن (674-749)
در آن از شرح قديم و شرح تجريد ياد شده، منه: «المقصد الاول في الامور العامة. قال صاحب المواقف اي ما لا يختص بقسم من اقسام الوجود».
شاهرود؛ مدرسه اسماعيليه؛ شماره نسخه: 26
بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام [ف: -13]
شرح تجريد العقايد- شرح تجريد الاعتقاد
شرح تجريد العقايد- حاشية حاشية الخفري علي شرح التجريد
شرح تجريد الكلام- كشف المرام في شرح تجريد الكلام
شرح تجريد الكلام- شرح تجريد الاعتقاد
š.-u tajrīd-il kalām fī taḥrīr-i ‘aqāyid-il islām = al-hāšīya‘alā tajrīd-il-kalām
كشميري، محمد بن مهدي
kešmīrī, mohammad ebn-e mehdī
در ديباچه پس از ستايش از متن مي گويد: «لم يدركوا معضلاتها فحول العلماء و خبطوا مفسروها في اكثرالمواضع خبط العشواء» و من خواستم دشواري هاي آن را بگشايم. با سربندهاي «قوله، قوله الشارح، قوله المصنف».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1216
آغاز: الحمدلله رب التجريد و التفريد، صاحب العز و التمجيد... اما بعد، فيقول الفقير... محمد بن مهدي الكشميري... اعلموا اخواني ان الكتاب التجريد من مصنفات... «قوله المصنف» ره اما بعد حمد واجب الوجود علي نعمائه و الصلاة علي سيد انبيائه و علي اكرم احبائه. الظاهر ان المراد بعد الاقرار بالعجز علي اتيان حمده عزوجل، كما هو اهله. و التذكر بذلك؛ انجام: الذي هو من العلل الفاعلية العرضية لحصول البرودة لان يتحصل و يتحقق البرودة. تم بحمدالله... هذا المقصد الذي هو في الامور العامة. و الحمدلله رب...
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ كاغذ: كاهي، جلد: تيماج يشمي، 91گ، 29 سطر (12×22)، اندازه: 19×25 سم [ف: 3-185]
š.-u tajrīd-il-manṭiq
نيريزي، محمود بن محمد، ق10قمري
(neyrīzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 16c
وابسته به: تجريد المنطق؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
اهدا به: امير نظام الدين محمود
تاريخ تأليف: سه شنبه 23 ذيحجه 913ق؛ محل تأليف: اصفهان- قزوين
شرح مزجي مفصلي است بر تجريد المنطق. «الذريعه» آورده است: برخي آن را شرح جوهر النضيد دانسته اند كه معلوم نشد با چه دليلي، آنان كه تأليفي از او با عنوان شرح تجريد المنطق آورده اند اشاره اي كه اين كتاب شرح جوهر النضيد است نكرده اند.
[در كتابخانه حكيم نجف به شماره 59، كتابت سال 1021 نيز ياد شده است؛ الذريعه 140/13؛ كتابشناسي تجريد الاعتقاد، صدرائي خوئي، با عنوان شرح جوهر النضيد ص 18]
شيراز؛ ملي؛ شماره نسخه: 617/1
آغاز: و اذ قد عد من المحسنات ان يذكر قبل الشروع في مسائل الفن؛ انجام: و اما البرهان فكا (كذا) البرهان علي ان الحد لا يكن و ان الشكل الثالث منتج مثلا- نقل من شرح مولانا جمال الدين محمود النيريزي علي تجريد المنطق.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي مذهب، 6گ، 15 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 14×21 سم [ف: 2-207]
š.-ut-tajallīyāt
نوري، اسماعيل بن سودكين، - 646؟ قمري
(nūrī, esmā‘īl ebn-e sūdkīn (- 1249
وابسته به: التجليات؛ ابن عربي، محمد بن علي (560 -638)
شاگرد شيخ محيي الدين از استاد درخواست كرد كه براي توضيح مطالب كتاب و اقناع منكران كه بر دعاوي محيي الدين در كتاب تجليات خرده گيري مي كردند، آن را شرح كند و محيي الدين خواهش او را پذيرفت و توضيحاتي بر اصل افزود و او توضيحات استاد را با پاره اي از توضيحات شفاهي كه به تفاريق از استاد شنيده بود در اين كتاب گرد آورد، به اين گونه كه نخست تمام يا قسمتي از هر «تجلي» را با عنوان «من تجلي...» يا «قال في الاصل المشروح» نقل مي كند و سپس با عنوان «قال في الشرح» يا «سمعته يقول في اثناء شرحه» يا «قال جامع هذا الشرح سمعت سيدي و شيخي» به شرح و توضيح مي پردازد. ابن سودكين مقدمه مبسوطي براي اين شرح نوشته و در آن تاريخچه
و سبب درخواست كردن شرح تجليات را از استاد شرح مي دهد و چنين به دست مي آيد كه تأليف اين شرح چندي پس از تاريخ 610 و در حلب انجام يافته است. وي مي گويد: «و لما وقف من كنت اظنه خليلا... علي هذا الكتاب المسمي بالتجليات وراي ما فيه من متابعات اسرار الا ولياء لشيخنا في المشاهدات الملكوتيه و انهم قد اقروا بسبقه و ان تقدموه بالزمان... قال اكاد اقسم بالله ان هذا ظلم وعد و ان و زور و بهتان و دعوي بغير برهان فلما كان بعد ذلك رايت هذا المنكر فيالمنام و هو يبالغ في سب النبي (صلی الله علیه و آله) ... و كان ذلك سنه عشره و ستمايه بحلب و كان شيخنا رضي الله عنه غائبا فلما قدم بعد هذه اعلمته بما ذكره هذا الخائب و لا عتنائي بالقضيه قصدت تحقيق المسئله مع الشيخ». در فهرست مصنفات محيي الدين- مستدرك- از كتابي به نام «الاجوبة علي مسائل شمس الدين اسماعيل بن سودكين النوري بحلب عن اعلي المراتب التي انتهي اليهاهمم الرجال» ياد شده و گورگيس عواد در تعليقات خود نسخه اي از آن را در جون ريلاندز نشان مي دهد. در تذكره النوادر مجموعه اي از مصنفات محيي الدين ابن العربي شناسانده شده كه در آن نسخه اي از كتاب «الاجوبه...» هست و ندوي چند سطر از آغاز آن رساله را نقل مي كند (مجموعه اي كه ندوي شناسانده متعلق به كتابخانه دائرة المعارف حيدر آباد و رونويس شده از نسخه مورخ 997 كتابخانه آصفيه است).
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3920/12
آغاز: اللهم انا نسالك الفهم عنك و الاخذ منك قال الشيخ الامام... شمس الدين ابو طاهر اسماعيل بن سودكين ابن عبدالله النوري الحمدلله الذي من علي عباده الذين اصطفي لمعرفة مراتب التجليات... اما بعد فلما انتهت مراتب التجليات سيدنا و شيخنا و امامنا... و سمي ماتنفس به عن الاذن الالهي كتاب التجليات؛ انجام: پايان: فقام عبدالله و قال بفضله و اعترف بعلوشانه رحمة الله عليهما (1) تم شرح التجليات بفضل الله و عوائده الجمليه في المدينه المشرفه.
بي كا، بي تا؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 97ص (222-318)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 10-1959]
š.-ut-tajallīyāt
جيلاني، عبدالكريم بن ابراهيم، 767-832قمري
(jīlānī, ‘abd-ol-karīm ebn-e ebrāhīm (1366-1429
وابسته به: التجليات؛ ابن عربي، محمد بن علي (560 -638)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 863/1
آغاز: بسمله، به وثقتي، الحمد لله الذي حجبنا به عنه عز به ان نعرف له كنه؛ انجام: فان ماهنا هي عين المقضي الاتعجل ما زائدة فحينئذ يجوز لك و الله سبحانه اعلم.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: شيخ مهدي طاهري؛ كاغذ: ترمه، جلد: مقوايي با تيماج ترياكي، 43گ (1-43)، 26 سطر (7/5×15)، اندازه: 5×21 سم [ف: 2-721]
شرح تجويد ملامختار اعمي- شرح درج المضامين
شرح تجويد منظوم- حاشيه قصيده محمد حافظ مشهور به اميرعزالدين
š.-e tajvīd-e manzūm
علي محمد بن علي محمد، ق14قمري
(alī mohammad ebn-e ‘alī mohammad (- 20c‘
شرح مختصري است بر تجويد منظوم «ابوالقاسم» كه بعد از هر بيت توضيح و شرح داده شده است.
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 922
آغاز: از ميانه كام از وسط زبان... ** قبل شين دانند در اخراج اكثر؛ انجام: بعد از اهداي دعاي ازدياد عمر شاه ** ناظم اين را بحمد سوره ياد آريد گاه. جامع اين رساله ناظم خادم قاريان ابوالقاسم ** مولدش مشهد امام رضا برضا نيست در دكن برضا قد تمت التجويد بعون الملك المجيد...
خط: نسخ، كا: علي محمد بن علي محمد، تا: 1332ق؛ 20گ، اندازه: 11×18 سم [ف: 2-189]
š.-e tajvīd-e manzūm
غيرهمانند:
آغاز: بسمله هر چه قاري را اهم باشد بداني بي گمان نظم حافظ عزالدين را گر بخواني اي جوان يعني هرگاه خواهي ابتدا كني قرآن را؛ انجام: اين نيز بر دو نوع است.
اشعار از عزالدين حافظ در احكام تجويد و گزارشي بر آن؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 856ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج مشكي، 4ص (102-105)، اندازه: 11×18 سم [ف: 32-272]
حاشيه اي است از حافظ محمد صادق؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 20 سطر (7/5×12)، اندازه: 12×18 سم [ف: 16-744]
š.-u taḥrīr-il aḥkām-iš šar‘īyya ‘alā maḏhab-ilimāmīyya
وابسته به: تحرير الاحكام الشرعية علي مذهب الامامية؛ علامه حلي، حسن بن يوسف (648-726)
شرح مزجي است بر «تحرير الاحكام» علامه حلي با نقل اقوال فقها و استادش با عنوان «الاستاد العلامة» و استناد به روايات بسيار. ظاهراً شارح همان سيد ابوالحسن يزدي باشد.
يزد؛ سريزدي؛ شماره نسخه: 175
آغاز: قوله و ان كانت بالغة رشيدة فان كانت ثيباً كانت الولاية لها خاصة الي قوله و ان كانت بكراً فكذلك اقول في البكر البالغة الرشيدة ستة اقوال
مشتمل بر كتاب النكاح و الطلاق مي باشد؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح؛ يادداشت امانتي از سيد علي اكبر به سال 1255؛ 271گ، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-146]
š.-u taḥrīr-i usūl-i uqlīdis
دواني، محمد بن اسعد، 830-908؟ قمري
(davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427-1503
وابسته به: تحرير اصول اقليدس = تحرير اصول الهندسة و الحساب = تحرير اقليدس؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 685/2
آغاز: پس از 6 س آمده: لاجزء له اصلا و لو بالعرض يعني من ذوات الاوضاع... كون الشي بحيث يمكن ان يشار اليه بالحس الخط طول بلاعرض كذا في الشفاء؛ انجام: قد بان الخ لانه كلي و جد ثلثة اعداد... و ضروب الواحد فيها و ثالثها مربع الوسط قطعاً و نسبته ط. اي نسبة د.ك. الجزء الاول من شرح تحرير اصول هندسه مولانا جلال الدين دواني قدس الله سره العزيز.
بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: سفيد، جلد: مقوايي، 16 سطر (17×23)، اندازه: 28×35 سم [سنا: ف: 2-29]
š.-u taḥrīr-i usūl-i uqlīdis = š.-ul maqālat-il ‘āšira minusūl-i uqlīdis
يزدي، محمد باقر بن زين العابدين، ق11 قمري
(yazdī, mohammad bāqer ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 17c
وابسته به: تحرير اصول اقليدس = تحرير اصول الهندسة و الحساب = تحرير اقليدس؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
شرح مقاله دهم اصول اقليدس از محمد باقر بن زين العابدين يزدي مؤلف عيون الحساب و مطالع الانوار و كتاب هاي ديگر. در بروكلمان و ديگر مراجعي كه در دست است اين اثر از يزدي ياد نشده است. وي جمله هاي كوتاهي از تحرير خواجه نصير را نقل كرده و پس از نقل هر جمله به شرح و خرده گيري پرداخته است. وی در آغاز هر جمله می گويد «قال المحرر النحرير» يا «قول المحرر النحرير». در پايان رساله از فرزند خود محمد حسين ياد و سخني نقل كرده است. (عبدالحسين حائري)
آغاز: بسمله. الحمدلله حق حمده و الصلاة علي رسوله و عبده و بعد فيقول... ابن زين العابدين محمد باقر اليزدي، هذا ما تيسرلي في شرح عاشر مقالات کتاب الاصول المنتمي الي اقليدس الصوري.
انجام: يتبين من هذه الاشكال الستة انه لايمكن ان يكون الفصل بين خطين متباينين في الطول منطبقين فبالقوة مساويا للفصل بين اخرين كذلك... و ان يكون الفصل بين خطين متوسطين مشتركين في القوة فقط محيطين بموسط مساويا اللفصل بين متوسطين آخرين كذلك و قس عليه الثلاثة الباقية. تم بحمد الله و حسن توفيقه.
آغاز و انجام: برابر؛ نسخه: هذه آخر ما وجدته من هذه الحاشيه علي عاشر مقاله كتاب الاصول في الهندسه و نقل من خط من نقل و قابل من خط مصنفه ره و كان المنتسخ كثير السقم لايخلو من حذف و ترك و تصحيف و لم يحصل لنا نسخه صحيحه حتي نقابلها و ما امكن تصحيحه حين الكتابه قد صححته و بقي الغلط اكثر من ان يحصي و انه اعلم بحقيقه الحال
كا: محمد رضا بن محمد معصوم حسيني، تا: محتملاً قرن 12؛ با سرلوح، مجدول؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج ترياكي، مذهب، 48ص (439-486)، 16 سطر (6×12)، اندازه: 11×18 سم [ف: 8-371]
آغاز: برابر؛ انجام: اي ثلثه اعشار في الاثنين
خط: نستعليق، كا: علي بن تقي تبريزي، تا: 1122ق؛ با اشكال هندسي؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: ميشن ترياكي، 18ص (265-282)، 15 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 15×23 سم [ف: 8-308]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما وجدته من هذه الحاشية علي عاشر مقالة كتاب الاصول في الهندسه و نقل من خط من نقل و قابل من خط مصنفه ره و كان المنسخ كثير السقم لا يخلو من حذف و ترك...
خط: نستعليق، كا: سيد علي محمد كاظم حسيني، تا: 1187ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي، 22گ، 18 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 2-916]
آغاز: برابر؛ انجام: اعني سطح اخ حينئذ ماية و تسعة و تسعون... اربعة عشر و مربع ف ع اربعة و ثماثون و هو ليس بمربع فف ع منطق في القوة فقط... بزيادة مربع...
خط: نستعليق، كا: عبدالحسين فرزند حاج مير عبدي محمد دزفولي، تا: 1286ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوایی، 25ص (36-60)، 15 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 9-77]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علي رهناني، تا: يك شنبه 19 ربيع الثاني 1322ق؛ جلد: تيماج قرمز، 20گ (36پ-55پ)، 21 سطر، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 15-279]
كا: محمد باقر بن محمد تقي بن محمد باقر بن محمد تقي اصفهاني، تا: سه شنبه 5 ربيع الثاني 1325ق، جا: نجف اشرف [نشريه: 11-937]
اصفهان؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 29/1
همان نسخه بالا [نشريه: 5-302]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4526/1- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا؛ [فيلم ها ف: 3-69]
خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الثاني 1382ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (7/5×13)، اندازه: 15×21 سم [نشریه: 3-228]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ با اشكال هندسي، مصحح، محشي با نشان «كاظم» و «شمس الدين»؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج ماشی مذهب، 20گ (53پ-72)، 15 سطر (6/5×12)، اندازه: 11×17/5 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ از روي نسخه اصل خط مصنف نوشته شده، محشي با نشان «منه»؛ شماره بازيابي با توجه به ص 288 اصلاح شد؛ 16ص (6-21) [ف: 7-149]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ نويسنده نسخه مي گويد که من اين حاشيه مقالت دهم را از روي نسخه اي نادرست نوشتم و به قياس آن را تصحيح کردم؛ 17گ (106پ-122پ) [ف: 5-208]
š.-u taḥrīr-i usūl-i uqlīdis
وابسته به: تحرير اصول اقليدس = تحرير اصول الهندسة و الحساب = تحرير اقليدس ؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
اهداء به: ابي المظفرالسلطان يعقوب بهادرخان
شرح مزجي مختصري است كه مقاله چهارم آن در 12 ربيع الثانی 887ق پايان يافته است.
آغاز: الحمدلله الذي يتلألأ علي صفحتي الليل و النهار تباشير آثار قدرته و يتنزل من السبع الشداد تفاسير آيات معرفته...
آغاز: برابر
كا: ابوسعيد سبط المؤلف، تا: جمعه اواسط رجب 902ق [تراثنا: س2ش 3-154]
آغاز: برابر؛ انجام: قد ذكره الشيخ في الشفاء و هو ان زوج الزوج هو الذي كل عدد بعده زوج بعد زوج الفرد هو الذي بعده فرد بعد زوج فان كان نصفه فرداً يسمي زوج...
بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد، جلد: مقوايي، 16 سطر (17×23)، اندازه: 28×35 سم [سنا: ف: 2-29]
š.-u taḥrīr-i usūl-i uqlīdis
وابسته به: تحرير اصول اقليدس = تحرير اصول الهندسة و الحساب = تحرير اقليدس؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
غيرهمانند:
آغاز: عند هولاء أولضنة مضنة ماء بكربلاء و الحقت به مالم اسمعها عن المعاصرين... الحمد لله الذي منه الابتداء ابتداء الوجود و فيه براعة استهلال؛ انجام: ذا خمسة عشر ضلعا متساوية الزوايا علي ما قرر ذلك في اول الشكل الحادي...
شرح مزجي توضيحي مختصري است بر «تحرير الاقليدس» خواجه نصير الدين طوسي با ترسيم دوائر و اشكال مناسب موضوعات كتاب و گاهي گفتگو در نظرات خواجه و شارح مي گويد كه در اين شرح مطالبي افزودم كه از معاصرين آن ها را نشنيده ام؛ خط: نسخ، بي كا، تا: ذيقعده 885ق (مقاله اول) و صفر 887ق (مقاله سوم)؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ تملك: فرهاد ميرزا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 163گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 2-297]
آغاز: الحمدلله يتلألأ علي صفحتي النهار تباشير آثار قدرته و ينزل من السبع الشداد تفاسير آيات معرفته؛ انجام: و هو اذا ساوي
زاويتان و ضلع من مثلث زاويتين...
شرح مزجي مختصري است بر رساله «تحرير اصول الهندسة و الحساب» خواجه نصيرالدين طوسي، اين شرح توضيحي است با اضافه مطالبي كه بدان ها احتياج بود؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوايي، 30گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×22 سم [ف: 26-167]
آغاز: المقالة الخامسة المقدار الاصغر يكون جزء اي المقدار الاعظم متي قدر الاعظم و الاعظم اضعاف الاصغر اذا قدر الاصغر؛ انجام: اي من اطول من ب س من ب الاصول من من اطول من ب س تمت المقاله الثالثه عشر بعون الله و حسن توفيقه و هي كاشكلا
از شرح مقاله پنجم تا پايان سيزدهم؛ خط: نستعليق، كا: حسين، تا: سه شنبه 27 رمضان 1011ق؛ 78گ (41پ-118پ)، 19 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 1-31]
آغاز: آثر الفكر علي خاطري حين توجهي الي مطالعة تحرير كتاب اقليدس الصوري الذي حرره... مدقق الطوسي... و لما آل الامر الي كمال العسر... نادالي منادي الهداية بالعلن من شاطيء الواد الايمن بشري لك قدظهر من سواد بلاد الهند نور ظاهر... فقلت لاهلي امكثوا اني آنست نارا لعلي آتيكم منها بقبس... ابعد التامل و الاستخارة... جعلت مالمحت اليه بماسحت به... في سلك خدام هذا السلطان... السلطان بن السلطان ابوالفتح... فاتحفت نسخة منها الي حضرته
اصل از خواجه طوسي و شارح شناخته نشده در كتاب از استادش سيد سندمير غياث الدين منصور و سيد محقق و صدرالشريعه ياد كرده است و به كتاب هاي شرح التذكرة سيد محقق و حواشي شرح اشكال التاسيس ميرغياث الدين منصور و تحرير كتاب اقليدس اثير الدين ابهري و اشكال التاسيس اشاره نموده است. شرحي است مزجي تحت عنوان «قوله- اقول»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ با دوائر و اشكال هندسي؛ تملك: محمد بن عبدالحسين نيشابوري، محمد بن محمد علي طبيب؛ مهر: عبدالراجي عبدالهادي؛ جلد: تيماج سبز، 55گ، 11 سطر (7×12)، اندازه: 11×19 سم [ف: 1-315]
آغاز: و لبرهان قوله و هو وتر لنصف قوس يكون سهمها أربعة أخماس القطر علي أن القطر واحد نفرض قطر الكرة المحيطة بهذا المجسم؛ انجام: علي أحد اضلاعه يحصل قطره الأقصر أقول... الشكل و نخرج ب 1 رج إلي أن تتلاقيا علي م و نخرج...
كاتب = مؤلف، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 64گ (98ر-161پ)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1-234]
š.-u taḥrīr-i usūl-il hindisat-i wa-l-ḥisāb
وابسته به: تحرير اصول اقليدس = تحرير اصول الهندسة و الحساب = تحرير اقليدس؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (672-597)
اصل از اقليدس صوري (-283ق)، ترجمه از حجاج بن مطر كوفي(-3ق)، اصلاح از ثابت ابن قره حراني (-288ق)، تحرير از خواجه نصير طوسي و شارح نامعلوم مي باشد. شرحي است با عناوين «قال- اقول» بر«تحريراصول الهندسة و الحساب».
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 2068/2
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين... و بعد قال المحقق اعلي الله درجته بعد الحمد و التصلية لما فرغت عن تحرير المجسطي رأيت احببت و زحح في نظري ان احرر كتاب الموسوم «باصول الهندسة و الحساب» المنسوب الي اقليدس الصوري بضم الالف و كسر اللام و ضم الدال؛ انجام: و لتساوي خطي ا ح در علي قياس ما ذكرنا تطبق ضرورة خطاب ح علي خط ه- د.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ 16گ، 23 سطر، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 5-454]
شرح تحريراقليدس- توضيح الاشكال
š.-u taḥrīr-i uqlīdis
كوفي، حجاج بن يوسف
kūfī, hajjāj ebn-e yūsof
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6581/2
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اعلم ان اقليدس عمل كتابه المعروف بكتاب الاسطقسات المشهور عند الخاص و العام من اهل العلم و جمع فيه من اصول الهندسة و طرقها ما بلغ به الصناعة من كمالها؛ انجام: بعضها الي بعض متساوية يكون ا مجسم... عن تلك الخطوط و الزوايا ذا اثنتي عشرة قاعدات متساويات الاضلاع، تمت المقالة الخامسة عشر و هي... اشكال.
خط: نسخ، بي كا، تا: 13 محرم 859ق (ظاهرا اين تاريخ بر روي نسخه اصل بوده كه نسخه حاضر از آن كتابت شده و نسخه حاضر از اوايل قرن 11 مي باشد)؛ با اشكال هندسي؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (188پ-190ر)، 23 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 20-136]
š.-u taḥrīr-i uqlīdis
غيرهمانند:
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، با اشكال هندسي؛ تملك: محمد زمان بن حبيب الله كه نسخه را در بندر سورت (هند) خريده؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 422گ، 17 سطر، اندازه: 13/5×24 سم [ف: 20-317]
آغاز: قال استاد البشر... الحمدلله و لنا غني بما اشتهر في حل هذا المقام عن اطالة الكلام في الجمع بين حديثي الابتداء و تفصيل معاني الحمد و الشكر؛ انجام: بصدر الخامسة بل كنسبة نصفيهما بشكل يط ح اي زاويتي اء المحيطتين و ذلك ما اردناه
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: قرن 11 يا 12؛ مصحح، با اشكال هندسي بسيار دقيق؛ جلد: تيماج مشكي، 206گ (8پ-213ر)، 21 سطر، اندازه: 13/5×21/5 سم [ف: 20-316]
آغاز: المقالة الاولي من كتاب اقليدس في الاصول... النقطة هي شيء ما لا جزء له و الخط هو طول لا عرض له و نهاية الخط نقطتان و الخط المستقيم هو الموضوع علي مقابله اي النقطه كانت عليه بعضها لبعض؛ انجام: فيكون المجسم الحادث علي تلك الخطوط و الزوايا ذا اثني عشر قاعدة مجسمات متساويات الاضلاع و الزوايا و ذلك ما اردنا ان نبين تم القول الخامس لا نسقلانس المنسوب الي اقليدس الصوري.
ترجمه ابويعقوب اسحاق بن حنين و اصلاح ابوالحسن ثابت بن قره؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ با اشكال هندسي، مصحح، ولي نسخه بسيار پر غلط است؛ جلد: تيماج مشكي، 186گ (1پ-186پ)، اندازه: 12×19 سم [ف: 20-136]
š.-o tahrīr-el qawā‘id-el manteqīyya fī š.-eš šamsīyya
تقوي بهبهاني، ضياء الدين، 1320-1388قمري
(taqavī-ye behbahānī, zīyā’-od-dīn (1902-1968
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسيه قطبي؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
شرح و ترجمه اي است با عناوين «قوله» بر تحرير القواعد المنطقية قطب الدين رازي. مؤلف به اشكالات مير سيد شريف گرگاني نيز اشاره كرده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 16742
آغاز: بسمله قوله الاول ان التقسيم فاسد لان احد الامرين لازم الخ يكي از دو امر لازم مي آيد كه قسم شيء قسيم شيء بشود يا لازم مي آيد كه قسيم شيء قسم شيء بشود؛ انجام: و بدان كه مطلب خيلي مشكل است قدر بدان فافهم و اغتنم اللهم وفقنا... و قياس ديگر ترتيب مي دهيم فافهم و اغتنم
تذكر: نام كتاب در فهرست شرح شمسيه ذكر شده كه با توجه به كتابشناسي آن تصحيح شد؛ خط: نستعليق تحريري، كاتب = مؤلف، تا: قرن14؛ اين شرح ناتمام و موجودي تا اواخر مبحث قياس است؛ واقف: تقوي بهبهاني، ضياء الدين، دي 1367؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 239گ، اندازه: 10×17 سم [ف: 24-217]
š.-o tahrīr-el-qawā‘id-el-manteqīyya fī š.-eš-šamsīyya
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسيه قطبي؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
همدان؛ جواهري، حبيب؛ شماره نسخه: 14/3
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي به حاشية الصغري سيد شريف جرجاني؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي [رشت و همدان: ف: - 1684]
š.-o tahrīr-el-qawā‘id-el-manteqīyya fī š.-eš-šamsīyya
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسيه قطبي؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 530/6
آغاز: بسمله و لما اشار الي من سعد بلطف الحق و الدين بتحرير كتاب الخ اشار مشتق از اشاره است اگر شخصي گويد كه اشاره در لغت...
بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي [ف: -275]
شرح تحرير مجسطي- تفسيرالتحرير
š.-u taḥrīr-il-majasṭī
سمرقندي، محمد بن اشرف، ق7قمري
(Samarqandī, mohammad ebn-e ašraf (- 13c
وابسته به: تحرير المجسطي = تحرير مجسطي؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
شرحي است برتحرير خواجه طوسي از اين كتاب.
[تاريخ علم الفلك في العراق ص 46 و 73؛ سرگذشت طوسي از مدرس رضوي 204]
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 678
خط: نستعليق، كا: محمد بن احمد، تا: سه شنبه 10 شوال 1013ق؛ مهر: زين العابدين حسيني؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 205گ، 20 سطر (6×15)، اندازه: 12/5×22 سم [ف: -588]
š.-u taḥrīr-il majasṭī
بيرجندي، عبدالعلي بن محمد، - 934قمري
(bīrjandī, ‘abd-ol-‘alī ebn-e mohammad (- 1528
وابسته به: تحرير المجسطي = تحرير مجسطي؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
كتاب مجسطي يكي از كتب بسيار با اهميت در هيئت و نجوم است كه به زبان يوناني به وسيله بطليموس فلوزي تحرير يافته است. اين كتاب در زمان مأمون از يوناني به عربي برگشته شده و سپس در زبان عربي چون كتاب مهمي بوده روي آن كارها شده است كه معروف ترين آن ها كار خواجه نصيرالدين طوسي است. هم چنين شرح حسين نيشابوري بر مجسطی خواجه معروف مي باشد. بيرجندي مي گويد از جواني چون با اين كتاب سر و كار داشتم همواره سعي بر اين داشتم كه مشكلاتش را بازگشايم و با ثبت آن باز گشوده هايم در هامش نسخه خود حاشيه و تعليقه اي فراهم آورم. چون از اين كار فارغ آمدم شرح و تعليقه خود را كافي در توضيح مجسطي ديدم لذا بر آن شدم كه آن را عليحده مدون كنم و حاصل آن اين كتاب شد.
[الذريعه 142/13 شماره 474]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي جعلنا من المتفكرين في خلق السموات؛ انجام: و السلام علي زبدة الليالي و الايام محمد سيد الثقلين و خير الانام و قد فرغت من تحرير هذا الشرح و تسويده و تصحيحه... ضحوة يوم السيت في اوايل ذي القعدة حجة احدي و عشرين و تسعمائه من الهجرة النبوية و انا العبد المفتقر الي رحمة رب الثقلين عبدالعلي بن محمد بن حسين روح الله تعالي روحه
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 921ق؛ توضيح در پايان نسخه چيزي كه دلالت بر كتابت و انتساح آن كند وجود ندارد شايد كاتب همان مؤلف باشد [ف: 10-234]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ با اشكال هندسي، مصحح، محشي با عناوين «لمولانا عبدالواسع دام ظله» و «عبدالواسع دامي»؛ مهر: «ابوالقاسم الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 357گ، 22 سطر، اندازه: 18/5×25/5 سم [ف: 1--165]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج ترياكي، 541گ، 18 سطر (9×18)، اندازه: 11×22 سم [سنا: ف: 1-29]
بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ کتابت آن جديد است [تراثنا: س2ش3-154]
خط: نستعليق، كا: روح الله مازندراني، بي تا؛ در حواشي تحرير المجسطي آمده و گويا تمام شرح است، در ذيل حاشيه ص آخر آمده: «تم كلام الشارح البيرجندي عبدالعلي»؛ كاغذ: سمرقندي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، اندازه: 15×25/5 سم [ف: 10-1885]
š.-u taḥrīr-il-majasṭī
گيلاني، صدرالدين علي بن محمد، - 1018قمري
(gīlānī, sadr-od-dīn ‘alī ebn-e mohammad (- 1610
وابسته به: تحرير المجسطي = تحرير مجسطي؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
متن از خواجه طوسي، در كتاب نامي از شارح نيست ولي مظفر گونابادي ستاره شناس در ص ع گواهي مي دهد كه از همان گيلي است. مدرس از چنين شرحي ياد نكرده است و در الذريعه (3: 142) هم يادي از اين نيست.
آغاز: بعد بسمله و حمد و بعد فقد كنت برهة من الزمان عازماً علي ان احرر لنفسي و لساير طلبة العلم من الاخوان كتاب المجسطي قد اشتهران لفظة المجسطي بكسرالميم و فتح الجيم و انه اسم للعلم بالقواعد التي يتوسل بها الي اسباب الاوضاع الفلكية بادلتها التفصيلية.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1464
آغاز: برابر؛ انجام: فصل الحادي عشر في خاتمة الكتاب و اذا تممنا جميع ما يفتقر الي ارشاده من وجود ما يحتاج الي وجوده... و اقوال و اذوفقني الله تعالي... تم بالخير.
خط: نستعليق، كا: محمد مؤمن بن حاج برشتي براآني از بلوك نه گانه اصفهان، تا: ربيع الاول 1018ق؛ تملك: مظفر منجم گونابادي سپس پسرش محمد تقي سپس محمد صادق سپس پسرش محمد اشرف سپس پسرش ابوطالب؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج ترياكي، 427گ، 23 سطر (7×18)، اندازه: 13×25 سم [سنا: ف: 2-276]
š.-u taḥrīr-il-manāẓir = taḥrīr-u taḥrīr-il-manāẓir
وابسته به: تحرير المناظر لاقليدس؛ نصيرالدين طوسی، محمد بن محمد (597-672ق)
رساله اي است در شرح «تحرير المناظر» خواجه نصيرالدين طوسي؛ مرتب بر دو «مقاله»: 1. مقدمات يا مبادي؛ 2. مقاصد. اين
شرح به ضبط آقا بزرگ در 1260ق در مدرسه سلطاني لكهنو تأليف شده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 31836
آغاز: بسمله. حمدله... اما بعد فلما كان علم النجوم الذي هو لب العلوم بواسطة توقف اصوله؛ انجام: فاذن الاضلاع متساوية في الزاوية (الزاوية) و كذلك القطران و ذلك ما اردناه
خط: نسخ، بي كا، تا: اواسط قرن 13؛ مصحح، مقابله شده؛ مهر: «ابوالحسن بن علي الموسوي»؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج فرنگي، 49گ، 15 سطر، اندازه: 13/7×23/5 سم [اهدائی رهبر: 9-150]
š.-u taḥṣīl-il-īqān fī š.-i naẓm-il-burhān
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 26213
بي كا، بي تا؛ مجموعه آقا رفيع قزويني استاد اخلاق و فلسفه امام خميني؛ خريداري از منصوره تالهي معين الدين [رايانه]
š.e tohfat-ol a’emma
«تحفة الائمة» متني است عربي از مؤلفي شناخته نشده در علوم ادبي زبان عرب در دوازده فصل، و بخش حاضر فصل اول آن مي باشد كه مشتمل بر علم صرف است و در يك «مقدمه» و سه «باب» تنظيم شده بدين ترتيب: المقدمة: في تعريف الصرف. باب 1. أوزان الاسم و الفعل و الامر؛ باب 2. القواعد، در چهل «قاعده»؛ باب 3. الاوزان غير الصحيحة. شرح حاضر ترجمه و شرح مختصري است كه به التماس گروهي كه تحفه را نزد شارح مي خواندند، تأليف شده است.
آغاز: شكر و سپاس بي قياس معبودي را سزد كه تصريف احوال مخلوقات بقدرت او است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 4132
آغاز: برابر؛ انجام: و اگر بفتح دال اول تقدير كنند اسم مفعول است.
خط: نسخ، بي كا، تا: جمعه 24 شعبان 1160ق (شايد تاريخ تأليف باشد)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 127گ، 19 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 11-152]
š.-u tuḥfat-il-aṣḥāb
وابسته به: تحفة الاصحاب في علم الاسطرلاب؛ كمالي، ابوالفتح (1-8)
تحفة الاصحاب منظومه اي است در اسطرلاب از ابوالفتح كمالي متضمن بيان كيفيت عمل اسطرلاب مسطح و شناختن ظل و وقت و سمت قبله از آن. وی در آغاز منظومه مي گويد اسطرلاب نخست كروي بوده (و ادريس آن را به صورت كره به وحي دريافت) و نسبت اسطرلاب به يونان از آن است كه يونانيان آن را تسطيح كرده اند. در ارجوزه از كسي ياد نشده جز از «استاد».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6321/17
آغاز: بسمله احمدالله الذي جعل في السماء بروجا و جعل فيها سرجاً و قمراً منيرا... اما بعد فيقول الامام الهمام افضل الانام... تاج الاعالي قطب فلك المعالي ابوالفتح الكمالي اوصل الله اليه ماموله العالي لمارزقت الاسطرلاب... احببت ان ارزق ضوابط صناعته لما رايت من قباحة التذلل بين يدي الاغيار... فانشات كتابا مستبدعا في علم الاسطرلاب مسمي بتحفة الاصحاب... فرحم الله امرءاً دعالي بالمغفره... الحمدلله الذي اكرمنا ** لعلم الاسطرلاب اذ علمنا/ ... قال ابوالفتح الكمالي عفا ** رب لانام عن جميع ما هفا/ لاغروان كان صحيحا ما ذكر ** من ان الاسطرلاب وحي قداثر/ ... و مارووا ان ذاك يوناني ** فذاك حجي و برهاني/ ... فانهم قالوا بان مانزل ** تيسير ذاالامر و تسهيل الشان/ تفكروا فصنعوا صفيحه ** عريضه عميقه فسيحة؛ انجام: تم كتاب تحفة الاصحاب ** مستبدعا في علم الاسطرلاب/ و الحمدلله علي الاتمام ** ذي الطول و الجلال و الاكرام/ مصليا علي الرضي المختار ** محمد و آله الا برابر؛ تمت هذا آخر ما جمعته و التزمته و لم ازل اعتني بشانه حتي اختتمته فجاء مقررا في العقول حريا بالقبول... ما ضيعت اعماري و اوقاتي الاطامعا منكم صوالح ادعيتكم بعد وفاتي.
بي كا، بي تا؛ در نسخهاي ديگر از شرح (كه از نسخه حاضر كهن تر است) شارح از رصدي كه در پنج شنبه 26 فروردين جلالي 755 يزدگردي (زنه) براي شناختن موضع دبران انجام داده ياد مي كند، اما در نسخه حاضر بهجاي اين مطلب (كه در حدود 2 صفحه است) يازده صفحه است شامل متن و شرح و جدول هايي كه در نسخه كهن تر نيست و در نخستين صفحه (از اين صفحات اضافي) كه به دنبال شرح اين دو بيت است (كه در هر دو نسخه موجود است): «و فيه ايضا نصف دائرات ** فيها لها من بعض ثابتات/ لحد ما يزول مسطورتها ** زوائد و هذه صورتها»، از استخراجي به سال 800 (به افق خوارزم) و نيز از قوشچي در اين يازده صفحه ياد شده علاوه بر جداول (و تفاوت هاي ديگر) هفت بيت از ارجوزه هست كه در نسخه كهن نيست و از جمله اين هفت بيت است: «و ان اردت درج الممر ** و كان فيه قلق المضر/ فاضرب تمام جيب عرض الكواكب ** في جيب بعده من المنقلب». پيش از صفحات اضافي، در نسخه حاضر (در دنبال شرح دو بيت
نخستين) اين عبارت ديده مي شود: «اعلم ان الثوابت يقطع كل سنة شمسيه اربع و خمسين ثانيه و في كل ست و ستين سنه درجه فلذلك يثبتون تاريخ صنعة الاسطرلاب... فيجب علي عملة هذا الفن ان يعرفوا اجزاء الثوابت المعروفه الاسامي عند العمل و قد وضعت جدو لالاطوال بعض الكواكب لاول سنه ثلث و ثمانماته... و الجدول هذا». در نسخه كهن، مطلب بالا بدين گونه آمده: «و اعلم ان الثوابت يقطع... فيجب... ان يعرفوا درجات الثوابت المعروفه الاسامي و دقائقها عند العمل و لذلك جدول» و سپس جدولي است بسيط و ساده (نسبت به جدول نسخه حاضر) با اين عنوان «مواضع الكواكب الثابته لاول سنه 583 اليزدجرديه». پس از اين جدول (در نسخه كهن) نزديك به دو صفحه مطلب است كه در نسخه حاضر نيست و در اين جاست كه از صاحب زيج رشيدي ياد می كند و می گويد «اين جدول را او در 583 يزدگردي براي تعيين طول و عرض و جهت و عظم ثوابت رسم كرده و گفته است اگر بخواهيم در تاريخ ديگر از اين جدول استفاده كنيم، تفاضل دو تاريخ را به دست مي آوريم و رقم را بر 66 تقسيم مي كنم». پس از نقل سخن صاحب زيج رشيدي می گويد: «قلت مثال ذلك اني اردت ان اعرف يومي هذا يوم الخميس السادس و العشرين من فروردين ماه ا جلالي سنه ذند: خمس و خمسين و سبعمائه يزدجرديه موضع الدبران فاخذت فضل ما بين التاريخين و هو قعب ماية و اثنان و سبعون، ثم قسمته علي سته و ستين فاعتبرت كل سو... درجه... و لما كان تاريخي زائداً علي تاريخ الجدول هذا زدتها علي موضع الدبران... و علي هذا القياس ساير الكواكب». در آغاز دفتر نوشته اي است ظاهراً از مؤلف رساله حاضر و به خط او و بر همين برگ نام خجندي ديده مي شود. بر ذيل برگ رساله آخر و تمام پشت آن ابيات و قطعات متفرقه نوشته است. اين بخش و اين رساله دفتر با قلم ديگر (كهن تر و تازه تر)؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قرمز، 42ص (182-223)، اندازه: 12×17 سم [ف: 19-319]
š.-u tuḥfat-il-uṣūl
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 23713/7
آغاز: بسمله ابتداء بخير الكلام و اقتداء بحق المقام اي ابتداء بقرأة خط: نسخ، بي كا، تا: 1082ق؛ كاغذ سپاهاني؛ جلد: تيماج ترياكي، 25گ، 18 و 21 سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 2-61]
(š.-u tuḥfat-il ṭullāb fī naẓm-i qawā‘id-il i‘rāb (ṣaġīr
ابن هائم، احمد بن محمد، 753؟ - 815قمري
(ebn-e hāem, ahmad ebn-e mohammad (1353-1413
وابسته به: تحفة الطلاب في نظم قواعد الاعراب؛ ابن هائم، احمد بن محمد (753-815)
«الاعراب عن قواعد الاعراب» از متون نحوي بسيار مختصر و مشهور است و ابن الهائم اين متن را به نظم كشيده است و خود او بر آن دو شرح كوچك و بزرگ نوشته است.
آغاز: آغاز تحفة: الحمدلله علي التعليم ** و افضل الصلوة و التسل/ علي النبي المصطفي محمد ** و آله والصحب طول الابد/ و هذه مقاصد الاعراب ** منظومة من دون ما اسهاب/ و الله استعين في التكميل ** و ارتجي في النفع و التسهيل؛ شرح الجملة و اقسامها: كلامنا مرادف للجملة ** في راي قوم هو عند زجلة؛ آغاز شرح: بسمله. اما بعد حمدالله ذي الجلال الباهر و الشكر له علي ترادف نواله المتظافر... فان منظومتي في قواعد الاعراب المسماة بتحفة الطلاب لما وافقت. غرض الراغبين في حفظ النظم الوجيز الجامع و كنت قد ار دفتها بشرح مستوف واسع احببت ان اقصر علي مقاصده الجليلة في اوراق قليلة؛ انجام: و قد تقضت تحفة الطلاب ** و دعته قواعد الاعراب/ نظم الفقير احمد بن الهائم ** يرجوبها ثواب رب راحم/ حامدا الله علي التمام ** و مردف الصلاة بالسلام؛ انجام شرح: انك حميد محيد قال مؤلفه عفي الله عنه: و كان الفراغ من تعليق هذه الحواشي المختصرة من الشرح الوافي ببيان تحفة الطلاب في نظم قواعد الاعراب لثمان مضين من ذي الحجة الحرام سنة خمس و تسعين و سبعمائة بالقدس الشريف علي يد مؤلفها احمد بن محمد بن عماد (الدين ابن علي) ابن الهائم الشافعي عفي الله عنه. وقف صحيحاً شرعياً ملياً.
نسخه شرح كوچك است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 795ق، جا: قدس شريف؛ در نسخه ما حاشيه اي است بر آن از احمد بن محمد... شعراني مدني؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج عنابي، 37ص (126-162)، 15 سطر (11×18/5)، اندازه: 18/5×26/5 سم [ف: 8-10]
š.-u tuḥfat-il mubtadī
عاملي، علي بن حسين، - 1135قمري
(āmelī, ‘alī ebn-e hoseyn (- 1723‘
وابسته به: تحفة المبتدي = ارجوزة في المنطق؛ عاملي، علي بن حسين (-1135)
شرحي است بر منظومه «تحفة المبتدي» که خود مؤلف سروده است. اين شرح به دستور پدر شارح و به صورت مزجي نگاشته شده است. در آن يك يا چند بيت نقل مي شود و آن ها را گزارش مي دهد و توضيح مطالبي كه احتياج به توضيح بيش تر داشته باشد، در حواشي درج شده است تا شرح به تفصيل
نيانجامد.
آغاز: الحمدلله الذي اختص بالمنطق الانسان فأقدره علي ابزار ما استتر في الجنان،و ميزه بالنطق عن سائرانواع الحيوان...
آغاز: برابر؛ انجام: ان يکون موز ونامسمونا بصوت طيب و بعصهم انفرد في انه لابد فيه من الوزن و الحق انه ليس بواجب والحمدلله
خط: نسخ، كا: ملا محمد بن معز الدين شوشتري، تا: 19 ربيع الثاني 1119ق؛ محشي از مؤلف که از روي خط وي توسط همين کاتب تحرير شده؛ جلد: گالينگور، 56گ، 18 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5-2678]
آغاز: برابر؛ انجام: و ينقذنا من امواج الخطايا المتلاطمة و الحمدلله في الاولي و الآخرة و الصلاة علي محمد و عترته الطاهرة.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1144ق؛ مصحح، محشي از مؤلف، يادداشت خواندن كتاب به تاريخ 1144 و مهر «الواثق بالله الغالب عبده ابوطالب» (مربع)، چند يادداشت منطقي و معمائي از ابوطالب بن محمد شوشتري آمده؛ جلد: تيماج قرمز، 66گ، 13 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 3-86]
š.-ot-tohfat-ol-morsala
صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم، 979-1050قمري
(sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572-1641
[فهرستواره منزوي 186/7]
زنجان؛ امام جمعه؛ شماره نسخه: 1مجموعه بدون شماره
بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-150]
š.-u tuḥfat-il mulūk wa-s salāṭīn
ابن فرشته، عبداللطيف بن عبدالعزيز، - 801؟ قمري
(ebn-e ferešte, ‘abd-ol-latīf ebn-e ‘abd-ol-‘azīz (- 1399
وابسته به: تحفة الملوك في الفروع؛ زين الدين الرازي، محمد بن ابي بكر (-666)
شرح بر كتاب «تحفة الملوك» در فقه عامه قسم عبادات.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 36632
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي هدانا الي صراط المستقيم و وفقنا بالفهم لمنهج الدين القويم؛ انجام: و الشوق اليه من نغمات المباحاً لا من المحرمات... و كاتبه رميم في التراب
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: شنبه غره جمادي الثاني 1219ق؛ مصحح؛ با فهرست به خط عبدالكريم بن گل محمد مباري در 1263؛ تملك: ملاعبيدالله نسفي؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن زرشكي مذهب [اهدائي رهبر: 3-379]
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 670
همان نسخه بالا [مؤيد: 2-177]
š.-ut tuḥfat-il wardīyya
نماوي، حسين بن محمد، - 1060قمري
(namāvī, hoseyn ebn-e mohammad (- 1650
وابسته به: التحفة الوردية؛ ابن وردي، عمربن مظفر (691-749) شرحي است بر متن منظومه ابن الوردي كه در 150 بيت است و خود او هم آن را شرح كرده است. چلبي (267/1) و بروكلمان (140/2، ذيل 175/2) از اين شرح ياد نكرده اند.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4556
آغاز: بسمله. الحمد الله الذي جعل الاعراب حجة اي حجة و روضة ذات بهجة يانعة الثمار عاطرة الازهار... و بعد فقد سالني من لايسعني مخالفته... ان اعرب المنظومة المسماة بالتحفة الوردية للامام... زين الدين يعدله عمر. متن: بسمله. قال الفقير عمر بن الوردي ** لله شكري ابدا وحدي/ و بعد فالجاهل بالنحو احتقر ** و كل علم فاليه يفتقر/ فاغن بهذي التحفة الوردية ** و مائة و نصفها محوية؛ انجام: ما ضحك الزهر في الكمام و طلع بدرالتمام و كان الفراغ من جمع هذا الاعراب مستهل جمادي الاولي من شهور سنة خمس و خمسين و الف ختمت بالخير و الشرف علي يد مؤلفه فقير مولاه حسين بن محمد بن علي بن احمد السماوي المالكي غفر الله له و لهم و للمسلمين. متن: و وزن فاعل و فعال فعل ** يغني عن الباتم نظمي و كمل/ و حامدا مصليا علي ** محمد و الآل و الصحب و لا
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1055ق؛ كاغذ: استنبولي، جلد: تيماج قهوه اي، 26گ، 21 سطر (8×13)، اندازه: 13×19 سم [ف: 13-3496]
š.-e tohfe-ye hātamīyya
منجم، محمد زمان
monajjem, mohammad zamān
وابسته به: تحفه حاتميه = تحفه حاتمي = هفتاد باب در اسطرلاب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
رساله اسطرلاب فارسي موسوم به تحفه حاتميه از تأليفات شيخ بهائي است و اين شرحي است كه ملامحمد زمان منجم بر آن نوشته است به حكايت صدر رساله كه بدين عبارت است: «شرح
رساله اصطرلاب از تأليفات ملامحمد زمان منجم» و از اين شرح در كتاب احوال و اشعار فارسي شيخ بهائي ياد نشده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين، مقاله اول در ذكر مسائل و اعمال آن بر جميع صفايح بلاد [و] آن 38 بابست، باب اول در معرفت القاب آلات و خطوط دوايراسطرلاب
انجام: و ارتفاع هريك باسطرلاب چنان چه ذكر رفت هم توان شناخت، چنان چه در اشتباه نيفتد، و جدول در صفحه آينده ثبت شده
[فهرستواره منزوي 2842/4]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 8573
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد مؤمن بروجردي، تا: 1190ق، جا: اصفهان، براي طلاب دستگاه درويش قاسم مشهدي نوشته و تاريخ آن چنين است: «در روز چهارشنبه سلخ شهر رجب المرجب سنه 119 [تحرير نسخه از اواخر قرن دوازدهمست و تاريخ صحيح علي الظاهر بايد 1190 باشد]. علي يد الحقير الفقير... الخ»؛ كاغذ: فستقي، جلد: پارچه اي، 67گ، 12 سطر (10×14/5)، اندازه: 15/2×21/5 سم [ف: 8-205]
š.-e tohfa-ye šāhedī
بغدادي، عبدالقادر بن عمر، 1030-1093قمري
(baqdādī, ‘abd-ol-qāder ebn-e ‘omar (1621-1682
وابسته به: تحفه شاهدي = تحفه شاهديه؛ مغلوي، ابراهيم بن صالح (957-875)
«تحفه شاهدي» منظومه اي است در لغت فارسي كه سيد ابراهيم دده مولوي فرزند شيخ صالح خدائي به تركي سروده است و بيش تر نظر به لغات مثنوي ملاي رومي دارد، و به سال 921ق نظمش به پايان رسيده است. كتاب حاضر ترجمه و شرح مختصري است به عربي براين منظومه.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... هذه كلمات عربية أملاها شيخنا و استادنا لسان المتكلمين حجة الناظرين؛ انجام: شفاعت مصطفي، شفاعت مصطفي يعني من دعا له بالخير.
خط: نسخ، بي كا، تا: 5 صفر 1102ق؛ مصحح؛ تملك: امام زاده حافظ احمد به تاريخ 1296؛ جلد: تيماج قهوه اي، 72گ، 19 سطر، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 1-230]
خط: نسخ معرب، بي كا، بي تا؛ تملك: ولي بن محمد مسمي به امير ولي اوغلو قينوي، محمد طاهر اطلابي به تاريخ 1290؛ مهر «السيد محمد طاهر» (دايره)؛ جلد: مقوايي، 87گ، 15 سطر، اندازه: 17×26/5 سم [ف: 11-6]
š.-e tohfa-ye šāhedī
فردي، علي بن مصطفي، ق12قمري
(fardī, ‘alī ebn-e mostafā (- 18c
وابسته به: تحفه شاهدي = تحفه شاهديه؛ مغلوي، ابراهيم بن صالح (957-875)
تاريخ تأليف: رجب 1089ق
در اين شرح وجه نام هاي بحرهاي عروضي و اجزاء و زحاف هاي آن ها را كه در «تحفه شاهدي» سيد ابراهيم دده مولوي آمده، بدون آوردن مطالب تحفه بيان شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 4641/6
آغاز: الحمد لله الذي ركب تفاعيل ابداننا من أوتاد الاعصاب و فواصل العظام؛ انجام: و علي آله و أصحابه الذين هم فازوا عن ظلمة الجهل و الفاسق.
خط: نستعليق، كا: عمر بن عمر بن ابي بكر كريدي حاينوي معروف به سعيد، تا: 1186ق؛ مجدول، مصحح، محشي؛ جلد: مقوايي، 8گ، (90پ-97ر)، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 12-210]
š.-e tohfa-ye šāhī
نائيني، محمد كاظم
nā’īnī, mohammad kāzem
شرح بخش معرفت قبله و جهت آن از تحفه شاهي مولانا محمد كاظم نائيني است، با اين عبارت: «توضيحي كه سركار مولانا محمد كاظما ناييني سلمه الله تعالي كرده اند در پشت همين صفحه نوشته مي شود».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8904/108
آغاز: ببايد دانست كه هر بلدي كه طول و عرض آن معلوم باشد جهت سمت و جهت انحراف قبله آن بلد؛ انجام: و در آن وقت به امتداد طور عضاده خطي بكشيم اين خط سمت قبله باشد؛ انجامه: تذكرة للسيد السند الحسيب النجيب العالم العامل الفاضل الكامل صاحب النفس القدسيه و الكمالات البشريه مخذدوم المجتبي ميرزا محمد ابراهيم سلمه الله تعالي و التمس منه دام ظله ان لا ينساني في مظان استجابه دعواته حرر الفقير الي الله الغني محم صادق الصفهاني في دار المؤمنين حيدراباد في محرم الحرام سنه ثلث و سبعين و الف من الهجرة النبويه.
خط: نسخ و نستعليق و تحريري، كا: محمد صادق اصفهاني، تا: محرم1073ق، جا: حيدرآباد؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (85ر-86ر)، اندازه: 14/9×25/3 سم [ف: 29/1-287]
š.-ut-taḥqīq
شرح استدلالي است بر كتاب «التحقيق» خود شارح كه در آن درباره مسائل فقهي به روشي گسترده بحث شده، و در شرح ادله آن مسائل و اقوال فقها را مي آورد با عناوين «تحقيق، شرح».
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 8680
آغاز: الحمدلله رب العالمين... كتاب الطهارة، الطهارة عند اكثر فقهائنا حقيقة فيما يباح به الصلاة من الوضوء و الغسل و التيمم
جلد اول كتاب و تا احكام غسل را دارد؛ خط: نسخ، كا: علوان بن حسن، بي تا؛ مهر: كتابخانه محمد امين خوئي نجفي، «جعفر بن محمد سلطان الفقها» (مربع)؛ جلد: تيماج قرمز، 372گ، 29 سطر، اندازه: 21×31 سم [ف: 22-230]
š.-e tahqīqāt-e sadrā
نوري، علي بن جمشيد، - 1246قمري
(nūrī, ‘alī ebn-e jamšīd (- 1831
شرح گفته صدرالدين شيرازي (- 1050ق) در تفسير آيه «...خلق السماوات و الارض... في ستة ايام ثم استوي علي العرش...» كه مي گويد: مراد از «روز» هزار سال است و مراد از «استوا برعرش» ظهور به اسماء است و... به عربي و فارسي. نامبوب.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1/534/5
آغاز: اعلم هذه الكلمات من كلام الاستاد... نوري رفع قدره. قال صدر المحققين... في تفسير سورة السجدة المعنونة ب- «الم تنزيل الكتاب لا ريب فيه من رب العالمين؛ انجام: سبعة الآف سنة. هذا تلخيص ما وجدنا من كلام الاكابر العظام. انتهي...
خط: تحريري، كا: محمد صادق بن محمد جعفر (شاگرد مؤلف)، تا: 1248ق؛ 6گ (30ر-35ر) [ف: 1-145]
š.-u taḥqīqt-il kullīyāt
حنفي تبريزي، شمس الدين محمد، ق10قمري
(hanafī tabrīzī, šams-od-dīn mohammad (- 16c
وابسته به: تحقيق الكليات = رسالة الكليات؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
آغاز: بسمله الحمد لمن هو محيط بكليات الاشياء و جزئياتها و مقوم لمهيات الامور... و بعد فهذه فوائد وافيه في شرح رساله تحقيق الكليات التي تليت فيها الايات البينات كتبتها تذكرة لاولي الالباب قال العلامة الرازي شكرالله سعيه الحمد هو لغة الوصف بالجميل
انجام: قد اختصرنا علي حل اللغات في هذا المقام لانه لاخفاء بعده في المرام هذا آخر ما قصدنا ايراده في شرح رسالة تحقيق الكليات و قد اندرج فيه كثيرمن الايات البينات
آغاز و انجام: برابر؛ تم بعون الله و حسن توفيقه في يوم الاربعا غره شهر جمادي الاول سنه 959 ه- ق، حال كونه منقولا من خط الحضرت الاستاد علي يد محمدالحسيني عبده و اقل العباد في دارالارشاد الاردبيل حماها الله عو التغيير و لاتبديل و ذلك للعالم المحقق المدقق مولانا حنفي عليه اضعاف ما يستحق.
تذكر: مؤلف اين رساله در فهرست عصام الدين اسفرايني ذكر شده كه به قرينه انجامه نسخه: «للعالم المحقق المدقق مولانا حنفي» و نسخه ش 3430/11 دانشگاه تهران، نام مؤلف تصحيح شد؛ خط: نستعليق، كا: محمد بن شاه مير حسيني، تا: رمضان 957 تا جمادي الاول 959ق، جا: اردبيل؛ مصحح، محشي با امضاء «منه سلمه الله تعالي»؛ جلد: گالينگور سبز، 13 سطر (3/5×8)، اندازه: 9×13 سم [ف: 2-451]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: 960ق؛ محشي با نشان «منه ره»؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه اي، 12گ (100پ-111پ)، اندازه: 12×18 سم [ف: 5-453]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف، قاعده يكم آن در تحقيق مفهوم اشتراك كلي در جزئيات است به روش: «قوله، قوله»؛ خط: نستعليق، كا: سلطان محمد بن عليشاه اصفهاني، تا: سلخ رجب 962ق؛ از روي خط نگارنده نوشته شده؛ محشي به نشاني «منه رحمه الله» و «فتح سلمه الله». [ف: 16-209]
خط: نستعليق، بي كا، تا: پايان شوال 969ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 8گ (66پ-73پ)، 23 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 6-123]
آغاز و انجام: برابر
كا: كلب علي، تا: نيمه نخستين ذيحجه 985ق؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 35گ (258-292)، 17 سطر (11/5×17)، اندازه: 11×19 سم [ف: 11-2442]
آغاز: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه ميان دهه اول شوال 988ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج قهوه ای، 40ص (22-61)، 26 سطر (5×12)، اندازه: 9×16 سم [سنا: ف: 1-388]
š.-e taxt-e jamšīd
تاريخ تأليف: 1301ق
نويسنده كه نام او در رساله نيامده به سال 1301ق كه به منزل كناره دو منزلي شهر شيراز ميرود نيم فرسخ به ده كناره مانده به تخت جمشيد سري مي زند و آثار متعدد و قصرهاي خراب هخامنشيان را مي بيند و در اين جا شرح مي دهد كه بسيار گزارش او دلكش است. اين گزارش قبل از كاوش هاي جديد باستانشاسي است.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2156/6
آغاز: روز دهم ماه ربيع الاول 1301 كه بمنزل كناره دو منزلي؛ انجام: و مدتي مبهوت بود خدا مولم بفرمايد روح اسكندر را.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوایی، 4ص، 15 سطر (7×16)، اندازه: 14×21 سم [ف: 5-213]
š.-u taxlīs-il miftāḥ
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 25647
بي كا، بي تا؛ خريداري از علي رضائي تازه كند [رايانه]
شرح التذكرة- توضيح التذكرة
š.-ut-taḏkirat-il-fāxira fī fiqh-il-‘itrat-iṭ-ṭāhira
وابسته به: التذكرة الفاخرة في فقه العترة الطاهرة؛ نحوي، حسن بن محمد (-791)
حاشيه و شرح متوسطي بر كتاب «التذكرة الفاخرة» در فقه زيديه اثر «حسن بن محمد نحوي» است كه متأسفانه شارح آن شناخته نشد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11911/2
آغاز: ... في الحديث عنه صلي الله عليه و آله انه قال كل أمر ذي بال لم يبدأ فيه باسم الله فهو أبتر و لاجماع السلف علي الافتتاح باسم الله في الأقوال و الأفعال و التبرك به؛ انجام: و قد ورد أن عيسي صلوات الله عليه لبث في بطن أمه ثلاث ساعات...
مباحث طهارت تا نكاح مي باشد؛ خط: نسخ كهن، بي كا، تا: قرن 8؛ افتادگي: انجام؛ در هامش متن كتاب التذكرة الفاخرة نگاشته شده؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 68گ (3-70)، سطور چليپايي، اندازه: 19×27 سم [ف: 30-194]
شرح التذكرة النصرانية في الهيئة- شرح التذكرة النصيرية
شرح التذكرة النصيرية- التكملة في شرح التذكرة
شرح التذكرة النصيرية- بيان التذكرة و تبيان التبصرة
شرح التذكرة النصيرية- توضيح التذكرة
š.-ot-tazkirat-on nasīrīyya
خبوشاني، شمس الدين محمد، ق8 قمري
(xabūšānī, šams-od-dīn mohammad (- 14c
وابسته به: التذكرة النصيرية = تذكره نصيريه = التذكرة = التذكرة في الهيئة؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
اهداء به: شاه يحيي
با نقد و شرح توضيح التذكره نظام نيشابوري.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17321
كاتب = مؤلف، تا: قرن 8 [د.ث. مجلس]
š.-ut taḏkirat-in naṣīrīyya
جرجاني، علي بن محمد، 740-816قمري
(jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340-1414
وابسته به: التذكرة النصيرية = تذكره نصيريه = التذكرة = التذكرة في الهيئة؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
تاريخ تأليف: ذيحجه 811ق؛ محل تأليف: شيراز
اين شرح كتابي است بسيار سودمند و (همان گونه كه خود او در ديباچه مي گويد) شرحي متوسط است «بلا اخلال و لا املال... ليبصر به المبتدي في هذه الصناعة و يتذكر من كان له فيها بضاعة». داراي چهار «باب» و هر باب چند «فصل»: باب 1. مقدمات (مبادي طبيعي و رياضي هيئت)؛ باب 2. فلكيات؛ باب 3. سفليات؛ باب 4. مقادير اجرام؛ مؤلف در فصل دهم از باب سوم (در معرفت ايام و ساعات) از تواريخ مختلف ايراني و غيرايراني و كبائس و كسور سخن مي گويد و سنت ها و روزها و جشن هاي ايراني پيش از اسلام و از روزهاي سرود، زمزمه ايرانيان و از فروردين متغير آنان (كه به هنگام زوال دولت ايرانيان بر دست يزدجرد و در خلافت عثمان به آبان ماه افتاده بود) و از ساخته شدن تاريخ ملكشاهي به وسيله خيام و لوكري و ديگر افراد هيئت هشت نفري ياد مي كند؛ در فصل يكم از همين باب 3 از درياها، رودها و جزاير ربع مسكون به تفصيل ياد كرده و اين فصل حاوي اطلاعات و اسناد تاريخي گرانبهايي است. وضع خليج فارس را از هر لحاظ روشن ساخته و حدود آن و رودها و نهرهايي را كه در آن مي ريزد به تفصيل مشخص مي كند. فاضل خفري در شرح خود كه موسوم به «التكملة في شرح التذكره» است عبارات شرح سيد شريف را- تبركا-
مندرج ساخته و خود نيز در مقدمه به اين مطلب تصريح كرده است.
مدرس رضوي آورده: ابتداي شرح در نسخه هاي موجود مختلف است. بعضي از نسخ داراي مقدمه اي است كه آغاز آن اين است: «تبارك الذي جعل في السماء بروجا متخالفة المراتب و الآثار. زينها بثواقب الكواكب متفاوتة الانوار» و حاجي خليفه نيز همين آغاز را آورده است ولي بعضي نسخ فاقد مقدمه است و با عبارت كه اول مطلب است آغاز شده: «من القضايا التي يشهدها الفطرة السليمة ان العاقل المتيقظ متي لاحظ ما هو فيه من كونه مستغرقا في نعم جليلة سابغة ظاهرة». علی رغم سخن مدرس رضوی، آغاز دوم را در آغاز هيچكدام از نسخ موجود در ايران يافت نشد و رضوي نيز به جاي مشخصي راهنمايي نمي كند و نسخه هاي نامبرده او با آغاز اول است نه آغاز دوم.
آغاز: تبارك الذي جعل في السماء بروجاً متخالفة المراتب و الآثار و زينها بثواقب الكواكب متفاوتة الانوار...
انجام: وقع الفراغ عن بسط الكتاب و حل جمل هذه الابواب تذكرة للاحباب و تبصرة لاولي الالباب علي حسب ما اقتضاه الحال مع تزاحم الاشغال و تطرق الاختلال الي احوال البال يوم الثلثاء
[الذريعه 144/13؛ كشف الظنون 391/1؛ آثار و احوال خواجه از مدرس رضوي 229 و همين فهرست: 207]
آغاز: ذاته و عظمته صفاته ما متحير فيه بصائر الافهام و تدهش بمناظر العقول و الاوهام و يستعاد منه الفوز؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 811ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي،431ص، 21 سطر، اندازه: 11×20 سم [ف: 10-775]
كا: محمد بن علي بن فخرالدين حسيني طالقاني گرگاني، تا: سه شنبه نيمه هاي ذيحجه 811ق [نشريه: 4-326]
خط: نستعليق، كا: احمد بن محمد بن عمر المعاوي شافعي تبريزي بغدادي، تا: 813ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قرمز، 115گ، 29 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 26-325]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، كا: سليمان بن علي الجيلي، تا: 825ق، جا: سمرقند مدرسه الغ بيگ؛ محشي؛ واقف: حاج عماد فهرستي؛ كاغذ: حنايي، جلد: پارچه اي، 103گ، مختلف السطر (11×17/5)، اندازه: 17/3×25 سم [ف: 8-207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: اواخر ربيع الاول 836ق؛ مصحح، محشي، با نسخه اصل مقابله شده، عبارت روي برگ نخستين چنين است: «شرح التذكرة في علم الهيئة تصنيف المرتضي الاعلم و الفيلسوف الاعظم سند الحكما و سيد الفضلا شريف الحق و الملة و الدين الجرجاني قدس الله سره، كتبه و صححه و قابله مع نسخة المص و درس منه علي افاضل اقرانه و اماثل اوانه المولي الاعظم و النحرير المعظم اسوة المحققين قدوة المدققين سلطان الحكما في الايام ملك العلماء بين الانام استاد البشر و العقل الحادي عشر مولانا و استادنا و شيخنا و سيدنا جلال الحق و الملة و الدين محمود بن محمد بن محمد بن محمد بن ابي بكر القاضي الوالشتاني ثم الغوري الهروي المعروف بالهيوي تغمدالله برحمته و رضوانه و احله بحبوحة جنانه»؛ واقف: حاج قائم مقام؛ كاغذ: حنايي، جلد: چرمي عنابي، 151گ، 25 سطر (9×15/5)، اندازه: 15/5×24/5 سم [ف: 8-207]
كا: محمد بن علي، تا: 841ق؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ 288گ، اندازه: 13×17/5 سم [رايانه]
خط: نستعليق، بي كا، تا: اواخر جمادي الثاني 845ق؛ افتادگي: آغاز؛ با خط شيخ بهائي در درون جلد؛ قطع: ربعي [نشريه: 7-557]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ريز، كا: عبدالحي بن امير شاه محمد حسين استر آبادي، تا: 877ق؛ تملك: اسماعيل موسوي، حبيب الله بن رجبعلي، عبدالعلي؛ كاغذ: هندي شكري، جلد: تيماج قرمز، 224ص، قطع: خشتي [ف: 19- 218 و 165 و 257]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: اواسط محرم 881ق؛ با رقم ساختگي شمس الدين بن كمال الدين؛ محشي از شرح عبيدي؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145ق؛ كاغذ: حنايي سمرقندي، جلد: تيماج جگري، 187گ، 21 سطر (6/5×14)، اندازه: 12/8×21/9 سم [ف: 8-209]
خط: نسخ به شيوه تركي، بي كا، تا: اوايل قرن 9؛ پشت برگ اول نسخه نوشته كه اين نسخه اصل و به خط شريف است؛ كاغذ: تركي زرد، جلد: تيماج يشمي، 322ص، 23 سطر، اندازه: 15×23/5 سم [ف: 19-201]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9؛ با يادداشت سلطان حسين در 1029 در اصفهان در ص ع و يادداشت 28 رجب 911؛ مهر: محمد تقي؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج مشكي، 102گ، 27 سطر (7×10)، اندازه: 15×23 سم [سنا: ف: 1-97]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3385- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2-133]
خط: نستعليق، كا: احمد بن كمال بن امير حاج، تا: 929ق؛ با دوائر نجومي؛ جلد: تيماج عنابي، 200گ، 16 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 13/5×17/5 سم [ف: 1-157]
كا: شمس الدين محمد...، تا: 930ق؛ خريداري از التفات اباذري؛ اندازه: 12/8×21/6 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: علي بن ولي استر ابادي، تا: 7 جمادي الاول 934ق، جا: كاشان؛ كم نقطه، با دواير و اشكال نجومي، داراي يك نقشه جغرافيايي از كره زمين به وجهي كه نظام اعرج اختيار كرده، محشي به لفظ «منه قدس سره» و «سم مدظله» (گمان مي كنم كه منظور شمس الدين خفري بايد باشد) و برخي منقول از شرح نظام؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 171گ، 29 سطر، اندازه: 12/5×23/5 سم [ف: 10-69]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: علاء الدين محمد بن حسين قاري، تا: 983ق؛ محشي؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج زرد، 237ص، 21 سطر، اندازه: 17×23 سم [ف: 19-207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد محسن بن شريف الكاحكي، تا: 999ق؛ مصحح، محشي با امضاي منه؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج زرشکی، 206گ، 17 سطر (7×12)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 19-255]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ محشي با نشان «منه قدس سره»؛ تملك: علي بن محمد بن محمود عبدالوافي [نشريه: 7-182]
خط: تعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ روي برگ 1 اشتباهاً نوشته اند: «شرح تذكره خفري»، در آخر نسخه اين شرح نوشته شده: «بسم الله خير الأسماء: مما أعارنيه مالك الملوك، 1148، و أنا الواثق بالله القوي» مهر «زين الدين علي الشريف الموسوي» نسخه ابتداء به خط نستعليق 21 سطري نوشته شده لكن قبل از سال 983 اوراق بسياري از مواضع مختلف آن مفقود گرديده و در آن سال كاتب مذكور اوراق مفقود را به خط تعليق 26 الي 30 سطري نگاشته و تكميل كرده است، محشي از مؤلف با به كلمه «منه»، مصحح، مقابله شده؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: ميشن زرد، 121گ، 26-30 سطر (10×18)، اندازه: 17/5×24 سم [فهرست روضاتي]
آغاز: برابر؛ انجام: فلابد من انطباق احديهما علي الاخري نانوشته.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ تملك: عنايت الله بن محمد نصير رضوي به سال 1233ق با مهر «عبده عنايت الله بن محمد نصير الرضوي» (بيضی)، خاندان كمالي و كلانتري همداني؛ مهر: «اهدايي سيد كاظم كمالي الحسيني همداني» (بيضی)؛ اهدايی: سيد كاظم كمالي الحسيني همداني؛ كاغذ: شرقي، جلد: چرم مشكي، 59گ، 14 سطر (8×12)، اندازه: 12×17 سم [ف: 40-574]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي با رمز «مح مدظله»؛ جلد: تيماج مشكي، 118گ، 25 سطر، اندازه: 17/5×25/5 سم [ف: 20-343]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1097ق؛ انجام اين نسخه با نسخه اي كه در فهرست رضوي (8: 206) شناسانده شده مطابق نيست و نيز در نسخه ما تاريخ پايان نگارش 24 جمادی الثانی 728 آمده كه با نسبت آن به مير سيد شريف سازش ندارد؛ 130گ، 23 سطر، قطع: رحلي [ف: - 63]
آغاز: برابر؛ انجام: الفلك الاعظم فلا يعلمه الا الله سبحانه و تعالي. و في بعض النسخ و لنختم الكتاب ههنا.
خط: نستعليق، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج عنابي مذهب، 207گ، 17 سطر (7×11)، اندازه: 12×18 سم [ف: 16-73]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 191گ، اندازه: 13×24/5 سم [ف: 3-55]
آغاز: برابر؛ انجام: فقال تحرك الثوابت هذا مع ما عطف
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج فرنگي، 19گ، 23 سطر، اندازه: 18×25 سم [اهدائي رهبر: 9-76]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني 1337ق؛ مصحح؛ مهر: «محمد جواد» (بيضی)، «حسينعلي اكبرنيا»؛ جلد: تيماج مشكي، 94گ، 20 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 8-116]
انجام: نسبة الواحد الي ست و خمسين دقيقة و تسع و اربعين ثانية و كذا نسبة ن ي الي ء م...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول، مصحح؛ تملك: اسماعيل كامل افندي زاده؛ واقف: ابراهيم چوته لي زاده، جلد:
مقوايي، 127گ، 25 سطر، اندازه: 12/5×21 سم [ف: 9-158]
آغاز: حركة الشمس مساويا بالحركة الكوكب في الاختلاف و الطول معا فقسمت تلك القوس؛ انجام: هذا ذريعة الي الخذلان بل وسيلة الي تذكرة الاخوان... و منه المبدا و اليه المعاد و الصلوة السلام علي محمد الهادي الي الرشاد و علي آله و اصابه الي يوم التناد
خط: نستعليق، كا: دماوندي، عبدالحي بن اسعد، بي تا؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
š.-ut taḏkirat-in naṣīrīyya
؟ شابراني، مولي فتح الله، ق9 قمري
(Šāborānī, mawlā fath-ol-lāh (- 15c
وابسته به: التذكرة النصيرية = تذكره نصيريه = التذكرة = التذكرة في الهيئة؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
از مولي فتح الله بن مولي ابي زيد فرضي فقيه شابراني شرواني كه بر گزارش استاد خود قاضي زاده رومي بر ملخص چغميني حاشيه نوشته است (چلبي 2: 517). او در ديباچه اين گزارش آميخته از دو گزارش شريف گرگاني و نظام نيشابوري ياد مي كند. در آن مي گويد كه ما در بامداد روز سه شنبه 20 جمادي الاول سال 857 ديده ايم كه قسطنطنيه را بگشودند و جنگ پس از نماز بامداد، آغاز شده بود (پس اين دفتر پس از 857ق به نگارش درآمده است). وی مي نويسد كه من گزارش گرگاني را در طوس «مشهد امام علي رضا رض» نزد سيد ابي طالب خوانده، آن گاه شرح نظام را نزد قاضي زاده رومي در سمرقند در مدرسه فرمانرواي آن جا الغ بيك مي خوانده ام. الغ بيك در هر هفته يكي دو روز به مدرسه مي آمد. يك روز كه ما به گزارش اين گفتار طوسي «و الخطوط المستقيمة الكائنة في سطح» در فصل 1 مقدمه رسيده بوديم او رسيد و پرسيد كه چرا گفته «الكائنة في سطح»؟ يكي از مدرسان پاسخي داد و از اقليدس گواه آورد. من كه 12 مقاله اقليدس را در هنگام تعطيل خوانده بودم دريافتم كه او نادرست گفت و چيزي نگفتم تا اين كه الغ بيك دو بار و سه بار پرسيد و گويا مي خواست بيازمايد چه او براي آزمودن دانشجويان آنان را به سه دسته بخش كرده بود گرانمايه و ميانين و پست. و الغ بيك باز پرسيد. من سخنانم را بگفتم و نادرستي گفتار آن استاد آشكار گشت. چون روز بازپسين آن هفته بود او را بركنار كرد و مرا به جاي او نشاند. شرواني باز مي گويد كه نزديك پنج سال كشيد تا گزارش نظام نيشابوري را به پايان برم و پس از آن هم دانش آموختن من به انجام رسيد و پدرم را شاه شروان به سمرقند فرستاده بود و او مي خواست مرا با خود ببرد. الغ بيك اين را پذيرفت و استاد هم اجازه اي براي من نوشت. در اين اجازه نام شرواني و پدرش چنان كه ياد گرديد برده شده و دارد كه شرواني از باختر به خاور و به سمرقند آمد و نزد ما دانش فرا گرفت و به پايگاه ارجمند رسيد و اين دفترها را نزد ما خوانده و شنيده است: شرح تذكره و شرح مختصر در دو علم اصول و جدل و شرح مواقف. نام استاد در آن چنين آمده است: «موسي بن محمد بن محمود معروف به قاضي زاده رومي» در تاريخ ميانه ربيع الثانی سال 844. شرواني در فصل تواريخ درباره سال هاي خطائي و اويغوري سخن بسيار گفته و جدول هايی آورده است.
در آن از شرح نظام بر الملخص في الهيئة و از قانون مسعودي و ديگر كتاب ها ياد مي شود و نكته هاي سودمند فراوانی درباره سال شماري و ستاره شناسي ايراني و چيني و تركي در آن هست. (دانش پژوه)
در فهرست كتابخانه ملي تبريز گفته شده که ظاهراً از قطب شيرازي است كه غلط است و اين شرح بعد از شرح مير سيد شريف و شرح نظام اعرج نوشته شده است و نسخه اي از آن در دانشگاه است كه دانش پژوه از مولي فتح الله شابراني شاگرد قاضي زاده دانسته و البته مدرس رضوي نيز به چنين شرحي اشاره كرده و مؤلف آن را نشناخته است.
آغاز: بسمله و به نستعين. الحمدلله الذي هيأ هيئة العالم بحكمته و شيأ زمرتنا علي التفكر فيها بشيئيته. خلق الليل و النهار و الشمس و القمر كل في فلك يسبحون... و بعد... ان الهيئة لعلم حامله في اوج العلو و الاعزاز... و كان فيها كتاب التذكرة في احسن تقويم... و قد شرحه العلمان... اعني السيد و النظام.
آغاز: برابر؛ انجام: و اما اول وقت صلوة الصبح فبطلوع الصبح الصادق... البياض المنبسط العريض
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1103ق؛ جلد: چرمي ترياكي، 276گ، 23 سطر، اندازه: 20/5×38 سم [ف: 2-865]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما اول وقت العشاء فبغروب الشفق و هو الحمرة التي تلي الشمس عند الشافعي و البياض عند ابي حنيفه. و اما اول وقت صلوة الصبح فبطلوع الصبح الصادق و هو البياض المنبسط العريض» درباره گفتار طوسي: «في الافاق التي تزيد عروضها علي الميل الكلي... من غير اختلاف» در پايان فصل 11 «درجات ممر الكواكب بنصف النهار» از باب 3 «هيئت زمين و لوازم آن» - باب چهارم در نسخه ما نيست.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 231گ (1پ-231ر) 25 سطر (13×24/5)، اندازه: 21/5×34/5 سم [ف: 4-907]
تنها شرح فصل 7 باب 4 (آخرين فصل كتاب)؛ خط: نستعليق، كا:
مير نصير مازندراني، بي تا، جا: اصفهان مدرسه محمد شفيع؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز مذهب، 100ص (378-477 دفتر)، 15 سطر [ف: 10-1913]
š.-ut taḏkirat-in naṣīrīyya
بيرجندي، عبدالعلي بن محمد، - 934قمري
(bīrjandī, ‘abd-ol-‘alī ebn-e mohammad (- 1528
وابسته به: التذكرة النصيرية = تذكره نصيريه = التذكرة = التذكرة في الهيئة؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
تاريخ تأليف: ربيع الاول 913ق
شرح مزجي توضيحي معروفي است بر کتاب «التذکرة» خواجه نصيرالدين طوسي در هيئت، با بيان براهين هندسي و رياضي و رد و ايراد بر بعضي از شارحان همين کتاب. به نوشته استاد عباس عزاوي بيرجندي در اين شرح برخي از اعتراضاتي كه بر تفهيم بيروني وارد كرده اند و نيز اعتراضات ابوالمحامد غزنوي را بر او در كفاية التعليم پاسخ گفته است. (عبدالحسين حائري) صاحب الذريعه، در ذيل عنوان «شرح تذكره» از اين شرح و نسخه هاي موجود در مشهد و تهران و راغب پاشا «استامبول» ياد كرده اند. در مجلد 14 نيز از شرح بيرجندي بر مختصر الهيئه خواجه ياد كرده و آن را احتمالاً همان سي فصل عربي پنداشته اند و نوشته اند يك نسخه ناقص از آن در كتابخانه مجلس موجود است. حقيقت آن است كه مختصر هيئت همان تذكره هيئت خواجه است (نه مختصر تقويم مشهور به سي فصل) و از شرح بيرجندي بر آن نسخ متعدد در دست است. داراي چهار «باب» است: 1. مقدمات، در دو فصل؛ 2. اعداد اجرام علويه و اشكال و حركات آن، در چهارده فصل؛ 3. احوال اجرام سفلي و اوضاع علوي، در دوازده فصل؛ 4. كميات متصله در هفت فصل.
آغاز: الحمدلله الذي خلق السموات و الارض و جعل الظلمات و النور و بسط علي بسائط الساهرة وجه الارض بميامن قدرته الباهرة الظل و الحرور زين بحکمة السماء الدنيا بزينة الکواکب و نور وجه الغبراء بانوار النجوم الثواقب...
انجام: بل وسيلة الي تذکرة الاخوان و الخلان فالمرجو منهم ان يعذروني ان عثروا علي الخطاء و الفساد و تجنبوا عن طريقة التعسف و العناد و الله ملهم السداد و اليه المعاد و الصلوة و السلام علي محمد الهادي الي الرشاد و علي آله و اصحابه الي يوم..
[الذريعة 1350/4 و 144/13 و 61/14؛ آثار و احوال خواجه از مدرس رضوي: 9239 همين فهرست: 46]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد امين، تا: جمعه 9 ربيع الاول 929ق؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج عنابي، 375گ، 25 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 13×24/5 سم [ف: 1-269]
خط: نستعليق، كا: زين العابدين پسر شاه محمد استر ابادي، تا: شنبه 27 رجب 992ق؛ تملك: صدرالدين محمد بن محمد عبدالحسيب، محمد بن غياث الدين محمد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 341گ، 21 سطر (7×14)، اندازه: 13×22 سم [سنا: ف: 2-279]
بي كا، تا: رجب 992ق [نشريه: 7-535]
خط: نسخ، كا: ابوبكر مكي بن ابي محمد، تا: با تاريخ 997ق؛ مقابله شده در 997ق؛ مجدول؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 774ص، 21 سطر، اندازه: 16×25/5 سم [ف: 10-1710]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 997ق؛ افتادگي: انجام؛ تذكر: تاريخ كتابت در نسخه نبود و اين تاريخ را مدرس رضوي در شرح آثار آورده؛ 319گ، 21 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: 2-105]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن آلبالويي، 397گ، 21 سطر، اندازه: 16/7×24/6 سم [ف: 1-283]
7 .قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13155/2
آغاز: الفصل العاشر من كتاب التذكرة... وحد كل منها تازة في سطح منطقة البروج و تارة في احد جانبيها بحيث كان نصف الدورة في ذلك الجانب؛ انجام: علي زوايا قائمة لما في اول الكتاب... قوس من قطعة دائرة عظم من النصف مرسومة تلك القطعة علي...
از فصل دهم تا باب سوم و چهارم؛ كا: احمد بن زين العابدين علوي عاملي (از شاگردان بهائی و ميرداماد)، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، با جداول و اشكال هندسي؛ مهر: «العبد المذنب عبدالله» (مربع)؛ كاغذ: فرنگي، 130گ (82-211)، 21 سطر، اندازه: 5/5×15/5 سم [ف: 33-304]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 202گ (1پ-202ر) [ف: 10-1591]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ اين نسخه را مولي خليل بن محمد زمان قزويني ديده و حاشيه هاي با نام خليل بن زمان يا «لراقمه خليل» يا نشان «خ ل» بر آن دارد و ظاهراً به خط خود اوست و نيز منقولاتي از مظفر علي و شرح ملانظام و حاشيه هايي بدون نشان دارد؛ كاغذ: كاهي شكري، جلد: تيماج قرمز مذهب،
اندازه: 15×25 سم [ف: 19-142]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 394گ، 25 سطر (7×17)، اندازه: 13×26 سم [ف: 17-42]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن11؛ افتادگي: آغاز و انجام [نشريه: 7-182]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ با اشكال هندسي، مصحح، محشي به نقل از مؤلف؛ جلد: تيماج سبز مذهب، 326گ، 22 سطر، اندازه: 18/5×25/5 سم [ف: 20-238]
خط: نسخ، كا: سيد علي حسيني، تا: 1 رمضان 1003ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: عطف تيماج سرخ، 382گ، 21 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 131]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد اتفق جفاف القلم عن تأليفه و ترتيب ما اوردت فيه و ترصيفه في شهر ربيع الاول من السنة الثالثة عشر المنيفه علي التسعمائة من الهجرة و انا المتوسل الي الله تعالي بنبي الثقلين عبدالعلي بن محمد بن الحسيني اصلح الله شأنه و صانه عما شانه آمين يا رب العالمين
خط: نستعليق، كا: محمد يوسف بن عبدالخالق حسيني، تا: رجب 1031ق، جا: مشهد رضوي، به دستور ميرزا سيد ابوطالب رضوي؛ از روي نسخه دستنويس مصنف استكتاب كرده، داراي سرلوح، مجدول؛ واقف: زين العابدين خادم اصفهاني، 1166ق؛ كاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: چرمي عنابي، 325گ، 21 سطر، اندازه: 19/5×31/6 سم [ف: 8-206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسين بن محمد يوسف طالقاني، تا: 16 شعبان 1057ق؛ مهر: «عبده الراجي جعفر بن محمد» (بيضی)؛ جلد: تيماج سبز مذهب، 314گ، 20 سطر، اندازه: 18×25 سم [ف مخ- 3- 1170]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد وجد القسي المتخللة بين تلك الأجزاء من البروج مختلفة مبتدئة من التناقص الي التزايد في احد نصفي البروج.
خط: نستعليق، كا: محمد سعيد بن محمد امين كاشاني، تا: ربيع الاول 1061ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد طالب بن محمد جعفر به تاريخ 1099 با مهر «محمد و العترة الطاهرة شفيع طالب في الاخرة» (بيضی)، محمد جعفر بن محمد صادق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 121گ، 22 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 20-159]
آغاز و انجام: برابر؛ قد اتفق جفاف القلم من تأليفه... في شهر ربيع الاول من السنة الثالثة عشر المنيفة علي التسعمائة من الهجرة و انا المتوسل الي الله... عبدالعلي بن محمد بن حسين اصلح الله عما شأنه... آمين يا رب العالمين.
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1068ق؛ مجدول، محشي، روي متن خط سرخ كشيده شده از لطف الله دهلوم در شهر فنجپور به سال 990 كه محمد معصوم حسيني تبريزي قزويني سپاهاني آن را با نسخه برابر شده با نسخه بيرجندي و از آن ملا مظفر علي گنابادي سنجيده و در سه شنبه 14 جمادي الثاني سال 1068 مقابله را به پايان رسانده (گ 427)؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سرخ، 428گ، 17 سطر (7×14)، اندازه: 13×21 سم [ف: 4-909]
خط: نستعليق، كا: عبدالغفور حسيني، تا: يک شنبه 16 شوال 1072ق؛ با بلاغ مقابله در 8 ربيع الاول 1079؛ كاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 273گ، 24 سطر، اندازه: 14/6×24/2 سم [ف: 1-283]
خط: نستعليق، كا: محمد علي، تا: جمادي الاول 1079ق؛ مجدول؛ جلد: تيماج مشكي [نشريه: 6-344]
خط: نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه 22 صفر 1092ق؛ با اشکال هندسی؛ مهر: «سيد حسين الحسيني» (بيضی)، «لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد حسين الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 292گ، 24 سطر، اندازه: 14/5×24 سم [ف: 1-134]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: صالح بن حسين علي، تا: پنج شنبه آخر شعبان 1098ق؛ قطع: بياض رقعي [رشت و همدان: ف: - 1332]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز [نشريه: 7-182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرزا اسدالله، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي، با اشکال هندسي و نجومي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 346گ، 18 سطر، اندازه: 17×23 سم [ف مخ- 3- 1170]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ با نسخه نوشته مصنف مقابله شده، محشي با نشان «منه، ميرزا نصرالله رحمه الله، خفري، نهايه، تحفه»؛ تملك: محمد حسين بن حاج محمد هادي سبزواري با تاريخ 1268، فاضل توني؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تیماج قهوه ای، 438گ، 18 سطر (7/5×13)، اندازه: 13×19 سم [ف: -572]
آغاز: و يحتمل انه اراد بها الانواع و حينئذ يمكن ان يجعل التسليم
من جملتها و يندفع به كراهه الاقتصار علي الصلوه علي ما صرح به ائمه الحديث؛ انجام: اقول هذا ما سمعت به قريحتي القريحه و فكرتي الجريحه في تحرير عويصا المسائل من هذا الكتاب و تقرير معضلات الدلائل في كل باب... اصلح الله شانه و صانه عماشانه. آمين رب العالمين.
خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با استفاده از شرح خفري و با امضاي «رض عفي عنه»؛ مهر: «محمد حسين الحسني الحسيني» (خشتی)؛ كاغذ: بخارايي شكري و نخودي، جلد: تيماج سياه، 249گ، 25 سطر (8/5×16)، اندازه: 15×23 سم [ف: 16-74]
آغاز: برابر؛ انجام: ك فضربنا... قوس ه ك
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با رمز «منه» و «صح»؛ تملك: مصطفي الحسيني، ريحان الله موسوي در 1323ق، ابوالقاسم بن محمد رضا الحسيني؛ مهر: «المتوكل علي الله العبد علي الحسيني 1091»؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ جلد: تيماج قهوه اي، 116گ، 20 سطر، اندازه: 14×25 سم [اهدائي رهبر: 9-75]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 878
همان نسخه بالا [اهدائي ف: - 147]
انجام: و طلوع النصف الآخر اي النصف الشمالي لتركان
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ صفحات مجداول؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: گالينگور، 267گ، 25 سطر، اندازه: 14/5×23/5 سم [اهدائی رهبر: 9-76]
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد آمدي، تا: 23 جمادي الاول 1150ق، به جهت استادش صنع الله بن سيد علي مدرس مدرسه جامع الصفا در آمد؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 245گ، 25 سطر، اندازه: 18×26 سم [ف: - 18]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ با اشكال هندسي؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 439ص، 25 سطر، اندازه: 18×26 سم [ف: 10-562]
تنها فصل 5-8 باب دوم است؛ خط: شكسته نستعليق، كا: جعفر بن محمد، تا: اواخر قرن 13 يا قرن 14؛ تملك: فرهاد ميرزا؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج قرمز، 196ص، 16 سطر، قطع: رقعي [ف: 19-488]
انجام: و قد اتفق جفاف القلم عن تأليفه (إلي أن قال) في شهر ربيع الاول من السنة الثالث عشر المنيفة علي التسعمأة من الهجرة.
بي كا، تا: 1 رجب 1227ق، جا: اصفهان محله بيد آباد؛ افتادگي: انجام؛ 164گ، 26 سطر، اندازه: 20×29/5 سم [ف: - 89]
آغاز: برابر؛ انجام: استبعاد منكري الاسراء ليلة المعراج و الله سبحانه الموفق و الهادي... و نعم الوكيل تمت.
خط: شكسته نستعليق، كا: عبدالوهاب بن محمد علي حسيني بيرجندي، تا: 1258ق؛ با دوائر و اشكال هندسي، محشي؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشكي، 298ص، 26 سطر، اندازه: 21×31/5 سم [ف: 19-58]
آغاز: برابر؛ انجام: اعني اربعة آلاف و ثمان مائة و تسعة و سبعين فرسخا و خمس فرسخ و ظاهران محدبه يتحرك اكثر من ذلك يضمحل استبعاد منكري الاسراء ليلة المعراج. و الله سبحانه الموفق... و لنختم الكلام هيهنا... تمت الكتاب. قد وقع الفراغ من كتابة... در فهرست به نام شرح مختصر الهئية آمده كه به قرينه آغاز و انجام نسخه تصحيح شد؛ خط: نسخ، كا: محمد علي ثاني ابن محمد صالح ثاني ابن محمد صالح مازندراني، تا: سه شنبه 24 رمضان 1265ق؛ با نسخه ميرزا محمد نصير در 1266 مقابله شده، محشي از صحاح اللغة و محيط و شرح كلمة العين و اكر و مجسطي؛ با مهر: نصرالله تقوي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: قهوه اي مذهب، 282گ، 23 سطر (7/5×12)، اندازه: 15/5×26 سم [ف: 13-220]
آغاز: برابر؛ انجام: الافاق الجنوبية التي لايكون عروضها اقل من
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: عادي، 25گ، 25 سطر، اندازه: 14×23/5 سم [مؤید: 2-196]
بي كا، بي تا؛ خريداري از مهردخت همايي [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مير زين العابدين، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 351گ، 23 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف مخ- 3-1170]
آغاز: انه ليس بعدد و ان تألف منه الاعداد کما ان الجوهر الفرد... الباب الاول في حساب الصحاح زيادة عدد علي عدد آجر جمع و نقصه... الفصل الاول في الجمع ترسم العددين متحازيين و تبداء من اليمين بزيادة؛ انجام: مبتدياً من نقطة السمت في عرض جهة القطب الخفي ان کانت الشمس في تلک الجهة و بقدر مجموع السمت و ربع الدور ايضاً في تلک الجهة
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و وسط و انجام؛ محشي با نشان «منه» با نوشته اي به تاريخ 1260 در اول نسخه؛ مهر مستطيلي با تاريخ ساخت 1128ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 94گ، 15 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5-2422]
بي كا، بي تا؛ در هامش رساله نخست [ف: - 39]
š.-ut taḏkirat-in naṣīrīyya
دشتكي شيرازي، منصور بن صدرالدين محمد، - 948قمري
(daštakī šīrāzī, mansūr ebn-e sadr-od-dīn mohammad (- 1542
وابسته به: التذكرة النصيرية = تذكره نصيريه = التذكرة = التذكرة في الهيئة؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
متن از خواجه طوسي و شرح از منصور دشتكي است.
آغاز: بسمله. بعد الحمد و الثناء و الصلاة و الدعاء يقول العبد الحقير غياث المشتهر بمنصوران هذه تذكرة فمن شاء اتخذ الي ربه سبيلا... قال صاحب التذكرة الحمدلله مفيض الخير و ملهم الصواب. ان الفظ لفظ الفيض
انجام: ان يكون كثافة البخار في اسافل الجبل كثافة مانعة عن الروية الانه في اطراد هذا نظر لايخفي
[الذريعة 443/3؛ بروکلمان 414/2، 593/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابوتراب محمد بن محمود حسني حسيني خوفي، تا: قرن 10؛ محشي با نشان «منه دام ظله»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 59گ (129پ-187پ)، 16 سطر (4/5×11/5)، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 16-1269]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشکي، 35گ (2پ-36پ)، 10-19 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 3-385]
š.-ut-taḏkirat-in-naṣīrīyya
وابسته به: التذكرة النصيرية = تذكره نصيريه = التذكرة = التذكرة في الهيئة؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
غيرهمانند:
آغاز: الفصل الخامس في اسناد بعض الحكايات المختلفة في الرواية الي اصول تقتضي تسليمها بالنسبة الي مراكز مايحصل منه الحركة و مع ذلك يقتضي اختلافها بالنسبة الي موضع الابصار
باب اول تا بخشي از فصل چهارم از باب دوم را ندارد و نيز برگ آخرآن كسر است. اصل از خواجه نصيرالدين طوسي متوفي 672ق شارح شناخته نشد، گمان مي رود از آن شيخ نظام الدين عبدالعلي بن بيرجندي متوفي 984ق و يا نظام اعرج باشد؟ البته جز شرح الدين محمد خفري مي باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشي با امضاي «منه سلمه الله» از «منه رحمة الله»؛ جلد: تيماج سبز، 325گ، 23 سطر (9/5×18)، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 1-156]
آغاز: در ميان فصل دوم از باب اول چنين است: في الشكل المذكور. ثم الظاهر من قوله قبل كل نقطه أن المنطقة و المدارات عبارة عن المحيطات، و من قوله: و المحور عموداً علي الكل، انها عبارة عن السطوح... متساوية بالعاشرة من ثانية اكثر ثاوذوسيوس فيلزم منه توازي المحيطين [و كل مدارين عن جنبتي المنطقة متساوي البعد عنها متساويان] ان اريد بالمدارين و المنطقة... / و پس از ده برگ چنين دارد: و ذلك لا يكون بالحركة المستقيمة... [الباب الثاني في هيئة الاجرام العلوية اربعة عشر فصلاً] هو خبر بعد خبر و المراد بالهيئة اما الشكل؛ انجام: الفصل الرابع عشر في النطاقات و احوال الظهور و الخفاء و الاقترانات. اعلم انهم قسموا كل واحدة من منطقة خارج الشمس... و المصنف اشار الي هذين المذهبين فقال [أما مبادي الاول و الثالث من النطاقات هي الأوج] في النطاقات الخارجية... (و پس از چهار برگ): عند الجمهور اذا جاوزت الشمس تسديداتها الاولي. سه صفحه پس از اين جا با خامه اي ديگر نوشته شده است: ... و نظيره علي الافق الشرقي فاذن قدمر في مده ظهور...
ده برگ از پايان فصل دوم باب اول تا چهار برگ از آغاز فصل چهاردهم باب سوم را دارد و از آن جا تا پايان باب چهارم افتاده است. تذكره نصيريه در علم هيئت در الذريعه (ج4ش203) و حاشيه هاي آن در الذريعه (ج6ص38-39) و شرح هاي آن در الذريعه (ج13ص143-144) آمده است. يكي از شرح هاي آن به نام تكمله تأليف خفري است، اينك جاي گفتگوي ما شرحي ديگر از آن است كه آغاز و انجام ندارد شارح شناخته نيست، مانند تكمله خفري شرح مزجي است. ليكن غير از آن است. ده برگ از پايان فصل دوم از باب اول را دارد و تا هفت برگ از فصل چهاردهم از باب دوم مي رسد و ناقص مي ماند. متن تذكره زير خط شنگرف نمايان و برابر تذكره است ليكن اين شرح با تكمله فرق دارد و چون شرح نظام نيشابوري به نام «توضيح التذكره» با عنوان «قال، اقول» است (الذريعه 4ش2206)، پس آن نيز نيست. تنها احتمال آن است كه شرح شريف گرگاني (740-816ق) يا شرح بيرجندي عبدعلي (-932يا 984ق) باشد كه در ربيع الاول 913ق پايان يافته است (الذريعه ج13ش478)، پس بايد با نسخه هاي آن كه در سپهسالار و مجلس و دانشگاه هست تطبيق داده شود؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: نخودي، اصفهاني، جلد: مقوايي، رويه تيماج قهوه اي، 228گ، 27 سطر (10×23)، اندازه: 18×30 سم [ف: 11-104]
آغاز: (افتاده در باب دوم از مقالت اول:) نصف النهار الا يري انه كان ذلك النصف؛ انجام: الحاسبين تم الكتاب بعون الله... علي يداقل الطلبه نورالدين كلپايجاني من قريه بيجا في يوم خمسين 15شهر ذي القعده سنه 1084
خط: نستعليق، كا: نورالدين كلپايجاني، تا: 1084ق، جا: كلپايجان (قريه بيجا)؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با نشان ع.ب، منه الغ بيك ميرزا رحمه الله، قاضي؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج مشكي، 74گ، 18 سطر (6×15)، اندازه: 10/5×20 سم [ف: 17-188]
آغاز: آغاز باب 2 «الباب الثاني في هيئة الاجرام العلوية» قدم مباحثها لانها اشرف و اعلي. و هي المقصد الاقصي في هذا الفن. و اورد «فيه اربعةعشرفصلا» علي مااقتضاه
ديباچه و آغاز تا ميانه باب يكم افتاده. متن از خواجه نصيرالدين طوسي، گزارش از ناشناس. در الذريعه (143/13-144) دو شرح از آن را نشاني داده است: 1. نظام اعرج نيشابوري به نام «توضيح التذكره» كه نبايد نسخه در دست باشد، 2. نظام بيرجندي، عبدالعلي. شرحي است حامل متن. آغاز باب 2: «الباب الثاني في هيئته الاجرام العلوية» قدم مباحثها لانها اشرف و اعلي، و هي المقصد الاقصي في هذا الفن، و اورد «فيه اربعة عشر فصلاً» علي ما اقتضاه؛ خط: نسخ ثلث، بي كا، تا: شوال 1091ق؛ مجدول، با شكل هاي هندسي دقيق؛ 609ص، 19 سطر (10/5×20/5)، اندازه: 21×30 سم [عکسی ف: 1-223]
آغاز: للبسيطة العلوية و السفلية من حيث کميامها اوضاعها... اقول لما ذکر ان لکل علم موضوعاً و مبادي و مسايل شرع في بيان موضوع الهيئة؛ انجام: لاوجه لتعطيل هذا البعد من الافلاک و هذا هو الوجه لقولنا فيما مر ان بعد الشمس من الارض يناسب کون الزهرة.
شرحي است بر «تذکره نصيريه» خواجه نصير الدين طوسي، با عناوين «قال- اقول»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: گالينگور سبز، 158گ، 25 سطر، اندازه: 13/5×24/5 سم [ف مخ- 3-1170]
š.-ut-taḏkira fī laṭīf-il-kalām
متن از ابو محمد الحسن بن متويه شاگرد قاضي القضاة ابوالحسن عبدالجبار بن احمد و مؤلف الكفاية في علم الكلام و المحيط في اصول الدين (المنية و الامل في شرح الملل و النحل ابن المرتضي ص 71 چاپ هند؛ شرح نهج البلاغة ابن ابي الحديد: 3 چاپ ايران). شارح دانسته نشد كيست و از خود نسخه كه او در آن به مانند زنده ياد شده برمي آيد كه در 570 زنده بوده است. همه متن در شرح نيامده بلكه آغاز و انجام بندها در آن هست. كتابي است بسيار گرانبها و تنها كتاب مفصلي است كه از معتزليان براي ما مانده است چه كتاب هاي كلامي جاحظ و انتصار خياط نسبت به آن بسيار كوچك است و از المغني عبدالجبار همداني هم نسخه كامل در دست نيست. فهرست آن چنين است: القول في: الجواهر، اثبات الجزء و فروعه، فناء الجواهر و اعادتها، الالوان، الطعوم، المعدوم، الحرارة و البرودة، الالام و اللذات، الاصوات و الكلام، الاكوان، التأليف، الاعتماد، الرطوبة و اليبس، الحيوة، الشهوة و النفار، القدرة، الارادة و الكراهة، الاعتقادات و العلوم و الظنون، النظر، الادراك. اين نسخه را برخي گويا پنداشتند كه از سلار عبدالعزيز ديلمي طبرستاني دانشمند شيعي شاگرد مفيد و مرتضي است چه او التذكرة في الجواهر دارد ولي چنين نيست چه اين كتاب به روش اعتزال محض است و تنها از بزرگان معتزلي در آن ياد شده و در جواهر تنها هم نيست. در فهرست دانشگاه (6: 1172) از چندين «ابن متوبه» نام ياد شده است: يكي احمد بن حسين بن محمد بن متويه راوي و مترجم صحف ادريس از سرياني، ديگري ابن متويه ابراهيم بن محمد بن الحسن بن احمد بن حسين بن محمد بن علي بن سعدي اشعري قمي قزداني شيعي نگارنده النوادر الكبير سومي ابوالحسن علي بن متويه زنده در 447 و جز اين ها. (دانش پژوه)
تهران؛ مهدوي؛ شماره نسخه: 514
خط: نسخ، بي كا، تا: دوشنبه 26 شوال 570ق؛ در آغاز آن «قال ابو محمد بن الحسن بن متويه» آمده و درست نمي نمايد. در پايان نسخه «فصل في الكلام في الضحك و البكاء و الحياء نقلا من جامع ابي هاشم» بخط نسخ فضل الله بن... عبدالله ابوالرضا الحسيني المرعشي القزويني آمده سپس «فصل في حدوث الجوهر» و «فصل في تماثل الاعراض نقل من كتاب النهاية في الكلام» و «فصل في المعلومات» همه اين ها در 7ص و بخط ديگر؛ تملك: كمال الدين حسين بن محمد علي استرابادي؛ 191گ، 44 سطر [نشریه: 2-156]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1561- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1-338]
‘š.-u tartīb-il jāmi‘-iṣ ṣaġīr = jāmi‘-uṣ ṣadr-iš šahīd = talxīṣ-ul jāmi
صدر الشهيد، عمر بن عبدالعزيز، 483-536قمري
(sadr-oš-šahīd, ‘omar ebn-e ‘abd-ol-‘azīz (1091-1142
وابسته به: الجامع الصغير في الفروع؛ شيباني، محمد بن حسن (189-131)
اصل كتاب الجامع الصغير في فروع الحنفية از محمد بن حسن شيباني است و ابوطاهر محمد بن محمد دباس بغدادي آن را
مرتب ساخته، سپس صدر شهيد ابن مازه، اين ترتيب را شرح نموده است. بر اين شرح، شروح بسياري نيز نگاشته شده و بسياري از آن ها در كشف الظنون آمده است.
آغاز: الحمد الله... قال الشيخ الامام الاجل حسام الدين... اما بعد مشايخنا كانوا يعظمون هذا الكتاب تعظيما و يقدمونه علي ساير الكتب تقديما حتي قالوا لاينبغي
انجام: التغير لان المقصود ههنا لايحصل ببعضهم فيصير من فروض الاعيان
[هدية العارفين 783/1؛ كشف الظنون 563/1؛ معجم المؤلفين 291/7؛ الاوقاف العامة موصل 278/2؛ الاوقاف العامة بغداد 411/1-412]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن سيف الدين ميداني، تا: 4 شعبان 797ق؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج آجري، 119گ (83-201)، 19 سطر (12×19)، اندازه: 16×27 سم [ف: 34-595]
خط: نسخ، كا: مصطفي بن بيرام بن حسن بن محمد، تا: چهار شنبه 1 صفر 1057ق؛ قطع: خشتي [رشت و همدان: ف: - 1302]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد قليچ خواجه بن سيد قاسم خواجه بن سيد محمد نظر خواجه بن عوض محمد خواجه (از اولاد امام موسي كاظم)، تا: 1232ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: مقوا با روكش پارچه كرباس، 205گ، 11 سطر، اندازه: 20×29 سم [ف: 2-183]
š.-e tarjī‘-band-e šeyx owhad-od-dīn-e kermānī
رشتي استادي، احمد بن موسي، ق9قمري
(raštī ostādī, ahmad ebn-e mūsā (- 15c
با ترجيع: «در خرابات عاشقا كوييست».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1142/17- ف
نسخه اصل: بادليان اكسفورد ش 94 و الكر walkar (ش 1298)؛ بي كا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1-568]
‘š.-u taraddudāt-il-muxtaṣar-in-nāfi
قطيفي بحراني، علي بن ابراهيم، ق10قمري
(qatīfī bahrānī, ‘alī ebn-e ebrāhīm (- 16c
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرايع؛ محقق حلي، جعفربن حسن (602-676)
رساله اي متوسط در شرح مواردي از کتاب «مختصر النافع» که در آن موارد ترديد و تشکيک شده است و موارد ترديد و منشأ ترديد بيان شده است و به گفته شارح تا کنون کسي بدين گونه به طرح مسائل نپرداخته است.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي بنعمته تتم الصالحات و الشکر لله الذي بشکره تندفع المحذورات و الصلوة... و بعد فهذه فوايد الفتها لشرح الترددات المتعلقة بالنافع مختصرالشرايع حيث
انجام: قوله فالضمان علي الحافر علي تردد منشاوه من عموم الاحاديث الدالة علي لزوم الدية للعاقلة... و الاقوي عدم الاخذ و ان قلنا انه يرث ايضا فهذا آخر
[الذريعة 145/13]
خط: نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه 4 محرم 967ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 11گ (110ر-120ر)، 23 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 6-70]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 16 محرم 1019ق؛ جلد: تيماج سرخ مذهب، 25گ (16پ-40پ)، 12 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: با تاريخ 1187ق؛ تملك: معصومعلي بن علي عسكر به تاريخ شعبان 1187؛ جلد: مقوايي، 9گ (171پ-179ر)، 24 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 15-56]
š.-ut tarṣīf fi-t taṣrīf
قمي مشهدي، محمد بن محمد رضا، - 1107قمري
(qomī mašhadī, mohammad ebn-e mohammad rezā (- 1696
وابسته به: الترصيف في التصريف؛ مرشدي، عبدالرحمن بن عیسی (1037-975)
تاريخ تأليف: 5 جمادی الثانی 1090ق
شرحي است بر «الترصيف» اثر عبدالرحمان ابن عيسي عمري مرشدي كه ارجوزه اي پانصد بيتي در علم صرف است. شارح از شاگردان و صاحب اجازه از علامه مجلسي است.
آغاز: بسمله، الحمد لمصرف الامور و الصلوة علي من ارسله لنظم الدهور و آله الشفعاء يوم النشور. اما بعد فهذه فوايد شارحة لمشكات الرسالة المنظومة في علم الصرف المسماة بالترصيف لابن عيسي علقتها عليها حين قرأها علي قرة عيني اسمعيل وفقه الله... و انا اقل عبيد رب العالمين ميرزا محمد المشهدي بن
محمد رضا بن اسمعيل بن جمال الدين القمي...
آغاز: برابر؛ انجام: للمفعول معترضة للدعاء قد وقع الفراغ من تأليف الشرح وقت الظهر من يوم الثلثاء خامس جميد الاخري بعد مضي تسعين بعد الالف في مشهد ثامن الائمة علي بن موسي الرضا عليه التحية و الثناء علي يد مؤلفه الفقير ميرزا محمد بن اسمعيل بن جمال الدين القمي. [رقم:] كتبه العبد سلطان محمد بن محمد طاهر جنابدي.
خط: نستعليق تحريري، كا: سلطان محمد بن محمد طاهر جنابذي، تا: قرن 11 و 12؛ ركابه دار، مصحح، محشي با جمله «منه حفظه/ سلمه الله»؛ مهر: «يا محمد» با تاريخ احتمالي 1223؛ واقف: مدرسه قاسمخان طهران؛ جلد: ميشن، 91گ، 16 سطر، اندازه: 9/3×18/8 سم [ف: 27/1-97]
در فهرست با عنوان «الترصيف في التصريف» آمده؛ خط: نسخ، كا: عبدالوهاب بن حاجي محمد صادق كاشاني، تا: 1113ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ قطع: جيبي [ميراث شهاب: س9ش2-7]
š.-ut-tarqīb
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 3051
آغاز: بسمله و به ثقتي، الباب الثالث في بحاء المصحف؛ انجام: و ابتغوا اولا... بحق محمد و آله اشرف المخلوقات.
از امامي. متن ؟؛ خط: نسخ، كا: محمد مومن، تا: 1020ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا [الفبائي: - 329]
š.-e taraqqīyāt-e mamālek-e farānsa
در اين كتاب ترقيات مملكت فرانسه در عهد ناپلئون سوم مي آيد. ابتداي اين ترقيات از سال 1851م است. قضايای مندرج در اين كتاب در سه جزء و هر جزئي مشتمل بر چند فصل است كه به شرح زير مورد گفتگو قرار مي گيرد: جزء 1. بيان عناصري كه موجب بهبودي ما يحتاج و رسومات مي شود؛ جزء 2. بيان ممر مداخلاتي كه دولت به واسطه آن ها اين انبساط را آسان مي نمايد؛ جزء 3. ذكر ترقياتي كه در خارج فرانسه به وقوع پيوسته است.
آغاز: بسمله: ترقيات ممالك فرانسه در عهد دولت امپراطور بنا بر نوشتجات رسمي. مقدمه. منظور از اين بيانات ظهور ترقيات عمده است كه از سنه 1851 در ممالك فرانسه در انواع شعبات
[فهرستواره منزوي 392/6]
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 256
آغاز: برابر؛ انجام: رابعاً علم نصرت امپراطوري چهار قسمت روي زمين رفته خلاصه اينست كيفيت مملكت امپراطوري
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج آبي، 41گ، 22 سطر (10×19)، اندازه: 21/7×27 سم [ف: 1-254]
š.-u tarkīb-i xātam-i abi-ḥāmid-il ġazzālī = wifq-uzzuḥal = mustawjibat-ul maḥāmid fī š.-i xātam-i abiḥāmid
ابن بنت ابي سعد، محمد بن عثمان، 653-713؟ قمري
(ebn-e bent-e abī sa‘d, mohammad ebn-e o‘smān (1256-1314
وابسته به: خاتم ابي حامد الغزالي؛ غزالي، محمد بن محمد (505-450)
متن «الخاتم» منسوب به غزالي طوسي است، كه در انتساب آن به غزالي ترديد است. نام گزارش كننده در نسخه نيامده است ولي بدوي از او به محمد بن عثمان انصاري معروف به ابن بنت ابي سعد نام برده است. با سربندهاي «فصل» بي شماره و سربندهاي در خور مطالب در ميانه: فصل في ذكر الحروف، فصل (ملائك)، فصل (حروف وفق)، فصل من نظر الي جهة العالم... با مربعات و جدول ها و شكل ها جادويي. (احمد منزوي)
آغاز: بسمله، قال الشيخ الامام... محمد الغزالي الطوسي... الحمدلله رب [...] و الصلاة و السلام علي رسوله و خير خلقه سيدنا محمد و آله و صحبه اجمعين اما بعد، فهذا شرح الخاتم [...] و هي الزحل و سميتها مستوجبة المحامد خاتم ابوحامد الغزالي رح و فيها تداخل الحروف المذكورة علي مذهب اهل المصرو الشام و علماء اهل الفلك...
[حاجي خليفه 698/1؛ نسخه اي از «شرح» اين متن از ابوعبدالله شرف الدين معروف به ابن بنت در اين كتابخانه به شماره 23 سلطاني هست (سلطاني 145/1)؛ چلبي- بدوي 111؛ بوئيژ 204]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن11؛ 30گ (150ر-179ر) [ف: 2-149]
آغاز: برابر؛ انجام: و يوم السبت تصلح للخروج...
خط: نستعليق پخته، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ مهر: «افوض امري الي الله عبدالحسين 1145» (چهارگوش)، «عبدالحسين» (چهارگوش)؛ تملك: محمد يوسف عارف كازروني؛ كاغذ:
نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 61گ، 14 سطر (6×11/5)، اندازه: 12×20/5 سم [ف: 1-145]
آغاز: برابر؛ انجام: نابيض مدور علي هيئتالبيض و البخور قبل التركيب ثم تقول عند اعدها...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: شرقي، 14گ (150-163)، 18 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 36-292]
آغاز: برابر؛ انجام: و سندروس و لبان جاوي و النقاس صايم.
بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 62گ (131-192)، 22 سطر (9×14)، اندازه: 15×20 سم [ف: 11-2421]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان كتبت هذا العهد.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 24گ (63پ-86پ)، 16 سطر (7×15)، اندازه: 11×19 سم [ف: 11-2460]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 12گ (26پ-37ر)، 23 سطر (11×18)، اندازه: 15×22 سم [ف: 15-4132]
آغاز: برابر؛ انجام: و هي هذه الاوفاق، فالاول ناري و الثاني ترابي، و الثالث هوائي و الرابع مائي. و هي آخر نسخة الامام الغزالي بعد ستة اوفاق لعبد الكريم الگيلاني. ان ازيدهما نسخة الامام الغزالي الموافقة النسخةو هما اثنان للهواء و اثنان للنار و اثنان للتراب و هي هذه...
خط: نسخ تحريري، بي كا، بي تا؛ 6ص (104-109) [عكسي ف: 1-223]
آغاز: برابر؛ انجام: يد فلان مغلولة الي عنقه اذا خرج يده لم يکد يراها و من لم يجعل الله له نورا فما له من نور.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ كاغذ: کاغذ ترمه، جلد: ميشن تریاکی، 53گ، 14 سطر، اندازه: 17/2×21/6 سم [ف: 1-495]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 12ص (3-14)، قطع: رحلي [رشت و همدان: ف: - 1487]
š.-e tasbīhāt-e arba‘a
به نام: شاهزاده سلطانم دختر شاه طهماسب صفوي اول
مؤلف رساله بنا به مرقوم در پشت صفحه اول نسخه «سيد عزيزالله» از فضلاء دوره صفوي است. رساله مختصري است در ترجمه و شرح كلمات طيبات (سجان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر) و از آن اصول پنج گانه عقايد را استفاده نموده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 3372
آغاز: حمد و ثناء معراء از شايبه ريا مر خديرا (كذ) سزاوار است (كذ) كه مبدا وجود هر موجود دو مالك جود نعيم يوم الخلود است؛ انجام: و اولاده الكرام الابرار و اصحابه الاخيار.
خط: نسخ متوسط، بي كا، بي تا؛ واقف: شاهزاده سلطانم صفوي، قرن 11؛ 12گ، 9 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 6-251]
š.-ot tasvīya bayn-al efāda va-l qabūl
الله آبادي، محب الله، - 1058قمري
(allāh-ābādī, moheb-ol-lāh (- 1648
وابسته به: التسوية بين الافادة و القبول؛ الله آبادی، محب الله (-1058ق)
ترجمه و شرح مختصری است بر متن عربي «التسوية بين الافادة و القبول» تأليف خود محب الله آبادي كه مؤلف به درخواست بعضی از اخوان باصفا بدان پرداخته است. وی در اين رساله درباره وجود، ماهيت و وحدت وجود بحث كرده است و در آن متأثر از آراي عرفاني ابن عربي است و بارها به گفته هاي وي اشاره و استناد مي كند. وی قطعه هايی از اصل را آورده و سپس آن ها را ترجمه و شرح نموده است.
آغاز: الحمد لمن وحد بكل ما وحد و سجد بكل سجد يعني ثناء لساني و محب و اخلاص حناني و خدمت و طاعت اركاني مر ذاتي و حقيقي راست كه موجود باشد بوجود هر موجود لطيف و كثيف از اين جا است كه جنيد مي گويد طلبته في الصفاء وجدته في الكدر
انجام: ايمان نوري باشد مثل باقي انوار پس عمل بكند مثل باقي انوار بكشف و وجدان تعلق دارند پس درين مضايقه و مكابره نكني ها انتم هؤلاء حاججتم فيما لكم به علم فلم تحاجون فيما ليس لكم به علم و الله يعلم و انتم لاتعلمون.
چاپ: مشار 3: 3215؛ هند، چاپخانه کنزالعلوم، سنگی، وزيری، 32ص (متن عربی همراه با شرح فارسی)
[فهرستواره منزوی 6: 107؛ تذکره علمای هند، ص 175]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست نام مؤلف به استناد ضبط واقف نسخه «محمد دهدار» ثبت شده است، که با تطبيق آغاز و انجام نسخ و به استناد اهدائی رهبری (ج5: ص 101) تصحيح شد [اين نسخه در فنخا (ج8: ص 211) با عنوان «التسوية بين الافادة و القبول (ترجمه و شرح)» آمده و به محمد دهدار اسناد داده شده]؛ خط: نسخ، كا:
محمد حسن، تا: 1102ق؛ واقف: محمد ايرانی مجرد؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج عنابي، 5 سطر، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 11-324]
آغاز: حمد و ثنا راجعند بسوي حق غيور ألا الي الله تصير الامور و در نامتناهي نازل باد بر حضرت قبله گاهي؛ انجام: برابر
اين نسخه پيش تر در فنخا (ج 8: ص 212) با عنوان «التسوية (ترجمه)» معرفی شده است؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: ركن الدين بن عبدالله، تا: 14 شعبان 1143ق، جا: جهان آباد هند؛ جلد: تيماج قرمز، 35گ (7پ-41پ)، 13 سطر، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 2-10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: نيمه اول قرن 12؛ محشي با رمز «ص»، مقابله شده؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج يشمي، 25گ، 17 سطر، اندازه: 11/5×16 سم [اهدائي رهبر: 5-101]
بندهايی از آن؛ خط: شكسته نستعليق، كا: محمد زمان بن كلبعلي متطبب خراساني، تا: قرن13؛ 2ص (269ر و 270پ) [ف: 7-194]
š.-ut taswīya bayn-al ifāda wa-l qabūl
خواجه خورد
xāje xūrd
وابسته به: التسوية بين الافادة و القبول؛ الله آبادی، محب الله (-1058ق)
شرح مزجي مختصري است كه به موضوعات عرفاني و فلسفي بيش تر پرداخته است و گويا به ترجمه و شرح خود مؤلف نيز نظر داشته، اما در مقام پاسخ از گفته هاي وي برمي آيد و در آخر شرح مي گويد كه به اين گفته ها راضي نيستم و چنان چه مؤلف را درك مي كردم او را از اين آراء منصرف مي نمودم.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 410/3
آغاز: الحمد لمن وجد بكل ما وجد؛ اما من الوجد ان كما هو الظاهر عندي أو من الوجود كما هو مختار المصنف قدس سره؛ انجام: ارجو من الله أن يوفقني بتأليف الرسالة التي اسميها بالقول السديد في الفرق بين القابل و المفيد، و الحمدلله رب العالمين...
خط: نسخ و نستعليق، كا: ركن الدين بن عبدالله، تا: 14 شعبان 1143ق، جا: جهان آباد هند؛ جلد: تيماج قرمز، 25گ (43پ-67ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 2-10]
(š.-ut taswīya bayn-al ifāda wa-l qabūl (awwal
پتنه اي، حبيب الله، ق12قمري
(patne’ī, habīb-ol-lāh (- 18c
وابسته به: التسوية بين الافادة و القبول؛ الله آبادی، محب الله (-1058ق)
در اين شرح كه با عنوان «قال المرشد» مي باشد شارح گفته هاي خواجه خورد را پاسخ مي گويد و به اقوال محي الدين عربي زياد استشهاد مي نمايد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 410/4
آغاز: بعد الحمد و الصلاة، اقول اعلم ان كلام المرشد قدس سره الالهي في رسالة التسوية بين الافادة و القبول؛ انجام: و انه لحق اليقين و ماذا بعد الحق الا الضلال المبين فحقق الحق و كن من الصادقين.
خط: نسخ و نستعليق، كا: ركن الدين بن عبدالله، تا: 14 شعبان 1143ق، جا: جهان آباد هند؛ جلد: تيماج قرمز، 16گ (68پ-83ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 2-11]
(š.-ut taswīya bayn-al ifāda wa-l qabūl (duwwum
پتنه اي، حبيب الله، ق12قمري
(patne’ī, habīb-ol-lāh (- 18c
وابسته به: التسوية بين الافادة و القبول؛ الله آبادی، محب الله (-1058ق)
در اين شرح مزجي مختصر پتنه اي كلمات مصنف رساله «التسوية» را حمل به صحت مي كند و به گفته هاي جونپوري در رساله «حرز الايمان» پاسخ مي گويد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 410/6
آغاز: الحمد لمن انطق أفضل الناطقين بأبلغ حكمه و أحسن خطاب عليه اكمل الصلاة و اجمل التحيات؛ انجام: و علي آله و أصحابه اولي المناقب و المفاخر بعدد كل أول و آخر و بعدد باطن و ظاهر.
خط: نسخ و نستعليق، كا: ركن الدين بن عبدالله، تا: 14 شعبان 1143ق، جا: جهان آباد هند؛ جلد: تيماج قرمز، 16گ (105ر-120ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 2-11]
š.-ut-tashīl
ابوحيان، محمد بن يوسف، 654-745قمري
(abū-hayyān, mohammad ebn-e yūsof (1257-1345
وابسته به: تسهيل الفوائد و تكميل المقاصد؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (672-600)
متن از ابن مالك است. ابوحيان دو شرح دارد: يكي «التنجيل الملخص من شرح التسهيل» كه گزيده اي است از شرح خود ابن مالك بر آن و تتميم بدرالدين پسرش محمد ابن مالك بر آن، ديگري «التذييل و التكميل» كه گزارشي مبسوط و گسترده خود او است.
شرح و حواشي:
1- تمهيد القواعد
2- التكميل المختصر من شرح التسهيل؛ هادوي، عبدالله بن محمد
مشهد؛ مدرسه ميرزا جعفر؛ شماره نسخه: 92
آغاز: بسمله رب يسر بخير يا كريم. ص باب مازيدت الميم في اوله لغير ما تقدم اي ليس بصفة. ش الذي تقدم هو ما زيدت الميم في اوله الخ؛ انجام: تم الجزء الثامن من شرح التسهيل للشيخ... ابي عبدالله محمد بن مالك تغمده الله برحمته... تأليف الشيخ الامام العالم... الشيخ اثير الدين ابي حيان فتح الله في مدته و اعاد علي المسلمين بركة علمه
خط: نسخ كهن، بي كا، بي تا؛ گويا از زمان شارح؛ قطع: وزيري [چهار كتابخانه مشهد- ف: - 36]
شرح تسهيل الفوائد و تكميل المقاصد/ نحو/ عربي
š.-u tashīl-il fawā’id wa takmīl-il maqāṣid
ابن ام قاسم، حسن بن قاسم، - 749؟ قمري
(ebn-e omm-e qāsem, hasan ebn-e qāsem (- 1349
وابسته به: تسهيل الفوائد و تكميل المقاصد؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (600-672)
تسهيل ابن مالك يكي از كتب بسيار معروف نحو است و در آن يك دوره نحو مورد بحث قرار مي گيرد. اين كتاب يكي از شروح تسهيل است در دو جزء: جزء 1. از كلمه شروع مي شود و تا آخر نائب فاعل مي آيد؛ جزء 2. از باب صفه مشبهه شروع مي شود و تا آخر شرح تسهيل مي آيد.
[معجم المؤلفين 271/3]
آغاز: بسمله، قال الشيخ الامام الفاضل الكامل وحيد دهره فريد عصره بدر الدين حسن؛ انجام: و مثال نيابة فعيل عن مفعل... فهو عليل بمعني معل و الله اعلم.
جزء اول است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9؛ كاغذ: كشميري، جلد: تيماج مشكي، مذهب، 297گ، 25 سطر (12×19/5)، اندازه: 17×25/5 سم [ف: 7-377]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگي: انجام (انجام افتاده در باب المستثني)؛ تملك: علي بن محمد بن سليمان بن ابوسباية حسيني در 1 رجب 1078؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج ترياكي، 157گ، 29 سطر (14×20)، اندازه: 17×27 سم [ف: 16-385]
š.-u tashīl-il fawā’id wa takmīl-il maqāṣid = al-musā‘id‘alā tashīl-il fawāyid
ابن عقيل، عبدالله بن عبدالرحمن، 698-769قمري
(ebn-e ‘aqīl, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-or-rahmān (1299-1368
وابسته به: تسهيل الفوائد و تكميل المقاصد؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (672-600)
چاپ: مكة المكرمه، محقق: محمد كامل بركات، مركز احباء التراث الاسلامي، 4ج، 1422ق.
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم اللهم لا سهل الا ما جعلته سهلا قال الشيخ الامام العالم العلامة جامع اشتات الفضايل و ملحق الاواخر بالأوايل... اما بعد حمد الله تعالي علي نعمائه؛ انجام: اي فانها لا تستعمل الامع القسم...
الجزو الاول؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: چرمي زرد، 298گ، 18 سطر، اندازه: 16×24/5 سم [ف: 2-865]
آغاز: و هو في حرف الجر كثير متفق عليه و يجب في نحو مررت بزيد به و اختلف في اظهار الرافع و الناصب و؛ انجام: في اوليك فرقا بينه و بين اليك و كانت الزيادة واواً لمناسبة ضمة الهمزة و لم تكن الزيادة
الجزء الثاني؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: چرمي، 336گ، 18 سطر، اندازه: 16×24/5 سم [ف: 2-866]
š.-u tashīl-il fawā’id wa takmīl-il maqāṣid
وابسته به: تسهيل الفوائد و تكميل المقاصد؛ ابن مالك، محمد بن عبدالله (672-600)
شرحی است نسبتاً متوسط با عناوين «ص، ش» بر کتاب «تسهيل الفوائد».
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 29182
آغاز: ص و يسكن اخر المسند الي التاء و النون و يا و يحذف ما قبله من معتل و نيقل حركة؛ انجام: حتي ذهبن كلا كلا و صدورا اراد مزقت الهواجر و السري لحهن فاقام مع مقام الواو و الله اعلم تمت الجرء الاول
جلد1؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1246ق؛ افتادگي: آغاز؛ 157گ، 24 سطر، اندازه: 12×20 سم؛ واقف: حاج آقا نيری، تير 1382 [رايانه]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
كاشاني، مرتضي بن محمد مؤمن، - 1083قمري
(kāšānī, mortazā ebn-e mohammad mo’men (- 1673
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
اهداء به: رفيع الدين محمد
شرحی است مزجی بر «تشريح الافلاک» شيخ بهائی. از اين شرح در كتاب احوال و اشعار شيخ بهائي ياد نشده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي جعل في السماء بروجا و جعل فيها سراجا و قمرا منيرا
انجام: اي فيما بين المغرب و الشمال في الاول و فيما بين المشرق و الشمال في الثاني هذا آخر الكلام المصنف طاب ثراه و لنختم الكلام
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقي بن حاجي خواجه محمد تبريزي، تا: 1065ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: چرمي، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 215-10]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صالح بن شيخ محمد علي بن شيخ حسن ميسي، تا: 17 ربيع الثاني 1077ق، جا: اصفهان مدرسه شيخ لطف الله؛ داراي حواشي با رمز «فخري زاده»؛ تملك: محمد رحيم بن محمد هادي بن محمد صالح در سال 1336، ابراهيم بن محمد موسوي دزفولي؛ اندازه: 9/5×19 سم [نسخه پژوهي: 3-168]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
حسيني خلخالي، علي بن محمد، ق11قمري
(hoseynī xalxālī, ‘alī ebn-e mohammad (- 17c
وابسته به: تشريح الافلاك شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: پايان صفر 1008ق
متن از شيخ بهائي و شرح از يكي از شاگردانش هست كه در زمان حيات او نوشته شده است.
آغاز: بسمله الاستاد دام فضله بعد التسمية و التحميد و تعد هو من الغايات...
انجام: و لم تبنه له طواراق الحدثان و الحمدلله رب العالمين و لما كان غرض المصنف سلمه الله و ابقاه من وضع هذه الرسالة الشريفه اختصار المطالب و ايجاز الكلام كتبت له شرحا مختصرا خالي عن غاية الايجاز و نهاية الاطناب مبينا للمطالب و موضحا للمرام و الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي خير خلقه و مظهر حقه محمد و علي آله و اصحابه اجمعين
آغاز و انجام: برابر؛ ثم اني فرغت من تسويده يوم الاثنين آخر شهر صفر ختم بالخير و ظفر الكاين في حجه ثمان و الف من الهجرة ببلدة اكره صانها الله تعالي- كاتب اضافه كرده- كتبه محمد صادق الحسيني در ذيقعده 1038 در برگ 11 دارد و قدحكي المصنف سلمه الله في شرح الچغميني حكاية عن شيئي شاهدناه ايضا و هي بعبارته انه قدظهر من زماننا سنة خمس و ثمانين و تسعمائه ايام اقامتنا بدار السلطنة قزوين ذات... از آن چه گفته شد گمان مي رود كه شارح سيد شمس الدين علي بن محمد بن علي الحسيني الخلخالي باشد.
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز تعيين شد؛ خط: نستعليق، كا: محمد صادق حسيني، تا: ذيقعده 1038ق، جا: اكره؛ داراي سرلوح مرصع، مجدول مذهب، كاغذ ترمه؛ جلد: تيماج قهوه اي، 157گ، 13 سطر (4/8×9/5)، اندازه: 16×19/5 سم [ف: 1-163]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 276
همان نسخه بالا [نشريه: 5-38]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالله خليفة بن نجم الدين، تا: جمعه 4 شوال 1241ق، جا: اشرف البلاد احمد شاهي؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج سرخ، 74گ، (1پ-74ر)، 14 سطر (8/5×13)، اندازه: 15×21 سم [ف: 9-972]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
حسيني طباطبائي، محمد اشرف بن حبيب الله، ق11قمري
(hoseynī tabātabā’ī, mohammad ašraf ebn-e habīb-ollāh (- 17c
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: ربيع الاول 1049ق
شرح مزجي مفصلي است بر تشريح الافلاك شيخ بهائي
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6254/1
خط: نستعليق، كا: محمد هادي بن محمد تقي سهروردي شواستاني، تا: پنج شنبه 14 ذيقعده؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 60گ (1پ-60ر)، 19 سطر (7×12)، اندازه: 13×21 سم [ف: 16-227]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
سهارنپوري، عصمة الله بن اعظم، - 1100قمري
(Sahāranpūrī, ‘esmat-o-llāh ebn-e a‘zam (- 1689
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: 1086ق
آغاز: بسمله الحمدلله الذي خلق سبع سموات و الارض طباقا و جعل القمر فيهن نورا... و بعد فيقول اعلي عبادالله
[فهرستواره منزوي 2863/4]
مشهد؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 104/1 فياض
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله، تا: غره شوال 1096ق، جا: سهار انوري؛ با اشكال نجومي؛ كاغذ: هندي؛ جلد: تيماج سبز، 23 سطر (9×16)، اندازه: 15×21 سم [ف: - 163]
تهران؛ فياض؛ شماره نسخه: 58
همان نسخه بالا [نشريه: 7-697]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
شريف كاشاني، فضل الله بن محمد، ق11قمري
(šarīf kāšānī, fazl-ol-lāh ebn-e mohammad (- 17c
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: 1072ق
شرح مزجي است بر رساله «تشريح الافلاك» شيخ بهايي. شارح در ابتداي شرح سبب تأليف را چنين بيان کرده است: نوشتن شرح بر رساله «تشريح الافلاك» مدت ها در ذهنم بود تا آن كه روزي مجموعه اي را از ميان كتاب هاي خود برداشتم كه مشتمل بر همين رساله و ديگر مصنفات شيخ بهائي بود. مجموعه را باز كرده ساعتي در آن نگاه كردم و اراده تحقق آرزوي سابق خود نمودم. در همين زمان يكي از افرادي كه در منزل ما بود به من گفت كه شب گذشته در رؤيا ديده شيخ بهائي به منزل ملا فضل الله آمده و به ايشان هديه داده است. سپس ملا فضل الله تعبير رؤيا را در تصميم خود بر شرح رساله شيخ بهائي مي بيند و بدين ترتيب شرح حاضر به رشته تحرير در آمده است. در بخش هاي متعددي از شرح، حواشي و تعليقات خود شيخ بهائي درباره رساله «تشريح الافلاك» بيان شده است.
آغاز: بسمله، المنة الله صيرنا من المتحريين في خلقه السموات و لارضين و بعد يقول احقرالعباد و اقل الانام...
انجام: هذا ما غفلت عنه عوايق الزمان و لم تتنبه له طوارق الحدثان و الحمدلله رب العالمين... هذا ماتيسر لحاظي شرح هذا الكتاب
[الذريعه 148/13]
خط: نستعليق، بي كا، تا: شنبه 23 رمضان 1080ق؛ از نسخه مؤلف و در حين قرائت بر مؤلف توسط جعفر بن محمد باقر، مصحح، محشي «منه سلمه الله»، در آخر نسخه رساله كوچك فارسي در چگونگي ظهور صبح كاذب از خواجه نصيرالدين طوسي؛ 97گ، اندازه: 9/5×17 سم [نسخه پژوهی: 2-178]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زكرياء استر آبادي، تا: دوشنبه 19 شوال 1110ق، جا: اصفهان مدرسه فاطميه؛ محشي با رمز؛ كاغذ ترمه، جلد: تيماج عنابي، 19-21 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 1-305]
آغاز: برابر؛ انجام: أو الثالثة و العشرين من السرطان من مقنطرات الارتفاع و هي دوائر مرسومة...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 106گ، 18 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: -56]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد كاظم بن ابو محمد جهرمي، تا: 11 ذيحجه 1213ق، جا: اصفهان مدرسه جلاليه در محله احمد آباد؛ مصحح، محشي؛ 94گ، 14 سطر، اندازه: 11×15 سم [ف مخ- 3-1171]
آغاز: سني و لكن الفضل بيد الله ذلك فضل الله يوتيه من يشاء و لقد وقع من الاتفاقيات امر لا يخلو من غرابة احب ذكره؛ انجام: خلاف جهة الظل قال هذا ما تيسرلي في شرح هذه الكتاب من المقال مع ضيق المجال و توزيع البال.
بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي و اصفهاني، جلد: مقوايي با روكش كاغذي، 103گ (9-111)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 12-507]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
ارومي، حسن بن محمد ولي، ق13قمري
(orūmī, hasan ebn-e mohammad valī (- 19c
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
اهداء به: محمد شاه قاجار
متن از شيخ بهائي است و شرح از حسن بن محمد ولي ارومجي.
ازين شرح در الذريعة (4: 185-187 و 13: 146-149) و كتاب احوال و آثار شيخ بهائي (ص 94 و 160) ياد نشده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي جعل في السماء بروجاً و جعل فيها سراجاً و قمراً منيراً و قدر فيها منازل؛ انجام: و هي اي القبلة الي خلاف جهة الظل
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي فرنگي، جلد: تيماج، 59گ، 16 سطر (7/7×14)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 8-209]
خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: - 329]
š.-u tašrīḥ-il aflāk
اصطهباناتي، ابوالحسن بن اسماعيل، 1250؟ - 1338قمري
(estahbānātī, ab-ol-hasan ebn-e esmā‘īl (1835-1920
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرحي است بر كتاب «تشريح الافلاك» شيخ بهايي از ابوالحسن بن اسماعيل سبط سيد جعفر كشفي كه در رياضيات دستي داشته است.
چاپ: ايران، 1284ق، سنگي، رقعي
[الذريعه 146:13]
آغاز: بسمله، احمدك يا من سمك المسموكات بلامسماك و دحي المدحوات بلا مسمار؛ انجام: من معرفة العرض و الطول للبلد... بابي انت و امي ياسيدي و مولاي و معتمدي...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: شيخ محمد جواد علميه؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 90گ، 16 سطر (8/5×15)، اندازه: 16×21 سم [ف: 3-840]
يزد؛ جامع كبير؛ شماره نسخه: 87
همان نسخه بالا [نشريه: 4-386]
خط: نسخ، كا: محمد تقي بن محمد اسماعيل، تا: جمعه دهه اول محرم 1335ق؛ 64گ، اندازه: 17×22 سم [ف: 1-91]
š.-u tašrīḥ-il aflāk
حسيني، ابوالحسن بن محمد، ق14قمري
(hoseynī, ab-ol-hasan ebn-e mohammad (- 20c
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: چهارشنبه آغاز رجب 1300ق
شرح مزجي مختصري است بر رساله «تشريح الافلاک» شيخ بهايي در نجوم. شارح قبل از شروع در شرح مقدمه اي را جهت تسهيل فهم متعلمين آورده در دو فصل: 1. بيان موضوع علم هيأت و کميت و کيفيت و اوضاع آن؛ 2. مبادي آن مانند هندسه و طبيعيات.
[الذريعة 146/13-149 «شروح تشريح الافلاک»]
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 6528-33/78
آغاز: بسمله سبحان من زين السماء بمصابيح الانوار و جعل فيها بروجاً متفاوتة الاقطار... و بعد فيقول المحتاج... ابوالحسن بن محمد الحسيني لما رأيت الکتاب المسماة بتشريح الافلاک؛ انجام: له طوارق الحدثان و هذه صورته هذا آخر ما تيسر لنا ايراده في هذه الرسالة مع تشتت الحال وضيق المجال و قلة البضاعة و عدم الاستطاعة و الحمدلله اولاً و آخرا...
خط: نسخ، كا: محمد بن جلال حسيني تبريزي، تا: 1300ق؛ مجدول مذهب محرر، با سرلوح مزدوج مذهب مرصع، مصحح، با اشکال هندسي؛ جلد: تيماج مشکي، 21گ، اندازه: 15×22 سم [ف: 5-2524]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
ساوجبلاغي، عبدالرحمن، ق14قمري
(sāvajbolāqī, ‘abd-or-rahmān (- 20c
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
اصفهان؛ روضاتي؛ شماره نسخه: 173/2
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1327ق؛ 7 سطر، اندازه: 17/5×21 سم [ف: -117]
š.-u tašrīḥ-il-aflāk
عاملي، احمد بن حسن
āmelī, ahmad ebn-e hasan‘
وابسته به: تشريح الافلاك؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-103)
غيرهمانند:
آغاز: بسمله، نحمدك اللهم يا مدبر الافلاك الدائرة علي ترتيب و نظام و مسخر النجوم؛ انجام: انك ولي ذلك و القادر عليه.
شرح مزجي مختصر و مفيدي است بر «تشريح الافلاك» كه شيخ بهاءالدين محمد بن حسين عاملي به ترتيب: فصل 1. في الدواير الدائرة في الاصل، فصل 2. صور الافلاك السبع السيارة، فصل 3. الحركات و ما ينبعها، فصل 4. فيما يتعلق بالارض و اختلاف اوضاع بقاعها، فصل 5. الصبح و الشفق؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مذيل است به دو رساله موجز از مؤلفي نامعلوم در همين موضوع (هيأت و نجوم). رساله ضميمه به ترتيب 4 و 2 صفحه، آغاز رساله اول: «بسمله، اعلم انه قد اشتهر علي السنة علماء الهيته و غيرهم تسمية الكواكب الخمسة اعني ما عد النيرين بالمتحيرة»، انجام: «الا انه من حيث المجموع يحصل منه الجزم ببطلان هذه الدعوي و الله اعلم»، آغاز ذيل دوم: «بسمله، سألني بعض الطلبة من الاعاجم عن مسئلة فاجبته بما اقتضاه المقام و هذه صورة مسئلة»؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن قهوه اي، 22گ، سطور مورب، اندازه: 12×18 سم [ف: 5-421]
آغاز: بسمله، تبارك الذي جعل في السماء بروجاً و جعل فيها سراجاً و قمراً منيراً و هو الذي جعل الليل و النهار؛ انجام: سمت القبلة و هي الي خلاف جهة الظل
شرحي است ممزوج از يكي از شاگردان شيخ كه در زمان حيات استاد نوشته است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ واقف: حاج عماد فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه اي، 51گ، 15 سطر (7/2×12/5)، اندازه: 12/6×20/6 سم [ف: 8-210]
خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه 27 محرم 1044ق؛ كاغذ: سپاهاني [نشریه: 11-925]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مهر: «رق الرضا محمد حسين بن محمد» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي، 85گ، اندازه: 10/5×15 سم [اوراق عتیق: 2-324]
آغاز: الحمد لله الذي جعل في السماء بروجا؛
بي كا، تا: قرن 13 [ف: - 19]
آغاز: قائم برأسه في الشمال و رجلاه في الجنوب متوجه الي المشرق ماداليدين باحديهما... (در صفحه دوم آمده): السادسة من العطام المشهوره دايرة الافق الحقيقي و هي دائرة عظيمة... قال ره الحاشيه ان قلت طرده؛ انجام: و هي اي القبلة الي خلاف جهة الظل تامل ثم کلام المصنف ره لکونه وجدت في بعض نسخ المتن بعد ذلک هذه العبارة سقيمة هذا ما غفلت عنه عوائق الزمان و لم يتنبه له طوارق الحدثان و الحمدلله رب العالمين... کاتب نسخه اضافه کرده است: کتبت بعض الحواشي من المصنف و اشرت الي بعضها لعدم وقت واسع للکتابة و هذه الحواشي کأن الشارح عليه الرحمه لم يظفر عليها و الا لکتبه في اصل الکتاب کما هو دأبه
از اوائل فصل دوم تا آخر را دارد. شرحي است بر شرح تشريح الافلاک شيخ بهائي که چون ناقص الاول است. شارح دوم را نشناختم. لکن چنين مي نمايد که شارح از شاگردان مصنف بوده است و آن را در ربيع الاول 1082ق ساخته است؛ خط: نستعليق زيبا، كا: محمد كاظم بن حاج محمد صادق اصفهاني، تا: محرم 1228ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با امضاء «محمد کاظم اصفهاني»؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: صيقلي، جلد: تيماج قهوه اي، 51گ، 17 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 3-1406]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و لما كان تعريف كل علم من المباديء التصورية و تقسيمه من التصديقية؛ انجام: لكون الكسر حينئذ اثنان و عشرون جزءاً من ثلاثين جزء و هو زائد عن النصف.
شرحي است مختصر با عناوين «قوله- قوله» بر كتاب «تشريح الافلاك» شيخ بهاء الدين عاملي كه بيش تر گفته هاي علماء اين فن مخصوصاً خود شيخ را مي آورد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 31گ (2ر-32پ)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 15-302]
š.-ut-taṣarrufāt = š.-u muqaddamat-il-adab
عصمت بخاري، - 840؟ قمري
(esmat-e boxārī (- 1437‘
وابسته به: مقدمة الادب؛ زمخشري، محمود بن عمر (467-538)
شرح مزجي است بر کتاب «التصرفات» زمخشري، شارح می گويد که اين کتاب جزيي (قسم سوم و چهارم) از کتاب المقدمه زمخشري است. آغاز تصرفات: «فصل في بيان الحروف التي تجرالاسماء فقط و هي سبعة عشر حرفاً... فصل في الحروف التي تنصب الاسم فقط». مؤلف در مقدمه گفته که چون «مقدمة الادب» جارالله زمخشري را مطالعه کردم پس براي حل مشکلات و توضيح معضلات چهارم و پنجم کتاب که تصرفات اسم و فعل است اين رساله را نگاشتم.
آغاز: بسمله. حمداً لمن فتح ابواب العلوم علي اولي الالباب و نصبهم معارفنا فصلاً بين الخطاء و الصواب و... علي آله و اصحابه الذين نرجوا شفاعتهم يوم الحساب...
انجام: ليكون فضله قليلا مع ان المقصود و هو بيان الجنس يحصل بذلك.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالواحد بن ملا عبدالباقي، تا: قرن 10؛ مصحح؛ 34گ، 19 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف مخ- 3-1265]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به استناد نسخه مسجد اعظم ش 3393/3 انتخاب شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: ربيع الاول 988ق؛ واقف: آقا زين العابدين؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 54گ، 17 سطر، اندازه: 13×18 سم [ف: 12-139]
آغاز: برابر؛ انجام: و الکراع بانجه و هي مادون الکف من الدواب و مادون الرکبة من الانسان و القدوم به فتح القاف.
تذكر: نام مؤلف به استناد نسخه مسجد اعظم ش 3393/3 انتخاب شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ محشي با امضاء «منه سلمه الله»؛ جلد: مقوا، 54گ، 19 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: 5-2423]
شرح تصريف- توضيح و تركيب ابيات شرح تصريف
شرح تصريف- شرح التصريف العزي
شرح التصريف- شرح العزي في التصريف
شرح التصريف- شرح الشافية
شرح تصريف الزنجاني- شرح العزي في التصريف
شرح تصريف الزنجاني- شرح الشافية
شرح تصريف العزي- شرح الشافية
شرح التصريف العزي- الاوضحة
š.-ut taṣrīf-il ‘uzzā
جاربردي، احمد بن حسن، - 746قمري
(jārbardī, ahmad ebn-e hasan (- 1346
وابسته به: العزي في التصريف = تصريف = التصريف العزي زنجاني، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ چند برگ آخر نسخه در سال 1072ق توسط مالك و كاتب نسخه عبدالكريم معروف به خواجه عبدالكريم ابن... ترميم شده؛ واقف: محمد صادق تمامی امام جماعت دارالعلم شيراز، 1251ق؛ جلد: تيماج قرمز، قطع: جيبي [اوراق عتيق: 1-271]
انجام: اذا كان ركوبه حسنا يعني ذلك عادة من الركوب
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ اهدايی: اخوان مصلائي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، 85گ، 13 سطر (7×13)، اندازه: 12×18 سم [ف: 3-912]
š.-ut taṣrīf-il ‘uzzā
جيلي، احمد بن محمود، ق8قمري
(jīlī, ahmad ebn-e mahmūd (- 14c
وابسته به: العزي في التصريف = تصريف = التصريف العزي؛ زنجاني، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
مؤلف، شرحي مفصل بر «العزي» عزالدين زنجاني در علم صرف، نگاشته بود، و شرح حاضر مختصر آن است كه با عناوين «قال، اقول» تنظيم شده و بنا بر حل الفاظ و نقل اقوال علمای بصره و كوفه مي باشد.
آغاز: الحمدلله الذي هو مصدر الكنايات و مبدع الماهيات و مخترع الاجرام العلويات و السفليات...
انجام: أو حسنة و اجابة و افدة أو حسنة و استجابة واحدة أو حسنة و دحرجة واحدة أو حسنة.
[معجم المؤلفين 57/1 و 171/2؛ الاوقاف العامة 150/3]
كاتب = مؤلف، تا: 10 شوال730ق، جا: تبريز مدرسه صدريه؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 104گ، 17 سطر (7×16)، اندازه: 12×21 سم [ف: 16-217]
آغازو انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالرحيم بن ابراهيم بن جنيد، تا: جمادي الاول 848ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 84گ، 17 سطر، اندازه: 13×17/5 سم [ف: 7-332]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1240ق؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوایی، 143گ (14-156)، 14 سطر (8×15)، اندازه: 14×21 سم [ف: 4-1286]
š.-ut taṣrīf-il ‘uzzā
متطبب ابزري، علي بن محمد، - 815قمري
(motatabbeb-e abzarī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1413
وابسته به: العزي في التصريف = تصريف = التصريف العزي؛ زنجاني، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
شرح مزجي متوسطي است بر رساله معروف «التصريف» عزالدين زنجاني، مشتمل بر توضيح مطالب متن و نقل بعضي اختلافات صرفيين در بعضي مسائل و گفتگو در آن ها.
آغاز: الحمدالله الذي صرف الرياح و جعل السحاب مسخرا لها بين السماء و الارض بقدرته آيات للبشر و خلق الانسان و صورة... اما بعد فيقول اقل عباد الله العلي علي بن محمد بن عبدالله
الاقدری ... ان التصريف مما نبه قدره و المختصر المنسوب إلى ... الزنجانی ... من او جز ما الف في هذا الفن و هو محتو على فصول مشتملة على اصول لابد للخائض في العربية من معرفة تفاصيلهل و كان في لفظه نوع اجمال فشرحت له شرحا ... و ضممت اليه من الأبحاث الشريفة و النكت اللطيفة ما خلا عنه ... اعلم أن التصريف في اللغة ا في لغة العرب و اصلها لغو و لغی و الهاء عوض من قولهم لغوب ...
انجام: و قد جمع الشاعر في بيت الفعلة للمرة و الفعلة للحالة كالفعل للموضع و المفعل للآلة و ليكن هذا آخر ما اردنا ایراده في شرح هذا المختصر. تم الكتاب و ربنا المحمود و له المكارم و العلى و الجود و على النبي و آله صلواته ما ناح قمری و اورق عود.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه شعبان 787 ق؛ مصحح، با دو نسخه مقابله شده و این کار روز چهارشنبه هفتم ربیع الاول 849 به پایان رسیده، روی برگ اول امضای محمود بن عبدالله؛ مهر: «العبد محمد الحسینی» (مربع)، «عبده محمد الحسینی» (بیضی)، «عبده ابراهیم ...» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 72 گ، 19 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف: 26 - 148]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ نزدیک به ثلث، بی کا، تا: 824 ق؛ مهر: «حسن ظني بالله» (بیضی)؛ کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 49 گ، 29 سطر (16/7×9)، اندازه: 23×14/5 سم [ف: 17 - 10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 25 محرم 975 ق؛ مصحح؛ مهر: «دارد امید شفاعت ز محمد ...» (بیضی)، «خاک راه دوستان عبدالحسین» (بیضی)، «عبده الراجی محمد حسین» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 116 گ، 17 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 242]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1
همان نسخه بالا [مؤید: 3 - 523]
š.-ut-tașrīf il-'uzzā
زیدی، یحیی بن ابراهيم
zeydī, yahyā ebn-e ebrāhīm
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئی؛ شماره نسخه: 358/1
بی کا، تا: قرن 9 [اوراق عتیق: 1 - 254]
Š.-ot tasrīf-ol 'ozzā
حسینی، محمد بن قاسم، ق 10 قمری
hoseynī, mohammad ebn-e qāsem (- 16c)
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
این شرح در کشف الظنون و ذیل های آن یاد نشده است. شیوه این شرح چنین است که پس از نقل فقراتی کوتاه از متن، به شرح و استدلال و نقل اقوال پرداخته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3342
آغاز: بسمله، یک یا ذوالجلال و الاكرام افتتاح الكلام و الاتمام حمدا لمن صرف قلوبنا نحو شكر نعمائه و نطق لسانها ببيان جزیل آلائه و الصلوة على من كلمته عن اسقام الجهالات شافيه و شفاعته في محو ارقام الضلالات كافيه و مطابعة اولاده و اصحابه في حصول الكمالات وافيه أما بعد، - این رساله ایست در ترجمه صرف مشهور بزنجانی که منسوب است به امام فاضل کامل عزالمله و الدين عماد الاسلام و المسلمین عبدالوهاب بن ابراهیم الزنجانی ... که تسوید نموده بنده محتاج بعنایت خداوند غنی محمد بن قاسم بن يوسف الحسینی (یا حسنی) بر سبیل استعجال ... آغاز کرد مصنف این رساله را به تسمیه؛ انجام: وی تا نباشد بنا کنند اما از غير ثلاثی مجرد که در وی نا باشد چون می آمد بی تفاوت بعادت و الحاق فارق قرینه ایست و الله اعلم بالثواب و اليه المرجع و المآب
خط: نستعلیق، کا: محمود بن حسین خطیب طهرانی رازی، تا: 972 ق؛ محشی یکی از آن ها نشان «منه دام ظله»؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 64 ص، 15 سطر، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 10 - 1140]
S.-ut-tasrif-il-uzza
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 - 1091 قمری
feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 - 1680)
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 18573
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 123 گ،
اندازه: 20/6×16 سم [رایانه]
š.-ut taṣrīf-il ‘uzzā
کلکودی، عبدالله بن الياس، ق 11 قمری
kalakūdī, ‘abd-ol-lāh ebn-e elīyās (- 17c)
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزی؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
تاریخ تأليف: ربيع الثانی 1099 ق؛ محل تأليف: قلعه عمادیه
از عبدالله بن شیخ الیاس کلکودی که در حکومت آل سيد عثمان بیک بن سعید خان ساخته است.
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه: 56/4-5927
خط: نسخ، كا: على محمد بن حاجی محمد گسکری، تا: 25 ذیقعده 1261 ق؛ محشی با نشان «منه»؛ تملك: محمد صالح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 99 گ، 27 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 131]
Š.-ut-taṣrīf-il ‘uzzā= al-qamarīyya fi r.-is-șarfīyya
جبلی، ابراهیم بن عكاشه
jebelī, ebrāhīm ebn-e ‘okāše
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
گزارش التصريف زنجانی است.
بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام [فیلم ها ف: 1 - 633]
آغاز: الحمد الله المنزه عن الحذف و الابدال المقدس عن النقل و القلب و الاعلال والصلوة والسلام على اشرف الرسل ... اما بعد فيقول الفقير الى الله تعالی حاجی بن ابراهيم بن عكاشيه الجبلی ... لما كان كتاب التصريف الذي صنفه ... الزنجانی ... صغير الحجم كثير العلم مشتملا على قواعد كلية و لطایف شريفة و لم يتفق له شرح ينحل به الفاظه و تنقیح به ما اوردوا عليه من الاعتراضات و النقوض الغربية و الاستعاراة و التفحصات اللطيفة مما يكسب عنها الفحول و يعجز عنها الخطور و غير ذلك من النظرات الواردة في هذا كتاب بل في هذا الفن التي خلت عنها الكتب واردت ان اكتب في شرحه كتابا ينحل به الاعتراضات و النقوض و يكشف به التفحصات و المعقود بعبارة واضحة الايحة مختصرة تسهيلا للامر على طالبيه و الزمت ان اذكر ما اوروا عليه من الاعتراضات بطريق السؤال و الجواب واضيف اليه خاطرى من النكت و الغرایب و جواب النظرات بالحجج والبراهين و المشهدات من الاشعار و الأمثال و الاياتوابني الصيغ المشكلة المتعلقة بهذا العلم في كل موضع هي منه و سميته بكتاب القمرية في الرسالة الصرفية ... اعلم أن التصريف اقول انه لابد لمن شرع في العلم أن ستصور قبل الشروع ثلثة اشیاء؛ انجام: نحو ضربته ضربا شديدا و بالالف و اللام نحو ضربت الضرب و بالاضافة نحو ضربته ضرب الامير». انجامه: «تمت النسخة المباركة الصرفية المسماة بالقمرية في يوم الخميس من شهر جمادی الثانية سنه 1253 على يد العبد الاقل المشهور بملا محمد حسن حفظه الله عن الافات و العاهات و غفر الله له و لوالديه بمحمد و آله الطاهرين. فالحمدالله الذي وفقني لاتمامه و جمل الاتمام من تتمة ما نعمه على مصليا على نبيه و آله.
خط نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد على مازندرانی بارفروشی، تا: جمادی الثانی 1253 ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور سبز، 88 ص (96-183)، اندازه: 22/8×19/3 سم [ف: 29/1 - 193]
š.-ot-tastīf-ol-'uzzā
حسینی عسکری، علی بن ابوالقاسم، ق 12 قمری
hoseynī ‘askarī, “alī ebn-e ab-ol-qāsem (- 180)
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
آغاز: احمد الله من استمسک بالعروة الوثقى و انصرف عن موجبات الندامة في العقبي ... و بعد چنین گوید نیازمند عفو الملك الغني ابن ابوالقاسم علی عسکری الحسینی که بعضی ... که رساله شهير ست بتصريف زنجانی بعبارت فارسيه واضحه شرح نماید ... اصل، بسم الله الرحمن الرحیم اعلم ان التصريف في اللغة التغيير ... شرح بدان ایدک الله في الدارين وفقك بتحصيل ما يوجب صلاح النشاتین که متصدی بیان هر علم ...
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1157 ق، 76 گ (1-76)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 3 - 109]
آغاز: برابر؛ انجام: و چون دیدند که میان متكلم مع الغير در ماضی فرق هست و خواستند که میان آن ها در مضارع نیز فرق کنند زیاد کردن نون را در متكلم مع الغير از جهة مشابهت.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1407]
š.-ut-taşrīf-il-'uzzā
پیر خضری، یوسف جان بن ابی بکر
pīr xezrī, yūsof jān ebn-e abī-bakr
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
شرح متوسطی بر «العزي في الصرف» نگاشته ابراهيم بن عبد الوهاب زنجانی است که با استفاده از افادات سید حسن بن سد عباس سیر خفری شاهوی حسینی و او از افادات استادش شیخ ابراهیم شاحوی شیخ مدینه منوره تألیف و به صورت مزجی تنظیم شده است. یک اثر ابتدایی و متکلفانه است و احتمال دارد در روستا های دور از محافل علمی، نگاشته شده باشد.
آغاز: الحمدلله الذي زين جميع الأشياء بوجود نبي من الأنبياء و شرفهم بكرامته من الأولياء و الأصفياء ...
انجام: تقول هو حسن الطعمة و الجلسة بكسر الفاء أي فاء الفعل فيهما أي حسن النوع من الطعم و الجلوس؛ تمت الكتاب بعون الملک الوهاب.
[فهرست المخطوطات اللغوية في مكتبة المتحف العراقي في بغداد 26]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرعشی ج 538/30 انتخاب شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 55 گ، 14 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ - 3 - 1173]
آغاز: كتوقف الألف على الياء و هو المسح بالدور المصرح او بمراتب كتوقف الألف على التاء؛ انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرعشی ج 538/30 انتخاب شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1126 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 43 گ (94 ر - 136 ر)، اندازه: 20×15 سم [ف: 2 - 40]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرعشی ج 538/30 انتخاب شد؛ خط: نسخ تحریری، کا: عبدالغفور برای نور چشمی محمد على، تا: 1131 ق، 131 (1131 ق؟)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: پارچه، 68 گ، 18 سطر (13×6/5)، اندازه: 17/5×11 سم [ف: 2 - 157]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرعشی ج 538/30 انتخاب شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نباتی، 71 گ، 15 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 154]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: اسدالله، تا: جمادی الاول 1240 ق؛ مصحح، محشی با نشان «82»؛ یک یادداشت از «ایوب شهبازی» در روز یک شنبه 12 بهمن سال 1325؛ کاغذ: فرنگی، 51 گ (1-51)، 16 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 30 - 538]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: با توجه به آغاز و انجام و کتاب شناسی نام مؤلف به دست آمد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 74 گ (1 پ - 74 پ)، 15 سطر، اندازه: 15×10 سم [مؤید: 2 - 113]
š.-ot-tasrīf-ol-'uzzā
نسابه، محمد حسین بن محمد
nassābe, mohammad hoseyn ebn-e mohammad
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
شرحی است بر تصريف زنجانی که برای فرزندش ابوتراب شمس الدین محمد نگاشته است.
دامغان؛ صادقیه؛ شماره نسخه: 252/7
آغاز: بسم الله صرفت البنان و بحمدلله شرفت في اللسان و بعد احقر عبادالله ... چیزی چند از اعتراضات و اعلال و معانی با قصور حالت بر تصريف علامی امیر؛ انجام: ونون يقيمون بسبب لام افتاده و بعد از حذف لام امر يقيمو مجزوم بحال خود مانده.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1215 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 20 گ، اندازه: 21×16 سم [ف مخ - 109]
š.-ut-taṣrīf-il-‘uzzā
عمادی، عبدالله
‘emādī, ‘abd-ol-lāh
تاریخ تأليف: 1099 ق
شرح مزجی مفصلی است بر کتاب «العزي في التصريف» زنجانی.
آغاز: الحمد لله الذي ارسل رياح فن التصريف كتصريف الرياح ... اما بعد فقد رأيت رغبة بعض الاخوان في معرفة التصريف
انجام: أن المراد رحمة واحدة أو نوعا حسنا أو قبيحا من الرحمة و كذا اذا قلت انطلقه و استغفرت استغفارة الحمد لله على التمام ...
آغاز و انجام: برابر
نام مؤلف به استناد نسخه اوقاف موصل ج 207/7 ذکر شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 13 ذیحجه 1216 ق؛ کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن سرخ، 99 گ، 21 سطر، اندازه: 20/8×15 سم [ف: 1 - 283]
آغاز: برابر؛ انجام: کل مصدر فيه تاء التأنيث للمصدرية و الفعلية
بالكسر ای بکسر الفاء للنوع
نام مؤلف به استناد نسخه اوقاف موصل ج 207/7 ذکر شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 69 گ (42 ر - 110 پ)، 18 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 31 - 47]
آغاز و انجام: برابر
نام مؤلف به استناد نسخه اوقاف موصل ج 207/7 ذکر شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی به امضاء «منه»؛ جلد: مقوایی قهوه ای، 112 گ، 19 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 37 - 572]
š.-ot tasrīf-ol ‘ozzā
اردبیلی، احمد بن غنی
ardabīlī, ahmad ebn-e qanī
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
در مقدمه این کتاب ملا احمد می گوید: «چنین گوید محرر این حروف اضعف عبادالله الرؤوف احمد بن الغني الأردبیلی عفی الله عنه چون در خاطره می گردید که بر سبيل تنقل از مسائل تصريفى ضم وظیفه بنده زاده علاء الدین احمد متع الله به گردانم و مقدمه مولانا امام التمام عزالسملة الزنجانی رحمة الله علیه درین مرغوبه مبتدی بلکه محبوب متوسط و منتهی بود لاجرم مناسب دیدم که ترجمه از فارسی بنویسم بر وجهی که تعليم مبتدی را دستور و در تفهیم او روشن تر از نور تواند تا هر که چون یاد گیرد بفوائد عزیزه ازین علم مختص گردد انشاء الله». او پس از این مقدمه به شرح و ترجمه فارسی تصرف می پردازد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2747
آغاز: بسمله و به ثقتی رب اعني، حمد آن خداوندی را که ارباب سعادت را؛ انجام: نشستن قد وقع الفراغ من تسويد في يوم الخميس
خط: نسخ، بی کا، تا: 1252 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 68 گ، 17سطر (14×8)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 6 - 356]
š.-ot-tastīf-ol-‘ozzā
انصاری، عبدالسلام
ansārī, ‘abd-os-salām
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
شرحی است از عبدالسلام انصاری بر تصريف عزالدین زنجانی که آن را به جهت فرزند خود محمدرضا نگاشته است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 14566/2
آغاز: بسمله حمد و سپاس (كذا) که اعلم مدرسه قدس احصای آن نتواند کرد و ثنای بینهایت و قیاس که محققان حقایق پناه بحكم لا احصی ثناء عليک از عهده آن بیرون نتوانند آمد؛ انجام: و مراد بنوع حالتی است که فاعل بر آن حالست.
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، بی کا، تا: 1256 ق، جا: دو سه (كذا) آباد در مکتب آخوند ملاعلى؛ کاغذ: حنایی و آبی، جلد: تیماج، 14 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 12 - 350]
Š.-ot-tasrīf-ol-‘ozzā
تهرانی نجفی، هادی بن محمد امین، - 1321 قمری
tehrānī najafi, hādī ebn-e mohammad amīn (- 1903)
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
[نسخه های منزوی 2060]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2875/1
آغاز: بسمله، فاقول لما كان من الواجب ... في طلبه این کلام پیش از متن است و مقصود آن است که انجام: با کثرت استعمال مطلوب است، پس جز ساء دلیل دیگری نیست
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا:جمادی الاول 1301 ق؛ كاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 16 سطر، اندازه: 22×27 سم [ف: 6 - 148]
Š.-ut-taṣrīf-il ‘ozzā
اشنوی، علی بن حامد
ošnavī, “alī ebn-e hāmed
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
مؤلف این کتاب ملاعلي بن شيخ حامد اشنوی است که به لحاظ این که تصريف زنجانی را در مواضيع عديده وافی به تمام ما لابد منه و کافی به جميع مالا يستغني عنه نمی دیده با نسخ و تغییر و تبدیل الفاظ و عبارات آن کتاب به زعم خود به کلمات و عبارات بهتر این کتاب را که از قضا هیچ مزیتی هم بر آن ندارد نوشته است. نگارنده در دیباچه بدان نامی نداده و می گوید: خواستم «تصريف زنجانی» را تكمله ای بسازم و برخی از عبارت های آن را به گونه بهتر بیاورم. اشنوی در کتاب دیگر خود به نام «تفصيل الجرجانی» از این کار خود به نام «تکمیل الجرجانی» یاد کرده است.
آغاز: حمله. صلاة. اما بعد، فيقول الفقير إلى الله الغني على بن الشيخ حامد الأشنوی، لما كان تصريف الزنجانی احسن المختصرات في هذا الفن ... اردت ان اضم اليه ما يتمم فوائده و
ازيد عليه ما يعمم فزائد ...
[الأوقاف العامة موصل 265/2]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح التصريف العزی؛ چوری، حسن بن عبدالله (1220-1292)
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ 24 گ (188 پ - 211 پ) [ف: 3 - 64]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن محمد بیرمی، تا: قرن 12 یا 13؛ 26 گ (95 پ - 120 ر)، اندازه: 14×21 سم [ف: 2 - 103]
آغاز: برابر؛ انجام: فان لم تكن تاء و ذلك في غير الثلاثي المجرد، زدتها.
خط: نسخ پخته، كا: عبدالرحمان، تا: 1299 ق؛ محشی؛ 31 گ (75 پ - 105 پ) [ف: 3 - 64]
آغاز: برابر؛ انجام: فان لم تكن تاء و ذلك في غير الثلاثي المجرد زدتها
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 43 گ، 11 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 2 - 418]
خط: نسخ پخته، کا: سعدالدین، تا: 1304 ق، جا: سنندج؛ محشی؛ 34 گ (25 پ - 58 ر) [ف: 3 - 64]
آغاز: برابر؛ انجام: في غير الثلاثي المجرد زدتها الحمدلله في اول و آخر الكلام الصلوة و السلام على من بظهوره ... الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، كا: محمد امین بن ملا عبدالله سیلکی، تا: 1308 ق، برای فرزندش محمد سعید؛ محشی، نسخه دارای اوراق الحاقی زیادی است که در لا به لا گنجانده شده و بعضی کاغذ خط دار و معاصر است و نشان می دهد که تا دهه های پیش نسخه هنگام تعلیم استفاده می شده است. در آغاز نسخه، سه بیت در ترجیح بعضی از شارحان بر دیگران نقل شده: «هر کس بفهم و دانش مرغی بود شکاری ** بازیست تیز پرواز عبدالغفور لاری/ عبدالغفور لاری بازیست تیز اندام ** کبک ایست پرشکسته در نزد ما ز عصام/ عصام اگر چه بازیست بازیست لیک بندی ** آزاده شاه بازیست عبدالحكيم هندی»، در آخر نسخه طلب نامچه ای معاصر که در آن قریه کانی باغ آمده، ثبت است؛ جلد: مقوایی ضخیم با روکش چاپی، 13 سطر، اندازه: 21×17/5 سم [ف: 45 - 130]
جا: ساوجبلاغ؛ محشی؛ کاغذ: حنایی و نخودی، جلد: مقوا، 79 گ، 9 سطر (7/5×11/5)، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 3 - 64]
آغاز: برابر؛ انجام: فان لم تكن تاء و ذلك في غير الثلاثي زدتها.
خط: نسخ، كا: موسی بن عیسی، تا: 1320 ق، جا: ساوجبلاغ مسجد احمر؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 40 گ (1-40)، 10 سطر، اندازه: 15/8×22/1 سم [ف: 12 - 500]
خط: نسخ تحریری، كا: عبدالله ابي فضل الله الاولهنگی (مردوخی)، تا: 1329 ق؛ محشی؛ 35 گ (48 پ - 82 پ) [ف: 3 - 64]
آغاز: برابر
در پایان نسخه آمده تمت النسخة المسماة بتتميم الزنجانی؛ خط: نسخ، كا: شهر سلیمانی، تا: 1340 ق؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 58 گ، 9 سطر (13×6/5)، اندازه: 21×17 سم [ف: 51 - 190]
خط: نسخ تحریری، کا: محمد صديق خالدی سنندجی، تا: دوشنبه 27 جمادی الاول 1344 ق، ابتدای جلوس رضا خان در مسجد اقا حبیب الله؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوایی ته پارچه مشکی، 372 ص، 6 سطر (9×7)، اندازه: 22×17 سم [ف: 3 - 64]
خط: نسخ، كا: احمد ناو چوانی، تا: شعبان 1347 ق، جا: نوا و نزد محمد کژالی؛ محشی به امضای «سعد الله» و «سعد الدين» و «ابراهمیم» و «ابن رسول محمد» و «یوسف اصم» و «سید عبدالله»؛ جلد: مقوا، 77 گ، 6 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 1 - 586]
خط: نسخ تحریری، كا: عبدالله بوکانی، تا: 1352 ق، جا: بلده سلیمانی و مسجد عرفان؛ محشی؛ 73 گ (16 پ - 88 ر) [ف: 3 - 64]
آغاز: برابر، انجام: و الفارق القرائن کحسنة واحدة فان لم تكن تاء و ذلك في غير الثلاثي المجرد زدتها تم الكتاب
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوا قهوه ای، 79 گ (139 پ - 217 پ)، اندازه: 22×18 سم [ف: 1 - 197]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: في غير الثاني المجرد زيادتها، من العلم ارزقنی العلم بحرمه سيد الكونين و رسول الثقلين لوجه ما موجب لرضائک آمین رحمتك يا ارحم الراحمين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با نشانه های «منه» و «س»؛ تملك: نصرالله جهانگیری؛ با یادداشت محمد امین جرانرودی به سال
1337؛ مهر: «صالح بدری 1336»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 114 گ (44 - 157 پ)، 7 سطر (5×10/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 16 - 398]
Š.-ot-tasrīf-ol-'ozzā
حسینی، نعمت الله بن محمد
Hoseynī, ne'mat-o-llāh ebn-e mohammad
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
کتاب حاضر شرح فارسی کتاب تصريف زنجانی است. که متن اصلی آن آمده سپس ترجمه و شرح گردیده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة على رسول ... و بعد چون کتاب تصريف قدوة المحققين عز الملة و الدين الزنجانی عربی بود و اکثر طالبان علم صرف از فواید آن مرحوم ...
آغاز: برابر، انجام: و يسمي الأول مدغماً و الثاني مدغماً فيه و حرف اول را در متجانسین چون ادغام کند ...
خط: نسخ و شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ تملك: محمد جعفر فرزند ملا محمد شفیع در 1259؛ کاغذ: فرنگی، 69 گ (40-108)، 14 سطر، اندازه: 12×5/5 سم [ف: 29 - 212]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «عبدالغفور الحسینی»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 71 گ، 20 سطر (14×9)، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 1569]
š.-ut-taṣrīf-il-‘uzzā
حلی، احمد بن محمود
hellī, ahmad ebn-e mahmūd
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 1904/3
آغاز: بسمله الحمدلله هو صدر الكاينات و مبدع الماهيات؛ انجام: لكن في مصدرها التاء فلكسان تبني للمره
خط: نسخ، كا: مهدی بن حسن حسینی، تا: 1262 ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 120 ص (26-145)، اندازه: 21×15 سم [ف: 3 - 1090]
š.-ut tașrīf-il ‘uzzā
ریحاوی، محمد خير
reyhāvī, mohammad xayr
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزی؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
در این نسخه چهار برگ از آغاز این شرح مفصل بر رساله «التصريف» عزالدین زنجانی آمده و باقی برگ های پراکنده از حاشیه ای است بر کتابی سنی در فقه و چون خط ها شبیه و شاید از یک نویسنده باشد، خلط شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 7633
آغاز: الحمد لله الذي زين اذهان الطالبين بالمثال و الصلاة و السلام على نبيه الذي يجب عليه الامتثال
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 144 گ، اندازه: 23×16 سم [ف: 20 - 37]
š.-ot-tasrīf (t.)
سبزواری، محمدرضا، ق 13 قمری
sabzevārī, mohammad rezā (- 19c)
ترجمه شرح نظام ظاهراً از محمدرضا سبزواری.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 672/3 - طباطبائی
آغاز: بل يقصد مجرد تشاركهما بل که قصد می شده مجرد مشارکت؛ انجام: و حتی از جهت بودنش به معنی الی گفته است محتاج به سوی عفو پروردگار کریم حسن بن محمد بن حسین نیشابوری معروف به نظام نظم بدهد خداوند احوال او را.
خط: نستعلیق متوسط، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قرمز، 134 ص (123-256)، 21 و 25 سطر، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 23 - 1]
š.-ot-tasrīf-ol-‘ozzā
شریف، محمد
Šarīf, mohammad
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزی؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
شرح مفصلی است بر رساله التصريف عزالدین زنجانی.
[مشترک پاکستان 2556/13]
قم، گلپایگانی: شماره نسخه: 3329/1-17/109
آغاز: بسمله بدان به درستی که تصريف در لغت عرب به معنی تغییر است و تغییر گردانیدن چیزی است از جایی به جایی یا حالی
به حالی و در اصطلاح صرفيان گردانیدن یک لفظ است که آن؛ انجام: رون در دو بود مؤکد ساختیم و ضمه دادیم و او را به جهت مناسبت واررون شد رین دراصل ری بود مؤکد ساختیم و کسره دادیم یا را به واسطه مناسبت رین شد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 38 گ، 16-17 سطر، اندازه: 19×16 سم [ف: 5 - 2525]
š.-ut-tașrīf-il-'uzzā
شیخانی، علی بن حامد
Šayxānī, ‘alī ebn-e hāmed
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه: 534/1
آغاز: الحمدلله ... اما بعد فيقول ... لما كان تصريف الزنجانی احسن المختصرات في هذا الفن؛ انجام: نسخه: و المبنى للمفعول منه و هو مطلقا بحسب المعنى الفعل الذي لم يسم فاعله ما كان اوله مضموناً .. و همزة ...
رساله از انجام تا بحث همزه زائدة در اول افعال را شامل است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1292 ق، جلد: پارچه توسی، 8 گ (1 پ - 8 پ)، اندازه: 22×16 سم [ف: 1 - 459]
š.-ot-tasrīf-ol-‘ozzā
کازرونی، محمد تقی بن محمد شفیع، 1305 - قرن 14 قمری
kāzerūnī, mohammad taqī ebn-e mohammad šafi' (1888 - 20c)
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزی؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
تاریخ تأليف: دوشنبه 26 ذیقعده 1315 ق
شرح مزجی مفصلی است بر «تصريف» زنجانی.
آغاز: الحمدلله ... اما بعد این موضحه ایست در کشف دقایق کتاب تصريف زنجانی با ضيق مجال و تشویش احوال
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 5 جمادی الاول 1315 ق؛ مهر: «محمد تقی الموسوی» (بیضی)؛ جلد: مقوا، عطف پارچه، 52 گ، 19 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 1 - 470]
آغاز: برابر؛ انجام: بكسر الطاء و الجيم یعنی آن نیكو نوع طعامی است و نیكو نوع نشستن است و الحمدلله رب العالمين قد تم
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: دوشنبه 26 ذیقعده 1315 ق؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 86 گ، 12 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 1 - 315]
آغاز: برابر؛ انجام: و دورد و سلام بر افضل فرستاده شدگان محمد سید ... تا روز قیامت
خط: نسخ، كا: محمد مهدی بن محمد شفیع موسوی کازرونی، تا: یک شنبه 18 ذیقعده 1323 ق؛ محشی به امضای «منه»؛ جلد: مقوا، 71 گ، 15-18 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 1 - 582]
š.-ot tasrīf-ol ‘ozzā
عبدالکریم
‘abd-ol-karīm
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
شرح مختصری است بر تصريف زنجانی.
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه: 692/5
آغاز: چنین گوید حقیر عبدالکریم چون که بدو خواندن کتاب تصريف بود بجهت تشریح ذهن خود کتاب تصريف را به فارسی شرح نویسم؛ انجام: وزن مذكرش يفعون وزن مؤنث تفعون در خطاب و غیبت یکی هست اما در تقدیر مختلف است.
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 34 گ (75 ر - 108 پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 2 - 333]
š.-ut-taşrīf-il-'uzzā
غیر همانند:
به نام تاج الدين على ساوی که پدر دستور صاحب دیوان سعد الدين ابوالمكارم محمد ساوی باید باشد و این سعدالدين وزیر اولجایتو بوده و در 711 کشته شده است (نسائم الاسحار ص 114، آثار الوزراء ص 283، دستور الوزراء 313) این تاج الدین على ساوی همان است که جاربردی شرح شافیه خود را به نام او نگاشته است (حقوق ص 375، شد الازار ص 548)، گویا او هم مانند پسر کشته شده است (دستور الوزراء 314)؛ خط: نسخ، كا: یونسی بن عبدالرحيم بن صادق کورانی، تا: قرن 8 و 9، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، 188 گ، 17 سطر (18×11/5)، اندازه: 19×26 سم [ف: 17 - 44]
آغاز: ... فان قلت لم تخصصت هذه الحروف الاربع دون غيرها بالزيادة قلت .. زيادة الحروف لنصب العلامات؛ انجام: فرع على اعتلال الفعل كما مر ... الثالث المعتل اللام و يقال له الناقص و ذو
الاربعة ...
از ناشناخته، شرحی است مزجی با عنوان های «ان قلت - قلت، قال - اقول» بر تصريف عبدالوهاب بن ابراهیم زنجانی که در آن از اخفش، سیبویه و ابن مالک نام برده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 111 گ، 11 سطر (13×9)، اندازه: 15/5×13 سم [ف: 35 - 199]
آغاز: لان التصريفي يصرف الانبية من حال إلى حال ما يوجه الغرض و منه تصريف الرياح؛ انجام: حال كون هذه الأبنية كلها مضمومة الميم و العين ای و عین الفعل و القياس ان يكون على وزن مفعل تمت الكتاب بعون الملک الوهاب.
کتاب شرح مزجی متوسطی است بر «التصريف» عزالدین زنجانی، این تصريف مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و چندین شرح بر آن نگاشته اند که شرح مسعود تفتازانی، احمد بن محمود جیلی اصفهبدی، محمد شیرینی و یحیی بن ابراهيم بن عبدالسلام زنجانی از جمله آن ها است. به علت ناقص بودن ابتدای نسخه، شارح شناخته نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز؛ تملک: محمد مقیم خطیب عبدالعظیمی در 1161؛ واقف: سید سعید طباطبائی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن مشکی، 79 گ، 21 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 5 - 50]
آغاز: بسمله الحمد لوليه و الصلوة على محمد و آله اجمعين قال اعلم أن التصريف في اللغة التغيير ... اقول اعلم ان من جملة العلوم الأدبية علم التصريف و له معنيان لغوی و صناعی؛ انجام: والوصف بغير الواحدة نحو دحرجته دحرجة شديدة للفرق بينه و بين المرة.
شرحی است به قال و اقول و مجهول المؤلف بر تصريف عزالدين عبدالوهاب زنجانی؛ خط: نسخ، كا: حسین بن مصطفی، تا: اواسط قرن 10؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 82 گ، 17 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 12 - 151]
آغاز: اللغة التغيير فالتصريف اسم لان و الكاين اسم الفاعل من الكون ... مستتر فاعل له و في اللغة التغيير خبرة لكاين و الكاين مع اسمه و خبره في محل الرفع؛ انجام: يؤدى الى اجتماع الالفين هما الالف الفاعل و الالف المنقلبة عن الواو و الياء فيلزم ...
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: سده 10 یا 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ تملك: میرزا محمد به سال 1337؛ مهر: «محمد على الموسوی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 46 گ، 21 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 1 - 79]
آغاز: المفعول و غيرها على ما مر كما قالوا بعض الاباء المصادر الصراف ... و لا يخرجها الا التصريف اي تصريف المصادر الى امثلة مختلفة؛ انجام: و قوله الا ما فيه تاء التأنيث استثناء من قوله بزيادة الهاء إلى تبني المصدر للمرة الواحده
شرحی است بر تصريف عز الدين ابراهیم زنجانی، این شرح به شیوه «قال اقول» است و نویسنده آن شناخته نشد. حاجی خلیفه سه شرح قولی بر تصريف از افراد زیر نام می برد: یحیی بن ابراهيم زنجانی، احمد بن محمود جیلی اصفهبدی، حاج ابراهيم بن عکاشه جیلی و شاید شرح مورد سخن یکی از همین سه شرح نامبرده باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عسلی، 93 گ، 17 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 24 - 377]
آغاز: اعلم ايها المتعلم ان التصريف اي هذه اللفظ معناه في اللغة اي في لغة العرب التغيير مطلقا قال الله تعالی و تصريف الرياح ای تغييرها؛
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان رم 832 شرحی است مزجی بر «تصريف» زنجانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1007 ق؛ 105 ص (139-243) [عکسی ف: 3 - 396]
آغاز: بسمله اعلم ان التصريف في اللغة التغيير ... ثم الفعل اما ثلاثی و اما رباعی و كل واحد منهما اما مجرد او مزيد فيه ... و نعتی بالسالم ما سلمت حروفه الأصلية التي تقابل بالفا و العين و اللام؛ انجام: تقول هو حسن الطعمة و الجلسة.
شرح دیگری است بر تصريف که به لحاظ این که فاقد خطبه و دیباچه است شارح آن را نمی توان به طور قطعی معلوم نمود. تذنيب آن چهار کتاب است از این قرار: 1. ترکیب عوامل، نسری، ابراهیم، 2. شرح عوامل، 3. العوامل المأة = عوامل جرجانی، جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن، 4. شرح عوامل؛ خط: نسخ، كا: على بن محمد بن عمر بن سین، تا: حزیزان 1090 ق، جا: جقان؛ اکثر اوراق معلق به حواشی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 41 گ، اندازه: 21×15 سم [ف: 12 - 152]
آغاز: هو اسم آن و العامل فيه معنى الفعل الذي في آن؛ انجام: فالوصف بالواحدة كقولک رحمته رحمة.
با «قال و اقول» و مجهول المؤلف است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: محمود شهابی، آبان 1366؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 208 گ، 15 سطر، اندازه: 19/1×9/6 سم [ف: 12 - 151]
آغاز: و بين الغائبتين و ضموا ما قبلها لأن الميم شفوية كالوا و فمناسبها الضم و وضعوا للمتكلم مع غيره ضمیرا آخر كما في المنفصلات؛ انجام: نقلت فتحة السين الى الحاء و حذفت احدى السينين فقيل أحست و الشذ الاخفش ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 27 گ، 15 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف: 1 - 150]
آغاز: اللفظ صعابه و ذلك لانه ليس له شرحا يكشف عن وجه المعانی نقا به يحتوي هذه الأوصاف ... اعلم أن التصريف في اللغة اي لغة العرب و اهلها؛ انجام: و النوع من الثلاثي المجرد الذي في مصدره التاء يجيء على مصداق المستعمل تمت
شرح مزجی مفصلی است بر رساله «العزي في التصريف» عزالدين ابراهیم زنجانی. کتاب حاضر همانند شرح تفتازانی شرحی مزجی است و به آن شباهت بسیاری دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: محمدبن حاجی عابدین لاری در 1253؛ جلد: تیماج مشکی، 147 گ، 14 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ - 295 - 1 -]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: میرزا کوچک، ربيع الثانی 1280؛ جلد: تیماج قرمز، قطع: جيبي [اوراق عتیق: 1 - 272]
بی کا، تا: قرن 13 [اوراق عتیق: 1 - 254]
خط: نسخ، كا: السيد احمد، تا: 24 ذیحجه 1218 ق؛ واقف: أحمد کربلائی؛ کاغذ: فرنگی، 15 سطر (15×10/5)، اندازه: 21×16/5 سم [تراثنا: س 6 ش 2 - 89]
خط: نسخ، کا: محمد بن احمد موسوی، تا: 1242-1242 ق، جا: همدان مدرسه کوچک [ف: 3 - 34]
بی کا، تا: 1245 ق؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
آغاز: بسمله، اعلم أن التصريف و هو تفعيل من الصرف للمبالغه و التكثير في اللغة التغيير؛ انجام: ناقص: لما وقع بين الياء و الكسر ثقل كالضمه بين الكسر تین فحذفت ثم حملت عليه
این شرح خطبه ندارد و انجام آن نیز ناقص نوشته شده است و لذا شرح کننده شناخته نشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1256 ق؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا، رویه تیماج مشکی، 41 گ (126 پ - 166)، 12 سطر (14×8/8)، اندازه: 1/2×14/5 سم [ف: 17 - 193]
کا: سید اسماعیل، تا: 1261 ق [اندیشه حوزه: س 2، ش 7 - 212]
خط: نسخ، كا: سید رضا بن سید اسماعیل، تا: ربيع الثانی 1273 ق؛ کاغذ: فرنگی، 47 گ (41-87)، 20 سطر (16×9) [ف: 3 - 1091]
آغاز: الحمدالله الذي زين جميع الأشياء بوجود النبي من الأنبياء و شرفهم بكرامة من الأولياء و الاصفياء و اكرمهم بتاج نبوة ... اعلم ایها المتعلم أن التصريف اى لفظه الذي مركب من التاء و الصاد و الراء و الياء؛ انجام: ای بکسر الفاء للنوع تقول هو حسن الطعمة و الجلسة بكسر الفاء فيهما اى حسن النوع من الطعم و الجلوس الحمدالله على انمامه ثم صلوته مع سلامه على سيدنا محمد خير انامه و على آله و أصحابه.
کامل. شارح در مقدمه از خود نام نبرده اما توضیحاتی درباره استادانش ارائه کرده است: «اما بعد فما زال التماس المشتغلين على المحصلين لعلم الصرف لان اشرح لمختصر التصريف الذي من مصنفات ... الزنجانی ... مع اني على امتداد الضمير في الشتاء و الزمهرير ... كسبته من عبارات استاذي العلامة الاخ سید حسن بن سید عباس الپیر خضر الشاهوى الحسنی استفادها من كلام قدوة الاثمين ... شیخ ابراهيم الشيخ بالمدينة المنورة المنسوب إلى الشازني الشاهوی ... تسهيلا للمتعلم مع الاختصار بایراد ما هو المشهور و الافصح من لغات العرب وا اريد الغرائب فليرجع الى المطولات خصوصا الى سعد التفتازانی»؛ خط: نسخ، كا: احمد کوره قلعه ای، تا: صفر 1278 ق، جا: شهر کوی در مدرسه مولانا محمد اسعد؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: صنعتی نخودی، جلد: مقوا، 38 گ (52 پ - 89 ر)، 20 سطر، اندازه: 23×16/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 244]
آغاز: في الصناعة في اصطلاح الصرفيين تحويل الأصل الواحد؛ انجام: و اعطيته زیدا اعطانا الله. از شارح آن نشانی یافت نشد.
این شرح با شرح تفتازانی که ضمن جامع المقدمات چاپ شده است، مغایرت دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 138 ص، 15 سطر، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 2 - 12]
بی کا، بی تا؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
آغاز: كالصلوة و الزکوة و الواجب الاستحساني هو الذي لا يكون تارکا آثما و قد يكون ذا عوض كعيادة المريض و قد لا يكون ذا عوض ... قبل الشروع لبداية المصدر كتابة بتعريف التصريف على وجه ... اعلم ايتها المتعلم أن التصريف اي اللفظ المركب من التاء و الصاد؛ انجام: کالمدخل و المقام و الزمان او مكان يدخل او يقوم فيه اصلهما يدخل و يقوم من باب الأفعال من الصحيح و الأجوف ... و المد حرج و المجتمع و المستخرج و المحر نجم بضم الميم و فتح ما قبلها في الكل و لما كان
خط: نسخ، بی کا، بی تا، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1521]
شرح بر تصريف زنجانی به صورت سؤال و جواب؛ بی کا، بی تا [ف: - 28]
خط: نسخ، كا: السيد أحمد، بی تا، کاغذ: فرنگی، قطع: رقعی [تراثنا: س 6 ش 2 - 89]
نسخه اصل: کتابخانه دانشکده ادبیات تهران ش 75 کرمان (ص 92 فهرست)؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [فیلم ها ف: 1 - 340]
بی کا، بی تا [ف: 3 - 41]
خط: نستعلیق، کا: عبدالرحيم بن بدرالدین کوفی، بی تا؛ اندازه: 19×12 سم [ف: 3 - 111]
بی کا، بی تا [اوراق عتیق: 1 - 254]
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از قاسمی معصوم آباد [رایانه]
بی کا، بی تا؛ مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام خمینی؛ خریداری از منصوره تالهی معین الدین [رایانه]
š.-ot-tastīf-ol-'uzzā
وابسته به: العزي في التصريف - تصريف - التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهیم (-660)
غیر همانند:
آغاز: حمدی که امداد آن بتصاریف ایام در معرض فتور و قصور نیاید و ثنائی که آثار آن بتحاويل فصول و اعوام قابل تغییر و تبدیل نگردد؛ انجام: و خوب نوعی است از نشستن و الله أعلم بالصواب
ترجمه و شرح مختصری است بر تصريف زنجانی، که به سال 859 بنا بر التماس دوستی نگاشته شده است. در این شرح قطعه ای از اصل آمده و ترجمه و شرح می نماید؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 2 شعبان 862 ق، جا: بغداد؛ جلد: مقوایی، 78 گ (115 پ - 192 پ)، اندازه: 17×12 سم [ف: 13 - 78]
آغاز: ثم الفعل اما ثلاثی و امارباعی یعنی پس فعل بحسب لفظ بر دو قسم است
خط: نستعلیق، بی کا، تا: گویا قرن 11 [ف: - 17]
آغاز: ثم الفعل اما ثلاثی و اما رباعی ... پس فعل بر دو قسم است یا ثلاثی یا رباعی، ثلاثی یعنی سه حرفی؛ انجام: و فعله بكسر فاء از برای نوعست از فعل چنان چه می گوئی: هو حسن الطعمه یعنی خوب نوع و هو حسن الجلسه یعنی خوب نوع نشستن دارد. و الله اعلم
خط: نسخ، کا: محمد شفیع بن رشید حسینی، تا: شنبه 20 محرم 1064 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اندازه: 9/5×16/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 178]
آغاز: تیمنا و تبرکا بذكره الأقدس الأشرف الأمجد الأعلى، اعلم ان التصريف في اللغة التغيير و في الصناعة بدان بدرستی که تصريف در لغت بمعنی تغییر ست و در اصطلاح؛ انجام: که دلالت می کند بر نوعی از طعام و جلسة که دلالت می کند بر نوعی از نشستن.
ترجمه و شرح فارسی تصریف است از شارحی نامعلوم؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 112 گ، 14 سطر، اندازه: 16/5×22/5 سم [ف: 12 - 154]
آغاز: پیش از شروع هر عملی ناچار است از دانستن سه چیز: ماهیت، غایت؛ انجام: و اما اسم الا له و هو ما يعالج به الفاعل المفعول ... و اما اسم آلت و این اسم آلت چیزیست که علاج می کند بسبب او همان آلت فاعل و مفعول را مثل تیشه.
شرحی است موجز بر تصريف عزی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 100 گ، 13 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 2 - 249]
آغاز: یعنی علم صرف علمی است به اصل قاعده چندی که دانسته می شود به آن اصول قواعد
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1101 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ اندازه: 19/5×13 سم [نسخه پژوهی: 2 - 178]
آغاز: بسمله اعلم ان التصريف في اللغة التغيير و في الصناعة ... بدان بدرستی که تصریف در زبان عرب بمعنی گردانیدن است و در اصطلاح صرفين نقل کردن اصل واحد؛ انجام: الفعلة بالكسر النوع من الفعل تقول و هو حسن الطعمة و الجلسة.
ترجمه و شرحی بر کتاب تصريف العزى است؛ كا: حسین بن غلامحسین بن ملا علی بن محمدرضا قمی، بی تا، جا: قم؛ مصحح؛ با یادداشت حسین بن غلامحسین اسحاقی قمی؛ تملک: نصیر الدین سلیمان که این نسخه را در 1119 ق در اصفهان خریداری کرده با مهر «نصیر الدین سلیمان علم الهدی ...» (بیضی)؛ جلد: تیماج عنابی، 147 ص، 17 سطر، اندازه:
14/5×20/5 سم [ف: 50 - 106]
آغاز: بسمله. حمد آن خداوندی را که ارباب سعادت را توفیق تحصیل بخشید و اصحاب دولت را در سلک زمره اهل علم کشید ... اعلم أن التصريف الخ بدان بدرستی که تصریف در لغت عرب؛ انجام: گفتند یعنی البته یاری کنی تو یکزن حاضره در زمان آینده و قیاس کن بر این مثال نظایر این مثال ها را و اما.
بی کا، تا: با تاریخ 1128 ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 24 گ (143 پ - 166 پ) [ف: 39 - 77]
آغاز: بسمله، أن اروی زهر الى قوله حمدلله سبحانه مقصود شارع (كذا) به ایراد این جمله اثبات آن است که حمدلله احسن حمدها است؛ انجام: و ذکر غالب از ترجمه و شرح مقدمه «شرح التصريف» مسعود بن عمر تفتازانی بر «التصريف» عبدالوهاب بن ابراهیم زنجانی. شرح مفصل و استدلالی مفید و سودمند است؛ خواص مشبه به است ترشيح استعاده افراغ است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 24 ذیحجه 1200 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 18 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 5 - 383]
آغاز و ظلم و جور و عدو آن را از غایت حماقت و نامردی شجاعت و جوانمردی شمارند ... اصل بسم الله الرحمن الرحيم اعلم أن التصريف ... شرح بدان ایدک الله؛ انجام: بين مصدر الثلاثي المجرد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: وسط و انجام؛ کاغذ: نباتی هندی، جلد: تیماج مشکی، 97 گ، 24 سطر، اندازه: 21×11 سم [ف: - 154]
آغاز: اعلم أن التصريف في اللغة التغيير ... بدان بدرستی که تصريف در لغت عرب به معنی تغییر است؛ انجام: و جلسه یعنی یک نوع از نشستن و دو نوع از نشستن و سه نوع از نشستن یا بیشتر گاهی می تواند ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 73 گ، 17 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 1 - 53]
آغاز: اعلم أن التصريف في اللغة ... یعنی بدان بدرستی و راستی که تصریف در لغت عرب تغيير است و تغییر گردانیدن چیزی است از جائی به جائی؛ انجام: و قد يدخل على بعضها ... یعنی گاهی داخل می شود بر بعضی از اسمای زمان و مکان تاء تأنيث ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ اهدایی: حسن بن ابوالحسن نصیری اصفهانی، 1324 ش؛ 105 گ، اندازه: 15/5×10 سم [ف: 2 - 361]
آغاز: بسمله یعنی ابتداء می کنم به نام خدای بخشاینده مهربان بدان به تحقیق که تصريف در لغة روزمره عرب به معنی تغییر است و در اصطلاح و عرف؛ انجام: بر وزن اکراما چون در ماضی قلب و او را به الف کردند در مصدر نیز چنان کردند الف به التقاء ساکنین افتاد.
شرح مزجی است بر رساله تصريف العزي عزالدين زنجانی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28 گ، 13 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 5 - 2525]
آغاز: بسم یعنی بنام، الله یعنی خداوند، رحمن یعنی بخشاینده، رحیم یعنی مهربان، یعنی ابتدا می کنم بنام خداوند بخشاینده مهربان، بسم جار و مجرور ظرفست مستقر؛ انجام: و تائی در آخر او متصل می کنیم و صفتی غیر از لفظ واحده از برای او ... یک کلمه انجام، خوانده نشد.
شرح مزجی است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1335 ق؛ تملک خاندان کمالی و کلانتری همدانی بوده و احتمال دارد از آثار سید علی حسینی کمالی همدانی یا پدرش سید محمد حسینی کمالی همدانی بن موسی کلانتری همدانی باشد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، با روکش کاغذ بنفش، 48 گ، 20-23 سطر (13×6)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 40 - 573]
بی کا، بی تا؛ خریداری از امرالله صفری [رایانه]
آغاز: کند یا فعل ... مقدم نمود و گفت من حروف العلة اما فعل ثلاثی مجرد پس ابنيه اوسه است ... و التضعيف اما الثلاثي المجرد ... فمضارعه يفعل پس اگر باشد ماضی ثلاثی مجرد بر وزن مفتوح العين؛ انجام: و الفعلة بالكسر للنوع تقول حسن الطعمة و الجلسة یعنی و فعله به کسر فاء از برای نوعی از فعل است و فایده وضع مصدر از برای نوع بیان صفت فعل است ... نیکو است او را نوعی از طعام و جلوس و الحمد الله رب العالمين الذي وفقنا لاتمام هذا الشرح ... بعون الملک الوهاب.
خط: نسخ، بی کا، تا: شب شنبه 3 ذیحجه هزار و چند صد و ده و اندی؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 69 گ، 21 سطر (7×12/5)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 16 - 458]
آغاز: اعلم أن التصريف في اللغة التغيير يعنی بدان به درستی و تحقیق که تصريف بمعنی تغییر است در لغت و؛ انجام: می گویی هو حسن الطعمه و الجلسه یعنی آن شخص نیکوست طعم او نشستن او
شرحی مزجی است بر کتاب «التصريف» عبدالوهاب زنجانی که در صرف نوشته شده و جزو برنامه های درسی قدیم بوده است؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا، یادداشت تملیکی به تاریخ 1338؛ خریداری از عاطفی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوای زرد، 16 گ، 21 سطر (17×10)، اندازه: 17/8×11/5 سم [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [نشریه: 7 - 265]
š.-ut-tașrīf-il-mulūkī
ابن صائغ، يعيش بن على، 556 - 643 قمری
ebn-e saeq, ya'is ebn-e all (1162 - 1246)
شرح مفصلی است با عناوین «قال، قلت» بر رساله «التصريف الملوکی» ابوالفتح ابن جنی. این شرح بیشتر جنبه توضیحی دارد و به بیان مطالب مؤلف می پردازد. در شناخت کتاب باید دقت شود.
چاپ: حلب، المكتبة العربية، محققک فخرالدین قباوه، چاپ اول، 552 ص، 1392 ق.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 7689
آغاز: أن يتصل هذا بقوله و أصلها العطف فان قوله و فائدتها التكثير اجنبی بینهما؛ انجام: قال ش قوله اذا كانت مفردات، یعنی ... خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 123 گ، 35 سطر، اندازه: 30×20 سم [ف: 20 - 72]
شرح التصريف للديكقوز - مرشد الغناء شرح امثلة البناء
شرح التصريف للديكقوز - شرح بناء الأفعال
شرح التصريف للزنجانی - شرح التصريف العزى
š.-e tasrīf-e nezām
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 19630
كا: على، تا: 1269 ق، خریداری از محمد حسین علوی [رایانه]
Š.-u taşnīf-il badī
وی در این باب احکام همزه در قراآت و حکم تحقیق و تليين آن را بیان داشته، سپس به احکام همزه نسبت به حروف ما قبل و ما بعد آن و حركات هر یک از این حروف پرداخته و کیفیت تلفظ آن را ضمن 15 وجه بیان داشته که نه وجه آن مختص اتفاق حرکت همزتين و شش وجه آن مختص اختلاف حرکت همزتین می باشد.
آغاز: بسمله. اعلم ان الهمزة يجوز تحقيقها و تليينها و معنی تحقيقها تركها على حالها؛ انجام: و من استفعل استأكل يستأكل هذا باب المهموزات كلها تمت بالخير تمت باب المهموزات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا با روکش مشمع زرشکی، 3 گ، 21 سطر، اندازه: 12×23/5 سم [اهدائی رهبر: 1 علوم قرآن - 340]
آغاز: .. يرزقکم و خلقک و شبهه و وجوب الاظهار الا قوله تعالى في سورة التحريم
رسالة في علم التجويد و القرائة و كتابة العربية و تختص رسالة منه بتجويد سورتي الفاتحة و التوحيد؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ در آخر آن جداولی که ناقص مانده؛ 12 گ (101 ر - 112 پ)، اندازه: 23/5×12 سم [مؤید: 1 - 283]
Š.-ut-taʻādul wa-t-tarājīḥ
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله تعادل و تراجیح شیخ مرتضی انصاری که مقداری از آن شرح شده و ناتمام مانده است.
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 10
آغاز: قوله خاتمة في التعادل و التراجیح، التعادل في الأصل تساوی طرفي العدل و نحوه و المراد به في باب الأدلة انما هو تساوی؛ انجام: فنحن انما نتعبد بالمخالف و لا نتعبد بالموافق اصلا لا لعدم صدوره من اصله و لا لصدوره تقية ...
خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ افتادگی: انجام؛ محشی با عبارت «منه قدس سره»؛ جلد: تیماج قرمز مذهب، 71 گ، 21سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 1 - 12]
š.-u ta'dīl-il-'ulūm
صدرالشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود، - 750؟ قمری
sadr-oš-šarī“e as-sānī, “obeyd-ol-lāh ebn-e mas‘ūd ( 1350)
مؤلف ابتدا کتاب «تعديل العلوم» را در دو قسم (قسم اول در منطق، قسم دوم در علم کلام) تأليف نموده و سپس خود، آن را به صورت مزجی شرح نموده است.
[کشف الظنون 419/1]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13886/50
آغاز: ثم نختم الكتاب بقوله آمين فهو تحقيق التثبت على الصراط المستقيم؛ انجام: و قد مر أن الروح في مقام المحبة يسمى قلب و في المشاهدة سرة و في تجلى الذات روح و الحمد لله رب العالمين و صلى الله على سيدنا محمد و آله اجمعين
بخش آخر از شرح قسم ثانی در علم کلام موجود است؛ بی کا،
تا: قرن 11؛ جلد: مقوا، 9 گ (142 پ - 150 ر) [ف: 37 - 477]
š.-ot-taʻrrof le mazhab-et-tasavvof
مستملی، اسماعیل بن محمد، - 434 قمری
mostamlī, esmāʻīl ebn-e mohammad (- 1043)
وابسته به: التعرف لمذهب التصوف؛ کلابادی، محمد بن ابراهيم (380-)
آغاز: بسمله الحمدلله القاهر العلي القادر القوى الملك الغني الأول الازلي آخر الإبدی. آغاز باب یکم: الحمد لله المحتجب بكبريائه عن درک العيون. سپاس مر خدای را جل جلاله که محتجب است به بزرگواری خویش ...
آغاز 2: قولهم في الايمان. الايمان عند الجمهور ... واین از بهر دو معنی است، یکی شرعی و دیگر حقیقی، شرعی این است که چاپ: چهار جلد، لكنهو، 1330 ق؛ تهران، چاپ دکتر مینوچهر، 1346 ش؛ مشار فارسی، 3258/3 (2 چاپ)
شرح و حواشی:
1- شرح التعرف لمذهب التصوف (مختصر) (2 عنوان)
2- شرح التعرف بمذهب التصوف (منتخب)
نسخه اصل: موزه ملی کراجی 794/1304 20-NM1959. مجلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 24 شوال 473 ق؛ مقابله شده با نسخه شیخ الاكابر ابو نسیم سعدالملک بزدوی [فیلم ها ف: 3 - 79]
نسخه اصل: آماسیه کتابخانه بایزید ش 720. چهارده باب. ج 1؛ خط: نسخ، كا: محمد بن على بن زياد بن ملکان، تا: جمعه 6 ذیقعده 567 ق؛ 252 گ، 27 سطر [فیلم ها ف: 1 - 129]
تهران؛ مطالعات فرهنگی؛ شماره نسخه: ع 80
نسخه اصل: همان نسخه اصل بالا [فهرست واره مینوی: - 174]
تهران؛ بنیاد فرهنگ ایران؛ شماره نسخه: ع 80
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 997]
آغاز: قولهم في الإيمان، الايمان عند الجمهور منهم قول و عمل و نیه و معنی النيه هو التصديق و این از بهر دو معنی است یکی شرعی و دیگر حقیقی - شرعی اینست که؛ انجام: اما چون اختیار پدید آمد آن سماع را معلول داشته اند و ما سخن سماع بر سبيل اختصار ذکر کردیم و فيما ذكرنا كفاية لمن تامل و تدبر و تفکر.
خط: ثلث، كا: محمود پسر حبش پسر یونس رومی معروف به حاجی نظام، تا: جمعه مطابق عرفه 667 ق؛ در روز پنج شنبه 11 صفر 668 مقابله و تصحیح آن در بغداد انجام گرفته، با قلمی دیگر نوشته شده «قوبل بالاصل المنقول عنه مقابلة صحيحه بقدر الممكن و كان فراغه و مقابلته بر باط السعاده في مدينة بغداد حرسها اله تعالى يوم الخميس حادی عشر صفر ... و ذلك في سنه ثمان و ستین و ستمايه و الحمد لله رب العالمین»؛ کاغذ: سمرقندی ضخیم شکری، جلد: تیماج مشکی، 501 ص، 29 سطر، اندازه: 21×12 سم [ف: 7 - 150]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2825 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1 - 130]
نسخه اصل: توبینگن 742 M.S. Sprenger. چهارده باب؛ خط: نسخ، كا: احمد بن عبدالله بن محمد ابي المكارم مسکانی، تا: جمعه اواخر صفر 713 ق [فیلم ها ف: 1 - 130]
نسخه اصل: قليج علی پاشا ش 604. چهارده باب؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حاج حسن، تا: جمادی الاول 714 ق؛ 255 گ، 18 سطر [فیلم ها ف: 1 - 129]
نسخه اصل: قلیچ علی پاشا 591/604. ج 1، كا: محمد بن حاج حسن بن ابی البركات، تا: جمادی الاول 714 ق [نشریه: 11 - 997]
تهران؛ مطالعات فرهنگی؛ شماره نسخه: ع 78
همان نسخه بالا [فهرست واره مینوی: - 174]
آغاز: الباب الثالث و العشرون، قولهم في الملائكه و الرسل عليهم السلام؛ انجام: که شکر بندگان مکافات منت وی نباشد ازین معنیاست که همی گوید فاشكر نفسك عني.
از باب بیست و سوم کتاب مزبور است؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد بن الحاج حسن بن ابی البركات، تا: ربيع الأول 715 ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، مذهب، 253 گ، 19 سطر (11×16/5)، اندازه: 23×15 سم [ف: 3 - 529]
تهران؛ مطالعات فرهنگی؛ شماره نسخه: ع 79
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فهرست واره مینوی: - 174]
تهران؛ بنیاد فرهنگ ایران؛ شماره نسخه: ع 79
نسخه اصل: همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 997]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 1077 ف و 2258 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 129]
آغاز: الحمدلله القاهر القوى الملك الغني، الأول الازلی. آغاز باب یکم: الحمدلله المحتجب بكبريائه عن درک العيون. سپاس مر خدای را جل جلاله، که محتجب است به بزرگواری خویش
اصل نسخه: گنج بخش، ش 302 (گنج 2/581). با فهرست باب ها در آغاز، 4 مجلد در 1274 ص. در 3 مجلد؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 9، 688 گ (588-820 و 821-1041 و 1041-1274) [عکسی ف: 2 - 69]
نسخه اصل: حراجچی اوغلو ش 780. چهارده باب؛ خط: نستعلیق
ریز، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ 294 گ، 38 سطر [فیلم ها ف: 1 - 129]
آغاز: پس از بسمله و عبارت متن: این مسئله ایست که اهل قبله اندر آن خلاف کرده اند که فرشتگان فاضل ترند یا آدمیان؛ انجام: سخن سماع بر اختصار یاد کردیم و فيما ذكرناه كفايه لمن تدبر و تامل و تفکر و الحمدلله على ما وفق و نستغفره من زلة و تفصير وقع فيه و لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم.
جلد دوم است: از باب 24 (في تفضيل الرسل على الملائكة) تا باب 77 (في السماع و آدابه) صفحه اول: فهرست ابواب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1058 ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 320 گ، 21 سطر، اندازه: 30×20 سم [ف: 11 - 185]
آغاز: بسمله الحمدلله القاهر العلي القادر القوى الملك الغني الأول الازلي آخر الإبدی؛ انجام: هر آن وقتی که معرفت ناقص باقی باشد قدر معرفت نشناسد بغیروی اقبال کند اقبال بغیر وی اعراض باشد از وی با زهر چند معرفت غالب وهمی گردد شغل وی.
از آغاز تا باب الثاني و العشرون في نفس المعرفة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 264 گ، 24 سطر، اندازه: 25×17 سم [ف: 5 - 2428]
نسخه اصل: اوزبکستان ش 5950. چهارده باب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1254 ق [فیلم ها ف: 1 - 130]
نسخه اصل: مرکز اسناد علمی و فنی ملی کراچی پاکستان ش 1468. چهارده باب؛ خط: نستعلیق، كا: عطاء الله، تا: 9 رجب [فیلم ها ف: 1 - 129]
نسخه اصل: يوسف آغا ش 5467. چهارده باب؛ خط: نسخ ریز و درشت، بی کا، بی تا، 1215 گ، 30 سطر [فیلم ها ف: 1 - 129]
نسخه اصل: پاریس 981. S. P (بلوشه 80). چهارده باب؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 159 گ، 15 سطر [فیلم ها ف: 1 - 130]
نسخه اصل: کتابخانه گنج بخش؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 - 210]
آغاز: الحمدلله القاهر القوى الملك الغني، الاول الازلی. آغاز باب یکم: الحمدلله المحتجب بكبريائه عن درک العيون. سپاس مر خدای را جل جلاله، که محتجب است به بزرگواری خویش
اصل نسخه: نیمه یكم همان نسخه 302 گنج بخش است. در 3 مجلد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 586 گ (1-185 و 186-370 و 585-371) [عکسی ف: 2 - 69]
š.-ot taʻarrof le mazhab-et-tasavvof (mx.)
وابسته به: شرح التعرف لمذهب التصوف؛ مستملی، اسماعیل بن محمد (-434)
تاریخ تأليف: 710 ق
خلاصه ای است شیوا بر «شرح التعرف» ابو ابراهیم اسماعیل بن محمد بخاری که بر کتاب «التعرف لمذهب التصوف» ابوبکر ابراهيم بن محمد بخاری کلاباذی (-380 ق) در آداب تصوف و خصائص و اخلاق و عقاید صوفیان در 74 باب نگاشته بود.
چاپ: احمد علی رجائی در بنیاد فرهنگی در 1349 چاپ کرده است.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1164
آغاز: الحمدلله الذي يحكم الاحكام احكامه و يحسن المحاسن كلامه و عنده مفاتح الغيب
نسخه اصل: کتابخانه تو مینگن - برلین 742 اشپر نگر Spernger.
خط: نسخ، كا: احمد بن عبدالله بن محمد ابي المكارم مسکانی، تا: جمعه نزدیک پایان صفر 713 ق، جا: مدينه السلام؛ مصحح 404 ص [عکسی ف: 3 - 449]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: 46 بخش 2
نسخه اصل: همان نسخه اصل بالا [ف - 72]
š.-ot ta'arrof be mazhab-et tasavvof (mn.)
وابسته به: شرح التعرف لمذهب التصوف؛ مستملی، اسماعیل بن محمد (-434)
خلاصه ای از شرح التعرف.
چاپ: از روی نسخه مورخه 713 ق با تحقیق احمد علی رجایی بخارایی به وسیله انتشارات بنیاد فرهنگ ایران در سال 1349 ش به چاپ رسیده
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9294/16
آغاز: بسمله. الباب الأول في التحميد قال الشيخ ابوبکر الحمدلله المتحجب بكبريائه عن درک العيون محتجب و محجوب هر دو آن باشد که حجاب؛ انجام: را معلول داشتند که باختیار باشد، تمت الانتخاب
گزیده از ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 57 ص (39 پ - 95 ر)، سطور مورب، اندازه: 20×9/5 سم [ف: 30 - 59]
š.-u taʻrīf-il-faşāḥa
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10133/2
بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: جيبي [میراث شهاب: س 8 ش 2 - 23]
Š.-u taʻlīqat-il minhaj-il maqāl = rijāl-ul xāqānī
خاقانی، علی بن حسین، 1255 - 1334 قمری
xāqānī, ‘alī ebn-e hoseyn (1839 - 1916)
وابسته به: تعليقة منهج المقال - فوائد رجاليه - فوائد بهبهانیه - تعليقة بهبهانية؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1205-1118)
تاریخ تأليف: چهارشنبه 15 جمادی الاول 1315 ق
این کتاب شرحی است با عنوان «قوله» بر فوائد پنج گانه که وحید بهبهانی در ابتداء «تعليقه بر منهج المقال» نگاشته و هم فوائد شانزده گانه رجالی دیگری بر آن افزوده که جمعا شامل 21 فائده رجالی است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... اما بعد فيقول ... بانه لما كان اللازم على المجتهد معرفة الأحكام من الأدلة الأربعة ...
انجام: و موضوع الدليل ما تعلم فكذا هاتان القاعدتان كما عرفت مفصلا و الله اعلم. هذا ما أردنا بیانه ...
چاپ: نجف اشرف، تصحیح سید محمد صادق بحر العلوم و با مقدمه نوه مؤلف حسين بن الشيخ حسين بن حسن خاقانی، 1388 ق؛ نیز به انضمام الفوائد الرجالي وحید بهبهانی با عنوان الرجال الخاقانی؛ قم، 1404 ق، افست از روی همان چاپ.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 7506
آغاز: برابر؛ انجام: فلابد من التأمل و التروى في الجميع و من الله التأييد و التسديد.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 115 گ، 22 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 613 - 6]
š.-u taʻlīm-il muta`allim
زین العرب، ابراهیم بن اسماعیل، ق 10 قمری
zayn-ol-“arab, ebrāhīm-e bn-e esmāʻīl (- 160)
وابسته به: تعليم المتعلم في طريق التعلم؛ زرنوجی، عثمان بن عمر (-6)
اهدا به: سلطان مراد خان فرزند سلطان سلیم عثمانی
تاریخ تأليف: 996 ق
شرحی مزجی است بر کتاب «تعليم المتعلم» منسوب به برهان الدين زرنوجی. حاجی خلیفه می گوید: «این شرح به سال 996 ق تأليف شده و به سلطان مراد خان سوم [ابن سلطان سلیم خان عثمانی] پیشکش شده. شارح از استادان خدام حرم سلطان مراد بوده و شرح موجود را برای آنان نگاشته است. این شرح به نوعی هم نسبت داده شده است».
آغاز: الحمدالله الذي انعم علينا بانواع النعم و لطائف الاحسان ... و بعد، فلما رأيت الكتاب المسمی بتعليم مرغوبا و مقبولا بین اولي التعليم و التعلم خصوصا بين الطالبين الساكنين في حرم الشرف الملوک و السلاطين ...
انجام: فلابد للطالب من أن يجده و يتبرك بالآثار و الأخبار مذكورة فيه، الحمدالله على التمام و الصلوة و السلام على محمد افضل الرأس الكرام
چاپ: چاپ محمد مصطفی، 1301، 52 ص؛ اليمنية 1311، 62 ص، و در هامش تعليم المتعلم؛ مصر، 1322 ق؛ در سال 1273 ق در محلی نامشخص به چاپ رسیده است؛ مصر، 1342 ق
[کشف الظنون 425/1؛ فهرس المخطوطات العربية با کتيبة عبدالله بن العباس بمدينة الطائف ص 127؛ سر کیس 11/1؛ دارالکتب قاهره فؤاد سید 19/2]
شرح و حواشی:
1- شرح تعليم المتعلم (ترجمه)؛ حسینی موسوی، ابایزید بن اسماعیل (12-)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 7 رمضان 1043 ق؛ مصحح؛ در اول نسخه وصية أبي حنيفة به تلميذش يوسف بن خالد بصری در دو صفحه ناقص است و در آخر نسخه شرح دعای قنوت در دو صفحه با آغاز: «اللهم ای یا الله أنا نستعینک ای آنا نطلب منک»؛ جلد: مقوا، 97 گ، 17 سطر، اندازه: 20/5×13/5 سم [ف: 5 - 2526]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11 ق؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 99 ص (1-99) [سنا: ف: 2 - 196]
آغاز: برابر؛ انجام: له ما في السموات و الارض ينمزهم عن النقایص و هو العزيز الحكيم الجامع للكمالات.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 70 گ، 15 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: درویش محمد بن حاج ولی بن حاج رسول طرسوسی برازی حنفی قادری ملقب به قوپرانی از گروه پیجان، تا: پنج شنبه 21 محرم 1136 ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن زیتونی، 45 گ (290 پ - 334 پ)، 12-13 سطر (15×9)، اندازه: 15/4×12/3 سم [ف: 29/1 - 204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن عبدالله بن عبدالرحمن ملطی، تا صفر 1155 ق، جا: انطاکیه؛ مصحح، محشی، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، 37 گ (150-186)، 19 سطر، اندازه: 16×9 سم [ف: 40 - 677]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 90 گ، 13 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 1- 475]
Š.-e taʻlīm-ol-motaʻallem (t.)
حسینی موسوی، ابایزید بن اسماعیل، ق 12 قمری
hoseynī mūsavī, abāyazīd ebn-e esmāʻīl (- 18c)
وابسته به: شرح تعليم المتعلم؛ زين العرب، ابراهیم بن اسماعیل (10-)
تاریخ تأليف: ذیقعده 1127 ق
«تعليم المتعلم» كتاب مختصری است از برهان الدين زرنوجی در سیزده فصل، این کتاب را ابن اسماعیل به سال 996 شرح مزجی نموده و متداول است. شرح مذکور را حسینی موسوی برزنجی در اواسط سال 1126 به فارسی ترجمه کرده و در مقدمه می گوید: مقداری از این شرح ترجمه شده بود که گرفتاری بیشماری به من روی آور شد و به فلاکت افتادم تا احمد پاشا فرزند حسن پاشا به بغداد آمد و شهر زور مولد و مسکنم را از ظلم نجات داد و من از بیچارگی رهایی یافتم. عبارت های عربی را ذکر می کند و آن ها را ترجمه می نماید. در ماه ذیقعده 1127 ترجمه به پایان رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 718/2
آغاز: الحمدلله الذي أنعم علينا بأنواع النعم و لطائف الاحسان .. چون این فقیر بی بضاعت و حقیر بی استطاعت؛ انجام: در کتاب خودش که او را یاد کرده است بطب النبي يجده من يطلبه بدستش می افتد آن که طلبش نماید.
خط: نسخ، كاتب = مترجم (ظاهرة)، تا: ذیقعده 1127 ق؛ مهر: «عبده الراجی قربانعلی» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 95 گ (182 پ - 286 ر)، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 2 - 313]
š.-u taʻlīm-il-muta`allim
وابسته به: تعليم المتعلم في طريق التعلم؛ زرنوجی، عثمان بن عمر (-6)
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئی؛ شماره نسخه: 276/1
از شارحی ناشناخته؛ بی کا، بی تا [اوراق عتیق: 1 - 254]
š.-u tagyīr-it-tanqīḥ
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
وابسته به: التوضيح في حل غوامض التنقيح؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاريخ تأليف: رمضان 931 ق
کتاب «تنقيح الاصول» صدرالشريعة عبيدالله بن مسعود محبوبی بخاری (-747)، متن مشهوری در اصول فقه اهل سنت است. مؤلف، خود شرح ممزوجی بر همین کتاب به نام «التوضيح في حل غوامض التنقيح» نگاشت. سعدالدین مسعود تفتازانی نیز شرحی بر متن تنقیح و شرح آن به نام «التلويح في كشف حقایق التنقيح» به رشته تحریر در آورد. همچنین این کمال پاشا، متن و شرح تنقیح را در کتابی به نام «تغيير التنقيح» مورد شرح و تعليق قرار دارد؛ و به گفته خود، در این کتاب نواقص متن را که مورد اشاره جارح بوده اصلاح و موارد سهو و تساهل مؤلف در متن و موارد خطا و تغافل شارح در شرح را تذکر داده است. سپس ابن کمال پاشا کتاب «تغيير التنقيح» خود را به سال 931 شرح نمود و در رمضان همین سال آن را به اتمام رسانید. با توجه به آن که: اولا در حواشی نسخه حاضر، عباراتی همچون «رد لصاحب التنقيح، رد لصاحب التوضيح، رد لصاحب التلويح و دخل لصاحب التنقيح» و در حواشی اوراقی دیگر عبارت «فيه تغيير لتحرير التنقيح» توسط محشی نسخه نوشته شده؛ و ثانيا زمان تأليف کتاب در نسخه حاضر، مطابق با عبارت پایانی آن، رمضان سال 931 است و این زمان منطبق با اتمام شرح تغيير التنقيح است؛ بنابراین می توان گفت نسخه حاضر همان «شرح تغيير التنقيح» ابن کمال پاشا است. (حبیب الله عظیمی)
[کشف الظنون از ص 496-499؛ هدية العارفین 141:1]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2680
آغاز: بسمله، اصول الفقهای هذا اصول الفقه لما اراد تعريفها باعتبار المعنى الاضافی احتاج الى تعريف المضاف و المضاف اليه، فقال الأصل يعني، في اللغة؛ انجام: و يجب الضمان بوجود العصمة، أي يجب على من اكره غيره على اتلاف مال المسلم ضمان ما اتلف. لان المال معصوم حقا لصاحبه يسقط بحال
خط: نسخ، بی کا، تا: 971 ق؛ دارای سرلوح، مجدول، مصحح، محشی با امضای «منه»؛ تملك: محمود بن مصطفی و محمد بن محرم طوسوی با مهر «محمد ار دربار سرمدی خواهد ... »؛ مهر: «سید سلیمان شکری»؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 270 گ، 17 سطر (13×6/5)، اندازه: 20×13 سم [ف: 13 - 106]
š.-ut-tafāsīr
دزفولی، محمد تقی بن علی، 1223 - 1295 قمری
dezfūlī, mohammad taqī ebn-e ‘alī (1808 - 1878)
تفسیر و توضیح لغات قرآن است به ترتیب حروف آغاز آن ها و مشتمل بر بیان های لغوی و تفسیر با نقل اختلاف مفسرین و الغويين، و در نسخه حاضر به صورت پیش نویس نگاشته شده و با اضافات در حواشی، و چنان چه از نوشته فراز برگ اول کتاب فهمیده می شود بعدا به گونه ای مبسوط تر مرقوم شده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 58
آغاز: باب الهمزة المفتوحة مع الالف و ما يثلثهما، وانذرتهم بقره 2 جزو 1 آیه 5 اعلمتهم بما تحذرهم منه و لا يكون المعلم منذرا حتى يحذر باعلامه
نسخه اصل: کتابخانه سید محمد نبوی - دزفول؛ خط: نستعلیق، كاتب = مؤلف، بی تا، مصحح، محشی؛ 383 ص [عکسی ف: 1 - 70]
š.-u tafsīr-il basmala = ḥāšīyat-u tafsīr-il basmala
شرح یا حاشیه ای است بر تفسیری از بسم الله الرحمن الرحیم با عناوین «قال الشيخ، اقول». شارح ضمن ارائه برخی نظریات مفسران، به رد و ایراد آن ها پرداخته است. نام مؤلف یا شارح را در منابع موجود نیافتیم، لیکن احتمال داده می شود نسخه موجود، «تعليق على كون البسملة من القرآن» از تألیفات ابوالخير احمد بن مصطفى بن خليل، طاشکبری زاده (م 968 ق) باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14643/3
آغاز: بسمله، قال الشيخ طال بقاه، قال القاضي البيضاوي: بسم الله الرحمن الرحيم من الفاتحة و كذا ذكره المفسرون، لكن لا يثبت هذا الا بعد اثبات كونها من القرآن و كونها منه ... ان نصدق عليها تعريف القرآن و هو المنزل على الرسول ... اقول: هذا الكلام حسن لولا فيه اشتباه انه مع المفسرين او المجتهدين؛ انجام: و هذا الاخير لا يشق عبارة بحث فحوى العلم الادنی و انما يشقه بحث فرسان العلم الأعلى فارباب العلم الادني بمعزل عنه فلايرو عليهم شیئی تمت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: شرقی، 2 گ (46 ر - 47 پ)، 21 سطر، اندازه: 15×11 سم [ف: 37 - 89]
شرح تفسیر بیضاوی - شرح انوار التنزيل
š.-u tafsīl-i wasā'il-iš-šī“a
وابسته به: تفصيل وسائل الشيعة إلی تحصیل مسائل الشريعة - وسائل الشيعة؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1033-1104)
در این شرح، كاتب، اصل متن را از ابتدای تجارت تا پایان وصیت برای شارح نوشته و بين باب ها به اندازه مواضع شرح فاصله انداخته و شارح از ابتدای تجارت تا باب «ان من دفع اليه مال يفرقه في المحاویج» را شرح داده و توفیق توضيح مابقی ابواب را نیافته و جاهای آن همچنان خالی و سفید است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 7781
آغاز: کتاب التجارة فهرست انواع الابواب اجمالا ... باب استحبابها و اختيارها على اسباب الرزق؛ انجام: اقول و تقدم ما يدل على ذلك عموما.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج ماشی مذهب، 233 گ، اندازه: 29/2×19 سم [ف: 14 - 312]
شرح تقدمة المعرفة - تفسير تقدمة المعرفة
š.-u taqdimat-il-ma'rifa
ملطی، غره غوريوس، - 1286 میلادی
melti, qarequriyus ( - 1286)
وابسته به: تقدمة المعرفة - ترجمة تقدمة المعرفة؛ بقراط (460-377)
شرحی است مختصر بر کتاب تقدمة المعرفة بقراط حکیم، که عبارات متن را با عنوان «النص» آورده، آن گاه با عبارات «التفسير» به شرح و تفسیر آن پرداخته است. شروح این کتاب به تفصيل در فهارس كتابخانه ها و هیچ یک با این نسخه همخوانی ندارند، به جز نسخه ای که در کتابخانه ولی الدین افندی در استانبول ترکیه موجود است و مؤلف آن با مؤلف نسخه حاضر با اندکی تفاوت در تلفظ نام یونانی همسان می باشند، در ضمن شارح قبل از این، شرحی نیز بر کتاب فصول بقراط نگاشته است.
[کشف الظنون، 1268/2]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13001/1
آغاز: رب اختم بخير، قال الأب العالم الكامل ملک العلماء و الفضلا سید وقته و فريد عصره ... الحمد للهالذي زين كل بداية حمده ودرن كل نهاية مجده ... و بعد، فاني لما فرغت من تلخيص شرح كتاب الفصول المغبوط ابقراط؛ انجام: قال الشارح هذا الكتاب ... في الوقت الفقير و توزع الحاضر ... و الحمد لله رب، تم شرح كتاب تقدمة المعرفة ابقراط ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 15 رجب 708 ق؛ مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: شرقی، 62 گ (1 پ - 62 پ)، 25 سطر، اندازه: 17/5×7/5 سم [ف: 33 - 11]
š.-u taqdimat-i taqwīm-il-īmān
میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041؟ قمری
mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad ( 1632)
کتابی است در اثبات حقانیت ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) با استفاده از آیات قرآن و روایاتی که در کتاب های اهل سنت نقل شده است. در بخشی از کتاب کلمات امير المؤمنین (علیه السلام) به نقل از نهج البلاغه آمده است. مطالب را با عناوین «و منها، و يلحق بذلك، نبيه، أليس من الحق و ...» می آورد. مؤلف در جایی از تألیفات خود این چنین یاد می کند: «کتاب التقديسات و کتاب الايماضات و التشريفات و کتاب خلسة الملكوت و کتاب التصحيحات و التقويمات و کتاب الصراط المستقيم و هو کتاب تقويم الايمان و کتاب الأفق المبين و سایر صحفنا الحكمية و واظب على ملازمتها و خاض في أغوارها و أسرارها و غاض في أعماق أغمارها ...». در بین تألیفات میرداماد کتابی که در امامت و شامل اخبار معتبره در نزد عامه باشد، محجة الاستقامة و شرح تقدمه تقويم الايمان را می شناسیم و از این دو، از کتاب اول نسخه ای در دست نیست. (ابوالفضل حافظیان)
چاپ: در سال 1412 ق به تصحيح اقای شیخ غلامعلی نجفی و آقای حامد ناجی و با مقدمه فارسی مفصل سید محمود میردامادی به چاپ رسیده است
[الذريعة: 151/13؛ معجم التراث الكلامی: 42/4]
آغاز: و اذ قد رمی رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم الى أرضه و ضربه خالد بن الوليد و أصحابه المشركون ... و منها ما روته رواة الأمة عن طائفة من الصحابة كنا جلوسا في المسجد فخرج علينا رسول الله؛ انجام: و لايرد حكمه و قوله و ولايته الا کافر و لا یرضی لحكمه و قوله و ولايته الا مؤمن فلما سمع اليمانيون قول رسول الله صلی الله و آله في علي قالوا یا رسول الله رضينا بقول على و حكمه فقال رسول الله
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با خط خوردگی، با علامت بلاغ، محشی با نشان «منه مدظله» و «فخ» و حواشی لغوی؛ مهر: «الفقر فخری و به افتخر 1075» (بیضی)؛ جلد: تیماج سرخ، 89 گ (1 ر - 89 پ)، 12 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: - 38]
آغاز: ... المهية المنزه عن كل وصف پدر که حسن او يتصوره خيال أو يسبق اليه ... تنبيه، قدس العبد في قوتيه النظرية العقلية؛ انجام: و ذكر الراوندی آن لاولياء الرابع مطالبة كل من ولي الأول و الثاني ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی در پایان، گوید: «وفقنا الله للوصول الى اصل النسخة تامة و اتمام هذه و تصحيحها و بقاء هذه كذلك ليقضي بالاسف»؛ کاغذ: فرنگی، 84 گ (1-84)، 15 سطر، اندازه: 14×8 سم [ف: 38 - 162]
š.-e taqvīm
رشتی، ابوالخير بن محمد
raštī, ab-ol-xayr ebn-e mohammad
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 15629
آغاز: بسمله. بعد از حمد و ثنا و صلوة و دعا مخفی نیست که این رساله؛ انجام: و بروج مثلثه خاکی و آبی مؤنث و لیلی لمعه بیاید ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 25 گ، 15 سطر [رایانه]
š.-e taqvīm
زوپائی، عبدالقادر
zūpā'ī, 'abd-ol-qāder
در یک «مقدمه» و دو «باب» و یک «خاتمه»: مقدمه در تقسیم علامات تقوی، در دو باب: باب 1. حساب جمل و ترتیب و شرح آن مشتمل بر چهار «فصل» است: 1) علامات روز های هفته و ماه ها، 2) ماه های رومی، 3) ماه های فرس قدیم، 4) ماه های جلالی (فصول باب اول نامرتب است)؛ باب 2. علاماتی که تعلق دارد به حروف آخر اسامی کواکب، مشتمل بر دو «فصل»: 1) ارقام کواکب، 2. در نظر ها که در کواکب واقع شود؛ خاتمه در مدار احکام و آن مشتمل بر هفت «فصل» است: 1) بيوت کواکب، 2) منسوبات کواکب از سعد و نحس، 3) خانه و بال کواکب، 4) شرف کواکب و هبوط آن، 5) بیان اوج و حضیض کواکب، 6) طالع طبایع و طبایع بروج، 7) اختیارات روز ها.
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 153/2
آغاز: الحمد لله العلى و الصلوة على نبي المصطفی (صلی الله علیه و اله و سلم) اما بعد این کتابیست در معرفت تقویم خالی از اطناب مشتمل بر دو مقدمه و بر دو باب و خاتمه این کتاب را بنده جانی عبدالقادر زوپائی بر سم مطالعه عزیزان در تحریر آورد متوقع آن که بر خطائی که واقع کردند از بال اغماض بر آن پوشند و بقلم عفو اصلاح فرمایند مقدمه بدان که؛ انجام: و نظر دشمنی و بر جمله اتصال قمر بر دو وجه پسندیده و بر کوکبی که کاری شاید کرد منسوب به آن کوکب باشد و قمر باذنب و کید میان دو نحس طریقه محترقه خاصه که از نسخ منصرف شود هیچ کاربر را نشاید کرد و الله بعلم بحقایق الامور ...
بی کا، بی تا؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1388]
š.-e taqvīm
غیر همانند:
آغاز: الحمدلله الذي أخرج الأشياء من العدم؛ انجام: و زیاده از این بتطويل مقتضى المست و قد تمت با اليف هذا الابواب بعون الملک الوهاب في يوم الاحاد 1228 (كذا با مهری بخط نستعلیق که نقش آن نجفعلی پیرو دین نبی) (كذ).
مؤلف شناخته نشد. توصیف رساله: «این مختصریست در بیان قدرت از قواعد و اصطلاحات اهل نجوم اختیارات» رساله مرتب است بر چهار باب: 1. در اجرام کواکب و بعض احوالات انظار و اصطلاحات متداوله، 2. در معرفت بيوت و منسوبات ایشان، 3. در معرفت احوال انظار تثلیث و تسدیس، 4. در معرفت احوالی که در اختیارات به کار آید؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی فرنگی، جلد: مقوا، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 18 - 141]
آغاز: بدان که تقویم را دو معنی است لغوی و اصطلاحی در لغة بمعنی تسوية و تصحیح است گویند شیئی را تقویم نمودم یعنی زایل نمودم اعوجاج او را و مساوی نمودم؛ انجام: و اگر در میانه دوازده درجه و چهارده درجه باشد حکم می کنند باعتدال رویه و اگر از
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 31 گ، 14 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 2 – 867]
شرح تقويم الأذهان - سحر البيان
š.-u takmilat-il-bahr-ir-rā’iq
وابسته به: تكملة البحر الرائق؛ طوری، محمد بن حسین (-1138)
شرح مختصر مزجی است بر «تكملة البحر الرائق» محمد بن حسین بن علی طوری قادری.
مشهد؛ رضوی، شماره نسخه: 35286
آغاز: بسمله. احكام الاجارة هي فعالته او اعالت على تقدير حذف فاء الفعل من اجراء جر من باب؛ انجام: للختم اربعين يوما يقرء في كل يوم حزب و نصف حزب او اقل و الله اعلم بالصواب
حاوی کتاب اجاره تا اول کتاب فرائض می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی به حواشی زیعلی (704 ق) و دیگران که کاتب برای تتمیم فایده آورده است؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج فرنگی قهوه ای، 141 گ، 17 سطر، اندازه: 34×22/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 380]
شرح تكملة التبصرة - مكملة التكملة
شرح التلخيص - شرح القانون
S.-u talxis-il-bayan fi idah-il-ma'ai
همدانی، محمد زکی بن ابراهیم، ق 12
hamadānī, mohammad zakī ebn-e ebrāhīm (- 12c)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 27497
بی کا، تا: 1154 ق؛ خریداری از الهام حمیدی [رایانه]
شرح تلخيص الفوائد السنية و منتخب الفرائد الحسنية - تنقیح المقاصد الأصولية في شرح ملخص الفوائد الحائرية
شرح تلخیص المفتاح - مفتاح تلخیص المفتاح
شرح تلخیص المفتاح - الاطول
شرح تلخیص المفتاح - مختصر المعانی
š.-u talxīs-il-miftāḥ
وابسته به: تلخيص المفتاح في المعانی و البيان؛ خطيب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739)
ظاهرا غير همانند:
آغاز: الحمدلله المرشد ببدائع حكمته إلى معاني القرآن الموجد على ألسنة بريته بدائع البيان المقدس من انشاء الشر و قصر الاحسان؛ انجام: أو تفعلون فعل من يكون سقيما لايميز بين الحسن و القبيح بناء الخطاب و القياس بياء الغيبة ...
شرح مزجی بسیار مختصری است بر کتاب معروف «تلخيص المفتاح» جلال الدین قزوینی مشهور به خطیب دمشق. در این شرح مشکلاتی حل می شود که مؤلف در شرح خودش «الأيضاح» این مشکلات را حل نکرده است از دیباچه این شرح بر می آید که در عصر خطیب نگاشته شده و او را چنان دعا می کند که زندگان را دعا کنند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 67 گ، 21 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 19 - 356]
شرحی است مزجی و آمیخته و در آن از شرح المفتاح فاضل علامه یاد شده است. چنین است پایان آن: «(يظهر ذلك بالتامل مع التذكر لما تقدم من الأصول) المذكورة في الفنون الثلاثة و تفاصيل ذلك هي لايفي لها الدفاتر بل لا يمكن الاطلاع على کنهها الاعلام الغيوب. هذا آخر ما اوردنا جمعه من الفوائد و نظمه من الفرائد مع توزع البال و تشتت الاحوال و تفاخم الاحزان و
المحن و تكاثر الأفزاع و الفتن و تواتر حوادث اورثت الطبع ملالا و الخاطر کلالا لكن الله جلت حكمته قد وفقنا للاتمام و حقق لنا الفوز بهذا المرام و تهيأ الفراغ من نقله إلى البياض في اليوم المبارک يوم السب الرابع عشر من شهر الله المحرم سنة تسعين و سبعماية على يد موسی بن عبدالله بن خلف الله - میر المالکی غفر الله له و لوالديه و لمحدثه (؟) و لجميع المسلمين. خالق الخلق طورا بعد اطواری ** و عالم السر من جهري و اضماری/ اغفر لصاحبه ایضا و کاتبه ** من المقالة أن زد (؟) و القاری»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 محشی؛ آغاز در مجاز عقلی پیش از باب دوم «احوال المسند اليه» افتاده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 147 گ، 25 سطر (18×12/5)، اندازه: 18/5×27/5 سم [ف: 42 - 17]
آغاز: المقدمة ففی بیان معنی الفصاحة و البلاغة و المراد بها ههنا ما يتوقف عليه المباحث الآتية من جهة الشروع؛ انجام: يظهر ذلك بالتامل مع التذكر لما تقدم من الأصول المبينة لذلك شرح مزجی بسیار مختصری است بر «تلخیص المفتاح» خطیب دمشقی؛ خط: نسخ، كا: محمود بن على بن ابی بکر عطار، تا: چهارشنبه 10 رجب 768 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 59 گ (1 ر - 59 پ)، 21 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 27 - 397]
آغاز: البلاغة يوصف بهما الأخيران، فيقال مثلا کلامه بليغ و هو شاعر بلیغ؛ انجام: احتسابا للثواب من المنعم المنان انه المتفضل بالاحسان
شرح مزجی مختصر توضیح است بر «تلخیص المفتاح» جلال الدين قزوینی معروف به خطیب دمشق (739). این شرح بین دو ماه شعبان سال 44؟ در هرات نگاشته شده است؛ خط: رقعی، کا: محمد بن حسین بن علی ابدی، تا: پنج شنبه 20 ربیع الثانی 829 ق؛ افتادگی: آغاز؛ از روی نسخه مؤلف؛ تملک: محمد باقر بن سید علی حسینی خواتون آبادی به تاریخ 1168؛ جلد: تیماج قهوه ای، 305 گ، 17 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 17 - 182]
آغاز: بسمله، حمد له. و صلى الله على محمد و آله المطهرين. قال المصنف ... «الحمدلله الواحد الأحد الفرد». فيها براعة الاستهلال، لانه يفهم من الواحد و اخويه، أن هذا الكتاب في علم الحساب. «القدیم» هو الذي لا اول لوجوده. «الصمد» بفتح الميم؛ انجام: «حامدين الله تعالی» لأداء بعض نعمائه و آلائه، مصلين لرسوله العربی، محمد (صلی الله علیه و اله و سلم) ...
متن تلخیص المفتاح از غیاث الدین جمشید کاشانی است. شرح حامل متن. در الذریعه (471/4) از تنویر المصباح در شرح تلخیص المفتاح نشانی هایی داده شده است که آن نشانی ها در نسخه در دست نیست؛ خط: نسخ کهن، كا: محمد بن احمد رضوی، تا: ربيع الاول 896 ق؛ 58 گ (24 پ - 81 پ) [ف: 1 - 145]
از دانشمندی که در آن از شرح اصول ابن حاجب خود و از صاحب المفتاح و جرجانی و مؤلف یاد می کند. نخستین عنوان: «الباب الأول في بيان احوال الاسناد الخبري انما قدم البحث عن الاحوال الخبرية على الانشائية و قدم من الخبرية البحث عن الأحوال الاسناد لان الغرض الاصلي من وضع المفردات هو افادة النسب و المعاني التركيبية بضم بعضها إلى بعض»؛ بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 149 گ، 19 سطر (10×7)، اندازه: 12×16 سم [سنا: ف: 2 - 77]
از دانشمندی که در آن از «شرح اصول ابن الحاجب» خود یاد می کند. شارحان التلخيص و مختصر المنتهی هر دو با هم جز سعد تفتازانی این ها هستند: 1. اكمل الدين محمد بن محمود بابرتی (در گذشته 786 یا 716)، 2. بهاء الدين الدین احمد بن عبد الكافي (- 773) مؤلف عروس الافراح في شرح تلخیص المفتاح (مطول کالاطول)، 3. شمس الدین محمد بن مظفر الخلخالی (- 745) (مفتاح تلخیص المفتاح في شرح التلخيص) (چلبی)، 4. قطب الدین محمود شیرازی (-710) (سرگذشت ملاقطب از مجتبی مینوی ص 26 و 31). نسخه ما را نمی دانیم که از کیست. نمونه: «الباب الأول في بيان احوال الاسناد الخبري انما قدم البحث عن الأحول الخبرية على الانشائية و قدم من الخبرية البحث عن احوال الاسناد» «الكناية لفظ الى قوله من لسانه و يده المقصد الثالث من مقاصد علم البيان الكناية و هي لفظة اريد به لازم ...»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام [نشریه: 7 - 182]
آغاز: قال المص الحمدلله الواحد الفرد، فيها براعة استهلال لانه يفهم من الواحد و اخوبه أن الكتاب في علم الحساب القديم هو الذي لا اول له؛ انجام: المخرج تحت الكس و ان لم يكن فعه ...
شرح است بر تلخیص المفتاح جمشید کاشانی و به جز تنویر المصباح خود اوست. حاج خلیفه از شرحی که بعضی از علماء بر تلخیص المفتاح کاشی نوشته اند یاد کرده است؛ خط: نسخ، كا: زین العابدين بن عبدالله مازندرانی، تا: 1022 ق، این رساله خطبه و مقدمه ندارد و نسخه ناتمام مانده؛ کاغذ: امیری شکری، جلد: تیماج خرمایی، 39 ص (161-199)، اندازه: 20×12 سم [ف: 10 - 34]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على محمد و اله المتطهرين؛ انجام: و هو مجموع الكتاب المسمى بتلخیص المفتاح حامدين في الله تعالى لأداء بعض نعمائه و الاثه مصلين لرسوله العربی ...
تأليف غیاث الدین جمشید بن مسعود ابن محمود طبیب کاشی است که آن را به خاطر الغ بیک تألیف کرده، و مسائل هندسه و حساب را به خوبی تشریح نموده و دارای یک مقدمه و پنج مقاله است، سپس مؤلف آن را مختصر کرده و تلخیص المفتاح موسوم
گردید، و دیگری آن را شرح نموده که همین نسخه ماست و آن را شرح تلخیص المفتاح نامیده، حاجی خلیفه و دیگران نام شارح را ذکر نکرده اند این شرح به جز تنویر المفتاح خود اوست، در هر حال این کتاب بدون مقدمه است و متن تلخیص المفتاح دارای سی فصل است که آن را شارح شرح نموده: «فصل اول في صور الاعداد و مراتبها، متن: آن مراتب الأعداد ثلث آحاد و عشرات و مآت، شرح: فصل سی ام الفصل الثلثون في بعض القواعد الحسابيه الذي يحتاج اليه المحاسب في بعض المحاسبات و الذي أوردها المصنف ههنا سبعة شرح»؛ خط: نستعلیق، كا: مصطفی بن احمد، تا: 1077 ق، کاغذ: ترمه، جلد: چرمی، 52 گ، 21 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 2 - 868]
آغاز: دفعا لتوهم التخصيص به فقال و هكذا النفي فيه من الاعتبارات جميع ما سبق في الاثبات من التجريد عن الموكدات في الابتدائي (كذا) نحو ليس زيد قائما؛ انجام: و على هذا يكون مقابلا لا يجاز القصر و الاطناب بالانواع السابقة مقابلا لايجاز الحذف و بهذا انتهى بنا الكلام في شرح الفن الأول من فنون هذا الكتاب و هو علم المعاني و يليه فن البيان
شرح مزجی استدلالی نسبتا مبسوطی است بر «تلخیص المفتاح» خطیب دمشق؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 21 رجب 1087 ق؛ افتادگی: آغاز و انجام موجودی از مبحث اسناد خبری تا پایان علم معانی است؛ اهدایی: سازمان حج و اوقاف، آبان 1369؛ کاغذ: نخودی، 173 گ، 25 سطر، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 25 - 98]
آغاز: اعلم أن هذا الشرح يتعلق بهذه الرسالة في بعض المواضع التي يحتاج اليه
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 5 گ (173 پ - 177 ر)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 2 - 49]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلوة على محمد و آله الطاهرين قال المصنف رحمه الله الحمدلله الواحد الأحد المنفرد ... فيها براعة الاستهلال لانه يفهم من الواحد و اخويه أن هذا الكتاب في علم الحساب؛ انجام: مساويا لحاصل ضرب جذر احد العددين في جذر الاخر مثلا اذا ضربنا لأربعة في السنة ... هو جذر التسعه ... سته ولنختم الكلام ههنا لانه قد ... ثلاثون فصلا وهو مجموع الكتاب المسمى بتلخيص المفتاح حامدين الله تعالى لأداء بعض نعمائه و لرسوله العربي محمد (صلی الله علیه و اله و سلم)
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ ترمه؛ جلد: تیماج عنابی، 123 گ، 12 سطر (10/3×5/2)، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 1 - 162]
آغاز: الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله المتطهرين قال رحمه الله الحمدلله الواحد الأحد الفرد. فيها برائة الاستهلال لانه يفهم من الواحد منه و اخويه ان هذا الكتاب في علم الحساب؛ انجام: و ثلثون حذر الحاصل ستة و هی ای الستة مساويا بحاصل ضرب الاثنين الذي هو حذر الأربعة ... و هو مجموع الكتاب المسمى بتلخيص المفتاح حامدين لله تعالى لاداء بعض نعمائه و الامة متمثلين لرسوله العربی محمد مسلمین له ولا له الطاهرين
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با اشکال و جداول؛ جلد: چرمی، 51 گ، 16-18 سطر، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: 2 - 867]
شماره 3877 سپهسالار؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 - 125]
آغاز: قال المصنف: الحمدلله الواحد الأحد الفرد فيها براعة استهلال. لانه يفهم من الواحد و اخويه أن هذا الكتاب في علم الحساب. القديم هو الذي لا أول لوجوده، الصمد بفتح الميم
شارح مانند «تنوير المصباح في شرح تلخیص المفتاح» که در الذريعه (ج 4 ش 2093) معرفی شده ناشناس است و مقدمه نیز ندارد. ليكن آغاز آن با «تنوير» معرفی شده در الذریعه اختلاف دارد و مانند نسخه مجلس است که در فهرست حائری (ج 10 ص 34) معرفی شده است، این شرح مانند اصل تلخيص المفتاح، سی فصل دارد، در صورتی که خود «مفتاح الحساب» یک مقدمه و پنج مقالت دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ صفحه ها طوری نوشته شده که چون به سطر ماقبل آخر پایین صفحه برسیم باید به حاشیه سمت راست بالا برویم و چون تا پایین برسیم باید به صفحه بعد رویم و تا پایین سطر ماقبل آخر بخوانیم و سپس به بالای حاشیه سمت چپ برویم و تا پایین بخوانیم، پس هر حاشیه دنباله متن می باشد و جای افتادگی با علامت «7» نشان داده شده؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور مشکی، 14 گ (116 پ - 129 پ)، 15 سطر (4 - 12×4/5 - 14/5)، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: 11 - 15] 16. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ض 10811
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 330]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 610]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 610]
š.-o talxīs-el meftāh
وابسته به: تلخيص المفتاح في المعانی و البيان؛ خطيب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739)
ترجمه و شرح مختصری است از مترجمی نامعلوم بر کتاب «تلخیص المفتاح» خطیب دمشق. شارح بخشی از متن را ذکر کرده و پس از توضیح و ترکیب مفردات به ترجمه و شرح آن پرداخته است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 13913
آغاز: توان گفت مطلقا و حال این است که در تنزيل عزیز که در اعلى مراتب بلاغت نازل است. آن جناب کثرت تکرار و تتابع اضافات واقع است قال الله تعالی مثل دأب قوم نوح و نفس و ما سواها فالهمها فجورها و تقواها و انج مصنف در ایضاح آورده است از قول شیخ عبدالقاهر مشعر بر آنست که او تتابع اضافات را عام تر از آن مراد داشته که مترتبه باشد چنان که واقع نشود میان دو مضاف غير مضافی؛ انجام: و ما در طريق آخر که دو طریق اخیر یکی طریق انماست و دوم طريق تقديم فيقال في مجامعة النفي.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: فاضل خان، 1065 ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 230 گ، 17 سطر، اندازه: 27×16/5 سم [ف: 25 - 97]
S.-u tangih-il-usul
وابسته به: تنقيح الاصول؛ صدرالشريعة الثانی، عبيدالله بن مسعود (750-)
متن دوم از عبیدالله بن مسعود محبوبی بخارایی و متن نخستین از فخرالاسلام علی بزودی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1122
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 4 ذیقعده 865 ق؛ افتادگی: آغاز؛ عنوان متن و شرح با علامت م و ش به زر؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 172 گ، ابعاد متن: 14×8، اندازه: 24×16 سم [سنا: ف: 2 - 124]
Š.-u tanqīḥ-il ‘ibārāt fī tawzīḥ-il istifārāt
نودهی، محمد معروف بن مصطفی، 1166 - 1254 قمری
Nowdehī, mohammad ma‘rūf ben mostafă (1753 - 1838)
متن و گزارش از محمد معروف بن مصطفى بن احمد نودهی شهر زوری برزنجی شافعی. متن ارجوزه ای است در استعارات با سر آغاز زیر: «قال الفقير المذنب الملهوف ** آمل عفو ربه، معروف/ الحمدلله على ما انعما ** و علم الانسان ما لم يعلما».
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه: 1356/3
آغاز: الحمدلله الذي شرف بالبيان الانسان، و الصلاة ... و بعد، فهذا شرح بمنظومتی «تنقيح العبارت في توضيح الاستعارات» اختضرت فيه شرحها الكبير مقتصراً؛ انجام: و صحبه، ذوى الكمال، في العلم و العمل، و فيه حسن الختام من صنایع البديع. و ختمت النظم بالحمد و الصلاة كما فتحت بها التشتمل كل جزء منه برکتها و يتطبق على اوله ...
خط: نسخ تحریری، کا: اسماعیل ذبیح الله، تا: 27 رمضان 1328 ق، جا: قريه زنبیل؛ 22 گ (5 ر - 26 پ) [ف: 3 - 187]
š.-u tanqīḥ-il fuṣūl fī ixtişār-il mahşūl fī ‘ilm-il uşūl
قرافی، احمد بن ادریس، 626 - 684 قمری
qarāfi, ahmad ebn-e edrīs (1230 - 1286)
تاریخ تأليف: 677 ق
تنقیح الأصول و این شرح، هر دو از شهاب الدين ابي العباس احمد بن ادریس القزافی المالکی است.
چاپ: قاهره، المكتبة الأزهرية، محقق: طه عبدالرؤوف سعد، چاپ جدید، 460 ص، 1392 ق.
[روضات الجنات ص 91، ریحانة الادب 286:3؛ کشف الظنون: 499]
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه: 593
آغاز: الحمدلله باسط الارزاق في الانفاق و واهب النعم؛ انجام: فيحرم الجمع حتى يتاتی اصلاحه بما يجوز أن يرتب على تلك الجناية.
خط: نسخ، بی کا، تا: گویا از قرن 68 با این یادداشت بر برگ نخست: «من مؤلفات القزافي: الاستغناء في الاستثناء خمسون بابا فيه اربعمائة مسالة و كتاب الأمنية في النية و الأجوبة الفاخرة عن الأسئلة الفاجرة و شرح المحصول»؛ 280 گ، 21 سطر، اندازه: 24×15 سم [ف: 1 - 142]
š.-ut-talwīḥāt
ابن کمونه، سعد بن منصور، - 683 قمری
ebn-e kamūne, sa'd ebn-e mansūr (- 1285)
وابسته به: التلويحات سهروردی، یحیی بن حبش (549-587)
تاریخ تأليف: 667 ق
کتاب شرحی است به طور «قال و اقول» بر تلویحات تألیف شیخ اشراق شهاب الدین یحیی سهروردی مقتول. ليکن کشف الظنون (ج 1 ص 329) آورده است که طرز این شرح به طور مزج است. در تذكرة النوادر و الذریعه، شرح تلویحات این کمونه با نام «تنقیحات» شناسانده شده و به نقل از فهرست دانشگاه نسخه مورخ 1118 نور عثمانیه، «تنقیحات في شرح التلويحات تأليف شمس الدين شهر زوری مؤلف الشجرة الالهيه و تاريخ الحکماء» است. شمساء گیلانی در رساله حدوث عالم می نویسد: «سید شریف در حاشیه شرح حكمة العين از دو شارح حكمة الاشراق یاد کرده در صورتی که آن تلویحات است که دو شرح دارد یکی از شمس الدین شهر زوری و دیگری از این کمونه». مرحوم آقا ضیاء الدین دری پس از نقل سخن شمسا، در مقدمه کنز
الحكمه، از حاشیه شمساء بر نسخه ای از رساله حدوث عالم چنین نقل کرده: «پس از چندی بر من معلوم شد که استادم در این مطلب اشتباه نموده و تلویحات را فقط ابن کمونه شرح نموده و شرح شمس الدین شهر زوری بر حكمة الاشراق است»، آن گاه می گوید: «و این شرح فعلا نزد من موجود است و بسیار مفصل و مبسوط و غالب عبارات علامه شیرازی مأخوذ از شرح شهر زوری است». این کمونه از ایرادات نجم الدین دهرانی بر كتاب المعالم یاد کرده و به صورت «متع الله بدوام افاداته» او را دعا گفته است. در شرح آخرین فصل تلویحات که مشتمل بر وصایا و نصایح است می گوید: مؤلف در این فصل 35 وصیت کرده که بسیار مهم و پر فائده اند و با شریعت حقه نیز مغایرتی ندارند و نیز الفاظی چند را که نیازمند تفسير و شرحند در آن گرد آورده و شرح کرده اما کسی که سراسر کتاب را با دقت خوانده و در آن غور کرده باشد مطالب این فصل بر او پنهان نیست و تکرار آن هر چند خالی از فایدتی نیست اما ضرورت ندارد به خصوص که خود خالی از تداخل و تکرار نیست از این رو از شرح آن صرف نظر کردم جز آن که از تفسیر و بحث درباره سه لفظ ناچارم: «رضا، شکر و توكل». آن گاه این کمونه به بحث درباره هر یک از این 3 کلمه پرداخته و پس از پایان بحث درباره آن ها می گوید: «این شرح تلویحات را بدین گونه پرداختم که با مقصود و مرام درخواست کنندگان سازگاری دارد و بسا که دیگران را ناخوش آید و مطلوب نیفتد و از آن جا که گرفتاری های روزگار مانع از تنقیح مجدد و تجدید نظر گردید، امیدوارم که از زلات من در این کتاب در گذرند به خصوص که بسیاری از اغلاط نسخه ها از ناسخان است نه از مصنفان و من خود بسیار دیده ام که نسخه نویسان یک کلمه و یا یک حرف را نیز به غلط دگرگون ساخته اند و اتفاق را در نسخه همین شرح تلویحات پیش از به پایان آمدن آن، از این نوع غلط ها مشاهده کردم. بنابراین نسخه هایی که مدتی دراز از تاریخ تأليف آن ها می گذرد بیشتر در معرض غلط نویسندگان است». این شرح شامل منطق طبیعیات و الهیات است. (عبدالحسین حائری)
آغاز: بعد حمد الله تعالى على آلائه المتواترة و الرغبة أن يوفق الهداية في الدنيا و السعادة في الآخرة و الصلاة على ملائكته اولی بالذوات الزكية الظاهرة ...
چاپ: محقق: حسین ضیائی و احمد الوشاح، باللغة الانجليزية نصوص عن علم النفس والفلسفة الطبعية للقرون الوسطى، المكتبة الايرانية، التراث الفكري والعلمی، کالیفرنیا، کستا مسا، 2003 م.
[الذريعة 152/13-153 و 467/4-468؛ کشف الظنون 482/1؛ تذكرة النوادر 145-144؛ زرکلی چاپ 2 ج 4، بروكلمن ج 1 ذیل: 768؛ ملخص مجمع الاداب ابن الفوطي بنقل معجم المؤلفين 214/4؛ فهرس المخطوطات المصورة 222/1]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه احمد ثالث ترکیه 3244؛ خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 16 جمادی الثانی 687 ق؛ مصحح؛ یادداشتی در هبه کتاب از طرف «محمود بن مسعود الشيرازی» به فرزندش «کمال الدين» در تبریز شب قدر ماه رمضان نزدیک صبح سال 692؛ 617 ص [عکسی ف: 3 - 286]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: 65 بخش 2
نسخه اصل: همان نسخه اصل بالا [ف: - 80]
بی کا، تا: قرن 7 [نشریه: 5 - 325]
آغاز: طبیعی (ص 1): (بسمله) قال المصنف رحمه الله نستعين بالله واهب العقل ... اقول انما قدم الكلام في هذا العلم على الكلام في العلم الالهی ... آغاز الهي (برگ 81 ب) - بسمله - قال المصنف ... تباركت ربنا ... اقول انما قدم على هذا العلم؛ انجام: پایان طبیعی (برگ 80): هذا آخر ما سمح به الخاطر من شرح العلم الطبيعي من كتاب التلويحات ... انه ولي الخيرات و منتهى الرغبات پایان: (برگ 227 ب): و اتصلوا بمحل السعادة القصوى برحمتك، يا اكرم الأكرمين وقع الفراغ من تصنيفه في اوائل سه سبع و ستین و ستمأة ... و فرغ كاتبه من نقله في اول يوم من المحرم سه اثنی و سبعمئة و من الله التوفيق
این نسخه طبیعی و الهی تنقیحات است و منطق را ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 702 ق؛ یادداشت زیر به عربی از محمد حسین بن على نقی بن محمدرضا همدانی به تاریخ 1211 دیده می شود: «چون کاتب در پای اوراق را ده نگذارده بود من آن را شماره گذاری کردم»؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 45 ص، 27 سطر، اندازه: 16/5×24/5 سم [ف: 5 - 314]
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 10 ربیع الاول 704 ق، جا: بغداد مدرسه نظامیه؛ تملک: فضل الله بن محمد اسمعيل حسینی افطسي خورزنی تفرشی در 1068، ابوالبقاء بن محمد اسماعیل تفرشی در 1133؛ مهر: عادل شاه؛ کاغذ: کاغذ دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 283 گ، 35 سطر، اندازه: 22/2×12 سم [ف: 1 - 284]
آغاز: برابر؛ انجام: فارتفعوا عن حضيص النقاوة و البلوي فاتصوا بمحل السعادة القصوى برحمتك يا ارحم الراحمين و یا اکرم الاکرمین و صلواته على نبي الرحمة سيدنا محمد و آله اجمعين
حاوی بخش های منطق و طبیعیات و الهیات است؛ خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن محمود القرمی، تا: 705 ق؛ مصحح؛ واقف: فهرستی؛ 336 گ، 25 سطر، اندازه: 19×26 سم [ف: 4 - 170]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1522 - ف و 2909 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 341]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 663
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 289]
آغاز: ... ليكون موجودة في الأعيان؛ انجام: فيكون دورة محا بل مثل هذا الدور ... التلويحات ... و عترته الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: قبل از جمادی الثانی 735 ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 50 گ، 27 سطر، اندازه: 15/3×22/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 263]
آغاز: برابر؛ انجام: منطق: فارتفعوا عن حضيص النقاوة و البلوي فاتصوا بمحل السعادة القصوى برحمتك يا ارحم الراحمين و یا اكرم الأكرمين و صلواته على نبي الرحمة سيدنا محمد و آله اجمعین؛ طبیعی: و هذا ما آخر سمح به الخاطر من شرح العلم الطبيعي من كتاب التلويحات ... تم الجزء الثانی و لواهب العقل الحمد و المنة؛ الهی: و هذا آخر شرح التلويحات ... وقع الفراغ ... في اوائل سبع و ستین و ستمائه هجرية.
دارای بخش منطق و طبیعی شرح ابن کمونه است و یک صفحه از الهى آن را هم دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ تملك: ... محمد بن محمد بن بركات در 961؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج زرد، 214 گ، 23سطر (12/5×20/5)، اندازه: 16×24/5 سم [ف: 3 - 211]
منطق را ندارد و تنها طبیعی و الهی است؛ کا: مظفر حسین کاشانی، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 581 ص، 24 سطر، اندازه: 26/5×13/5 سم [ف: 5 - 317]
قسمت منطق را ندارد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد شهیر به مؤمن کاشانی بن جلال الدین محمد، تا: 1030 ق؛ افتادگی: انجام؛ 285 گ، 27 سطر، اندازه: 26×13 سم [ف: 1 - 52]
آغاز: قال المصنف رحمه نستعين بالله واهب العقل عز سلطانه في تحرير الفن الثانی؛ انجام: بمحل السعادة القصوى برحمتک یا ارحم الراحمین و صلی الله على سيدنا محمد و آله اجمعين منطق را ندارد؛ خط: نسخ، كا: وجيه الدين بن اسمعیل بن عباس معلم مکی، تا: چهارشنبه 8 ذیقعده 1031 ق؛ واقف: نائینی؛ 324 گ، 21 سطر، اندازه: 30×20 سم [ف: 4 - 171]
آغاز: قال المصنف رحمه الله نستعين بالله واهب العقل عز سلطانه؛ انجام: و منتهى الرغبات و الله المعين و هو نعم المولی و نعم النصير
تنها بخش طبیعیات را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1297 ق؛ پس ازین در 4 صفحه عبارتی است در تعریف کلی که کاتب آن را از افادات میرزا ابوالحسن ضبط کرده. شاید همان میرزا ابوالحسن جلوه باشد، سپس ضمن 27 صفحه بخشی از حاشیه حاج ملا هادی سبزواری است بر شواهد الربوبيه؛ واقف: قائم مقام؛ 208 گ، 12 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 4 - 171]
آغاز: برابر؛ انجام: ليس لهما جعلان في الخارج و المعاد.
شامل بخش منطق و طبیعیات؛ خط: نسخ، كا: محمود حسینی، تا: غره محرم 1298 ق؛ افتادگی: انجام؛ واقف: حسن فريد محسنی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن خرمایی، 287 گ، 22 سطر، اندازه: 16×23/5 سم [ف: 11 - 186]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد کاظم، تا: 15 محرم 1349 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 103 گ (3 پ - 105 پ)، اندازه: 34×21/5 سم [ف: - 142]
آغاز: عليها لكان يرتفع القمقم بارتفاع تلك الاجراء؛ انجام: و ربما يفلح في الحال يهلك الطعام و قدره الشاول «كذا»
حاوی طبیعیات و الهیات است. موجودی از طبیعیات از اواخر مرصد دوم (در بسایط اجسام) تا اواخر الهیات است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: نائینی؛ 144 گ، 25 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 4 - 172]
آغاز: اقول هذا اصطلاح ثان في الموجهات ... قال و الامكان العام اعم من جميع الجهات و من المطلقه العامه ... اقول قوله فان الممكنة يدخل فيها اشياء لا تقع ابدا هو مثل قولنا زيد بالامكان کاتب؛ انجام: قال فصل اما و العاديات لفرط شوق دارت على ارجاء الكون .. اقول العاديات التي اقسم بها هي الافلاک اذهی التي يتحرک.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: وزیری [رشت و همدان: ف: - 1333]
شرح تنویر الابصار - منح الغفار في شرح تنویر الابصار
شرح توحيد الصدوق - شرح التوحيد للصدوق
شرح التنوير على سقط الزند - التنوير على سقط الزند
شرح توحید مفضل - گوهر یکدانه
S.-ut tawhid
قمی، امید محمد علی، ق 11 قمری
qomī, omīd mohammad ‘alī (- 17c)
وابسته به: التوحيد - توحید صدوق - التوحيد و نفي التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
تاريخ تأليف: 4 جمادی الثانی 1083 ق
شرحی است کلامی و فلسفی نسبتا مبسوط با عناوین «متن، ش» یا «م ش» بر توحید شیخ صدوق که آن را به درخواست گروهی از مؤمنین از جمله حفيدش جمال الدین محمد نگاشته است. وی به تصريح خود جهت اختصار اکثر اسناد را حذف و از قواعد ادبی
و نکات بدیعی جز موارد ضرور صرف نظر نموده و در عین حال غوامض و مشکلات الفاظ و معانی را مفصل بسمله، الحمدلله و مشروح بیان کرده است. (براتعلی غلامی مقدم)
آغاز: المتفرد بالازلية و القدم و المتوحد بامتناع الزوال و العدم ...
انجام: و قلوبهم المنتكسه العادله عن السداد بالأمراض القلبية التي الادواء لها.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد علی بن عبدالهادی رضوی، تا: 1083 ق؛ در پایان نسخه و در متن، نام مؤلف محمد ... بن سلمان و زوائی تحریر شده اما دور آن را خط کشیده و در حاشیه محمد علی بن عبدالهادی رضوی را ثبت و صحیح دانسته شده، از ص 431-433 فهرست ابواب کتاب توحید شیخ صدوق و ص 433-435 نامه امام حسن عسکری (علیه السلام) به علی بن حسین بابویه درج شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 431 ص (1-431)، اندازه: 21×14 سم [ف: 24/3 - 33]
آغاز: على نيف و ستین بابا و جعل الباب الأول في ثواب الموحدین و العارفین ترویحا لمقاصد هذا الكتاب؛ انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ، كا: خليل بن ركن الدين مسعود بن محمد تقی حسینی (شاید مؤلف كتاب باشد)، تا: سه شنبه 24 ذیقعده 1083 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، مصحح، پشت برگ آخر زین الدین جعفر زاهدی نوشته که خواندن کتاب را بتاریخ پنج شنبه اول ذیحجه 1374 به پایان برده؛ حضرت آية الله مرعشی احتمال داده اند که این شرح تألیف سید محمد خليل ابن رکن الدین مسعود بن سید محمد تقی حسینی کاشانی (کاتب نسخه) باشد که از شاگردان ملا محسن فیض کاشانی و پسرش علم الهدی بوده؛ جلد: تیماج مشکی، 149 گ، 24 سطر، اندازه: 21×25 سم [ف: 4 - 13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حکیم بن محمد معصوم رضوی، تا: جمعه 27 رجب 1083 ق؛ مصحح؛ تملك: عبدالعظیم حسینی؛ واقف: عباسعلی واعظ چرندابی، اسفند 1346؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 220 گ، 21-23 سطر، اندازه: 25×15/5 سم [ف: 281 - 14]
š.-ot tawhīd
استر آبادی، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198 - 1263 قمری
estarābādī, mohammad ja'far ebn-e sayf-od-dīn (1784 - 1847)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 118/5
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 5 ص (90-94)، 17 سطر (14×7)، اندازه: 21×13 سم [سنا: ف: 1 - 61]
Š.-ut tawḥīd
وابسته به: التوحيد - توحید صدوق - التوحيد و نفى التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن على (311-381)
نامعلوم:
بی کا، بی تا؛ اندازه: 29/1×18/8 سم [رایانه]
بی کا، بی تاب خریداری از سید مرتضی علی حسینی [رایانه]
š.-ot-tavhīd
قم؛ زنجانی (آية الله)؛ شماره نسخه: 96
آغاز: حدیث دوم - خطبه حضرت رضا است و چون این خطبه شریفه در فصاحت می رسد به میانه شرح باب دوم کتاب توحيد. از یکی از دانشمندان خوانسار (یادداشت مرحوم آیت الله زنجانی بر برگ آغاز)؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: آغاز؛ تملک: آقا سید مصطفی صفایی خوانساری؛ 196 گ، 17 سطر، قطع: بياض رقعی [چند نسخه ف: - 232]
Š.-ut tawḥīd li-ş Şadūq = š.-u tawḥīd-iş Şadūq = š.-u k. it tawḥīd
قاضی سعید قمی، محمد سعيد بن محمد مفید، 1049 - 1103؟ قمری
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofid (1640 - 1692)
وابسته به: التوحيد - توحید صدوق - التوحيد و نفى التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن على (311-381)
تاریخ تأليف: چهارشنبه 5 محرم 1099 ق
شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ
صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل می باشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهي عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «في معنى الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی کریمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفي المكان و الزمان و السكون» تا باب «في أنه عزوجل لا يعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء 4. از وضع آن بی خبریم. نویسنده می گوید کتاب توحید شیخ صدوق ابو جعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق می پردازم. مؤلف در این شرح بحث های رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز: جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عباد الله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفيد المدعو بسعيد الشريف القمی اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق.
جلد 2: الحمد لله على عباده الذين اصطفی خصوصا محمد المصطفی و آله الاصفياء ...
چاپ: تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415-1419 ق، 877+919+711 ص، به ضمیمه تعليقات ملا علی نوری بر این شرح
[الذريعة 153/13 و 479/4 و 482]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: المعرفة الى حقایق الاشياء جعلنا الله من اهل الاصطفاء و في حزب الاولياء فلله الحمد على مارقنا مرقي لا يرقى اليه ... و نرجو ... للصعود الى ثالث الأسفار من شرح هذه الأسرار ... مصليا مستغفرا و الحمدلله ... و كان الافتتاح و الاختتام في دارالسلطنة باصفهان.
جلد دوم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف مؤلف (شاید)، تا: چهارشنبه 5 محرم 1099 ق، جا: اصفهان؛ با خط خوردگی های بسیار، قرینه ها نشان می دهد نسخه اصل است؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 176 گ، 31 سطر (10/5×16/5)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 12 - 297]
آغاز: بسمله، الحمد لله الولي الحمد و الصلوة على محمد صاحب لواء الحمد؛ انجام: قد اتفق الفراغ بعون الله و توفيقه من هذا المجلد الثالث ... منة سبع و مائه من الالف من الهجره حامدا مصليا مستغفرا.
جلد سوم کتاب توحید شیخ صدوق قمی را شرح شده است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف (محتملا)، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج مشکی، 188 گ، 19 سطر (11×17/5)، اندازه: 25×18 سم [ف: 10 - 604]
آغاز: برابر جلد 1
نسخه از: الباب الأول، في ثواب الموحدين، الباب الثاني: في التوحيد و نفى التشبيه تا کتاب اسرار الأمر بالمعروف ... قصیده میر فندرسکی: زیر چرخ این اختران نغز و خوش و زیباستی ...؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی؛ مهر: نصرالله تقوی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج تریاکی، 160 گ، 25 سطر (7×18/5)، اندازه: 24×12 سم [ف: 14 - 1]
جلد 3؛ خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 1 ربیع الاول 1028 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سرخ، 346 گ، 19 سطر، اندازه: 21/6×13/4 سم [ف: 1 - 285]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: ذالک فضل الله يؤتيه من يشاء ...
جلد 2؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن مظفر حسین، تا: چهارشنبه 5 محرم 1099 ق؛ واقف:سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، 244 گ، 22 سطر، اندازه: 21/2×14/8 سم [ف: 14 - 283]
آغاز: بسمله. الحمد لله ولى الحمد و الصلاة على محمد صاحب لواء الحمد ... اما بعد فهذا بعون الله هو المجلد الثالث من شرح كتاب التوحید ... تصنيف ... محمد المدعو بسعيد؛ انجام: ان لی صانعة و هو الله رب العالمين فقام و ما اجاد جوابا الشرح ابطل عليه السلام بذالک جلد 3؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 283 گ، 18 سطر (14/5×8)، اندازه: 20/5×13 سم [ف: 13 - 20]
جلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی زرد، جلد: تیماج سرخ، 267 گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 23×15 سم [ف: 8 - 256]
آغاز: ایس بالعله و لاريب أن السائل ذکر الواحد من غير تغییر و توصیف؛ انجام: بنا عرف الله و بنا عبدالله نحن الادلاء على الله لولانا ما عبدالله تصدير الخبر بالوحدانيه.
جلد 2؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز (یک ورق) و انجام (از اواخر باب 12 ناتمام گذارده)؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 125 گ، 23 سطر، اندازه: 13/8×23/5 سم [ف: 14 - 283]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: و اما أن يكون لأحد الطرفين أو لكهما و هذا الثاني أما أن يتساوى الداعيان أو يكون أحدهما أقوى فهذه أربعة أقسام ...
جزء دوم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 40 گ (1 پ - 40 پ)، 19 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 878]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و رزقنا و ایاکم محامدها دون نقص هذا آخر ما اردنا ایراده في المجلد الأول
ج 1؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن دار چینی، 134 گ، 27 سطر، اندازه: 19×29 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 368]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: على يد مصنفه الخاطى الجاني المدعو سعيد الشريف في العام الثاني من تقلد شیخ الاسلاميه بدار المومنین قم المحروسه ثانی عشر شهر رمضان المبارک لسنه سبع و مائه من الألف الثاني من الهجره حامد مصلية مستغفراً.
تا مجلد ثالث از كتاب شرح توحید را حاوی است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد مدعو بسعيد، تا: 1107 ق، جا: قم؛ کاغذ: رنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 309 گ، 38 سطر (23×12)، اندازه: 31×20 سم [ف: 9 - 197]
جزء 3؛ كا: زین العابدین بن محمد حسین، تا: 1131 ق؛ از روی نسخه مؤلف، در صفحه آخر بلاغی به خط صدرالدین محمد شریف رضوى (ابن الولف) به تاریخ روز مبعث 1132 [دليل المخطوطات: 1 - 237]
جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول، مصحح، با نشانی بلاغ به تاریخ 12 رمضان 1131 در مسجد مزرعه کمیدان؛ واقف: میرزا ابوطالب الحسینی، 12 رمضان 1131؛ جلد: تیماج قرمز، 226 گ، 23 سطر، اندازه: 15/5×24/5 سم [ف: 10 - 206]
جزء اول؛ خط: نسخ، كا: محمد حسن اردهی، تا: اواخر شعبان 1143 ق؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ تملك: عبدالعلی متخلص به عبدی نعمت اللهی به تاریخ رجب 1304؛ مهر: «احتشام الملك» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 211 گ، 20 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 2 - 73]
جلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 17 شعبان 1196 ق؛ جلد: تیماج قرمز، 142 گ، 24 سطر، اندازه: 20×14 سم [ف: 6 - 262]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: الذي بطن من خفيات الأمور و ظهر في العقول بما يرى في خلقه.
ج 1؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام (موجودی تنها 8 ورق است)؛ واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشگی، 8 گ، 24-26 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 14 - 284]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: مستشهد بحدوث الاشياء على ازلیته و بما و سمها به من العجز على قدرته و بما اضطرها اليه من الفناء على دوامة هذه الفقرات الثلث مبنية على قاعدة شريفة مقتبسة من انوارهم
جلد اول؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 102 گ، 18 سطر، اندازه: 20×16 سم [ف مخ - 3 - 1174]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: كانت أو غيرها بوجه يعرفه الإقلون اذا عرفت هذا فاعلم
از اول جلد دوم تا الباب السادس في انه عزوجل ليس بجسم ولا صورة است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ تملك: احمد بن زین الدین احسایی در 1215؛ مهر: «احمد زین الدين» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 61 گ (1-61)، 22 سطر، اندازه: 14×20 سم [اوراق عتیق: 1 - 86]
جلد یکم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: فاضل تونی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 232 گ، 19 سطر (16×9/5)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: - 587]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: فتنور باطن العبد بحكم و اشرقت الأرض بنور ربها ...
جلد دوم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 48 گ (86-133)، 20 سطر (13/5×8)، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 10 - 544]
جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 190 گ، 27 سطر، اندازه: 30/5×19 سم [ف: 14 - 65]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و ظنی آن لما المجروره ينبغي أن يكون نسخة جمع مع لا فتدبر. انجام: بعيدا و خسروا خسرانا مبینا و صلی الله على محمد النبی و اله الطاهرین.
بخشی از آغاز جلد اول؛ بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور، 131 ص (101-231)، 14 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 959 - 10]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: میرزا طاهر تنکابنی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، 443 ص، 20 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف: 10 - 1911]
جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 296 گ، 19 سطر، اندازه: 26/5×16 سم [ف: 1 - 27]
جلد دوم؛ خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 141 گ، 20 سطر، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 2 - 365]
آغاز: الحمدلله الولى الحمد و الصلاة على محمد صاحب لواء الحمد؛ انجام: اضيف إلى الصدق مثل مبوء صدق و دار صدق و مقعد ثم ان ترک حی علی خیر العمل لمكان التقية لم يذكره ...
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 68 گ، 17 سطر، اندازه: 18×22/5 سم [ف: - 21]
بی کا، تا: قرن 13 [اندیشه حوزه: س 2، ش 7 - 215]
جلد اول؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: محمد ابراهیم بن مرحوم فتح الله خویی، تا: ربيع الأول 1202 ق، جا: قمشه؛ محشی از فتح الله بن ابراهیم خویی بن کاتب متن و محمدرضا بن فتح الله بن ابراهیم خویی و فتح الله محمدرضا خویی؛ از موقوفات رمضانيه 1230 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 24 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: - 151]
آغاز: الحمدلله ولى الحمد و الصلوة على محمد صاحب لواء الحمد
جزء سوم؛ خط: نسخ خفی، کا: حسین زنوزی، تا: 1204 ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، مقابله شده، با علامت بلاغ؛ تملک: سید محمد حسن حسینی زنوزی خویی صاحب ریاض الجنة با مهر «عبده حسن الحسینی 1185» (بیضی) و «الواثق بالله العلي عبده حسن حسینی» (مربع)، حاج شیخ علی؛ مهر: «عبده الراجی ابراهیم 1247» (بیضی)؛ واقف: شهید، جلد: تیماج مشکی، 24 سطر، اندازه: 30×17 سم [ف: - 53]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: هذا آخر ما ادرنا ایراده في المجلد الأول من شرح توحيد شيخنا الفقيه القمي ... و يتلوه ... في المجلد الثاني باب تفسير سورة التوحيد و الحمدلله وحده و الصلوة على محمد و آله.
جلد یکم؛ خط: تعليق، كا: محمد حسین بن علیشاه زنوزی تبریزی، تا: دوشنبه 10 ذیحجه 1204 ق، جا: توس؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 192 گ، 24 سطر (10×19/5)، اندازه: 29×18 سم [ف: 3 - 588]
جلد اول، خط: نستعلیق، كا: محمد بن احمد، تا: یک شنبه 3 ذیقعده 1206 ق؛ 120 گ، 24 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 29]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و اعاذنا و ایاکم من ذمایم النفس و رزقنا و ایاکم محامدها منه دون نقص هذا آخر ما أوردناه ایراده.
جلد 1؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالکریم بن حسین خان نوری، تا: یکشنبه 17 رجب 1222 ق؛ واقف: مكتبة امير المؤمنین (علیه السلام)، اردیبهشت 1365؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 164 گ، 20 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 14 - 282]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و اعاذنا و ایاکم من ذمايم النفس و رزقنا و ایاکم محامدها من دون نقص هذا آخر ما اردنا ایراده
جلد 1؛ خط: نستعلیق تحریری، كا: شيخ يوسف بن شیخ احمد اشرفی، تا: 23 صفر 1223 ق؛ واقف: جعفر زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 174 گ، 22 سطر، اندازه: 20×12 سم [ف: 26 - 303]
ج 1؛ خط: نسخ، كا: حاج بابای سمنانی، تا: سه شنبه محرم 1225 ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن آلبالویی، 198 گ، 22 سطر، اندازه: 21/3×14/4 سم [ف: 1 - 284]
آغاز: بسمله، الحمدلله ولي الحمد و الصلوة على محمد صاحب لواء الحمد؛ انجام: فهذا برهان شریف و طريق لطيف لاثبات الصانع تعالي و الحمدلله ولی الهدایه ...
جلد 3؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1227 ق؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 180 گ، 22 سطر، اندازه: 21×14/8 سم [ف: 14 - 284]
آغاز: الحمدلله ... و بعد هذا بعون الله و توفيقه هو المجلد الثالث من شرح كتاب التوحيد لشيخنا الصدوق رضي الله عنه؛ انجام: الاثبات الصانع تعالی و الحمدلله ولى الهداية و الصلوة على شارع الطريقة المستقيمة و على اهل بيت الحكمة و الولاية.
جلد سوم کتاب و از «باب نفي المكان و الزمان و ... عن الله عزوجل» تا آخر «فصل و اما الهواء و الكرسي و العرش»؛ خط: نسخ، كا: هادی بن محمد تقی، تا: 25 رمضان 1230 ق، جا: قمشه اصفهان؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 184 گ، 19 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 25 - 165]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: محامدها من دون نقص هذا آخر ما اردنا ایراده في المجلد الأول من شرح توحيد شيخنا الفقيه القمی رضوان الله عليه و بتمامه تم الباب الثالث حامداً مصلياً كثيراً.
جلد اول و تا آخر باب سوم آن؛ خط: نسخ، كا: صالح ارداق دشتی، تا: 1231 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 221 گ، 25 سطر (15×9)، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 9 - 369]
ج 2؛ خط: نسخ، كا: تقی بن محمد علی حسینی، تا پایان رجب
1240 ق؛ تملك: محمد جواد بن جلال الدین در 1235،؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 211 گ، 23 سطر، اندازه: 14/4×21/5 سم [ف: 1 - 284]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و اعاذنا و ایاکم من ذمائم النفس و رزقنا و ایاکم محامدها من دون نقص هذا آخر ما اردنا ایراده
ج 1؛ خط: نسخ، كا: محمد علی نقی حسینی، تا: پنج شنبه 11 ربیع الثانی 1240 ق؛ مهر: محمد باقر بن محمد تقی اصفهانی؛ اهدایی:رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهبی ساخت محمد علی، 156 گ، 23 سطر، اندازه: 21×14 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 369]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1110
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 148]
سه جلد کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 15 رمضان 1240 ق، جا: مراغه؛ مصحح، با امضای بلاغ، محشى؛ تملک: حسنعلی ایروانی مشهور به واعظ در سال 1270؛ جلد: تیماج مشکی، 280 گ، 30 سطر، اندازه: 31×20/5 سم [ف: 1 - 176]
آغاز: ج 3: الحمدلله ولی احمد و الصلاة على محمد صاحب لواء الحمد ... و بعد، فهذا بعون الله و توفيقه هو المجلد الثالث من شرح کتاب التوحيد لشيخنا ... تصنيف ... محمد المدعو بسعيد الشريف القمی؛ انجام: و طريق لطيف لاثبات الصانع تعالی. و الحمدلله ولی الهداية و الصلاة على شارع الطريقة المستقيمة و على اهل بیت الحكمه و الولاية. قد اتفق الفراغ ... قريب مجيب
مجلد سوم با «باب الاول، نفى المكان و الزمان و السكون و الحركة و النزول و الصعود» آغاز می شود، در چند «تمهيد»: التمهيد الأول. اعلم أن المكان و لازمان من اعظم الظروف؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: سه شنبه 11 صفر 1240 ق؛ 339 ص، 23 سطر (11/5×22)، اندازه: 21×30 سم [عکسی ف: 1 - 224]
خط نسخ، بی کا، تا:شعبان 1241 ق؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 903]
آغاز: برابر جلد 1، انجام: و طريق لطيف لا ثبات الصانع تعالی و الحمدلله ولى الهداية و الصلوة على شارع طريق المستقيمة و على اهل بيت الحكمة و الولاية قد اتفق الفراغ ... تم
جلد اول و دوم؛ خط: نسخ جلی خوش، كا: محمد جعفر بن کربلایی، تا: چهارشنبه 15 محرم 1241 ق، جا: مراغه؛ محشی در توضیح یا رد و ایراد نظرات مؤلف به خط محشی توسط حاج سید هداية الله مجتهد مراغی معروف به مجتهد آقا نگاشته شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 361 گ، 26 سطر، اندازه: 28×17 سم [ف: 78]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: تلك الاخبار انه الرئوف البار و العزیز الغفار و ملهم الأسرار.
جلد دوم؛ خط: نسخ خفی، بی کا، بی تا؛ با علامت «بلغ قبا» در آخر کتاب؛ تملك: حاج شیخ علی؛ مهر: «عبده الراجی ابراهیم 1247» (بیضی)؛ واقف: شهید؛ 31 سطر، اندازه: 18/5×28/5 سم [ف: - 54]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد کاظم موسوی، تا: 1249 ق [ف: 5 - 269]
كا: محمد کاظم موسوی، تا: 1249 ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن تریاکی، 23 سطر [ف: 5 - 269]
جزء 3؛ كا: فتح علی بن ملک محمد، تا: 2 رجب 1254 ق [دليل المخطوطات: 1 - 139]
آغاز: الحمدلله و سلام على عباده ... الباب الثالث في معنى الواحد و التوحيد و الموحد أقول ذكرره في هذا الباب؛ انجام: و اولاده الذين هم انوار الحجب العليا و ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء فقد ساعدنا التوفيق باتمام ...
جزء دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1258 ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 268 گ، 22 سطر، اندازه: 26×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 877]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1265 ق؛ امانت شیخ رضای تبریزی نزد يوسف ایروانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 174 گ، 25 سطر (15×8/5)، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: - 587]
جلد 3، خط: نسخ، كا: عبدالمطلب شیرازی، تا: 1270 ق، برای ناصرالدین شاه؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: ساغری سیاه، 152 گ، 25 سطر، اندازه: 29/8×18/2 سم [ف: 1 - 285]
جلد دوم؛ خط: نسخ زیبا، كا: محمود قمری، تا: 1270 ق، به امر مؤتمن السلطان مملکت خراسان سام خان؛ مجدول، محشی به نقل از مؤلف؛ مهر: «والده شجاع الدوله» (بیضی)، «امیر حسن 1231» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 255 گ، 21 سطر، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 28 - 86]
انجام: محامدها من دون نقص هذا آخرما اردنا ایراد في المجلد الأول من شرح توحید سجيا ... و هنا تم الباب الثالث .. و يتلوه في المجلد الثاني باب تفسير سورة التوحيد و الحمدلله.
جلد 1؛ خط: نستعلیق، کا: محمد عبدالصمد نجومی، تا: 1280 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 251 ص (297-547)، 28 سطر، اندازه: 17×26/5 سم [ف: 17 - 336]
جزء اول؛ خط: نستعلیق، کا: حسين ابن محمد تقی طسوجی، تا: یک شنبه 20 رمضان 1280 ق؛ جلد: تیماج قرمز، 125 گ (19 پ - 143 پ)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 15 - 121]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: هذا آخر ما اردنا ایراده في المجلد الأول من شرح توحيد شيخنا الفقيه ... باب تفسير سورة التوحيد ... و الصلوة على محمد و آله.
ج 1؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، گویا به جهت میرزا محمد طاهر نگارش یافته؛ مصحح؛ تملک: عبدالله ... طبری مورخ ذیحجه 1281 ق و مهر «یا اباعبدالله» ؛ جلد: تیماج سرخ، 527 ص، 21 سطر، اندازه: 14×26/5 سم [ف: 24/3 - 125]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و الحمدلله ولی الهداية و الصلاة على شارع المستقيمة و على اهل بيت الحكمة و الولاية. قد اتفق الفراغ بعون الله و توفيقه من هذا المجلد الثالث من كتاب شرح التوحيد بتاريخ يوم سه شنبه 11 شهر صفر المظفر سنة ... قلمی گردید انه قريب مجيب.
خط: نسخ، كا: سید کاظم طباطبائی، تا: 16 شوال 1283 ق، و دوشنبه 2 ذیحجه 1273؛ تملك: حاج ملا باقر به تاریخ ربیع الاول 1289؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی قهوه ای، 434 گ، 29 سطر (12×23/5)، اندازه: 22×35 سم [ف: 12 - 172]
انجام: هذا آخر ما اردنا ایراده في المجلد الأول من شرح توحید ... في اتمامه فتم في غفرك
جلد یکم؛ خط: نسخ پخته، كا: زین العابدین بن محمد جعفر، تا: هفتم دهه سوم شعبان 1291 ق؛ مهر: شیخ فضل الله نوری (چهار گوش)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 168 گ، 24 سطر (16×8/5)، اندازه: 16/5×20/5 سم [ف: 3 - 202]
آغاز: الصلاة و هي لغة الرحمة و الدعاء فيضاف الى الله بمعنی الرحمة والى الملائكة بمعنى الاستغفار للمؤمنين
نسخه اصل: کتابخانه مدرسه بروجردی کرمانشاه 119. از آغاز اسرار الصلاة تا پایان اسرار امر به معروف و باب سوم و جزء اول کتاب؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد حسن بروجنی، تا: با تاریخ 1295 ق؛ 82 ص (124-205) [عکسی ف: 5 - 239]
آغاز: بسمله الحمدلله ولي الحمد و الصلوة على محمد صاحب لواء الحمد و وصيه ... اما بعد فهذا بعون الله و توفيقه هو المجلد الثالث من شرح كتاب التوحيد؛ انجام: و هو الذي كان ازلاً و ابدأ فهذا برهان شريف و طريق لطيف لاثبات الصانع و الحمدلله ولی الهداية و الصلوة على شارع المستقیمه و على اهل بيت الحكمة و الولاية.
خط: نسخ، كا: محمود بن موسی موسوی، تا: 24 رجب 1299 ق، به جهت سید طباطبایی سنگلجی؛ لازم به ذکر است که کاتب از معظم له با عنوان خاله زاده و با لقب قطب السالكين و زین العارفین یاد می کند؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عسلی، 308 گ، 22 سطر، اندازه: 28×14 سم [ف: 24/2 - 137]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: و هذا آخر ما اردنا ایراده في تلك على سبيل العجاله و الحمد لله في الاولى و الآخرة.
جلد 2؛ خط: نسخ، كا: حاج ابوالقاسم کاشانی، تا: 14 رجب 1299 ق؛ جلد: تیماج عنابی، 756 ص، 22 سطر، اندازه: 14×27/5 سم [ف: 24/3 - 126]
جلد اول؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: مهدی بن علی نقی تبریزی، تا: اوایل قرن 14؛ 195 گ، 20 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 1 - 56]
آغاز: بسمله، الحمدلله ولي الحمد و الصلاة على محمد صاحب لواء الحمد و وصية الذي بيده لواء الحمد و آلهما الذين بتحمید هم الله الملائكة و الثقلان طريق الحمد؛ انجام: فهذا برهان شریف و طريق لطيف لاثبات الصانع تعالى و الحمدلله ولى الهداية و الصلاة على شارع الطريقة المستقيمة و على اهل بيت الحكمة و الولاية
خط: نستعلیق، کا: محمود بن عبدالعظيم موسوی خوانساری، تا: پنج شنبه 28 شعبان 1300 ق؛ واقف: سید مصطفی صفائی خوانساری، تیر 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 140 گ، 20 سطر، اندازه: 21/2×16/5 سم [ف: 26 - 304]
ج 2؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 138 گ، 26 سطر، اندازه: 21/7×33/6 سم [ف: 1 - 285]
جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 190 گ، 19 و 20 سطر (10 - 10/5×16/5 - 17)، اندازه: 17×21/5 سم [ف: - 587]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: (ج 2): الحديث السادس، باستثناء عبدالکریم بن عمرو ... و يوفقنا للصعود الى «ثالث الاسفار» من شرح هذه الاسرار، ثم يساعدنا على الوصول الى اقصی مطالع تلک الأخبار، أنه رؤف البار و العزيز الغفار ...
جلد دوم و در باب 24 پایان می یابد؛ خط: نسخ پخته، كا: زین العابدين بن محمد جعفر بروجردی، تا: 1306 ق؛ تملک: شیخ فضل الله نوری؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 274 گ، 24 سطر (16×8)، اندازه: 22×15سم [ف: 3 - 202]
جلد 1 و 3؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسین، تا: 1312 ق؛ کاغذ:
فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 268 گ (49 پ - 316) [ف: 10 - 1582]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: محامدها من دون نقص. هذا آخر ما اردنا ایراده في المجلد الأول من شرح توحيد شيخنا الفقيه القمي (رض) و بتمامه تم الباب الثالث حامداً مصلياً، مستغفراً. و يتلوه انشاء الله في المجلد الثاني في باب تفسير سورة التوحيد. الحمدلله وحده ...
مجلد يكم،؛ خط: نسخ خوش، كا: محمود اصفهانی بن غلام علی، تا: سه شنبه 25 جمادی الثانی 1314 ق؛ 422 ص، 20 سطر (19×12)، اندازه: 21×30 سم [عکسی ف: 1 - 224]
جزء 1؛ كا: احمد بن محمدرضا حسینی، تا: شوال 1314 ق [دليل المخطوطات: 1 - 113]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: فهذا برهان شريف و طريق لطيف ... و على اهل بيت الحكمة و الولاية
جلد 2 و 3؛ خط: نسخ، كا: سید احمد بن محمدرضا حسینی خوانساری، تا: 1 ربيع الثانی 1320 ق؛ از نسخه مکتوب در چهارشنبه پنجم مرداد 1099 استنساخ شده؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن مشکی مذهب، 361 گ، 21 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 369]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1096
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 148]
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: لطف الله بن عبدالله بن زین العابدین، تا: جمعه 10 شعبان 1343 ق، به دستور آية الله بروجردی؛ 25 گ، 17 سطر، اندازه: 20×16 سم [ف: 1 - 220]
جلد سوم؛ خط: نسخ، كا: احمد بن علی اکبر بروجردی (حاج احمد خادمی)، تا: سه شنبه 21 شعبان 1343 ق، به دستور آية الله بروجردی؛ 230 گ، 17 سطر، اندازه: 20/5×16 سم [ف: 1 - 196]
بخش اسرار عبادات؛ خط: نسخ، كا: احمد بن علی اکبر بروجردی (حاج احمد خادمی)، تا: 1344 ق، به دستور آية الله بروجردی؛ جلد: تیماج مشکی، 64 گ (128 ر - 191 پ)، 17 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 1 - 181]
جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: على بن احمد خوانساری بروجردی، تا: یک شنبه 19 جمادی الاول 1344 ق؛ 263 گ، 17 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 2 - 363]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: على الممسوس في ذات الله تعالی و اولاده الذين هم انوار الحجب العليا و ذلک فضل الله يؤتيه من يشاء
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه از محرم؛ با نشانی بلاغ، با امضای «بلغ مقابلته و لله الحمد»، محشی؛ مهر: «هو المالک بالاستحقاق من عواری الزمان لدى الأحقر الجاني عبده الحسين بن عبدالله الطهرانی» (هشت گوش)؛ جلد: تیماج مشکی، 145 گ، 23 سطر، اندازه: 31×21/3 سم [ف: 41 - 41]
خط: نسخ، كا: ابوطالب بن محمد رضی، بی تا، در پایان ختامه یا تقریط میرزا محمد طاهر وحید قزوینی است؛ تملك: احمد بن محمد ابراهیم اردکانی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 209 گ، 20 سطر (16×8)، اندازه: 20×13 سم [ف: 17 - 261]
انجام: صادف الفراغ (تا آن جا که می گوید: عصيرة نهار الثلثاء العاشر من شهر الصيام ببنان عبيدة البائس المستهام لقيب خامس الأئمة الطاهرین و عقيب سابعهم بسبعة و عشرین و تاریخی که گذاشته است 1249).
جلد اول؛ خط: نسخ خوب، بی کا، بی تا؛ اهدایی: حاج آقا اكبر امامی؛ 257 گ، 20 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: - 27]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: يساعدنا على الوصول الى اقصی مبالغ تلك الاخبار انه الرؤف البار ... و ملهم الاسرار و اتفق الفراغ في عصر يوم الأربعاء الخمس مضين من محرم الحرام مبتدأ الف و تسع و تسعين .... و الحمدلله و اتفق الفراغ من الانتساخ عصر الجمعه و هو السبعة و العشرين من شعبان المعظم على يد ابوالقاسم الشريف في دار الخلافة طهران. اللهم اغفر. قد بلغ قباد بنفسی و جهدي ...
جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: ابوالقاسم شریف، تا: شام آدینه 27 شعبان؛ مقابله شده؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 207 گ، 25 سطر (19×10/5)، اندازه: 17×27 سم [ف: 3 - 588]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: هذا آخر ما ادرنا ایراده في المجلد الأول من شرح توحيد شيخنا الفقيه القمي ... و يتلوه ... في المجلد الثاني باب تفسير سورة التوحيد و الحمدلله وحده و الصلوة على محمد و آله.
جلد 1؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 199 گ، 20 سطر (12×7)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 3 - 586]
از باب 3 تا 22؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1333]
جزء 3؛ کا: محمد سعيد بن محمد جعفر طبسی کلیلی، بی تا [دلیل المخطوطات: 1 - 237]
آغاز: برابر 1؛ انجام: ثم الباب و يتلوه انشاء الله تعالى في المجلد الثاني باب تفسير سورة التوحيد و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملك: محمد باقر؛ جلد: چرم سبز، 135 گ، 27 سطر [مؤید: 3 - 646]
جلد دوم و از باب سوم تا پایان باب بیست و پنجم را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 211 گ، 21 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 4 - 310]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و لقد أحسن رحمه الله في هذه الوصية فجزاه الله حسن العاقبة و اعاذنا و ایاکم من ذمائم النفس ...
جلد اول، و متضمن شرح باب اول و دوم است، و در آخر این جزء بحث های بسیار مفصلی است در اسرار عبادات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: در عصر مؤلف؛ مصحح، محشي بعلامت «منه»، با آثار بلاغ، در پایان حدیث سی و سوم از باب دوم اجازه ای است که مؤلف به جهت الأخ الفاضل ؟ به تاریخ 11 رمضان 1096 در اصفهان نوشته، در صفحه آخر نیز اجازه ای است که مؤلف برای همان شخص به تاریخ آخر شوال 1095 نوشته؛ جلد: تیماج مشکی، 160 گ، 23 سطر، اندازه: 28×18/5 سم [ف: 1 - 338]
جلد اول؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ جلد: تیماج قرمز، 137 گ، 27 سطر، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: - 70]
آغاز: باب معنی جنب الله عزوجل ذكر الشيخ ره في هذا الباب حدیثین [...] باسناده عن عبد الرحمن بن كثير عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال ان امیر المؤمنين انا علم الله أنا قلب الله الراعي و لسان الله الناطق؛ انجام: و ليعلم انه قد سبق منا في المجلد الأول لهذا الشرح على مباحث اسرار الصلوة ... و بالجملة جميع الأمور المتعلقة بالولاية العظمى فمن تمسك منها بالسبب الأوفي فطوبی لو ثم طوبی
باب معنی جنب الله تا پایان همین باب؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 25 گ، 21 سطر، اندازه: 22×15 سم [ف: 5 - 2532]
آغاز: کلام المصنف قال محمد بن على مؤلف هذا الكتاب ... أقول يظهر من هذا أنه قد بلغ مبلغ القرار من التوحيد؛ انجام: فان القائل به لا يقول بمطابقة ذلك لتدبير الله و مشيئة الله و أمثال ذلك
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 46 گ (1 پ - 46 پ)، اندازه: 15×11 سم [ف: 1 - 39]
Š.-ot-towhīd le-1 mofazzal
امامی، شریف بن موسی، ق 11 قمری
emāmī, šarīf ebn-e mūsā (- 17c)
وابسته به: التوحيد - توحید مفضل - کتاب الفكر - كنز الحقایق و المعارف؛ مفضل بن عمر (-2)
تاريخ تأليف: 1095 ق
گویا از عبدالصمد شريف بن موسى الرضا امامی؛ شرح با عنوان «بیان» است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3514/11
آغاز: (احسن تقویمک و صورك في اتم صورة ...) بیان و صدقك بالتخفيف اي قال لك صدقا؛ انجام: ثم اعلم ان بعض الفقرات يومي الى تجرد النفس و الله يعلم و حججه صلوات الله عليهم اجمعين هذا آخر ما الزمت على نفسي في بداية الحال کتابته تذكرة للاخ ... مولانا محمد محسنا ... بتاریخ شهر شعبان ... في ... اصفهان في المدرسة الرفيعة السليمانية ... سنة خمس و سبعین بعد الف ... و انا ... ابن موسی رضا عبدالصمد الشريف الامامی 1095.
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ محشي با نشان «محسن عفي عنه»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 50 ص (113-162)، سطور
چلیپایی (12×20)، اندازه: 25×18 سم [ف: 12 - 2525]
š.-ot-tovhīd le-1 mofazzal
حسینی، محمد بن محمد باقر، ق 12 قمری
hoseynī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (- 180)
وابسته به: التوحيد - توحید مفضل - کتاب الفكر - كنز الحقایق و المعارف؛ مفضل بن عمر (-2)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 28 ربیع الثانی 1092 ق
ترجمه و شرح مفصلی است بر توحید مفصل که در آن اشعاری از خود نیز آورده است. مترجم بعد از آوردن پاره ای از ترجمه متن، با عناوین «توضیح، ایضاح» به شرح آن پرداخته است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2875
آغاز: سپاس بی نظیر و قیاس و ستایش بیرون از احاطه فهم و حواس حکیمی را سزد که کالبد فرومایه انسان را که از ازل الإزال در بیابان بی پایان عدم بر خاک مذلت افتاده؛ انجام: و صلی الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين. بحمدالله که از الطاف یزدان ** رسید این نامه نامی بپایان
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات؛ تملک: زین العابدین بن سید محمد حسینی خادم روضه رضویه؛ جلد: تیماج زرشکی، 121 گ، 21 سطر، اندازه: 34×13/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 878]
Š.-ut-tawḥīd-il muffaddal
محصص لاهیجی، محمدسعید بن اسماعیل، ق 13 قمری
mohasses-e lāhījī, mohammad saʻīd ebn-e esmāʻīl ( 19c)
وابسته به: التوحيد - توحید مفضل - کتاب الفكر - كنز الحقایق و المعارف؛ مفضل بن عمر (- قرن 2)
متن پس از عنوان «مصباح» می آید و شرح پس از آن. در پایان پرسشی که درباره حجب از میرزا جعفر بن میرزا احمد نواب کرده اند پاسخ داده شده است.
آغاز: بسمله. حمد له ... اما بعد فان ... بهاء الدين محمد بن محمد سعيد اللاهجی پرجو أن يكون ... من الحزب الذين استيقظوا من رقدة الفضلات؛ انجام: و لعنة الله على اعدائهم اجمعین.
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر، تا: سه شنبه 13 ذیقعده 1295 ق، جا: همدان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 39 گ (2 پ - 40 ر)، 19 سطر (15×8)، اندازه: 22×15 سم [ف: 12 - 2597]
آغاز: بسمله حمد له و صلاة اما بعد فان هذا الفقير إلى الله الوحيد بهاء الدين محمد بن محمد سعيد اللاهیجی پر جو ان يكون ... اقول بوساطة آل الرسول عليهم الصلوة و السلام من الله ... أن السبب في التعويق؛ انجام: و رفع في الخلد اعلامة ففيه الكفاية لأولى الدراية و الحمدلله فعلیک ... و لعنة الله على اعدائهم اجمعین ... بقلم المقصر القاصر محمد الباقر ... حامداً مصلياً مستغفراً.
خط: نستعلیق، كا: ابراهيم بن علی اصغر، تا: شنبه 5 ربیع الثانی 1296 ق؛ 77 گ، 16 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2533]
Š.-ut-tawḥīd li-l mufaddal = $.-u ḥadīt-i mufaddal
بهاری همدانی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1277 - 1333 قمری
bahārī hamadānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja'far (1861 - 1915)
وابسته به: التوحيد - توحید مفضل - کتاب الفكر - كنز الحقایق و المعارف؛ مفضل بن عمر (- قرن 2)
به درخواست: بهاء الدين محمد بن محمد سعید لاهیجی
تاریخ تأليف: شنبه 13 ذیقعده 1295 ق؛ محل تأليف: همدان
شرح فلسفی و عرفانی بر توحید مفضل است مؤلف عبارات توحید مفضل را با عنوان «مصباح» و شرح خود را با عنوان «اقول» آورده است. حدیث مفضل درباره خلقت است. حدیث را جمله به جمله در عنوان مصباح آورده و به شرح پرداخته است. [ظاهراً این رساله همان «رساله شریفه مصباح» است که در کتاب تاریخ عبرة لمن اعتبر یاد شده است].
[الذريعة 482/4؛ فهرستواره منزوی 527/9]
آغاز: پس از یک سطر خطبه عربی: اما بعد فان هذا الفقير (كذ) الى الله الوحيد بهاء الدين محمد بن محمد سعيد اللاهیجی میرجوان يكون انشاء الله من الحزب الذين استيقضوا من رقدة الغفلات؛ انجام: فعليك بالاستكشاف فانه کشاف شاف انشاء الله تعالی و صلى الله على محمد و آله الطاهرين و لعنة الله على اعدائهم اجمعین.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: يوسف شریف کرمانی، تا: محرم 1308 ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 16 سطر، اندازه: 21/3×17 سم [ف: 18 - 139]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: 1406]
š.-ut-tawhīd li-l muffaddal
وابسته به: التوحيد - توحید مفضل - کتاب الفكر - كنز الحقایق و المعارف؛ مفضل بن عمر (- 2)
تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه: 285/2 حکمت
گویا از بحار مجلسی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13، جلد: تیماج تریاکی، قطع: جيبي [ف: 2 - 58]
š.-ot-tovhīd le-l mofazzal
وابسته به: التوحيد - توحید مفضل - کتاب الفكر - كنز الحقایق و المعارف؛ مفضل بن عمر (- 2)
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 6207/5
آغاز: بسمله. روی محمد بن سنان قال حدثني مفضل بن عمر، قال کنت ذات يوم بعد العصر ... یعنی روایت کرده است محمد بن سنان از مفضل بن عمر که گفت روزی نشسته بودم بعد از عصر در روضه مقدسه نبوي على مشرفها الصلاة؛ انجام: گفت مفضل که پس برگشتم از نزد مولای خود ... با چنین حالی
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد صادق قمی، تا: 1177 ق؛ جلد: میشن قهوه ای، 35 سطر [ف: 9 - 264]
š.-ut tawḥīd wa-l hujja = at-tawḥīd wa-l hujja wa furū' u-humā
شیروانی، حیدر علی بن محمد، ق 12 قمری
Šīrvānī, heydar ‘alī ebn-e mohammad (- 180)
تاریخ تأليف: 1129 ق؛ محل تأليف: نجف اشرف
شرح احادیث بخش های توحید و حجت از دو کتاب الكافي کلینی (-329ق) و التوحيد (- 381 ق) صدوق است. در آغاز می گوید: «اني لما رأيت كتاب الكافي ... و کتاب التوحيد للشيخ النبيل الصدوق محمد بن على بن بابويه القمي ... حاويين من اخبار التوحيد و الحجه الفرايد و الفوايد ما لا يوجد في مصنف و لا يتضمنه مؤلف مشتملين على بعض المتشابهات متنا او سند اجبت ان اجمع منهما و من غيرهما كتابة مختصرة يتضمن من اصول التوحيد و الحجه و فروعهما المحكمة دون المنشابه مقتصرة على ما يجوز و يسوغ و يفيد و يسيغ كما تبنه المقدمة على المرام و المراد». با عنوان های: «باب في التوحيد» تا «باب ذكر صاحب الزمان» خاتمه: و فيها ان الامام لایلی امره الا الامام.
آغاز: بسمله. حمد له. و صلواته و سلامه على خير خلقه محمد و آله الطاهرين. فيقول ... على بن الميرزا محمد الشروانی انى لما رأيت كتاب الكافي ... و كتاب التوحید ... حاويين من اخبار التوحيد و الحجة الفرايد.
[فهرستگان حدیث: 213/4-214؛ دنا 561/6؛ الذریعه 182/4 و 479]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما ما ينسب الى بعض العلماء من استبعاد ذلك فهو زور ... و الرسالة المتضمنة له ليست له مزورة مكذوبة عليه كما يظهر لمن نظر في كلامه و الحمدلله اتفق الفراغ ...
كاتب = مؤلف، تا: 12 رجب 1129 ق؛ محشی از مانند کامل ابن اثير و جز آن؛ با این یادداشت: «قد اشتريته من سید حسین الكاتب»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 205 گ، 19 سطر (7×14/5)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 16 - 28]
آغاز: برابر
تا به باب «الفاظ وارد در قرآن» می رسد چنان که نسخه دانشگاه هم کم دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، 28 گ (48 پ - 75 پ) [ف: 5 - 225]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما ما ينسب الى بعض العلما استبعاد ذلك فهو زور و الرسالة المتضمنة له ليست له مزورة مكذوبة عليه كما يظهر لمن نظر في كلامه و تتبع أحواله و مقالاته و الحمدلله وحده على نعمه كلها و صلی الله على خيرته من خلقه محمد و عترته و آله الطيبين الطاهرين.
خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن محمد، تا: قرن 13؛ مهر: «خ ل يل 1232» (بیضی)، «اللهم الغفر (كذا) للخليل يا رب الجليل»، کتابخانه جعفر سلطان القرایی؛ واقف: خلیل تبریزی، 1249 ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 321 گ، 17 سطر (14/5×7/5)، اندازه: 20/8×14/7 سم [ف: 29/2 - 630]
آغاز: برابر؛ انجام: «و روي عن المفيد قدس الله روحه انه روی مستداً عن مولى لامير المؤمنین» از بند 25 «اجابة دعائه ص في رد الشمس عليه ببابل» از باب «آیات و بینات على».
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی با نشان «منه طاب ثراه»؛ تملک: محمد باقر بن محمد تقی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 131 گ، 18 سطر (15×9)، اندازه: 21×6 سم [ف: 6 - 2282]
آغاز: برابر؛ انجام: و روی في الاستيعاب و غيره من وجوه كثيرة أن النبي صلى الله عليه و آله قال ...
قسمت خداشناسی و حجت شناسی هر دو آمده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: مهدی بن حسن حسینی اعرجی و مهر «رق الصاحب مهدي بن الحسن» (هشت گوش)؛ مهر: «کاظم» (بیضی)، «محمد کاظم بن محمد حسين» (بیضی)، «أحب الله من احب الحسين» (مربع)؛ تاریخ وقف: صفر 1249؛ جلد: تیماج قهوه ای، 186 گ، 20 سطر، اندازه: 23×15 سم [ف: 3 - 176]
5.-ut tawdih
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 3740
آغاز: اسم مكان ای حبة البقلة الحمقاء صلوة الساعة الاولى و مسجد المكان الجامع؛ انجام: و اجاب عنه المرادی بان الاصل اذا سقط لعله مقدر الوجود بخلاف الزايد و الزايد
جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ آبی، 301 گ، 19 سطر (16×10)، اندازه: 22×16 سم [ف: 5 - 1776]
Š.-u tawzīḥ-il naql fi tanqīḥ-il ‘aq
تاريخ تأليف: 799 ق
در فقه استدلالی شیعی به صورت شرح بر متن با عناوین «قال - اقول». شرح و متن از یک مؤلف است و در شرح می گوید: «قال احسن الله تعالى عواقبه ... اقول ...». تأليف قسمت حاضر از شرح در 799 ق به پایان رسیده و شارح در برخی موارد از شیخش یاد می کند و مثلا می گوید: «و ان كان مخالفة لاختيار شيخنا في كتبه». در پایان مؤلف از کتاب متن با عنوان «توضیح النقل في تنقیح العقل» نام می برد. نام این کتاب و مؤلف آن را در منابع کتاب شناسی به دست نیامده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 464-3/84
آغاز: احسن الله تعالى عواقبه باب كالحدث الخبث رافعه ماء طاهر اقول هذا شروع في كتاب الطهارة و انما قدمه لان الفقهاء قسموا الفقه اربعة اقسام عبادات و عقود و ایقاعات و احکاما؛ انجام: فاذا
أراد ايجارها للارضاع او البرع بلبنها لم يكن لاحد منعه منه على الشروط المذكور و هذا آخرما اردنا شرحه من ربع النكاح من کتابنا الموسوم بتوضيح النقل في تنقيح العقل و الله الموفق للصواب طهارت تا آخر نکاح. کتابی است؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حسن بن محمد استرابادی، تا: 13 ربیع الثانی 804 ق، جا: نجف اشرف؛ مجدول، مصحح، درا نتهاء علامت بلاغ: «بلغت المقابلة بالجهد و الطاقة»؛ جلد: تیماج مشکی، 185 گ، 25 سطر، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 5 - 2533]
شرح التهذيب - حاشية التهذيب
š.-ut tahdīb
وابسته به: تهذیب المنطق و الكلام؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (792-722)
نامعلوم.
آغاز: بسمله هذای ما سیتلی علیک قسم الكلام من التهذیب ای الكتاب المسمی به و على الستة وقع التبويب لان ما يذكر فيه اما ان يجب تقديمه في علم الكلام و هو الباب الأول في المقمه اولا؛ انجام: ثم كثير من الصحابه ... على صحة الاستثناء في الإيمان بان يقال انا مؤمن ان شاء الله. لا بمعنى ان ایمان الحال ليس بایمان بل بمعنى انه المنجی و ان كان الناجز.
شرح بخش کلام از تهذيب تفتازانی است که از یکی از متأخران (شاید اوایل قرن 13 و اواخر 12) که اشعری مذهب بوده. در مبحث ماهیت آن جا که شارح قولی نقل می کند، در حاشیه با همین خط متن آمده: «القائل هولا استاد الشيخ محمد الوسيم ذهب الله به الى جنة النعيم» بنابراین مؤلف شاگرد شیخ محمد وسیم است؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: ترکی،جلد: تیماج مشکی، 160 ص، 23 سطر، اندازه: 16×22/5 سم [ف: 10 - 1933]
بی کا، تا: 1239 ق؛ خریداری از حوزه علمیه عصر کرمان [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از سید مجيد آل احمد [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از سید مجید آل احمد [رایانه]
شرح تهذیب الاحکام - ملاذ الأخيار في فهم (شرح) تهذیب الاخبار
شرح تهذیب الاحکام - حاشية تهذیب الاحکام
Š.-u tahdīb-il-ahkām = ḥāšīyat-u tahdīb-il-aħkām
استر آبادی، محمد امین بن محمد شریف، -1033 قمری
estarābādī, mohammad amīn ebn-e mohammad šarīf ( 1624)
وابسته به: تهذیب الاحکام في معرفة الحلال و الحرام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460)
شرح مختصری است با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب تهذیب الأحكام شیخ طوسی، در بعضی از مطالب حاشیه های مفصل و مؤلف خواسته است که کتاب اجتهادی باشد نه شرح توضیحی و گویا فقط قطعه ای از اوایل کتاب الطهارة شرح شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال قدس سره: و كثير منهم رجع عن اعتقاد الحق لما اشتبه عليه الوجه في ذلك. أقول: الذي بعثهم على الرجوع
چاپ: از طرف دارالحديث
[الذريعه 156/13 شماره 531؛ کشف الحجب ص 392 شماره 1797]
عکسی آغاز: باب الاحداث لان ما عداها الطريق اليه اخبار آحاد الخ پرید اخبار الإحاد التي لا توجب علماً و عملا؛ انجام: و كذلك الثانية و اصل الأولى القرء بمعنى الحيض و أصل الثانية الغرث بمعنی السرجين.
خط: نستعلیق، كا: محمد بن جابر النجفی، تا: 1058 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج سبز، 41 گ (42 پ - 92 پ)، اندازه: 21×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 561] و [عکسی ف: 6 - 456]
آغاز: برابر، انجام: وقد سمعت من بعض مشایخی رحمهم الله تعالى في تصحيح لفظ قال و في تصحيح ...
فقط مقداری از آغاز کتاب طهارت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: غره محرم 1046 ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با یادداشتی در استكتاب کتاب توسط «محمد المشتهر بابن خاتون»؛ تملك: سلطان محمود قائنی به سال 1167؛ مهر: «خاک ره حق نظر علی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 78 گ (1-78)، 21 سطر، اندازه: 19×28/5 سم [کتابخانه های قائن: ف: - 119]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1690/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 139]
انجام: فارجع إلى الباب الاخر من أبواب کتاب السرائر و الى المحاسن و الى الكافي
خط: نستعلیق، كا: ابوسعید محمدرضا بن مالک اشتری نخعی عروسی اخباری، تا: اواخر شعبان 1056 ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 84 گ (105-188)، اندازه: 15×25/5 سم [ف: 171 - 12]
آغاز: برابر؛ انجام: ولكن زيادة الشرط بهذا المعنى على مشروطه بهذه الزيادة المخصوصة اظهر في ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ تملك: محمد باقر بن اسدالله، ریحان الله موسوی به تاریخ رجب 1315 با مهر «العبد ریحان الله الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 147 گ، 21 سطر، اندازه: 24/5×15/5 سم [ف: 10 - 174]
š.-u tahdīb-il aḥkām
قزوینی، خلیل بن غازی، 1001 - 1089 قمری
qazvīnī, xalīl ebn-e qāzī (1593 - 1678)
وابسته به: تهذیب الاحکام في معرفة الحلال و الحرام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460)
ملاخلیل قزوینی آن چنان که در صفحه عنوان نسخه ما آمده است بر تهذیب حلی این گزارش آمیخته را نوشته و بیشتر از کتاب های سنی و کمی از شیعی در آن بهره برده است. در دیباچه آن نه به کتاب نامی داده شده و نه از نگارنده آن یاد شده است و از خود گزارش تا آن اندازه ای که در نسخه ما هست بر نمی آید که از قزوینی باشد و در سرگذشت او هم در کتاب ها چنین گزارشی یاد نکرده اند. همین اندازه از این گزارش بر می آید که نگارنده پس از «شیخ علی» و «شهید ثانی» می زیسته است و در خیلی جا ها از «الشارح رحمه الله» عبارت هایی آورده و خرده گرفته است. تهرانی در الذریعه در دنبال «تهذیب الوصول» که گزارندگان آن را برشمرده، از قزوینی یاد ننموده است (نیز کنتوری) و تا نسخه کاملی از آن دیده نشود چیزی نمی توان گفت. (دانش پژوه)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1209
آغاز: بسمله. نحمد الله في البداية و النهاية و نشكره على منتهی العناية الذي نور قلوبنا بتهذيب بيان الخطاب و شرح صدورنا بايضاح متشابه الكتاب ... اما بعد فقير خفي على ذوي العقول النقادة و البصائر الوقاده شرف العلوم الفقهية .. و قد نصب على تلك الدلائل و الامارات و خص من شاء بتمهيد قواعد المدارک و الاستنباطات ... فاكثر وفي ذلك النهج من التأليف ... فممن حاز المكارم في ميدان السباق ... آية الله في العالمين ... جمال ... الدين الحسن بن يوسف بن مطهر ... فانه قد صنف فيه كتبا ... و كان من جملتها تهذيب الوصول الى علم الأصول ... و كنت قد علقت من الفوائد على هذا الكتاب ... ملتقطالها من اماكن عديدة في اوقات مديدة ... فجمعتها شرحا ... متصفح لجملة من كتب هذا الفن؛ انجام: البحث الحادي عشر في بيان طريق يعرف به النسخ و يتميز الناسخ من المنسوخ ... و ذا يعلم بالتضاد كتحويل القبلة من
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با نشانه «محمد بن عبدالله»؛ تملك: علی بن محمد بن حسن بن زین الدین عاملی (1013-1103) با «الحسن الظن بربه العلي عبد محمد و آله على 1043» پس نسخه نسخه روزگار قزوینی خواهد بود؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 122 گ، 29 سطر (21×11)، اندازه: 20×28/5 سم [ف: 6 - 2284]
Š.-u tahdīb-il aḥkām
وابسته به: تهذیب الاحکام في معرفة الحلال و الحرام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460)
از کتاب حج تا نکاح. از ناشناس. گزارش «تهذیب الاحکام» ابو جعفر محمد بن حسن بن علی، شیخ طوسی (385-460 ق) می باشد. شرحی است حامل متن. برای نشانی: «کتاب الحج. باب وجوب الحج. قال الشيخ رحمه الله. الحج فريضة على كل حر بالغ مستطيع الله السبيل ... ثم وجود الزاد و الرحلة. يدل على ذلك ما رواه محمد بن يعقوب عن عدة من اصحابنا، عن احمد بن محمد، عن ابن محبوب، عن خالد بن جرير، عن ابى الربيع الشامي. قال سئل ابو عبدالله (علیه السلام) ...». واپسین کتاب این مجلد: کتاب النکاح، باب السنة في النكاح. محمد بن يعقوب، عن عدة من اصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن ابن فضال. قال قال ابو عبدالله (علیه السلام). ركعتان يصليهما المتزوج، افضل من سبعين ركعة يصليها الاعزب».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 620
انجام: قال سألته عن العقيقة واجبة هي، قال نعم يعتق عنه و يحلق راسه.
خط: نسخ خوش، كا: ابن مرحوم میر حیدر محمد جعفر بن قوام الدین حسینی، تا: 1101 ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 297 گ، 25 سطر (12×21/5)، اندازه: 33×22 سم [ف: 2 - 150]
شرح تهذيب البيان - مفتاح الغوامض
Š.-u tahdīb-il-kalām
مازندرانی، محمد امین بن محمد سعید
māzandarānī, mohammad amīn ebn-e mohammad sa‘īd
وابسته به: تهذیب المنطق و الكلام؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (792-722)
مؤلف در بیشتر مباحث، اعتقادات و استدلالات متکلمان امامیه را به تفصیل می آورد. از شرح جد خود بر کافی کلینی و نیز از شرح عم و استاد خود بر آن کتاب و از استاد خود علامه استرابادی یاد می کند.
آغاز: بسمله بحمدک یا من يتلی اوراق الأطباق آیات توحيده ... و بعد فيقول المفقر الى رحمة الله ... ابن محمد سعيد بن محمد
صالح الحسام محمد امین اني لما رايت قسم الكلام من التهذيب ... هذا قسم الكلام من التهذيب. هذا اشارة الى المرتب الحاضر في الذهن الالفاظ المرتبه لاحضور لها مثل المطر لايدري اوله خیرام آخره (متن) و رزقنا الله خير الآخرة و الاولى و وفقنما للعمل بما يحب و يرضى ...
[الذریعه 13: 159 - 160]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1186 ق؛ نسخه را میرزا حیدر على حفيد محمد تقی مجلسی نویسانیده و خط و مهر او «با نقش حیدر على بن عزیز الله»، وی بر همین برگ نیز نوشته: «شارح این کتاب خال والده والد مرحوم میرزا عزیز الله بن النحرير العلامه میرزا محمد تقي المجلسي الماسی اصفهانی است»، محشی از مؤلف با نشان «منه رحمه الله»، مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 517 ص، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 10 - 2099]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاج بابا ابن محمد السالیانی، تا: 1283 ق، برای فرزندش محمد هاشم؛ پشت برگ نخست شرح حال مؤلف به نقل از اجازه میرزا حیدر على (به عین عبارت اجازه) به خط نیما فتوحی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 274 گ، 28 سطر، اندازه: 26×16/5 سم [ف: 10 - 2096]
آغاز: برابر؛ انجام: مثل امتي مثل المطر لا يدري اوله خير ام آخر رزقنا الله خير الآخرة و الاولى و وفقنا للعمل بما يحب و يرضى انه خیر موفق و معين و الحمدلله ... الطاهرين و لعنة الله على اعدائهم و غاصبی حقوقهم ابد الابدين و دهر الداهرين کامل؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ مصحح، محشی به امضای علی حسینی شیروانی؛ انتقالی از مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری در اردیبهشت 1370؛ جلد: تیماج مذهب، 177 گ، 18 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 19×21/5 سم [ف: 20 - 55]
Š.-e tahzīb-el-kalām
وابسته به: تهذیب المنطق و الكلام؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (792-722)
تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ شماره نسخه: 26/2
آغاز: بر مضاف جایز نیست که غیر ظرف باشد اما اگر ظرف باشد؛ انجام: تصديق است به اینکه علم را فایده معتد بها هست.
کتاب «تهذيب الكلام» از تفتازانی (مسعود بن عمر) در منطق است و بين طلاب مشهور است. در این نسخه این کتاب به فارسی ترجمه شده است و از ابتدای غاية تهذيب الكلام مطلب دارد تا آخر مقدمات علم. آخر آن افتادگی دارد و بر اثر افتادگی صفحات نام شارح از آن به دست نیامد؛ بی کا، بی تا؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوایی، رویه کاغذی سفید، 15 سطر (5×8/5)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: - 56]
شرح تهذیب المنطق - ذخيرة الأديب في شرح التهذيب
شرح تهذیب المنطق - حاشية تهذیب المنطق
شرح تهذیب المنطق - حاشیه حاشیه تهذیب المنطق
شرح تهذیب المنطق - حاشیه تهذیب المنطق (ترجمه)
شرح تهذیب المنطق - التذهيب في شرح التهذيب
Š.-u tahdīb-il manțiq
شاه میری شیرازی، هبة الله بن عطاء الله، - 898 قمری
šāh-mīrī šīrāzī, hebat-ol-lāh ebn-e ‘atā?-ol-lāh (- 1493)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرح مزجی است بر بخش منطق از کتاب «تهذیب المنطق و الكلام» تفتازانی. از مقدمه شرح بر می آید که بنابر شرح هر دو قسم كتاب بوده است، اما فقط نسخه های بخش منطق آن معروف است. شیوه خود را در این شرح بدین گونه بیان می دارد: «و اقتصدت ان اضمحل معاقده بالتحليل من غیر ایراد قال و قيل و التزمت في البيان أن لايحتاج الى ما تقدم و تاخر ليلا يتعسر الأمر على المبتدى او يتعذر و اكتفيت في الأوائل بحل الكلام ثم زدت في تنقيح المرام فيكون البيان على طريق الافهام». (عبدالحسین حائری)
آغاز: بسم ... غاية تهذيب الكلام فتح المنطق بحمد المنعام، و تثنيه نبيه النسبية المقدام محمد، و مقنن قواعد الاسلام، و آله المهدیین سبيل السلام، و أصحابه المهتدين مسالک الإعتصام، أما بعد فيقول الفقير الحقير هيبة الله الحسيني الشهير بشاهمير ألهمه الله بفيضه الكثير: إني علقت على «تهذیب المنطق و الكلام» للإمام الهمام التمام البحر العلامة التحرير الفهامة سعد الملة و الإفاضة و الدین مسعود التفتازانی أدر که الله بفضله السبحاني على طريق التعليم و التفهیم حواشی موصلة إلى المعنى المستقيم المفهوم من فحاوی کلامة التقويم؛ تسهيلا لموارد الكتاب على الأولاد و الاحباب ... ثم سألني بعض من أجلة الأصحاب و شطر من ذوى الألباب أن أجعله شرحا ممزوجاً متيناً ... و أقول: قال المصنف ...
[کشف الظنون 517/1؛ الذريعة 164/13؛ الأوقاف العامة 1383]
آغاز: برابر؛ انجام: و على التحقيق ختمنا الكلام في قسم المنطق ... و نسأل أن ينفع به جميع مطالب
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: ق 9 و 10؛ جلد: مقوایی، 114 ص (43-1 و 404-473)، اندازه: 18×10 سم [ف: 32 - 62]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ جلد: مقوایی، 181 ص (45-178 و 474-520)، اندازه: 18×10 سم [ف: 32 - 62]
آغاز: برابر؛ انجام: و يقابله الوهم و بالثابت و هو ما لايزول تشکیک التقليد أعنی اعتقاد المقلد و ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 53 گ (35 پ - 87 پ)، 19 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 876] و [عکسی ف: 6 - 25]
آغاز: برابر؛ انجام: و الصلاة و السلام على سيد الأنام محمد و آله - عليهم السلام - بعون الملک العلام
خط: نستعلیق، کا: بایزید عنایت الله، بسطامی «بایزید دوم»، تا: جمادی الثانی 972 ق، جا: استرآباد در مدرسه دارالشفاء؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 57 گ (10-66)، 21 سطر، اندازه: 12/5×6 سم [ف: 28 - 390]
آغاز: ... و اکمل تسلیم عيث قال ذي بال لم يبدء فيه ببسم الله فهو أبتر و كل أمر ذي بال لم سبدء فيه بلحمد هو أجزم، الحمد هو أبتر و كل أمر ذي بال لم يبدء بالحمد هو أجزم، الحمد هو الثناء بالجميل على؛ انجام: و أن يوفقنا لشرح قسم الكلام فأنه المفضال المنعام الموفق لحصول المرام و الصلوة و السلام على سيد الأنام محمد و آله عليه السلام
خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: 979 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 73 گ (6-78)، 17 سطر، اندازه: 5/5×11 سم [ف: 36 - 177]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن توفقنا لشرح قسم الكلام فانه المفضال المنعام الموفق بحصول المرام و الصلوة و السلام على سيد الأنام محمد و آله عليهم السلام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 5 ذیقعده 982 ق؛ مصحح؛ تملک: محمد قاسم بن محمد تقی حسنی حسینی؛ مهر: «ان الله لا يضيع اجر المومنین» (بیضی)، «میر حسین الحسینی ...» (دایره)؛ واقف: محمد على فتحی، 1260؛ کاغذ:فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 77 گ (84 پ - 160 ر)، 14 سطر (11×6)، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 35 - 219]
آغاز: بسمله الحمد حمد در لغت وصفی است بجمیل اختیاری به جهت تعظیم و تبجيل نه بطريقه سخريه و استهزاء؛ انجام: یعنی آن چه مذکور شد در ثامناز روس ثمانيه بمقاصد اشبه است و این ظاهر شد از بیان مذکور.
خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم بن سلطان حسین عبدالعظیمی، تا جمادی الاول 998 ق؛ تملك: ابوالقاسم بن سلطان حسین عبدالعظیمی در 998 ق؛ محشى؛ جلد: تیماج، 72 گ (2 پ - 73 ر)، 22 سطر، اندازه: 23×13 سم [ف: 33/1 - 89]
آغاز: برابر؛ انجام: و الأفهی مقاصد للمنطقي بالتحقيق ختمنا الكلام فهى قسم المنطق من تهذیب المنطق و الكلام ... في يوم الاثنين الرابع عشر من محرم ... في عام واضح جديد بين الأنام ... و نسال الله أن ينفعني به و جميع طالبيه و من توجه اليه من مطالعيه و يكثر رغبة راغبيه و أن يوفقنا لشرح قسم الكلام فانه المفضال المنعام الموفق بحصول المرام.
خط: نسخ، بی کا، تا قرن 10-11؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج قهوه ای، 126 گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 10 - 2089]
آغاز: برابر؛ انجام: و الصلاة و السلام على سيد الأنام محمد و آله عليهم السلام بعون الملک العلام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 13 رجب 1028 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 84 گ، 20 سطر، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 16 - 301]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن الشيخ محيي الدين بن الشيخ عبداللطيف بن الشيخ علي بن ابي جامع عاملی حارثی همدانی، تا: 1070 ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 47 گ (45 پ - 91 پ)، 15-16 سطر، قطع: بیاض رقعی [چند نسخه ف: - 57]
آغاز: برابر؛ انجام: و ختمنا الكلام في قسم المنطق من تهذیب المنطق و الكلام مع غاية ينفح المرام بعون المفيض الملهم العلام.
خط: نسخ، كا: على فرزند محمد فرزند ثائر، حویزی طرفی، تا: 10 ربيع الأول 1085 ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 63 گ (109-171)، 21 سطر، اندازه: 14/5×8 سم [ف: 29 - 607]
خط: نسخ عالی، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، قطع: رقعی [میراث شهاب: س 8 ش 4 - 67]
آغاز: برابر؛ انجام: و نسأل من الله أن ينفع به جميع مطالبه ... فانه المفضال المنعام الموفق لحصول المرام و الصلوة و السلام ... تمت
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 14 محرم؛ مصحح، تملک: محمد جواد الشريف ؛ مهر: «و رفعناه مكانا عليا 1227» (مربع)؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 102 گ، 18 سطر، اندازه: 20×11 سم [ف: 1 - 243]
آغاز: برابر؛ انجام: فهی مقاصد للمنطقي بالتحقيق و على التحقيق ختمنا الكلام في قسم المنطق من تهذیب المنطق و الكلام مع غاية تنقیح المرام بعون المفيض الملهم العلام في يوم الأربعا خامس شهر ذیحجة الحرام عمت بالفيض و الهام في عام واضع جدید بین الانام و نرجوا أن يكون ... و أن يوفقنا لشرح قسم الكلام فانه المفضال المنعام الموفق لحصول المرام و الصلوة و السلام على سید الانام.
خط: نستعلیق، کا: محمد مهدی، تا: 1275 ق؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: میشن عنابی، 89 گ، 15 سطر (5/5×12)، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 3 - 894]
مشهد؛ مدیر شانه چی؛ شماره نسخه: 29
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 593]
آغاز: برابر؛ انجام: انما يمكن بالاستقراء التام و هو متعذر و لو امكن مع التعير فلم يكن حينئذ بالتمثيل بل بالاستقراء التام الذي هو القياس و لان العلة الاخيرة يدار مع المعلول وجودا و عدما مع انه ليس لعلة تامة
خط: تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مهر: «عبده محمد حسین الحسینی» (بیضی)؛ جلد: مقوا، 63 گ، اندازه: 18×11 سم [ف مخ - 3 - 1174]
نسخه اصل: گویا از نسخه ای از اصفهان؛ بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [فیلمها ف: 2 - 156]
آغاز: برابر؛ انجام: و إلا فيی مقاصد للمنطقي بالتحقيق. ختمنا الكلام فهى قسم المنطق من «تهذیب المنطق و الكلام» مع غاية ينتج المرام بعون المفيض الملهم العلام في يوم الإثنين في الرابعع عشر من محرم الحرام، عمت میامنه بالفيض و الإلعام في عام واضح جديد بين الأنام، و نرجو إن يكون لتقوية قواعد الإسلام ... و أن يوفقنا لشرح قسم الكلام فإنه المفضال المنعام الموفق بحصول المرام
خط: تعليق، بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی، جلد: تیماج سرخ، 63 گ، 19 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [فهرست روضاتی: - 66]
S.-u tahdib-il-mantiq
حفيد تفتازانی، احمد بن یحیی، - 916؟ قمری
hafīd-e taftāzānī, ahmad ebn-e yahyā (- 1511)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاریخ تأليف: ذیقعده 882 ق
شرح مزجی متوسطی بر بخش منطق «تهذیب المنطق و الكلام» جد شارح سعدالدین تفتازانی است. بدون تطويل و نقل اقوال و اگر خواسته تفصیلی بدهد در حاشیه مطالبی نوشته است. مؤلف پس از تعریف و تمجید از علم کلام و منطق درباره هدف و انگیزه تأليف چنین می نویسد: «فصرفت اوان شبابي إلى استقراء مسائلهما ... فحال قلبی آن ارتب لتحقيق قواعد المنطق و الكلام فنظرت الى ما انتظم في سلك التأليف لقواعدهما و ما افرغ في قالب تصنيف لكشف مقاصدهما فاخترت كتاب التهذيب المنسوب إلى جدى الاعلى ... فانه كتاب لم يكتحل عين الزمان بشايقه في وجازة الفاظه و كثرة معانيه و تسديد عباراته و معانيه و الطايفة مقاصده ... فشرحته شرحا يظهر المخفيات من كنوزه و يكشف المطويات من رموزه ملتقطا من درر فوایده ممتليا من درر عوایده مختصرا على ما استقرء عليه رأي المحققين ... محترزا عن طريق الاخلال و الاطناب معرضا عن الأقوال المختلفة ... لكني اوضحت في الحواشی و الاطراف الدقائق المختفية كالدرر في الاصداف ... آغاز: احسن ما يتوشح به صدر المنطق و الكلام و اجرى اليه عنان الاهتمام حمد من طلع من مطالع خطابه طوالع الانوار و لمع من مقاصد کلامه الاشارات الى كشف الأسرار ...»
انجام: و يجعل فاتحة مقاصدنا رضاه و غاية و مطالبنا لقاه قد فرغ عن تأليف شرح هذا القسم مؤلفه ... احمد بن يحيى بن محمد بن سعد التفتازاني في ... رجب ... لسنة ستين و تسعمائة نفع الله به قاطبة المحصلين انه خير موفق و معین.
[معجم المؤلفين 205/2؛ بروکلمان 295/1 و 215/2 و 218 و ذیل 1:517/8 و 647 و 651 و 2:301 و 309؛ کشف الظنون 516/1؛ الأوقاف العامة الموصلی 187/30]
کا: مقصود فضل الله موسوی، تا: 957 ق [تراثنا: س 13 ش 2 و 3 - 353]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 19 رجب 972 ق؛ جلد: مقوایی، 42 گ (1 پ - 42 پ)، 17 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 11 - 254]
آغاز و انجام: برابر؛ قد فرغ عن تأليف شرح هذا القسم و کتابته مؤلفه ... احمد بن يحيى بن محمد بن سعد التفتازاني في شهر ذی القعدة سنة اثنين و ثمانین و ثمانمائة سائلا من الله ... أن يوفقه الكلام في شرح القسم الاخير من تهذیب المنطق و الكلام بحرمة نبيه النبيه و آله العظام و صحبه الكرام.
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 982 ق؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 2 گ (166 ر - 167 پ)، 11 سطر (11×6/5)، اندازه: 18×12 سم [ف: 11 - 2280]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 984 ق؛ محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 18×10 سم [ف: 16 - 461]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: فرخ ش 177؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ جلد: تیماج قهوه ای، قطع: ربعی [فیلم ها ف: 2 - 216]
آغاز: فاحتج الى قانون الى قضية كلية مشتملة على الفروع المتسخرجة منها اكتساباً او تنبيهاً بالنظر إلى الأذهان القاصرة من
حيث انها مشتملة عليها؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ محشی از مؤلف؛ مهر: «عبده الراجی عبدالعزيز بن محمد شریف» (بیضی)؛ 63 گ، 15 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف مخ - 3 - 1176]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ 36 گ (125 پ - 160 ر)، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: 2 - 269]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم الاجناس تترتب متصاعدة إلى العالي الذي فوق جميع الأجناس الحقيقية المترتبة و يسمى ذلك الجنس جنس الاجناس ...
از ابتدای کتاب تا اوایل کلیات خمس است؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالله بن محمد بن حسن مشهور به آل کوفی، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 9 گ، 19 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 24 - 210]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: كمال الدين حسين بن عبدالکریم گرگانی، محمد جعفر بن حاج حبیب الله؛ كاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 73 گ، 18 سطر، اندازه: 18/3×12/5 سم [ف: 1 - 286]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: بهاء الدين محمد حسینی، تا: 1024 ق؛ محشی با نشان «منه، شاه علی، بهاء الدين محمد حسینی، بهاء حسینی»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 59 گ، 19 سطر (13×5)، اندازه: 20×11 سم [ف: 13 - 3361]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ملا حسن بن عبدالقادر، تا: سلخ ربيع الأول 1082 ق؛ 50 گ (50 پ - 99 پ)، 21 سطر، اندازه: 24×14 سم [ف مخ - 3 - 1175]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: شمس الدین تبریزی آذربایجانی، بی تا؛ مجدول مذهب، کاغذ سپاهانی؛ جلد: تیماج عنابی، 53 گ، 19 سطر (11×5)، قطع: ربعی [ف: - 167]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن محمد داود، بی تا؛ محشی به لفظ «منه»؛ تملکی در 27 جمادی الاول 1294؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ 104 گ، 12 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 1 - 320]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا، قطع: خشتی [ف: - 332]
آغاز: برابر؛ انجام: خاتمه: اجزاء العلوم تليه (كذا) الجزء الاول بالموضوعات المعلوم و هي التي ... في جنس العلم عن اعراضها الدانيه كما سيق التحقيق ذلك على ما ... و يليق بالكتاب.
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: چرم قهوه ای، 66 گ، 17 سطر (10×4)، اندازه: 16×9 سم [ف: 47/1 - 35]
آغاز: برابر؛ انجام: و يمكن أن يقال لاضد في الالتزام ان هذا اللفظ مفید حين قصد.
تا بحث دلالت را دارد؛ بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 19×10 سم [ف: 3 - 1234]
Š.-e tahdīb-el-mantiq
حسینی شیرازی، محمود بن محمد، - 932 قمری
hoseynī šīrāzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 1526)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 8/1 عکسی
خط: نسخ، كا: جلال بن نورالدین احمد بن قاسم حسين حسنی حسینی، تا: اواخر جمادی الثانی 987 ق؛ مصحح، محشی، با علامت بلاغ و قرائت و مطالعه؛ جلد: مقوا، 104 گ (1 - 104 ر)، 19 سطر، اندازه: 12×8 سم [ف: - 335]
š.-u tahdīb-il manțiq
اشرفی جرجانی، عبدالحی بن عبدالوهاب، - 959؟ قمری
ašrafi jorjānī, “abd-ol-hayy ebn-e ‘abd-ol-vahhāb ( 1552)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاریخ تأليف: 20 صفر 959 ق
شرحی است به طريق مزج بر بخش منطق تهذيب الكلام و المنطق سعدالدین تفتازانی.
آغاز: بسمله الحمدلله الملك المحمود الحي الوهاب المنعم المعبود و الصلاة و السلام على سيدنا محمد الصالح المسعود و آله ثمرة الشافعين في اليوم الموعود فان العبد المحتاج ... يقول ان الفضيلة لاتكون الا بالعلم و ان العلوم الكسبية لاتكون الا بالفكر و ان الفكر لا يكون صحيح العبارة الابرعاية القواعد المنطقية و محافظة الضوابط ...
[الذریعه 161/13]
آغاز: برابر انجام: و حيث وصل القلم الى لفظ الهين ختمنا الشرح به رجاء لعناية اللدان يجعل الصعائب هينا و الصلائب لینا تم الكتاب
خط: نستعلیق، کا: شمس الدين بن رستم رستمداری، تا: 962 ق؛ محشی؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن خرمایی، 81 گ، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 1 - 326]
آغاز: برابر؛ انجام: بحيث لا يوجد مثله في غيره و الأمر في ذلك هین و حيث
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ واقف: عبدالرحيم بن شیخ محمد بن مهدی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 178 گ، 18 سطر، اندازه: 8/5×16/5 سم [ف: 24 - 212]
آغاز: و الموعظة الحسنة و جادلهم بالتي هي أحسن أن الحكمة اشارة الى القياس البرهاني المفيد لليقين؛ انجام: او يقال انه شديد الارتباط بحيث لا يوجد مثله غيره و الأمر في ذلك هين و حيث و بیان العلم (كذا) الى الفظ الهين ختمنا الشرح به رجاء بعناية الله ان يجعل الصعائب هينا و الصلابت لینا.
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه غره جمادی الثانی 1067 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، ولی با وجود این اغلاطش فراوان است؛ واقف: شکرالله فقیه نیا، آذر 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 161 گ، 17 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 24 - 212]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11 [د.ث. مجلس]
Š.-e tahdīb-el-mantiq
فخرالدین حسینی، محمد بن حسین، - 984؟ قمری
faxr-od-dīn-e hoseynī, mohammad ebn-e hoseyn ( 1577)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاريخ تأليف: 10 ذیقعده 969 ق
شرحی مزجی و متوسط است بر بخش منطق کتاب تهذیب المنطق سعدالدین تفتازانی.
آغاز: التصديقات، یعنی اینست مبحث تصدیقات و چون از موصل به تصور با مقدمات فارغ شد اراده کرد که شروع نماید در موصل بتصديق ...
انجام: و هذا بالمقاصد اشبه، یعنی این امر ثامن بمقاصد علم خصوصا منطق مشابهة بیشتر دارد جهة شدة احتياج مسائل به این و اله اعلم بالصواب.
[نسخه های منزوی 1499]
آغاز و انجام: برابر؛ جنبش قلم ...... در شرح علم منطق از کتاب تهذیب المنطق ذی قعده سنه 969 ... الحمدلله على الانعام ... حرره مؤلفه .. محمد بن حسين الشهير به فخرالدین حسینی.
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 10 ذیقعده 969 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن قرمز، 71 گ، 18 سطر، اندازه: 18/3×10/5 سم [ف: 3 - 498]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشى؛ تملک: محمد امین بن ابی البرکات (شولیانی)؛ کاغذ: شرقی، 72 گ (27-98)، 23 سطر، اندازه: 12×5 سم [ف: 38 - 227]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالله، تا: 1051 ق؛ مصحح، محشی با نشان «ع ع»، «عبدالکریم فکری» و «ع من علا»؛ مهر: «عبده محمد» (مستطیل)؛ کاغذ: شرقی، 80 گ (1 پ - 80 ر)، 19 سطر، اندازه: 13/5×5 سم [ف: 35 - 277]
Š.-u tahdīb-il-mantiq
نیریزی، محمود بن محمد، ق 10 قمری
neyrīzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 16c)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرحی است بر کتاب تهذیب المنطق و الكلام سعد الدين تفتازانی. این شرح بسیار مرغوب و مفید است و تمام منطق و کلام تهذیب را شرح نموده و نفاست این شرح به حدی است که امیر غیاث الدین منصور الدشتکی بر پشت کتاب به خط خود این عبارت را در وصف شرح مزبور مرقوم داشته: «هذه مجلة جلیله البيان حلية البنان لقد احسن مؤلفها تأليفها و اعجب مصنفها تصنیفها و اغرب مرصعها ترصيعها اديم بقاؤه و زادفی مصاعد القرار ارتقاؤه انه محمود مشكور في نصرة الحق المنصور محرر السطور ابن محمد منصور و نسخه موجود همان شرح منطق تهذيب است». مؤلف به نیریز از بلاد فارس منسوب است و از سید صدرالدین دشتکی در سال 904 ق اجازه گرفته است. تقریظی از پسر استادش امیر غیاث الدين منصور دشتکی بر این کتاب آمده است و شرح تمام منطق و کلام است.
آغاز: بسمله. ان احسن ما يهذب به المنطق و الكلام و اجمل ما يصدر به المقاصد و المرام حمد من وجب تقدس ذاته عن الامثال
[الذريعة 163/13؛ الذريعة 163/13؛ کشف الظنون 515/1]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان الشكل الكذایی منتج لذلك هذا آخر ما عقلته على قسم المنطق من كتاب التهذيب و يتلوه على ما علقناه
على القسم الآخر الذي هو في علم الكلام سائلا منه تعالى أن ينفع به الطلاب و جعلنی ذخر اليوم.
خط: نسخ، بی کا، تا پایان قرن 9؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 250 گ، 15 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 1 - 329]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا صرح به عادت القضية إلى متصلة و منفصلة اذ قولك ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اوایل قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشي با نشان «ها»، برگ پایانی به خط کاتب شرح تهذیب المنطق است و در سال 921 ق کتابت شده، تقریظ غیاث الدین منصور دشتکی شیرازی به خط خودش در آغاز نسخه، چنین است: «... جليلة البيان حلية البنان ... مؤلفها ... مصنفها تصنيفها و اغرب مرصعها ترصيعها ... و زاد في مصاعد الغرار ارتقاؤه ... الحق و الحق منصور ..» اصل کامل این تقریظ که ادعا شده به خط دشتکی است در فهرست آستان قدس رضوی ثبت شده؛ مهر: «عبدالحسین» (بیضی)، «المتوكل على الله عبده رضا قلی» (مستطیل)، «رضا قلی» (مربع)، «عبده محمد حسین» (مستطیل)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 27 گ (163-189)، 25 سطر (17×7)، اندازه: 20×12 سم [ف: 34 - 832]
آغاز: برابر؛ انجام: و ثانیا بعد فراغه عن المنطق هذا قسم كلام من التهذيب و على السنة.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مهر: اسدالله؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 115 گ، 24 سطر (15×7)، اندازه: 21×12 سم [ف: 16 - 439]
آغاز: برابر؛ انجام: اعتبره المتأخرون في القضية الحقيقية اذليس افراد هذين العنوانین مما يمكن
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، جلد: مقوایی، 62 گ، 23 سطر، اندازه: 23×13 سم [ف: 5 - 2529]
š.-e tahdīb-el-manțiq
لاهیجی، عبدالرزاق بن على، - 1071؟ قمری
lāhījī, 'abd-or-razzāq ebn-e ‘ali (- 1661)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاریخ تأليف: جمعه 10 رمضان 1043 ق
شرحی است فارسی از ملا عبدالرزاق بر تهذیب المنطق.
آغاز: بسمله. و به ثقتي بفضله العظيم. الحمد لملهم الصواب ... و بعد فيقول ... عبدالرازق بن علی بن حسین لاهیجی ... این کلمه چندیست در شرح تهذیب منطق که نوشته می شود به التماس بعضی از اعزه اخوان ... قال المصنف الحمدلله الذي هدانا سواء الطريق حمد ذکر کردن صفت های نیک است.
انجام: یعنی ذکرش در مقاصد مناسب است از ذکرش در مقدمه ... هذا آخر ما اردنا ایراده في شرح هذا المختصر و الحمدلله الذي وقفنا للاتمام ... برحمتك يا ارحم الراحمين.
[نسخه های منزوی 1498؛ الذریعه 161/13]
آغاز و انجام: برابر؛ قد وقع الفراغ من تأليفه صبيحة يوم الجمعة عاشر شهر رمضان المبارک سنة 1043 ... مستغفراً
خط: شکسته، نستعلیق، كا: على بن حمدالله بن علی حسینی گیلانی، تا: جمعه 18 جمادی الثانی 1058 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 71 گ، 15 سطر، اندازه: 16/8×10/3 سم [ف: 3 - 498]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید امین بن میر محمد شریف رضوی، تا: 19 صفر 1076 ق، به جهت میرزا محمود؛ مصحح؛ تملك: سید حسین با مهر «عبده حسین الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج آبی، 100 ص (100-1)، 17 سطر، اندازه: 19/5×9/5 سم [ف: 32 - 321]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالواحد بن حاجی محمد امین شیرازی، تا: 1099 ق؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 87 گ، 17 سطر (12×6)، اندازه: 19×9 سم [ف: 3 - 61]
آغاز: برابر؛ انجام: چون العالم حادث و نظر کن هر یک از طرفین را جداگانه.
خط: نسخ، بی کا، تا: 3 شعبان 1227 ق، جا: اصفهان مدرسه جده بزرگ؛ تملك: لطفعلی صدر الافاضل به سال 1307؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 84 گ، 16 سطر، اندازه: 15/7×11/4 سم [ف: 193 - 43]
š.-e tahdīb-el-manțiq = š.-e fārsī-ye hāšīya-ye mollā ‘abd-ol-lāh
کنبو لاهوری، عنایت الله، 1017 - 1082 قمری
kambū lāhūrī, 'enāyat-o-llāh (1609 - 1672)
وابسته به تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
ترجمه و شرح تهذیب المنطق تفتازانی که ناظر به حاشیه ملاعبدالله یزدی می باشد. تذکر: این ترجمه با همین آغاز و انجام به خود ملاعبدالله یزدی و نیز محمد بن محمود حسینی شهرستانی (قرن 10) نسبت داده شده است
آغاز: یک ثقتی ... الحمد، حمد در لغت وصفی است بجميل
اختیاری بر جهت تعظیم و تبجيل نه بطريق سخريه و استهزاء
انجام: و هذا بالمقاصد اشبه يعني آن چه مذکور شد در ثامن از رؤس ثمانيه بمقاصد اشبه است و این ظاهر شد از بیان مذکوره.
[نسخه های منزوی 1499/2؛ الذریعه 61/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1019 ق، کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج تریاکی، 144 گ، 18 سطر (5×10/5)، اندازه: 17×10 سم [ف: 4 - 447]
آغاز و فرق میان این دو معنی آنست که اول مستلزم وصول مطلوبست؛ انجام: مثل كل انسان کاتب لا بالضروة تركيب او از موجبه مطلقه عامه است که آن جزء اولست
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قهوه ای، 49 گ، 22 سطر (14×6)، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 4 - 471]
آغاز: برابر؛ انجام: خاتمه اجزاء العلوم الموضوعات و هو ما يبحث في العلم عن اغراضها الذاتيه خاتمه کتاب در بیان اجزاء علوم است و اجزاء علوم سه جزء است تمت هذا الكتاب بعون الملک الوهاب
خط: نستعلیق، كا: ملاشاه وردی، تا: 1125 ق؛ مهر: «عبده الراجی محمد کریم بن رحیم» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 92 گ، اندازه: 19×13 سم [ف مخ - 3 - 1176]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بی کا، تا: 1208 ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ شرح از برگ 1 پ است تا برگ 77 پ و در یک 1 ر چنین نوشته شد، «شرح تهذیب المنطق مولوی میا عنایت اله هندی من متملكاتی و انا العبد الاقل بن محروم مبرور نجم الملة و الدين القندرهای عبداله الشهير بحاجی آخند»؛ در برگ 77 پ دارد: «مالكه هبة الدین محمد اسمعيل ابن محمد عابد»؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: مقوا، 80 گ، 18 سطر (12×7/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 3 - 61]
خط: نسخ، كا: حاجی خضر سلیمان قرشی، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 369 گ (221-589)، 13 سطر (5×10/5)، اندازه: 18×9 سم [ف: 11 - 2168]
š.-u tahdīb-il mantiq
حسنی هادوی، حسن بن احمد، ق 11 قمری
hasanī hādavī, hasan ebn-e ahmad (- 17c)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاريخ تأليف: 26 شعبان 1045 ق؛
شرح خوبی است بر متن منطق تفتازانی.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9631
آغاز: بسمله و هو حسبنا و نعم الوكيل. لك الحمد پا معطى تهذیب المنطق و الاخلاق لمن عليه اقبل؛ انجام: فرغ من تأليف هذه الحواشي ... الحسن بن احمد الجلال في تاريخ اربع بقين من شعبان سنة 1045 و لاحول ... تسليما كثيرا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، مجدول، محشی با نشان سید شریف و جز آن؛ کاغذ: بغدادی، جلد: مقوا، 45 گ، 25 سطر (12×12)، اندازه: 21×30 سم [ف: 17 - 441]
š.-u tahdīb-il-mantiq
کازرونی، ابوالقاسم بن ابی حامد، ق 11 قمری
kāzerūnī, ab-ol-qāsem ebn-e abī-hāmed (- 17c)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
پاره ای است از شرحی که او بر منطق تهذيب تفتازانی نوشته و مربوط است به عبارت «يقتسمان بالضرورة».
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 2144/10
کاتب = مؤلف، تا: قرن 10؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی، جلد: مقوا با پارچه زری، 2 ص (77-78)، اندازه: 23×10/5 سم [ف: 9 - 822]
š.-e tahzīb-el manteq
هندی، غیاث الله، ق 11 قمری
hendī, qīyās-od-lāh (- 17c)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرح فارسی تهذیب المنطق تفتازانی است به جهت میر ابوالحسن. این شرح در فهارس به چند نفر نسبت داده شد از جمله عبدالله بن شهاب الدین یزدی و جمال الدين محمد بن محمود حسینی شهرستانی و مولوی عنایت الله هندی. برخی نسخ فاقد دیباچه است. این اثر چاپ شده است.
[الذریعه 161/13-164؛ نسخه های منزوی 1499/2؛ مشار 3216/3]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10219
آغاز: بسمله الحمد حمد در لغت وصفیست بجمیل اختیاری؛ انجام: یعنی آن چه مذکور شد در بیان از روس ثمانيه بمقاصد اشبه است. خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربیع الثانی 1010 ق، به جهت میر ابوالحسن؛ تملک: محمد بن محمد تقی موسوی، نظام الدین
على؛ مهر: «و اتخذ الله ابراهيم خليلا» (بیضی)؛ جلد: تیماج يشمی، 70 گ، 20-22 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 32 - 260]
S.-u tahdib-il-mantiq
حسینی، حمزه بن محمد
hoseynī, hamze ebn-e mohammad
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرح مزجی و هنگام قرائت نزد پدر و استادش نوشته است.
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 1573
آغاز: خير الكلام ما قل و دل على حمدالله عزوجل
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ 7 گ، اندازه: 15×8/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 178]
š.-u tahdīb-il-mantiq
انصاری لکهنوی، محمد عبدالحلیم بن محمد امین، ق 13 قمری
ansārī lakahnavī, mohammad “abd-ol-halām ebn-e mohammad amīn (- 19c)
وابسته به: تهذیب المنطق و الكلام؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (792-722)
تاریخ تأليف: 1256 ق
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 11096/2
آغاز: بسمله، الحمد لمن هو اهله و الصلوة على من هو مستحقها و بعد فهذا هو البيان العجيب؛ انجام: فالمتنافيان في صورتي القديم و التأخير ههنا لم يبقيها على حالها و نتهى هذا ... تم شرح الضابطة
خط: نسخ، كا: محمد، تا: 1314 ق؛ ضمیمه نسخه ش 11096 [رایانه]
š.-u tahdīb-il manțiq
نجفی، عبدالجواد، ق 13 قمری
najafī, 'abd-ol-javād (- 19c)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شیخ عبدالجواد قصد داشت شرحی بر «تهذیب المنطق» تفتازانی بنویسد و بر فصول مختلف آن یادداشت هایی آماده کرده بود، اما اجل مهلت نداد تا آن ها را تنظیم کرده و به صورت کتاب در آورد. پس از وفاتش یکی از شاگردان وی نوشته های پراکنده استاد را جمع آوری نموده و بدون افزودن مطلبی به خط خوش استنساخ کرده و در آخر هر بحثی می گوید: «هذا آخر ما وجد بخط المصنف قدس الله روحه و نور ضريحه في هذه النبذة و قد جف قلمه الشریف و حال امر الله القوى اللطيف بينه و بين تمام الكلام في هذا المقام و كان امرالله قدر مقدوراً». از آثار عبدالجواد بن سلیمان نیشابوری نجفی (تلميذ كاشف الغطاء) کتاب های «اصول فقه»، «حدوث العالم» و «شرح الشرایع» در الذريعة معرفی شده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 6205-31/85
آغاز: بسمله هداية الجزئي هو ما يمنع نفس تصوره عن وقوع الشركة فيه و الكلى بخلافه ای ما لا يمنع نفس تصوره عن وقوع الشركة؛ انجام: او مركب من الموضوع و العرض الذاتی كقولهم. هذا آخر ما وجد بخط المصنف اعلى الله في الجنان درجته.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای «منه طاب ثراه»؛ جلد: تیماج زرشکی، 133 گ، 21 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 5 - 2529]
Š.-e tahdīb-el-manțiq
طباطبایی یزدی، علی اکبر بن حسين
tabātabāyī yazdī, ‘alī akbar ebn-e hoseyn
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرح مزجی نیکویی است بر رساله تهذیب المنطق مسعود بن عمر تفتازانی که هنگامی نگاشته شده که شارح رساله را نزد استادش مولانا محمد امين مستوفی می خوانده است.
اصفهان؛ هادی نجفی؛ شماره نسخه: 53
آغاز: تهذیب منطق حمد واجب الوجودی است که کلیات و جزئیات دلايل وحدانیت او است و تجرید کلام شكر مبدعی است؛ انجام: و انسان و فرس حیوان است، و التحدید آی فعل الحد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 78 گ، 14 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 324]
Š.-e tahdīb-el-manțiq
حسنی، رضا بن محمد
hasanī, rezā ebn-e mohammad
وابسته به: تهذیب المنطق تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرحی است بر تهذیب المنطق تفتازانی که نوعی شرح و ترجمه به حساب می آید.
آغاز: بسمله. قوله الحمد الله گشود مصنف کلام خود را بحمد خداوند بعد از بسم الله اولا ایراد کردند که چرا ...
انجام: مطلوب آن چه موضوعست و بعد الحمدلله على أن كتبته باحسن الوجوه و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد و آله
محمد
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 38151
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: = مؤلف، تا: 1317 ق؛ مصحح، محشی با رمز «رضا»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 43 گ، 19 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 362]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1376
همان نسخه بالا [مؤید: 3 - 311]
š.-u tahdīb-il mantiq
همدانی شیخی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239 - 1319 قمری
hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja'far (1824 - 1902)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
به درخواست: ضياء الملک امان الله والی
شرحی است به «قال، اقول».
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي خلق الانسان و علمه المنطق والبيان و وضع الميزان اقامة للبرهان ... فيقول ... محمد باقر بن محمد جعفر الشريف المنتهى الى الطباطبا انه قد اتفق لي التلاق ... بحضرة ... ضياء الملک امان الله خان ...
آغاز: برابر؛ انجام: فان كان الموضوع في القضية شخصا (ننوشته مانده)
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 140 گ، 14 سطر (12/5×6/5)، اندازه: 18×11 سم [ف: 11 - 2202]
آغاز: برابر؛ انجام: فان كان الجزء الاول کلیالزم أن يكون الجزء الثاني ايضا كليا
خط: مختلف، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ تا آخر قضایای سبع را بیشتر ندارد؛ کاغذ: نخودی، اندازه: 18×11 سم [ف: 10 - 214]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا؛ کاتب نسخه را تمام نکرده است ... [ف: 11 - 480]
š.-e tahzīb-el manteq
کازرونی، محمد تقی بن محمد شفیع، 1305 - قرن 14 قمری
kāzerūnī, mohammad taqī ebn-e mohammad šafi' (1888 - 20c)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرح متوسطی است بر تهذیب المنطق تفتازانی که شارح در زمان اشتغال به تحصیل نزد پدرش آن را نوشته است.
[الذريعه 160/13]
آغاز: بهترین رفیق و از این جا این مفهوم می شود که این کس باعث؛ انجام: و این ظاهر شد از بیان مذكور. تم بعون الملک الوهاب في ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: شوال 1271 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ مهر: «محمد شفيع الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 121 گ، 15 سطر، اندازه: 20×16 سم [ف: 1 - 485]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين ... اما بعد چنین گوید اقل السادات و الطلبه محمد تقی؛ انجام: بلکه مقصود از علم عمل بآن است، جعلنا الله ... و الحمدلله رب العالمين و قد فرغت من تسوید هذا الشرح المسمى شرح التهذيب
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: جمعه 17 ذیحجه 1319 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 119 گ، 16 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 1 - 455]
Š.-u tahdīb-il manțiq
کرد، عبدالكريم،
kord, 'abd-ol-karīm
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17333 ض
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
Š.-u tahdīb-il mantiq
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرحی است توضیحی و استدلالی بر رساله «تهذیب المنطق» مسعود تفتازانی. در نسخه آستان قدس آمده: مؤلف این کتاب را به شهریار وقت به نام سنغرشا (كذ) اهداء نموده است. نویسنده بیشتر ناظر به کلام میر سید شریف است و از حاشیه شمسیه و شرح مواقف یاد کرده است. در نسخه دیگری در آستان قدس آن را به جامی نسبت داده است که بسیار بعید است و چنین رساله ای به او نسبت داده نشده است.
آغاز: بعد حمد الله سبحانه خالق الاشخاص و الماهيات و عالم
الكليات و الجزئيات و الصلوة و السلام على رسوله المختار من جميع و آله الطيبين الطاهرين فاعلم ايها الطالب الراغب المتجلی بحلية الحقایق و المعارف و المترقي في غوامض الدقایق و العوارف ان هذا شرح تهذیب المنطق للمولى الامام الهمام علامة علماء الإسلام سلطان المحققين برهان المدققين سعد الشريعة و الحقيقة و الدین مسعود التفتازانی اسكنه الله تعالی فرادیس ...
انجام: لأنه هو المقصد الأقصى من العلم و المطلب الأعلى في الكتاب لأنه انسب البواقي لعله بطريق الزوال اليه بخلاقها
آغاز و انجام: برابر
در دیباچه نام مؤلف ذکر نشده است. در پشت صفحه اول نسخه به خط مشابه با خط نسخه نوشته شده: «شرح تهذیب مولانا عبدالرحمن» در صفحه آخر نسخه به خطی مغایر و بالنسبه تازه نوشته شده: «شرح ملا عبدالرزاق بر تهذیب» مؤلف این کتاب را به شهریار وقت به نام سنغرشا (كذ) اهداء نموده است؛ خط: نستعلیق، كا: على بن محمد استرابادی، تا: شوال 973 ق، جا: اصفهان؛ واقف: محمد حسینی خراسانی، آذر 1332؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج دار چینی، 73 گ، 15 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف: 11 - 476]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 8464
آغاز و انجام: برابر
همان نسخه بالاست که دوباره معرفی شده و در این فهرست این شرح به جامی نسبت داده شده؛ واقف: شیخ غلامعلی فائقی، آذر 1332 [ف: 24 - 213]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 رجب 973 ق؛ جلد: مقوایی، 41 گ (43 پ - 83 ر)، 17 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 11 - 255]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر ما اوردناه من تشريح الكلام في التهذيب سائلا من الله أن ينفع لی و لسائر الطالبين برأفتک یا ارحم الراحمين.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ جلد: تیماج تریاکی، 110 ص (176-285)، 21 سطر (13/5×9)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 9 - 420]
آغاز: برابر؛ انجام: أما كونها وقتية فلاعتبار تعين الوقت فيها و اما كونها مطلقة فلعدم ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ در آغاز رساله اشعاری فارسی از مانی و میر خاموش و در دو برگ پایانی یادداشتی مفصل در تعریف کلام به نقل از کتاب المواقف؛ مهر: «ز فیض حقم جان آگاه شد که نگینم نقش فیض الله شد» (دایره)؛ جلد: مقوایی، 16 گ (161 پ - 176 ر)، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: 269 - 2]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1114 ق، 4 برگ آخر، جدول ضروب ستين، طريق رفتار الواح زوج و فرد و طالع نامه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 65 گ، 18 سطر (14×6)، اندازه: 13/5×19/5 سم [ف: 3 - 747]
مشهد؛ مدیر شانه چی؛ شماره نسخه: 27
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 593]
آغاز: برابر؛ انجام: قال المصنف بعد ذلك في اول القسم الثانی و على الستة وقع التبويت و الثامن
خط: نسخ، كا: محمد بن على بن هارون بن محيا (كيا) الصائم مازندرانی جزائری، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 54 گ (113 پ - 60 پ)، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 1 - 73]
Š.-u tahdīb-il-manțiq
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
غیر همانند:
آغاز: برهان ققين ... و الدین مسعود التفتازانی اسكنه الله ... يشتمل على حقایق انظار المتقدمين و يحتوي على دقایق افكار المتأخرين راعيت فيه طريقتي العدل و الإنصاف؛ انجام: و ذلك لان احتیاج المسائل اليه اشد حيث يطلب فيها اليقين لانه هو المقصد الاقصی من العلم والمطلب الأعلى من الكتاب و لانه اثبت من البواقي لعلة تطرق الزوال اليه بخلافها
شرح متوسط بر بخش منطق کتاب «تهذیب المنطق و الكلام» نگاشته سعدالدین تفتازانی که به سلعز شاه گویا پادشاه جزیره هرمزی بعد از سال 840 ق تقدیم شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 925 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج سیاه، 64 گ، 15 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف مخ - 3 - 1176]
آغاز طرفاً من المجهود بعون الملک المعبود و كان ذلک ... القسم الأول في المنطق. مقدمة؛ انجام: وضع الآخر لامتناع الخلو. بينهما ينتج وضع الآخر لما مر ولا ينتج وضعه رفع الآخر.
شرحی مزجی بر تهذیب المنطق است که به علت افتادگی آغاز نسخه شارح شناخته نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 954 ق؛ در پایان این نسخه شرحی است از ملاحاجی محمود نیریزی شیرازی (-903 ق) در سه صفحه، بر «شرایط اشکال چهارگانه» یا «ضابطة الاشكال الاربعه» تهذیب المنطق تفتازانی. آغاز: «بسمله. و أذقد
وقع للمصنف الفراغ عن بياض تفاصيل شرایط انتاج الاشكال الأربعه اراد ان يشير الى ضابطه»، انجام: «اهتداء الى هذا النوع من التحرير و التقرير و الله اعلم بالمبين»؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 67 گ، 17 سطر، اندازه: 17×9 سم [ف: 1 - 327]
آغاز: و يمكن أن يقال أن هذا انما يوجب ذلك ... فقد يقال فيه ان العلم ان كان اذعانا للنسبة الحكمية الحملية او الا تصالية اوالا نفصالية و ادراک آنها واقعة كما في الموجبات او انها غير واقعة كما في السوالب فهو من حيث هو كذلك تصدیق؛ انجام: و آن الكل ينتج لذلك و اذ قد وفقني الله .. على اتمام ما اردته من شرح هذا القسم من هذا الكتاب يوم السبت الرابع و العشرين من ذي قعدة سنة 919.
تاریخ تألیف: شنبه 24 ذیقعده 919، در آن بندی از اساس الاقتباس فارسی طوسی آمده است، شرحی است اندک مفصل؛ خط: نسخ، كا: سعدالله بن محمد، تا: رمضان 968 ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ تملک: علی رضا بن حاجی محمد با مهر او مورخ 1126؛ مهر: نظام الدین احمد؛ کاغذ: سپاهانی، 94 گ، 19 سطر (12×6)، اندازه: 11/5×20/5 سم [ف: 17 - 295]
آغاز: و كل أمر ذي بال لم يبدى بالحمدلله فهو أجزم. الحمد هو الثناء بالجميل على الجميل الاختیاری [... الله] اسم للذات الواجب بالذات [... الذي هدانا الهداية الدلالة على [... الى سواء الطريق] اي الطريق السوي اي المستقيم من اضافة الصفة الى موصوفها (گ 2) ... الولد الاعز اسمه محمد و لذا قال [سمی حبیب الله عليه التحية و السلام لا زال له] الى للولد المذكور [من التوفيق] بيان لقوله (گ 3)؛ انجام: [و هذا] ای المذكور في الثامن [بالمقاصد] لا سیما في علم المنطق [اشبه] فانها مسائل حقيقة للمنطق بل هي المطالب العلية ... و لما كان الكلام فيما يعيني على تحصيل جميع العلوم فال آنها بالمقصاد اشبه و الأفهی مقاصد للمنطقي بالتحقيق و على التحقيق ختمنا الكلام في قسم المنطق من تهذیب المنطق و الكلام مع غاية تنقيح المرام ... في يوم الاثنين 24 رمضان ... و نسال من الله ... أن يوفقنا لشرح قسم الكلام .. و السلام و الاكرام. وقع الفراغ من تسويده يوم الاثنين ربيع الأول سنة اثنين و سبعين و تسعماءة من الهجرة.
شرحی است مزجی برای بخش منطق از «تهذیب المنطق و الكلام» نگارش سعد الدين تفتازانی که غیر از حاشیه ای است که فخرالدین سماکی بر شرح دوانی زده، لیکن چون یک برگ آغاز نسخه جای گفتگو افتاده است نام شرح کننده نادانسته ماند؛ خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: دوشنبه ربيع الاول 972 ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان های «تاج المصادر»، «شرح شمسيه»، «منه»؛ کاغذ: نخودی، اصفهانی، جلد: تیماج سیاه مذهب، 84 گ، 17 سطر (7×11/5)، اندازه: 18×12 سم [ف: 11 - 252]
آغاز: بسمله تذهیب صحايف المنطق و الكلام تصديره بحمد الله المفضل المنعام فنحمده على أن علمنا الأشياء تصورا او تصديقا ... و بعد فقد تكرر الحاح الخلان على في ان املي لهم شرحا لمنطق التهذيب لكون كواكب المسائل الجامعة لدقائق الفن من مطالعة طوالع و انوار الحقايق في ضمن اشاراته و تنبيهاته سواطع؛ انجام: و هذا البرهان بالمقاصد اشبه و عند ذلك ختم المصنف الرسالة و انما اختم ايضا ما تيسر لي من شرحه بحسب ذهن القاصر و فهم الفاتر و الغرض منه اطاعة الأمر و اسأل الله أن ينفع به كما ينفع بالكتب السابقة أنه ولي ذلك و هو حسبی و کافی و الحمدلله ... و آله اجمعين.
شرحی است توضیحی بر رساله «تهذیب المنطق» سعدالدين تفتازانی. در این شرح مطالب مشکل و پیچیده متن با قلمی روان و استوار توضیح داده شده و گاهی رد و ایراد نیز دیده می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 8 ربیع الاول 984 ق؛ محشی؛ واقف: جعفر زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 83 گ، 19 سطر، اندازه: 17×9 سم [ف: 24 - 209]
آغاز: يقتسمان، ظاهر هذا الكلام تقسيم كل الضروري و النظري الى التصور و التصديق مع ان المشهور عکسه
شرحی مزجی است به عربی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اندازه: 15×9 سم [نسخه پژوهی: 2 - 178]
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11 [مختصر ف: - 478]
جز شروح متداوله است؛ بی کا، تا: قرن 11 [د. ث. مجلس]
آغاز: الاخص مطلقا اعم مطلقا بمعنى أن كل ما صدق عليه نقيض الاعم صدق عليه نقيض الاخص؛ انجام: الموفق لحصول المرام و الصلاة و السلام على سيد الأنام محمد و آله الكرام عليهم من الله التحية و السلام
شرح مزجی مختصری است بر قسم منطق «التهذيب» سعدالدین تفتازانی، و چون نسخه از آغاز افتاده دارد معلوم نشد که شرح از کیست. روز جمعه بیست و چهارم رمضان ؟ به پایان رسیده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 87 گ (1 ر - 87 پ)، اندازه: 16×11 سم [ف: 2 - 126]
از عبدالله یزدی یا شهرستانی یا مولوی عناية الله هندی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 1063 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن مشکی، 17 سطر، اندازه: 29×13 سم [ف: 6 - 44]
آغاز: هو اما تام ان كان مفيدا فائدة تامة بحيث لا يحتاج في افادة اصل الحكم الى جزء
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی
با نشان «منه»؛ اندازه: 16×10/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 178]
متن از تفتازانی، شارح شناخته نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام [ف: 3 - 92]
خط: نسخ نازیبا، كا: محمود نامراد، تا: 1131 ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشي [ف: - 29]
آغاز: (در بحث اقسام دلالت افتاده): نوع منه ايضا فان الموجود في ذلك الغير يكون في الحقيقة من احوال الاعم و كذا ما يشترط في عروضه للموضوع أن يصير نوعا فهو حاصل النوع حقيقة. و العرض الذاتي ثلاثة أقسام؛ الأول ما لا يحتاج عروضه ... الى واسطة ... الثاني ما يلحقه بواسطة امر قائم بالموضوع ... الثالث ما يلحقه بواسطة جزئه المساوی ... اذا عرفت هذا فاعلم أن موضوع المنطق المعلومات التصورية و التصديقية من حيث الايصال ... [دلالة اللفظ] الوضعية دلالة مطلقة [علی تمام ما وضع له] من حيث هو كذلک [مطابقة] ... [و على جزئه] من حيث هو كذلك [تضمن] ... و على الخارج اللازم من حيث هو كذلك [التزام] ... (گ 52 پ)؛ انجام: و تفصيل نقائض المركبة و البسيطة يطلب من الكتب البسيطة. فصل [عكس المستوى] قد يطلق على اخص قضية الازمة لنقيضه بتیدیل جزئيها مع الموافقة في الصدق و الكذب، لكن (گ 64 پ).
شرحی است مزجی بر تهذیب المنطق تفتازانی و شارح نیز شناخته نیست؛ خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، اصفهانی، جلد: مقوایی، رویه تیماج حنایی مذهب، 13 گ (52 - 64 پ)، 22 سطر (7×13/5)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 11 - 544]
آغاز: قال في الحاشیه و ما قالوا ان الموجود في الذين اعم من وجه من الموجود في نفس الامر؛ انجام: بحال الجزئيات على الكلی و باشتغال الثالث عليهما و هو في التمثيل
شرح مزجی نسبتا مفصلی است بر کتاب «تهذیب المنطق» تفتازانی (792 ق) مؤلف در این کتاب به حاشیه دوانی و شرح مطالع و کتاب های دیگر منطق استناد کرده است؛ خط: نستعلیق تحریری بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 61 گ، 13 سطر، اندازه: 22×15 سم [اهدائی رهبر: 5 - 363]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1236 ق؛ محشی؛ اندازه: 21×16/5 سم [ف: 12 - 423]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي هدانا سواء الطريق و ترکیب هذا أن الحمد مبتدأ الله جار مجرور، انجام: من الظلمات إلى النور و اخرجنا من هذه الدار الغرور
خط: نسخ، كا: فرج الله الهادي بن محمد ربيع نوری یوشجی، تا: 1280 ق؛ کاغذ: کاغذ فرنگی، جلد: رویه میشن تریاکی، 183 گ، 21 سطر، اندازه: 17/7×11/3 سم [ف: 1 - 285]
آغاز: حسبی و نعم الوكيل افتتح بحمد الله فيه اشارة الى ان صدور الفعل من الفاعل المختار لابدله من علة باعتنة عليه و غاية راعية اليه؛ انجام: بل روی اهل النار ليتأذون من ريح العالم التارك لعلمه و ان عقاب العالم غير العامل اشد من غيره.
خط: نسخ و تحریری، بی کا، تا: 1281 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 130 گ (1-130)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 90 - 47/2]
آغاز: تهذیب المنطق و الكلام توشيحه بذكر المفضل المنعام و ترشيحه بالصلوة و السلام على صفوة الأنام و أصحابه العز الكرام؛ انجام: فالممكنة العامة أما تسميتها بالممكنة فلا شتمالها على الامكان و اما العامه فلعمومها الى الممكنة الخاصه كما سیاتی فهذه بسائط قد فرغت ...
خط: نسخ، كا: محمد بن حاج حسن، بی تا؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1403]
بی کا، بی تا؛ خریداری از عباس محسنی [رایانه]
š.-e tahzīb-el manteq
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
بیشتر این شرح مختصر توضیحی از حاشیه ملاعبدالله یزدی استفاده شده است.
آغاز: حمد در لغت ثنائی است بلسان بر قصد تعظیم و تبجيل خواه در مقابل نعمت باشد یا نباشد
آغاز: برابر؛ انجام: (افتاده در وما به البيان جهة): در این صورت مخطوری.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ، 136 گ، 20 سطر، اندازه: 19/4×11/5 سم [ف: 2 - 203]
آغاز: برابر؛ انجام: و از منشأ وصول سعادات جاودانی در جهان است انشاء الله همه را حاصل شود ...
خط: نسخ، كا: محمد بن باقر بن ابوالقاسم حسینی موسوی، تا: 19 رجب 1124 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 گ (2 پ - 24 پ)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 19 - 114]
š.-u tahdīb-il-manţiq
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
غیر همانند:
آغاز: و لم توجد او وجد الواحد فقط مع امكان غير او امتناعه او الكثير مع التناهی او عدمه و این مفهوم که ممتنع نیست فرض صدق او بر کثیرین شش احتمال دارد یا ممتنع الافراد است یعنی در خارج اصلا وجود ندارد چون شریک باری یا ممکن الافراد است و این ممکن الافراد چهار قسم است یا آنست که در خارج هیچ فرد او یافت نشده است مثل عنقاء؛ انجام: و اینست غرض از براهین و حدود و اندرین اوراق آن چه یاد کرده ایم خواسته ایم نگرنده را و جوینده را.
شرح نسبتا مفصلی است که به فارسی قدیم نگاشته شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 46 گ، 21 سطر، اندازه: 19×8/5 سم [ف: 5 - 407]
آغاز: او مادام و صفه فمشروطة عامة ...... یعنی اگر حکم در قضيه موجهه به ضرورت نسبت شود مادام الوصف العنوانی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اندازه: 16×9 سم [نسخه پژوهی: 2 - 178]
با ترجمه فارسی حاشیه مولی عبدالله یزدی بر این کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 17 سطر (13×5/5)، اندازه: 19×12 سم [ف: 15 - 4189]
خط: نسخ، كا: محمدرضا بن قطب الدین اسکندر، تا: 21 ذیحجه 1071 ق، برای محمد سمیع بن ملا محمد على؛ قطع: ربعی [نشریه: 182 - 7]
شرح و ترجمه فارسی تهذیب منطق تفتازانی است و این است نمونه ای از آن: المقصد الثاني: القضية قول يحتمل الصدق و الكذب چون مصنف فارغ شد از مبحث تصورات شروع کرد در مبحث تصديقات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، 142 گ، 16 سطر (13×5)، اندازه: 18×11 سم [ف: 8 - 213]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 903]
آغاز: شكر عبارت از ذکر کردن صفت های مذکوره است و صحبت داشتن به دل و خدمت کردن به اعضا در برابر نعمت و پس و بس (كذا) نسبت میان هر دو عموم و خصوص من وجه باشد چه حمد اعم است به حسب متعلق که نعمت است و غیر نعمت؛ انجام: فصل الاستقراء تصفح الجزئيات لاثبات حکم کلی دانستی که حجت بر سه قسم است قیاس و استقراء و تمثیل بعد از فارغ شدن مباحث قیاس شروع کرد در تعریف استقراء و تمثیل و استقراء تصفح يعنی پیروی کردن
موجودی از اوایل دیباچه تا مبحث استقراء است. شرح فارسی روانی است بر «تهذیب المنطق» سعدالدین تفتازانی؛ شارح ابتدا بندی از متن را ذکر می نماید و سپس به توضیح و شرح آن می پردازد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: خانم بیگم عقیلی، خرداد 1371؛ کاغذ: نخودی و فستقی، جلد: تیماج قهوه ای، 62 گ، 12 سطر، اندازه: 21×11 سم [ف: 24 - 214]
آغاز: بسمله الحمدلله الذي هدانا سواء الطريق و جعل لنا التوفيق خیر رفیق یعنی سپاس و ستایش پروردگاری را که راه نمود بما وسط طريق را طریقی که مفضی سالک خود است به سوی مطلوب و وسط طريق کنایه از راه راست است که آن منطق است؛ انجام: یعنی امر ثامن به مقاصد فن اشبه است و ازین جهت است که صاحب مطالع ما سوى تحدید را در مبحث حجت ذکر کرده است و تحدید را در مبحث معرف.
شرحی است کوتاه بر بخش «تهذیب المنطق» سعدالدین مسعود تفتازانی که شارح پس از ذکر بخشی از متن و ترجمه تحت اللفظی آن به طور اختصار به شرح و توضیح مطالب پرداخته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 24 محرم 1278 ق؛ حاشیه صفحه اول اقوال علما درباره حقیقت روح و کیفیت اسلام حضرت ابوطالب و فاطمه بنت اسد عليهما السلام؛ واقف: حجة الاسلام محمدی گلپایگانی، مهر 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 24 گ، 19 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 24 - 211]
آغاز: و معنی لغوی شکر عین معنی اصطلاحی حمد است بشرط تعمیم در نعمت نسبت بواسطه؛ انجام: یعنی آن چه مذکور است که ثامن از رؤس ثمانيه بمقاصد اشبه
شرح مزجی نسبتاً مختصری است بر بخش منطقی رساله «تهذیب» سعدالدین تفتازانی، که بیشتر به مطالب حاشیه معروف ملا عبدالله یزدی نظر دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1297 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور مشکی، 91 گ، 12 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: - 127]
آغاز: از مقدمتین سالبه نباشند و سالبه به کلیه را اگر ... بالخلف او بالعكس الترتيب ثم النتيجة ... دليل انتاج شکل رابع از یکی خلف است و آن ضم نقيض؛ انجام: مغالطه نهم باب شعر دهم ذکر
الحاء ... و هي التقسيم اعنى التكثير من فوق و التخيل عكسه
قطعه ای از شرحی فارسی است بر «تهذیب المنطق» تفتازانی؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 17 گ، 13 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 5 - 2528]
آغاز: بعضی از بعضی و قید هیأت در تعریف کلمه بواسطه آن کرد که تا مثل لفظ ماضی و حال و استقبال بدر رود؛ انجام: و اما وقتیه سالبه مثل لاشيء من القمر بمنخسف وقت التربيع لا دائما ترکیب
شرح به صورت مزجی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 24 گ، 16 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2528]
آغاز: بسمله قوله روی في كل من البسملة و التحميد روایت شده از پیغمبر (صلی الله علیه و اله و سلم) که فرمود كل أمر ذي بال ... یعنی هر امرى صاحب قدری که ابتدا کرده نشده باشد به بسم الله الرحمن الرحیم؛ انجام: بدان که صریح عبارت مصنف این است که قسمت می کند تصور و تصدیق ضرورت و اكتساب بالنظر را پس ضرورت منقسم خواهد شد بضرورت
از انجام ناتمام مانده. بخش آغازین از رساله مفصلی است در شرح و تفسیر تهذیب المنطق؛ خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 37 گ، 13 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 5 - 2528]
آغاز: الحمد لله الذي هدانا سواء الطريق ... یعنی سپاس و ستایش مر خدای را آن چنان خدائی
فقط شرح مقدمه تهذیب آمده. در این شرح که از مطالب حاشیه ملا عبدالله یزدی بسیار استفاده شده است؛ خط: نسخ، كا: محمد مؤمن بن حاج علی اصغر قزوینی، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 3 گ (27 پ - 29 پ)، اندازه: 15×10 سم [ف: 12 - 194]
آغاز: بمنطق بیان ماهیت منطق معلوم می شود اما در ضمن بیان ماهیت احتیاج بمنطق معلوم نمی شود ... ان کان اذعانا للنسبة فتصدیق یعنی صورت حاصل اگر اذعان و گرویدن نسبت است تصدیق است و الا تصور است و چون اذعان و اعتقاد متعلق نمی تواند شد الا بنسبت چیزی پس تقسیم چنین است؛ انجام: و الحقيقية وضع كل كما نعة الجمع و رفعه كما نعة الخلو و استثنائی نتیجه می دهد از حقيقية وضع هر یکی رفع دیگری مثل ما نعة الجمع ... پس از رفع هر یک وضع دیگری لازم می آید
شرحی است بفارسی؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 85 گ (101 ر - 185 پ) [ف: - 146]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [د.ث. مجلس]
š.-u tahdīb-il-manțiq-i wa-l-kalām
وابسته به: تهذیب المنطق و الكلام؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (792-722)
گزارش «تهذیب المنطق و الكلام» تفتازانی است. نسخه تنها گزارش بخش کلام آن را دارد. برای نشانی: «الباب الأول في المقدمة» بكسر الدال و صح الفتح و هي ما يذكر امام المقصود الارتباطها به و نفعها فيها. و الظرفية مجازية اقامة للشمول العمومی مقام الشمول الظرفي».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1432/11
آغاز: هذا قسم الكلام من التهذيب. اعلم أن تقابل هذه الفقرة مع قوله فيما قبل القسم الأول في المنطق يقتضي أن يقول القسم الثاني في الكلام، لكن تفنن في الكلام فقال؛ انجام: وفقنا للعلم بما يجب و يرضى انه خير موفق و معين. الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على خير ...
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1230 ق؛ مقابله شده؛ 80 گ (67 ر - 146 ر) [ف: 3 - 188]
شرح تهذيب الوصول الى علم الاصول - منية اللبيب في شرح التهذيب
شرح تهذيب الوصول الى علم الأصول - نهاية التقريب في شرح التهذيب
š.-u tahdīb-il wuṣūl ilā ‘ilm-il uşūl
اعرجی حلی، عبدالمطلب بن محمد، 681 – 745 قمری
aʻrajī-ye hellī, 'abd-ol-motalleb ebn-e mohammad (1283 - 1345)
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الاصول - تهذیب طريق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح استدلالی و توضیحی است بر کتاب «تهذيب الوصول» علامه حلی، با عناوین «قال - اقول». برادر کوچک تر وی سید ضیاء الدین نیز شرحی دارد بر «تهذيب الوصول» به نام «منية اللبيب». شهید اول که شاگرد آن دو برادر بوده است بین دو شرح جمع کرد، به نام «جامع البين من فوائد الشرحين». سید عمید الدین شرح خودش را در زمان علامه نوشته است و سید ضیاء الدین پس از وفات او.
چاپ: ایران، تهران، 1308 ق، سنگی، خشتی، 112 ص، با تصحیح و مقابله ابوالقاسم بن علی اکبر جیلانی
[الذریعه 168/13؛ 207/23]
كا: محمد على بن شیخ سهل خالدی منصوری نجفی، تا: دوشنبه 22 رمضان 1038 ق [نشریه: 5 - 292]
آغاز: أن يكون بعضها خفية عنده و الخفاء عند الناس لا يمنع الوضع منه؛ انجام: فيبقى الناتج من ضروبه خمسة الأول من موجبتين كليتين
خط: نسخ خوب، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: «عبده حسین الحسینی» (بیضی)، «عبده الراجی محمد صادق»، «و العافية في كل محمود يا الله» (مربع)؛ جلد: مقوا، 351 گ، 19 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 1 - 532]
š.-u tahdīb-il wuşūl ilā ‘ilm-il-uşūl
الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق، 870 - 950؟ قمری
elāhī ardabīlī, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-haqq (1466 - 1544)
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الأصول - تهذیب طريق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
تاریخ تأليف: اواخر ربيع الأول 943 ق
شرحی است بر کتاب تهذيب الوصول علامه حلی.
اصفهان؛ مهدوی، مصلح الدین؛ شماره نسخه: 35
آغاز: الحمدلله الذي أفاض على قلوب العارفین رحيق التحقيق في اصول الشريعة الغراء و شرح صدور العلماء بنور تهذیب الظاهر؛ انجام: ثم القول بالموجب مع سوال تركيب و العقد يكون خمسة و عشرین و قد بلغ الكلام في هذا المقام
خط: نستعلیق، كا: على بن محمد بن مقیم، تا: 978 ق؛ 202 گ، 27 سطر، اندازه: 23×16 سم [ف: - 51]
š.-u tahdīb-il wuṣūl ilā ‘ilm-il uşūl
حسینی جرجانی، جمال الدين بن عبدالله، ق 10 قمری
hoseynī jorjānī, jamāl-od-dīn ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 160)
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الاصول - تهذیب طريق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
تاریخ تأليف: نیمه ربيع الثانی 929 ق
شرحی مزجی متوسطی است بر کتاب «تهذيب الوصول الى علم الاصول» علامه حلی و از بهترین شروح این کتاب شمرده شده، موارد نظرش را در عنوان «اقول» ذکر نموده است. متن دارای 12 «مقصد» است: 1. مقدمات؛ 2. لغات؛ 3. امر و نهی؛ 4. عام و خاص؛ 5. مجمل و مبین؛ 6. افعال؛ 7. نسخ؛ 8 اجتماع؛ 9. اخبار؛ 10. قياس؛ 11. تعادل و تراجیح؛ 12. اجتهاد.
آغاز: اللهم ان العجز عن احصاء ثنائک مقام سید أنبيائک و سند اولیائك فأني لنا دعوى العجز عن تحمیدک ...
انجام: و تجاوز النهاية في ابلاغ السالك منهج السداد و الله الموفق للصواب و اليه المرجع و المآب. (قال الشارح المحقق) و قد فرغ العبد المفتقر الى الله الغني جمال الدين بن عبدالله بن محمد بن الحسن الحسینی الجرجاني عن تعليق ما هو بمنزلة الشرح في اواسط شهر ربيع الآخر سنة تسع وعشرين و تسعمائة اوتی کتابه بيمينه و حشر يوم يدعى كل اناس بامامهم بمن اقتدی بهم في دينه
[الذريعة و 512/4 و 166/13؛ کشف الحجب ص 230]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: داود بن شمس بن داود بن احمد بن حسن الفقيه شیبانی بغداد بحرانی، تا: پنج شنبه 8 جمادی الثانی 952 ق؛ مصحح؛ تملك: محمد بن محمد لاهیجانی؛ مهر: «عبده صدرالدین الموسوی» (بیضی)، «الواثق بالغنى عبده صدرالدین الحسینی» (مربع)، «و رفعناه مكانة علية (مربع)؛ جلد: مقوایی، 245 گ، 25 سطر، اندازه: 29×19 سم [ف: 7 - 248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: علیشاه بن محمد تهرانی، تا: جمعه 29 ذیحجه 959 ق؛ مهر: ابوالقاسم ابن احمد؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج ماشی، 214 گ، 26 سطر [ف: 11 - 257]
آغاز و انجام: برابر
کا: ابوالعلاء بن علاء الدین استرابادی، تا: 975 ق؛ ضمیمه: رساله ای به فارسی در علم فراست منسوب به میر سید علی همدانی در 5 صفحه؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 848 ص، 21 سطر، اندازه: 25×13 سم [ف: 4 - 110]
خط: نسخ، كا: مغیث الدین میر جعفر حسینی، تا: 10 ذیحجه 980 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 291 گ، 22 سطر، اندازه: 25/3×20/3 سم [ف: 1 - 286]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 980 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 210 ص، 27 سطر (16×10)، اندازه: 24×17 سم [ف: 6 - 2283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن عیسی حوری اوالی، تا: یک شنبه 14 رمضان 991 ق؛ مجدول؛ واقف: فاضل خان؛ 480 گ، 20 سطر، اندازه: 24×13 سم [ف: 6 - 53]
آغاز: برابر؛ انجام: بامام بمن اقتدي بهم ... و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كا: حوری، حسین بن عیسی، تا: 991 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 355 گ، 23 سطر، اندازه: 23×12 سم [ف: 5 - 2531]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، تملك: كلب على کاظمی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 311 گ، 19 سطر، اندازه: 14/5×25/5 سم [ف: 26 - 349]
آغاز: ... الفصل الثاني في مدلول الصيغة سواء كان بالدلالة المطابقية اولا و فيه مباحث تسعة الأول في ان الامر الوجوب وقع الخلاف في صيغة أفعل وما في معناها انها هل للوجوب ام لا؛ انجام: و من اراد التطويل في ذكر المسائل و تفصيلها و تحقیق ما دون في هذا الفن من المسائل و السؤال و الجواب فليطلبه في كتابنا المسمى بنهاية الأصول الى علم الأصول ... يدعوا كل اناس بامامهم بمن اقتدى بهم في دينه.
خط: نسخ، كا: عبدالله بن حسين قاری، تا: 1012 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 215 گ، 26 سطر، اندازه: 25×13 سم [ف مخ]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد مازندرانی، تا: 11 رمضان 1014 ق، جا: ساری، در حین تلمذ خدمت حکیم کامل مولا ابراهیم؛ جلد: گالینگور، سبز، 273 گ، 21 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف:26 - 201]
آغاز: برابر؛ انجام: البحث الثاني الاستحسان و قد ذهب اليه اكثر الحنفية و الحنابلة و أنكره الباقون ... جواز أن يقول الله للنبي (صلی الله علیه و اله و سلم) او الحاكم احكم بما شئت فانک
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1384؛ کاغذ: نخودی، جلد: مشمع سرخ، 262 گ، 27 سطر، اندازه: 17×19/5 سم [اهدائی رهبر: 11 - 294]
آغاز: برابر؛ انجام: آن الأثر يتحقق في العبادات والمعاملات اما في العبادات فهو اما سقوط القضا او موافقة الشرع و الاثر في العقود و المعاملات انتقال المبيع و ...
چند ورق از ابتدا را در بردارد؛ خط: نسخ، كا: غلامرضا بن محمد علی آرانی، تا: 1243 ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی با امضای «غلامرضا»؛ جلد: تیماج سبز، 15 گ، 23 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف مخ - 94]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن غلامرضا ارانی، تا: 1265 ق؛ تملک: رضا موسوی زنجانی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 274 گ، 21 سطر (13/5×9/5)، اندازه: 22×17 سم [ف: 350 - 19]
آغاز: اقول اذا اريد باسم العلم المضاعف اليه الاصل المسائل؛ انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [ف: - 64]
آغاز: ... و فيه فصول ثلاثة الأول في مباحث مهمة ذكر في هذا البحث ماهية العلم و التصدیق؛ انجام: و لا يفتقر الى اصل الوصف الذي عارض به
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 222 گ، 27 سطر، اندازه: 24×14 سم [ف: 1 - 142]
š.-u tahdīb-il-wuṣūl ilā ‘ilm-il-uşūl
عمیدی حسینی، حسین، ق 10 قمری
‘amīdī hoseynī, hoseyn (- 16c)
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الأصول - تهذیب طریق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
این شرح از عمیدالدین ابی عبدالله عبدالمطلب (681-754 ق) بر تهذیب علامه حلی که در حیات ماتن ساخته است نیست و از ضياء الدين عبدالله برادر عمید الدین (قرن 8) که در 15 رجب 740 ساخته است نیز نیست؛ بلکه از سید حسین عمیدی حسینی نجفی است و از قرن 10 (الذریعه 51304 و 167:13) با عنوان های «قوله». (دانش پژوه)
آغاز: بسمله احمد الله كما أمر و اصلی علی من اشق له القمر و آله الميامين الغرر ما غاب نجم و ظهر و بعد فيقول الفقير حسین العمیدی الحسینی هذه نبذة من الفوائد علقتها على كتاب تهذیب الوصول الى علم الأصول للعلامة المستغنی بسبب الاشتهار عن الاكثار اعلى الله مقامه ... اخذتها من كتب عديدة في مدة مديدة و اضفت اليها مالها و عليها مما بفكري القاصر و خاطري الفاتر ... قال المصنف طاب ثراه الحمدلله هو الثناء باللسان على قصد التعظيم و التبجيل ...
انجام: و باقي الاعتراضات و اجوبتها نقدمت و حيث انتهى كلام المص قدس الله روحه الى ههنا فلنقطع الكلام حامدين لله تعالی ... صلوة لا انقطاع و لا انقضاء.
[الذريعة: 513/4 و 167/13؛ طبقات اعلام الشيعة: 68/10-69؛ امل الآمل: 91/2-92؛ معجم رجال الحدیث: 126/7]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح تهذيب الوصول الى علم الاصول
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عرب حسین بن مولانا میران کوبنانی، تا: 20 ربيع الاول 1037 ق؛ مهر: «محمد على ابن علی محمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 190 گ، 26 سطر [ف: - 49]
آغاز: برابر؛ انجام: [قوله] في شرايط الحكم الى آخره لما فرغ من ذکر شرایط علية الحكم شرع في ذكر شرایط الحكم نفسه ... فاذادل النص على ان الخمر مطلقا حرام غلب على الظن أن النبيذ حرام و الظن (ننوشته گذارده شده).
خط: نستعلیق، كا: قاضی زاده عبدالخالق، بی تا، نزد مصنف در نجف آن خوانده است؛ محشی با نشانه «شرح عمیدی، منه»؛ تملک: سعدالدین محمد غفاری، محمد ابراهيم بن فضل الله موسوی استرابادی؛ کاغذ: استنبولی، جلد: تیماج قهوه ای، 154 گ، 21 سطر (14×9)، اندازه: 21×15 سم [ف: 12 - 2836]
š.-u tahdīb-il wuṣūl ilā ‘ilm-il uşūl
آرانی کاشانی، غلامرضا بن محمد علی، 1192 - 1265 قمری
ārānī kāšānī, qolām rezā ebn-e mohammad ‘alī (1778 - 1849)
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الأصول - تهذیب طريق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرحی است مزجی.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1751/1
آغاز: قال العلامة في يب و ليس المقصد بوضع المفرد افادة معناه التقدمها عليه بل الممكن من تركيب المعانی بواسطة تركيب الألفاظ؛ انجام: و قد اشرنا إلى هذا الجواب عند تحقیق مجازيته في الاستقبال اتفاق فارجع اليه و بالجملة هذه الايرادات موهونة جدا فلیتامل.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح، محشی؛ 109 ص (5-113) [عکسی ف: 5 - 205]
š.-u tahdīb-il wuşūl ilā ‘ilm-il uşūl
بهبهانی، محمد تقی بن محمد جعفر، - 1299 قمری
behbahānī, mohammad taqī ebn-e mohammad ja'far ( 1882)
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الاصول - تهذیب طریق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرحی است با عنوان «قوله، قوله» بر تهذيب الوصول علامه حلی، آراء و اقوال گذشتگان را زیاد نقل می کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 23
آغاز: قوله رحمه الله بعد الخطبة و رتبت هذا الكتاب ... و اعلم ان العلامة رتب كتابه على مقاصد؛ انجام: و لم يبينه عند وقت الخطاب فيكون تأخير البيان عن وقت الخطاب جائزا كما هو المطلوب.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مهر: واقف «على اكبر بن محمد تقی» (بیضی)؛ تاریخ وقف: جمادی الثانی 1299؛ جلد: تیماج مشکی، 280 گ، 15 سطر، اندازه: 15×9/5 سم [ف: 1 - 35]
Š.-u tahdīb-il wuşūl ilā ‘ilm-il uṣūl
اشرفی مازندرانی، خضر بن اسماعیل، - 1336؟ قمری
asrafi mazandarani, xezr ebn-e esmail (-1918)
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الاصول - تهذیب طريق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
تاریخ ختم تأليف جلد اول: جمعه دوم شعبان 1295 ق.
کتاب شرح توضیحی است بر «تهذيب الوصول» علامه حلی که در مرحله اولیه تألیف مانده است و بدون نظم و ترتیب صحیحی صحافی شده است.
آغاز: فصل اختلفوا في وقوع التعبد بالخبر الواحد، انجام: على المراد من ذلك الألفاظ لا يستلزم عدم
جلد 1، موجودی نسخه طبق نظم و ترتیب صحافی: بخشی از شرح مقصد هشتم در اخبار، شرح عبارات مقصد سوم در امر و نهی، بخشی از شرح مقصد یازدهم (تعادل و تراجیح)، بخشی از شرح مقصد دوم در لغات (حقیقت و مجاز و حقیقت شرعیه)؛ خط:
نسخ تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا؛ ضمائم صدر نسخه: 1. متفرقات در فقه (6 برگ)، 2. تقریرات درس «فرائد الاصول» مباحث قطع (ناقص، 26 برگ)، 3. اوراقی در مبحث طهارت فقه - وضو (7 برگ)، 4. توضیحات در جزء لا يتجزاء (8 برگ). ضمائم ذیل نسخه: 1. متفرقات در فقه، بیع (3 برگ)، 2. شرح سه حدیث در مباحث فقهی (32 برگ)، تاريخ شرح: ربيع الثانی 1329، 3. 13 برگ در مباحث کلامی به عربی و فارسی؛ انجام نسخه: «چه ثواب فرع مطلوب می باشد»؛ وقفی فرزند مؤلف به مدرسه میرزا جعفر، حسن اشرفی در 25 شعبان 1392 انتقالی به کتابخانه آستان قدس در مهر 1368؛ تاریخ وقف: 25 شعبان 1392؛ کاغذ: فرنگی و مشقی، جلد: مقوا، 168 گ، اندازه: 22×13/8 سم [ف: 16 - 272]
آغاز: فليرجع الى كلام المحدث المذكور فنقول ثم قال؛ انجام: تكون بدلا من الطهارة الواقعه
ج 2، موجودی نسخه طبق ترتیب صحافی: شرح عبارات مقصد دوم در لغات تا فصل دهم در مبحث خطاب، شرح عبارات مبحث ششم از فصل دوم و نیز مبحث فور و تراخی از مقصد سوم در امر و نهی، شرح عبارات مقصد هشتم در اجماع و بعضی مباحث دیگر؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، بی تا، وقفی فرزند مؤلف، حسن اشرفی به مدرسه میرزا جعفر در 25 شعبان 1392، انتقالی به کتابخانه آستان قدس در مهر 1368؛ واقف: حسن اشرفی، 25 شعبان 1392؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 253 گ، اندازه: 22/3×13/5 سم [ف: 16 - 273]
š.-u tahdīb-il-wuşūl ilā ‘ilm-il-uşūl
وابسته به: تهذيب الوصول الى علم الاصول - تهذیب طریق الوصول - تهذیب الاصول؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
ظاهراً غير همانند:
آغاز: شرحا موضحاً لمسايله مقرراً لدلايله؛ انجام: و المعارضة في الفرع، و قد عرفته و باقي الاعتراضات و اجوبتها تقدمت و حلت کلام المصنف الى هاهنا فلنختم الكلام حامدين الله تعالى على تواتر نعمه و تظافر آلائه و قسمه و مصلين على سيد الرسل و هادی السبل و خاتم الانبياء محمد.
جزء یکم و دوم آن است. از ناشناسی که پیش از 1076 ق می زیسته است. گزارش «تهذیب طريق الوصول الى علم الاصول» علامه حلی، با سربند های «قال قدس سره» و بخش بندی بر پایه متن: «المقصد الأول، الثانی» و «المبحث الأول، الثانی» و «الفصل الأول، الثانی» ... برای نشانی: «و قال هذا منسوخ قبل، لأنه لولا ظهور النسخ فيه لم يطلق، و هو ضعيف لجواز ظهوره في ظنه الا في نفس الأمر. وليكن هذا آخر الجزء الأول من شرح التهذيب و يتلوه الجزء الثالث، المقصد السابع في الاجماع ... بسمله. قال قدس الله روحه. المقصر السابع في الاجماع و فيه مباحث. الأول في تحقيقه و هو عبارة عن اتفاق اهل الحل و العقد من امة محمد» (گ 204 پ)؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 24 جمادی الثانی 1076 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «عبده محمد الموسوی» (بیضی)؛ کاغذ: ترمه نخودی، جلد: مقوا و کاغذ ابری، 330 گ، 21 سطر (17×8)، اندازه: 12/5×25/5 سم [ف: 2 - 151]
آغاز: ادخل في الرد عليهم و هو انما يحصل عند كون الباء للمصاحبة لا الاستعانة و الثالث هو ان باء الاستعانة يستلزم جعل اسم الله تعالی آلة للفعل و هو غير مناسب لتبعية الإلة؛ انجام: واما الموسع فانه عبارة عن الأمر بشیء في وقت يفضل عنه ... فلا يصدق في حقه ح انه تارک للواجب بالنسبة الى الخصلة التي لم يؤتى بها لما عرفت من أن الواجب.
شرح مفصلی است بر تهذيب الوصول الى علم الاصول علامه حلی، این شرح غیر از منية اللبيب است. مؤلف ابتدا بسمله و خطبه مؤلف را به تفصیل شرح نموده است. در فهرست سابق مؤلف این شرح سید محمد باقر حجة الاسلام شفتی ذکر شده ولی در نسخه چنین نامی ذکر نشده و از شفتی شرحی بر تهذیب در الذريعة ياد نشده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 (در زمان حیات شارح)؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با امضای «منه عفى عنه»؛ جلد: تیماج مشکی، 78 گ، 16 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 5 - 2527]
آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين ... اللهم أبدنی و سدنی و أرشدنی و وفقني للإتمام و اجعل سعيي فيما تحب و ترضى، قوله: تصور المركب يستلزم تصور مفرداته آه، أقول: ينبغي لطالب العلم أن يتصوره قبل الشرع فيه بوجه ما و يعلم ثمرته و موضوعه ليكون في طلبه على بصيرة؛ انجام: قوله: فالخارج من الدار ... أقول: قد مر المسئلة بالتفصيل في ذيل مبحث بطلان الصلاة في الدار المغصوبة فلا يفيد فراجع و تأمل.
شرح مزجی تهذیب الوصول علامه حلی است که شارح با عناوین «قوله - اقول» به شرح برخی عبارات آن پرداخته، نام شارح را در منابع موجود نیافتیم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 15 گ، 15 سطر (13×8/5)، اندازه: 21×14 سم [ف: 39 - 647]
آغاز: لهما او نفيه عنهما بامر جامع بينهما بين المعلومین سواء كان الجامع حکم شرعية كالعدوانية او وصفا عقلية ... قال المصنف في النهاية ... البحث الثاني العام المخصوص بالمتصل المخصص المتصل خمسه؛ انجام: للعلم الضروري بقبح الكذب الضار و الجهل و حسن الصدق النافع و الاحسان و العلم مثل للحسن و القبيح
من الصفات و الأفعال و لهذا يحكم به ... و فيه انا يعلم ان الجهل من الله تعالي اقبح بالضرورة هكذا الكذب
شرح مزجی مفصلی است بر «تهذيب الوصول الى علم الاصول» علامه حلی با اشاره به اقوال علمای اهل سنت خصوصا «شرح مختصر الاصول عضدی» و نیز «المواقف» و شرح میر سید شریف جرجانی بر آن و کتب دیگر. به نظر می رسد این شرح از «سید جمال الدين بن عبدالله حسینی جرجانی» باشد که در التراث العربی (275/3) معرفی شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 160 گ، 21 سطر، اندازه: 26×17 سم [ف: 5 - 2532]
آغاز: قال المصنف قدس روحه و نور ضريحه بعد الخطبه و رتبت هذا الكتاب على مقاصد المقصد الأول في المقدمات و فيه فصول الأول في مباحث مهمة تصور المرکب؛ انجام: فانه يكون مجملا محتاجا الى البيان الا ان ... تلك الصلوة ما يدل على الوجه كما لو صلی باذان و اقامة فانه قرينة الوجوب
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ مصحح؛ اهدایی: ورثه آقای نجفی؛ جلد: تیماج حنایی، 163 گ، 17 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف مخ]
آغاز: المقصد الثاني في اللغات و فيه فصول: الأول في الواضع، ذهب عباد الى أن اللفظ يدل على المعنى لذاته ... لما كان كتاب المصنف مشتملا على مقاصد اثنی عشر الاول في المقدمات و المقصد الثاني في اللغات؛ انجام: الرابع التخصيص خير من الاشتراك ... الرابع من اقسام العشره انه اذا دار الامر بين التخصيص و الاشتراك فايهما اولی.
شرح توضیحی و مزجی متوسطی است بر کتاب «تهذيب الوصول الى علم الاصول» علامه حلی. شرح مباحث المقصد الثاني في اللغات تا آخر الفصل الثامن في تعارض الاحوال از همین مقصد در نسخه موجود است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، با خط خوردگی عبارات در متن که گویای آن است که محتملا كاتب نسخه خود مؤلف بوده؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج تریاکی، 15 ص (56-70)، 18-21 سطر (15×10)، اندازه: 19×14 سم [ف: 16 - 114]
شرح تهذیب عمیدی - شرح تهذيب الوصول إلى علم الاصول
š.-ut taysīr ad-dāfi‘ li-d dāhīya
ابن خطیب، عبداللطيف بن على، - 932؟ قمری
ebn-e xatīb, ‘abd-ol-latīf ebn-e ‘alī (- 1526)
وابسته به: تيسير الدافع للداهية في تحصيل علمي العروض القافية؛ ابن خطیب، عبداللطيف بن علی (-932 ق)
در عروض و قافیه است و متن و شرح از عبداللطيف بن علی بن ابراهیم. در دو «باب»: 1. در عروض؛ 2. باید در قافیه باشد. شرح مزجی است.
آغاز: بسمله. ان احق ما ينتظم في سلك التقرير و سمط التحریر؛ التقرير البيان باللسان و التحرير البيان بالقلم و السمط الخيط مادام فيه الخرز و الأفهو سلک (بالتقديم و التصدير حمد الله تعالی عالی ما اتقن نظام العالم) النظام الخيط الذي ينظم به اللولو ... (اما بعد فيقول ... عبداللطيف بن على بن ابراهیم آن علمي العروض و القافية مما لابد منه في العلوم العربية)
چاپ: اسلامبول، 1261 ق
آغاز: برابر؛ انجام: افضل الصلوة و التحية
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن محمد تقی خراسانی شهیر به هروی، تا: رجب 1325 ق، جا: مشهد رضوی مدرسه فاضلية؛ از روی چاپ اسلامبول نوشته است؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 44 گ، 15 سطر (11/5×14/5)، اندازه: 17/5×22 سم [ف: 7 - 605]
آغاز: برابر؛ انجام: كما في فاعلن ضرب البسيط (في المقصد في بیان البحور المستعملة و احوالها المتعارفة)
شارح در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 15 گ (1-15)، 22 سطر (16/5×9/5)، اندازه: 21×16 سم [ف: 11 - 2340]
š.-ut-tānīyya min-as samā
ابن باجه، محمد بن يحيى، - 533؟ قمری
ebn-e bājje, mohammad ebn-e yahyā (- 1139)
وابسته به: السماع الطبيعی؛ ارسطو (384-322)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1557/20 عکسی
نسخه اصل: کتابخانه بودليان در آکسفورد، شماره 206؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 547 ق؛ 27 و 32 سطر [عکسی ف: 4 - 489]
š.-u talātūn-a faşl-an = š.-ul muxtaşar fi ma'rifat-it taqwīm
نظام الأعرج، حسن بن محمد، - 728؟ قمری
nezām-ol-a-raj, hasan ebn-e mohammad (- 1328)
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم - ثلاثون فصل - سی فصل
اهدا به: شاهنشاه اعظم شرف الاسلام عضد المسلمين
شرح گویا از نظام الدين حسن بن محمد قمی، معروف به نظام اعرج نیشابوری. در نسخه نامی از شارح نیامده، ولی سر آغاز آن و نشانی ها برابر نسخه ای است که حاجی خلیفه (1010/2) از نظام اعرج دانسته است. نسخه ای دیگر از این شرح در برلین با شماره 5679 نگاهداری می شود که در آن جا نیز شرح کننده شناخته نیست. مدرس رضوی (ص 345) با ذکر نشانی از این نسخه، احتمال داده است که شرح نیز از خود خواجه باشد، اما این گمان درست نیست، چه گذشته از ستایشی که در دیباچه از خواجه شده است، در متن نیز شرح کننده از صاحب متن به گونه شخص سوم یاد می کند. شرحی است کوتاه، با سربند های «قال» و «اقول»: قال: الفصل الأول، أقول: لما كانت الكتب المؤلفة في علم النجوم من الدفاتر و غيرها مبنية على حساب الجمل، مرقومة بحروف المعجم طالبا للاختصار؛ قال: الفصل الثانی، اقول: هذا هو الشروع فيما هو بصدده من بيان الاشياء المثبتة في الدفتر المشتهر بالتقويم؛ ... قال: الفصل الخامس، اقول: قد كان من عادة الفرس في زمن دولتهم أن يؤرخوا بايام ملك تولي امرهم فاذا انقضی أمر ذلك الملك؛ ... قال: الفصل العاشر، اقول: مما اثبت في الصفحة اليمني الرأس؛ ... قال: الفصل العشرين، أقول: قد قسم كل واحد من البروج بين الكواكب المتحيرة الى خمسة أقسام مختلفة؛ ... قال: الفصل الثلاثين، أقول: لما فصل الاختيارات و كان قوام الاختیارات كلها بصلاح اشیاء سبعة، هي القمر و ... . (احمد منزوی)
اتفاقی در یکی از روز های آخر مرداد ماه 1386 برای دیدن عبدالحسین حائری به کتابخانه مجلس رفتم نسخه ای از افغانستان آورده بودند و ایشان برای مجلس قصد خرید داشت بدان تصور که رساله هایی از آن منحصر به فرد است. گفتگو و تفحص درباره آن دنبال شد که یکی از آن رساله ها شرح سی فصل خواجه بود به عربی. شب آن روز بیشتر به آن پرداختم و حاصل این که نه تنها رساله های گوناگونی را یافتم بلکه نکاتی بیش بر من روشن شد: 1. ادعای مدرس رضوی مبنی بر این که رساله از خواجه طوسی است به همان دلایل که احمد منزوی گفته و در رساله مشهود است، مسلم خطاست؛ 2. این که نسخه ای از آن در کتابخانه دانشگاه است که دانش پژوه مؤلف آن را ابواسحاق کوبنانی دانسته و مدعی است در 868 در جرون ساخته، به نظر می رسد این هم خطاست: چون در نهایت تصریح شده: «قد تم کتابته في اول العشر من شهر ربيع الأول عام ثمان و ستین و ثمانماة بلدة الجرون» و این سال باید سال کتابت باشد همانند شش رساله قبل که از همو دانسته شده است. از آنجا که دانش پژوه این نسخه را با احتمال به خط ابواسحاق ندانسته محتمل است که کاتب آن در همان تاریخ ها و در همان شهر کسی جز ابواسحاق بوده است؛ 3. نسخه ای که فیلم آن در دانشگاه است و از آن حسن نراقی بوده، سال کتابت آن یکشنبه ربيع الثانی 836 در هرات ذکر شده؛ گرچه آغاز آن عبارتی با عنوان «رب يسر بفضلك و برحمتك و تمم بالخير» آمده که در هیچ یک از نسخه های دیگر دیده نشد ولی ادامه آن با دیگر نسخه ها هماهنگ است و محتمل است افزوده کاتب آن باشد. این نسخه نافی ادعای دانش پژوه است که گمان برده سال 868 سال تأليف آن و مؤلف آن ابواسحاق کوبنانی است؛ 4. چندین نسخه از این رساله موجود است که ناشناس مانده است؛ 5. انتساب این رساله به نظام اعرج به استناد سخن کشف الظنون قوی تر است بالاخص این که آغازی که نقل کرده شباهت زیادی با رساله های موجود دارد، باید تا یافتن اطلاعات بیشتر آن را از نظام اعرج نیشابوری دانست.
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي جعل الاحوال الجزئية في السفليات مربوطة بالاوضاع الفلكية و الاتصالات الكوكبية ... اما بعد فان المختصر الذي الفه في علم النجوم (التنجيم) و معرفة التقويم اصل الامام ... نصير الدين الطوسی ... مما كان مشتملا على مسائل دقيقة و مباحث عميقة من الهيئة و غيرها لم يكن له به من شرح ... فالتنرمته على ما وصفته تحفة للحضرة الساسانية .. الأمير المعظم و الشاهنشاه الأعظم ... سيف الدولة و الدین شرف الاسلام و عضد المسلمين ... قال هذا مختصر في معرفة التقاويم و مشتملا على ثلثين فصلا الفصل الاول في حساب الجمل و هو على ترتيب ابجد ... اقول لما كانت الكتب المؤلفة في علم النجوم من الدفاتر و غيرها مبنية على علم الجمل مرقومة بحروف المعجم ... لم يجد بدا من ایراد فصل يحتوي على مقدمة
انجام: لكونه متصلا بسعد و لنقنع من الكلام بهذا القدر حامدين المالك القدر و مصلين على سيد البشر صلى الله عليه و آله و سلم و تسلیما دائما كثيرا قد تم كتابته في اول العشر من شهر ربيع الأول عام ثمان و ستین و ثمانمائة ببلدة جرون و لله الحمد و المنة
[كحاله 281/3 و 291؛ حاجی خلیفه 1010/2؛ مدرس رضوی 596؛ فهرستواره منزوی 2976/4 با انتساب به کوبنانی به استناد سخن دانش پژوه در فهرست دانشگاه که صحیح نیست. و در ادامه با انتساب به نظام اعرج]
آغاز: برابر
نسخه اصل: نسخه آقای حسن نراقی. تذکر: در فهرست ناشناس مانده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شب یکشنبه ربيع الثانی 836 ق، جا: هرات؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 29 گ (52 پ - 81 پ)، 19 سطر (11×8)، اندازه: 17×13 سم [فيلم ها ف: 2 - 185]
آغاز و انجام:برابر
تذکر: در فهرست از آن ابواسحاق کوبنانی دانسته شده؛ کا کوبنانی، ابواسحاق، تا: ربيع الاول 868 ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد:
تیماج عنابی، 162 ص (485-646)، 14 سطر (11×5)، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 9 - 1055]
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه: 576/8 - عکسی
اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 174]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست ناشناس مانده است؛ بی کا، تا: 909 ق؛ کاغذ: فرنگی و اصفهانی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی، 24 گ (159 پ - 183)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 12 - 510]
آغاز: برابر؛ انجام: افتاده از فصل بیست و پنجم: لكونه دالا على القوة التي بها يكمل الشخص الموجود في ذلك الوقت.
تذکر: در فهرست ناشناس مانده؛ خط: نسخ و نستعلیق نازیبا، كان محمد حسینی، تا: 924 ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 42 گ (191 پ - 233 پ)، اندازه: 20×13 سم [ف: 1 - 135]
آغاز: برابر؛ انجام: افتاده از فصل بیست و پنجم: لكونه دالا على القوة التي بها يكمل الشخص لا موجود في ذلك الوقت.
تذکر: در فهرست ناشناس مانده؛ خط: نستعلیق، كا: زین العابدین بن محمد حسینی، تا: دوشنبه غره جمادی الثانی 981 ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: محمد موسوی کاشانی به تاریخ شعبان 1322؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48 گ (1 پ - 48 ر)، اندازه: 18×10 سم [ف: 153 - 17]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه نخست قرن 10؛ محشی با نشان «2، ق 2»، با اشکال هندسی؛ تملك: عبدالفتاح بن حاجی محمود؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبن، محمد مهدی» (بیضی)، «عبده الراجی اسماعیل» (بیضی)، «عبده محمد مهدی بن محمد شریف» (مربع)، «من بعدي اسمه احمد» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قرمز، 30 گ، 23 سطر (12×6)، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 576 - 36]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست ناشناس مانده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 [تذکر: در رؤیت این نسخه خط آن بسیار تازه تر از زمان منسوب دیده شد. البته این تازگی را عبدالحسین حائری که خود نیز حاضر بود، قبول داشت و شاید خط بیشتر به قرن دوازده و سیزده می ماند. البته خط بسیار خوب و خوانا است]؛ محشی به نقل از شرح تذکره نظام و مجمل؛ کاغذ: ترکی و فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 146 ص (79-224)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 10 - 1103]
تذکر: در فهرست ناشناس مانده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قرمز، 41 گ (130 پ - 170 پ)، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 13 - 71]
تذکر: در فهرست ناشناس مانده است؛ خط: نسخ، كا: محمد بن محمد بحرانی، تا: سلخ رجب 1029 ق؛ جلد: مقوایی، 27 گ (75 پ -102 پ)، اندازه: 19×14 سم [ف: 27 - 292]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: میانه رجب 1076 ق؛ 45 گ (29 پ - 73 پ) [ف: 1 - 151]
خط: نسخ، كا: محمد، تا: 1078 ق، 49 گ (205 پ - 254 پ)، اندازه: 9×16/5 سم [ف: 1 - 146]
کا: صدر الدين محمد بن محمد صادق حسینی، تا: با تاریخ 1081 ق [ف: - 39]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست ناشناس مانده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، در برگ 101 اشعار فارسی از محمد علی شو و محمد امین؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 56 گ (45 پ - 100 ر)، 15 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 19×10 سم [ف: - 382]
آغاز: بسمله ... تسعون مائة مائتان، ثمانمائة، أربعمائة ... اقول لما كانت الكتب - المؤلفة في علم النجوم من الدفاتر و غيرها مبنية على حساب الجمل مرقومة بالحروف المعجمة
تذکر: در فهرست ناشناس مانده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 15 ص (97-82)، 41 سطر (18×10)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 5 - 1783]
S.-u talatun-a fasl-an
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم - ثلاثون فصل - سی فصل - مختصر در معرفت تقویم؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
شرحی است به زبان عربی بر ترجمه عربی سی فصل خواجه طوسی. در سرگذشت طوسی از مدرس رضوی (ص 226) و الذریعه (311/13) از چنین شرحی یاد نشده است.
اصفهان؛ شهرداری اصفهان، شماره نسخه: 18/1
بی کا، بی تا [نشریه: 5 - 310]
š.-u ṯalāṯūn-a mas’ala fī ma‘rifat-il-lāh
وابسته به: ثلاثون مسئلة في معرفة الله - ثلاثون مسأله - سی مساله در معرفت خداوند - اعتقادات؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (460-385)
ظاهرا غير همانند:
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على اشرف الانبياء و سید المرسلين محمد و آله الطاهرین. قوله. مسألة - معرفة الله تعالى واجبة على كل مكلف ... المراد بالمعرفة هي العلم بان الباری تعالی موجود و انه واجب الوجود و انه قديم ازلی باقی ابدی؛ انجام: تم الكتاب الموسوم بشرح مسائل الشيخ الطوسی...
خط: نسخ، كا: عبدالله بن الشيخ محيي الدين بن الشيخ عبداللطيف بن الشيخ علی بن ابی جامع عاملی حارثی همدانی، تا: 20 ربیع الثانی 1070 ق؛ 12 گ (8 پ - 19 پ)، 15-16 سطر، قطع: بياض رقعی [چند نسخه - ف: - 57]
نسخه اصل: گویا از نسخه ای از اصفهان. متن از شیخ طوسی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 20 ربیع الثانی 1070 ق [فیلم ها ف: 2 - 156]
آغاز: حمدا لمن توجه بالملك و الملكوت شكرا لمن تفرد بالعز ... اما بعد فهذه فوائد لطيفة و ضوابط و فيه بحل المسائل الكلامية المنسوبة الى الشيخ الطوسی؛ انجام: كما تستيقظون و ما بعد الموت الا الجنة ... هذا آخر ما علقته على هذه المسائل ... على نبيه محمد و آله اجمعين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 86 ص (121-207)، 15-14 سطر [ف: 32 - 124]
š.-u tulātīyāt-iş-şaḥīḥ-il buxārī = š.-u mn.-iş-şaḥīḥ-il buxārī
وابسته به: الجامع الصحيح - صحيح البخاری؛ بخاری، محمد بن اسماعیل (194-256 ق)
شرحی است بر ثلاثيات جامع الصحيح محمد بن اسماعيل بخاری که آن ها را به سه واسط از نبی اکرم (صلی الله علیه و اله و سلم) نقل نموده است. شارح به صورت مزجی به شرح آن پرداخته است. برخی از افراد اقدام به جمع آوری ثلاثیات بخاری نموده اند، لیکن در منابع موجود به نام منتخب و شارح دست نیافتیم.
قم؛ مرعشی: شماره نسخه: 14547
آغاز: بسملة، الحمدلله الذي ميزنا عن إخواننا بغلبة الشرعیات، فوقيات، فوفقنا على الثلاثي من العلوم المنجية الرافعات، في الجامع الصحيح بالأسانيد الحسنة العاليات ... اما بعد: فلما صرف عمری فيما لا ينبغی و عجزت عن ... و کیف و قد وهن العظم مني و اشتعل الشيب في رأسی؛ انجام: الحمدلله على دفع المشكلات في قصر زمان و خیز ساعات بمحض من النيات في محظ من السنوات، اللهم لا تواخذني بالتصرفات في المنظوم من الثلاثيات بحرمة سید السادات عليه افضل التحيات
خط: نسخ، بی کا، تا: 948 ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه سلمه الله» دارد؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 14 گ، 23 سطر (13/5×9)، اندازه: 18×14 سم [ف: 36 - 555]
شرح الثلاثين مسألة - اليتيمة
شرح ثلاثين مسألة في أصول الدين - مصباح العلوم في معرفة الحى القيوم
شرح ثمانا بعد ما جاوزت الاثنين - شرح ابيات تميز الاعداد
š.-e «samān-an ba‘d-a mā jāvazt-ol-esnayn»
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 461/3
آغاز: الحمدلله ... و بعد فهذا شرح لطيف على الأبيات التي الفها العالم الكامل في الفنون محمد بن مرتضى الملقب بمحسن احسن الله حاله؛ انجام: و السواء مصدر است بمعنی مساوات كقوله تعالی سواء عليهم أنذرتهم و مفعول به می شود از برای تری و تری فعل مضارع و ضمیر فاعل
بی کا، تا: 1291 ق، جلد: تیماج، 8 گ [ف: - 253]
Š.-e «samān-an ba'd-a mā jāvazt-ol-esnayn»
شکر کوهی، ملک محمد بن ابراهیم
šekarkūhī, malek mohammad ebn-e ebrāhīm
وابسته به: العوامل في النحو - عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150 ق)
رساله ای مختصر در ترجمه و توضیح فقره «ثمانا بعد ما جاوزت ...» عوامل ملامحسن که درباره اعداد می باشد که به التماس بعضی اصحاب تحصیل به نگارش در آمده است.
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 663/7
آغاز: بسمله، الحمدلله ... و بعد بر الواح قلوب صافيه برادران دینی و اخلاء ایمانی ... می نگارد که مرحوم مغفور ملامحسن فیض (!) اعلى الله مقامه کتابی در نحو نوشته مشهور بعوامل ملامحسن است
... قال المصنف ثمانا بعد ما جاوزت الاثنين، انجام: چنان که گوئی در مذكر عشرون رجلا ثلثون رجلا اربعون رجلا و در مونث گوئی عشرون امرئة ش، ثلثون امرئة، اربعون امرئة، هذا آخر ما اردناه في هذه الوجيزه و ختمتها مستعينا بالله تعالی
کا: حسین بن حسنعلی گلیردی، تا: 1291 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11 گ [ف: - 174]
š.-u tamarat-il badī“ fi madh-il jināb-ir rafī“ = š.-u badī'īyyat-il yūsufi
یوسفی، عبدالله بن يوسف، - 1194
yūsofi, ‘abd-ol-lāh ebn-e yūsof (- 1194)
مؤلف در پیروی از بدیعیه سرایان، بدیعیه ای در مدح پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله و سلم) سروده که در آن انواع صنایع بدیع را به کار برده و آن را به «ثمرة البديع في مدح الجناب الرفيع» نام نهاده و کتاب حاضر در شرح بدیعیه مذکور است. مؤلف در مقدمه از بدیعیه استادش قاسم بكره چی (1169 ق) و شرح او بر بدیعیه اش (موسوم به حلية العقد البديع) یاد می کند. (حافظیان)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16015
آغاز: بسمله و به ثقتی. نحمدک یا من طرز حلت البديع بأحسن الفرايد و زبر براعة حسن مطلعه بافتتان تفريع الفواید؛ انجام: و اجعل هذه القصيدة و ترجمتها هدية مقبولة لدى نبيک و صفیک و خیر تک من خلقک سیدنا و اسعدنا و حبيبنا و قرعت عيوننا سیدنا محمد صلی الله تعالى عليه و سلم و خصنا بشفاعته و ارزقنا حلاوة محبته و امتنا على دينه و سننه و ارض بفضلك آل بيته الطيبين و عترته الطاهرین و صحابته اجمعين و لكافة المسلمين اجمعين.
خط: نسخ ترکی، كا: قاسم بن حاج عبدالرزاق مشهور به ابن شیب، تا: سلخ ذیحجه 1192 ق؛ مجدول؛ فهرستی از صنایع مندرج در کتاب بقلم مالک نسخه (صدرالافاضل)؛ تملک: فرهاد میرزا (قاجار) که در 23 محرم 1289 ق که آن را از آخوند هدایت الله هدیه گرفته؛ جلد: تیماج قهوه ای، 132 گ، 22 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 44 - 200]
S.-ut tamara li-batlamiyus
ابن دایه، احمد بن يوسف، 245؟ - 340؟ قمری
ebn-e dāye, ahmad ebn-e yūsof (860 - 952)
وابسته به: الثمرة - الثمرة في احكام النجوم - مأة كلمة؛ بطلمیوس، کلاودیوس، ش (100-178 م)
شرح توضیحی است بر یک صد و دو کلمه منسوب به بطلميوس در احکام نجوم، با عناوین «الكلمة» برای متن و «التفسير» برای شرح.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 787/2
آغاز: اطال الله بقا بادوم نعمة و افضل صحة و اوسع كرامة و قرن سعیک بار شاده و صوابك بتوفيقه؛ انجام: فان اختياره محرم على امثاله يوصله اليه، و انا اسال الله الكريم ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 30 گ (195 پ - 224 پ)، اندازه: 26×15 سم [ف: 2 - 444]
S.-ut tamara li-batlamiyus
؟ صوفی، عبدالرحمن بن عمر، 291 - 376 قمری
sūtī, abd-or-rahmān ebn-e ‘omar (905 - 987)
وابسته به: الثمرة - الثمرة في احكام النجوم - مأة كلمة؛ بطلميوس، کلاودیوس، ش (100-178)
در صفحه عنوان نسخه ما آمده که این کتاب ترجمه و شرح ابوعلی حسین بن عبدالرحمن صوفی رازی است و تاریخ کتابت آن 371 یاد شده است. این رقم شاید تاريخ تأليف باشد، چه مؤلف در زمان عضد الدوله می زیسته است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 5924
آغاز: بسمله الحمدلله حمد الشاكرين ... و بعد فهذا كتاب ثمرة بطلميوس الحكيم من تمام الكتب الأربعة التي الفها في الأحكام السورس تلميذه؛ انجام: محرم على امثاله و موثم لموصله اليه و انا اسئل الله هدایت و کفایتک، و هو حسبي و نعم الوكيل، تم کتاب بطلميوس.
خط: نسخ، كاتب - مؤلف، تا: 371 ق؛ صفحه نخستین نونویس و خط صدر الافاضل است؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن تریاکی، 52 گ، 16 سطر، اندازه: 14/7×19 سم [ف: 1 - 189]
š.-e samare-ye batlamīyūs = t.-ye samare-ye batlamīyūs = š.-os samara fī ahkām-en nojūm = sad kalame-ye batlamīyūs
نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد، 597 – 672 قمری
nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
وابسته به: الثمرة - الثمرة في احكام النجوم - مأة كلمة؛ بطلميوس، کلاودیوس، ش (100-178 م)
اهدا به: بهاء الدين محمد بن شمس الدين محمد جوینی
تاریخ تأليف: 9 جمادی الاول 670 ق؛ محل تأليف: مراغه
بطلمیوس، ریاضی دان مشهور یونانی. متولد در سده دوم میلادی در مصر است. ثمره (Karpos = ميوه و بر) بطلميوس قلوذی یا کلاودیوس پتولمايوس ثمره و مکمل اربع مقالات با تترابیبلون اوست و آن را «مائة كلمة» نیز می خوانند. چلبی درباره آن می گوید: «الثمرة في احكام النجوم لبطليموس القلوذي الحكيم الفلكي و اسمها بالرومية «انطرومطا» ای «مائة كلمة» و تمام الكتب الأربعة التي الفها لسورس تلميذه یعنی ثمرة تلك الكتب». فلوگل در ترجمه لاتینی کشف الظنون در برابر واژه «انطرومطا» چنین آورد: «Andromeda» و پس از آن نشانه اختصاری «.i.e» گذاشته و رسانده که درست آن را در یونانی یا لاتینی نیافته است. برخی «انطورومطا» نوشته اند و درست آن «اقطن ريطا» یا اکاتن رتا (صد اندرز) می باشد (فهرست بلوشه 52:2-51). ابویوسف اقلیدسی و ابومحمد شیبانی و ابی سعید ثمالی و ابن طيب جاثلیقی سرخسی بر ثمره گزارش نوشتند. ابوجعفر علی بن یوسف بن الدايه مصری نویسنده طولون (م 340) نیز بر آن گزارش نوشته که در برلین و واتیکان و آمبروزیانا و پترسبورک هست. سید عبدالرزاق عیوقی تکمل های بر آن نوشت (بلوشه). دانشمندی نیز از گفته های امیر ابی شجاع رستم مرزبان بهره برده و در 485 ق دفتری بپرداخت و در آن گزارش های اقلیدسی و شیبانی و مالی و سرخسی را گرد آورد. خواجه طوسی شرح ثمره را به دستور وزیر بهاء الدين محمد (صاحب دیوان 654-683) که حکومت اصفهان و اكثر ولایات عراق عجم از جانب ابقاخن بن هلاكو به او مفوض بود، نوشته و در آغاز گفتار بطلیموس را می آورد که این کتاب دنباله چهار کتاب (تترابیبلون) در احکام نجوم و تقدمة المعرفة است که برای شاگرد خود سورس نوشته بود. باز می گوید: او در این کتاب و اربع مقالات، از سورس یاد کرد و در اربع مقالات هم گفته که مجسطی نوشته ام پس نگارنده همه این ها یکی است نه چنان که دیگران پنداشته اند. باز می گوید: که بر ثمره دو گزارش نوشتند یکی از ابوالعباس احمد بن علی سپاهانی حاسب دیگری از احمد بن يوسف مصرى مهندس و نویسنده طولون. طوسی می نویسد: که ما پس از نگارش ترجمه خویش بدین گزارش ها نگریستیم و آن چه می باید بر آن افزودیم. این کتاب صد کلمه است و طوسی گفتار بطلیموس را بند به بند آورده و ترجمه و گزارش کرد. (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. الحمدلله حمد الشاکرین، و الصلاة على ... چنین گوید مخدوم مولانا ... الطوسی ... به حکم اشارت مخدوم و مخدوم زاده ... مطلع کتاب: كتاب الثمرة لبطلميوس الحكيم. تمام الكتب الأربعة التي الفها في الأحكام لسوريس تلميذه. قال قد قدمنا لک یا سورس کتبا فيما تؤثره الكواكب في عالم التركيب كثيرة المنفعة في مقدمة المعرفة و هذا الكتب ثمرة ما اشتملت عليه تلك الكتب و ما خلص عن التجربة منها و ليس يصل إلى معرفته من لم يمعن النظر فيما قدمنا قبله و علوم اخر من العلوم الرياضية فكن به سعيدا. بطلمیوس گفته است خطاب با شاگرد خویش سورس نام کی ما در پیشتر جهت تو ای سورس چند کتاب ساخته ایم در شرح کواکب در عالم ...
انجام: پس گفته است اگر سیر کند خارجی کی قصد اقلیم کند و از موضعی دور آید و اگر سیر نکند هم از آن اقلیم برخیزد. اینست تمامی «کتاب ثمره» و تفسیر آن و در آخر کتاب باین عبارت آورده اند: تمت الكتاب الثمرة المسمى بالرومية انطر و مطا و معناه المائة الكلمه و الحمدلله رب العالمين.
چاپ: با تصحیح و تحقیق جلیل اخوان زنجانی، تهران، نشر میراث مکتوب، 1378 ش
[نسخه های منزوی 278/1؛ الذريعة 13/5 و 171/13 و 360 و 93/4؛ فهرستواره منزوی 2895/4؛ کشف الظنون 524/1؛ سزگین 45/7؛ احوال و آثار طوسی، ص 231؛ نسخه ای در کتابخانه ملی پاریس است که کتابت 671 دارد که یکسال بعد از تأليف است (آثار و احوال، مدرس رضوی، ص 408)]
شرح و حواشی:
1- ثمرة الارواح؛ رمال اصفهانی، زین العابدين بن قاسم (- 11)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 18 این رساله در حاشیه کتاب روضة المنجمين آمده؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای با شمسه سبک تیموری، 31 گ (37-67)، اندازه: 21×30/5 سم [ف: 30 - 218]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 852 ق؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج قرمز، 79 ص (2-80)، 15 سطر، اندازه: 16×12 سم [ف: 231 - 19]
نسخه اصل: بادلیان 683 Marsh (1510)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 868 ق [فیلم ها ف: 1 - 553]
آغاز: بسمله، و ليس يصل الى معرفة من لم يمعن النظر فيما قدمنا قبله؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 25 ربیع الثانی 874 ق [در فهرست گرچه آن را خط مؤلف دانسته که خطاست ولی نام مؤلف را هم تشخیص نداده و با عنوان «ثمره بطليموس» و ناشناس آورده؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج ماشی، 104 ص (1-104)، 17 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 352]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح؛ اندازه: 12×17 سم [نسخه پژوهی: 1 - 33]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، تملك: محمد حسین منجم هروی، میر محمد عراقی، خواجه بابا پسر خواجه عارف؛ مهر: فاضل خان؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: پارچه چیت، 88 ص (88-1)، اندازه: 23×16 سم [ف: 10 - 1310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح؛ تملك: ابوالحسن بن محمد نصیر حسینی؛ مهر: «افوض امرى الى الله الغني عبده ابوالحسن الحسینی» (مستطیل)، «عبده ابوالحسن الحسینی» (مستطیل)، «یا امیر المؤمنین حیدر» (بیضی)، «عبده ابوالفضل» (بیضی)، «العبد المذنب صابر بن حسین الحسینی ؟» (مربع)، «عبده حسین الحسینی» (بیضی)؛ واقف: على محمد؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 62 گ، 13 سطر (13×8)، اندازه: 18×13 سم [ف: 32 - 22]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام (در کلمه نودم افتاده)، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 46 گ (31 پ - 76 پ)، 22 سطر (13/5×4) [ف: 17 - 176]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 [نشریه: 13 - 420]
آغاز: برابر؛ انجام: و از صاحب سهم السعادة درازی و کتاهی او شناسند و آن صاحب حد درجه طالع و صاحب حد درجه وسط السماء هر کدام که در ..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: مقوایی، 133 گ، 12 سطر، اندازه: 17×9 سم [ف: 237 - 24]
آغاز: برابر؛ انجام: و اضطراب هوا از همه جوانب.
مشتمل بر 101 کلمه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ واقف: حسین کی استوان؛ کاغذ: حنایی، 36 گ، 23 سطر، اندازه: 13/6×9 سم [ف: 18 - 34]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 12 ربیع الاول 902 ق؛ در 1034 مقابله شده؛ 43 گ، 17 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 3 - 136]
آغاز: نور الظاهر الباهر المقدس لا شریک له ... اما بعد این ثمره بطلمیوس را بفارسی ترجمه کرده اند؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 919 ق؛ مصحح؛ تملک: شمس الدین محمد حسینی با مهر «عبده شمس الدين محمد الحسینی» (مربع)، محمد اسماعیل بن شمس الدين محمد طبیب حسینی به تاریخ 1234 و مهر «العبد محمد اسماعيل الحسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 83 گ، 11 سطر، اندازه: 15×11 سم [ف: 11 - 54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 27 رجب 919 ق؛ واقف: سید سعید طباطبائی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 61 گ، 15 سطر، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 5 - 30]
آغاز: برابر؛ انجام: کنفوس الانبياء و الاولياء و اطلاع هذه النفوس على الغيب يكون ...
خط: نسخ بد خط، بی کا، تا: 967 ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی ابری، 4 گ (91 - 94 پ)، 17 سطر ( 14/5×8/5)، اندازه: 21×15 سم [ف: 19 - 152]
خط: نسخ، بی کا، تا: شوال 968 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 13 سطر، اندازه: 13×19/2 سم [ف: 6 - 237]
آغاز: کلمه 13 و بین القوه الفلكيه و القوامات و كذلك ينبغي أن يتكلم على ما قدمت؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: فتح الله الطبيب، تا: 988 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج اناری، 10 گ (53 پ - 62 پ)، 35-37 سطر (18×28)، اندازه: 31×19/5 سم [رایانه]
بی کا، تا: قرن 11 [د. ث. مجلس]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 63 ص (162-100 هامش)، 12 سطر (6×12/5)، اندازه: 17×2 سم [ف: 17 - 36]
آغاز: برابر؛ انجام: کلمه 102: و أن النيار يدل على ... ترجمه: در کتب آثار علوی گفته اند که ادخنه ... اگر در هوای حار مستعمل شود از اشتعال آن شب ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: اوایل قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، مقابله شده با نشان «بلغ»؛ کاغذ: شرقی، 42 گ (42-1 )، 17 سطر، اندازه: 13×7/5 سم [ف: 34 - 840]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: آغاز قرن 11؛ انجام کمی در کلمه 102 افتاده: «... پادشاه آن دولت با بزرگی که به مثابه ...»؛ با کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 62 گ، 17 سطر (4/5×12/5)، اندازه: 16×8 سم [ف: 1 - 146]
در 102 کلمه؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ 51 گ (1 پ - 51 پ) [ف: 1 - 146]
آغاز: نور الظاهر الباهر المقدس لا شریک له ... اما بعد این ثمره
بطلمیوس را بفارسی ترجمه کرده اند؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: ملا رمضان على به تاریخ 1117؛ مهر: «عبده توحید» (مربع)، «رفعناه مكانا عليا» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 54 گ، 17 سطر، اندازه: 17×9/5 سم [ف: 10 - 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ:حنایی، جلد: مقوایی، 16 گ، 26 سطر (20×11)، اندازه: 17×25/5 سم [ف: 8 - 83]
آغاز: برای سودش چند کتاب ساخته ایم در شرح تأثير كواكب در عالم ترکیب که منفعت آن در شناختن حوادث پیش از وقوع اش بسیار است
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ با اشکال هندسی، مجدول، مصحح؛ مهر: کتابخانه «باقر ترقی»؛ جلد: تیماج مشکی، 59 گ (1 ر - 59 پ)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 20 - 264]
آغاز: باشد بموضعی که موافق او باشد در طبیعه چنان که دلیل سفر بخانه سفر رسد مثلا کلمه 84
از کلمه 84 تا آخر کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دهه آخر ذیقعده 1007 ق؛ افتادگی: آغاز؛ 6 گ، 14 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 5 - 2535]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1027 ق، جا: کاشان؛ این نسخه نیز جابه جا است و قسمت اول آن از ص 129 تا 189 است و بقیه از 319 تا آخر؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 38 ص (59-96 جابه جا)، 17 سطر، اندازه: 19×9 سم [ف: 23 - 114]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1034 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8266 گ (90 پ - 115 پ)، اندازه: 20×12 سم [ف: - 62]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: نادر محمد مشهدی طوسی، تا: 1039 ق؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج قرمز، 10 گ، 21 سطر (17/5×7)، اندازه: 24×12/5 سم [ف: 5 - 219]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عين على، تا: 20 ربیع الثانی 1053 ق؛ مهر: محمد بن جعفر راحتی در 1217؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن تریاکی، 64 گ، 14 سطر، اندازه: 19×12/8 سم [ف: 3 - 498]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن علی بن محمد بن محمود بروسی قاضی، تا: اواخر شعبان 1055 ق؛ کاغذ: کاغذ ترمه اصفهانی، جلد: میشن قرمز، 78 گ، 12 سطر، اندازه: 13/7×20/2 سم [ف: 2 - 130]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: باقیجان محمد فولاد کاتب بخاری، تا: 1055 ق؛ 52 گ (ر - 52 پ) [ف: 4 - 856]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: طیب، تا: 55-1056؛ کاغذ: ترکی نخودی، جلد: مقوای روکش چرم لاکی مذهب، اندازه: 36×24/5 سم [ف: 172 - 7]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: رمضان 1064 ق؛ كاتب در پایان نسخه رقم کرده: «تمت ... ثم اشار حضرة المخدومی ... اعنی میرزائی میرزا مظفر عليا ... حسین بروجردی و قدتم ... هشتم شهر شوال ختم بالخير و الاقبال سنة 1064 من الهجرة ...»؛ این نسخه جزو مجموعه ای بوده که به مظفر علی نوه ملا مظفر منجم معروف تعلق داشته و وی در پشت صحیفه اول به خط خود نوشته: «هو المالك بتاریخ شهر رمضان المبارک 1064 نسخه شریفه ... نویسانیده شد ... شرح صد کلمه بطلیموس خلاصة الحساب قدوة الأفاضل شیخ بهاء المله و الدين العاملي رساله بجهة تعيين قبله من مصنفات جدی مولانا مظفر منجم جنابدی رحمه الله تعالى مالكه العبد ... مظفر علی بن محمد تقی بن مظفر المنجم ...»؛ با کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: میشن خرمایی، 144 ص، 14 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 6 - 115]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن حاجی خواجه محمد تبریزی، تا: سلخ رمضان 1065 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: چرمی اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 10 - 214]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1069 ق [نشریه: 5 - 389]
آغاز: برابر؛ انجام: این است تمامی کتب ثمره و تفسیر آن ... عبارت آورده اند تم كتاب الثمرة.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1076 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 117 ص (135-251)، اندازه: 23×13 سم [ف: 24/3 - 74]
آغاز: من شرح ثمرة بطليموس. كلمة 21. من تناول دواء مسهلا و القمر مع المشتری قصر عمره و ضعف عمله؛ انجام: بیست و هفتم برج حوت در تمامی بلاد وصول الخضیب بوسط السماء در حین مسئلت دعا به استجابت می رسد
از کلمه 21 تا پایان کلمه 58 است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1078 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 2 گ (9 ر - 10 ر)، 25 سطر
(29×15)، اندازه: 23×35 سم [ف: 14 - 55]
آغاز: این کتاب صد کلمه است قال بطلیموس: علم النجوم منک و منها
خط: نستعلیق، كا: محمد حسین بن ملاصالح یزدی، تا: جمادی الثانی 1083 ق؛ جلد: تیماج قرمز، 60 گ (1-60)، اندازه: 15×10 سم [ف: - 77]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 13 رجب 1092 ق؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: پارچه، 23 گ (21 پ - 43 پ)، 28 سطر، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 1 - 404]
بی کا، تا: با تاریخ 1095 ق؛ در 1095 مقابله شده، به دست یکی از اهل اطلاع اصلاح و خوانده شد؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 82 ص (322-403)، 18 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 19 - 271]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، کا: محمد معصوم رضوی، تا: 1098 ق، جا: دلیجان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 4 ص (123-227)، 15 سطر (5/5×12)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 6 - 147]
آغاز: برابر؛ انجام این است تمامی کلمات ثمره ... در آخر کتاب بانی عبارت آورده اند.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی و دولت آبادی، نخودی، جلد: تیماج، ماشی، 83 گ، 14 سطر (12×5)، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 3 - 546]
آغاز: معرفة و هذا الكتاب ثمرة اشتملت عليه تلك الكتب و ما خلص عن التجربة منها و ليس يصل الى معرفة من لم يمعق النظر ... و این کتاب ثمره آن جمله است که به تجربه معلوم شده است؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 66 گ (2 ر - 67 ر)، اندازه: 15×9 سم [ف مخ - 1 - 283]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 2 برگ، شامل بخشی از باب چهارم کتاب احكام الاعوام علیشاه خوارزمی بخاری معروف به علاء منجم در پایان؛ کاغذ: فرنگی، 45 گ (111-155)، 15 سطر، اندازه: 14×8 سم [ف: 38 - 390]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محی الدین موسوی خادم، تا: ربيع الثانی 1107 ق؛ در پایان یادداشت هایی است در طالع مسأله؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: شکری، جلد: پارچه ای، 45 گ، 17 سطر (14×7/5)، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 8 - 84]
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم سپاهانی، تا: سه شنبه 3 ربيع الثانی 1108 ق، جا: کرمان [نشریه: 2 - 105]
خط: شکسته نستعلیق، كا: ملا علی بن خواجه محمود گیلانی، تا: 1120 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج (به شیوه هندی)، 72 ص (182-111)، قطع: رقعي [ف: 19 - 358]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد کریم، تا: 1133 ق؛ ضميمه نسخه ش 26373 [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، با اشکال هندسی؛ تملک: سید محمد علی روضاتی؛ جلد: تیماج سبز، 26 گ (3 پ - 28 پ)، اندازه: 15×22 سم [ف: 2 - 447]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: پارچه سفید، 88 ص (1-88)، 14 و 18 سطر، اندازه: 23×16 سم [ف: 10 - 328]
تذکر: در فهرست بدون نام مؤلف آمده؛ بخش نهم؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 5 - 283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ گواهی کتاب دار محمد ولی میرزا است مبنی بر این که کتاب جای سخن به تاریخ 1224 در یزد عرض دیده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 34 گ، 19 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 24/2 - 18]
بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 2 ص (95-96)، 17 سطر (15×8)، اندازه: 21×14 سم [ف: 12 - 2747]
تذکر: در فهرست بدون نام مؤلف است. تنها چهار ثمره را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 1 گ (196 ر - 196 ر) [ف: 7 - 12]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن سیاه، 44 گ، 17 سطر، اندازه: 21/8×15/8 سم [ف: 2 - 130]
بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 12/5×17/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1194]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: بديع الزمان، تا: یک شنبه 6 ذیحجه 1223 ق؛ 61 گ، اندازه: 20×15 سم [ف: 1 - 98]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد البانی، تا: 1237 ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 31 گ (200 پ - 230 ر)، 24 سطر، اندازه: 23/5×16 سم [ف: 26 - 395]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: مسیح نوری واری، تا: 1237 ق، کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 37 گ (138 پ - 174 پ)، 22 سطر، اندازه: 22×15 سم [ف: 3 - 125]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد ابهری، تا: 1266 ق؛ 58 گ، 14 سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 5 - 2534]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1275 ق؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: رویه میشن قرمز، 50 گ (65 ر - 114 ر)، 17 سطر، اندازه: 12/7×20 سم [ف: 6 - 318]
خط: نسخ پخته، كا: محمد کاظم ولد استاد آقا کوچک چاوشی اصفهانی متخلص به خاموش، تا: 1289 ق؛ آغاز در کلمه 3 افتاده: «... به معلول باشد آن چه ایشان را از غیب معلوم شود ...»، انجام در کلمه 97 نانویس مانده است: «... و كذلك ما يحتاج الى اثباته ...»؛ 44 گ (75 ر - 118 ر) [ف: 1 - 146]
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن آقا بابای کرد محله ای استرابادی، تا: پنج شنبه 15 ربیع الاول 1296 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 60 گ، 13 سطر (7×13/5)، اندازه: 10/5×7/5 سم [ف: - 572]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: محمد طاهر مشهدی، تا: 1309 ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 35 ص (118-152)، 31 سطر، اندازه: 33/1×20/2 سم [ف: 10 - 246]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 486/15 - عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 170]
خط: نسخ، كا: محمد طاهر بن ولی محمد طبيب مشهدی، تا: 1309 ق؛ کاغذ: ترمه، 29 ص (141-169) [نشریه: 2 - 106]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: حبیب سمنانی، تا: 28 ربیع الثانی 1352 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 24 گ (3 ر - 26 پ)، 24 سطر (18×11)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: - 369]
آغاز: این کتاب صد کلمه است قال بطلیموس علم النجوم؛ انجام پایان: و اگر سر نکند هم از آن اقلیم برخیزد
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محتملا سید رضا، تا: 1280/1283 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 69 ص (33-102)، 17 سطر (16×8)، اندازه: 14/5×22 سم [ف: 6 - 96]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 48 گ، 20 سطر، اندازه: 14×22/5 سم [ف: 2 - 92]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 37 گ، 19 سطر (11×8)، اندازه: 16×10 سم [ف: 1 - 333]
خط: نسخ، كا: عبد علی، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 42 گ (1 پ - 42 پ)، 21 سطر (7×14/5) [ف: 17 - 233]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 54 گ (80 پ - 134 ر)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 30 - 48]
کا: محمد مهدي بن محمد کاظم خوانساری، بی تا [دليل المخطوطات: 1 - 139]
آغاز: برابر
نسخه اصل:کتابخانه احمد ثالث - ترکیه 3036؛ خط: نسخ ريحان، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ 128 ص (98-224) [عکسی ف: 3 - 278]
نسخه اصل: توپقو سرای احمد 3 ش 6063؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 63 گ (51-114)، 15 سطر [فيلم ها ف: 1 - 436]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه مجلس شورای اسلامی - تهران 1805؛ برخی از قطعه های کتاب آمده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 2 ص (21-20) [عکسی ف: 6 - 398]
بی کا، بی تا [د. ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم وفقه بمطالعة هذا الكتاب المستطاب بحق محمد و آله خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
S.-ut-tamara li-batlamiyus
وابسته به: الثمرة - الثمرة في احكام النجوم - مأة كلمة بطلميوس، کلاودیوس، ش (100-178)
یک صد و دو «کلمه» است در احکام نجومی که گویند بطلمیوس حکیم از چهار کتاب که در تأثیر کواکب نوشته بود، برای شاگردش «سورس» نگاشته و در این کتاب شرح شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 7383
آغاز: الحمدلله حمدالشاکرین ... و بعد فهذا كتاب ثمرة بطلميوس الحكيم من تمام الكتب الأربعة التي ألفها في الأحكام؛ انجام: فان احتيازه محرم على أمثاله و مؤثم لموصله اليه و أنا اسأل الله هدایت و کفایتك و هو حسبی و نعم الوكيل.
خط: نسخ، كا: حسین بن نصرالله تفریشی، تا: سه شنبه 17 ذیقعده 1312 ق؛ جلد: مقوایی، 51 گ، 16 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 186 - 19]
شرح الثمرة في احكام النجوم - شرح ثمره بطلميوس
شرح جاربردی - شرح الشافية
š.-u jālīnūs li taqidamt-il-ma'rifa (mx.)
ابن تلميذ، هبة الله بن صاعد، 465 - 506؟ قمری
ebn-e telmīz, hebat-ol-lāh ebn-e sāřed (1073 - 1113)
وابسته به: تقدمة المعرفة - ترجمة تقدمة المعرفة؛ بقراط (460-377)
تفسير تقدمة المعرفة لبقراط؛ جالینوس (129-199)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 4452/9
آغاز: بسمله. هذا ما اختصره و لخصه امير الدولة ابوالحسن هبة الله بن صاعد بن تلميذ من شرح جالینوس لتقدمة المعرفة. قوله. قال اني ارى الى قوله؛ انجام: يدخل في باب الدلايل العامة. تم ما اختاره و لخصه ... هبة الله ابن ... من شرح جالینوس لتقدمة المعرفة. سر آغاز نسخه به شیوه «قوله - ح»؛ بی کا، تا: با تاریخ 1043 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 26 گ (60 پ - 85 ر)، 18 سطر، اندازه: 19/7×11 سم [ف: 7 - 404]
š.-e jām-e jahān namā = kollīyāt-e 'elm-e towhīd = marāteb-e vojūd
رشتی استادی، احمد بن موسی، ق 9 قمری
raštī ostādī, ahmad ebn-e mūsā (- 15c)
وابسته به: جام جهان نما؛ شمس مغربی، محمد شیرین (750-809)
محل تأليف: باکویه
متن از مولانا محمد شیرین مغربی است و او آن را از شرحی که سعید فرغانی بر قصیده فارضيه نوشته است برگزیده است و مقدمه اصول اربعه شرح فرغانی را نیز در آن گذارده است. شارح در دیباچه می گوید که در 820 به آذربایجان و شهر تبریز رفتم و در مدرسه شیخیه بماندم و طالب علمانی چند از آشنا و بیگانه کتاب مغربی را نزد من می خواندند. من آن را دوبار نزد شیخ مغربی مؤلف كتاب خوانده بودم و از دشواری های آن آگاه شده بوده و در نزد او حواشی نوشته بودم و او به خط خود اجازت نامه برای من نوشته بود. بار دیگر به سال 850 باز به شهر تبریز گذارم افتاده و به مدرسه رفته بودم، گروهی از مریدان مؤلف در آن جا بودند و جوینده این رساله یکی از آن ها کمال الدين يوسف مشهور به میرشکی بوده است. او مرا از مدرسه به در آورد و به جایی فرود آورد و با همدیگر بودیم و به خواندن این کتاب بپرداختیم و از من درخواست که به یادگار شرحی بر آن بنویسم و من از روی همان نسخة العرض که مغربی اجازت به من داده بود بدین شرح آغاز کردم. در پایان آن پاسخ سه پرسشی است که از شارح درباره همین کتاب کرده اند. در آن یاد شده است از: محيي الدين و فخر الدین عراقی و شیخ کمال الدين و صاحب فتوحات مکی. مولا شیخ احمد بن موسی شرحی بر ترجیع بند شیخ اوحدی دارد (با دلیان ش 94 والكر 1298؛ اته ص 416-472؛ ف 1142 ع 6-3280 دانشگاه) و در فهرست رضوی (68/4 و 96) از حاشیه شیخ عثمان مغربی بر جام جهان نما و از حل جام جهان نمای که در محرم 840 به نام بابر خان آغاز شده است یاد گردیده است. (دانش پژوه).
آغاز: بسمله سبحان ربک رب العزه ... اما بعد روزی از روزهای گذشته در تاریخ سنه عشرین و ثمانمایه بر سبیل سیاحت گذری به دیار آذربایجان دانشمندان آذربایجان
[ص 351؛ فهرستواره منزوی 253/7]
آغاز: بسمله سبحان ربک رب العزه ... اما بعد روزی از روز های گذشته در تاریخ؛ انجام: هر گاه که عبد ازین هر سه فنا بگذرد ... و منه الهداية و الغفران
خط: نسخ، بی کا، تا: 882 ق؛ جلد: تیماج سبز، 16 و 22 سطر،
اندازه: 11/5×17 سم [ف: 132 - 59]
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 16 سطر، اندازه: 13×8 سم [فیلم ها ف: 1 - 661]
š.-e jām-e jahān namā
گجراتی، وجيه الدين، 911 - 998 قمری
alavi, vajih-od-din (1506 - 1590)
وابسته به: جام جهان نما؛ شمس مغربی، محمد شیرین (750-809)
تاريخ تأليف: 906 ق
شرحی است مزجی بر رساله «جام جهان نما» محمد شیرین مغربی، که متن در توحید به روش عرفانی است، در دو دایره و هر یک بر دو قوس و خطی که برزخ میان دو قوس است: دایره 1. احدیت و وحدت و اعتبار وجود و علم و شهود؛ 2. ظاهر وجود و ظاهر علم.
آغاز: حمد بی حد و شکر بی عد سزای ذاتی که وحدتش ... و حقیقت محمدی خود او است یعنی وحدت که اصل قابلیات جمع اشیاء است و واحدیت
انجام: که قیل و قال استغراق در حق است و صفات حق ذاته ذاته صفاته صفاته أفعاله افعاله در پیش است
[نسخه های منزوی 1225/1؛ فهرستواره منزوی 254/7 و 372/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 19 ربیع الاول 1000 ق؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 57 ص (2-58)، 17 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 2 - 222]
آغاز: باعتبار وجود بآن معنی که ماهیت را متصف می گرداند بوجود؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: راجی محمد بن جمال محمد، تا: 1093 ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج فرنگی، 75 گ، 17 سطر، اندازه: 19/2×10/8 سم [اهدائی رهبر: 5 - 109]
آغاز: لا تعین ازل الآزال غيب الغيوب الوجود البحث مجهول النعت عين الكافور؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: میر لطف على، تا: چهارشنبه 14 رجب 1273 ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج فرنگی، 29 گ، 13 سطر، اندازه: 22×13/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 110]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: غلام محی الدین، تا: آخر شعبان 1305 ق؛ جلد: مقوا، 45 گ، 13 سطر، اندازه: 25×13 سم [ف: 5 - 2535]
نسخه اصل: پاریس 143 .S. P (بلوشه ش 153)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 17 سطر [فیلم ها ف: 1 - 535]
š.-e jām-e jahān namā
جیلانی، حسن
jīlānī, hasan
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1039/2 - ف
نسخه اصل: بادلیان 20 . Ind. Inst Arahb M. S؛ خط: نستعلیق، كا: میر علی نقی بن نورالدین محمد گیلانی، تا: ربيع الثانی 1085 ق؛ 23 سطر چلیپا [فیلم ها ف: 1 - 561]
š.-e jām-e jahān namā
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 769/3 - ف
نسخه اصل: پاریس 80 . S. P (بلوشه 157). فائدة في شرح جام جهان نما و بندی از روضة الرياحين؛ بی کا، بی تا، 23 سطر [فیلم ها ف: 1 - 536]
شرح جامع الأصول - ایضاح جامع الاصول
š.-e jāme'-e jamī‘-e aqvāl-e hokamā va jāber
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16346/1
آغاز: ... کند در عقب هر نماز پنج گانه صد مرتبه و قسم بدهد بر ارواح طالع
خط: نسخ، كا: رجبعلی بن عبدالله صراف، تا: با تاریخ 1277 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: چرم زرشکی، 9 ص (1-9)، 15 و 22 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 45 - 164]
Š.-u jāmiʻ-iš šawāhid
شریف اردکانی، محمد باقر بن علی رضا، ق 13 قمری
šarīf-e ārdakānī, mohammad bāqer ebn-e ‘alī rezā ( 19c)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 1641
آغاز: بن الصلت بن طارقة بن عمر؛ انجام: و كل انسان لابدان يذوقها.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 946 گ، 24 سطر (16×6)، اندازه: 23×12 سم [ف: 3 - 1009]
شرح جامع الصحيح - تیسیر القاری فی شرح صحیح البخاری
شرح الجامع الصحيح - شرح صحيح مسلم
š.-e jāme‘-e ‘abbāsī
وابسته به: جامع عباسی؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953-103)
در آن از محشی جامع عباسی بسیار یاد شده است. محمد بن خاتون عاملی دکنی (- 1057 ق) مؤلف ترجمه قطب شاهی و شاگرد بھائی (الذريعة 172/13؛ آستان قدس 392/5) بر آن شرحی دارد و آن حواشی او بوده و با صواب دید او برهان تبریزی آن ها را در اواخر 1054ق گرد آورده است (ایوانف 52/4؛ کشف الحجب ص 172). حسین علی بن نوروز على ملایری تویسرکانی اصفهانی (-1286 ق) هم بر آن حواشی دارد (الذريعة 53/5 و 65/6). دو نسخه ما گویا شرح ابن خاتون باشد.
آغاز: آن که عقل را پیوسته اما حواس را از کار باز ندارد و جنون آن که عقل را زایل کند؛ انجام: اگر بعد از دخول حمام فوت شود مستحق كل اجرت می شود و الا مستحق آن قدر مسافت که طی شده باشد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر ذیحجه 1156 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سبز، 305 گ، 20 سطر، اندازه: 28/2×16 سم [ف: 3 - 499]
آغاز: به یگانگی پروردگار گفت راست گفتی ای ابوحازم چیست فرض و چیست فرض الفرض؛ انجام: و در آن سه مبحث است مبحث اول در احکام قرائت فاتحه و سوره در نماز یومیه ... و هیچ کس از علمای ما خلاف نکرده است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام (انجام در فصل چهارم در بیان قرائت افتاده)؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 142 گ، 17 سطر، اندازه: 15/1×25/5 سم [ف: 3 - 499]
š.-ul-jāmi“ li-ahkām-iš šarāyi'
وابسته به: الجامع لأحكام الشرايع - الجامع لجميع مسائل الدين و آثار الائمة؛ کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم (1225-1288)
از کتاب الوكالة تا کتاب الصيد والذباحة. شرح مفصل مزجی است بر کتاب «الجامع لأحكام الشرایع» محمد کریم خان کرمانی و او در اثنا از فصل الخطاب کرمانی نقل می گوید و آن را می ستاید. تأليف كتاب شركة از این کتاب را در شعبان 1312 ق به پایان رسانیده است. مؤلف تا سال 1341 در قید حیات بوده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 3928-20/48
آغاز: بسمله کتاب الوكالة و هي بفتح الفاء و کسرها اسم من و کله تو کیلا اذا اسلم الأمر اليه و فيه مسائل الأولى الوكاله جائزة ليست من العقود اللازمة كالبيع و الصلح؛ انجام: «ولكن ان اخذه حيا وشواه اكله»، ففي فصل الخطاب سئل ابوعبدالله عليه السلام عن الجراد يشوي و هو حي قال نعم لاباس به.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: شعبان 1312 ق (پایان کتاب رهن)؛ جلد: مقوا، 207 گ، 17 سطر، اندازه: 21×17 سم [ف: 5 -2428]
شرح جامع المقال - هداية المحدثين الى طريقة المحمديين
شرح جبریات - شرح خلاصة الحساب
š.-e jadval-e tanür dar maʼrefat-e ‘omr-e mowlūd
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3137/5
از قول و اليس حكيم، خود جدول نیز آمده است؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: اسدالله، تا: قرن 13 و 14؛ 2 گ (12 پ - 13 ر) [ف: 6 - 242]
š.-e jadval-e zāyeje-ye tāleʻ-ol-amr
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 8312/10
به عربی سپس ترجمه آن به فارسی؛ خط: نستعلیق، كا: ابراهيم افشار، تا: 1293 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 6 گ (185 ر - 80 ر)، 15 سطر (12×6/5)، قطع: ربعی [ف: 17 - 105]
شرح جدید - شرح تجرید الاعتقاد
شرح جدید تجرید - شرح تجرید الاعتقاد
شرح جرجانیه - شرح الجمل
š.-e jazīra-ye sarāndīb
صحافباشی، اسماعیل بن ابراهیم، ق 13 قمری
sahhāfbāšī, esmāʻīl ebn-e ebrāhīm (- 19c)
اهدا به: ناصرالدین شاه (1264-1313 ق)
این کتاب ترجمه ای است از انگلیسی که مؤلف آن می گوید: در سال های 1880 و 1879 م مراسلات چندی از اطراف برای من آمد و در آن ها خواهش شده بود تا آن چه درباره چای کاری سراندیب می دانم به رشته تحریر در آورم، من هم این کتاب را محض مراسلات مزبور تألیف کردم.
آغاز: هو الله تعالى شأنه. شرح جزیره سراندیب و عمل چائی کاری آن جا. فصل اول مقدمه، عمل چای کاری سراندیب چندان مدتی نیست احداث شده با این حال یکی از محصول مهم تجارت عالم گشته و این که بزودی چای این جزیره قبول عامه پیدا کرده برای آنست
انجام: در حقیقت زمان تعطیل چندین روزی این جا آمده از اوراق اشجار و چوب سقف های موقتی بسته جشنی سترک می گیرند که قابل تماشا است
[فهرستواره منزوی 3822/5]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 215
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 13، جا: تهران، با سر لوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: فلفل نمکی، جلد: مخمل قرمز، مذهب، 197 گ، 9 سطر (11×16/5)، اندازه: 18/5×27/5 سم [ف: 1 - 210]
š.-e «al-jasad-ol-‘onsorī lā ya‘ūd»
کرمانی، محمد بن محمد کریم، 1263 - 1324 قمری
kermānī, mohammad ebn-e mohammad karīm (1847 - 1906)
به درخواست: ناصر الدين
تاریخ تأليف: 8 ربیع الاول 1300 ق؛ محل تأليف: لنگر
شرح جمله «الجسد العنصرى لايعود» می باشد که از گفته های شیخ احمد احسائی است. مشتمل بر یک «مقدمه» و سه «مطلب»: مقدمه: در مطالبی که ذکر آن ها لازم است؛ مطلب 1. در مذهب شیخ احسائی در موضوع؛ مطلب 2. شرح مسأله به طور واضح؛ مطلب 3. ذکر ادله عقلی و نقلیه بر اثبات مدعی.
آغاز: حمد بیرون از اندازه قیاس مرخدای راست عزوجل که برتر است از حد و هم قیاس.
انجام: و فهم ثاقب حضرت والا دام عزه و تو فیقاته را اندک اشاره کافی است ...
[فهرستواره منزوی 176/6]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 7388/2
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد باقر بن محمد موسوی حسینی تبریزی زنوزی، تا: 28 جمادی الاول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26 گ (16 پ - 41 ر)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 19 - 190]
شرح الجعفرية - المطالب المظفرية في شرح الرسالة الجعفرية
شرح الجعفرية - حاشية الجعفرية
Š.-ul-ja‘farīyya
میسی، علی بن عبدالعالي، - 938؟ قمری
misi, ali-e bn-e abd-ol-ali (- 1532)
کا: روح الله بن عزالدين رستمداری، تا: یک شنبه صفر 981 ق، جا: مشهد رضوی [دليل المخطوطات: 1 - 113]
بی کا، بی تا [دليل المخطوطات: 1 - 113]
š.-ul-ja'farīyya
قطیفی بحرانی، ابراهیم بن سليمان، - 950؟ قمری
qatītī bahrānī, ebrāhīm ebn-e soleymān (- 1544)
وابسته به: الجعفرية - واجبات الصلاة؛ محقق کرکی، علی بن حسین (890-940)
جعفریه (یا) واجبات الصلوة از علی بن حسین بن عبدالعالی کرکی است و این شرح از ابراهیم قطیفی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5969/1
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 115 ص (2-116)، 7-15 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 17 - 352]
S.-ul-jafariyya
خوانساری، علی اکبر بن ابراهيم، - 1271 قمری
xānsārī, ‘alī akbar ebn-e ebrāhīm (-1855)
وابسته به: الجعفرية - واجبات الصلاة؛ محقق کرکی، علی بن حسین (890-940)
شرح مزجی استدلالی متوسطی است بر رساله «الجعفرية» محقق کرکی که قسمتی از موضوعات بدون شرح مانده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 3624-18/144
آغاز: الفصل الأول في المقدمات التي هي شرائط لصحة الصلاة في الجملة و تعتبر فيها من الافتتاح الى الاختتام و هي ستة لا ازید الأولى الطهارة هي لغة النظافة و النزاهة؛ انجام: ثم ارتج عليه و اكتفى بالواحداة القصيرة و الخامس الاجزاء عين الظهر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ تقریظی از محمد نقی بن ابی طالب اردگانی با مهر «عبده الراجی محمد نقی» (بیضی)، در برگ آخر یادداشت های مهم تاریخی از فرزند مؤلف، کمال الدین محمد حسین خوانساری آمده است؛ جلد: مقوایی، 198 گ، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 5 - 2429]
Š.-ul-ja-farīyya
وابسته به: الجعفرية - واجبات الصلاة؛ محقق کرکی، علی بن حسین (890-940)
غیر همانند:
آغاز: الباب الثاني في الوضوء. و هو بضم الواو لا بالفتح، فانه الماء الذي يتوضاء به و فيه فصول ثلثة. الفصل الأول في عدد موجباته و قد عبر عنها في النهاية و المهذب بالنواقض و في المنتهى و القواعد؛ انجام: فيه أن يكون حال الوضع ناویا و اما عدم الفساد مع العود.
تأليف قرن 13. نسخه ای بدون آغاز و انجام. به گزارشی می ماند بر یکی از متون فقهی و در باب جواز عدول از سورتین به جمعتين می گوید: «و المصنف في جامع المقاصد و حاشيته على الارشاد ...»، معلوم می شود که ماتن شیخ نورالدین علی بن حسین بن عبدالعالی معروف به محقق کرکی (- 940 ق) است و در بیان حکم مبتدئه می گوید: «و زاد عليها والدي العلامه ادام الله سبحانه ظلاله في شوارع الهدايته قوة سادسا ...»، چون مؤلف كتاب شوارع الهدايه في شرح الكفاية السبزواریه، حاج شیخ محمد ابراهيم بن محمد حسن خراسانی کلباسی کاخی اصفهانی (-1262 ق) می باشد پیداست که شارح پسر اوست و زنده به سال 1262 ق، چنین گمان می رود که شرح جعفریه باشد؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: آغاز؛ مصحح، کاغذ: فرنگی سفید و آبی، جلد: تیماج عنابی، 263 گ، 20 سطر (8/5×14/5)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 2 - 669]
آغاز: بسمله، سبحانك ما عبدناك حق عباد تک فائدنا بالقواعد الجعفریه؛ انجام: لقوله عليه السلام مفتاح الصلاة الطهور و بین كل رکعتین تسليمه اجماعاً.
شرح مزجی استدلالی تحقیقی و ادبی است از شارحی نامعلوم بر «الرسالة الجعفريه» محقق کرکی، متأسفانه تحقیقات ما درباره شناسایی مؤلف ناکام ماند و عنوان هایی که در فهارس یا دفاتر به آن داده شده غلط است. در جلد دوم فهرست آستان قدس رضوی صفحه 126 تحت شماره 411 به آن، عنوان «مطالب مظفریه در شرح رساله جعفریه» داده شده ولی این عنوان و مؤلف، به کلی اشتباه و سخن درباره آن موجب تضييع وقت است. از سوی دیگر در پاورقی جلد پنجم فهرست آستان قدس صفحه 508 آمده است: «کتابی که به شماره 411 فقه خطی است به اشتباه به نام مطالب مظفریه ضبط شده کتاب مذکور شرح جعفریه تألیف مولانا شاه طاهر بن رضی الدین اسماعیلی کاشانی دکنی است»، این نوشته نیز منطبق با کتاب شاه طاهر نمی باشد چه نام کتاب نامبرده «الحيدرية في شرح الجعفرية الكركية» است و آغاز آن: «الحمدلله كالمدح له هو الوصف» و آغاز نسخه مورد اختلاف: «سبحانك ما عبدناك حق عبادتك» می باشد عناوین دیگر نیز امثال «الفوائد العلية في شرح الجعفرية» از شیخ جواد کاظمی و آغاز آن: «الحمدلله على انعامه العميم و افضاله الجسيم» «الغروية في شرح الجعفرية» تأليف شرف الدین علی حسینی استرآبادی غروی، آغاز: «الحمدلله الذي نور قلوبنا بنور الهداية ...» و تحفة الرضوية از شرف الدين يحيى عزالدین حسین بحرانی نیز عنوان کتاب مزبور نمی باشد. کتاب مشتمل است بر مقدمه و خاتمه و چهار باب به شرح ذيل: المقدمة: في معنى الصلاة، باب 1. الطهارة، باب 2. باقی مقدمات الصلاة، باب 3. افعال الصلاة، باب 4. توابع افعال الصلاة، الخاتمة: في باقي الصلوات. سومین ورق نسخه ساقط است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: وسط؛ واقف: امیر جبرئیل، 1037؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 312 گ، 15 سطر، اندازه: 26×15 سم [ف: 20 - 252]
آغاز: المحلل ولا يرد النقض المذكور على طرده لان الذكر المذكور لا يدخل فيه على تحقيقه حيث قال دام ظله في بعض تعليقاته أن التسليم ليس على الوجه المذكور عباده؛ انجام: لان ذلك أبلغ في التذلل و الخشوع و لقول الصادق عليه السلام يخرج كما يخرج في العيدين و ينبغي أن يكونوا في مشيهم طهارت و صلات. شرح مزجی است بر رساله «الجعفرية» نورالدین علی بن عبدالعالی کر کی که در زمان حیات کرکی نوشته شده و شارح از ماتن با دعای «مدظله» یاد می کند. به جهت افتادگی طرفین نسخه نام شارح به دست نیامد. احتمال می رود این شرح همان «المطالب المظفرية في شرح الرسالة الجعفرية» مير محمد بن ابی طالب موسوی استرآبادی باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی از «ع ل»؛ جلد: گالینگور کرم، 175 گ، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 5 - 2429]
آغاز: بسمله، الحمدلله الكريم الستار العزيز القهار، مكور اليل على النهار ... فحري لمن اكرمه الله من عباده و اولاه من يد فضله؛ انجام: و الثالث كالسماء فوقنا و الأرض تحتنا و الرابع لخديجة
زوج النبي (صلی الله علیه و اله و سلم) و الخامس کالسقمونیا مسهل و السادس كالواحد نصف الاثنين قوله حتى ...
کتاب موجود شرحی است بر کتاب «الجعفرية» محقق کرکی در فقه شیعه، متاسفانه نام شارح در منابع موجود یافت نگردید، ليكن در الذریعه شرحی به نام التحفة الرضوية في شرح الجعفرية از شاگرد محقق کرکی، شرف الدین یحیی بحرانی آمده که احتمال می رود همان شرح باشد. شرح یحیی بحرانی جز این شرح است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 5 گ (56 ر - 60 پ)، 32 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 37 - 128]
آغاز: لكل من الظهرين ثمان و قبل الفرض و للمغرب اربع و للعشاء ركعتان من جلوس بعدها بعدان يركعه و لليل ثمان و ركعتان للشفع و ركعة للوتر و للصبح ركعتان قبلها؛ انجام: و لو فعل ذلك جاز و لو سقوا قبل الخروج لم يخرجوا وكذا لوخرجوا فسقوا قبل الصلوة و في الموضعين يستحب صلوة الشكر و سؤال الزياده من الله تم ... و لو سقوا في اثناء الصلوة اتموها و لو كثرت الغيوث فخيف هيهنا الضرر حاز الدعاء بازالة مضرته في الحقيقة لان النبي صلى الله عليه واله فعل لك كما مری صلاة را دارد. کتاب «جعفریه» محقق کرکی در واجبات و مندوبات نماز است و این شرح احتمالا از یکی از شاگردانش اوست که در زمان حیات استاد نوشته است و با عناوین «قوله سلمه الله تعالی» برگزار کرده است و احتمال دارد که همان «الغروية في شرح الجعفرية» سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1260 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «الله الملک الواحد القهار» (گنبدی شکل)؟ تملك: موسی بن محمدرضا بن موسی بن جعفر کاشف الغطاء؛ جلد: تیماج زرکشی، 112 گ، 23 سطر، اندازه: 23×14 سم [ف مخ - 1178 - 3]
آغاز: و يرشد الى ما ذكرناه من الأفضلية مع ما تقدم من النص ... و اما الابواب فاربعه» الباب الأول في الطهارة و فيه فصول ستة الفصل الأول في اقسامها ای اقسام الطهارة انواعاً و اصنافاً جمع سبب و المراد به هنا الوصف الدال على المخاطبة بالطهارة و جوبا؛ انجام: الثاني من افعال الصلوة تكبيرة الإحرام و لا تنعقد الصلوة بدونها اجماعاً و ذهب بعض العامة إلى خلافه ...
از اول تا «الباب الثالث في افعال الصلاة، الثاني تكبيرة الإحرام» را شامل است. شرحي مزجی مفصلی است بر رساله «الجعفرية» نور الدين علي بن عبدالعالی کرکی (940 ق) که در زمان حیات وی تأليف شده و از مصنف یا دعای «دام ظله» یاد می کند؛ خط: نسخ نازیبا، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 120 گ (87 ر - 206 پ)، 20 سطر (13×11)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 2 - 188]
š.-e jafr-ol-jāme' = š.-e jafr-ol-jāme va-n-nūr-ol-lāme
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 26268
آغاز: هذه رسالة في جفر الجامع و النور اللامع؛ انجام: که مدعی از سطور غیر منصوب بیرون آید. تمام شد
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا [رایانه]
شرح جفر الجامع و النور اللامع - شرح جفر الجامع
S.-e jafr-e xabiya
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 665/3
آغاز: بعد بسمله و حمد، این رساله ایست در شرح جفر خابیه ... بباید دانست که حروف معجمه 32 حرف است؛ انجام: كل الممكنات في حكم ممكن واحد انکار عقل است تمت رساله بعون الله تعالی.
خط: نستعلیق، كا: سید صدرالدین علی پسر فاتحه خوان عاشور خانه پادشاهی، تا: جمعه 14 جمادی الثانی 1256 ق، جا: حیدر آباد؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 11 ص (97-107) [سنا: ف: 2 - 13]
š.-u jamʻ-il-jawāmi
محلی، محمد بن احمد، 791 - 864 قمری
mahallī, mohammad ebn-e ahmad (1390 - 1460)
وابسته به: جمع الجوامع في أصول الفقه؛ سبکی، عبدالوهاب بن على (727-771)
«جمع الجوامع» از تاج الدين عبدالوهاب سبکی در اصول فقه شامل مباحث مقدماتی و هفت کتاب است. پنج کتاب در مباحث ادله فقه که عبارتند از 1، کتاب، 2. سنت، 3. اجماع، 4. قیاس، 5. استدلال و کتاب ششم در تعادل و تراجيح بين ادله در زمان تعارض آن ها و کتاب هفتم در اجتهاد و توابع آن مانند مسائل تقلید و احکام مقلدین و نیز منضمات این کتاب از علم کلام که با مسئله تقليد در اصول دین آغاز می شود و با مسئله تصوف پایان می پذیرد.
آغاز: الحمدلله على افضاله و الصلاة و السلام على محمد و اله هذا ما اشتدت اليه حاجة المتفهمين من شرح يحل الفاظه و يبين مراده و يخفف مسائله و يحرر دلائله على وجه سهل للمبتدئين
انجام: اللهم يا ذا الفضل العظيم تفضل علينا بالعفو و بما تشاء من النعيم و صلی الله على سيدنا محمد و اله و صحبه اجمعين
چاپ: مصر، 1304 ق، در هامش «جمع الجوامع»
[کشف الظنون 595/1؛ زرکلی 333/5 «البدر الطبايع في حل جمع الجوامع» که می گوید چاپ شده است؛ سرکیس 1624/2 «البدر الساطع شرح جمع الجوامع» سبکی؛ الأوقاف العامة موصل 164/2]
شرح و حواشی:
1- الدرر اللوامع بتحرير جمع الجوامع؛ مقدسی، محمد بن محمد (905-822)
آغاز: ... الآخر نجس واشتبه عليه الطاهر من النجس تتجزی و يصلي ... اقول لما تحقق آن حجج الشرع لا تتعارض في انفسها وضعا أراد أن يذكر المخلص
امکان تطبیق با شروح و حواشی جمع الجوامع نبود ولی این نسخه باید در عصر سبکی یا کمی بعد از آن تأليف و کتابت شده باشد. در فهرست مفصل ناشناس آمده ولی در مختصر از محمد بن احمد محلی دانسته؛ خط: نسخ مایل به نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 8 یا 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ محشي با خط خوردگی و اصلاحات فراوان؛ مهر: «وقف فضيل الجمالی 991» (دایره)، کتابخانه مجدالدین نصیری؛ واقف: فضيل الجمالی، 991؛ جلد: تیماج مایل به مشکی، 146 گ، 21 سطر، اندازه: 18/5×13/8 سم [ف: 43 - 80]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 104 گ، 33 سطر (12/5×20/5)، اندازه: 17/5×27 سم [ف: 9 - 1244]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: مقوایی، 209 گ، 17 سطر، اندازه: 26/5×16 سم [ف: 21 - 173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن على محمد، تا: ربيع الأول 1150 ق؛ محشی از کمال الدین شافعی وقاضی زکریا؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، 212 گ، 17 سطر، اندازه: 30×19 سم [ف مخ - 3 - 1179]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: علی خیبری شافعی، تا: 10 رمضان 1181 ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده محمد شفیع الحسنی الحسینی» (مربع)، «عبده فتح الله» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 344 گ، اندازه: 22×16 سم [ف: 14 - 229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1184 ق؛ تملک عبدالله زنوزی بن خان بابا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 259 گ، 14 سطر، اندازه: 17×22/5 سم [ف: 70 - 26]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالامیر بن ناصر کعبی، تا: 1208 ق؛ محشی از: قاضی زکریا و ابن ابی شریف و ... و نیز فقراتی منقول از شرح سبکی بر منهاج بیضاوی، کاتب نسخه نخستین سطور حاشیه مقدسی را بر این کتاب نقل کرده است: «بسمله قال الشيخ الامام العلامه وحید دهره ... محمد بن ابی شریف المقدسی الشافعی ... احمدالله على ما منح من الاهتداء بانوار اصول الشريعه ... و اقول انه لما كان كتاب جمع الجوامع تأليف العلاممه ... يجری من کتب الأصول مجرى الانسان من العين ... حتى انه خلاصه کل بسیط و مستصفى كل وجيز في الفن و وسیط و كان شرحه للعلامه جلال الدين ... قد حل من الشروح محل البدر من الكواكب ... غير انه لما غلب عليه من الايجاز كادت اشاراته في بعض المواضع تعد من الالغاز حدا ني ذلك إلى تعليق حواش تفتح من الشرح مقفله و توضیح مجمله و تنبه على مهم اهمله و تنتصب لعبارة المتن احيانا ... لا يضاحها برهانه و تتضمن شيأ من دقيق المناقشه»، با یادداشت هایی است با قلم های مختلف و از جمله چند طلسم و چند فائده درباره طالع و نیز چند بیت از یک منظومه در اصول فقه. این ابیات از آن منظومه است: «دلالة الفظعلى المدلول ** کالجسم و الروح لدى التحصيل و هي على التحقيق فيما يعتبر ** فيه كمال الربط في سامی النظر/ ... و مدرک الحكم الكتاب المنزل ** من عالم الغيب بامر يفصل/ و البعض منه معجز لكونه ** نسخة كون قد بنا لبونه/ و الجزء ضمن الكل في الاحاطه ** رابطة ظاهرة الاماطه/ و ذاك معنى السرفي الاعجاز ** فارع الكشف غامض المجاز/ و اعلم بان الوحی بالخطاب ** کمال قرب العبد في الايجاب/ ثم جرى في اشرف المظاهر ** معجزة باهرة للناظر»؛ تملك: محمد بن احمد بن زین الدین با مهر «یا امام محمد تقی»؛ کاغذ: فرنگی ضخیم، جلد: تیماج مشکی، 340 ص، 31 سطر، اندازه: 23×15/5 سم [ف: 10 - 1823]
آغاز: برابر؛ انجام: كما قال عطيته انه قد رزق المرضى بحاله و ذهب عنه ان يعتقد أنه مؤمن حق الله حسبنا و نعم الوكيل و لا حول و لا قوة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1244 ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 200 گ، 13 سطر، اندازه: 21×15 سم [اهدائی رهبر: 11 - 295]
آغاز: برابر؛ انجام: فهذا كتاب ينطق بالحق ... مسمى بالبدر الطالع في شرح جمع الجوامع للعلامة تاج ... وفقنا الله لترقيمه على الاستعجال ...
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1264 ق؛ جلد: مقوایی تیماج مشکی
پوشانیده، 157 گ، 17 سطر (6×13/5)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 27 - 2]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذهب عند أن يتعقد انه مغفول انتفاء للحره في الجنة التي تختلف المراتب فيها على قدر الاعمال و على قدر فضل الله تعالی علی ...
خط: نسخ، كان عبدالوهاب بن على سبکی، تا: 1292 ق؛ مصحح، محشی با نشان های «قاضی زکریا انصاری شافعی و ابن الحاج در
حاشیه شرح لب الاصول، منه على قزلجی، قاموس ابن سید حسین و جز آن، دارای بلاغ مقابله؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، مذهب، 192 گ، 15 سطر (12/7×8/8)، اندازه: 22×17 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: سكت المصنف عن التنبيه عليه و الاكثر من العلماء على أن جمعه باعتبار معنییه كقولك عندی
خط: نسخ خوانا، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 62 گ (55 پ - 116 پ)، اندازه: 23×18 سم [ف: 1 - 187]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 67 گ، 12 سطر، اندازه: 30×13 سم [ف: 5 - 2535]
š.-u jamʻ-il jawāmi'
وابسته به: جمع الجوامع في أصول الفقه؛ سبکی، عبدالوهاب بن علی (727-771)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: وزیری [نشريه: 4 - 407]
خط: نسخ، بی کا، تا: 5 ربیع الثانی 1151 ق؛ 206 گ، اندازه: 14/5×21/5 سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 102]
Š.-ul-jumal
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: الجمل؛ خونجی، محمد بن ناماور (590-646)
به درخواست: ابو عبدالله بن ابی عبدالله بن ابی عمرو تمیمی
شرحی متوسط است با عناوین «اصل، شرح» بر کتاب «جمل القواعد» افضل الدين بن ناماور خونچی شافعی. شارح در این مختصر سعی بر بیان معانی و ایضاح مشکلات و تحقیق مبانی آن با رعایت ایجاز را دارد.
[کشف الظنون 602/1]
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 126
آغاز: بسمله ... الحمدلله الذي غرس في الجبلات العقلية حدايق العلوم الفرضيات؛ انجام: من الاختيارات لما في ذلك من الخروج عن الفرض و الله الموفق للصواب.
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: قرن 8؛ مصحح، محشی با عناوین «احمد» و «على نقی»؛ تملک: حسین بن حبیب کرکی، عزیزالله با مهر «عبده عزیزالله بن محمد» (بیضی)، علی رضا در سال 1283؛ مهر: «مظهر لطف الهی نور محمد» (بیضی)؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قرمز، 271 گ، 17 سطر، اندازه: 14×18 سم [ف: 1 - 91]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 17
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 30]
š.-ol-jomal = 8.-e jorjānīyya
ادیب، احمد بن محمد
adīb, ahmad ebn-e mohammad
وابسته به: الجمل في عوامل الاعراب - جرجانية - الجمل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (- 471)
ترجمه و شرح بسیار مختصری است از کتاب «الجمل» شیخ عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی که به درخواست شاگردان هنگام تدریس کتاب نگاشته شده است. این کتاب شامل پنج فصل است: 1. مقدمات؛ 2. عوامل افعال؛ 3. عوامل اسماء؛ 4. عوامل حروف؛ 5. اشياء منفرده.
آغاز: هو الفتاح العليم بسمله و به نستعين - الحمدالله رب العالمين و الصلوه و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعين؛ انجام: و زید ضارب اخوه لم يكن في ضارب ولا في ضرب ضمیر باب المفرد و الجمله تمام شد بخط حقیر عبدالرحيم و لدمرحوم محمد رشید در یوم پنج شنبه شهر ربيع الأول من شهور سنه 1294
كا: عبدالرحيم ولد محمد رشید، تا: ربیع الاول 1294 ق؛ محشی؛ 95 گ، 17 سطر، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 1 - 138]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... جمعی متعلمان که پیش این ضعیف بتحصیل علم عربیت نحو و صرف اشتغال می نمودند؛ انجام: و همچنين جاءني الرجل الظريف تابع اوست که او معرفه است و این نیز معرفه است.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ تملک: سید حسین حسینی با مهر «حسین منی و انا من حسین» (بیضی)؛ مهر: «عبده مهدی ابن محمد الفيضی» (بیضی)، «محمد بن صدر الدين
الفيضی» (بیضی)، «صدرالدین محمد» (مربع)، «بمحمد علم الهدی یا محسن اغفرلی » (مربع)، «صدرالدین محمد الحسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 183 گ، 11 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 16 - 308]
š.-ul-jumal
وابسته به: الجمل؛ خونجی، محمد بن ناماور (590-646)
غیر همانند:
آغاز: بسمله. بعد حمدا له و الثناء عليه ... فاعلم ان الرسالة المسماة بالجمل في المنطق التي صنفها الامام المحقق ... محمد بن ناماور الخونجی؛ انجام: البحث الخامس عشر في ذكر مغالطات و حلها ... (پس از سه برگ) لا نسلم صدق قولكم كلما تحقق المناقض للعدم فيها تحقق ...
شرح الجمل محمد بن ناماور خونجی به «قول» است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 708 ق؛ در 173 ر فهرست کتاب های عبدالله بن محمد بن مسلم اصيغی بحرانی است که نزد محمد بن شیخ عبدالنبی بن لطف الله بحرانی و کتاب های او که نزد شیخ محمد بن عبدالمهدی بن سلیمان شاحوزی امانت گذارده بوده آمده؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 56 گ (117 پ - 172 پ)، 23 سطر، اندازه: 18/6×14/5 سم [ف: 5 - 170]
آغاز: بعد حمد الله و الثناء عليه ... فاعلم أن الرسالة المسماة بالجمل في المنطق التي صنفها ... و إن كانت صغيرة الحجم لكنها كثيرة العلم؛ انجام: يجب أن تعلم أنه ليس من شرط برهان الكم كون الاوسط علة للاكبر مطلقا بل لثبوته للاصغر فان قولنا الانسان حيوان و كل حيوان جسم برهان الكم مع أن الأوسط فيه ليس علة ...
افضل الدین، ابو عبدالله محمد نامور، خنجی از علمای بزرگ سده هفتم هجری و صاحب في ضبط قواعد المنطق است که شرح های گوناگونی بر آن نگاشته شده، شرح حاضر که مؤلف آن در منابع یافت نشد، از جمله آن شروح است، شارح در مقدمه چنین می گوید: وقتی دیدم کتاب جمل در منطق دارای مشکلات و معظلاتی است، از این رو برای تسهیل مشکلات به شرح آن پرداختم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 47 گ (101 پ - 147 پ)، 23 سطر (14×7)، اندازه: 18×11 سم [ف: 33 - 606]
š.-ol jomal
وابسته به: الجمل؛ خونجی، محمد بن ناماور (590-646)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13345/2
اصل در کتاب جمل از محمد بن نام آور خونجی فیلسوف و شرح آن از شهاب تلمسانی است، ليکن این شرح از تلمسانی نیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، قطع: جانمازی [میراث شهاب: س 8 ش 4 - 62]
شرح جمل الاعتقاد - شرح جمل العلم و العمل
š.-u jumal-il iʻrāb
وابسته به: جمل الأعراب؛ فراهیدی، خلیل بن احمد (100-175)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 4981/3
آغاز: بسمله و به نستعين. قال الخليل بن أحمد رحمه الله هذا كتاب جمل الاعراب اذا كان جميع النحو في الرفع و النصب و الجر و الجزم انجام: و لا يخلو من خلل و سقم. و الحمدلله رب العالمين و صلى الله على خير خلقه محمد النبي و آله و سلم تسليما كثيرا برحمتك يا ارحم الراحمين.
عنوان باب دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 16 گ (60 پ - 75 پ)، 17 سطر (11/5×6/5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 15 - 4075]
شرح جمل العلم - التمهيد في الأصول
š.-u jumal-il ‘ilm-i wa-l ‘amal = d.-u jumal-il i'tiqād
علم الهدی، علی بن حسین، 355 - 436 قمری
‘alam-ol-hodā, ‘alī ebn-e hoseyn (967 - 1045)
وابسته به: جمل العلم و العمل؛ علم الهدی، علی بن حسین (436-355)
کتاب «جمل العلم و العمل» یا «جمل الاعتقاد» از مصنفات سید مرتضی علم الهدی. شامل دو قسمت است: اصول عقائد و فقه و قسمت اصول عقائد خود متضمن پنج «باب» است: 1. باب بیان ما يجب اعتقاده في ابواب التوحيد؛ 2. باب ما يجب اعتقاده في ابواب العدل كلها و ما يتصل به؛ 3. الكلام في النبوة؛ 4. الكلام في الأمامه؛ 5. الكلام في الاجال و الارزاق و الاسعار. عبارت متن با جمله «قال سيدنا المرتضی» یا «قال السيد المرتضی» و شرح با جمله «و شرح ذلک» شروع می شود. مؤلف متن سید مرتضی مشهور به علم الهدی است و به طوری که یاد آور شدیم وی در کتاب جمل، اصول و فروع دین را به طور اجمال بيان کرده و در پایان (قسمت فروع) چنین گفته است: «و من اراد المزيد في أصول الدين فعليه بكتابنا الموسوم بالذخيره و ابسط
منه «الملخص» و من اراد التفريع و استيفاء الشرع و ابوابه فعليه بكتابنا المعروف بالمصباح. انتهى ...». شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی (متوفی 460 ق) بر قسمت اصول کتاب جمل، شرحی نوشته که نجاشی آن را «تمهيد الاصول» نام داده است؛ قاضی عبدالعزيز بن البراج از شاگردان بنام سید مرتضی نیز شرحی بر کتاب «جمل» نگاشته که تنها قسمت فروع آن به دست ما رسیده و یا جز آن تأليف نشده است. ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان کراچکی (- 449 ق) و از شاگردان سید مرتضی نیز شرحی بر قسمت اصول این کتاب نگاشته که در معالم ابن شهر آشوب و أمل الآمل و بسیاری از کتب تذکره و فهرست ها از آن نام برده شده است. در اثری که اینک در کار معرفی آن هستیم نام مؤلف نیست و آن چه از مطالعه کتاب می توان دریافت آن است که: مؤلف شرح، از شاگردان سید مرتضی (مؤلف کتاب جمل) بوده و يكبار قسمت اصول «الجمل و العقود» را نزد استاد خود قرائت و از وی درخواست کرده که، درباره مشکلات آن کتاب توضیحاتی بدهد. سید مرتضی این پیشنهاد را پذیرفته و سخنانی به رسم تفسیر و توضیح املاء کرده و او نوشته است بنابراین این شرح اگر خود تألیف سید مرتضی به شمار نیاید، املاء او است و اگر فرض کنیم که جز سه تن مذکور کسی دیگر جمل را شرح نکرده ناچار این شرح از کراچکی خواهد بود. اینک قسمتی از دیباچه این کتاب: «لما قرأت على سيدنا الشريف الأجل المرتضی علم الهدی ذی المجدین قدس الله روحه كتابة الموسوم بجمل العلم و العمل ... الى: و كان ما املي فيهذا الكتاب من ذكر اصول الدين جملا يتعذر على المبتدی فهمها و لا يحصل له علمها الا مع شرح واضح يقرب إلى فهمه و ينتفع معه بعلمه سالته أن يملي على لذلك شرحا جليا اقف عليه و اتصوره و انظر فيه و اتدبره لتكون المنفعة بذلک شاملة و المعرفة به كاملة فاجابني الى ذلك و انعم على به و املي على شرح ما يتعلق منه بالعلم في اصول الدين ...» (عبدالحسین حائری)
آغاز: الحمدلله الواحد الأحد الفرد الصمد الذي لم يتخذ صاحبة ولا ولدا ... اما بعد فاني لما قرأت على سيدنا الشريف الأجل المرتضی علم الهدی ذی المجدین قدس الله روحه کتابه الموسوم بجمل العلم و العمل الذي جعله للمبتدی تبصرة يعول عليه ... و كان ما املي في هذا الكتاب من ذكر اصول الدين جملا
[الذریعه 433/4 و 144/5]
در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج زرشکی، 49 گ (95 پ - 143 پ)، 18 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 2 - 453]
کا: امام قلی فرزند ملا علی اکبر، تا: 1244 ق؛ کاغذ: آبی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 128 ص (2-129)، 22 سطر، اندازه: 22×17 سم [ف: 7 - 302]
آغاز: برابر؛ انجام: لان من سبق من الأمة اجمعوا على أنه لم يكن مقطوعة عصمته و يبطله ايضا انه لو كان نسخه فاقد قسمتی از باب 4 و همه باب 5 است؛ خط: نسخ، كا: محمد هاشم آقاسی یا قائنی، بی تا؛ محشی، با علامت «بلغ»، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 41 ص (79-119)، 17 سطر، اندازه: 20×12 سم [ف: 5 - 15]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا يلزم أن يكون الحرام رزقا لنا لان الحرام ممنوع منه لان الله سبحانه ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ نسخه قدیم؛ جلد: مقوایی، 40 گ (1 پ - 41 پ)، 22 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 10 - 315]
آغاز: برابر؛ انجام: و يبطله ايضا انه لو كان.
خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ چهار صفحه از اعتقادات صدوق ضمیمه است؛ جلد: مقوا با روکش پارچه، 50 گ، 17 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 11 - 190]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2112 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 341]
Š.-u jumal-il ‘ilm wa-l ‘amal
ابن براج، عبدالعزيز بن نحریر، 400؟ - 481 قمری
ebn-e barrāj, ‘abd-ol-“azīz ebn-e nahrīr (1010 - 1089)
وابسته به: جمل العلم و العمل؛ علم الهدی، علی بن حسین (436-355)
کتاب «جمل العلم و العمل» یا «جمل العقائد» شريف مرتضی علم الهدی در اصول و فروع دین پرداخته شده در بخشی از کتاب مختصری از عقاید واجب در اصول دین از توحید و عدل و نبوت و امامت و معاد مورد بررسی قرار گرفته است و در بخش دیگر کتاب مختصری از شرعیاتی که عمل بدان واجب است از طهارت و صلاة و صوم و حج و زکات مورد بحث قرار گرفته است. شیخ طوسی بخش اصول دین کتاب علم الهدی را در کتاب «التمهيد» خود شرح نموده و این البراج که از شاگردان علم الهدی و شیخ طوسی است بخش فروع دین کتاب را مورد شرح قرار داده است. اثر حاضر شرح ابن البراج بر مباحث فقهی کتاب «جمل العلم و العمل» علم الهدی می باشد. این شرح احكام المياه تا احكام الزكوة را در بر دارد. عبارات علم الهدی در شرح با عنوان «قال الشريف الأجل المرتضی» بیان شده است. (حبیب الله عظیمی)
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين ... و العاقبة للمتقین اما بعد
القاضي الفقيه سعدالدین عزالمؤمنين ابي القسم عبد العزيز بن تحریر بن عبدالعزيز بن البراج رضی الله تعالی عنه و ارضاه. فصل ثم قال الشريف الأجل المرتضی رض فصل في أحكام المياه ...
انجام: فصل اعلم أن الإجماع منعقد على أن الزكوة كانت تحمل الى النبي ... فان اراد المز کی ان يفرقها بنفسه كان ذلك جائزا الا انه يكون تاركا للافضل و كذك يجوز له في زمان الغيبة و نقد من نصيبه. تمت.
چاپ: مشهد، منشورات جامعة مشهد، محقق: كاظم مدیر شانه چی، 288 ص، 1393 ق.
[كشف الحجب و الاستار /332؛ ریحانة الادب 40977؛ روضات الجنات 203/4]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ ضميمه نسخه ش 21504؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 63 گ، 17 سطر [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محسن خراسانی کدینی، تا: نزدیک 1237 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 60 گ (2 پ - 62 ر)، 25 سطر (10×16/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 5 - 1936]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مهدي بن محمد هادی خوانساری، تا: 1279 ق؛ مصحح توسط سید مصطفی حسنی خوانساری در 1372 مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 63 گ، 21 سطر، اندازه: 14/5×21/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 381]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 67 گ، 19 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 381]
آغاز و انجام: برابر
از طهارت تا پایان زکات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 114 ص، 21 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 21/1 - 868]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد بن محمد صادق قمی، تا: 1371 ق؛ 85 گ (20 ر - 104 ر)، 16 سطر، اندازه: 18×22/5 سم [ف: 1 - 17]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: پارچه مقوایی، 45 گ (81 ر - 126 پ)، 21 سطر (16×9/5)، اندازه: 22×16 سم [ف: 5 - 1934]
آغاز: برابر؛ انجام: اعلم أن الإجماع منعقد على ان الزكوة كانت تحمل إلى النبي (صلى الله عليه و اله) ... الى هنا وجدنا شرح الجمل للقاضی و باله التوفيق و اليه المآب
خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا سده 12؛ تعداد صفحات: 72 گ، 17 سطر [عکسی ف: 1 - 290]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على خر خلقه محمد و آله اجمعین؛ انجام: برابر
کا: امامقلی، بی تا؛ 127 ص [ف: 7 - 154]
از احکام میاه تا زکات؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، قطع: ربعی [نشریه: 228 - 7]
بی کا، بی تا، ناقص [نشریه: 7 - 795]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... كل ماء على أصل الطهارة الا أن يخالطه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 72 گ (181 پ - 252 پ)، 17 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2 - 43]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرمه ای، 61 گ (65 پ - 125)، 22 سطر (14×8/5)، اندازه: 22×15 سم [ف: 491 - 12]
š.-ul-jumal-i fi-n-naħw
ابن خروف، علی بن محمد، 521؟ - 606؟ قمری
ebn-e xarūf, ‘alī ebn-e mohammad (1128 - 1210)
«الجمل في النحو» اثری بسیار معروف در نحو و ادبیات عرب است که توسط ابوالقاسم عبدالرحمن بن اسحاق زجاجی نحوی (329 ق) نگاشته شده، گفته اند این کتاب اگر کثرت و تفصيل مثال زدن در آن نبود اثری بسیار مفید بود، شروح متعددی بر این کتاب زده شده که در ایضاح المكنون به تعدادی از آن ها اشاره شده است، از جمله آن ها این شرح است که در آن به توضیح مبهمات معنوی و مشکلات لفظی متن پرداخته شده است.
مراغه؛ عمومی؛ شماره نسخه: 108
آغاز: بسمله و به القوة و العصمة و العون قال الشيخ الفقيه الاستاذ النحوی ابوالحسن ... الحمدلله رب العالمين ... قصدت في هذا الكتاب بيان المقدمات تحضر كثيرا من اصول العربية على سبيل الايجاز و ... الأهم من كلام الزجاجاي على شواهده بما فيه كفاية؛ انجام: الاول اشهر و كنيته ابوفراش و مات من ذات الجنب و رماه حریر و لم يبق بعده الا اشهرا يسيرة رحمهما الله تم الكتاب بحمدالله و منه
کامل؛ خط: نسخ عتیق، بی کا، تا: چهارشنبه 14 ربیع الثانی 679 ق، جا: المهجم المحروس؛ تملک: اسمعیل بن العباس؛ جلد: تیماج قهوه ای، 162 گ، 24 سطر، اندازه: 24×17 سم [ف: - 80]
š.-ul-jumal-i fi-n-naħw
وابسته به: الجمل في عوامل الاعراب - جرجانية - الجمل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (- 471)
غیر همانند:
آغاز: و ينصب بلن نحولن نبرح لما انقضى الكلام على الحالة التي يرفع فيها ثني بالكلام على الحالة التي ينصب فيها و ذلك اذا دخل عليه حرف من حروف اربعه و هي لن و کی و اذن و ان؛ انجام: الا ان المراد بهما الطلب والمعنى ليتق الله و ليفعل خيرا و كذلك قوله تعالى هلا دلكم على تجارة تنجيكم من عذاب الیم تؤمنون بالله و رسوله تجاهدون
شرحی است بر کتاب «الجمل في النحو» جرجانی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ، 23 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف مخ - 3 - 1179]
آغاز: رجل و فرس و التنوين نون ساکنه؛ انجام: قال اسعده الله بطاعته فهذا آخر ما تيسر املائه من التعليق على المختصر الموسوم بالجمل لعبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ:سمرقندی،جلد: مقوایی، 165 گ، 15 سطر (12×6/5)، اندازه: 16×11 سم [ف: 4 - 1354]
š.-ul jumal-il kabīra
ابن بابشاذ، طاهر بن احمد، - 469؟ قمری
ebn-e bābešāz, tāher ebn-e ahmad (- 1077)
اصل از ابوالقاسم عبدالرحمن بن اسحاق زجاجي صیمری نحوی (- 339) است.
[الذريعة 178/13]
آغاز: بسمله، رب عونك و صل علی نبیک محمد و آله و سلم قال ابوالحسن طاهر بن احمد بن بابشاد النحوي الجوهرى أما بعد حمدالله سبحانه بجميع محامده ... فان هذا الكتاب لما كان مجملا على طالبيه بحسب غرضه من الاجمال و التوسط بين الايجاز و الاقلال؛ انجام: و نحن نستقصيه هنالك ان شاء الله عزوجل.
جزو نخستین است؛ خط: نسخ، كا: على بن سالم بن عبدالله شطی، تا: سه شنبه 27 رمضان 696 ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: رویه کاغذ مغزی میشن، 106 گ، 27 سطر، اندازه: 18/5×26 سم [ف]
نسخه اصل: كتابخانه دانشگاه توبینگن 61 MaVI. نزدیک به خط مغربی؛ خط: نسخ کهن معرب، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [فیلم ها ف: 3 - 154]
š.-u jannat-il asmā' = š.-u xawāss-i jannat-il asmā' = š.-u dā’irat-i 'alī-yi-bn-i abi-tālib = kanz-ul jawāhir = nuxbat-ul asmā
غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505 قمری
qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112)
وابسته به: جنة الاسماء؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40 ق)
شرحی است بر دو قصیده تائیه (38 بیتی) و رائيه (31 بیتی) منسوب به حضرت علی (علیه السلام) در آداب و شرایط نوشتن دعای جنة الاسماء و ترتیب کتابت حروف دائره و توصیف خواص آن که حضرت آن را به خواهش ابن منذر عبدالله بن حسان (از شیعیان امام (علیه السلام) و بزرگان کوفه) برای جلو گیری از بلای مرگبار طاعون سروده است. غزالی، در دیباچه این کتاب مدعی است هنگامی که در مدرسه نظامیه بغداد به وعظ و تدریس اشتغال داشته، خلیفه عباسی این دو قصیده را به او نمایانده که مشتمل بر اسم اعظم می باشند و خلفای سابق در جنگ ها با خود داشته و هنگام گرفتاری به آن ها متوسل می شدند و بدین وسیله از هر شدت و گزندی مصون می ماندند. آغاز قصیده تائیه که سی و هشت بیت می باشد این است: «لقد بدات ببسم الله مفتتحا ** از کی المحامد حمد الله افتتحت» و آغاز قصیده هائیه که سی و هشت بیت می باشد این است: «احمد الله و اثنی شکره ** فهو مولی زائد من شکره». بدوی، در مؤلفات غزالی (ص 377-381) در انتساب آن به حضرت علی و غزالی تردید کرده، آن را ساخته یک شیعی دانسته است.
آغاز: بسملة، الحمدلله منزل الكتاب ذكرا مفصلا و جاعل الملائكة رسلا ... و بعد، فهذه مقدمة قدمتها المنظومة من كلام امیر المومنین و قطب العارفين ذي المناقب المشهورة و الفضائل
المذكورة مظهر العجائب و مفرق الكتائب امیر المومنین ابی الحسن علی بن ابی طالب - صلوات الله و سلامه عليه - و ذلک لما قدمت مدينة السلام و كنت في المدرسة النظامية و انا جالس بها في خلوتی، اذ جاءني رجل من عند الخليفة و قال: يدعوک الخليفة فقمت ... فقال یا امام اتدري لاي شيء احضرتك قلت: لا، فقال ان عندنا تحفة مدخرة من ذخائر هارون الرشید و هی اوراق مكتوبة بخط الامام امیر المومنین علی ابن ابی طالب (علیه السلام) موضوعه في صندوق من الفولاد لم ندر ما هي ... و قال افتح الخزانة ففتح و اخرج ... مكتوب فيها بعد البسملة و حمدالله تعالی ... من لم يكن اقوالنا تردعه ** فذلک عن صدر لنا ندفعه ... كان بالكوفة رجل يدعي بعبدالله حسان ... و لقبه ابوالمنذر و هو من اعیان اهل الكوفة ... یا ابا المنذر لقد ادخلت علينا حزنا شديدا ... و قد نظمتها لک یا ابا المنذر ..، لقد بدات ببسم الله (مفتتحا) ...
انجام: بهذه التحفة و هذه الحكم التي قد اودعتها لكم في هذه الأبيات و هذه الدايرة اذ هي من الفوائد التي لم يسمح الزمان بمثلها و هذا ما انتهى اليه الكلام من امر هذه المنظومة المباركة ... نفعنا الله بها و سائر المسلمین آمین یا رب العالمين
[دنا 669/6: «شرح خواص جنة الاسماء» (20 نسخه)؛ اهل البيت في المكتبة العربية، سید عبدالعزيز طباطبایی، ص 120؛ الذريعة 154/5؛ مؤلفات الغزالی عبدالرحمن بدوی 377-381]
شرح و حواشی:
1- زابعة الجنة في ترجمة دائرة الجنة = ترجمه شرح جنة الاسماء؛ قزوینی خزاعی، محمد علی بن يوسف
2- شرح جنة الاسماء (ترجمه)
آغاز: برابر؛ انجام: فهذه هبة من ربکم منحت، يعني أن الله تعالی قد منحكم بالفدية من عهد ابيكم ابراهیم (علیه السلام) هذا ما انتهى اليه الكلام من امر هذه المنظومة المباركة و قد نقلت من نسخة الامام حجة الاسلام الغزالي ... و الحمدلله حق حمده و الصلاة على محمد و آله ...
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 5 گ (1 پ - 5 ر)، سطور چلیپایی در هامش، اندازه: 25×14 سم [میراث شهاب: س 13 ش 1 و 2 - 154]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد نصیر، تا: 1147 ق؛ در ص 45 میانه رساله حاشیه ای است در هشت سطر از نویسنده نسخه با تاریخ شعبان 1145؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 11 گ (32-42)، سطور چلیپایی (23×10)، اندازه: 12×25 سم [ف: 13 - 3348]
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن محمد مهدی هرندی قهپائی، تا: حدود 1162 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11 گ (11 پ - 21 پ)، اندازه: 20×9 سم [ف: 24 - 203]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كا: محمد بن محمد زمان و مهدی بن محمد حسین حسنی حسینی و احتمالا دیگران، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج، 24 ص (224-247)، اندازه: 19×12 سم [ف: 50 - 203]
آغاز: بسمله، قال الشيخ العالم الفاضل حجة الاسلام ابوحامد محمد بن الغزالي الطوسی؛ انجام: بسم الله الرحمن الرحیم فرد حي قيوم حکم عدل قدوس.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 10 ص (339 - 348)، 18 سطر، اندازه: 15×8 سم [ف: 3 - 65]
آغاز و انجام: برابر (سپس دایره ای با حرف ها و نشانه های طلسمی)
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نخودی، 41 گ (17 ر - 57 ر)، 13 سطر (9×5)، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 3- 188]
آغاز: برابر، انجام: و ارتفع بقدرة الله تعالی و ببركة اسمائه و ببركة الامام الانزع من الشرك البطين من العلم هذا ما رایت من تلك الأوراق المتقدم ذكرها و هذه هي الدائرة المباركة نفع الله بها امین (شکل دایرة)
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح: 13 گ، 14 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف مخ - 5 - 2103]
آغاز: برابر؛ انجام: آمین یا رب العالمين و كل واحد من الأرواح هديتها مثقال من الذهب الخالص
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم سرمه ای مذهب، 10 گ، 19 سطر (14/5×8)، اندازه: 20×14 سم [ف: 3 - 311]
بندی از خواص دائرة الجنة در شرح بسم الله از غزالی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 3 ص (166-168)، 17 سطر (14×7)، اندازه: 21×13 سم [سنا: ف: 1 - 61]
آغاز: برابر؛ انجام: و لطب الجاه عند السلاطين و جلب قلوب الخلائق قوله تعالی
خط: نستعلیق شکسته تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی:رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی و فستقی، جلد: تیماج قهوه ای، 7 گ، 20 سطر، اندازه: 12×22 سم [اهدائی رهبر: 6 - 313]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1422/2
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 369]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفی، کا: محمد زنوزی، تا: 1237 ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 9 گ، 19 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [اهدای رهبر: 6 - 312]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 145/1
همان نسخه بالا 9 گ (1 پ - 9 ر) [مؤيد: 1 - 137]
خط: نستعلیق خوش، كا: عبدالله حسینی تفرشی، تا: 1261 ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8 گ (88 ر - 95 پ)، اندازه: 20×9/5 سم [ف: 20 - 289]
بی کا، تا: یک شنبه 29 ذیحجه 1269 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 15 گ (88 پ - 102 پ)، اندازه: 21×14 سم [ف: 17 - 455]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمدرضا، تا: 18 شعبان 1277 ق، به جهت آقا محمد جواد؛ مجدول، مصحح توسط سردار کابلی در شب پنج شنبه 6 محرم 1330، به ضمیمه دوائر و اشكال متعدد؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی، 21 گ، 9 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 2536 - 5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن ابوالحسن موسوی (مرتضی شوشتری)، تا: 1308 ق؛ بین دو کتاب چند دعا افزوده شده است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 12 گ (132 پ - 143 ر)، 18 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 1 - 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، كا: عبدالحميد بن جلال الدین، تا: 1319 ق؛ کاغذ: فرنگی شکری و نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی الوان، 11 گ (24 پ - 34 پ)، اندزه: 23×17/7 سم [ف: 14 - 253]
آغاز: آغاز شرح: برابر؛ آغاز ترجمه: گفت شیخ ... شکر و سپاس مرخدای که فرستنده کتابی است که یاد آورنده و تفضيل داده شده است؛ انجام: انجام شرح: و كل واحد من الألواح هديتها مثقال من الذهب الخالص؛ انجام ترجمه: و هر یک از الواح پنجگانه را هدیه تصرف در آن یک مثقال طلاست.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ با ترجمه زیرنویس؛ تملك: ابوالقاسم بن على محمد لاهیجانی به تاریخ 1330؛ جلد: تیماج قرمز، 43 گ، 12 سطر، اندازه: 22/5×15 سم [ف: 20 - 24]
آغاز: بسمله الحمدلله الذي علم ما يكون و خلق كل شيء فقدره تقديرا و خلق الانسان و علمه البيان و انطق له اللسان و جعله سميعاً بصيراً و شرفه و کرمه باشرف ... و بعد قال المؤلف حجة الاسلام ابوحامد الغزالی اشتغلت في معرفة خواص اسرار كتاب الله المبين و اسرار اسمائه الشريفة ... منظومة الامام المرتضی؛ انجام: و قالوا سمعنا و اطعنا غفرانك ربنا و اليك المصير. تمت الرسالة الغزاليه التي على الدائرة المسماة بجنة الاسماء ... و هي المعمولة عليها في هذا الكتاب
خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ مجدول، مصحح توسط سردار کابلی در شب پنج شنبه 14 محرم 1330 به ضمیمه دائره مسمی به جنة الاسماء؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی، 21 گ، 9 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 5 - 2536]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید مصطفی صفائی خوانساری، تا: دوشنبه 1 ربیع الثانی 1341 ق؛ از نسخه آقا رضی الدین بن آقا حسین خوانساری استنساخ و با آن مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 15 گ، 15 سطر، اندازه: 10/5×16/5 سم [اهدائی رهبر: 6 - 312]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: مقوایی، 205 گ، اندازه: 32×21 سم [ف: 27 - 223]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 6 گ، 25 سطر، اندازه: 21×16 سم [ف: 5 - 2562]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10 گ، اندازه: 21×15 سم [ف: - 234]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا؛ دارای آثار بلاغ و مقابله [تراثنا: س 13 ش 1 - 158]
آغاز: برابر؛ انجام: و هاك ابيات ابين لك فيها ما سيكون سببا لدفع هذا الطاعون و لكل داء عضال الا و هو الاسم الله الاعظم الذي تذل لهيبته الجبال و هي ابيات تظهر.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 2 گ (169 ر - 170 پ)، 17 سطر، اندازه: 20×11 سم [ف: 517 - 38]
بی کا، بی تا [اوراق عتیق: 1 - 252]
š.-e jannat-ol-asmā” (t.)
وابسته به: شرح جنة الاسماء؛ غزالی، محمد بن محمد (450-505)
[الذريعة 154/5]
آغاز: شرح دائره مبارکه جنة الاسماء، با رخدایا ثنای همچون تویی را ** همچو تویی هم مگر ثنای تو گوید سبحانك لا احصى ثناء عليك انت كما أثنيت ... بدان که ابو حامد غزالی بعد از افتتاح شرح خود به سپاس و ستایش؛ انجام: دایره مبارکه جنة الاسماء في دفع الطاعون و البلاء الوبا ... الخبير العزيز المذل المنتقم
ترجمه ای است از شرح جنة الاسماء ابوحامد غزالی؛ خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14 گ، 18-6 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 875]
آغاز: از امام غزالی رسیده که تتبع کردم قرآن مجید را از اول تا آخر و استنباط کردم از آن چه هر مطلب دنیوی و اخروی؛ انجام: زیادتی نعمت و الحمدلله رب العالمين.
رساله بسیار کوتاهی جهت بر آمدن نیازها، اسماء شش گانه الهی: «فرد، حی، قیوم، حکم، عدل، قدس» آورده و شماره هر کدام را با بسم الله الرحمن الرحيم نوزده حرف می داند، دستور می دهد که برای حاجتی آیتی از آیات مطابق مقصود را نوزده بار بخواند، تا پایان دستور، عنوانی که ذکر شد بر فراز صفحه آمده، مطالب مقصود را نوزده بار بخواند، تا پایان دستور، عنوانی که ذکر شد بر فراز صفحه آمده، مطالب را به امام غزالی نسبت داده و برای هر حاجت کلماتی از قرآن آورده است؛ خط: نستعلیق زیبا، بی کا، بیتا؛ جلد: تیماج حنایی، 4 گ (91-194)، 14 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 1 - 271]
š.-u javābāt-il-masā'il
شفتی بید آبادی، محمد باقر بن محمد نقی، 1175؟ - 1260 قمری
šaftī bīd-ābādī, mohammad bāqer ebn-e mohammad naqi (1762 - 1844)
به دستور: میرزای قمی
شرحی است بر پاسخ های میرزای قمی به سؤالاتی که از او شده است. شفتی در این رساله ابتدا متن سؤال و پس از آن جواب میرزای قمی و در آخر توضیحات خود در شرح پاسخ قمی را می آورد.
[الذريعة 179/13]
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 469/1-3/89
آغاز: بسمله الحمدلله الذي كلت الألسن عن بلوغ ثنائه كما يليق بجلاله اذا احاطة المخلوق الحادث الفاني بصفات الخالق الدائم الباقی ... و بعد يقول ... محمد باقر بن محمد نقی الموسوی؛ انجام: إلى هذا التفسير و يوجه التعريف بما وجهناه فيما سلف فليلاحظ الحمدلله الذي وفقني لاتمامه و الصلوة و السلام على محمد و آله
خط: نسخ، بی کا، تا: عصر مؤلف؛ محشی با نشان «منه دام مجده العالی»؛ 25 گ، 23 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 5 - 2537]
شرح جواد - شرح خلاصة الحساب
Š.-ul-jawāmi' = š.-ul-fuṣūl
تنکابنی، احمد بن محمد حسین، ق 13 قمری
tonekābonī, ahmad ebn-e mohammad hoseyn (- 19c)
وابسته به: الاسباب و العلامات - المعالجات الايلاقية - الطب الايلاقی - مختصر القانون؛ ایلاقی، محمد بن يوسف (- 536)
اهداء به: فتحعلیشاه قاجار
در دیباجه این کتاب می نویسد که من شرحی که آملی بر این متن نوشته است نیافتم و خودم شرح کردم. متن همان فصول ایلاقی است که تنکابنی آن را جوامع نامیده است.
تهران؛ علوم پزشکی؛ شماره نسخه: 140
آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم. احمد کی یا من يستر العيوب و يغفر الذنوب و یا من بيده شفاء كل معلول و معیوب؛ انجام: و قد وقع اتمامه في يوم الأربعاء و هي الخامس و العشرون من شهر الشوال المکرم سنه اثنين و ثلاثين و ماتين بعد الالف من الهجرة النبويه ... و فرغ كاتبه ... عن الرابع من العشرون الثالث من الشهر الثامن من السنة التاسعة من العشر الرابع من المائة الثالثة من الالف الثاني من الهجرة ... الصلوة و التحیه تم
خط: نسخ، بی کا، تا: 241239/8 ق، جلد: مقوای روغنی مذهب؛ در پیشانی کتاب به قلم طلا نوشته شده (السلطان فتحعلیشاه)، 771 ص، 15 سطر (7×7/5)، اندازه: 20/5×15 سم [نشریه: 3 - 376]
شرح جوامع ارسطو - تلخيص مقالات ارسطو
شرح جوامع ارسطو - تلخيص كتاب النفس
Š.-u jawāmiR-il-kalim-in-nabawīyya
وابسته به: جوامع الكلم و بدائع الحكم - هزار و صد کلمه؛ قفال، محمد بن على (291-365)
این کتاب شرحی است بر کتاب جوامع الكلم النبوية (در کشف الظنون، کتابی با عنوان جوامع الكلم النبوية تأليف ابوبكر محمد بن على بن قفال شاشی شافعی (- 365 ق) آمده و مشخص نیست که متن نسخه حاضر همان است یا نه) با عناوین «قوله». از صحاح
اللغة جوهری، شرح السنة، صحیح مسلم، اسحاق بن ابراهیم موصلی، توریشی، حافظ ابوموسی و دیگران مطالبی نقل کرده است.
[کشف الظنون: 611/1]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12648/1
آغاز: ... في ذيله فقال له ربه تعالی ... قوله بعثت من خير قرون بنی آدم قرنا فقرنا حين كنت من القرن الذي كنت منه؛ انجام: و انما اختصوا بهذه الكرامة لانهم متصبرون بالفقر و هو ما اختاره رسول الله صلعم ...
این نسخه افتادگی بسیار دارد و از بخشی از باب 27 آغاز و به باب 30 آن گاه به شرح احادیث عشره طوال می پردازد و با حدیث دهم به فرجام می رسد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، رکابه دار؛ کاغذ: شرقی، 21 گ (21-1)، 17 سطر، اندازه: 12×9 سم [ف: 32 - 129]
š.-e jawāher-ol āyāt = owrād-e qor'ānī = al-ad'īyat-o va-l awrād
اصفهانی، محمد بن اسامه، ق 7 قمری
esfahānī, mohammad ebn-e osāme (- 13c)
دعا هایی که گفته شده وقتی محمد بن اسامه اصفهانی در اصفهان به اتهام قرامطه بودن بازداشت بود، در خواب حضرت پیامبر (صلی الله علیه و اله و سلم) به وی یاد داد و او با خواندن آن ها خلاصی یافته است. این اوراد که در یک هفته خوانده می شود، برای هر روزی عنوانی انتخاب شده که آیه های قرآنی همان عنوان به ترتیب سوره ها گرد آورده شده است و باید در آن روز خوانده شود. عنوان ها چنین است: جمعه تحمید ها، شنبه استغفار ها، یکشنبه تسبيح ها، دوشنبه تو كل ها، سه شنبه سلام ها، چهارشنبه تهلیل ها، پنج شنبه دعا ها. در اکثر فهارس با نام های متفاوت و بدون نام مؤلف است.
آغاز: «رواية كند يونس بن طاهر البصری رحمة الله عليه که مردی در اصفهان بود که اورا محمد بن اسامه المقری گفتندی و مردی بود بغایت عالم و پرهیز کار و دشمنان و مخالفان دین او را بجرمی متهم ساختند که او از آن جرم مبرا بود ...
آغاز: برابر؛ انجام: ی يجيء من غاب يساره خیر.
خط: نسخ، كا: ابن الخطيب الجوینی، تا: یک شنبه 28 جمادی الثانی 697 ق؛ جلد: تیماج قرمز، 75 گ (12 ر - 86 پ)، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 1 - 188]
آغاز: روى عن محمد بن اسامة انه اتهم بمدينة اصفهان بمذهب القرامطة فسجن و جلد خفيا
نسخه اصل: کتابخانه آکادمی لینچی - رم 34 روسی 335؛ بی کا، تا: قرن 11؛ 29 گ (444-472) [عکسی ف: 2 - 71]
آغاز: برابر، انجام: و اعني على ذکرک یا لطیف برحمتک یا ارحم الراحمين ... و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 16 گ (88-103)، 19 سطر، اندازه: 7×17 سم [ف: 38 - 685]
آغاز: بسمله. اوراد مستخرجة من القرآن العظيم مروية عن رسول الله صلى الله عليه و آله، حکی محمد بن السلام [اسامة رضي الله عنه انه اتهم في مدينة اصفهان بمذهب القرامطه؛ انجام: و لا تزد الظالمين الا تبارة تمت الأوراد المستخرجة من القرآن العظيم و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين ...
خط: نسخ، كا: محمود بن نصار بن محمد بن حسان صیمری، تا: 1020 ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی کشمیری، جلد: تیماج عنابی، 16 گ، 13 سطر، اندازه: 23×16 سم [اهدائی رهبر: 6 - 208]
با عنوان «اوراد مستخرجه من القرآن»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 7 صفر 1020 ق، جلد: چرم قرمز، 18 گ (131 پ - 148 ر)، 19 سطر، اندازه: 23×13 سم [مؤيد: 1 - 303]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم الحمدلله رب العالمين الرحمن الرحیم ... و من سورة الأنعام الحمدلله الذي خلق السماوات و الأرض؛ انجام: ان وعد الله حق و لا يستخفك الذين لا يوقنون
خط: نسخ و نستعلیق، کا: کرم الله بن عطاء، تا: دوشنبه 18 شوال 1083 ق، جا: مکه مکرمه؛ جلد: تیماج قرمز، 13 گ (2 پ - 14 پ)، اندازه: 23×36/5 سم [ف: 17 - 122]
آغاز: برابر؛ انجام: يا أكرم الأكرمين و يا أرحم الراحمين و بكرم وجهك الكريم.
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: یکشنبه 20 صفر 1090 ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 44 گ، 15 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 16 - 81]
آغاز: برابر؛ انجام: برحمتک یا ارحم الراحمين.
خط: نسخ، كا: زین العابدین طالقانی، تا: ذیقعده 1131 ق؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: تیماج سرخ، 44 گ (34 پ - 77 ر)، 17 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 3 - 94]
آغاز: برابر؛ انجام: و ایضا وارد است که هر که این کلمات را در روز نوروز بنویسد و با خود دارد هیچ موذی به او اذیت نتواند
رساند، لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم اعوذ برب السهي و السهية من العقرب و السارق و الحية تم
خط: ثلث، بی کا، تا: قرن 13؛ آیات و ادعیه معرب؛ جلد: تیماج قهوه ای، 175 گ، 14 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 10×17 سم [ف: 2 - 101]
آغاز: برابر؛ انجام: پس در آی در میان بندگان من و در آی در بهشت من
خطبه کتاب را کاتب ننوشته تنها در آغاز نسخه نوشته است «شرح جواهر الايات» و سپس مؤلف می نویسد از یونس بن طاهر روایت شده است که محمد بن اسامه در اصفهان در خواب آیاتی را که برای رفع مشکلات مانند اوراد باید خواند از رسول (صلی الله علیه و اله و سلم) فرا گرفته است و آن ها را از قرآن بیرون آورده و در کتابی جمع کرده و چون نسخه های آن با یک دیگر اختلاف داشته وی نیز در رؤيا از (رسول صلی الله علیه و اله و سلم) استمداد کرده به راهنمایی او بار دیگر آیاتی را از قرآن بر آورده و بر آن نسخه افزوده است. ترتیب این نسخه بر روز های هفته است و نخست از روز جمعه شروع کرده و آیاتی را که در هر روز باید خواند با تعیین سوره های قرآن پی در پی نقل کرده و در زیر آیات ترجمه فارسی آن ها را آورده است؛ خط: نسخ متوسط، بی کا، تا: قرن 13؛ معتمد الدوله فرهاد میرزا تاریخ 7 شوال 1296 را گذاشته؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: میشن سرخ، 149 ص، 18 سطر، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 6 - 7]
آغاز: برابر، انجام: يا أكرم الأكرمين و یا أرحم الراحمين و بكرم وجهك الكريم.
خط: نسخ، كا: محمد بن كاظم اشکوری کاکرودی، تا: شنبه 18 جمادی الثانی 1320 ق، مجدول؛ جلد: مقوایی، 60 گ، 10 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 17 - 183]
آغاز: برابر؛ انجام: فوقاهم الله شر ذلك اليوم و لقاهم نضرة و سرو را و جزاهم بما صبروا جنة و حريرا.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج، 150 گ، اندازه: 18×12 سم [ف: 1 - 554]
آغاز: حمد و سپاس و ثنا مرواجب الوجودی را سزاست که ابواب خزائن اسرار قلوب انبیا و مرسلین را؛ انجام: رب اغفرلی و لوالدي و لمن دخل بيتي مؤمنا و للمؤمنين و المؤمنات و لا تزد الظالمين الا خسارا.
در فهرست بدون نام مؤلف، در مقدمه به نقل از یوسف بن طاهر روایت کند که محمد بن اسامه در اصفهان به تهمتی زندانی شد و پس از تضرع حضرت پیغمبر صلی الله عليه و آله را در خواب دید بوی دستور داد که آیاتی را در روز های هفته بخواند تا رهائی یابد. آیه ها در هر روز هفته بترتیب سوره ها گرد آورده شده است، و در فهرست «شرح جواهر القرآن» آمده است؛ خط: نستعلیق زیبا، بی کا، بی تا، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11 گ (235 پ - 245 پ)، اندازه: 15/5×29 سم [ف: 1 - 344]
š.-e javāher-ol-eslām
زیارتگاهی، خلیل الله بن محمود
zīyāratgāhī, xalīl-ol-lāh ebn-e mahmūd
نظام الدین شهید هروی مثنوی دارد به نام «جواهر الاسلام» در اصول و فروع دین بر مبنای اعتقاد اهل سنت که آن را در سال 844 ق به پایان رسانده و سید خلیل الله بن سید محمود زیارت گاهی هروی آن را به نثر شرح نموده است. مؤلف در مقدمه آورده که برخی از یاران، جواهر الاسلام نظام الدین شهید هروی که در خیاوان هرات مدفون است را به نظم آورده و پیش مؤلف خوانده اند و از ایشان شرح برخی از ابیات آن را درخواست نمودند و این اثر به جهت ایشان نگارش یافته است.
[فهرستواره منزوی 254/9 و 384/9]
آغاز: ... و اضربوهم بها اذا بلغوا عشر یعنی حضرت صلی الله عليه و سلم فرمود که بفرمائید کودکان خود را بنماز چون برسند هفت سالگی و بزنید ایشان را چون بده سالگی رسند؛ انجام: و بقول امام محمد و امام زفر و امام شافعی غسل است و پیش از مسئله بار گران با تفاق غسل است و شارح فقه بیچاره نیز از هر که درین نظر کند دعا و فاتحه و اخلاص طمع دارد امید دارم که هر که آمرزش خواهد خدا وی را بیامرزد بکرم خود و الله اعلم. در ختم کتاب. گر کنی احکام شرع دین قبول پس یقین کردی ...
در فهرست بدون نام مؤلف. این نسخه، از آغاز، افتادگی دارد و از مسائل حیض آغاز شده و احتمالا تا پایان مسائل نماز جمعه و آیات به انجام رسیده با این عبارت: «جواهر الإسلام تمام شد»، سپس ملحقاتی از فقه کیدانی و غیر آن در مسائل نماز جمعه، مبطلات نماز، نماز میت و مسائل روزه، گویا با همان اشعار و شرح آن ها افزوده شده است. شارح از کتاب های «شرح کنز، شرح وقاية الرواية، فقه کیدانی، تحفه» و اشخاصی چون «امام شافعی، ابوحنیفه، ابو يوسف، امام محمد و امام زفر» نام برده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمع مشکی، 18 گ(1-12 و 17-22)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 38 - 534]
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و العاقبة للمتقين ... بدان وفقك الله بالعلم و العمل که بعضی از یاران جواهر الاسلام را که حضرت؛ انجام: مرحبا کو باد جمع تابعین ** بر کسی کو گفت این معنی به این
خط: تحریری، كا: روزی محمد بن ملا کومک بن ملا ابراهیم
قلی امیر سپاری، تا: 1234 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 76 ص، 19 سطر، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 50 - 53]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ دارای یک سر لوح، مجدول مذهب؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 37 گ، 15 سطر (17×9/5)، اندازه: 12/5×16/5 سم [ف: - 111]
شرح جواهر خمسه - مخزن الجواهر الاسرار في حل غوامض جواهر الشطار
Š.-o javāher-el kalām fī š.-e šarāye -el eslām = hāšīyat o javāher-el-kalām fī š.-e šarāye'-el-eslām
حسینی همدانی، محمد بن موسی، - 1349 قمری
hoseynī hamadānī «mohammad ebn-e mūsā (- 1931)
وابسته به: جواهر الكلام في شرح شرائع الاسلام؛ صاحب جواهر، محمد حسن بن باقر (1200-1266 ق)
حاشیه یا شرحي مزجی و گاه با عناوین «قوله» است بر کتاب «جواهر الكلام في شرح شرایع الاسلام» شیخ محمد حسن بن باقر نجفی اصفهانی. کتاب خمس به سال 1339 ق در نجف اشرف و کتاب صوم در سال 1340 ق در همان مکان مقدس، به انجام رسیده است.
[اعيان الشيعة 78/10؛ معجم المؤلفين 93/12؛ موسوعة طبقات الفقهاء 594/14؛ العرفان (مجله) 299/23]
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... و بعد، الكلام في الصوم و هو يكون ذا مراتب ثلاثة، اعلی و اوسط و ادنی؛ انجام: و هو بالفارسية هم لحاف ... فتكون كناية عن معامله زن و شوهری با هم کردن فيعم الجميع كما لا يخفى
براساس فهرستی که در آغاز نسخه آمده، شامل کتاب های صوم، استحاضه، وصیت، خیار، بیع، صلح و نکاح می باشد؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1339 ق، جا: نجف اشرف؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ مهر: مؤلف «محمد بن موسی الحسینی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرشکی، 133 گ، 17-19 سطر (18×13)، اندازه: 17/5×22/5 سم [ف: 40 - 527]
آغاز: الطهارة، قوله و الاسم الطهر، و الفرق بينه و بين الطهارة ... قوله و هي لغة النظافة و النزاهة من الادناس؛ انجام: قوله و لو رجع احدهما عن الشهادة على احد الاصلين اي الشهادة التي تكون على عهدته بمعنى أن ينكر شاهديته. هذا آخر ما تيسرى من التعرض لهذا المقام ...
شامل کتاب های: بخشی از طهارت، حج، [قصر]، تیمم، قضاء و شهادت می باشد و کتاب حج در روز چهارشنبه 26 ربیع الاول 1339 ق در نجف اشرف، و کتاب قضاء، در پنج شنبه هفتم ربيع الاول 1339 ق در همان مکان مقدس، به پایان رسیده؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1339 ق، نجف اشرف؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ مهر: مؤلف «محمد بن موسی الحسینی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرشکی، 207 گ، 19-24 سطر (18×12)، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 40 - 528]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و الصلوة و السلام على محمد و آله الطيبين ... و بعد، فالغرض من التسويد هو التعرض لبعض اللغات او العبارات من كتاب خمس جواهر. قوله بالاصالة أی بالاصل الأولى الشرعی؛ انجام: از ظهر شنبه الى ظهر سه شنبه مثلا، هذا آخر ما تیسرلی من تسویده هذه الاوراق و قد حصل الفراغ في ليلة ...
شامل شرح کتاب های خمس، زکات، احکام اموات، غصب و صوم می باشد؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 27 ربیع الثانی 1340 ق، جا: نجف اشرف؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: دفتری، جلد: چرم قرمز، 151 گ، 18-25 سطر (18×10)، اندازه: 23×14/5 سم [ف: 483 - 40]
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... و بعد، فالغرض هو التعرض لبيان معاني بعض اللغات و توضيح بعض العبارات من كتاب الصيد و الذباحة من الجواهر تذكرة لي و لمن انتفع به؛ انجام: على نحوه من الناس ممن اسلم ای من مثله از تازه مسلمان ها، هذا آخر ما ساعدني التوفيق و الحمدالله ... و قد حصل الفراغ من التسويد ...
شامل کتاب های صید و ذباحه، شفعه، احیاء موات، لقطه، فرائض، طهارت، صلاة، نکاح، طلاق، اقرار، متاجر، سبق و رمایه، وقوف و صدقات، عتق، شرکت، رهن، قرض، جهاد، امر به معروف، حدود و تعزیرات، و قصاص و دیات است و حدود سال های 1340 تا 1343 ق تأليف شده؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 12 ربيع الثانی 1343 ق، جا: نجف اشرف؛ بیشتر این جلد، به فارسی و اندکی از آن به عربی نگاشته شده، با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی حسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد مقوا، 196 گ، 18-23 سطر (12×17)، اندازه: 22×17 سم [ف: 40 - 518]
Š.-e jowhar-ot tarkīb
لطیف پوری، حیدر علی بن شجاع الدین محمد، - 1236 قمری
latīf-pūrī, heydar ‘alī ebn-e šojā‘-od-dīn mohammad (- 1821)
تاریخ تأليف: 1236 ق
شرحی است بر قصیده «جوهر التركيب» در دستور زبان فارسی تصنیف شیوا رام منتهي من الكهر متخلص به جوهر متوطن بریلی و شاهجان پور که هنگام استفاده صحبت مصنف مذکور بر اکثر نکات و غوامض آن وارسیده، مبوب و مفصل بر پنج «باب» و هر باب مشتمل بر پنج «فصل»: باب 1. بحث حرف؛ 2. بحث اسم؛ 3. بحث مرکبات ناقص؛ 4. بحث فعل و جمله بسيط؛ 5. جمله های مرکب و عبارت.
چاپ: بار ها چاپ شده است
[مشترک پاکستان 2489/13 و 2490؛ مشار، فارسی 3234/3]
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 1510-9/60
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلوة و السلام على رسوله محمد و آله و أصحابه اجمعین بدان اسعد ک الله تعالى في الدارین که این شرح ضروری است بر اکثر مقامات قصيده جوهر الترکیب تصنیف منشی ... آغاز قصيده بعد حمد و نعمت مدح ظل سبحان کرام خوان ** ز جوهر این قصیده جوهر التركيب نام؛ انجام: طریق شایسته تعليم اطفال ابجد خوان هر گاه ابجد خوان در ابتدا دو سه نسخه نظم ... و در این نسخه اکثر جا خصوصا باب پنجم به خوف تطويل اجمال به کار رفته ... من بعد نسخه علي حده به بسط و تفصیل قلمی خواهد گردید.
خط: نستعلیق، كا: محمد ولی الدین برای خواندن برخودار عبدالمجيد، تا: 27 جمادی الاول 1282 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج نارنجی، 75 گ، 13 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 5 - 2537]
š.-e jowhar-e manzūm
وابسته به: حرز الامانی و وجه التهانی؛ شاطبی، قاسم بن فيره (590-538 ق)
جوهر منظوم، ترجمه منظوم حرز الامانی شاطبی در 1174 بیت است. نام سراینده «و اصلی» و از اهالی هرات و اطراف آن، که ظاهرا استادش سیف الدین احمد بوده است. جوهر منظوم از تأليفات قرن دهم و مؤلف شیعه است. ناظم، مطالب یاد شده را ضمن چند بیت بیان کرده است.
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 1670
آغاز: ابتدا کردم ببسم الله در نظم از وفا ** حق چو رحمن رحیم است و تبار ک ملتجا ... آغاز شرح: بسم سه حرفتس به رمز است به آن که الله تعالی باقیست
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 97 گ، اندازه: 25×16 سم [نسخه پژوهی: 2 - 179]
Š.-ul-jawharīyya
شرحی است بر رساله «الجوهرية» محمد تقی طبیب شیرازی معروف به آقا باب که در آن به اشکالات مؤلف اشاره کرده و به شرح مزجی آن رساله پرداخته است. متن رساله به سال 1299 ق تأليف شده است. در مقدمه، شارح به بخشی از شرح حال مؤلف کتاب اصل اشاره کرده که در آغاز در شیراز بوده و در زمان فتحعلی شاه به تهران آمده و سپس راهی گیلان شده است ولی به واسطه اتهام وی به فتنه به تهران برگشته و در بدترین وضع روزگار می گذرانیده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6655
آغاز: الحمدلله الذي جعل جوهرة عالم الامكان نجاحا لاسقام فطرية و علاجا و صیر خلاصة اجرام الأكوان فلاحا لآلام نقمته و افلاجا الذي فج الارض فجاجا و سلط عليها كواكب و ابراجا.؛ انجام: و لم يبق اليوم من يعرف العلاج من الملاج و ينصرف في المزاج بقدر الاحتياج بل الصناعة قد قامت قيامتها و کسرت بعض العرجان هامتها.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با عنوان «حرره مصطفی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 75 گ، 20 سطر، اندازه: 13/5×21/5 سم [ف: 183 - 20]
شرح چغمینی - الملخص في الهيئة
شرح چغمینی - شرح الملخص في الهيئة
š.-e čakāme-ye fārsī
دانش تبریزی، لطفعلی بن محمد کاظم، 1268 - 1350 قمری
dāneš-e tabrīzī, lotf--alī ebn-e mohammad kāzem (1852 - 1932)
مؤلف که یکی از منشیان امیر عبدالله بن عليرضا بن رستم خان بوده، به درخواست وی چکامه ای فارسی سروده و خود آن را شرح نموده است. بعد ها آن مورد توجه منشیان و ادیبان واقع شده و شروح و حواشی بدان نگاشته شد.
آغاز: ای در بن بودت شده اندیشه تباه ** نایافته دانش مهین سوی تو را/ گفتم سخنی مگر زرازت دانم ** با این همه فرهنگ نگشتم آگاه
آغاز: برابر
تذکر: نام کتاب و مؤلف به استناد نسخه ش 2125/2 مسجد اعظم تعیین شد؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد باقر اصفهانی، تا: 1293 ق، جا: تهران؛ از روی مسوده اصل، مجدول، محشی، با
سر لوح، با دو ترنج؛ تملک: صديق الملك در همان سال 1293؛ قطع: وزيري [نشریه: 7 - 184]
آغاز: برابر؛ انجام: ای خدای پاینده هم از تو خواهنده ام که این حروف را در جملت مصنفات نیاری و مرا در شمارش مصنفان نداری و بار درگاهت پناهم که هدف اعتراض انامم نفرمائی فانك انت الكافي الكريم
تنها دیباچه شرح مزبور را در بر دارد و تمام ابیات چکامه در پایان نسخه آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ یادداشتی به خط مؤلف روی برگ 97 مبنی بر تصحیح و توصیه به مقابله با نسخه اصل در سال 1298؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28 گ، 11 سطر، اندازه: 22×16 سم [ف مخ - 3 - 1180]
š.-e cand beyt-e hāfez
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 7227
آغاز: دیریست تا بحكم وجوب اداء حق اخوه؛ انجام: والی معارج القدس رقاناتم الرساله بعون الملک الوهاب
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [الفبائی: - 332]
š.-e cand qasīde
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 19263
آغاز: بسمله. قد ... ان نجمع في هذا الديوان من شعر؛ انجام: بذکر اسمک عن وصفک و ذكر لقبلک من
شرح چند قصیده از ابوطیب متنبی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1224 ق؛ افتادگی: انجام؛ ضمیمه نسخه ش 19262 [رایانه]
شرح چهارده حدیث - اثبات رجعت
š.-e čahārdah nām-e soryānī-ye xodā
شرح چهارده نام سریانی خدا گرفته از انجيل و از دعا ها.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 740/12 - ف
نسخه اصل: پاریس 125 .S. P (بلوشه 151). خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: 1052-1057 ق [فیلم ها ف: 1 - 533]
شرح چهل اسم ادریس - شرح اسماء الحسنی (شرح کبیر)
š.-e čehel esm-e a zam
؟ جلالی یزدی، علی بن اكبر
jalālī yazdī salī ebn-e akbar
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 4409/4
احتمالا از علی بن اکبر جلالی یزدی؛ كاتب = مؤلف، بی تا [نشریه: 13 - 398]
شرح چهل حدیث - اربعین الفقراء
شرح چهل نام خدا - دعوات الأسماء (مختصر)
Š.-e hāšīye-ye tahrīr-ol-qavā‘ed-el manteqīyya fī š.-es šamsīyya
محمد بن محمد علی، ق 13 قمری
mohammad ebn-e mohammad ‘alī (- 19c)
وابسته به: حاشية تحرير القواعد المنطقية - حاشیه شریفی - حاشیه کوچک؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
متن «الشمسية» از کاتبی قزوینی، شرح آن از قطب الدین رازی به نام «تحرير القواعد المنطقية»، حاشیه بر آن از میر سید شریف گرگانی. شرح این حاشیه از محمد بن محمد علی، که نام خود را در دیباچه آورده است و روزگار او به دست نیامد. شرحی است حامل متن. در منابع در دسترس نشانی از این کتاب به دست نیامد.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 877/2
آغاز: الحمدلله مبدع النفوس العلية، المحدث بقدرته الكاملة الاجرام الفلكية ... و بعد، فيقول الفقير ... محمد بن محمد على غفر الله لهما، لما رأيت «الحاشية الشريفية» على «شرح الشمسية» مشتملة على تحقیقات رائعة؛ انجام: المقالة الثانية في القضايا ...
خط: نستعلیق ریز و خوش، بی کا، تا: قرن 12-13 ق؛ افتادگی: انجام؛ 3 گ (65 پ - 67 پ) [ف: 2 - 151]
Š.-e hāšīye-ye tahrīr-el qavā‘ed-el manteqiyya fī š.-eš šamsīyya
وابسته به: حاشية تحرير القواعد المنطقية - حاشیه شریفی - حاشیه کوچک؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
ترجمه و شرح مختصری است بر حاشیه میر سید شریف جرجانی بر «تحرير القواعد المنطقية» قطب الدین محمد رازی بویهی (776 ق) که آن نیز شرح بر «رساله شمسيه» نجم الدين
علی کاتبی قزوینی (675 ق) است. به جهت افتادگی طرفین نسخه حاضر نام شارح روشن نشد.
نجف آباد؛ حججی؛ شماره نسخه: 73
آغاز: و اعتراض کرده اند که ترتیب متعدی به على نمی شود، جواب گفته اند پس احتیاج به تضمین داریم ... ترتیب دادم من این کتاب را در حالتی که مشتمل بود بر مقدمه و سه مقاله و خاتمه قوله هكذا وجد عبارة المتن في كثير من النسخ
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 171 گ، 13 و 19 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [ف: - 118]
Š.-e hāšīye-ye tahzīb-ol-manteq
خوانساری، رضی الدین محمد بن حسین، - 1113 قمری
xānsārī, razī-od-dīn mohammad ebn-e hoseyn (- 1702)
وابسته به: حاشية تهذیب المنطق - حاشیه ملا عبدالله؛ ملا عبدالله بن حسین یزدی (- 981)
شرح فارسی حاشیه ملا عبدالله یزدی بر تهذیب المنطق تفتازانی است که شارح ضمن ترجمه عبارات حاشیه به توضیح آن نیز پرداخته است. مؤلف برادر کوچک آقا جمال خوانساری است، وی تألیفات دیگری نیز دارد که برخی عبارتند از: تتميم مشارق الشموس، شرح حديث البيضه و شرح الدروس.
[الذريعة: 193/13]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13396
آغاز: الحمد، حمد در لغت و صفیست به جمیل اختیاری به جهت تعظیم نه بطريق سخريت و استهزاء و در اصطلاح فعلی است که دال باشد بر تعظیم؛ انجام: فهذا المقاصد اشبه یعنی آن چه مذکور شد در ثامن از رؤس ثمانيه بمقصاد اشبه است و این ظاهر از بیان مذکور.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 12؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی آبی، 75 گ، 22 سطر (9/5×15/5)، اندازه: 21×15 سم [ف: 33 - 678]
š.-u ḥāšīyat-it tahdīb-il mantiq
وابسته به: حاشية تهذیب المنطق - حاشیه ملا عبدالله؛ ملا عبدالله بن حسین یزدی (- 981)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 17489
شرح قاضی بر حاشیه ملا عبدالله؛ بی کا، بی تا؛ خریداری از جعفر محسنی [رایانه]
š.-e hāšīye-ye tahzīb-ol-manteq
مهدوی، علی اکبر
mahdavī, “alī akbar
وابسته به: حاشية تهذیب المنطق - حاشیه ملا عبدالله ؛ ملا عبدالله بن حسین یزدی (- 981)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10168
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: 1337 ق؛ محشی به خط مؤلف؛ کاغذ: فرنگی سیمی، قطع: وزيري [میراث شهاب: س 8 ش 2 - 19]
š.-e hāšīye-ye tahzīb-ol-manteq
وابسته به: حاشية تهذیب المنطق - حاشیه ملا عبدالله ملا عبدالله بن حسین یزدی (- 981)
غیر همانند:
آغاز: بسمله الحمدلله بدان بدرستي که مروی است از حضرت خاتم النبيين كل أمر ذي بال لم يبدأ بالبسملة هو ابتر ... قوله الذي هدانا بدان که بعضی ها گفته اند که هدایت معنایش ایصال به مطلوب است؛ انجام: قوله و التحديد یعنی فعل حد ... جنس از عرض عام و فصل از عرض خاص ثم تركب اي قسم شئت من اقسام المعرف بعد اعتبار الشرائط المذكورة في باب المعرف
شرح فارسی بر حاشیه تهذیب المنطق ملا عبدالله یزدی است با عناوین «قوله - قوله» ظاهرا از شهرستانی و علیرضا تجلی نیست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ محشی به امضای «عباس القمی»؛ جلد: مقوایی، 67 گ، 20 سطر، اندازه: 23×18 سم [ف مخ - 1 - 284]
آغاز: قوله الحمدلله، افتتح بحمدالله یعنی قول آن مصنف که گفت الحمدلله افتتاح کرد
ترجمة و شرح «حاشية تهذیب المنطق» مولی عبدالله یزدی؛ بی کا، بی تا [دليل المخطوطات: 1 - 237]
كا: ملا عبدالله، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 92 گ، اندازه: 23×12 سم [رایانه]
شرح حاشیه تهذیب المنطق يزدی - شیر و شکر
Š.-e hāšīye dar nahv
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16189/7
آغاز: بسمله، قوله الله علم على الاصح بين علمای لغة و بعضی علمای صرف و نحو در موضوع له و وضع لفظ جلاله؛ انجام: تا قصر تعیین شود یا بر سبیل تعیین تا قصر قلب شود ... جایز است تعلق امر از نسبة بخير فتأمل.
خط: شکسته نستعلیق، کا: خليل الله بن حبيب الله میرزای، تا: با تاریخ 1277 ق؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی کرم، 14 ص (382-369)، 16-15 سطر، اندازه: 22/3×18 سم [ف: 45 - 70]
Š.-u ḥāšīyat-i š.-i þekmat-il-‘ayn
رانکوئی، عبدالرزاق بن ملا میر، ق 11 قمری
rānko’7, 'abd-or-razzāq ebn-e mollā mīr (- 170)
وابسته به: ضياء العين - حاشية شرح حكمة العين؛ دشتکی شیرازی، منصور بن صدرالدین محمد (- 948)
شرحی است بر یکی از حواشی میر غیاث الدین منصور دشتکی شیرازی بر یکی از متون فلسفی چرا که در ابتدای رساله می گوید «قال المحشي مد الله ظلاله» و بعد در حاشیه افزوده که مراد از محشی همان میر غیاث الدین منصور است.
آغاز: قوله: فاطر ذوات العقول قيل انما قال فاطر ذوات العقول و لم يقل فاطر العقول لئلا يتوهم أن للعقول صفات زائدة على نفس العقول کالواجب تعالی.
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 263/1
آغاز: برابر
تذکر: نام کتاب در فهرست «حاشية رسالة في الحكمة» آمده و مؤلف ناشناس، نام کتاب و مؤلف به قرینه نسخه عکسی تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف (احتمالا)، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 13 ص (1-13)، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 239 - 1]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1145/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا؛ تذکر: نام رساله فلسفی که در فهرست مجهول مانده به قرینه آغاز نسخه تعیین شد [عکسی ف: 3 - 429]
š.-u ḥāšīyat-in fiqhīyya
تهران؛ مؤسسه مطالعات اسلامی؛ شماره نسخه: 30/1
آغاز: بسم ... الحمدلله رب العالمين ... قال في الحاشية ما كان متعلقة؛ انجام: و ان كانا فيه اشد تقارنا من مخرجي المرءة فتدبر تمام شد
خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 13؛ مقابله شده؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 48 گ (1 پ - 48 ر)، 22 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×15 سم [ف: - 27]
š.-e hāfez
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 27192
بی کا، بی تا؛ خریداری از رضا میدانی [رایانه]
شرح حافظيه - شرح المنتخب في اصول المذهب
š.-e hāl
صادقی افشار، صادق، 940 - 1022؟ قمری
sādeqī afšār, sādeq (1534 - 1614)
همان که در دانشمندان آذربایجان (ص 213) یاد شده، از صادقی افشار خدابنده لوی شاملوی گیلانی کتابدار شاه عباس و شاعر نقاش (940-1018 ق) است و به وزن مثنوی بوستان و مخزن الأسرار. پس از هفت بند که هر یک داستانی است عنوان های حليه اول و ثانی و ثالث و رابع می آید و می رسد به «در نصیحت».
آغاز: حاتم طی را چو جوابی گذشت ** عمر بدان گونه که دانی گذشت/ دست اجل دامن جانش گرفت ** کشمکش مرگ میانش گرفت ...
انجام: صادقی بیش از این فسانه مگوی ** پس ازین شاه راه پند مپوی/ کان پري را چه حاجت پندست ** ادب آموز صد خردمندست
[الذریعه 184/13 و 27/20؛ دیباچه مجمع الخواص؛ ارمغان 1/12 و 3؛ تاریخ تذکره های فارسی 132/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: رویه میشن سیاه، 14 گ (1 پ - 14 پ)، 19 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف: 4 - 658]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: باستانی راد، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 14 گ (25 ر - 39 ر)، ابعاد متن: 16×7/5، اندازه: 23×14 سم [ف: 16 - 541]
Š.-e hāl-e āqā mohammad ‘alī mojtahed-e hezār jarībī va sūrat-e ejāzāt-e vey
هزار جریبی، محمد حسین بن محمد علی، 1235 ق 13 قمری
hezār-jarībī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad ‘alī (1820 - 19c)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 3381/2
آغاز: الحمدلله الذي اتم علينا النعمة و اكمل لنا الدين؛ انجام: و الصلوة على خير خلقه محمد و آله الطاهرين الى يوم الدين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1260 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 35 گ، 16 سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 2 - 778]
š.-e hāl-e āqā mohammad ‘alī hezār jarībī (tatmīm)
هزار جریبی، محمد حسین بن محمد علی، 1235 ق 13 قمری
hezār-jarībī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad ‘alī (1820 - 19c)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 3381/2
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم الحمدلله الذي اتم علينا النعمة و اكمل لنا الدين ... اما بعد فهذا تتمیم شریف متضمن للمطالب المهمة التي لا يطلع عليها غيري الحقتها الى جميع مصنفات الوالد؛ انجام: و لنا طرق الى كتب العامة من الأحاديث و التفاسير و اللغة ذكرناها في جملة من اجازاتنا ... قد فرغ من تأليفه و کتب بیمینه الحقير الخاطی محمد حسین بن محمد علی ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1259 ق؛ کاغذ: فرنگی نیلی، جلد: چرمی، 35 گ، 16 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 2 - 870]
Š.-e hāl-e aqā mīrzā rezā ‘adl-e amīnī
عدل امینی، رضی، ق 14 شمسی
‘adl amīnī, razī (- 20c)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 3150
آغاز: راست گفته اند ایران سرزمین حکمت و ادب و صنایع متظرفه است برای اشخاصی که منکر این قول اند باید بمفارقت سر دهند و چندی در شهرها و قصبات این کشور پهناور جویای اهل دل شوند ... یکی از این نوع مردان نامور عالم بی انتهای ادب و عرفان مرحوم مبرور آقا میرزا رضای عدل امینی استاد و عم پدر روحانی نگارنده ... فقید مذكور بعد از طی دوره صباوت بتحصيل کمالات پرداخت؛ انجام: در پایان از روان پاک و روح تابناک حضرت استادی و پدر روحانی و عم مرحوم مبرورم که در ترتبيت من رنج بی شمار کشیده بطوری که زندگی و هستی من مدیون الهامات و القاآت مشفقانه و تعلیمات شبانه روزی چندین ساله اوست استدعا می کنم که اگر در این وجيزه خلاف ادب و انحراف از حقیقت قلمی رفته بدیده گذشت بنگرد و اجازت فرماید از بارگاه خداوند بخشنده مهربان بخواهم که رحمت بسیار بر تربت پاک او بفرستد و روح او را در کنگره جنت جایگزین سازد - آمین
خط: نستعلیق، کا: سید رضی عدل امینی، تا: فروردین 1317 ش؛ کاغذ: فرنگی، جلد: شميز، 7 گ، 17 سطر، اندازه: 15/5×24/5 سم [ف: 2 - 872]
š.-e hāl-e a’emma-ye ma‘sūmīn va mnsūbān ānhā (mx.)
نویسنده می گوید اصل این کتاب را در مسجد اقصی یافتم به زبان عربی از ابن جعفر بن محمد بن الحسن ابی البرکات پس به فارسی ترجمه و بعد مختصر کردم این شد. کتاب حاضر حاوی شرح حال ائمه معصومین و اهل بیت و خاندان و منسوبان آن ها می باشد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2772/7
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على خير خلقه؛ انجام: از فرزندان آن حضرت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 57 ص (177 - 234)، 15 سطر (13/5×7/5)، اندازه: 10/5×18/5 سم [ف: 6 - 393]
š.-e hāl-e ebrāhīm-e adham (manzūm)
در یادداشتی که پایان رساله آمده منظومه حاضر را اثر گوهر نظام مؤلف خلد آشیان دانسته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8729/2
آغاز: بود ادهم نامی اندر شهر بلخ ** عیش و شیرینیش فقر و فاقه تلخ؛ انجام: گشت در راه حقیقت از مهان ** بعد عمری رفت بیرون از جهان
خط: شکسته نستعلیق، كا: عباس قلی بن مشهدی رمضان طالش، بی تا؛ جلد: پارچه ای ترمه، 4 گ (75 پ - 78 پ)، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 28 - 232]
š.-e hāl-e ab-od-donyā mo‘ammar-e maqrebī
خوانساری، محمد هاشم بن زین العابدین، 1235 - 1318 قمری
ebn-e zeyn-ol-‘ābedīn
xānsārī, mohammad hāšem (1820 - 1901)
به درخواست: ظل السلطان
مشتمل بر هفت «مقصد» است: 1. اسم و لقب ابوالدنيا ...؛ 2. در نوشیدن آب حیات ...؛ 3. در زمان تولد و ملاقات با معصومین علهيم السلام؛ 4. بيان بداية و نهایت عمر او ...؛ 5. بیان چند حدیث از چند کتاب معتبر ...؛ 6. بیان مذهب او و نیکی و بدی او ...؛ 7. بيان حال معمر مشرقی ... .
اصفهان؛ صارم الدوله (كتابخانه فرهنگ اصفهان)؛ شماره نسخه: 985
آغاز: الحمدلله الذي دل على ذاته بذاته و الصلوه و السلام على ... و بعد چون امر جهان مطاع حضرت ... ظل السلطان ... صادر شد که این اقل ... شرح حال ابوالدنيا معمر مغربی را در رساله علي حده برشته تحریر در آورم؛ انجام: هر چند که امر آن بزرگوار منوط به خرق عادت و معجزات باهرات و آیات بینات می باشد
نسخه دیگری از این کتاب در بیت مرحوم روضاتی در اصفهان یافت می شود؛ خط: نسخ شکسته، كاتب = مؤلف، تا: 20 ذیقعده 1301 ق؛ 43 ص، 18 سطر (18×9)، اندازه: 20×12 سم [ف: - 106]
š.-e hāl-e ab-ol-qāsem ja far-e mūsavī
موسوی، هاشم بن زین العابدین، - 1318 قمری
mūsavī, hāšem ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 1901)
شرح حال کوتاهی است که مؤلف برای جدش ابوالقاسم جعفر بن حسین اصفهانی نوشته و در آن اساتید، تألیفات و کسانی را که از وی روایت می کنند ذکر نموده است. او از شاگردان علامه مجلسی و آقا جمال خوانساری و دایی خودش آقا حسین گیلانی است و از آثارش رساله در وجوب عینی صلاة جمعه و حاشیه ذخيرة الاحکام را یاد می کند و می گوید که از سوی محمد صادق تنکابنی معروف به خادم اجازه روایت داده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 5794/2-29/134
آغاز: بسم الله و الحمدلله و الصلوة و السلام على رسول الله و الائمه الميامين الأطيبين من عترته و اهل بيته امناء الله و بعد فهذه منظومة لطيفة شريفة منيفة خالية من الالف المألوفة قد صدرت؛ انجام: و نسب جدى هذا إلى أن ينتهي إلى اجدادی المعصومين عليهم السلام على ماذكره في رسالة صلوة الجمعة هكذا ابوالقاسم جعفر ... على بن الحسين بن على بن ابی طالب امیر المؤمنين الحقه الله بآبائه كتبه العبد الفقير ... و الحمدلله اولا و آخرا تمت ... من المأة الرابعة من الألف الثانی 18 صفر الخير
خط: نسخ تحریری، کا: محمد حسین جربادقانی، تا: 18 صفر 1331 ق، جلد: مقوای سفید، 24 سطر، اندازه: 20×16 سم [ف: 5 - 2538]
š.-e hālāt-e emāmzāda yahyā
پس از شرح زندگی او، سفر خود را در رکاب شاه در 6 شعبان 1279 به ورامین می نویسد و مشاهدات خود در مسجد رفيع البناء امامزاده و دیدنی های آن جا را از شبستان و محراب و در ها و کتیبه های ساختمان مزار شرح می دهد.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6151/111
آغاز: نسب حضرت امامزاده یحیی که در ورامین است. آن چه از کتب معتبرة انساب و مشجرات بنظر رسیده این است: صاحب سر الانساب در نسب این بزرگوار؛ انجام: باسين أخت الشين نوشته بود. حسب الامر نواب اشرف والا شاهزاده اعظم افخم اعتضاد السلطنه وزیر علوم دام اجلاله تحریر یافت. في شهر فوق 1279
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ 4 ص (128-131) [ف: 9 - 200]
š.-e hālāt-e a’emma
شاه محمودی، ملاعلی، ق 14 قمری
šāh mahmūdī, mollā-“alī (- 20c)
تاریخ شروع تأليف: 1 رمضان 1364 ق
حالات و زندگانی امام زین العابدین (علیه السلام) تا حضرت ولی عصر عجل الله فرجه الشريف را از ولادت تا وفات در این کتاب با ذکر حکایاتی مناسب، گرد آورده است.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 523
آغاز: شرح حالات حضرات ائمه معصومین صلوات الله و سلامه علیهم از ولادت ... قطب راوندی بسند معتبر از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام)؛
نسخه اصل: کتابخانه مسجد چهل ستون - زنجان؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، 106 ص [عکسی ف: 2 - 115]
š.-e hālāt-e a’emme-ye ma‘sūmīn
محمودی، علی اوسط، ق 14 قمری
mahmūdī, 'alī-ye awsat (- 20c)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 29053
آغاز: بسمله، حمد له ... على اعدائهم و ظالميهم و غاصبی حقوقهم
اجمعین الان الى قيام يوم الدين اللهم وفقنی با تمام هذا الكتاب ... از خداوند توفیق و تائید می خواهم؛ انجام: شکر او را ملاحظه کردم هیچ گونه اثری ندیدم برگشته قضیه را عرض كردم حضرت تبسم فرمودند تا اخر حکایت که در کتاب های معروف است لازم نوشتن نیست اللهم اجعلنا شيعة و ناصره بحق محمد و آله تمت ... سنه 1364
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1364 ق [رایانه]
š.-e hālāt-e hazrat-e emām hosayn
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 823
آغاز: بی مهر حسين بمقصد دل نرسی ** تا تخم نیفکنی بحاصل نرسی؛ انجام: و انصاره، و لعنة الله قاتل الحسین و اعدائه و عذاب الله عذابا اليما و السلام.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 213 گ، 12 سطر (11×15)، اندازه: 21×17 سم [ف: 2 - 698]
š.-e hālāt-e qorrā
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 2412/1
آغاز: الباب الأول في ذكر اسماء القراء و انسابهم و بلدانهم و کنانهم و وفاتهم؛
نقل از کتاب مبسوط؛ بی کا، بی تاب کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 6 گ (1-6)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 4 - 1285]
š.-e hāl-e ehsāyī
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 29537
آغاز: بسمله. حمدله أما بعد فيقول العلد المسكين احمد بن زین الدين بن ابراهيم بن صفر بن ابراهيم بن داغر غضر الله لهم؛ انجام: تعبير ما ذكرت من الروايا التي تقدم ذكرها فانه مما لا يحسن بیانه خصوصا للجهال و الحساد و اما انا فان اقرئيه فعلی اجرامی تمت
خط: نستعلیق شکسته، كا: ابوالقاسم، تا: 1263 ق؛ ضمیمه نسخه ش 16167 [رایانه]
š.-e hāl-e ahmad-e bn-e hasan-e meymandī vazīr
امیرخیزی، اسماعيل بن محمد تقی، 1255 - 1344 شمسی
amīr-xīzī, esmāʻīl ebn-e mohammad taqī (1876 - 1965)
رساله مختصری است در شرح حال اكفي الكفاة ابوالقاسم احمد بن حسن میمندی وزیر محمود سبکتکین و داستان هایی که درباره او بر سر زبان ها بوده و در منابع ذکر شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9826
آغاز: الوزير الكامل الفاضل اكفي الكفاة ابوالقاسم احمد بن الحسن الميمندی وزیر سلطان محمود سبکتکین بود و اکثر عوام الناس بلک از عوام و خواص در قصه ها و سرگذشت ها حسن میمندی گویند و آن غیر واقع است؛ انجام: آن حال چنان سازد که رای عالی را نیکو نماید و سودمند اما باید دانست
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ محشی؛ مهر: «حاجی اسماعیل امیر خیزی»؛ جلد: تیماج مشکی، 18 گ، 16 سطر، اندازه: 22×18 سم [ف: 31 - 105]
شرح حال ادباء و علماء استرآباد - تذکره استرآباد و گرگان
š.-e hāl-e as-ad-e bn-e 'abd-ol-qāder
صفائی خوانساری، احمد بن محمدرضا، 1291 - 1359 قمری
safā'ī xānsārī, ahmad-ebn-mohammd reza (1874-1940)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ض 19866
کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ تذکر: شماره بازیابی اصلاح شد؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا، قطع: رقعي [اهدائی ف: - 284]
Š.-e hāl-e emām hasan va emām hosayn
در شرح حال امام حسن عليه السلام در سه مقام است که هر مقام دارای چند مرتبه می باشد و قسمت دوم کتاب شرح حال امام حسین (علیه السلام) است در چهار مقام و هر مقام دارای چند مرتبه. از کتاب های جنات الخلود و حديقة الشيعه و احسن الكبار و غیره نقل کرده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1423
آغاز: ركن الرابع من اركان التوحيد في احوال السيد المجتبی و امام المرتجى صاحب الجود و المنن کاشف البلوى و المحن ... المقام الأولى في ولادته و فضائله و مناقبه و فيه مراتب؛ انجام: کسی که یاد کند بر تشنه آن مظلوم و این قدر ثواب داشته باشد پس نمی دانم چه خواهد بود حال کسی که صدای العطش آن
حضرت را شنیدند جواب ندادند و هر چند می فرمد دعونی ادد ماء الفرات الخ تمت
خط: نستعلیق، کا:سید محمد بن سید حیدر، تا: 1292 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 149 گ، 19 سطر، اندازه: 17×10 سم [ف مخ - 3 -1181]
š.-e hāl-e emām hosayn
24 «باب» کوتاه درباره زندگی امام حسین است.
تهران؛ مجلس: شماره نسخه: 8945/8
آغاز: در دانستن اسامی چهارده معصوم پاک. بسمله. الحمدلله رب العالمين اما بعد بدان که هر در شریعت و طریقت دم می زند و کیفیت و ... چهارده معصوم را نمی داند کاسبی بر وی حرام است؛ انجام: پس گفت یا رسول اما هیچ یک داخل خواهد شد فرمود سگ اصحاب کهف.
خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1113 ق؛ کاغذ: الوان، جلد: گالینگور بنفش، 12 ص (35-46)، اندازه: 27/8×15/6 سم [ف: 29/1 - 422]
Š.-e hāl-e emām rezā
بخش باقی مانده نسخه «مقدمه» و سه «فصل» است: مقدمه: در بیان کیفیت طلبیدن آن حضرت را مأمون عليه اللعن از مدینه طيبه به بلده مرو؛ فصل 1. بیان تاریخ ولادت و نسب اسم؛ فصل 2. بیان خبر دادن آن حضرت و پدران بزرگوار آن حضرت به شهادت او؛ فصل 3. بیان کیفیت شهادت.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8945/13
آغاز: مقدمه در بیان کیفیت طلبیدن آن حضرت را مأمون عليه العنة (كذا) از مدینه طیبه به بلده مرو و اعمال آن حضرت در عرض راه موافق سن مولانا محمد باقر مجلسی نور الله مرقده نقل نموده اند. بدان که رئیس المحدثین محمد بن بابویه قمی قدس الله روحه در کتاب عیون اخبار الرضا؛ انجام: کیفیت شهادت آن جگر گوه رسول خدا. روایت ابوالصلت هروی چنان است که گفت روزی در خدمت حضرت ایستاده بودم فرمود که داخل قبه هرون.
خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1113 ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: الوان، جلد: گالینگور بنفش، ص (64-70)، اندازه: 27/8×15/6 سم [ف: 29/1 - 423]
š.-e hāl-e emām-zāda tāher va emām zāda yahyā
در احوال امام زاده طاهر که به شهر ری مهاجرت کرده و در این شهر درگذشته است و نیز امام زاده یحیی در تهران. این رساله در مجموعه ای است، همراه با دو رساله از علیقلی میرزا اعتضاد السلطنه (1234-1298 ق). وى رساله ای با عنوان شرح امام زادگان شهر ری دارد.
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه: 202/1
آغاز: در شرح احوال حضرت ... شیخ ابونصر سهل بن عبدالله بخاری که از محققین نسابين است در کتاب سر الانساب گوید؛ انجام: بایستی به جلد یازدهم کتاب بحار الانوار و غیر آن از کتب رجوع نمایند که مفصلا و مشروحا مذکور است
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 13؛ همراه بازی ترد و شطرنج و سفرنامه لاریجان از علیقلی میرزا قاجار؛ 25 گ (2 ر - 26 ر) [ف: 1 - 146]
Š.-e hāl-e emām zāda ‘abd-ol-lāh
اعتضادالسلطنه، علیقلی بن فتحعلی، 1234؟ - 1298 قمری
e`tezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-alī (1819 - 1881)
اهداء به: ناصر الدین شاه
تاریخ تأليف: ذیحجه 1295 ق
از طرف ناصر الدین شاه به علیقلی میرزای اعتضاد السلطنه امر می شود تا شرح حال امام زاده عبدالله را، که مقبره اش در نزدیکی تهران واقع و در قصبه حضرت عبدالعظیم است، به نگارش در آورد. او نیز این رساله را در شرح حال امام زاده عبدالله و چند امام زاده دیگر می نویسد و ضمنا از طرز ساختمان و سبک معماری مقبره امام زاده عبدالله مطالب جالب توجهی نقل می کند.
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمین و صلی الله على خاتم الانبياء محمد المصطفی و اهل بيته الطيبين و ذريته الطاهرين الى يوم الدين، فبعد حکم همایون و فرمان قدر نمون شهریار ...
انجام: و آن بنای مقرنس را بزيب تذهیب و نصب آینه مزین داشتند.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 352
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: ذیحجه 1295 ق، جا: تهران؛ با سر لوح مذهب؛ کاغذ: فرنگی، شکری، جلد: تیماج قرمز، 13 گ، 15 سطر (15×8)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 1 - 343]
š.-e hāl-e emām zāda yahyā
اعتضادالسلطنه، علیقلی بن فتحعلی، 1234؟ - 1298 قمری
eʻtezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-‘alī (1819 - 1881)
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسینی برغانی، تا: 1296 ق [ف: 58 - 24/3]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 9 - 197]
š.-e hāl-e barxī az mašāyex-e čašt
از ابواحمد ابن فرسنافه چشتی شروع کرده و ذکری از کرامات ناصرالدین محمد ابن ابی احمد چشتی نموده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18717
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلوة و سلم على رسوله و آله اجمعين اما بعد این نسخه ایست در معنی ظهور خاندان و مشایخ ماضی چشت قدس الله ارواحهم سبب آن که یکی از اولاد و مشایخ خلیفه را از خلفا درخواست کرد که بر طريق اعجاز آن چه بما رسیده است؛ انجام: حضرت سید قطب الدین مودود و گفت آری هر که بزرگ باشد او را شاید که اول.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: آبی، جلد: گالینگور مشکی، 71 گ، 15 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 51 - 117]
š.-e hāl-e bozorgān-e ‘erfān va tasavvof
گلپایگانی، محمد تقی، - 1292 قمری
golpāygānī, mohammad taqi (- 1875)
شرح حال بزرگان عرفان و تصوف و بعضی از دانشمندان و حکمای قدیم را در این مجموعه گرد آورده است.
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 220/10
آغاز: در ذکر شمه ای از احوال حکیم ابوعلی، بروایتی در شهر صفر سنه ثلاث وسبعين و ثلاثمائه ولادت اوست
خط: شکسته، نستعلیق، کا: ملا محمد تقی گلپایگانی، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج، 29 گ (563-592)؛ اندازه: 20×14/5 سم [ف: 1 - 170]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 557/10
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 148]
š.-e hāl-e boqrāt = sargozašt-e aboqrātes
ابقراطس یا هیپوکراتس پزشک نامور یونان کسی است که پزشکی را از خاندان دینی رهانده در دسترس همگان گذاشت و آن را از فلسفه هم جدا ساخت. سرانوس او را از خاندان اسکولا پیوس دانسته و پدرش را هراکلئیدس نامید. او در شهر کوس (قوس یا قو) به سال 460 پیش از مسیح زاده و 95 سال بزیست و در لاریسا درگذشت. ارتخشثره یا اردشیر هخامنشی (425-465 ق.م) ارمغان هایی نزدش فرستاده و از او درخواست که به دربار او رود. وی نپذیرفت و گفت که من دوست دارم هم میهنانم از دانش من بهره برند نه دیگران. افلاطون در محاوره پروتاگوراس از او یاد نموده است. این گفتار پاره ای است از سرگذشت ابقراطس و سخنان او و بیشتر آن در خزرجی (ج 1 ص 28) و شهر زوری و محبوب القلوب (ص 48-50) به عربی دیده می شود و آغاز آن ترجمه گفتار مبشر بن فاتک است در مختار الحكم و محاسن الكلم که در این دفتر ها آورده شد. (دانش پژوه)
آغاز: در کتاب مختار الحكم ذکر است که بقراط مردی بود چهار دانگ سفید رنگ خوب صورت صاحب چشم شهلا و استخوان غليظ ...
انجام: هر که خواهد از او باشد باید نخواهد چیزی را که میسر نشود و اگر چنین نکند بنده آن چیز خواهد بود و آن حكيم را (كلمات) حکمت آمیز بسیار است که این رساله گنجایش ندارد.
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1262 ق، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ (128-130)، 11 سطر، اندازه: 20/8×14 سم [ف: 22 - 83]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته و نستعلیق خوب، کا: جلال الدين، تا: 1276 ق؛ تملک: جلال الدین به تاریخ 1276 ق؛ مهر: «عبده جلال الدين» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2 ص (107-108)، 17 سطر، اندازه: 23×14 سم [ف: 32 - 50]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1288 ق؛ 4 گ (96 - 99 ر) [ف: 4 - 698]
š.-e hāl-e bahā'-ol-lāh va ‘abd-ol-bahā'
آغاز: قسمتی از سرگذشت حضرت بهاء الله و حضرت عبدالبهاء بزبان بهائیه حضرت ورقد عليا و قلم؛ انجام: يا أولي الألباب افتكروا یا اولی الافكار و عليكم التحيه و الثناء
خط: نستعلیق تحریری، كا: فیضی، تا: قرن 14؛ ضميمه نسخه ش 16539 [رایانه]
آغاز: قسمتی از سرگذشت حضرت بهاء الله و حضرت عبدالبهاء؛ انجام: لا تدعني بنفسي لان المكاره باسرها اخذتنی
بی کا، تا: قرن 14 [رایانه]
š.-e hāl-e bayram xãn qarāqoyonlū
آراسنجی قزوینی، محمد طاهر، ق 12 قمری
arāsanjī qazvīnī, mohammad tāher (- 18c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9469/73
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ 1 ص (75 هامش) [مختصر ف: 481]
š.-e hāl-e pādešāh-e engelestān
شرح حال پادشاه انگلستان و امپراطریس هندوستان دختر ادوارد دوک دوکنت است. از سرگذشت همین شاه بانو پرداخته بارون دنرمان به نام ناصر الدین شاه یاد شده است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3711/1
خط: نستعلیق، كا: حسن حسنی فراهانی، تا: 20 ذیقعده 1305 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قرمز، 15 سطر، اندازه: 17/2×10/9 سم [ف: 7 - 32]
S.-e hal-e parsiyan
دردی اصفهانی، اسمعیل، ق 14 قمری
dordī esfahānī, esmāʻīl (- 20c)
اهداء به: ناصر الدین شاه
در مزایای اخلاقی و انسانی پارسیان (زردشتیان) مقیم هند و بدسلوکی کنسول دولت ایران میرزا حسینقلی خان با آنان، با بعضی از گزارش های روزنامه ای هند مربوط به موضوع و چند نامه و سند که بین زردشتیان و دولت و پادشاه ایران رد و بدل شده است. این کتاب را مؤلف برای دفاع از زردشتیان هند هنگامی که در آن سرزمین می زیسته نگاشته و چنان که از اشعار آخر آن بر می آید به ناصر الدین شاه قاجار تقدیم نموده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10526
آغاز: پوشیده نماند که این مطلب مطلبی است که بر بنده لازم است نوشتن و درج آن در این کتاب بجهت آگاهی پادشاه؛ انجام: برومند دار از درخت امید ** سرش سبز و رویش برحمت سفید
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1305 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 44 گ، 23 سطر، اندازه: 17×26/5 سم [ف: 27 - 17]
Š.-e hāl-e payāmbar (manzūm)
نویسنده از اهل سنت است. زندگی نامه مختصری از پیامبر (صلی الله علیه و اله و سلم) همراه با ذکر معجزات و وقایع بعد از فوت پیامبر (صلی الله علیه و اله و سلم) و واقعه کربلا.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18747
آغاز: خداوندا بده توفيق ما را ** که گویم وصف نعت مصطفی را؛ انجام: هزاران درود هزاران سلام ** ز ما بر محمد عليه السلام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1328 ق؛ جلد: گالینگور، 28 گ، 12 سطر (15×8)، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 51 - 129]
شرح حال تراكمه يموت - جغرافیای تراكمه يموت
Š.-e hāl-e češtīye = češtīye = selsele-ye češtīye
کتابی است در شرح حال بزرگان چشتیه دارای عناوین «نقل است، نقل است» که در آن به شرح حال، آثار، اشعار و برخی از مکتوبات چشتیه اشاره شده و از کتاب هایی چون سير الاقطاب، اسماء الابرار، سیر الاولیاء، بحر الاسرار و روضة الأوليا نقل گردیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14004
آغاز: ... که این چنین جانور مهلک را نگاهداشتن و با افسون محتاج گشتن شیخ مولانا ضیاء الدين حامد حکیم ارادت و خلافت؛ انجام: سید نظام الدین حسنی هندوی ... و صاحب خانه را آواز داد و گفت که معلومی زیر خاکی است بردار تا به کار عمارت به کار ید ...
از: ناشناخته، خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با نشان «بلغ» مقابله شده، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع سبز، 374 گ، 21 سطر (23×11)، اندازه: 17/5×29/5 سم [ف: 35 - 467]
š.-e hāl-e čahārdah ma‘sūm
مشهدی، عبدالله بن محمد جعفر، ق 11 قمری
mašhadī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad ja'far (- 17c)
در دو «قسمت»: قسمت 1. شرح حال پیغمبر (صلی الله علیه و اله و سلم) تا امام حسین (علیه السلام)؛ قسمت 2. از امام سجاد (علیه السلام) تا امام دوازدهم (علیه السلام).
همدان؛ مدرسه غرب، شماره نسخه: 10212/2
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1098 ق؛ اندازه: 19×12 سم [زرشت و همدان: ف: - 1597]
Š.-e hāl-e hāj asad-ol-lāh xān-e šīrāzī
قوام شیرازی، اسدالله بن ابراهیم، 1197 - 1280؟ قمری
qavām-e šīrāzī, asad-ol-lāh ebn-e ebrāhīm (1783 - 1864)
اهداء به: فتحعلی شاه
تاریخ تأليف: 1239 ق
مؤلف شرح حال خود را در چهار «باب» در سال 1239 ق تا 1263 ق بر حسب درخواست دوستان صادق و یاران موافق نگاشته: 1. در کیفیت نسب (که نسبش به قوام الدین شیرازی می رسد)؛ 2. از زمان ولادت الى اوان منصوب شدن ...؛ 3. در انحراف مزاج مبارک سلطانی و اثبات حقیقت احکام قضا نظام به ادله و براهین عقلیه؛ 4. تفصیل احوال بعد از سیاست ... . در آن هم چنین شرح حال ملوک عجم که به چهار طبقه تقسیم شده اند را ذکر می کند. در انتها گويا تكمله ای است بر شرح حال خود چنان که در آن می نویسد: «مرا به خیال آمد که به طريق اختصار احوالات ذمیمه سنوات ماضيه را ضمیمه این صحايف سازم ...». در پایان نیز داوری (احتمالا داور میرزا کوچک وصال) مرثیه ای در فوت مؤلف سروده است.
آغاز: الحمد رب العالمین و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعین. اما بعد چون چندی بود که بخاطر فاتر قاصر این بنده شرمنده و شرمنده سرافکنده ... چنین می آید که مجملی از مفصل ... احوال خود بر سبيل اجمال مرقوم قلم شکسته رقم ...
انجام: تا رنجی بخاطر فاتر رسیده بیادگاری رشته تحریر کشیده تاریخ پدر پیر او بگفت که وای از جوانم هدایت اله خان امیدوارم که حضرت آفریدگار چنین مسائب نصیب دوستان ننماید و در صورت وقوع صبر جزیل که موجب اجز جميل است عنایت فرماید.
آغاز: برابر؛ انجام: چار بود گر ترا از تو حق نستاند ** تا که پیوسته بود سلسله هفت و چهار
خط: نسخ، كا: عبدالله فسائی ابن رئيس محمد جعفر نوبندگی، تا: دوشنبه 17 شوال 1279 ق؛ مجدول، با سر لوح؛ جلد: تیماج جگری، 143 ص (1-143)، 18-19 سطر، اندازه: 21×14 سم [ف: 41 - 47/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1286 ق؛ 144 ص (1-144)، 12 سطر (16×9)، اندازه: 22×14 سم [ف: - 91]
Š.-e hāl-e hājī mīrzā “abd-ol-lāh
سلماسی، عبدالله، ق 13 قمری
salmasi, abd-ol-lah (- 19c)
تاریخ تأليف: 1269 ق
حاجی میرزا عبدالله که طبق گفته خودش مدتی پیش خدمت ناصرالدین شاه بوده بنابر سخن چینی و نمامی تنی چند از درباریان از این شغل رانده می شود و از شدت افسردگی و ناراحتی به شرح حال خود می پردازد و آن را به صورت نامه شکوائیه به عبدالعلی خان (که ظاهرا از دوستان او بوده) تقدیم می کند. این کتاب حاوی مطالبی راجع به دربار قاجار ها و اسرار پس پرده آن هاست و با عباراتی مشحون از کلمات زشت و فحش به بدخواهان نویسنده تحریر یافته است. نویسنده در نگارش آن سعی کرده که از صنایع ادبی چیزی فرو گذار نکرده منتهی چون وارد به این صنایع نبوده ظاهرا از عهده بر نیامده است.
آغاز: بعد البسمله. ستایشی که رود سرشک از دیده ریزد و نیایشی که دود رشک از سینه انگیزد هدیه پیشگاه و فدیه بارگاه پیش کاران سپهر ...
[فهرستواره منزوی 1004/2 و 2206/3]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 331
آغاز: برابر؛ انجام: تا بدانی که صاحب این قطر و قواره چند مرده و چکاره است باری در خانه اگر کس است یك حرف بس است
خط: نستعلیق خوش، كا: محمد مهدی ابن عبدالله خان يوزباشی گرجی، تا: چهارشنبه 18 رجب 1269 ق، جا: تهران؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 67 گ، 14 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 1 - 325]
š.-e hāl-e hājī mīrzā mohammad hasan-e šīrāzī
از: صفا (محتملاً)
تاريخ تأليف: 1312 ق
حاجی میرزا محمد حسن شیرازی که به نام میرزای شیرازی مشهور است یکی از پیشوایان بزرگ شیعه است. وی شاگرد شیخ مرتضی انصاری فقیه بسیار بزرگ عالم شیعه است و پس از استاد به جای او نشست. میرزای شیرازی همان کسی است که به دوران ناصر الدین شاه فتوای تحریم تنباکو را داد. نویسنده این رساله که از معتقدان اوست در این شرح حال آن چه لازم است آورده و این کتاب را بعد از مرگ میرزا پرداخته است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2441
آغاز: شرح احوال حجة الاسلام مرحوم حاجی میرزا محمد حسن شیرازی، بسمله ماضی جناب؛ انجام: تا ترانه هر گلشن و افسانه هر انجمن و پیرایش هر ناله و آرایش هر بار نامه اش شدم
خط: نستعلیق خوش، كا: سلطان الكتاب محلاتی، تا: 1312 ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 13 گ، 15 سطر (14×7/5)، اندازه: 20×13 سم [ف: 5 - 581]
š.-e hāl-e hojr-e bn-e 'adī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8869/29
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 1 ص (395)، اندازه: 24/3×13/1 سم [ف: 29/1 - 188]
š.-e hāl-e hasan bayk bahādorxan
نویسنده که ظاهرا از درباریان و حاشیه نشینان دربار ابوالنصر حسن بیک بهادر خان است بنا بر امر او بر آن می شود که شرح حال و عزیمت او را به شیراز به رشته تحریر کشد و ضمن جمله پردازی های با رد مفصل از اخلاق و محاسن خلقی او صحبت کند.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2406/2
آغاز: اللهم صل على محمد و آله اجمعين قال الله سبحانه و تعالی؛ انجام: في جميع اصقاع الغبراء بحق محمد عين الاعيان الانسان (كذا في الأصل) و آله في الشهود و الاعيان
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا 999/942 ق، جا: قم؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 61 ص (45- 106)، 14 سطر (12×7/5)، اندازه: 15/5×16/5 سم [ف: 5 - 529]
š.-e hāl-e hosayn-alī xān (mx.)
میرزا بزرگ، محمد تقی، ق 13 قمری
mīrzā bozorg, mohammad taqī (- 19c)
فصول و ابواب: فصل و بابی ندارد شرح حال و گزارش مأموریت حسنعلی خان گروسی است.
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 3209
آغاز: حسنعلی خان کبود وند گروسی ژنرال آجودان و ایلچی مخصوص اعليحضرت شاهنشاه ایران؛ انجام: امروز که چهارشنبه دوازدهم ربیع الاول هزار و دویست و هفتاد و هشت مطابق هیجدهم سپتامبر هزار و هشتصد و شصت و یکی است در سفارتخانه دولت ایران در رون پوان دلتوال نمره سوم در پاریس اقامت دارد و بادای تکالیف ماموریت خودش مشغول است
خط: نستعلیق، کا: میرزا بزرگ، محمد تقی، تا: 1278 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: زرکوب، 12 گ، 11 سطر، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 468 - 1]
š.-e hāl-e hosayn qolī zān soltānī
دیوان بیگی، محمد باقر بن مصطفی قلی خان، - 1303 قمری
dīvān beygī, mohammad bāqer ebn-e mostafā qolī xān (- 1886)
تاريخ تأليف: 22 محرم 1317 ق
شرح حالی است که مؤلف در حالات برادر خود «حسینقلی خان» متخلص به «سلطانی» نگاشته است. او می گوید که رضا قلی خان هدایت در «مجمع الفصحاء» شرح حال برادرش را آورده؛ لکن به جهت اختصار آن، او این کتاب را پرداخته است.
[فرهنگ سخنوران 274؛ مجمع الفصحاء 152/2 و 156؛ مجله ارمغان، سال هفدهم، مقاله «سلطانی کرمانشاهی و آثار او»؛ حديقة الشعراء 89-93 و 282-283]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7006/3
آغاز: الحمدلله ... اما بعد چنین گوید حقیر سراپا تقصير محمد باقر کلهر کرمانشاهانی بن مرحوم مغفور مصطفی قلی خان دیوان بیگی طاب ثراه شرحی مختصر از احوال برادر کهتر خود مرحوم حسینقلی خان المتخلص بسلطانی اگر چه مرحوم مغفور جنت مکان رضا قلی خان هدایت طاب ثرا؛ انجام: بندگان اجل اكرم آقایی آقای اقبال الدوله روحی فداه برقرار
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ شامل مطالب متفرقه دیگری می باشد که فهرست آن ها چنین است: قصیده در مدح مقرب الخاقان غلامحسین خان، قصیده در مرثیه میرزا حسین بن معزالدین غفاری متخلص به مشرقی، سروده حاجی میرزا ابوالحسن خان زرین قلم کرمانی متخلص به خرم به خط خودش به تاریخ 1320 (برگ 48)، اشعاری از: ابوالقاسم خان لاهوتی، شاطر عباس قمی، سید محمدرضا باد رودی، عباس فاطمی نسب به خط وی به تاریخ
1322، سید مهدی به خط خودش در ساوه به تاریخ 1336، محمود قمی به خط خودش به تاریخ 1332 (برگ 79-80)، قطعه ای از میرزا نیر شاعر مازندرانی در توصیف مشهدی قنبر (برگ 101)، شعری از غلام حسین کاشانی (رضوان)، اشعار امینی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10 گ (91 پ - 100)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 25 - 9]
شرح حال حضرت خديجه - مجالس
š.-e hāl-e hazrat-e zahrā va jenāb-e emām hasan
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 10212/4
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اندازه: 19×12 سم [زرشت و همدان: ف: 1597]
š.-e hāl-e hazrat-e 'abbās
شرح حال حضرت عباس. این رساله با شعری در مدح او شروع می شود و سپس به شرح حال او می پردازد.
شیراز؛ شاهچراغ؛ شماره نسخه: 775/3
آغاز: علمدار سپاه کربلا سقای مظلومان نهنگ قلزم قهر خدا عباس نام آور؛ انجام: بعد آن نیزه را حواله گلوی مادر نمود و ذبحه من الاذن الى الاذن آنهر امزاده (كذا) (آن حرام زاده) در خون خود غلط می خورد.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با تیماج قهوه ای، 10 گ، 18 ص، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1 - 244]
شرح حال حضرت عبدالعظيم - سرگذشت امام زادگان ری
š.-e hāl-e hazrat-e mīrzā 'abd-ol-vahhāb-esfahānī
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه: 471/3
در فاصله میان دو صفحه نامه، شعری از شیخ نجیب الدين على ابن محمد بن مکی شامی عاملی در وصف امیر المؤمنين آمده است «علی وصی بھی وفی اصفی ولی سمی علی» که با تغییرات و جابجایی کلمات چهار هزار و بیست و سه بیت حاصل می شود؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 3 جمادی الثانی 1247 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 21×15 سم [ف: 1 - 396]
š.-e hāl-e hokamā’-e qadīm
گلپایگانی، محمد تقی، - 1292 قمری
golpāygānī, mohammad taqi (- 1875)
خوانسار: فاضل؛ شماره نسخه: 220/11
خط: شکسته نستعلیق، كا: ملا محمد تقی گلپایگانی، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 1 - 170]
š.-e hāl-e hokamā va šoʻarā
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه: 493
از نگارش های تازه؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 903]
š.-e hāl-e hokamā va falāsefa
از پسر حاج زين الدين على العطار الشيرازی صاحب «اختیارات بديعية» ترجمه حال حکما و اطبا و فلاسفه است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5138/9
آغاز: من کتاب لولد الحاج زين الدين العطار صاحب الاختيار البديعيه افلاطون پنج سال ملازمت سقراط کرد پس تصنیف کتب بسیار کرد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ 2 گ (از برگ 96) [ف: 15 - 132]
š.-e hāl-e hamze mīrzā
علی آبادی مازندرانی، محمد حسن بن نصرالله، ق 13 قمری
‘alī-ābādī māzandarānī, mohammad hasan ebn-e nasrol-lāh (- 19c)
مؤلف کتاب در خطبه خود به «مآثر الحشمة» میرزا ابراهیم اصفهانی قلزم نیز اشاره کرده است. این قسمت از پایان افتادگی دارد و می رسد به عبارت «آخر الأمر مصطفی قلی خان بقية السيف آن ديوان ...».
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3778/2
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1274 ق؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: رویه کاغذ روغنی فرنگی، 14 سطر، اندازه: 22×15/2 سم [ف: 7 - 36]
Š.-e hāl-e xātūn ābādī va naqd-e tasavvof
خاتون آبادی، اسماعیل بن محمد باقر، 1031 - 1116 قمری
xātūn-ābādī, esmāʻīl ebn-e mohammad bāqer (1622 - 1705)
مصنف مختصری از طرز تحصیل و علوم مكتسبه خود و پیروی از سیره و روش اجداد خود را شرح داده و سپس به تناسب بر درویش مسلکان و مدعیان تصوف خرده گیری کرده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3453/8
آغاز: بسمله، و به نستعين، حمد بی حد و ثنای بیعد صانعی را سزد که نفحات نفوس روحانی و رشحات عقول ربانی شمیمی از ریاض و قطره از بحار ملكوت اوست و سواطع بروق ملاء اعلى و لوامع شروق ... اما بعد بر ارباب عقل و بینش و اصحاب ذكاو دانش مخفی و پنهان نیست که کمال نوع انسان بجنس علم و فضل و مفارق ساختن عرض غفلت و جهل و ذاتی نمودن عوارض فطرت و عقل و فصل کردن ذمیمه اعمال و سيه افعال و تکمیل نفس بصفات مرضیه و شرايع الهيه و عبادات سنیه است. و چون این بنده داعی دوام دولت قاهره ابدی اسمعیل الحسینی الخاتون آبادي (الشهير بالمدرس مدتی مدید و عهدی بعید است که از ريعان صبی و عنفوان شباب عمر پرشتاب را بتکمیل علوم دینیه و تحصیل معارف بقیینیه و بتأدب بآداب نبویه و سلوک مسالک مرتضویه؛ انجام: و سد راه علم كل می گردد که مقصود اصلی و وصول حقیقی است چنان که مشاهد است این ...
بخشی از؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ کاغذ: شکری اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 3 ص (364-366)، اندازه: 20×13 سم [ف: 10 - 1331]
š.-e hāl-e xāndān-e behbahānī
بهبهانی غروی، حسین بن اسدالله، - 1356 قمری
behbahānī qaravī, hoseyn ebn-e asad-ol-lāh (- 1937)
گزارشی است از ترجمه حالات جد و پدر مؤلف در سه «باب»: باب 1. در شرح حال جد مؤلف که به نام میرزا محمد بزاز از تجار بوده و در جزیره زنگبار بوده است؛ باب 2. بیان حالات والد مؤلف که از او با عنوان عالم و فقیه حاج شیخ اسدالله یاد می کند؛ باب 3. ظاهرا شرح حال خود مؤلف است که در نسخه حاضر موجود نیست و مشخص نیست چه مقدار از باب دوم ناقص است گرچه به نظر می رسد خود مؤلف بقیه مطلب را رها کرده باشد.
قم؛ طبسی؛ شماره نسخه: 14/3
آغاز: بسمله شکر و سپاس خدایی را رواست که وجود غیر محدود او را نباشد امدی و نعماء نامتناهيه او ندارد شمار و عددی ... و بعد چنین گوید اسیر زندان بلا ... و بالجملة غرض نگارش گزارش خود فقط نیست بلکه ناچارم از این که جمله از احوال گذشتگان را در سلک بیان آرم؛ انجام: کتاب طلبید و مدتی مطالعه کرد بمقصد نرسید و چون ابتداء ریاست بود حالش متغیر شد ناچار والد جواب از آن مسأله داد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 3 گ، 30 سطر، اندازه: 33×21 سم [ف مخ - 1 - 285]
š.-e hāl-e xattātān
در این رساله از شرح حال و تراجم احوال خوشنویسان مشهور سخن رفته است. نام نامی خطاطان خوش دست و معروفی که در این رساله ذکر شده عبارت است از: مولانا میر علی، خواجه محمود، احمد رومی، کمال الدین محمود رفیقی، مولانا مجنون چپ نویس، مولانا ادهم، شیخ عبدالله كاتب، مولانا سلطان محمود نور، مولانا سلطان محمد خندان، عبدی نیشابوری، مولانا شاه محمود، مولانا قاسم شادلشاد، میر محمد حسین حریری، مولانا جمشید، میر عبدالوهاب، میرزا احمد حسینی، مولانا علیرضا، مولانا مالک دیلمی، میر صدرالدین محمد، دوست محمد، مولانا رستم علی، مولانا محبعلی ابراهیمی، میر خلیل الله، میر محمود، مولانا عبدالله شیرازی، حافظ کمال الدین حسین واحد العين، مولانا سلیم کاتب، شاه محمد مشهدی کاتب متخلص به واثقی، مولانا محمد امین مشهدی، مولانا عیشی، عبدالهادی قزوینی، عیسی بیک، سلطان ابراهیم میرزا ابن بهرام میرزا ابن شاه اسماعیل صفوی که در شعر به جاهی تخلص می کرد، مولانا قاسم قایونی هراتی، مولانا باباشاه اصفهانی، مولانا محمد رضای چرخ تاب مشهدی، مولانا محمد زمان کرمانی، مولانا درویش، مولانا محمد شریف. در پایان نسخه چند صفحه مختصر راجع به پیدایش خطوط سته (شش گانه) مرقوم شده است و نام چند تن دیگر از هنرمندانی که در شهر هرات در آن زمان به خلق آثار عزيز الوجود پرداخته بودند ذکر شده است.
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 2276
آغاز: ... به بخارا فرستاد چون مولانا میر علی همراه بود خواجه محمود را بمناسبت همشهری بودن بشاگردی برداشت و در مقام تربیت او شد خواجه در خدمت میر خط را بجائی رسانید که بعضی خط او را بخط میر ترجیح می دادند و میر می گفته شاگردی پیدا کرده ام که بهتر از من می نویسد و این قطعه را مولانا میر علی جهت خواجه گفته قطعه خواجه محمود آن که یک چندی بود
شاگرد این فقیر حقیر: یاد دارم باور قلت عقل ** آن چه دانستم از قلیل و کثیر/ بهر تعلیم او دلم خون شد ** تا خطش یافت صورت تحریر/ در حق او نرفت تقصیری ** ليک او هم نمی کند تقصير/ هر چه او می نویسد از بدو نیک ** جمله را می کند بنام حقیر/ خواجه بعد از چند مدت که در آن جا بسر برد دلگیر شده بام البلاد بلخ آمد و در آن جا ساکن شده جمعیت بسیار بهم رسانید احتیاج بکتابت و قطعه نویسی نداشت از این سبب خط وی کمیاب است ليكن مصاحب سلاطین بود و ساز ارغنون را نیکو می نواخت و بیشت از لهو و لعب می لافيد هر کس بدیدن او می رفت قطعه از خط بدو تكلف می کرد این بیت ازوست که در آخر قطع ها بسیار نوشته بیت: بود این مشق محمود شهابی ** که مثلش در جهان هرگز نیابی؛ انجام: قبله الكتاب مولانا سلطان على المشهدی سر آمد کتاب روزگار است در زمان سلطان حسین میرزای بایقرا در کتابخانه خاصه بكتابت اشتغال داشت و در نسخ ها اسم خود را کاتب السلطانی قید می کرد و کتاب های عمارت و منازل باغ جهان آرا مشهور بباغ مراد تمامی بخط ایشان است و اوراق مجالس النفایس که از تألیفات ترکی امیر کبیر میر علی شیر است و در خانه امیر بسنگ مرمر نوشته خط آن جناب است مشهور است هنگامی که شاهی بیک خان اوزبیک هرات را بگرفت مولانا قطعه نوشته بدیدن او رفت آن ترک جاهل قلم بدست گرفته ملانا را پیش ...
خط: نستعلیق عالی، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: ختائی نخودی، جلد: مقوای روکش کاغذ کبود، 159 ص، 7 سطر، اندازه: 21×14/8 سم [ف: 7 - 483]
š.-e hāl-e xājā
فکری سلجوقی
fekrī-ye saljūqī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2526
بی کا، بی تا؛ 1 گ (1 پ) [ف: 8 - 218]
š.-e hāl-e xāja nasīr-od-dīn-e tūsī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8977/4
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 2 ص (4-5)، اندازه: 14/3×23/5 سم [ف: 29/1 - 536]
š.-e hāl-e dānešmandān
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 1738
خواجه نصیر و ... شیخ مفید - نقل از مجالس المؤمنین و روضة الواعظين؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: سید محمد نواب صفوی؛ کاغذ: اصفهانی آبی شکری، جلد: تیماج عنابی، 85 گ، 17 سطر (15×7/5)، اندازه: 21×12 سم [ف: 3 - 1040]
Š.-e hāl-e de'bel
شرح حال دعبل است به نقل از شرح كمال الدين فسوی بر تائیه دعبل خزاعی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 988/17 - طباطبائی
آغاز: و في الشرح ایضافی جمله احوال الناظم و حکی جماعه منهم صاحب المعاهد انه روى عنه انه لما هرب مرة من الخليفه الى نیشابور
خط: نستعلیق متوسط، كا: سید محمد صادق طباطبائی، بی تا؛ اهدایی: سید محمد صادق طباطبائی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 2 ص (147-148)، اندازه: 18×11 سم [ف: 23 - 273]
Š.-e hāl-e rejāl-e mašrūtīyyat
شرح حال رجال مشروطیت و شرکت عمومی و گزارش مازورنیل دومارس.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 4575 - ف
نسخه اصل: از یادداشت های سید حسن تقی زاده؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 - 74]
š.-e hāl-e razī-yod-dīn
فیروزآبادی، محمد بن يعقوب، 729 - 817 قمری
fīrūzābādī, mohammad ebn-e ya qūb (1329 - 1415)
شرح حال کوتاهی است در حالات رضی الدین ابوالفضل حسن بن محمد بن حسن بن حیدر بن على بن اسماعیل صغانی الاهوری مکی حنفى متوفای جمعه 19 شعبان 650 ق مدفون در مکه در آخر این شرح حال چنین آمده: «من شرح الفه مجدالدین شیرازی فیروز آبادی سلمه الله»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13871/2
خط: نسخ قدیم خوش، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 2 گ (43 ر - 45 پ) [ف: 37 - 438]
š.-e hāl-e rūdakī
آشتیانی، محمد شفیع، ق 13 قمری
aštīyānī, mohammad šafi* (- 19c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11564/1
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: جمعه 11 رمضان 1262 ق؛ پشت برگه آغاز [مختصر ف: - 481]
š.-e hāl-e žozef bāron semlīn
لئوپلدویک وید مانستر، ق 13 قمری
le’opoldvīk vīd mānster (- 196)
این کتاب مشتمل است بر شرح حال یکی از فرزندان نادرشاه افشار به نام ژوزف بارون سملین که پس از مرگ نادر به عثمانی می رود و از آن جا به بلگراد و سپس به اروپای مرکزی و ضمنا در ارتش اطریش جنگ ها و مردانگی ها می کند تا آن که با منصب یاوری در 25 فوریه 1824 میلادی در می گذرد و در باغ «شن برن» مدفون می شود.
آغاز: شرح احوال پسر یکی از سلاطین ایران در خدمت نظامی اطریش بواسطه لاو پلدو یک ویدمانستر، زمان تغيير اخلاق و احوال می دهد
انجام: و در باغ شن برن که مدفن پادشاه رم است که پسر ناپلئون اول بود مدفون گردید
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی فلفل نمکی، جلد: ابره سوف ارغوانی (نوعی پارچه است)، 4 گ، 11 سطر (14×8)، اندازه: 15/5×24 سم [ف: 1 - 170]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جا؛ تهران؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور سبز، 4 گ، 11 سطر (14/5×8)، اندازه: 23/5×15/5 سم [ف: 6 - 72]
š.-e hāl-e salmān-e fārsī
رساله مختصری است در زندگی نامه و شرح حال سلمان فارس و در یک «مقدمه» و چند «باب» نگاشته شده است. نسخه حاضر شامل مقدمه و باب نخست می باشد بدین ترتیب: المقدمة: في اسمه و کنیته و بلده؛ باب 1. في حاله قبل تشرفه بشرف الاسلام و كيفية اسلامه.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13159/1
آغاز: اما المقدمة، ففي اسمه و کنیته و بلده في اكمال الدين كان اسم سلمان روز به بن خشنودان و في حديث اسلامه فيه فاعتقني رسول الله؛ انجام: فقال لا اعراف يقول بمقالتي هذه الا راهبا بانطاكية فاذا قيته فاقرأه مني السلام و ادفع اليه هذا ... افتاده.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 3 گ (8 پ - 10 پ)، 16 سطر، اندازه: 12×6 سم [ف: 310 - 33]
Š.-e hāl-e sayyed jamāl-od-dīn-e asadābādī
شرح حال مختصری است از زندگی سید جمال الدین اسد آبادی مصلح معروف، به نقل از دیوان دبستان الفرصة میرزا محمد نصیر حسینی ملقب به فرصت الدولة بن میرزا جعفر متخلص به بهجت که سید جمال را در بوشهر دیده بود.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 352/2-2/172
آغاز: محمد نصیر الحسینی ملقب بفرصة الدوله در زمان مسافرت خود بسمت بوشهر ... در کتاب دیوان دبستان الفرصة خود می نویسد که اوقاتی که در بوشهر بودم ... دیدم سیدی جلیل ... پرسیدم از شخصی که این بزرگوار کیست ... نامش جمال الدين است؛ انجام: چیزی به سید خورانیدند که کام و دهانش مجروح شد و طبیبی را نیز سپردند که دوا های سمی گاه معالجه بکار برد کم کم حنجره و فك اسفل سيد فاسد شد ... در سنه 1314 درگذشت ... گل صد برگ گلبن ياسين ** ابن طاها بود جمال الدین
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ 13 گ، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 2538 - 5]
š.-e hāl-e sayyed hasan ardešīr
امیر علیشیر نوائی، علیشیر بن کيچکنه، 844 - 906؟ قمری
amīr 'alī-šīr-e navā'ī, “alī-šīrebn-e kīčakne (1441 1501)
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 1770/20
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول زرین، با یک شمسه مذهب ممتاز، دو صفحه اول تمامی متن مذهب مرصع ممتاز به سبک کار هرات، با سر لوح مرصع مذهب؛ تملك: سليمان بن محمد خان قاجار؛ کاغذ: عادلشاهی، جلد: مقوای روکش چرم مذهب، 27 سطر، اندازه: 35×24 سم [ف: 3 - 90]
š.e hāl-e sayyed hasan-e raʼīs-ol-atebbā’-e šīrāzī
منصوری، حسین، 1304 قمری
mansūrī, hoseyn (1887-)
مقاله کوتاهی است در نسب نامه منظوم و شرح حال و اشعار پدرش میرزا سید حسن رئيس الاطباء فسایی شیرازی (1260-1326 ق) متخلص به كئيب و نیز شرح حال مختصر و مقداری از اشعار خود که به جهت درج در مجله ارمغان فرستاده شده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 3472/1
آغاز: منت ایزد را که از دریای جود ** آدمی را شد گهر بخش وجود/ خیمه زد از مهر در آب و گلش ** پرتو افکن گشت بر جان و دلش؛ انجام: اشعار در اوراق که مهر آئین است ** زینت ده هر بزم و پر از تزئین است/ گفتم بخود زکیست اشعار بگفت ** کز خامه میرزا علاء الدین است
خط: نستعلیق، کا: مؤلف، تا: صفر 1352 ق = 26 خرداد 1392 ش؛ مهر: مؤلف علاء الدین حسینی الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج سیاه، 13 گ، 18 سطر، اندازه: 21×13 سم [ف مخ - 3 - 1181]
š.e hāl-e sayyed abd-ol-lāh-e jazāyerī šūštarī
جزائری، نورالدین محمد بن نعمة الله، 1088 - 1158 قمری
jazā’erī, nūr-od-dīn mohammad ebn-e ne'mat-ol-lāh (1678 - 1745)
شرح حال مختصری است که در آن آثار به تفصیل ذکر گردیده و اساتید وی و بخشی از اشعارش را نقل نموده است.
قم، گلپایگانی شماره نسخه: 5023/5-25/113
آغاز: بسمله قال كاتب هذه السطور لا يخفى أن مؤلف الكتب الثلاثة المتقدمة في هذه المجموعه اعني الرمحيه و؛ انجام: في تحفة العالم عند ترجمة المترجم هذا ما كتبته في الترجمة على سبيل العجاة و الله الموفق
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: رمضان 1371 ق، جا: نجف اشرف؛ جلد: مقوای با روکش کاغذ سرخ، 7 گ، 13 سطر، اندازه: 20×12 سم [ف: 5 - 2539]
š.e hāl-e sayyed 'abd-ol-majīd šā‘er-e qomī
فيض قمی، علی اکبر بن محمد، ق 13 قمری
feyz-e qomī, ‘alī akbar ebn-e mohammad (- 19c)
[کتابشناسی آثار مربوط به قم، مدرسی: 94]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13179/4
آغاز: سید تخلص آقا میرزا مجید یکی از شعرای قم است که حالات او را در تذكرة الشعرا بدین گونه نوشته ام، سید دو حة الفصاحة؛ انجام: که این آن قضای آسمانی است که رافعی جز طلاق ندارد او را مطلقه نموده جان به سلامت در برد آری حجر بیاید تا بشکند حجر كتبه.
خط: نستعلیق، كا: محمد بن محمد حسین صحفي قمی، تا: 1366 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 4 گ (22 پ - 25 پ)، 14 سطر (16×12/5)، اندازه: 23×18 سم [ف: 33 - 344]
š.e hāl-e sayyed mohammad xān-e nā'īnī
کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم، 1225 - 1288 قمری
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
شرح حال کوتاهی است که کرمانی در مقام مدح نائینی که از مریدانش بوده نوشته و در آن مراتب ارادت وی را به شیخیه متذکر شده و خدمات دولتی، سابقه اجداد وی را در نائین به طور خلاصه ذکر نموده است. وی در پایان اشعاری به عربی در مدح وی سروده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 5463/4-27/133
آغاز: بسمله خجسته گوهر بحر اختبار و امتحان و فرخنده مهر سپهر محبت و احسان ثمر شجر مودت و امتنان نهال ریاض روح و روان؛ انجام: و رجائي منك في الحشر ** آن لاتتر کونی/ سادتی مالی سواكم ** من ملاذ فارحمونی/ والی غیرکم من ** جودکم لا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جلد: مقوا، 6 گ، 16 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2539]
شرح حال شاه نعمت الله ولی - الوان النعم
Š.-e hāl-e šāh ne'mat-ol-lāh-e valī
تهرانی، عبدالجليل بن عبدالباقی
tehrānī, 'abd-ol-jalīl ebn-e 'abd-ol-bāqi
شرح احوال و آثار شاه نعمة الله ولی شاعر و صوفی معروف قرن هشتم هجری است که به وسیله عبدالجليل بن عبدالباقی تهرانی از روی مؤلفه میرزا محمد مفيد مستوفی مورخ معروف اختیار و انتخاب و اختصار شده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 10565
آغاز: از ائمه اهل طریقت و اجله ارباب سلوک است؛ انجام: و هكذا امیر نظام عبدالدین الباقی وکیل خاص شاه اسماعیل صفوی که در جنگ پالیزان شهید شد.
خط: نسخ و نستعلیق و شکسته، کاتب = مؤلف، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 24 گ، اندازه: 20×16 سم [ف: 9 - 48]
š.-e hāl-e šāh ne'mat-ol-lāh-e valī
نعمت اللهی، میرزا احمد
ne'mat-ol-lāhī, mīrzā ahmad
ظاهراً نگارش میرزا احمد نعمة اللهی کرمانی (گرد آوردنده مجموعه شامل این رساله) است. وی می گوید این شرح حال را «از کتب فضلای متأخرین به دست آورده» است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 132/1 - فیروز
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1304 ق، جا: تهران؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج عنابی، 40 ص (2-41)، 16 سطر، اندازه: 20/5×14 سم [ف: 21 - 248]
Š.-e hāl-e šāh ne'mat-ol-lāh-e valī
شرح حال نورالدین نعمت الله بن میر عبدالله شاعر معروف قرن نهم (- 834 ق). از جمله عناوین این کتاب: «در بیان شرفیابی حضرت سر حلقه عارفان سید نعمة الله ولی به زیارت حضرت امام رضا عليه السلام: شهید خاک خراسان امام طیب طاهر ** علی موسی بن جعفر محمد باقر».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15581
آغاز: ... تحریر آن تواند پرداخت و شدت آن رزیه و تعزیه نه آن مرتبه داشت که زبان بیان شرح آن را در این اوراق مبین تواند ساخت؛ انجام: اسکندر است بنده او از میان جان ** چوبک زن درش بمثل صد چو قیصر است.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: چرم قهوه ای، 30 گ، 18 سطر، اندازه: 20/2×13/5 سم [ف: 43 - 173]
š.-e hāl-e šāh ne'mat-ol-lāh-e valī
شرح حال شاه نعمت الله است در پنج مقاله درباره حالات و زندگی او، از مسافرت ها و دیدار ها و معاصرین وی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4948/9
آغاز: بسمله. بر ضمیر منیر خورشید قیاس هوشمندان سخن شناس ... مشتمل بر تبیین احوالات سادات و وزرا و فضلاء و سایر فرق و این مینی است بر پنج مقاله و خاتمه؛ انجام: سینه اش بود مخزن اسرار ** در دلش بود گنج حق مدغم/ نعمت الله مريد حضرت اوست ** شيخ «عبدالله» است آن فافهم
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج کبود، 9 گ (85 ر - 93 پ)، 16 سطر (14×8)، اندازه: 21×14 سم [ف: 14 - 206]
š.e hāl-e šams-e tabasī
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6151/27
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 9 - 196]
š.-e hāl-e šeyx ahmad-e ahsā'ī
احسائی، عبدالله بن أحمد، ق 13 قمری
ahsā'ī, 'abd-ol-lāh ebn-e ahmad (- 19c)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 1180
آغاز: بسمله، حمدله ... و بعد فانی اقول و انا الفقير الى الله عبدالله بن ... انه قد التمس منی ... الحاج عبدالله؛ انجام: و قد تزوج اطال الله بقائه بخمس نسوة غير الجوار و ولدله ثلثون ولدا ... بين الذكور عدد الذكور سبعة و الباقی اناث ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: حاج وزیریست؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی با پارچه چیت، 52 گ، 16 سطر (12×6)، اندازه: 18×11 سم [ف: 3 - 885]
شرح حال شيخ الثار - سبيل النضار
š.-e hāl-e šeyx-e bahā’ī
اشرف، محمد، ق 12 قمری
ašraf, mohammad (- 18c)
تاريخ تأليف: 1127 ق
شرح حال شیخ بهائی و پدرش و تألیفات آن دو می باشد که به خامه شخصی به نام «محمد اشرف» نگارش یافته است. نویسنده ذکر می کند که مطالب خود را به نقل از «مشكاة العقول» (الذریعه ج 21 ص 59) شیخ محمد مؤمن جزایری شاگرد علامه خوانساری آورده است. احوال محمد مؤمن بن قاسم نیز در طبقات اعلام شيعه (قرن 12 ص 748-750) مفصل آمده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2193/4
آغاز: ذكر الشيخ العالم الشيخ محمد مؤمن الجزايري تلميذ العلامة الخوانساري في مشكوة العقول نبذا من احوال شيخنا البهايي... و هذه عبارته... لاباس بان نذكر نبذا من احواله المحمودة؛ انجام: و قد تصدي بعضهم تاريخ وفاته رحمه الله ففي العربية «الشيخ فاز» و في الفارسية «افسوس ز مقتداي دوران» ثم كتبت بيدي القصيرة مع الوساوس الكثيرة في مدة يسير بملك گجرات تاريخ عشر الآخر من شهر جمادي الاولي سنة الف و ماءة و سبع و عشرين... محمد اشرف جاوز الله عن خطاياه...
خط: نسخ جلي و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: نخودي دولت آبادي، جلد: مقوايي، رويه تيماج زرشكي مذهب، 2ص (173-172)، 15 سطر (7×15/5)، اندازه: 12×22/5 سم [ف: 482-11]
شرح حال شيخ صنعان- شيخ صنعان (شرح حال)
š.-e hāl-e šeyx-e ‘abd-ol-qāder-e jīlānī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18147/2
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: جمعه 5 محرم 1279ق؛ جلد: تيماج، 23ص (13-35)، 11 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 34-50]
š.-e hāl-e šeyx-e ‘attār
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14706/1
آغاز: آغاز شرح حال عطار: ذكر شيخ فريدالدين عطار عليه الرحمه و هو محمد بن ابراهيم العطار النيشابوري مرتبه او عالي است و مشرب او اوصافي
اين مختصر در ابتداي نسخه شماره 63/2 انجمن آثار و مفاخر فرهنگي نيز در ابتداي پندنامه عطار آمده همانند اين نسخه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1295ق؛ 7گ (3پ-9پ) [ف: 41-168]
š.-e hāl-e šaytān
طباطبائي، ابوتراب، ق14 قمري
tabātabā’ī, abū-torāb (- 20c)
اهدا به: اعتضاد السلطنه (= محمد علي ميرزا وليعهد)
تاريخ تأليف: 1305ق
در اين كتاب با استفاده از آيات قرآني وجود شيطان اثبات شده است و ضمن آن توضيح شده كه چرا پاره اي از اعمال انساني اعمال شيطان مي باشد. نويسنده در آن نشان مي دهد كه چگونه شيطان در نزد بعضي از پيامبران ظاهر شده و اعمالي انجام داده است. در آخر كتاب او از نصيحت و اندرز شيطان به يكي از صوفيان مطالبي مي آورد و مجموع اين گفتارها را در چهل و هشت مجلس مرتب مي كند و هر مجلس ظاهراً حكم بابي از كتاب مي باشد.
آغاز: بسمله. مجلس اول و الجنان خلقناه من نارالسموم. بدان كه قبل از خلقت آدم دو طايفه در روي زمين مسكن داشتند.
[فهرستواره منزوي 506/6]
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 526
آغاز: برابر؛ انجام: ترك سجده از حسد كردم كه بود ** آن حسد از عشق خيزد ني از حجود (=كذا).
خط: شكسته نستعليق خوش، كاتب = مؤلف (شايد)، تا: يك شنبه 24 شعبان 1305 ق، جا: تبريز؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 219گ، 17 سطر (8×16)، اندازه: 16×22 سم [ف: 2-21]
š.e hāl-e safī ‘alī šāh
صفي عليشاه، محمد حسن بن محمد باقر، 1251-1316 قمري
safī-‘alī-šāh, mohammad hasan ebn-e mohammad bāqer (1836 - 1899)
سرگذشت خودنوشت صفي علي شاه است که در شصت سالگي به درخواست دوستش علي خان ظهير الدولة نگاشته و در آغاز نصايحي را که از عارف نير القلب در اصفهان شنيده آورده است و در خاتمه نصايحي به مريدانش آورده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 1637-9/187
آغاز: سخن کان کز زبان هوشمند است ** گر از تحت الثري آيد بلند است. گفتن ونوشتن سهل است ولکن آزموده گفتن و سنجيده نوشتن بسيار صعب چه بسا سخن ها که درگفتن؛ انجام: کسي که خيري را محتاج نباشد و از کسي بگيرد محتاج بفروختن آن شود تمام شد. الها پروردگا را بباطن اولياء و مقربان درگاهت سوگند مي دهم که اين عبدذليل را به پيروي اندرزهاي پيران موفق بدار برحمتک يا ارحم الراحمين
خط: نستعليق، كا: محسن حضوري، تا: 1340ق، 8گ، 14 سطر، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 5-2540]
š.-e hāl-e sūfīyān
اين كتاب كه در شرح حال صوفيان بعد از صوفيان و حتي اقطاب بعد از صفويه است از زندگي صفي عليشاه صوفي معروف شروع و تا شرح حال حاج شيخ محمد حين نجفي
مي آيد. در اين شرح حال ها از عمده افعال و گذشته هاي وارد بر صاحب ترجمه سخن مي رود. متأسفانه نام نويسنده معلوم نشد و آخر نسخه نيز پاك شده است.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 1359/3
آغاز: بسمله و به نستعين صفي اصفهاني از اجله فقراء و امروز يكي از مشايخ معتبر؛ انجام: ملا محمد حسين فاضل اردكاني ازين نوع علمايظاهر و باطن بوده رحمة الله عليه اجمعين.
خط: نستعليق و نسخ و شكسته نستعليق، كا: اسد خان، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج بنفش، 29ص، 15 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 3-41]
š.-e hāl-e ‘abbās mīrzā qājār
فرهاد ميرزا قاجار، 1233-1305 قمري
farhād mīrzā qājār (1818 - 1888)
يادداشت هايي است گويا از فرهاد ميرزا معتمد الدوله كه در آن ها حوادث و شرح حال عباس ميرزا در سال هاي آخر عمر وي (بيست و پنج ذيحجه 1245ق تا شب پنج شنبه 10 جمادي الثاني 1249 وفات وي در مشهد) به صورت تقويم نگاشته شده است. در اين يادداشت ها عمر عباس ميرزا در وقت مرگ 45 سال و شش ماه و شش روز ذكر شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13984/2
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5ص (114-118) [ف: 37-580]
š.-e hāl-e ‘abbāsa doxtar-e mahdī
اعتضادالسلطنه، عليقلي بن فتحعلي، 1234؟-1298 قمري
e‘tezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-‘alī (1819-1881)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6151/8
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [ف: 9-195]
شرح حال عبدالحميد بن سالم عطار و پسرش- ترجمة عبدالحميد العطار و ابنه
š.-e hāl-e ‘abd-ol-hamīd kāteb
اعتضادالسلطنه، عليقلي بن فتحعلي، 1234؟-1298 قمري
e‘tezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-‘alī (1819-1881)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6151/77
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [ف: 9-198]
š.-e hāl-e ‘abd-ol-xāleq-e qojdavānī
گزارش حال و شرح سلسله مشايخ «غجدواني» است كه در پايان گزارش، بخشي از وصيت هاي شيخ را نيز آمده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12428/13
آغاز: حضرت خواجه عبدالخالق غجدواني قدس سره ايشان خليفه چهارمند از خلفاء اربعه خواجه يوسف همداني قدس الله تعالي سره و سر دفتر طبقه خواجگان؛ انجام: جامه تو كهنه و رفيق تو درويش و مايه تو فقر و خانه تو مسجد و مونس تو حق سبحانه و تعالي است
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ كاغذ: شرقي، 2گ (79-78)، 23 سطر، اندازه: 6×12/5 سم [ف: 31-406]
š.-e hāl-e ‘abd-ol-qāder kūy-e tabīb
كوي طبيب، عبدالقادر، ق13 قمري
kūy-e tabīb, ‘abd-ol-qāder (- 19c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8931/45
آغاز: اي فرزندان و اي برادران ايماني امانت صد امانت اگر كسي بگويد من كيميا مي دانم به او فريفته مشوند
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: ميشن قهوه اي مذهب، 1گ (69پ)، ابعاد متن: 5/10×23، اندازه: 13×27/7 سم [ف: 368-29/1]
š.-e hāl-e ‘edda-ī az tbībān va pezeškān-e ardestān
شفيعي اردستاني، مرتضي بن احمد، ق14 شمسي
šafī‘ī ardestānī, morteza ebn-e ahmad (- 20c)
تاريخ تأليف: دوشنبه 16 مهر 1375ش
شرح حال يكصد و هفت تن از پزشكان منسوب به اردستان و حومه آن است كه در دو بخش از قرن هشتم تا زمان حاضر تدوين شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10786
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: پلاستيك قرمز، 68گ، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 27-204]
š.-e hāl-e ‘orafā
شرح حال مختصري از پانزده تن از مشاهير عرفان و تصوف است. كه از جلال الدين محمد بلخي و شمس الدين محمد بن علي بن ملك داد تبريزي شروع و تا حكيم سنائي غزنوي پايان مي پذيرد.
شيراز؛ امام عصر؛ شماره نسخه: 399/1
آغاز: مولانا جلال الدين... ولادت حضرت مولانا در بلخ بوده در ششم ماه ربيع الاول سنه اربع و ستمائه. مي گويند كه بر حضرت مولانا از پنج سالگي
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: ربيع الاول 1245ق، جا: محلات؛ 18گ (1-18)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1-125]
š.-e hāl-e ‘orfī
نهاوندي، عبدالباقي، - 1045 قمري
nahāvandī, ‘abd-ol-bāqī (- 1636)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2594/1
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ 11ص (12-2) [ف: 326-8]
š.-e hāl-e ‘olamā-ye eslām
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 502
از هفت قاري تا استاد غلام رضا، از نگارش هاي تازه؛ بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي [نشريه: 11-903]
š.-e hāl-e ‘olamā-ye emāmīyya va foqahāy-e esnā ‘ašarīyya
تبريزي خياباني، علي بن عبدالعظيم، 1281-1366 قمري
tabrīzī xīyābānī, ‘alī ebn-e ‘abd-ol-‘azīm (1865 - 1947)
رساله اي است در تراجم عالمان اماميه و فقيهان اثني عشريه به نقل از كتاب هاي لجة الاخبار، قصص العلماء تنكابني و كتاب هاي ديگر.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15145/6
آغاز: در لجه، ابوالحسن علي بن اسماعيل بن شعيب بن ميثم بن يحيي... الاسدي الكوفي في البصري از نوادر ازكياي روزگار و اكابر متكلمان شيرين گفتار است؛ انجام: شيخ فخر الدين محمد بن شيخ حسن صاحب معالم. در قصص العلماء. شيخ محمد بن شيخ حسن بن شيخ زين الدين شهيد ثاني، فاضل و مدقق و ورع... فرمود كه از خرابات است. شيخ خواست بعد از آن...
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، 54گ (90-143)، 20 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 38-443]
š.-e hāl-e ‘alī mohammad qurqī
فيض قمي، علي اكبر بن محمد، ق13 قمري
feyz-e qomī, ‘alī akbar ebn-e mohammad (- 19c)
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13179/3
آغاز: شرح حالي است كه نواب اشرف و الا شاهزاده عضد الدوله احمد ميرزا خلف خاقان خلد مكان؛ انجام: اين تفاصيل را اين بنده علي اكبر فيض از روي خط و تحرير نواب اشرف اعظم و الا شاهزاده عضدالدوله حكمران همدان تحرير نمود.
خط: نستعليق، كا: محمد بن محمد حسين صحفي قمي، تا: 1366ق؛ كاغذ: فرنگي، 6گ (17پ-22ر)، 14 سطر، اندازه: 12/5×16 سم [ف: 33-343]
š.-e hāl-e ‘onsorī balxī
اميرخيزي، اسماعيل بن محمد تقي، 1255-1344 شمسي
amīr-xīzī, esmā‘īl ebn-e mohammad taqī (1876 - 1965)
امير خيزي كه بناي بر تصحيح ديوان عنصري داشته، كارهاي مختلفي در اين زمينه انجام داده از جمله فيش برداري از منابع براي نگارش شرح حال عنصري، دفتر حاضر مطالب پراكنده اي است كه وي بدين جهت گرد آورده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9835
آغاز: بدايت حال عنصري اغلب تذكره نويسان در شرح حال عنصري مي گذراند كه عنصري در ايام جواني
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ پيش نويس مؤلف بوده و تنظيم نهايي نشده است؛ جلد: تيماج فرنگي مشكي، 36گ، 18 سطر، اندازه: 18×23 سم [ف: 31-107]
š.-e hāl-e qolām rezā moštāq ‘alī šāh šīrāzī va barxī šāgerdān-e ū
فيض قمي، علي اكبر بن محمد، ق13 قمري
feyz-e qomī, ‘alī akbar ebn-e mohammad (- 19c)
شرح حال تفصيلي غلامرضا مشتاقعلي شاه شيرازي (م 1301ق)
است كه ضمن آن به شرح حال برخي شاگردان وي نيز از جمله: ملا يوسف مظفر علي شاه استرآبادي، ميرزا علي نقي فياض علي شاه، ميرزا علي نقي بروجردي و كربلايي حسين مهتر پرداخته است. عناوين رساله به صورت «فصل، فصل» آمده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13110
آغاز: الحمد لله كما هو اهله و مستحقه... و بعد چنين گويد اين بنده ضعيف... سال هجرت بر يكهزار و سيصد و شش خيال بستم حالات مرحوم مبرور قطب الاقطاب حاجي غلامرضاي مشتاقعلي شاه را؛ انجام: اين بود آن چه اين بنده را خيل نگارش بود شكر كه اين نامه بعنوان رسيد ** بيش تر از عمر به پايان رسيد
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1306ق؛ مصحح، با قلم خوردگي، مجدول، يادداشت هايي از «محمد قمي صفائي» به تاريخ 1330ق، و چند بيت برادر وي «حسين قمي» به سال 1316ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 81گ، 14 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 224-33]
شرح حال فخر رازي- ترجمة فخر الدين رازي
š.-e hāl-e fadā va nīyāz
شفيعي اردستاني، مرتضي بن احمد، ق14 شمسي
šafī‘ī ardestānī, morteza ebn-e ahmad (- 20c)
شرح حال و اشعار ميرزا محمد سعيد فدا اردستاني و سيد حسن نياز طباطبائي زواره اي دو تن از شعراي اردستاني را مؤلف در بهمن ماه 1371ش و آذر ماه 1372ش نگاشته است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10553
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: گالينگور سبز، 10گ، اندازه: 21/5×33 سم [ف: 27-39]
شرح حال فردريک پادشاه پروس -تاريخ فردريک کبير پادشاه پروس
š.-e hāl-e ferdowsī
اميرخيزي، اسماعيل بن محمد تقي، 1255-1344 شمسي
amīr-xīzī, esmā‘īl ebn-e mohammad taqī (1876 - 1965)
شرح حال مختصري از حكيم ابوالقاسم فردوسي است در حد يك مقاله چند صفحه اي.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9863
آغاز: شرح حال يگانه شاعر رزمي منصور ابوالقاسم فردوسي عليه الرحمة گويند مسقط الراس فردوسي شهري در طوس بوده كه شاداب نام داشت
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ جلد: تيماج فرنگي مشكي، 52گ، 23 سطر، اندازه: 16/5×21 سم [ف: 31-115]
š.-e hāl-e fīsāqūres
شرح حال فيثاغورس و زندگي او.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3457/21
آغاز: فيثاغورس از بندر سورت است و او مردي بود بصورت و سياحت مايل و مردم را بعلم و عمل با عدل و احتراز و دست باز داشتن از خطايا و تحصيل معرفت طبايع اشياء؛ انجام: و سخن در ذات باري تبارك و تعالي آن كس را رسد كه بران سخن افعال را كه شايسته و پسنديده حق باشد مقدم دارد
بي كا، بي تا؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي، 4ص (47-50)، 20 سطر، اندازه: 12/5×25 سم [ف: 10-1398]
š.-e hāl-e feyz
فيض قمي، علي اكبر بن محمد، ق13 قمري
feyz-e qomī, ‘alī akbar ebn-e mohammad (- 19c)
تاريخ تأليف: رجب 1293ق؛ محل تأليف: قريه ميم از دهات قم شرح حال خود مؤلف و پدران و برادران و خواهران وي است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10830
آغاز: سپاس بي قياس و درود غير معدود و ثناي بي منتها شايسته و سزاي يزدان كه محرك افلاك مدبر آسمان و زمين؛ انجام: افتاده: با حرارت آفتاب و ستارگان گرم مي كند تا اين كه...
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ تملك: محمد بن علي اكبر بتاريخ 1313؛ جلد: تيماج قهوه اي، 43گ، 10 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 27-250]
š.-e hāl-e qatrān tabrīzī
كسروي، احمد، 1269-1324 شمسي
kasravī, ahmad (1890 - 1945)
شرح حال حكيم ابومنصور امير شرف الدين بن منصور جيلي ديلمي تبريزي (465ق) شاعر معروف قرن پنجم هجري است به قلم كسروي تاريخ نگار معاصر.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15882/1
آغاز: شرح حال و شناسايي حكيم (قطران) معروف تبريزي با قلم
آقاي سيد احمد كسروي تبريزي مقيم طهران مدير مجله ادبي پيمان... در ميان سخن وران ايران كمتر يكي همچون قطران شاعر آذربايجان است
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ مجدول؛ كاغذ: دفتري، جلد: مقوا رويه كاغذ ابر و باد، 29گ (1پ-29ر)، 16 سطر، اندازه: 18×22 سم [ف: 44-114]
شرح حال كاترين دوم- تاريخ قترينه
š.-e hāl-e kātrīn-e dovvom = tārīx-e rūsīyya va ahvāl-e kātrīn dovvom
كاسترا، ژان
kāsterā, žān
مترجم: دنبلی، سليمان به حسينقلی خان، قرن 13 قمری
donbalī, soleymān ebn-e hoseynqolī xān (19c)
وابسته به: تاريخ قترينه = تاريخ روسيه (كاترين دوم) = شرح حال كاترين دوم؛ كاسترا، ژان؛ مترجم: ياکوواکی
تاريخ ترجمه: 1271ق
سفير فرانسه به دربار تزار روسيه كتابي در شرح حال كترين (كاترين) امپراطوريس معروف روس به زبان فرانسه مي نويسد كه به وسيله باقوداكي (ياکوواکی) از آن زبان به تركي ترجمه مي شود. دنبلي كه بنا بر گفته خود از عشاق تاريخ بوده و از جواني با عشق به تاريخ ساعات كتابخاني خود را گذرانده است مي گويد مع التاسف توايخ ايران آن طور كه بايد و شايد رافع نيازمندي هاي تاريخ خوان و پژوهشگر در امور تاريخي نيست. خوشبختانه او به ترجمه باقوداكي برمي خورد و آن را نيكو مي يابد پس بر آن مي شود كه از روي ترجمه تركي تاريخ كاترين را به زبان فارسي برگرداند. حاصل كار او اين ترجمه است در دو قسمت: قسمت 1. اشاره بوضع دولت روسيه و اوايل آن است كه در ذيل آن تاريخ كاترين مي آيد؛ قسمت 2. اشاره به قوه بريه و بحريه و واردات و مصر وفات و دخل و خرج ساليانه روسيه است.
آغاز: بسمله، اين بنده درگاه خلايق پناه سليمان ابن حسينقلي خان؛ انجام: تمام شد تاريخ كترينه ثاني امپراطوريچه دولت روسيه در ايران مشهور بخورشيد كلاه.
خط: شكسته نستعليق، كا: عبدالستار گرگاني، تا: 21 جمادي الاول 1300ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 490ص (490-1)، 16 سطر (7/5×16)، اندازه: 14×22 سم [ف: 271-3]
آغاز: بسمله. اين كتاب اجمالاً تاريخ بعضي از سلاطين و طوايف مختلفه ممالك روسيه است و تفصيلا احوالات كاترينه ثاني امپراطوريسه... كه در مملكت ايران مشهور به خورشيد كلاه است... (جزء 1716 و 146 ملي)؛ انجام: مطالعه كنندگان به اين كيفيت اطلاع حاصل شود. اين كاترينه ثاني در ايران به خورشيد كلاه مشهورست. سنه 1306.
نگارشي ديگري است از مجموعه 1227 كتابخانه ملي؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1306ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن زرد، 17 و 18 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 7-112]
š.-e hāl-e karam
کرم بن اسکندر، قرن 14 قمری
karam ebn-e eskandar (20c)
تاريخ تأليف: محتملاً 1307ق
كرم نام دزدي بوده كه در خاك روسيه و عثماني و ايران سال ها به دزدي و راهزني اشتغال داشته است. چون ناصرالدين شاه به سال 1307ق از سفر فرنگستان برمي گردد وي به ناصرالدين شاه ملتجي مي شود و تقاضاي عفو مي كند. پادشاه ايران از او درمي گذرد و او را همراه خود به تهران مي آورد و ماهي يكصد تومان براي او برقرار مي سازد تا ديگر دزدي نكند، او نيز از دزدي دست بر مي دارد و به تحرير شرح حال خود مي پردازد كه بسيار جالب توجه و خواندني است.
[فهرستواره منزوي 2208/3]
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 323
آغاز: كرم پسر اسكندر نواده ملا زال است ملا زال از سكنه چرس واقعه در نواحي خوي است اوقاتي كه بلاد قفقاز واگذار بدولت روس شده ملا زال از چرس بقفقاز رفته؛ انجام: و الحمدلله در زير سايه همچو شاهنشاه عادل باذلي براحت و تنعم گذران مي كنم
خط: شكسته نستعليق خوش، بي كا، تا: محتملاً 1307ق، جا: تهران (شايد)؛ كاغذ: فرنگي، فلفل نمكي، جلد: تيماج قرمز، 34گ، 15 سطر (8×14)، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 1-318]
š.e hāl-e mādām kāmpān = š.e hāl-e mārī āntovānt
مادام كامپان
mādām kāmpān
مترجم: منوچهر بن عماد الدوله، ق14 قمري
manūčehr ebn-e ‘emād-od dowle (- 20c)
اهداء به: ناصرالدين شاه
تاريخ ترجمه: 1312ق
مادام كامپان كتابخوان ماري انتوانت ملكه معروف است. اين خانم بر اثر كياست و اطلاعات وافر خود به دربار لوئي پانزدهم راه يافت و كتابخوان شاهزادگان گشت و چون ماري انتوانت به زوجيت لوئي شانزدهم درآمد كتابخوان او گشت و در دربار بود تا سقوط لوئي شانزدهم و به زير گيوتين رفتن ماري انتوانت. مادام كامپان در اين شرح حال آن چه بر او گذشته و به چشم ديده است به قلم آورده و چون در مكان ارفعي قرار داشته مشاهداتش جنبه تاريخي بسيار دارد. اين اثر را به امر ناصرالدين شاه قاجار و تصويب محمد حسنخان اعتماد السلطنه رئيس دارالترجمه همايوني، شاهزاده منوچهر بن عماد الدوله از فرانسه به فارسي ترجمه كرده است
آغاز: فصل دوازدهم - چندي بعد از مسأله بازي عروسي فيكارو؛ انجام: و هميشه از ايامي كه با هم بسر برديم ياد آورد.
جلد دوم؛ خط: نستعليق، كا: محمد صادق تويسركاني، تا: 7 جمادي الثاني 1312ق؛ مجدول، با يك سرلوح زرين؛ كاغذ: فلفل نمكي فرنگي، جلد: مخمل آبي، 77گ، 11 سطر (13×26/5)، اندازه: 22×35 سم [ف: 7-128]
آغاز: بسمه تعالي، دربار لوئي پانزدهم. وقتي كه بكتابخواني؛ انجام: و در اين مسئله موسيو (و و دردل) خيانتي بزرگ نسبت بخانواده سلطنت و ولينعمت خويش نموده بود
خط: نستعليق، كا: محمد صادق تويسركاني، تا: 1332ق، جا: تهران؛ با سرلوح، مجدول؛ كاغذ: فرنگي (فلفل نمكي)، جلد: مخمل، مذهب، 41گ، 15 سطر (12/5×25)، اندازه: 21×35 سم [ف: 243-4]
شرح حال ماری آن توانت- شرح حال مادام کامپان
š.-e hāl-e motamahdī sūdānī
گروسي، عيسي، ق13 قمري
garrūsī, ‘īsā (- 19c)
اهداء به: ناصرالدين شاه قاجار
تاريخ ترجمه: 1301ق
گزارش مختصري است از قيام محمد بن احمد متمهدي سوداني در سودان و ادعاي مهدويت وي و كشتارهايي كه بدين مناسبت به راه افتاد. اين نوشته بر اساس گزارشي است كه دكتر موسي نبي از شهر خرطوم سودان به مجمع جغرافيايي فرانسه نوشته است و توسط گروسی از فرانسه به فارسی ترجمه شده.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3704
آغاز: در مجمع ژغرافيائي فرانسه در كتابچه موسوم بسوسيته ژئگرافي كه هر ماه دو نسخه اش بطبع مي رسد؛ انجام: و دو سه واقعه ديگر ترجمه كرده بنظر آفتاب اثر اعلي حضرت اقدس همايون روحنا فداه رسيده است
خط: نستعليق زيبا، كاتب = مؤلف، تا: ربيع الثاني 1301ق؛ به خط ناصر الدين شاه جمله «تماماً ملاحظه شد»؛ جلد: تيماج قرمز، 15گ، 10 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 10-105]
شرح حال مجلسي- ترجمة المجلسي و فهرست مصنفاته
š.-e hāl-e mojīr-ol-molk va mīr jomle
شفيعي اردستاني، مرتضي بن احمد، ق14 شمسي
šafī‘ī ardestānī, morteza ebn-e ahmad (- 20c)
شرح حال كيا ابوالفتح علي بن حسين طغرائي اردستاني ملقب به «مجير الملك» و «مجير الدوله» و مير محمد سعيد اردستاني ملقب به «مير جمله» دو تن از شخصيت هاي اردستان است كه نگارنده به تاريخ اول بهمن ماه 1372ش به پايان برده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10552
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا، جلد: گالينگور سبز، 13گ، اندازه: 22×35 سم [ف: 27-38]
š.-e hāl-e mohammad taqī sepehr
سپهر، محمد تقي بن محمد علي، 1216-1297 قمري
sepehr, mohammad taqī ebn-e mohammad ‘alī (1802 - 1880)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1191
بي كا، بي تا؛ در ديباچه ديوان آمده؛ 12ص (1-12) [ف: 486-3]
š.-e hāl-e mohammad hosayn xān sadr-e esfahānī
از: حيدر علي؟
مختصري است در شرح حال محمد حسين خان اصفهاني صدر اعظم كه تا اواخر دولت فتحعلي شاه در قيد حيات بوده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18424/5
آغاز: بسمله تبارك و تعالي شهد الله انه لا اله الا هو... اقل عباد راقم اين كلمات... عرضه ميدارد كه چون باقي داشتن نام كرام و
صاحبان خيرات از جمله مبرات است؛ انجام: الراجي من ربه اللطيف الخفي و الجلي حيدر علي كه راقم اين حروف و بگمنامي معروف است اللهم اغفرلي... و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته.
خط: نسخ، كا: احتمالاً ميرزا عبدالحسين شاعر، محمد كريم خان و حيدر خان صدري، تا: قرن 13، جلد: تيماج قهوه اي، 8ص (208-201)، اندازه: 10/5×17/3 سم [ف: 191-50]
š.-e hāl-e mohammad salīm jahāngīr
جهانگير، محمد سليم، 936- قرن 11 قمري
jahāngīr, mohammad salīm (1530- 17c)
تاريخ تأليف: صفر 1006ق
محمد سليم، كه فرزند يكي از ملوك لاهور هندوستان است، در اين كتاب شرح حال خود را مفصل مي آورد و مي گويد: پدرم كه شاه لاهور بود به انتظار طفلي بود و نذرها مي كرد تا آن كه به او گفتند در مرقد خواجه معين الدين چشتي پيري است سليم نام كه اگر به او نيت كني خدا فرزند تو را نگاه مي دارد چه فرزندان پدرم پس از تولد درمي گذشتند. باري پس از آن كه من به سال 936ق (هفدهم ربيع الاول) به دنيا آمدم پدرم با پاي پياده با امراي خود به كوي آن درويش روانه شد و مرا به خدمت او برد. او مرا محمد سليم نام گذاشت و از همت آن درويش من باقي ماندم و بعدها لقب جهانگير را بر نام خود اضافه كردم.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 552
آغاز: در هم پيش تخته همي ريختند؟ بفرق سرم مشك مي بختند؛ انجام: تو خواه از سخنم پندگير و خواه ملال تم بحمدالله و چشم؟ و حسن توفيقه في يوم الثلاث من شهر صفرالمظفر سنه 1006 ه.ق.
خط: شكسته نستعليق خوش، كا: ملك الكتاب عبدالله، تا: 1306ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي، فلفل نمكي، جلد: تيماج مشكي، 178گ، 12 سطر (8×16)، اندازه: 13/5×21/5 سم [ف: 42-2]
شرح حال محمد (صلی الله علیه و آله) و دوازده امام- عترت نبي
š.-e hāl-e mohammad tāher-e vahīd
وحيد قزويني، محمد طاهر بن حسين، 1015-1112؟ قمري
vahīd-e qazvīnī, mohammad tāher ebn-e hoseyn (1607 - 1701)
انشاء ميرزا محمد طاهر وحيد در شرح حال خود و بعضي حوادث مهم تاريخي.
چاپ: هند، مطبع درياي لطافت كمال، سنگي، وزيري بزرگ، 128ص
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 88/12
بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سفيد، 7ص (38-44)، اندازه: 17×25 سم [سنا: ف: 1-47]
š.-e hāl-e mohammad ‘alī rajā’ī zafara ī
رجايي زفره اي، محمد حسن، 1310 شمسي
rajāyī zefre’ī, mohammad hasan (1931 -)
شرح حال كوتاهي از مرحوم رجاء زفره اي به قلم فرزندش محمد حسن رجائي زفره اي است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11652/2
خط: تحريري، كاتب = مؤلف، تا: 1348ق؛ واقف: محمد حسن رجائي زفره اي، 1348ق؛ جلد: پلاستيكي سبز، 2گ (10-11)، 13 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 34-31]
š.-e hāl-e mahmūd-e bn-e ab-ol-qāsem-e xū’ī
خوئي، محمود بن ابوالقاسم، ق13 قمري
xū’ī, mahmūd ebn-e ab-ol-qāsem (- 19c)
مؤلف در رساله حاضر به شرح حال مختصري از پدر و اجداد خود از طرف پدر و مادر پرداخته است و خود را از طرف پدر محمود بن ابوالقاسم بن احمد بن ملاعلي بن دولت علي معرفي نموده و از طرف مادر محمود بن شهربانو مشهور به شهري سلطان بنت محمود آقا بن شيخ احمد آورده است. شايد رساله اول مجموعه حاضر نيز به خط همو باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6807/2
آغاز: نسب حقير به قراري است كه نوشته مي شو محمود بن ميرزا ابوالقاسم بن حاجي ملااحمد بن ملاعلي بن ملادولت علي ابا محمود بن شهربانو الشهير شهري سلطان بنت محمود آقا بن شيخ احمد اما؛ انجام: و فتنه سليمان خان به وقوع پيوست و رشته كار از دست رفت، بيان اين احوال بر سبيل اجمال آن كه ابراهيم خان حاكم قراباغ كه سر از ربقه اطاعت
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (58پ-62پ)، اندازه: 17×22 سم [ف: 20-270]
š.-e hāl-e moxtasar-e haft tan az salātīn-e ‘osmānī
مؤلف يا شارح معلوم نشد؛ شرح حال: 1. سلطان سليم سوم، 2. سلطان مصطفي چهارم، 3. سلطان محمود دوم، 4. سلطان عبدالمجيد، 5. سلطان عبدالعزيز، 6. سلطان مراد پنجم، 7. سلطان عبدالحميد دوم.
اصفهان؛ صارم الدوله (كتابخانه فرهنگ اصفهان)؛ شماره نسخه: 976
آغاز: يك مائه از احوال سلاطين، تصويرات هفت نفر از سلاطين اخير عثماني كه معروفند بزمان اضمحلال مملكت و آن ممتد است از مجاهداتي كه بيچاره سلطان سليم دوم در اصلاحات سياسي بعمل آورد تا زمان حاليه؛ انجام: در اطراف تنگه هاي معروف براي دفع اتفاقاتي كه از شدت وضوح محتاج بهيچ بياني نيست.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ داراي سرلوح مذهب و مصور به تصاوير هفت تن از سلاطين مذكور؛ كاغذ: خان بالغ، جلد: مخمل سبز، 22ص، 10 سطر (8×14)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: - 100]
š.-e hāl-e mūsīyo kerūger (t.)
جلد اول كتاب سرگذشت پل كروگر است به قلم خود او كه از سال 1883 تا 1888م مسيحي رياست دولت جمهوري ترانسوال از مستعمرات آفريقايي انگليس را داشته و پيش از آن كه وي بدين سمت منصوب گردد مستعمره مزبور معروف به جمهوري جنوب آفريقا و جمهوري بوئر بوده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 4260
آغاز: شرح حال مسيو كر گر رئيس جمهوري ترانسوال كه از زبان فرانسه ترجمه شده است، فصل اول در باب جواني مخصوص، سرگذشت من از وقت طفوليت يعني نه سالگي كه در آن وقت؛ انجام: اين مطلب را در همان روزنامه در شانزدهم ماه آوريل 1896 ثبت كرده بود.
خط: نستعليق، بي كا، تا: صفر 1324ق؛ در آغاز نسخه عكس صاحب ترجمه با زيرنويس فرانسه و در پايان يك صفحه نقشه چاپي ترانسوال ضميمه است كه از متن فرانسه آن جدا كرده اند؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: مخمل كله اردكي، 140گ، 15 سطر (11×15/5)، اندازه: 18×22/3 سم [ف: 7-129]
š.-e hāl-e mašāhīr
مشتمل بر شرح حال ابوحنيفه، شافعي، مالك، احمد بن حنبل، اويس قرني، عمر بن عبدالعزيز، حسن بصري، كسائي، محمد بن حسن قاضي القضاة، معروف كرخي، اخفش، اصمعي، بشر حافي، بخاري، مسلم بن حجاج، ابومعشر منجم بلخي، بحتري، جنيد بغدادي، ابن الشريح، محمد بن زكريا رازي، ابن مقله، ابن انباري، اشعري، شبلي، صولي شطرنجي، ابونصر فارابي، صاحب بن عباد، ابوعلي سينا، جارالله زمخشري، قاضي عياض، عبدالقادر جيلي، سهروردي، ابن عساكر، شيخ احمد رفاعي، ابن الجوزي، فخرالدين رازي.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14582/11
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ وقوع زلزله عظيم در بلده كاشان در ذيقعده 1192ق نيز در صفحه 84 گزارش شده، نيز يادداشت زلزله تبريز در 1194ق در آن آمده است؛ جلد: تيماج قهوه اي، 19ص (130-158)، اندازه: 10×21 سم [ف: 41-60]
š.-e hāl-e mašāhīr-e anbīyā’ va peyqambarān
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2842/33
خط: شكسته نستعليق، كا: ابوالقاسم وفا، تا: قرن 13؛ 13ص (489-502) [ف: 6-134]
š.-e hāl-e mosāheb nā’īnī va aš‘ār-e ū
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 3040/1
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 1ص [ف: 193-6]
š.-e hāl-e mozaffar ‘alī-šāh
جرفادقاني، محمد بن علي اصغر، ق13 قمري
jorfādeqānī, mohammad ebn-e ‘alī asqar (- 19c)
به دستور: علي بن محمد حسن زنوزي
تاريخ تأليف: 1265ق؛ محل تأليف: گلپايگان
شرح حال كوتاهي است از ميرزا محمدتقي بن ميرزا محمد كاظم كرماني ملقب به مظفرعليشاه كه در سال 1215 در كرمانشاه شربت شهادت نوشيده است.
آغاز: در شهر ربيع المولود سنه 1265 در بلده گلپايگان شرف صحبت و فيض خدمت جناب مستطاب سيد الاجل
آغاز: برابر؛ انجام: روح پاكش به جوار حضرت عزت خراميد انا الله و انا اليه راجعون.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: ربيع الثاني 1265ق؛ جلد: مقوا، 1گ (43ر-44پ)، 15 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 38-94]
آغاز: برابر؛ انجام: بجوار عزت خراميد انا لله... راجعون كتبه... المترجم في شهر ربيع الثاني سنة 1265.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (522-524)، 20 سطر (9/5×17/5)، اندازه: 21/5×35 سم [ف: 10-1895]
آغاز: بسمله ذكر احوال قدوة العارفين و زبدة المحققين العارف بالله مظفر عليشاه طاب ثراه رحمة الله عليه اسم شريف آن جناب ميرزا محمد تقي ابن ميرزا محمد كاظم افضل فضلاي زمان
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 4گ (1-4)، 14 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 5-2541]
š.-e hāl-e moktašefīn va maxtare‘īn
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 691/4
تأليف شده در 1296؛ بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 9ص [ف: 1-424]
š.-e hāl-e mollā hādī sabzevārī
اشرف زاده، محسن بن ابي القاسم، ق14 شمسي
ašraf-zāde, mohsen ebn-e abe-l-qāsem (- 20c)
شرح حال ملا هادي سبزواري، تأليفات، محل تدريس، شيوه تدريس و قبول شاگردان، اخلاق، زهد، خوارق عادات، ماجراي ملاقات او با ناصرالدين شاه قاجار، با قلمي روان نگاشته شده است.
آغاز: به نام خداوند بخشنده مهربان مرحوم حاج ملا هادي حكيم سبزواري متخلص به اسرار و ملقب به محقق سبزواري يكي از بزرگ ترين حكما و فلاسفه نيمه دوم قرن نوزدهم مي باشد كه علاوه بر مقامات معنويه و كمالات نفسانيه حكميه مقام جامعي از اغلب علوم مخصوصا فقه و اصول و ادبيات و علوم رياضيه داشته؛ انجام: وقتي كه عقب در مي رود در را باز كرده يك مرتبه شوهر خود را در آغوش مي كرد، 1312/5/25.
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 24 ربيع الثاني 1352ق؛ واقف: محسن بن ابي القاسم اشرف زاده؛ كاغذ: مشقي، 26گ، اندازه: 14×22 سم [ف: 5-635]
آغاز: بسمله، در سال 1312 شمسي از طرف وزارت علوم و فرهنگ به وسيله رياست فرهنگ سبزوار... به نام خداوند بخشنده مهربان؛ انجام: و لكن براي نمونه بهمين تعداد اكتفا مي شود رحمة الله عليه و بركاته انا الاحقر و العبد الذليل العاصي محسن... 1312/5/25 شمسي.
بي كا، بي تا [ف: 5-634]
š.-e hāl-e mollā-ye rūmī = sargozašt-e mowlavī
شمس العلماء، محمد مهدي بن غلامعلي، ق14 قمري
šams-ol-‘olamā’, mohammad mahdī ebn-e qolām ‘alī (- 20c)
اهدا به: ناصر الدين شاه (1264-1313ق)
تاريخ تأليف: 1309ق
نويسنده كه از مجلسيان دارالتأليف ناصري بوده و به ضبط احوال رجال اشتغال داشته است در اين نسخه شرح حال مولانا جلال الدين رومي را به رشته تحرير مي كشد و به سبك فرنگيان اقوالي بس مستند در ذكر حال مولانا مي آورد. طبق مندرجات كتاب شمس العلماء دسترسي به كتاب هاي بسيار داشته و ظاهراً مرد بسيار انديشمند و پركاري بوده است.
آغاز: بسمله، مدتي اين مثنوي تأخير شد ** مدتي بايست تا خون شير شد
انجام: مردي كن برو از خدمتشان مردم شو ** زان كه اين مردم همه مردم خوارند
[فهرستواره منزوي 1916/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1309ق، جا: تهران؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مخمل قرمز، 85گ، 21 سطر (11×23)، اندازه: 21×35 سم [ف: 4-129]
خط: نستعليق، كا: محمد رضاي شيرازي، تا: جمعه 28 رجب 1315ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 57گ، 18 سطر (12×22)، اندازه: ×32 سم [ف: 17-178]
š.-e hāl-e malake-ye vīktorīyā
بارن نرمان، ق13 قمري
bāron normān (- 19c)
اهداء به: ناصرالدين شاه
ملكه ويكتوريا كه از شاهزادگان بنام و شاهان با افتخار انگليس است در قرن نوزدهم ميلادي بر كشور انگليس پادشاهي كرد و به زمان او بسياري از كشورها براي انگليس گشوده شد. در اين كتاب شرح حال مفصل اين ملكه از دوران شاهزادگي و
وليعهدي تا زمان امپراطوري مي آيد و در خلال آن وضع دربار انگليس به قرن نوزدهم ميلادي نيز نشان داده مي شود.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 1853
آغاز: وقائع احوال اعليحضرت ويكتوريا ملكه انگليس. فصل اول در سنه 1819 در خانواده انگليس؛ انجام: او بقدري كه عمر طبيعي است زندگي كند و هميشه او را دعاي خير مي نمايند
خط: شكسته نستعليق، كا: محمود بزچلوئي، تا: 1298ق، جا: تهران؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مخمل آبي، 46گ، 11 سطر (10×17)، اندازه: 21×32 سم [ف: 4-310]
š.-e hāl-e manūčehrī
هدايت، رضا قلي بن محمد هادي، 1215-1288 قمري
hedāyat, rezā qolī ebn-e mohammad hādī (1801 - 1871)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2674
كاتب = مؤلف، بي تا؛ در پايان نسخه يك صفحه رضا قليخان چليپا نوشته؛ 1ص، 15 سطر (8×14)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 8-436]
š.-e hāl-e movaqqar-os-saltana
موقر السلطنه بن عبدالله، ق13 قمري
movaqqar-os-saltane ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 19c)
شرح مفصلي است از زندگاني و خاطرات موقر السلطنه فرزند عبدالله خان ملقب به ناظم السلطنه کشيکجي باشي ناصر الدين شاه قاجار. اين شرح حال را موقر السلطنة املاء نموده و مؤلف تحرير کرده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 5640-28/60
آغاز: فصل دوم والد ماجدم جناب عبدالله خان ملقب بناظم السلطنة... مرا در سن شش سالگي بشناختن خط وآموختن ابجد بازداشت؛ انجام: گفتم تمام اشرفي هاي من ناصرالدين شاهي مي باشد و مساعدت شما درخلاصي من همين است که اگر لازم شود از قول
فصل دوم تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: مقواي با روکش پارچه طوسي، 170گ، 15 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 5-2541]
š.-e hāl-e mahārāje renjīt senge
سيد حسين بن سيد محمد رضا، ق14 قمري
seyyed hoseyn ebn-e seyyed mohammad rezā (- 20c)
رساله اي کوتاه در شرح حال مهاراجه رنجيت سنگه پسر سردار مهان سنگه حاکم مملکت پنجاب که با استفاده از روزنامجات هندوستان به فارسي نگاشته شده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 2274
آغاز: شرح حال مهاراجه رنجيت سنگه فرمانرواي مملکت پنجاب پسر سردار مهان سنگه سال هزار وهشتصد وسي وهفت بکرمي هندوئي مطابق سنه 1780 ميلادي سردار مهان سنگه از سرداران؛ انجام: و وقايعي که مابين رنجيت سنگه وخانواده احمد شاه دراني واقع شده وسلوک او باشاه شجاع الملک و گرفتن الماس کوه نور وساير جواهرات... لهذا تذکار آن را دراين مقام خالي از فايده دانسته ترک نمود
خط: نستعليق، كا: شايد مترجم، تا: قرن 13، جلد: تيماج با روکش کاغذ نارنجي، 43گ، 10 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 3-1182]
š.-e hāl-e mīrzā ebrāhīm xān-e kalāntar
کلانتر، ابراهيم بن ابوالقاسم، قرن 13 قمری
kalāntar, ebrāhīm ebn-e ab-ol-qāsem (19c)
تاريخ تأليف: 1200ق؛ محل تأليف: تهران
وي پسر ميرزا ابوالقاسم از علماي شيراز و از نوادگان سيد محمد قاسم مشهور به مدرس از علماي دوره صفويه است. وي مشكلات و مصايبي كه در طول زندگي خويش داشته نگاشته است. او در زمان جعفر خان زند كلانتر فارس بوده و مدتي هم در ركاب جعفرخان در اصفهان اقامت داشت و به فرمانروايي فارس منصوب شد اما سرانجام كه جعفرخان از آقا محمد خان قاجار شكست خورد و فرار كرد مؤلف كتاب نيز با كسان جعفرخان در اصفهان اسير شد و آقا محمدخان او را به اسارت به طهران آورد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10388
آغاز: بسمله، و الصلوة و السلام علي سيدنا محمد و آله سيما اميرالمؤمنين علي عليه السلام الي يوم الدين. اما بعد چون از تقديرات رباني در سن وقت كه سال هجرت خير الانام صلي الله عليه و آله بهزار و دويست رسيد بجهاتي كه مفصلا بعد از اين نگارش خواهد يافت (زنارسايي و عدم مساعدت)؛ انجام: و اين جمعيت از عراق فارس هر دو با او بودند خلاصه جلادت خان رستم نشان بظهور رسيد فعليه لعنة الله و الملائكة الناس اجمعين و السلام خير ختام و صلي الله علي محمد و آله.
خط: نسخ خوش، كا: محمد علي ناصح، تا: 7 آذر 1317ش؛ با يادداشتي از محمدعلي ناصح (مالك و كاتب نسخه) مبني بر آن كه وي نسخه حاضر را در 7 آذر 1317 شمسي از روي نسخه سعيد نفيسي براي خود استنساخ نموده، نفيسي نيز آن را از روي خط
اصل خوشنويس عصر «علي اكبر شيرازي» در 1324ق نوشته شده در 1342ق نگاشته، محمد علي ناصح همچنين شرح و توصيفي را كه سعيد نفيسي در پايان كتاب آورده عيناً نقل كرده است كه تاريخ تأليف كتاب در 1200ق در طهران است و اين نسخه غير از آن كه منحصر به فرد و نادر است از خط خوشنويس معروفي برخوردار است. ناصح در توضيح پاياني خود مي گويد كه علي اكبر شيرازي با وجود خط خوش، سواد چنداني نداشته و تحريفات و اغلاط املايي فراواني دارد كه به وضوح ديده مي شود وي صحيح كلمات را در بالاي هر كلمه نوشته است تا اگر بعدها نسخه معتبر ديگري يافت با آن مقابله كنند؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج مشكي، 93گ، 16 سطر (8×16/5)، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 510-19]
š.-e hāl-e mīrzā hasan-e zonūzī va xāndānaš
حسيني زنوزي، حسين بن روح الله، قرن 15 قمری
hoseynī zonūzī, oseyn ebn-e rūh-ol-lāh (21c)
گزارش شرح حال مرحوم ميرزا محمد حسن زنوزي صاحب دانش نامه ارزشمند رياض الجنه است كه مؤلف از نوادگان آن مرحوم مي باشد. سروده هايي از مرحوم زنوزي و خاندانش را ضميمه رساله نموده و به شرح اوضاع ايران معاصر نيز به صورت اجمال پرداخته است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15384
آغاز: حمد و ثنا خدايرا سزاست كه عالم و آدم را به نور علم و معرفت منور فرموده و در كتاب خود فرمايد: اقرأ باسم ربك الذي خلق؛ انجام: از خداوند متعال خواهان و خواستارم كه ما را به طريق هدايت قرآن و پيروي از رسالت پيغمبر اسلام و ولايت حضرت مولاي متقيان و آلش پايدار داشته و مسلمانان جهان را نسبت به يكديگر متحد و متفق فرمايد
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: خرداد 1371ش، جا: مكزيكوسيتي؛ كاغذ: دفتري، جلد: مشمع زرشكي، 80گ، 20 سطر، اندازه: 22×29 سم [ف: 39-112]
’š.-e hāl-e mīrzā rafī‘-e tabrīzī nezām-ol ‘olamā
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16011/6
به نقل از: زين العابدين گنج هاي؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: شعبان 1302ق؛ ركابه دار؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (176پ-177ر)، 12 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 44-197]
š.-e hāl-e mīrzā sayf-o dīn xān vazīr-e xāreja
شرح حال وزير خارجه ايران در تاريخ 1875 ميلادي مصادف با 1288 قمری مي باشد که در چهار مجلس نگاشته شده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 4164/2
آغاز: اين حکايت را به طرز طياتر فرنگستان درچهار مجلس نوشتم که برادران وطن ما در آينده بخوانند؛ انجام: مشيرالدوله - تعظيم نموده بيرون مي رود ميرزا محمد رئيس هم با وزير مي رود. پرده مي افتد مجلس تمام مي شود.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ بخشي از قصه قاضي و دزد، چند داستان ناقص ديگر از جمله «عشق کشنده»، جزوه درسي در تاريخ طبيعي؛ جلد: گالينگور سبز، 15گ (170پ-184پ)، اندازه: 17×22 سم [ف مخ - 3-1182]
š.-e hāl-e mīrzā tāher dībāča negār-e esfahānī
شرح حال ستايش آميز ميرزا طاهر ديباچه نگار اصفهاني متخلص به شعري (1244-1274ق) است. در صفحه 356 به نام او و كتابش گنج شايگان اشاره شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8968/36
آغاز: در دبستان معارف انگريز آموزگار بر مسند افادت چون محيط موج مي زد و در عرشه افاضت از هر اوج؛ انجام: طهران چيزي نيست كه نيست. گروهي از متنجده منصور كه به اين مشق مأمورند خود هم مي سازند و هم مي نوازند
خط: نستعليق و شكسته، بي كا، تا: اوايل قرن 14؛ كاغذ: فرنگي نخودي و فستقي، جلد: چرم قهوه اي مذهب، 5ص (352-356)، اندازه: 12/6×21/8 سم [ف: 496-29/1]
š.-e hāl-e mīrzā mohammad hasan-e zonūzī
ولائي، تاج الدين، 1305 شمسي
velā’ī, tāj-od-dīn (1926 -)
تاريخ تأليف: 1369ش؛ محل تأليف: مکزيکو سيتی
شرح حال اجمالي ميرزا محمد حسن بن عبدالرسول حسيني زنوزي متخلص به فانی (- 1218ق) صاحب دانشنامه عظيم رياض الجنة مي باشد كه از سوي سيد تاج الدين ولائي كه از نوادگان زنوزي است نگارش يافته است. وي، مقيم كشور مكزيك و در مكزيكوسيتي زندگي مي كند و اين كتاب را در آستانه انتشار كتاب رياض الجنة نگاشته و در ضمن آن به شرح
حال خود نيز پداخته است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15742
آغاز: الحمدالله رب العالمين... اما بعد، اين بي مقدار سيد تاج الدين حسين ولائي كه روز چهاردهم تير ماه 1367 شمسي در دولت منزل جناب آية الله امام جمعه تبريز مهمان بودم جناب آقاي دكتر سيد محمود مرعشي فرزند برومند حضرت آية الله [العظمي] آقاي سيد شهاب الدين مرعشي نجفي مدظله العالي كه رياست كتابخانه و توليت موقوفات با آن جناب مي باشد از شهر مقدس قم تلفن فرمودند كه قصد طبع كتاب رياض الجنة را دارند و جناب آيت الله امام جمعه تبريز اظهار داشتند خوشبختانه نوه مؤلف كتاب مزبور در اين جا تشريف دارند؛ انجام: و بنا به تعجيلي كه وجود داشت مجالي براي اصلاح نشد از مطالعه كنندگان التماس دعا داشته و از اشتباه خط و ربط پوزش مي طلبيم
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14، جا: مكزيكوسيتي؛ ترقيمه: «اين دفتر بعد از اختتام مجلس جشن عيد سعيد غدير خم كه در بنده منزل در شهر مكزيكوسيتي برپا بود از ساعت سه و نيم 5/3 بعد از ظهر شروع به نگارش كرده و ساعت ده 10 به پايان رسانيدم و بنا به تعجيلي كه وجود داشت مجالي براي اصلاح نشد، از مطالعه كنندگان التماس دعا داشته و از اشتباه خط و ربط پوزش ميطلبم، بيمقدار: سيد تاج الدين حسين ولائي بن روح»، كاغذ: فرنگي، جلد: مشمع مشكي (نام مؤلف بر روي جلد حك شده است)، 25 گ، 12-14 سطر (12×16)، اندازه: 14×21 سم [ف: 68-40]
š.-e hāl-e mīrzā ya‘qūb-e mottaheda
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 16087
آغاز: آقا ميرزا يعقوب متحده از جوان هاي كليمي كاشاني و از خانواده علم بود متوسط القامه؛ انجام: انك انت العظيم انك انت الرحمن الرحيم
خط: نستعليق، كا: يوسف ثابت وحداني، تا: 1339ق [رايانه]
š.-e hāl-e mīkelā eskīr
داستاني است در شرح حال جواني به نام ميكلا اسكير از اهالي باسك كه در اثر كوشش و رشادت به مقام ژنرالي در ارتش فرانسه در زمان ناپلئون بناپارت مي رسد. در ضمن ماجراي عشقي و علاقه وي با دختري بنام كنتس روزالين و ازدواج وي و بعد خيانت ميكلا باعث جدايي آن دو مي گردد. نسخه كامل است و مترجم ناشناخته ماند.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 16173
آغاز: هو روزي جواني بيست و پنجساله موسوم به Micala Skier كه در بازي (Paume) كوي سبقت از تمام اهل (باسك) ربوده؛ انجام: اين جهان فاني را بدرو گفته به جهان جواوداني گذشت (كذ)
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوايي، 149گ، 10 سطر، اندازه: 10/5×17/2 سم [ف: 17-304]
š.-e hāl-e nāpel’on
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 1639
آغاز: مشرق زمين با جمهور فرانسه خيلي متجس مي باشد؛ انجام: غيرمعقوله خود ضعيف و منفود و بي طاقت خواهد شد
جلد اول، اين نسخه كه قسمت اول آن افتاده است و از صفحه 321 شروع مي شود از ابتداي كار بناپارت آغاز گفتار مي كند و سپس از حمله او به مصر و اوضاع فرانسه در غياب او و بعد از آن از ورود مجدد او به فرانسه و تشكيل امپراطوري او تا قانون گذاري سال دهم او حوادث ايام را شرح مي دهد، بر اثر افتادگي صفحات اول نام مترجم و نويسنده آن معلوم نشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13، جا: تهران(شايد)؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 158گ، 15 سطر (13/5×23)، اندازه: 22×35 سم [ف: 120-4]
š.-e hāl-e njdīyya
در بيان اعتقادات اهل نجد (وهابيان) و شرح حال بزرگان اهل اين عقيدت در يك «مقدمه» و دو «باب» بدين ترتيب. مقدمه: در كيفيت، حدوث و شيوع مذهب نجديه؛ باب 1. عقايد نجديه؛ باب 2. مكايد نجديه.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اما بعد اين رساله ايست در شرح حال نجديه و بيان اصول و فروع مذهب ايشان
[فهرستواره منزوي 373/9]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 6484
آغاز: برابر
فقط چند برگ اول كتاب؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10گ، 25 سطر، اندازه: 22×29 سم [ف: 17-77]
š.-e hāl-e nešāt-e esfahānī
نشاط اصفهاني، عبدالوهاب بن محمد رحيم، 1175-1244 قمري
nešāt-e esfahānī, ‘abd-ol-vahhāb ebn-e mohammad
rahīm (1762 - 1829)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 29570
آغاز: رب الشرح لي صدري و يسرلي امري و احلل عقدة من لساني نام نامش ميرزا عبدالوهاب و از جمله سادات؛ انجام: بايد از دهان كافرم كركفي زخاك درش نفروشم بتملك هر دو جهان
خط: نستعليق شكسته، كا: گرمرودي، معصوم، تا: 1240ق؛ ضميمه نسخه ش 16417 [رايانه]
š.-e hāl-e nešāt-e esfahānī
مختصري است در شرح احوالات ميرزا عبدالوهاب نشاط اصفهاني. نويسنده درباره نشاط چنين نوشته است: «همت در علم حكمت مي كرد و تونه طبع به طبيعي و رياضي رياضت مي فرمود، چون از مباحثه حكيمان ملول مي گشت به مصاجت مشغول مي شد و از مسائل علم و فضل به رسائل نظم و نثر مي پرداخت و گاه گاه ديده التفات به خانه دوات مي گشود، خط شكسته را به درس سه استاد و نستعليق را به پايه رشيدا و عماد مي نوشت و در نسخ و نستعليق به جايي رسيده كه ياقوتش بندگي اختيار...». بعضي از فقرات اين رساله به نثر مسجع است اين گونه: «و يك چند از پي زهاد و عباد افتاد و كشف اسرار از اهل و ستاد مي خواست، عاقبت جان طالب به تنگ آمد و ذيل مطلوب به چنگ نيامد»، ابياتي نيز موجود است: «دو جهان كام دل و راحت جان است ** من وصل تو جويم كه به از هر دو جهان است».
آغاز: بسمله، رب اشرح لي صدري و يسر لي امري و احلل عقدة من لساني، نشاط نام ناميش ميرزا عبد الوهاب از اجله سادات جليل الشان است و مولد شريفتش محروسه اصفهان...
انجام: قصر شاه است وياران دشوار؟ - ببهشت است وصل آن آسان، بس جفا برد بايد از حاجب - بس قفا خورد بايد از دريان كافرم گر كفي زخاك درش بفروشم بملك هر دو جهان
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق و شكسته خوش، كا: معصوم به محمد گرمرودي، تا: 1240ق؛ داراي كمند، مجدول؛ واگذاري بنياد مستضعفان در شهريور 1367؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج ماشي، 6ص (86-91) [ف: 17-528]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: محمد حسين بن اسماعيل بن حسين تفرشي، تا: 1240ق؛ جلد: تيماج مشكي، 4ص (619-623)، 19 سطر، اندازه: 12×16 سم [ف: 9-287]
š.-e hāl-e nīkolāy-e avval
مترجم: پولاک، ياکوب ادوارد، 1818-1891 ميلادي
pūlāk, yākūb edvārd (1818-1891)
اهداء به: ناصرالدين شاه
تاريخ ترجمه: 1274ق
در اين كتاب شرح حال نيكولاي اول پادشاه روسيه و مطالب بسيار جالب توجهي از وقايع ايام او آمده است. اصل آن به زبان روسي در سال 1272ق نوشته شده و سپس در همان سال از آن زبان به فرانسه و در سال 1274ق از فرانسه به فارسي برگردانده شده است. حكيم پولاك كه متصدي ترجمه فارسي آن بوده به سال 1275ق اين ترجمه را در شميران به خدمت ناصرالدين شاه مي برد و تقديم به آن شاه كند.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 305
آغاز: بسمله. هرگاه از قضا چنين مقدر ميشد كه زياده از يكساعت در تخت سلطنت متمكن و برقرار نباشم با وجود اين لياقت و استحقاق خود را بر تخت سلطنت در همان يك ساعت بر همگنان اثبات و مبرهن مي كردم؛ انجام: خدا كناد كه من بعد سلاطين روسيه ديگر به چنين سياستها ملزوم نشوند و در عفو اين گونه جرائم مقتضي نگردند
خط: نستعليق، بي كا، تا: ذيقعده 1274ق، جا: ييلاق نياوران؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: پارچه گلي، 102گ، 15 سطر (8×14)، اندازه: 13/2×22/2 سم [ف: 1-297]
š.-e hāl-e va āsār-e sayyed jamāl-od-dīn-e asadābādī
اسدآبادي، لطف الله بن حسين، 1273-1340 قمري
asadābādī, lotf-ol-lāh ebn-e hoseyn (1857 - 1922)
چاپ: چاپ ايران شهر در 1304 در برلين
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5648- ف
بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 3-174]
š.-e hāl va āsār-e mohammad tāleb-e āmolī
مرسلين، محمد، ق14 قمري
morsalīn, mohammad (- 20c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11675
خط: تايپي، بي كا، تا: قرن 14 [مختصر ف: - 735]
š.-e hāl va āsār-e mo‘ezzī
شيرازي، محمد حسين، ق14 قمري
šīrāzī, mohammad hoseyn (- 20c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2499
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ 20ص (1-20) [ف: 193-8]
š.-e hāl-e va aš‘ār-e farīd-od-dīn ahval (mx.)
فرخ، محمود، 1275-1360 شمسي
farrox, mahmūd (1896 - 1981)
فريد الدين احوال اصفهاني از شعراي نامي قرن هفتم هجري و مادح اتابيك سعد بن زنگي بوده است. آقاي محمود فرخ از روي يادداشت هاي مرحوم سيد نفيسي اين كتاب را گرد آورده اند.
مشهد؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 122 فرخ
خط: نستعليق، بي كا، تا: مرداد 1330ش؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: مشقي؛ جلد: مقوا، 34گ، 17 سطر (11×15)، اندازه: 16×21 سم [ف: - 56]
š.-e hāl-e vālī xān = tazkerat-ol-vālī
مؤلف آن از نوادگان فتحعليشاه قاجار بوده است و چون برادر ارشدش به نام والي خان پيشخدمت مقرب و مخصوص پادشاه بوده و در سنين جواني درگذشته بنابراين ناصرالدين شاه قاجار محض دلجويي به استدعاي ميرزا آقاخان نوري اعتمادالدوله صدراعظم وقت نام و منصب برادر ارشد را به محمدعلي خان تفويض مي كند. در اين اثر، مؤلف شمه اي از احوالات روزگار خود و مطالبي راجع به دوستان و نزديكانش در دو مقصد و يك مقاله به رشته تحرير كشيده است.
تهران؛ سلطنتي؛ شماره نسخه: 918
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم - حمد بيعد معبودي را سزاست كه اين خرگاه نيلگون اساس را چنين گشاده قرار داده كه جميع مخلوقات را كه از كتم عدم بعرصه وجود آورد و سپاس بي قياس خالقي راسزاست كه جميع مخلوقات را از يك لفظ كن ايجاد فرمود... اين ذره بيمقدار خواستم كه از احوالات و برخي حالات روزگار خود و دوستان و رفقاي منافق تحرير شود كه بر ارباب كمال معلوم شود و عبرت الوالبصار گردد گه روزگار بيك چشم برهم زدن از تخت بتخته تابوت شخص مي رسد. در يك مقاله و دو مقصد ذكر شده كه مطالعه كنندگان را كسالت نباشد. مقصد اول از اصل خود و مقصد ثاني در وخامت ناداني و مقاله در نصيحت فرزند خود؛ انجام: هميشه با صداقت باش پس تمام شد نصايح و سرگذشت اين بنده حقير و عبد ذليل سگ آستان شير خدا و خانه زاد حقيقي ظل خدا حضرت ملك الملوك العجم ابوالمظفر المنصور. راقم الحروف والي خان پيشخدمت و اين كتاب مسما به تذكرة الوالي ميباشد حرره بيداقل 1288 تمام.
خط: شكسته نستعليق، كا: محمد علي بن سهراب خان گرجي، تا: 1288ق؛ كاغذ: فرنگي الوان، جلد: تيماج لاكي، 148ص، 11 سطر، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 5-619]
š.-e hāl va tarjoma-ye sayyed-e razī
تهران؛ مروي؛ شماره نسخه: 153/4
بي كا، بي تا؛ قطع: رحلي [ف: - 273]
š.-e hāl va hālāt-e šeyx-e rūzbehān
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10110/6
آغاز: بسمله وفات شيخ روزبهان سنه ست و ستماة چون وفاتش نزديك رسيد؛ انجام: گفت حاش لله ما اين به كس نمي زنيم واي بر آن كس كه خود را بدين تيغ زند
شايد از كتاب تحفه اهل العرفان شيخ شرف الدين ابراهيم منقول باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ 7ص (48-42)، 21 سطر، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 32-133]
š.-e hāl-e vahšī bāfqī
نوآموز، ق15 قمري
noāmūz (- 21c)
رساله اي است در خصوص شاعر پرآوازه ايراني وحشي بافقي که در ده بخش نگاشته شده است: 1. اشاره اجمالي به اوضاع اجتماعي و سياسي ايران در قرن دهم هجري؛ 2. اوضاع ادبي و شعر و شاعري در قرن دهم؛ 3. ترجمه احوال و حوادث حيات وحشي؛ 4. آثار وحشي؛ 5. غزليات وحشي؛ 6. ترجيعات، رباعيات و مقطعات وحشي؛ 7. مثنويات وحشي؛ 8. سبك وحشي؛ 9. اشعار وحشي؛ 10. شاعران معاصر وحشي.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13172
آغاز: بخش اول، اشاره اجمالي به اوضاع سياسي و اجتماعي ايران
در قرن دهم زمان وحشي ظهور سلسله صفويه در ايران در اوايل قرن دهم؛ انجام: چون بازگشت به دربار شاه طهماسب تقربي يافت و گويند بگراني گوش دچار بوده است. آن آهوي رسيده قدم بر سر نهاد ** اما دميكه سبزه ز خاكم دميده بود
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1329ق؛ مصحح، با قلم خوردگي، با يادداشتي از مؤلف خطاب به «دكتر ذبيح الله صفا» قبل از برگ نخست؛ كاغذ: دفتري خط دار، جلد: تيماج قهوه اي، 59گ، 19 سطر (10×17)، اندازه: 14×21 سم [ف: 33-335]
š.-e hāl va tarīqe solūkī-ye bahāo-d-dīn-e naqšband
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 28326
آغاز: بسمله. ناكرده طلسم هستي خويش خراب ** از گنج حقيقت نتوان كشف حجاب؛ انجام: جامي كه نه مرد خانقاهست و نه دير ** ني با خبر از واقعه ني آگاه ز سير/ هم فاتحه هم خاتمه اش جمله تويي ** فافتح بالخير رب اختم بالخير
خط: نستعليق، بي كا، تا: اواخر قرن 11؛ اهدايی: رهبری، تير 1381؛ كاغذ: نخودي كشميري، جلد: مقوا، 6گ، 19 سطر، اندازه: 11×18/7 سم [اهدائي رهبر: 11-5]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e asīr-od-dīn axsīkatī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16782
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e asīr-od-dīn ūmānī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16786
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e ašrafī samarqandī va zīyā’-od-dīn xojandī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16778
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e emāmī heravī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16777
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e jalāl-od-dīn-e varkānī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16787
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e jamāl-od-dīn ‘abd-or razzāq
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16779
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e razī-yod-dīn-e neyšābūrī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16783
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e rafī‘-od-dīn-e lonbānī va afzal-od-dīn kāšānī
لنباني، حسين بن حسن، - 1129 قمري
lombānī, hoseyn ebn-e hasan (- 1717)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16770
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e serāj-od-dīn qamrī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16784
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e sayyed zo-l-faqār šervānī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16772
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e sayf-od-dīn esfarang
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16776
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e farīd-od-dīn-e ‘attār
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16785
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.e hāl va montaxab-e aš‘ār-e qāzī rokn-od-dīn-e qomī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16775
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e qāzī šams-od-dīn-e tabasī va farīd-od-dīn-e ahval
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16774
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e kamāl-od-dīn zanjānī va ‘abd-ol-vāse‘-e jīlī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16781
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e majd-od-dīn hamgar va badr-od-dīn-e jājarmī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16769
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl-e va montaxab-e aš‘ār-e mojīr-od-dīn baylaqānī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16780
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e najīb-od-dīn-e jorfādeqānī va jamāl-od-dīn-e monšī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16773
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va montaxab-e aš‘ār-e nezāmī va šaraf-od-dīn-e šafarve
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16771
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hāl va vasāyā-ye xāja qojdavānī
قبل از شرح وصايا سه فصل آمده: فصل 1. در ابتداء خواجه عبدالخالق غجدواني و شروع وي در سلوك؛ فصل 2. بيان سلسله مشايخ او؛ فصل 3. خلفاي وي.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10231/23
آغاز: بسمله ثناي فايق لايق پروردگار خالق را كه عموم خلايق را از فيض رحماني؛ انجام: و مغفرت شامل حال همگنان ساز و ختم عواقب امور ما بخير گردان.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول زرين؛ مهر: كتابخانه باقر ترقي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 21 سطر، اندازه: 13/5×24/5 سم [ف: 32-269]
š.e hāl-e al-lāh-qolī mīrzā īlxānī = tazkere-ye al-lāhqolī
به دستور: ناصرالدين شاه قاجار
تاريخ تأليف: 1287ق
در اين نسخه شرح حال الله قلي ميرزاي ايلخاني مرقوم است به قلم حاجي سلطان ابراهيم ميرزا ملقب به «بلها». نويسنده اين تذكره شرح حال خاطراتي را از سال 1253ق (زمان عزيمت محمدشاه قاجار به هرات) شروع و تا سال 1287ق ادامه داده است كه تمامي در نكوهش و تنقيد اعمال و رفتار الله قلي ميرزاي ايلخاني است.
تهران؛ سلطنتي؛ شماره نسخه: 916
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم - سپاس مريزداني را كه جنبش آفرينش را عبرت نظر اهل بينش و رفتار افراد وجودات را بجهة اعتبار بني نوع بشر پيرايش قرارداد... و بعد مخفي نماناد كه هر چه انسان بيش تر اطلاع از احوالات عالم و آگاهي از گذارشات بني آدم بهم رساند كمال او بيش تر و در تجربه از همگنان پيش تر خواهد بود اينك رأي روشن و طبع گلشن سلطان السلاطين... ناصرالدين شاه... بر آن است كه شرحي از مجاري حالات و ذكري از وقوع حكايت الله قلي ميرزا ايلخاني رقمزد خامه بيان گردد من بنده سلطان ابراهيم ميرزا چون يكي از خلفاي مجلس و جلساي محفل ايلخاني بود و كما هو اطلاع بكاست و فزون آداب وي داشت بر آن شد كه در اين باب چند سطر برنگارد... (نگارنده كمترين بعلت مطالب دور از ادب و عفت در اين نسخه از ذكر بيش تر مقالات اين كتاب خودداري كرده است)؛ انجام: اكنون بسر مبارك پادشاه عالم پناه قسم است و بحق خدا كه باغ بهارستان مال منست و ضبط ديوانست و اين قرض و پريشاني از همان روز باقي است يا حكم نموده باغ را بتصرف من بدهند يا مالكين باغ اقلاسه سه هزار تومان قرض مرا بدهند از من حلاليت بخواهند و در اول دولت شاه مرحوم مغفور خلد آشيان معلم خانه خانه زر خريدي اين جان نثار بود و ضبط ديوان شده بسي سبب و حال در عالم پيري و گرفتاري بخدمتي سرافرازم بفرمائيد كه اقلا قرض خود را داده باشم و اگر از احوالات ايلخاني چيزي را فراموش نموده باشم پريشاني و قرض و پيري بكلي خرابم نموده اين است انجام سخن و پايان كلام در اين جايگاه اينك نگارش را در اين مقام بدوام زندگي و جاوداني پايندگي سلطان السلاطين و خاقان الخواقين دوران ناصرالدين شاه قاجار خلدالله ملكه و ايداله في بحر الدوام ملكه كه آغازاين نامه و ابتداي اين گذارش بقوت گوهر پاك و تأئيد نام بلندتر از افلاك او است خاتمت داديم چنانچه باز رأي جهان مطاع اقدس شهرياري و آهنگ با فرهنگ مقدس شاهنشاهي بر آن شود كه نگارش نامه در همين باب باسلوب تفصيل و اينسان گذارش باسامي تطويل پذيراي خامه بندگي و شايان انديشه جان نثاري گردد بجان ايستاده و فرمان و مطيع حكم قدر توأمان هستيم سنه 1287.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مجدول، با كمندكشي زرين، با يك سرلوح و كتيبه مذهب مرصع بسيار خوب؛ كاغذ: فرنگي بخور رنگ، جلد: مقواي روكش ميشن گلي رنگ، مذهب، 484ص، 12 سطر، اندازه: 14/5×23 سم [ف: 5-616]
š.-e hāl-e homā ‘alā’ī
علائي، هما، ق14 قمري
alā’ī, homā (- 20c)‘
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 16192
آغاز: الله ابهي، بوحدانيت آلهيه پس از قرار؛ انجام: باميد تو يا بهائ الابهي... هما علائي
خط: نستعليق تحريري، كاتب = مؤلف، تا: 1341ق [رايانه]
š.-ul-ḥāwī
وابسته به: الحاوي؛ قزويني، عبدالغفار بن عبدالكريم (- 665)
در ديباچه و انجامه از خود نام نبرده است و نيز از متن جز با واژه «الحاوي» ياد نكرده است، و بايستي «الحاوي الصغير في الفروع» (حاجي خليفه 625/1) نجم الدين عبدالغفار بن عبدالكريم قزويني شافعي (- 665ق) باشد. متن با سربندهاي «باب» و هر باب در چند: «فصل» باب الطهارة، فصل اذا اشتبه شاة غير لشاتك، فصل فرض الوضو و المسح علي الخف، فصل قضاء الحاجة، فصل الحدث، فصل الغسل. باب التيمم... و شرح با سربندهاي «قال، قوله».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1600- عكسي
آغاز: الحمدلله المتفضل بانزال الكتب لتبيين الشرايع... اما بعد، فان فقهاء هذا العصر لما شفعوا بمارسة الكتاب الموسوم بالحاوي و ماحواه و يولعوا بمذاكرة ما اشتمل عليه من المتفق... با. قوله رحمه الله عليه. كالحدث الخبث جملة و قوله رافعة؛ انجام: قوله و يجب في التمتع باحرام الحج الي قوله ايام التشرف (54 سطر بعد) في
العمرة. و المعلومان في القرآن غير ذي الحجة الاول و المعدودات فيه ايام التشريق و هي ثلاثة ايام بعد النحر. تم كتاب الحج. ثم قال باب انما ينعقد البيع. و هذا آخر ربع العبادات.
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: شايد قرن 10؛ تملك: عيسي بن عبدالله مخزومي، سلطان بن ناصرجيوري قبيلة الشافعي مذهباً، ولي بن علي كركوكي در 1194؛ 272ص، 21 سطر (14×22)، اندازه: 21×30 سم [عكسي ف: 1-24]
š.-u ḥāw-iṣ-ṣaġīr
انصاري، زكريا بن محمد، 826؟-926؟ قمري
ansārī, zakarīyā ebn-e mohammad (1423 - 1520)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18055
كتاب طهارت، صلات و صوم؛ بي كا، تا: 1186ق؛ يادداشتي در آخر بخط احتمالا فرهاد ميرزا در باره نام كتاب و مؤلف [د.ث. مجلس]
š.-ul-ḥāwī fi-l-fatāwā
علاء الدين تبريزي، علي بن اسماعيل، 668-720 قمري
alā‘-od-dīn-e tabrīzī, ‘alī ebn-e esmā‘īl (1270 - 1321)‘
وابسته به: الحاوي؛ قزويني، عبدالغفار بن عبدالكريم (- 665)
شرحي است استدلالي بر الحاوي نجم الدين عبدالغفار قزويني که در فقه شافعي اهميت فراوان دارد. کشف الظنون اين شرح را برگرفته از دو شرح علاء الدين طاوسي و ضياء الدين طوسي با پاره اي افزايش مي داند.
آغاز: الحمدلله باعث الرسل و موضح السبل و مؤبد الاسلام بشرايع الاحکام و صلي الله علي سيدنا محمد خير الانام و علي آله البررة الکرام و سلم تسليما کثيرا و بعد... لما کثر الاشتغال به وحاز من القبول في اکثر البلاد...
[کشف الظنون 625/1]
آغاز: بسمله و به نستعين، قوله باب خص النبي؛ انجام: و النزاع في نصيب الموسي... و المومنات
خط: نسخ، كا: دار مهري، محمد بن عبدالله، تا: 762ق [الفبائي: - 332]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله والربع اي ومن ذي الربع الزوج اذا کان مع فرع وارث... علي نصيب الزوج قال الرافعي و هذا توجيه اقناعي و کفي بالاجماع حجة.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 220گ، 29-31 سطر، اندازه: 19×26 سم [ف: 5-2430]
آغاز: برابر؛ انجام: اوصم ثلاثة ايام اوتصدق بفرق من الطعام علي ستة مساکين والفرق ثلاثة اصع واما في غير الحلق فالحاقا به لاشتراکها جميعاً في
طهارت تا حج؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: گالينگور سبز، 114گ، اندازه: 22×31 سم [ف مخ - 3-1183]
آغاز: قوله باب انما ينعقد العقد الاصل في الباب الاجماع و آيات من الكتاب نحو قوله تعالي الا أن تكون تجارة عن تراض
جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: محمد العلاء ابيوردي، تا: پنج شنبه 27 جمادي الاول، جا: بغداد مدرسه مستتنصريه؛ مصحح، محشي؛ 275گ، 23 سطر، اندازه: 15/5×23 سم [ف: 9-268]
š.-ul ḥujub wa-l astār fī maqāmāt-i ahl-il anwār wa-l asrār
فصولي است عرفاني از مكاشفات شيخ در بيان حجاب هايي كه براي عرفا است تا وصول به حق، نام اين كتاب در كتب تراجم هاي موجود ديده نشد و ظاهراً اين كتاب هم غير از كتاب الانوار في كشف الاسرار است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 558
آغاز: الحمدلله الذي تقدس بجلاله عن نسبت الحدثان و تنزه بجماله عن الاحتجاب بالزمان و المكان؛ انجام: و امان كل خائف و ماوي كل عارف و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بي كا، تا: 1059ق؛ واقف: نائيني؛ 19گ، 21 سطر، اندازه: 20×27 سم [ف: 4-131]
شرح الحجة البالغة- الشمس البازغة
š.-u hojjīyyat-iẓ ẓann
خوئي، علي، 1253-1309 قمري
xū’ī, ‘alī (1838 - 1892)
وابسته به: حجية الظن؛ انصاري، مرتضي بن محمد امين (1214-1281)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2552/5
آغاز: بسمله. حمدله... قوله قده اعلم ان المكلف اذا التفت اه الشرط سبق لاحراز الموضوع لاناطة التكليف به؛ انجام: لعدم التقييد بالظن الموافق الي هنا جف قلمه الشريف رضوان الله عليه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 120گ (172پ-291پ)، 18 سطر (7×13)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 9-1346]
š.-u hojjīyyat-iẓ-ẓann
طباطبائي بهبهاني، محمد صالح بن علينقي، ق14 قمري
tabātabā’ī behbahānī, mohammad sāleh ebn-e ‘alī-naqī (- 20c)
وابسته به: حجية الظن؛ انصاري، مرتضي بن محمد امين (1214-1281)
شرح استدلالي است با عناوين «قال، اقول» بر رساله «حجية المظنة» استادش شيخ مرتضي انصاري كه در عصر استاد نگاشته شده و در آراء وي گفتگو مي كند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 6445
آغاز: الحمدلله رب العالمين... هذه كلمات علقتها علي رسالة حجية المظنة لخاتم المجتهدين و رئيس المحققين؛ انجام: و لو كان رواة احدهما اعدل و اصدق و الاخر افقه فلا ريب ان الافقه مقدم
خط: نستعليق، بي كا، تا: رجب 1276ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 106گ، 20 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 17-50]
š.-e hadā’eq-os-sehr
وصال شيرازي، فرهنگ بن محمد شفيع، ق13 قمري
vesāl-e šīrāzī, farhang ebn-e mohammad šafī‘ (- 19c)
شيراز؛ وصال (دكتر)؛ شماره نسخه: 26
كاتب = مؤلف، بي تا [نشريه: 5-292]
شرح حدود الالفاظ المستعملة علي لسان المتكلمين- الحدود و الحقايق
š.-u ḥudūd-in-naḥw
فاكهي، عبدالله بن احمد، 899-972 قمري
fākehī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ahmad (1494 - 1565)
وابسته به: حدود النحو؛ فاکهی، عبدالله بن احمد (899-972ق)
شرح مزجي بر كتاب «حدود النحو» عبدالله بن احمد بن علي فاكهي و در آن تعاريف وارده در کتب نحو برای مفردات نحويه را گردآورده است. اصل متن از فاكهي است و محتملاً شرح نيز از خود اوست.
خط: نسخ عالي، بي كا، تا: قرن 11؛ با سرلوح رنگين، مجدول. [ميراث شهاب: س 8ش 4-66]
آغاز: علي الجميل الاختياري علي قصد التعظيم سواء كان تعلق بنعمة ام لا؛ انجام: كتب هكذا يس، و منهم من يكتبه ياسين و اختاره ابن الحاجب والله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
خط: نسخ، بي كا، تا: 1096ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: چرم زرد، 37گ (3ر-40ر)، 21 سطر، اندازه: 14×20 سم [مؤيد: 2-75]
آغاز: نحمدك يا من من بالفضل علي من يشاء من عباده
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ قطع: خشتي [ف: - 117]
شرح حديث- گزارش حديثي از امام صادق (علیه السلام)
š.-e hadīs
علاء الدوله سمناني، احمد بن محمد، 659-736؟ قمري
alā‘-od dowle-ye semnānī, ahmad ebn-e mohammad (1262 - 1336)‘
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10196/51
نسخه اصل: قاهره 11 مجاميع فارسی م (طرازی 1425)؛ بي كا، بي تا؛ 6گ (131-136) [فيلم ها ف: 3-165]
š.-e hadīs
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
در شرح حديثی است به نقل از اصباح.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10196/51
آغاز: بسمله و به نستعين الحمدلله الذي جعل الصحيح من الحديث كاشفا لكلامه القديم؛ انجام: جاء الحقيقة تشخصا فمادة تقومه هي الستة.
خط: نسخ، بي كا، تا: 828-841ق؛ ناتمام است؛ جلد: تيماج مشكي، 13ص (416-404)، 23 سطر، اندازه: 15×23 سم [ف: 32-243]
š.-u ḥadīṯ
قاضي سعيد قمي، محمد سعيد بن محمد مفيد، 1049-1103؟ قمري
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6329/9
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن قهوه اي، 3گ (165ر-168پ)، 22 سطر، اندازه: 13/2×21/5 سم [ف: 9-343]
š.-u ḥadīṯ
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
شرح حديث ابي عبدالله في زيارة القبور و انس اهله.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/20
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 6گ (255پ-260پ) [ف: 5-306]
š.-u ḥadīṯ
شفتي بيدآبادي، محمد باقر بن محمد نقي، 1175؟-1260 قمري
šaftī bīd-ābādī, mohammad bāqer ebn-e mohammad naqī (1762 - 1844)
شرح مشكل دو حديث.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 606/25- طباطبائي
آغاز: الظاهر ان لفظ جميعا مقدر... هكذا محمد بن يحيي عن بعض اصحابه و علي بن ابراهيم عن هارون بن مسلم جميعا عن مسعده... و لايخفي ما في رواية هارون بن مسلم عن مسعدة بن صدقه من الاشكال لان النجاشي
خط: نسخ متوسط، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگی نخودي، جلد: تيماج مشكي، 1گ (136پ)، 21 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 316-22]
š.-u ḥadīṯ
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
تاريخ تأليف: 1257ق
درباره شرح و توضيح دو حديث است حديث اول: «ان لنا مع الله حالات نحن فيها هو...»، حديث دوم: «ان امرنا سر مستسر...». تأليف اين رساله به درخواست يكي ارادتمندان مؤلف انجام گرفته و پاسخ هاي مؤلف بر طبق اصول فلسفي و روش خاص وي مي باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1278
آغاز: پس از خطبه: اما بعد فقد امرني بعض الاخوان صانه الله عن الحدثان؛ انجام: و المرجو ان تعذرني في الاقتصار و الصلوة علي محمد و آله الاطهار.
خط: نسخ، كا: محمد تقي، تا: 1271ق؛ مجدول، مسطر؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 29 سطر، قطع: رحلي [ف: 4-167]
š.-u ḥadīṯ
انجداني، محمد ابراهيم بن علي
anjodānī, mohammad ebrāhīm ebn-e ‘alī
مرحوم دهگان در يادداشت خود بر كتاب نوشته: «و او ملا محمد ابراهيم غير از آخوند ملا محمد ابراهيم متوفي در راه عتبات در وباي سال 1322ق است كه وابسته شيخيه بود».
اراك؛ دهگان؛ شماره نسخه: 145/2
آغاز: بسمله، روي عن الشيخ الثقة ابي الحسين محمد بن علي الحلبي عن الشيخ السيد ابي عبدالله الحسين بن حمدان قال حدثني جعفر بن مالك؛ انجام: فكانت الاشاره الي بابه انا مدينة العلم و علي بابها فمن اراد... تم الحديث الشريف الصعب... محمد ابراهيم بن علي الانجداني في يوم الخامس من شهر جمادي الاول من شهور سنة سادس و تسعين و مأتين بعد الالف... في دار الخلافة في بيت المرحوم قوام الدوله 1296.
خط: نستعليق، كا: محمد ابراهيم ابن علي انجداني از محال عراق، تا: 5 جمادي الاول 1296ق، جا: دارالخلافه خانه مرحوم قوام الدوله؛ 3گ (186پ-188پ)، اندازه: 16×21 سم [ف: 1-188]
š.-u ḥadīṯ
غير همانند:
شرح حديث اصول كافي و توحيد صدوق پيرامون اسماء و صفات الهي؛ بي كا، تا: قرن 13، تذكر: شماره بازيابي اصلاح شد؛ قطع: خشتي [اهدائي ف: - 340]
مهر نبوت از اميرالمؤمنين؛ خط: تحريري، بي كا، بي تا؛ 3ص (416-414)، 12 سطر [ف: 36-8]
آغاز: بسمله. و الاعتصام بالعزيز العليم في الحديث من طرق العامة و الخاصه و قد اخرجناه في كتاب شرح التقدمة و هو شرح تقدمة
كتابنا تقويم الايمان عن جابر؛ انجام: مسلما مستغفرا.
شرح حديث «قال رسول الله بوروا اولاد كم بحب علي بن ابي طالب، فمن احبه فاعلموا انه لرشده، و من ابغضه فاعلموا انه لغيبه و عن عبارة». او آن اين حديث را از «شرح التقدمة و هو شرح تقدمة كتابنا تقويم الايمان» آورده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: هندي، جلد: گالينگور، 13 سطر (6/5×13/5) [ف: 236-17]
شرح دو حديث منقول از وافي ملا محسن فيض كاشاني؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ 2ص (308-307) [مختصر ف: - 487]
آغاز: حمدا يرتقي به الي رضاه
رساله در شرح حديثي از بصائر الدرجات راجع به تفضيل بعضي از ائمه بر بعض ديگر؛ كا: محمد بن محمد باقر، تا: قرن 13؛ 9گ، قطع: رقعي [ف: - 327]
š.-e hadīs
غير همانند:
خط: نستعليق، كا: محمد شريف، تا: قرن 11 و 12؛ 1گ (161پ) [ف: 7-213]
نسخه اصل: يوسف آغا ش 3973. بندي از كتابي است در شرح حديث؛ بي كا، بي تا؛ 1گ (9ر-10ر)، 13 سطر [فيلم ها ف: 1-454]
«š.-u ḥadīṯ-i: «al-a’immat-u min ba‘dī bi ‘adad-i nuqabā’-i banī isrā’īl
ساوه اي، محمد بن پاينده، ق10 قمري
sāve’ī, mohammad ebn-e pāyande (- 16c)
مطالبي درباره حديث معروف «الائمة من بعدي بعدد نقباء بني اسرائيل» تحت عناوين «اعلم، اعلم» به اختصار آورده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 636/5
آغاز: الحمدلله العالم العليم العادل الحکيم الذي يفعل ما يشاء و يحکم ما يريد و الحمدلله الذي علم لعلمائه من العلوم الخفيه التي اخفي عن خلقه وانطقهم باظهار الجواهر النفيسه؛ انجام: و ان اخذنا من حسن بن علي يظهر الامام محمد المهدي في مأة بعد الالف و هذه نکته ما حلها و لاخطر بخاطر ولاعلمها احدا بي هذا الضعيف الذي طلب من الله هذالعلم و نسئل الله الهدايه و ادامة العنابه و نتوکل عليه و اليه المصير و الله اعلم
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 979ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ، 20 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف مخ: 772-2]
š.-e hadīs-e abūzar-e ‘aqīlī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2933/6- ف
نسخه اصل: بادليان 2692 وينفيلد 74 (فهرست 51/3)؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-743]
شرح حديث ابو رزين العقيلي- شرح حديث «من كنت مولاه»
شرح حديث ابو رزين العقيلي- شرح حديث عماء
š.-u ḥadīṯ ab-il-aswad-id-du’ilī
حسيني، محسن بن محمد تقي، - 1332 قمري
hoseynī, mohsen ebn-e mohammad taqī (- 1914)
تاريخ تأليف: 12 جمادي الثاني 1330ق
بحث هايی مفصل درباره حديث مروي از ابي الاسود الدئلي که در آن امير المومنين عليه السلام كلام را به اسم و فعل و حرف تقسيم می کند. در آن اصول ادبی و اصول عقلی با هم آميخته شده و آن را در ذيل مباحث اصول فقه قرار داده است.
زنجان؛ امام جمعه؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: الحمد لله رب العالمين... ان هذا كتاب الاحكام يشبه اركان الاسلام و يجدد شريعة خير الانام؛ انجام: و اما الخصوصيات فانما هي ناشئة من الموارد، هذه جملة من الفوائد الاصولية
كاتب = مؤلف، تا: 12 جمادي الثاني 1330ق [دليل المخطوطات: 1-113]
š.-e hadīs abī zar
شرح مفصلي است بر حديثي كه پيغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) در آن پندها و اندرزها به ابي ذر غفاري مي دهد و آن حديث را طبرسي در مكارم الاخلاق (ص 539) ذكر نموده و آغازش اين است: «يا أباذر أعبدالله كأنك تراه فان كنت لا تراه فانه يراك». در اين شرح فصول بسيار مفصل و زيبايي در مكارم و مساوي اخلاقي و فضل قرآن و دعا و اذكار و اوراد آورده، و قطعه قطعه از حديث را مي آورد و شرح مي كند. گمان مي رود كه مؤلف از دانشمندان قرن دوازدهم هجري قمري باشد و تا آن جا كه كتاب خوانده شد داراي عبارت هايي روان و آسان مي باشد و از تكلفات لفظي دور است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 595
آغاز: بدان كه اكثر عالم مذمت دنيا مي كنند و خود گرفتار آن هستند و بسيار است كه امر حقي را دنيا نام مي كنند؛ انجام: و أوجب لي المزيد من لدنك و لا تنسني ذكرك و لا تجعلني من الغافلين فصل دوم در تعقيب و اذكار كه در عقب هر نماز بايد خواند
خط: نستعليق زيبا، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول، مصحح؛ تملك: محمد بن حاج صادق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 171گ، 19 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 2-187]
š.-e hadīs-e abī lobayd
باب، علي محمد بن محمد رضا، 1236؟-1266 قمري
bāb, ‘alī mohammad ebn-e mohammad rezā (1821 - 1850)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3725/3
خط: نسخ، كا: غلامرضا متخلص به حيران، بي تا؛ مجدول؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش تيماج ماشي، 7ص (102-95)، 19 سطر (8/5×14/5)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 5-1764]
š.-e hadīs-e abī lobayd-e maxzūmī
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
تاريخ تأليف: 1078ق
شرح حديث مشكلي است منقول از حضرت امام جعفر محمد باقر كه فيض كاشاني صاحب تفسير صافي به نقل از تفسير عياشي آن را آورده است. در اين حديث مدت عزم خاندان بني العباس و اسرار حروف مقطعه قرآن و قيام حضرت امام مهدي بيان گرديده است. علامه مجلسي مي نويسد: «چند وجه از توجيهات اين حديث را در كتاب بحار الأنوار نوشت هام و يك وجه آن را در اين رساله ذكر مي كنم». بر اين رساله شروح فرواني نگاشته اند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12962/20
آغاز: حديثي كه شيخ محمد بن مسعود عياشي كه از اكابر محدثين است در تفسير خود روايت كرده است از ابي لبيد مخزومي كه حضرت امام محمد باقر؛ انجام: اميد كه حق تعالي در اين زودي ديده جميع مؤمنين را بغبار مركب همايون آن حضرت منور گرداند بمحمد و آله الطاهرين.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، 2گ (74ر-75ر)، 19 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 877-32]
š.-u ḥadīṯ-i abi lubayd-i maxzūmī
بحراني، سليمان بن عبدالله، 1075؟-1121 قمري
bahrānī, soleymān ebn-e ‘abd-ol-lāh (1665 - 1710)
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15822/3
آغاز: اما بعد حمدالله علي سوابغ آلائه و فواضل نعمائه... فيقول العبد الفقير... قد جري في المجلس السامي و المقام العالي مجلس الجناب الافخم... حاكم دارالمؤمنين البحرين محمد سلطان لازالت... بذكر معاليه المسامع... فاشار الي دام مجده ان اكتب ما ينسح للنظر القاصر في توجيهه و تعليله؛ انجام: و هذا آخر ما اردنا تحريره... و يجعلنا من القائمين بنصره، آمين رب العالمين
خط: نسخ، كا: علي بن عباس بن علي كرزكاني بحراني، تا: 1270ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه» و جز آن، با يك مسئله كوتاه در خصوص نذز روزه، احتمالاً از محمد بن احمد آل عصفور، به سال 1269ق و به خط همين علي بن عباس بحراني در پايان؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 10گ (11-20)، 24-23 سطر (11×18)، اندازه: 16×22 سم [ف: 40-238]
š.-u ḥadīṯ-i abi lubayd-i maxzūmī
ناظم الشريعة همداني، محمد علي بن محمد حسن، ق14 قمري
nāzem-oš-šarī‘e hamadānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad hasan (- 20c)
تاريخ تأليف: 24 جمادي الثاني 1332ق
شرح حديثي است كه ابولبيد از حضرت باقر عليه السلام روايت كرده و در آن از عمر بني العباس و اسرار حروف مقطعه آغاز سوره ها خبر مي دهد و قيام حضرت قائم را بازگو مي كند، با اين سرآغاز: «يا ابا لبيد انه يملك من ولد العباس اثنا عشر».
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10325/2
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اني كنت كثير الاشتياق الي حمل مرموزات الخبر المروي عن ابي لبيد المخزومي عن مولانا الباقر عليه السلام؛ انجام: فلذا أخبر الباقر عليه السلام امر ولادته و قيامه بأمر الله علي نحو الرمز و الكناية، و الحمدلله رب العالمين...
خط: نستعليق، كا: يحيي بن احمد حسيني كبودر آهنگي ساكن همدان، تا: شنبه 10 ربيع الثاني 1327ق؛ محشي از مؤلف؛ جلد: تيماج قرمز، 2گ (12پ-13پ)، 25 سطر، اندازه: 22×35 سم [ف: 268-26]
š.-e hadīs-e «axbernī ‘an-il-eslām» = r.-ye xāled
شهرزوري، خالد بن حسين، 1193؟-1242 قمري
šahrazūrī, xāled ebn-e hoseyn (1779 - 1827)
شرح حديث نبوي است كه از «عمر بن خطاب» نقل شده، مبني بر اين كه جبرئيل، در هيأت شخصي سفيد پوش به خدمت حضرت پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله آمده و پرسش مطرح نموده: «أخبرني عن الإسلام» (كنز العمال 270/1) و آن حضرت پاسخ فرموده است: «شهادة أن لا اله الا الله...»؛ تا آن جا كه كليات اسلام و ايمان، بيان شده است. مؤلف، بنيانگذار طريقه خالديه و در شمال عراق و تركيه بوده و طريقه خود را از «شيخ عبدالله دهلوي» گرقته است. وي داراي آثار بسياري، از جمله ديوان فارسي و مثنويات، بوده است.
[الاعلام، زركلي: 294/2؛ نسخه هاي منزوی: 1156؛ فهرستواره منزوی: 389/7]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 14307/6
آغاز: الحمدلله الذي انعم علينا و هدانا الي الإسلام و جعلنا من أمة سيد الأنام علي و علي آله الصلوة و السلام بايد دانست كه حضرت حق سبحانه و تعالي منعم علي الاطلاق است؛ انجام: پس هيچ صورت نماند، مگر حصول مراد الهي و تأثير و ايجاد او تعالي شأنه و هو المطلوب
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرم قهوه اي، 28گ (137-109)، 15 سطر، اندازه: 7×11 سم [ف: 36-148]
«š.-e hadīs-e «ezā māt-al-mo‘men-ol-faqīh saloma fe-leslām
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14538/5
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 و 14؛ 1گ (48) [مختصر ف: - 482]
š.-u ḥadīṯ-i ištirāk-il-wujūd
در اين گزارش حديثي آورده شده كه برخي خواستند آن را براي مشترك نبودن وجود واحد دليل سازند و گزارنده اين را نمي پذيرد و اين حديث را رساننده اين مطلب نمي داند.
آغاز: قوله عليه احلت. ثبتك الله. انما التشبيه في المعاني فاما في الاسماء فهي واحدة و هي دلالة علي المسمي... فاما الانسان المخلوق المصنوع المؤلف فمن اجزاء مختلفة و جواهر شتي غير انه بالاجتماع شئي واحد - استدل بعض العلماء بهذا الحديث و امثاله علي ان الواحد و الموجود و سائر الالفاظ التي تطلق علي الواجب و الممكن ليست مشتركة معنوية بينهما.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 874/6
آغاز: برابر؛ انجام: يحصل في احديهما باعتبار انه قائم بذاته و في الاخر باعتبار انه عارض لغيره فيحكم بالاشتراك المعنوي.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ 2گ (170ر-171پ) [ف: 5-1374]
«’š.-u ḥadīṯ-i: «ašddukum ḥubb-an lana ašddukum ḥubban li-n-nisā
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
اين حديث را كه حضرت صادق عليه السلام نقل مي كند به درخواست سيد حسن بن ابو الحسن اصفهاني به دو معني شرح نموده است (ظاهر و باطن) و در معني دوم مراد از زنان را حضرت فاطمه زهرا عليها السلام دانسته و محبت به زنان را محبت آن حضرت مي داند.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 715/4
آغاز: الحمد لله وسلام علي عباده الذين اصطفي اما بعد فقد سالني المولي الجليل و السناد النبيل المعري عن الشين؛ انجام: و لا يسع الوقت لا زيد من ذلك فلنختم الكلام و صلي الله علي محمد و آله الكرام
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن حاجي چمن، تا: 1285ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (217پ-220پ)، 15 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 2-374]
«š.-u ḥadīṯ-i: «i‘rif-ul-lāh-a bi-l-lāh wa-r rasūl-a bi-rrisal wa ul-ul-amr-a bi-l-ma‘rūf wa-l ‘adl wa-l iḥsān
از يكي از شاگردان ملا محسن فيض كاشاني در زمان خود او به روش فلسفي شيعي و شايد بخشي از كتاب او باشد و در آن آمده «قال استادنا في العلوم القيقة دام تفيضه العالي في جامعه الكافي الوافي».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2909/9
خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه 17 ذيقعده 1264ق، جا: خمسه،
هنگام فرمانرواي نواب اشرف و الا عبدالله از طرف ناصرالدين شاه در خمسه و در 22 اين ماه شاه بتخت نشسته بود؛ 4ص (303-307) [ف: 10-1756]
«š.-u ḥadīṯ-i «a‘lamukum bi nafs-i-h a‘lamakum bi rabb-i-h
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
آغاز: الحمدلله المعروف بآثار ذاته و صفاته و الصلاة علي اكمل الهداة محمد و آله المسمتين بسماته
چاپ: در مجموعه ثانيه از رسائل اعتقاديه مؤلف چاپ شده
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا هو المراد بمعرفة الله تعالي بقدر الطاقة البشرية
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 6گ (134پ-139ر)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 14-329]
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ 5گ (131پ-136ر) [ف: 5-305]
«š.-u ḥadīṯ-i «afḍal-ul a‘māl aḥmazuhā
درچه اي اصفهاني، محمد باقر بن مرتضي، ق14 قمري
darčeī esfahānī, mohammad bāqer ebn-e mortezā (-20c)
توضيح اين حديث كه بهترين عمل ها سخت ترينشان دانسته شده است، با بيان چگونگي جمع بين اين حديث و روايت هاي فراواني كه در آن ها نماز يا بعضي عبادت هاي ديگر بهترين اعمال معرفي شده اند. با دفع و پاسخ به اشكالاتي كه در موضوع اين حديث بعضي از دانشمندان گفته اند.
اصفهان؛ هادي نجفي؛ شماره نسخه: 149
آغاز: و الحمد لله... اما بعد وجيزة في الجمع بين الأخبار التي وردت في كثير من الأعمال الواجبة و المندوبة أنها أفضل الأعمال؛ انجام: يظهر بالتأمل في جميع ما ذكرناه فلا يحتاج الي التطويل.
خط: نسخ، بي كا، تا: 8 صفر 1411ق؛ 23گ، 19 سطر، اندازه: 14×22 سم [اوراق عتيق: 2-324]
شرح حديث «اكثر اهل الجنة البله»/ شرح حديث
«š.-e hadīs-e «aksar-o ahl-el-jannat-el-bolh
مولوي، جلال الدين محمد بن محمد، 604-672 قمري
mowlavī, jalāl-od-dīn mohammad ebn-e mohammad (1208 - 1274)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7598/34
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: 1092ق؛ با سخن داود پيامبر و اشتقاق مرجئه و استدعاء محمود غزنوي در هنگام رفتن به سومنات همتي از امام مقري غزنوي از تفسير بصاير و بندي از احياء غزالي (125-126)؛ 1گ (125) [ف: 16-649]
’š.-e hadīs-ol-asmā’ = š.-e hadīs-e xalq-ol-asmā
حسيني، محمد طاهر بن محمد، ق12 قمري
hoseynī, mohammad tāher ebn-e mohammad (- 18c)
در شرح حديث خلق الاسماء به نقل از امام صادق در كتاب التوحيد شيخ صدوق.
آغاز: الحمدلله كه هواهله و مستحقه... كه چون حديثي كه ترجمه مي شود از احاديث متشابهه است و سر تقسيم اسماء مقدسه به جز از مظاهر معلوم نمي تواند شد
[فهرستواره منزوي 374/9]
گلپايگان؛ امام جمعه، محمد حسن؛ شماره نسخه: 62/6
آغاز: برابر؛ انجام: چندين هزار ملائكه ساكنند كه نمي دانند عدد ايشان را مگر خداي عز و جل و ايشان تسبيح مي كنند شب و روز
خط: نستعليق، كا: محمد حسين جرپادقاني، بي تا، جلد: تيماج قهوه اي، 10گ (136پ-145پ)، اندازه: 10/5×17 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 172]
’š.-u ḥadīṯ-il-asmā’ = š.-u ḥadīṯ-i xalq-ul asmā
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
به درخواست: شيخ علي بن صالح بن يوسف
تاريخ تأليف: 29 صفر 1220ق
شرحي است بر حديث حدوث الاسماء که در کافي نقل شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين وصلي الله علي محمد و آله الطاهرين اما بعد فيقول العبد المسکين احمد... انه قد التمس مني الابن الروحاني الشيخ علي ابن المقدس الصالح... في الكافي في باب
حدوث الاسماء علي بن محمد عن صالح بن ابي حماد... عن ابي عبدالله عليه السلام قال ان الله تبارك و تعالي خلق الاسما بالحروف غير مصوتة
انجام: علي ما ذكره الشارحون فليطلب مبتغيه ذلك من كتب دونه [ذويه] و الحمدلله اولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين
چاپ: دارالسلطنه تبريز، دارالطباعه مشهدي حاجي آقا، سنگي، 1276ق، رحلي (جوامع الكلم: ج 2؛ صص 311-313)
[الذريعه 187/13؛ فهرست كتب مشايخ 225 «رساله»]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج ضربي، 6گ (104پ-109پ)، 18 سطر (9×15)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 12-35]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهيم بن عبدالباقي مشهور به تاج، تا: 1220ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ماشي، مذهب، 5ص (243-248)، 24 سطر (8×15/5)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 195-7]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1232ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (6×14)، اندازه: 14×21 سم [ف: 16-372]
بي كا، تا: با تاريخ 1233ق، جا: قزوين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 8ص (427-420)، 18 سطر (9×15) [ف: 2627-12]
آغاز: برابر؛ انجام: و فرغ من نسخه منشئها العبد... في التاسع و العشرين من صفر 1220
خط: تحريري، بي كا، تا: حدود 1233ق؛ 8ص (50-57) [عكسي ف: 1-225]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد خان خوانساري، تا: 1236ق، جا: همدان؛ جلد: تيماج مشكي، 8گ (1-8)، 19 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: - 38]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسين بن رستم استرآبادي، تا: 1237ق؛ جلد: تيماج مشكي، 4گ (157ر-161پ)، اندازه: 16/5×21 سم [ف: 1-483]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن جعفر موسوي، تا: 1238ق؛ توسط حاج سيد سعيد طباطبايي در 1332 به كتابخانه تحويل گرديده؛ واقف: حسن بن علي دهنوي، 1332؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، اندازه: 10×15 سم [ف: 5-130]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1239ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج روغني، 5گ (47ر-52ر)، 22 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 3-136]
آغاز و انجام: برابر
خط:نستعليق، بي كا، تا: 22 ربيع الاول 1240ق؛ جلد: تيماج مشکي مذهب، 3گ، 36 سطر چليپائي، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2548]
آغاز و انجام: برابر
كا: عبدالرحيم بن ولي محمد اردبيلي، تا: 1240ق؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 2ص (359-361)، 30 سطر (9/5×21)، اندازه: 18×29/5 سم [ف: 239-8]
خط: تحريري، كا: محمد صادق بن محمد جعفر خراساني، تا: 1248ق؛ 4گ (36پ-39ر) [ف: 1-147]
كا: ابوالقاسم واعظ حسيني يزدي، تا: 1253ق [تراثنا: س 13 ش 2و 3-333]
آغاز: برابر؛ انجام: و فرغ من نسخه منشئها العبد... في التاسع و العشرين من صفر 1220
خط: نستعليق شكسته، كا: زين العابدين بن محمد رضوي، تا: 1255ق؛ 12ص (179-191) [عكسي ف: 1-225]
خط: تحريري، بي كا، تا: 1255ق؛ اندازه: 15×21 سم [ف: 3-41]
خط: نستعليق، كا: عبدالرحيم بن ابوالحسن حسيني علوي همداني، تا: 1253-1256ق؛ جلد: چرم زرد، 3گ (121پ-123پ)، اندازه: 21×15 سم [مؤيد: 1-160]
كا: سيد علي اصغر پسر محمد قاسم طباطبائي زوار هاي، تا: 28 شوال 1257ق، جا: كچويه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (268ر-269ر)، 35 سطر (14×28)، اندازه: 22×39 سم [ف: 410-17]
خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الثاني 1263ق؛ جلد: تيماج مشكي، 8گ (32ر-39پ)، 18 سطر، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 26-298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفر بن حسين عاملي، تا: چهارشنبه 6 ربيع الاول 1265ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (65ر-70ر)، اندازه:
13×18 سم [ف: 55-3]
آغاز: برابر؛ انجام: و فرغ من نسخه منشئها العبد... في التاسع و العشرين من صفر 1220
خط: نسخ خوش، كا: عباس بن علي محمد زنوزي، تا: دوشنبه جمادي الثاني 1265ق [عكسي ف: 1-225]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن هادي، تا: 10 جمادي الاول 1266ق، جا: اصفهان مدرسه نيماورد؛ مصحح؛ واقف: شهاب الدين مرعشي نجفي؛ 5گ، 20 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1-322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: هدايت الله، تا: 1297ق؛ 6گ (33ر-38ر) [ف: 1-147]
خط: نستعليق، كا: عبد الله بن محمد بهبهاني، تا: 1299ق؛ 8گ (120-112)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1-107]
بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 29 سطر (13×22)، اندازه: 21×30 سم [ف: 16-305]
آغاز: برابر؛ انجام: و فرغ من نسخه منشئها العبد... في التاسع و العشرين من صفر 1220
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ 10ص (232-223) [عكسي ف: 1-225]
خط: نسخ تحريري، كا: مصطفي پسر محمد خويي، تا: قرن 13؛ اهدايی: شيخ محمد جواد علميه؛ جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 7گ (103-110)، اندازه: 15×22 سم [ف: 3-1058]
كا: زين العابدين گلپايگاني، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (237پ-242ر)، اندازه: 15×21/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13، عصر مؤلف؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگی، 9گ (51-43)، 14 سطر، اندازه: 8/5×14 سم [ف: 74-30]
خط: نستعليق، كا: محمدقلي بن عوض قراچه داغي، تا: قرن 13؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن مشكي، 3گ (64ر-67پ)، 23 سطر، اندازه: 15/2×21/6 سم [ف: 164-5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: فرنگي رويه كاغذي ساغري، 6ص (35-41)، 23 سطر (10×17)، اندازه: 17×25/5 سم [ف: 517-9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قرمز، 7گ (135ر-142ر)، 19 سطر، اندازه: 15×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-882]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن قرمز، 3گ (77ر-79پ)، 30 سطر، اندازه: 21×31 سم [ف: 6-191]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (8پ-12ر)، اندازه: 11×18 سم [ف: 13-272]
بي كا، بي تا [ف: 3-58]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، اندازه: 10×15 سم [ف: 4-1313]
آغاز: برابر؛ انجام: وذلک لان الافلاک تسعة و الارض عاشره و الشيء الکاين قد تکون من... و کل قبضة قد اديرت ثلاث دورات في الطبايع الاربع قدتکون في
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا، 3گ، 22 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2547]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشکي، 6گ، 16 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 5-2548]
بي كا، بي تا؛ قطع: رحلي [ف: - 276]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 4گ (122پ-126پ)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 1-201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 5گ (274پ-278ر)، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1-182]
آغاز: برابر؛ انجام: لانه نزل فيه و غاب، و قال: و انه هو السرداب الموجود في سر من راي الي الان يزار فيه
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: چرم زرد، 10گ
(68پ-78پ)، اندازه: 15×21 سم [مؤيد: 2-286]
’š.-u ḥadīṯ-il-asmā’ = š.-u ḥadīṯ-i xalq-ul asmā
شرح مزجي بسيار مختصر است بر حديث خلق الاسماء كه مؤلف آن را به درخواست استادش نگاشته است.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 3614/2
آغاز: الحمدلله الذي هدانا الي الهداة و الصلاة و السلام علي اشرف الموجودات محمد سيدالسادات؛ انجام: و هو مقهور تحت سلطنتها و... سنزيدك بيانًا انشاء الله تعالي فترقب.
خط: نستعليق، كا: قربانعلي بن شمس الدين محمد، تا: شنبه 26 شوال 1263ق؛ 2گ (51پ-52پ)، 21 سطر، اندازه: 10/5×15 سم [محدث ارموي مخ: 2-660]
š.-u ḥadīṯ-il iṣba‘ayn
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3622/19
بي كا، تا: با تاريخ 1233ق، جا: قزوين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 2ص (196-195)، 18 سطر (9×15) [ف: 2625-12]
«š.-u ḥadīṯ-i «ala‘māl-u ṯalāṯat-u umūr
مشك آبادي، محمد حسن بن ابراهيم، 1273-1363 قمري
mošk-ābādī, mohammad hasan ebn-e ebrāhīm (1857 - 1944)
شرح بسيار مختصري است بر حديثي كه از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام نقل شده: «الأعمال ثلاثة امور فرائض و فضائل و معاصي». در اين شرح بيش تر مباحث توحيدي آمده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10458/2
آغاز: الحمدلله المتفرد بالوحدانية الأزلي المتوحد بالفردانية... في الحديث الشريف دقائق لطيفة لابد من البيانات الرشيقة؛ انجام: ظاهراً ناتمام: لعدم توافق الأمزجة كما سيظهر بعون الله...
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: مقوايي، 2گ (13ر-14پ)، اندازه: 18×23 سم [ف: 26-377]
š.-e hadīs-e emām sādeq dar bāra-ye namāz
خراساني، باقر بن محمد، ق13 قمري
xorāsānī, bāqer ebn-e mohammad (- 19c)
رساله كوتاهي است در شرح حديث امام صادق (علیه السلام) درباره نماز كه حماد بن عيسي روايت نموده است و مرحوم كليني آن را در كافي آورده است، باقر بن محمد حديث را در ضمن يك آغاز شامل دو بينش و دو نمايش و انجام گزارش كرده است.
تهران؛ عبدالعظيم؛ شماره نسخه: 612/2
آغاز: حديث چنين است: عن حماد بن عيسي قال لي أبو عبدالله جعفر بن محمد الصادق (علیه السلام) يوماً يا حماد أتحسن أن تصلي قال فقلت يا سيدي أنا أحفظ كتاب حريز في الصلوة فقال لاعليك يا حماد قم فصل قال فقمت بين يديده متوجهاً الي القبلة... كتاب: چنين گويد حقير سراپا تقصير باقر بن محمد عفي الله عن جرائمهما كه چون بعد از معرفت الله تعالي نماز افضل عبادات است و روشنايي. يعني بزگ گناهست نزد پروردگار شما آن كه بگوييد و بفرماييد به مردم چيزي را كه خود آن را عمل نمي آورده باشيد؛ انجام: يعني بزرگ گناهست نزد پروردگار شما آن كه بگوييد و بفرماييد به مردم چيزي را كه خود آن را عمل نمي آورده باشيد.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 5گ، 24 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1-320]
شرح حديث الامام علي بن موسي الرضا (علیه السلام)- شرح حديث رأس الجالوت
«š.-e hadīs-e «omer-a eblīs an yasjod-a le-ādam
ميرزاي قمي، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1151-1231 قمري
mīrzā-ye qomī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad hasan (1739 - 1816)
تاريخ تأليف: سه شنبه 14 صفر 1216ق؛ محل تأليف: قم
مؤلف، اين حديث را پس از طي چند مقدمه، به درخواست بعضي از اصحاب شرح كرده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10212/6
آغاز: الحمدلله الذي جعل الكتاب و السنة منهاجاً لدينه... پس اين چند كلمه حسب الخواهش بعضي اصحاب كه بمرتبه فطانت و شرافت آراسته؛ انجام: الحال اكتفا مي كنيم در اين مقام بهمين
قدر بعلت قلت فرصت...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 27گ (62پ-88پ)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 26-179]
«š.-e hadīs-e «amar-al-lāh-o va lam yaša’ va šā’-a va lam ya’mor
در اين اثر حديث «امر الله و لم يشاء و شاء لم يامر» كه در اصول كافي آمده، به فارسي شرح شده است. با جستجو در منابع موجود نشاني از اين شرح و شارح آن به دست نيامد.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 4631/4
آغاز: بسمله، الحمد لله الذي جعل الكتاب و السنة منهاج لدينه و فيها محكمات و متشابهات و ابتلي عباده بالافكار المتساقطه و الاراء المتضادة؛ انجام: دويم طريقه جمهور محدثين و فقهاي اماميه است و آن اين است كه از اخبار قرآني و اخبار ائمه عليهم السلام ظاهر مي شود كه حق تعالي را دو لوح است يكي لوح محفوظ كه مطابق...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 109گ (11پ-119پ)، 19 سطر (9/5×15/5)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 278-19]
شرح حديث «الامر بين الامرين»- حاشية الايقاظات
شرح حديث اميرالمؤمنين- الحكم و المواعظ (ارجوزة)
«š.-e hadīs «ana ebn-oz-zabīhayn
تفسير حديث منقول از حضرت رسالت پناه صلي الله عليه و آله: «انا ابن الذبيحين... ارادبها جده اسماعيل و ابا عبدالله».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1202/24- طباطبائي
آغاز: قال النبي صلي الله عليه و آله
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 34گ [ف: 23-722]
«š.-e hadīs «ana asqar-o men rabbī be sanatayn
مجذوبعلي شاه، محمد جعفر بن صفر، 1175-1238 قمري
majzūb-‘alī-šāh, mohammad ja‘far ebn-e safar (1762 - 1823)
شرح عرفاني حديث معروف نبوي: «انا اصغر من ربي بسنتين» است در يك مقدمه و مصباح و چند «نور» و پنج «اصل»: دمه در فكر نمودن بعضي نكتها (كذا)؛ مصباح در سه «نور»: 1) در بيان آن كه مراد برب الارباب انواع كيانيه است، 2) تحقيق بودن مراد به رب او اسمي كه مختص است به ترتيب سيد المرسلين؛ 3) از موصح بودن مراد به رب ذات احدية محضه است كه مسما است به اسماء الهيه و محتاج است اين بيان به ذكر چند اصل.
آغاز: بسمله. حمدله. و الصلاة و السلام علي محمد و آله الطاهرين... و بعد چنين گويد بنده جاني محمد جعفر بن... كه در بعضي از مجالس يكي از احباء سئوال نمود از اين خاكسار
انجام: و از آن جا واضح مي شود سر آن چه فرموده اند، نزلنا عن مرتبة الالوهية، ثم قولوا فينا ما شئتم. الحمدلله رب العالمين.
[فهرستواره منزوي 536/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 5گ (38ر-42ر)، سطور چليپايي [ف: 3-188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1263ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن ترياكي سير، 4گ (22ر-25پ)، 21-25 سطر، اندازه: 19/5×29/6 سم [ف: 84-8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علينقي كبودر آهنگي (فرزند مؤلف)، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قرمز، 7گ (1پ-7پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 25-145]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «شرح حديث علوي» آمده؛ خط: نسخ، بيكا، بي تا؛ واقف: ملكزاده كوثر، آبان 1326؛ كاغذ: شكري فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 7گ، 19 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 5-155]
«...š.-e hadīs-e «ana-l-lāh-o lā elāh-a ellā ana
حسيني، محمد مؤمن بن محمد، ق12 قمري
hoseynī, mohammad mo’men ebn-e mohammad (-18c)
اين گزارش بر حديث «انا الله لا اله الا انا خلقت الخلق و خلقت الخير و أجريته علي يدي من أحببته...» بنا به درخواست جمعي از متدينين تفليس نوشته شده و در آن از خلق افعال سخن رفته و به آيات و احاديث و گفته هاي دانشمندان فلسفه و علم كلام استشهاد مي كند.
آغاز: حمد بي حد و ثناي بيرون از عد حضرت قادر مختار و
جناب عادل جباري را سزاست كه در مملكت هر وجودي پادشاه
انجام: و آشكار شدن كلمه حقه همين معني كه بحسب ظاهر مشكل مي نمود علي سبيل الاستعجال بطريقه حسني صورت ارتسام پذيرفت
چاپ: ميراث حديث شيعه، دفتر سوم، قم، مؤسسه فرهنگي دارالحديث، 1378ش، با تحقيق علي فرخ
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1833/7
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد طاهر، تا: 1226-1232ق؛ جلد: تيماج مشكي، 4گ (100ر-103ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-220]
«...š.-u ḥadīṯ-i: «inna abābakr minī bi manzilat-is-sam‘ wa inna ‘umar
نوري، علي بن جمشيد، - 1246 قمري
nūrī, ‘alī ebn-e jamšīd (- 1831)
شرح حديث «قال النبي (صلی الله علیه و آله) ان ابابكر مني بمنزلة السمع و ان عمر...» را از معاني الاخبار شيخ صدوق با توجه به حاشيه استادش محمد، بر مبناي فلسفي شرح و توضيح داده است. حديث مورد نظر چنين است: «حدثنا ابوالقاسم علي بن احمد... الدقاق... عن الحسن ابن علي عليهم السلام قال قال رسول الله صلي الله عليه و آله ان ابابكر مني بمنزلة السمع و ان عمر مني بمنزلة البصر و ان عثمان بمنزلة الفؤاد قال و لما كان من الغد دخلت عليه و عنده اميرالمؤمنين عليه السلام و ابوبكر و عمر و عثمان فقلت يا «يا ا ب سمعتك تقول في اصحابك هاؤلاء قولا فما هو فقال عليه السلام نعم ثم اشار بيده اليهم فقال: هم السمع...». مؤلف در شرح اين حديث مي گويد: «اقول في حل هذا الخبر الغريب ان منزلة النبي الامي منزلة الروح الكلي الجملي الامري الالهي العلوي القدسي و منزلة اميرالمؤمنين... منزله العقل المقدس... و منزلة ابي بكر... السمع و البصر و الفواد... ان الله تبارك و تعالي يقول ان السمع و البصر و الفؤاء كل اولئك كان عنه مسئولا».
آغاز: بسمله الحمد لولي النعمه... اما بعد فلما ظفرت بمطالعه نسخة معاني الاخبار تشرفت بملاحظه كلمه تاميه رقمت في حاشية النسخه بخط استادي سيدي و سندي و من اليه في العلوم الالهيه استنادي العالم المويد آقا محمد... علي الحديث العجيب الذي سنقله بهذه العباره غريب فاردت ان اكشف عن وجهه الوجيه حجاب الاستتار فاقول...
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا ما الهمني الله تعالي في حل هذا الخبر الغريب و الله يقول الحق و هو يهدي السبيل در پس آن طوطي صفتم داشته اند ** آن چه استاد ازل گفت بگو مي گويم من الاوستاد النحرير نوري سلمه الله تعالي
خط: نستعليق شكسته، كا: محمد رحيم بن محمد بن محمد علي طالقاني، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج قرمز، 106گ، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 23-304]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: اشرفي، عبدالله بن محمد (از شاگردان ملا علی نوری)، تا: 1235ق؛ جلد: تيماج مشكي، 1ص، 20 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: - 114]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1260/3
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 4-85]
شرح حديث «انا الطين»- شرح حديث «هل رأيت رجلاً»
«š.-e hadīs-e «ana qāsem-ol-jannat-e va-n-nār
حسيني، محمد زمان، ق11 قمري
hoseynī, mohammad zamān (- 17c)
[فهرستواره منزوي 373/9]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1048ق؛ 3گ (219ر-221ر) [ف: 17-460]
آغاز: الحديث. قال رسول الله... انا قاسم الجنة و النار فقال رجل من ناحية المسجد باعلي صوته يا قاسم الجنة و النار اجعلني من اهل النار. فقال رسول الله. فهذا حله. آن چه در حل اين حديث فقير بي بضاعت محمد زمان الحسيني را بخاطر مي رسد؛ انجام: و روز قيامت بدان خواهي رسيد. و سيعلم الذين ظلموا اي منقلب... هذا ما سنخ لي في اثناء الفكر...
بي كا، بي تا؛ كاغذ: رنگارنگ سپاهاني، جلد: ميشن قهوه اي، 2گ (59ر-60ر)، اندازه: 12/8×22/6 سم [ف: 9-135]
«š.-u ḥadīṯ-i: «inn-al-lāh-a ta‘ālā xalq-a ‘išrīn-a ‘ālaman antum āxiruhum
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2807/5
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 18 شوال 1236ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن سياه، 2گ (17پ-18پ)، 18 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 6-110]
«š.-u ḥadīṯ-i «inn-al-lāh-a xalq-a ādam-a ‘alā ṣūratih
غزالي، محمد بن محمد، 450-505 قمري
qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112)
آغاز: فصل. ان قيل ما معني قوله صلي الله عليه و آله ان الله خلق آدم علي صورته قلنا الصورة اسم مشترك قد يطلق علي ترتيب الاشكال و وضع بعضها علي بعض و اختلاف تركيبها و هو الصور المحسوسة و قد يطلق علي ترتيب المعاني...
انجام: فمهما اطلع بالحقيقة علي هذه الموازنة عرف معني قوله ص خلق آدم علي صورته و معرفة ترتيب افعال الله غامضه يحتاج فيه الي تحصيل فيه الي تحصيل علوم كثيرة.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1129ق؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 1گ (111ر)، مختلف السطر (9×20)، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 398-20]
بندي از غزالي در باره؛ بي كا، تا: 1310ق [ف: 6-53]
آغاز و انجام: برابر
بخشي است از رساله يا كتابي و در آن از غزالي نقل شده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1267ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 8ص (280-273)، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 306-9]
«š.-e hadīs «enn-al-lāh-a xalaq-a ādam-a ‘alā sūrateh
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10841/43
آغاز: قال النبي صل الله عليه و آله ان الله خلق آدم علي صورته و في حديث آخر علي صورة الرحمن... تصديق اين اخبار و آيات به آن كه انسان بما هو انسان اي بما هو مدرك للكليات مخلوقي است به حسب ذات قايم به نفس مجرد از زمان و مكان؛ انجام: و به جهت بقاي بعد از بوار تن ابدي است فلنصرف عنان القلم من هذه البينات. العاقل يكفيه الاشارة و السفيه لا دوآء له. قد انشدت بيتاٌ عند فراغ هذا السواد و هو هو:گويند كه آدمي به صورت چه حد است ** حق مثل ندارد مگر او باشد راست
خط: نسخ، بي كا، تا: 1129ق؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 2گ (100پ-101ر)، ابعاد متن: 9×20، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 393-20]
«š.-u ḥadīṯ-i «inn-al-lāh-a xalaq-a ism-an bi-l-ḥurūf-i ġayr-i muṣawwat
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 21480
آغاز: الحمد لله... فيقول العبد المسكين
بي كا، تا: قرن 13؛ تذكر: شماره بازيابي اصلاح شد؛ قطع: خشتي [اهدائي ف: - 341]
«...š.-u ḥadīṯ-i «inn-al-lāh-a ‘azz-a wa jall lammā arād-a an yaxluq-a ādam ba‘aṯa jibra’īl
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
تأويل حديث مروي از امام صادق عليه السلام است که فرمود: «ان الله عزوجل لما اراد ان يخلق آدم بعث جبرئيل اول ساعة من يوم الجمعة».
بي كا، تا: 1267ق؛ تذكر: شماره بازيابي تصحيح شد؛ قطع: خشتي [اهدائي ف: - 327]
آغاز: قال شيخنا الاحسائي رحمه الله في تأويل حديث مروي عن ابي عبدالله (علیه السلام) قال (علیه السلام) ان الله عزوجل لما اراد ان يخلق آدم بعث... اقول يريد باول ساعة من يوم الجمعة دون آخر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (172پ)، 20 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف مخ]
«š.-u ḥadīṯ-i «ina madīna-tl-‘ilm-i wa ‘alīy-un bābuhā
موسوي، محمد هاشم بن زين العابدين، ق13 قمري
mūsavī, mohammad hāšem ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 19c)
مؤلف در اين رساله وجيزه، شأن صدور حديث مشهور «انا مدينة
العلم و علي بابها» از مجمع البحرين عنوان و شرح كرده است. و آن كلامي كه در ضمن ان حديث از قول اعرابي «طمش طاح» الي آخره آمده، نقل و شرح شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11279
آغاز: حل اشكال و رفع عضال، قد سئلني بعض الافاضل الاجلاء عن معني الخبر الذي حكاه في مجمع البحرين؛ انجام: رزقنا الله الفوز بالتذكر لامثاله بتوفيق الله و الاعتصام بحبل و لا ئه محمد
خط: نسخ، كا: جمال الدين بن محمد هاشم موسوي (فرزند مؤلف)، تا: ربيع الثاني 1330ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرم سبز، 7گ، 10 سطر، اندازه: 7×14 سم [ف: 28-420]
«...š.-u ḥadīṯ-i «ana madīnat-ul-‘ilm
اين حديث را با استفاده ازساير احاديث به صورت مختصر شرح نموده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 18/40-3520/1
آغاز: بسمله القطان عن السکري عن الجوهري عن ابن عمارة عن ابيه عن ابي خالد الکابلي... عن النبي صلي الله عليه وآله انه قال لعلي عليه السلام انت مني بمنزلة هارون من موسي؛ انجام: قوله صلي الله عليه وآله وعلي نفسي اي يلزمني ملازمته و محافظته و بيان فضله لقوله تعالي عليکم انفسکم قوله تعالي فانما عليه ما حمل يدخل فيه ذنوب الشيعة علي تفسيره عليه السلام فلاتغفل
خط: نسخ، بي كا، تا: 1132ق؛ جلد: تيماج مشکي، 9گ، 20 سطر، اندازه: 18×25 سم [ف: 5-2545]
«š.-e hadīs-e: «ana-n-noqta
نير ممقاني، محمد تقي بن محمد، 1247-1312 قمري
nayyer-e mamaqānī, mohammad taqī ebn-e mohammad (1832 - 1895)
آغاز: روي في كتاب العزيز الحكيم عن مولانا أمير المؤمنين، انه قال: أنا النقطة أنا الخط... اقول: هذا الكلام من متشابهات كلامه.
انجام: فهو محسوب عن العلام السفلي و يمكن أن يقال فيه وجوه كثيرة لا تخفي علي الفطن البصير.
[فهرستواره منزوي 1043/8]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13217/13
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن علي اصغر قايني، تا: 1255ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگی، 3گ (104پ-106ر)، 23 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 33-418]
شرح حديث «انا نقطة الباء»/ شرح حديث/ فارسي
«’š.-e hadīs-e «ana noqtt-ol-bā
يزد؛ سريزدي؛ شماره نسخه: 42/7
آغاز: الحمدلله رب العالمين... بدان اي عزيز كه اين چند كلمه اي است در بيان سرقول اميرالمؤمنين و امام الموحدين علي عليه السلام بنحويكه وارد شده است؛ انجام: پس بعد از تمهيد اين مقدمات بديهه معلوم شد سر قول آن جناب كه فرمودند تمام قرآن در نقطه باء بسم الله است و آن نقطه منم.
خط: نستعليق، كا: احمد بن مهدي يزدي، تا: 1205ق؛ جلد: مقوايي، 4گ (162پ-165ر)، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 1-42]
«’š.-u ḥadīṯ-i «ana nuqṭat-u taḥt-al-bā
شرح فلسفي مختصري است بر روايت منسوب به اميرمؤمنان عليه السلام «انا نقطة تحت الباء» و بيان مراد از نقطه و شرح مفردات بسمله.
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 77/3
آغاز: الحمدلله الذي شرح صدورنا بنور المعرفة و اليقين و أشرق قلوبنا بضياء الملة و الدين و نور بصائر عقولنا بمعرفة الحق و الكتاب المبين؛ انجام: و القدح بالتحريك واحد الاقداح التي للشرب و القدحة بالضم الغرفة يقال اعطي قدحة من مرقته و هذا أنسب كما لا يخفي.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13، مجدول؛ اهدايی: صدرالاسلام اصفهاني، 1346؛ جلد: مقوايي، 8گ (130پ-137ر)، اندازه: 15/5×24 سم [ف: 1-67]
«š.-e hadīs-e «ana va ‘alīy-on abavā hāzeh-el-omma
بهبهاني، عبدالله بن محمد، - 1325؟ قمري
behbahānī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (- 1907)
تاريخ تأليف: شب 10 شوال 1314ق
گزارش و تأويل حديث «انا و علي ابوا هذه الامة» و تفسير و تأويل آيه «و ازواجه امهاتهم...» كه مراد همسران پيامبر است. در ديباچه از «سر الابرار» خود كه به عربي در اين زمينه نگاشته بود و «احقاق الحق» كه در رد همداني (محمد رضا) است ياد مي كند.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1804/10- عكسي
آغاز: حمدله. صلاة. و لعنة الله علي اعدائهم اجمعين. اما بعد، چنين گويد بنده... عبدالله بن محمد البهبهاني، كه شنيده شد كه
بعضي از جاهلين به اسرار و قاصرين در فهم كلمات ائمه؛ انجام: و لوكره المجرمون، قد تمت الرسالة بيد مصنفه عبدالله بن محمد البهبهاني في ليلة العاشر من شهر شوال المكرم 1314ق
خط: تحريري، بي كا، تا: 10 شوال 1314ق؛ با افتادگي و افزودگي ها در كناره ها؛ 20ص (357-376) [عكسي ف: 1-225]
«š.-u ḥadīṯ-i «ant-a wa māluk-a li-abīk
امير صنعاني، محمد بن اسماعيل، 1099-1182 قمري
amīr san‘ānī, mohammad ebn-e esmā‘īl (1688 - 1769)
شرحي است بر حديث نبوي «انت و مالك لابيك» كه از طرق شيعه و سني روايت شده است. مؤلف كه از علماي زيديه است ابتدا طرق روايت را ذكر كرده سپس به شرح آن مي پردازد.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1850
آغاز: حديث انت و مالك لا بيك اخرجه البزاز قال: حدثنا محمد بن يحيي بن عبدالكريم، نا عبدالله بن داود؛ انجام: دليل علي انه لم يكن المال للأخ الميت و دليل علي انهم لا يملكون مع أبيهم.
نسخه اصل: كتابخانه سيد هبة الدين شهرستاني- كاظمين؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ به نقل از خط فرزند مؤلف؛ تملك: نسخه «سيد هبة الدين شهرستاني» يادداشتي درباره رساله و مؤلف آن نگاشته است، مجدول؛ 7ص [عكسي ف: 5-317]
«š.-u ḥadīṯ-i «unzil-al-qur’ān-u ‘alā sab‘at-i aḥruf
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
شرحي است بر حديث مشهور نبوي که فرموده: «ان القرآن انزل علي سبعة احرف لکل آية منها ظهر وبطن ولکل حد و مطلع». مؤلف می گويد اين حديث را در مصادر شيعه نيافته است.
آغاز: حمدله. صلات. و بعد، فيقول العبد الاثيم كريم بن ابراهيم انه قد ارسل الي بعض الاخوان صان الله... بحديث مفضل من احاديث آل الله و آل الرسول صلی الله علیه و آله. و انه قد جاري في بعض طلبة العلم و وقع بينهم في معناه الخلاف... ان القرآن انزل علي سبعة احرف؛
انجام: و ما ذكرنا قليل من كثير و يكفي لبيان ظاهر المراد و الله الموفق للسداد. فيقتصر عليه و صلي الله علي محمد و آله الامجاد و لعنة الله علي اعدائهم ابد الآباد.
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري، كاتب = مؤلف، تا: يک شنبه سلخ جمادي الاول 1260ق؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 3گ، 30 سطر، اندازه: 18×23 سم [ف: 5-2544]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: عبدالحسين بن عبدالعلي، تا: 1323ق؛ 1ص (142) [عكسي ف: 1-225]
«š.-e hadīs «enseb lanā rabbak
فاضل قزويني
fāzel-e qazvīnī
گفتاري است در شرح حديثي كه يهوديان به پيغمبر (صلی الله علیه و آله) گفتند «انسب لنا ربك» و پس از سه روز سوره توحيد نازل شد و پيغمبر آن سوره را در پاسخ يهود مي خواند: «قال الفاضل القزويني في تفسير ان اليهود سألوا رسول الله علیه السلام فقالوا انسب لنا ربك فمكث ثلاثا لايجيبهم فنزل...». عبارت از فاعل نفوس ناطقه و ما تحت فلك قمر است... .
آغاز: قال الفاضل القزويني في تفسير ان اليهود سألوا رسول الله علیه السلام فقالوا انسب لنا ربك فمكث ثلاثا لايجيبهم فنزل... عبارت از فاعل نفوس ناطقه و ما تحت فلك قمر است...
[فهرستواره منزوي 536/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1842/6
كا: جعفر مير بابا تبريزي، تا: قرن 13؛ 1ص (72) [ف: 9-512]
شرح حديث «ان الشيطان لم يكن...»- تمثل الشيطان في الرؤيا
«š.-e hadīs «enn-al-qazab-a men-aš-šaytān
مختار گلپايگاني، احمد بن علي، ق13 قمري
moxtār-e golpāygānī, ahmad ebn-e ‘alī (- 19c)
تاريخ تأليف: شب دوشنبه 23 جمادي الثاني 1243ق
شرحي است مفصل بر حديثي كه از پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) روايت شده است: «ان الغضب من الشيطان خلق من النار و انما يطفاً النار بالماء». اين شرح به نام يكي از شاهزادگان نگاشته شده كه نامش در مقدمه نيامده است. داراي يك «مقدمه» و چهار «فصل» و يك «خاتمه» مي باشد: مقدمه: در فوائدي چند كه دانستن آن ها سودمند است؛ فصل 1. معني حديث؛ 2. معني جمله «خلق من النار»؛ 3. معني جمله «و انما يطفاً النار بالماء»؛ 4. معني جمله «فاذا غضب أحدكم فليتوضأ»؛ خاتمه: در بيان پاره اي از فوائد.
چاپ: ايران، مشهد، بنياد پژوهش هاي آستان قدس رضوي، 1388 شمسي، رضا استادي، حروفي، 1، وزيري، ضمن بيست رساله فارسي
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3494/9
آغاز: الحمدلله رب العالمين... چنين گويد كمينه خادم شريعت سيد ابرار و چاكر طريقت ائمه اثني عشر أطهار؛ انجام: و مخالفي از اصحاب ما نيز بنظر نرسيده و لكن الله سبحانه و رسوله و أمناؤه أعلم بالصواب
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا، مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 16گ (286پ-301پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 9-294]
«š.-u ḥadīṯ-i «inna-al-qadr-a sirr-un min sirr-il-lāh
شرحي است مختصر و عرفاني بر حديث مروي از امير مؤمنان علي عليه السلام «ان القدر سر من سر الله و ستر من ستر الله و حرز من حرز الله و امر من امر الله».
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1911/4
آغاز: وجيزة لطيفة في بيان معني الحديث... اقول اعلم ان أمر الله علي قسمين امر فعلي عرفناه من قوله تعالي انما امره
نسخه اصل: كتابخانه كاشف الغطاء- نجف اشرف؛ خط: نسخ، كا: محمد قلي بن مرزا (ميرزا) محمد (خويي)، تا: شب عرفه 9 ذيحجه 1239ق، جا: كربلا؛ احتمالاً ناقص مانده؛ 3ص (25-27) [عكسي ف: 5-366]
«š.-u ḥadīṯ-i «inna li-l-qurān-i ẓahr-an wa baṭn-an wa libaṭn- ih-ī baṭn-an ila sab‘at-i abṭun
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 623/14- ف
نسخه اصل: شهيد علي پاشا ش 2703؛ خط: نسخ، كا: عبدالمجيد سيفي، تا: 721ق؛ 3گ (209پ-211پ)، 25 سطر [فيلم ها ف: 1-516]
«š.-u ḥadīṯ-i «inna li-l-lāh-i sab‘īn-a ḥijāb-an min nūr-in wa ẓulma
غزالي، محمد بن محمد، 450-505 قمري
qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112)
شرحي است بر حديث «ان لله سبعين حجاب من نور و ظلمة...» برگرفته از کتب غزالي.
آغاز: بسمله حمدله والصلوة والسلام علي محمد و آله الطيبين الاطهرين الغر الميامين و بعد فقد ذکر الامام الغزالي في تفسير الحديث المشهور ان لله سبعين الف حجاب من نور و ظلمة و انه لوکشفها لاعرفت سبحات وجهه
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 35/127-6947/4
آغاز: برابر؛ انجام: او بالنور المحض المتعال انتهي کلامه اعلي الله و الانصاف انه کلام دقيق وتحقيق رشيق يليق ان يکتب بالنور في صفحات خدود الحور رزقنا الله واياکم الوصول بابه و الوصول...
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن جعفر خشكبيجاري، تا: محرم 1270ق؛ جلد: گالينگور سرخ، 4گ، 18 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-2545]
«...š.-e hadīs-e «enna le-l-lāh-e ‘elmayn ‘elm-on maknūn
شرح کوتاهي است بر حديثي که کليني درکافي از امام صادق (علیه السلام) نقل نموده که: «ان الله علمين علم مکنون مخزون لايعلمه الا مؤمن ذلک يکون البداء و علم علمه ملائکته و رسله و انبيائه فنحن نعلمه». اين شرح در پاسخ به سؤال کسي نگاشته شده و مؤلف در آخر آورده است: «قد فرغ من تسويد هذه الاوراق الفلان في يوم الفلان اجابة لمسألة بعض الاخوان».
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 6/164-1074/2
آغاز: بسمله سئوال عرضه داشت مخلص صميمي و ارادت کيش قديمي به حضور باهر النور آن کعبه حقيقي که قبله اهل علم... که کشف حجاب ورفع نقاب فرمايند از حديث... محمد بن يعقوب کليني رحمه الله در اصول کافي درباب بدا از امام هدي جعفر بن محمد الصادق... ان لله علمين علم مکنون مخزون... که آيا اين دوعلم هر دو عين ذات احد... الجواب شکي نيست در اين که بين؛ انجام: در اين صورت رد برکلام او واجب و اهانه خودش اوجب است خداوند خود همه را از جهل و فساد و شرور نفس محافظت فرمايد قدفرغ من تسويده هذه الاوراق الفلان في يوم الفلان اجابة لمسئلة بعض الاخوان
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 10گ، 13 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5-2546]
«š.-u ḥadīṯ-i «innam-al-a‘māl-u bi-n-nīyyāt
تهران؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 78/15- ج
آغاز: بسمله الحمد لله الذي طهر قلوب اوليائه بصفائه نورانيته؛ انجام: و قفل هذاالباب و الدخول في زمرة اولي الاباب
گويا از سيد داماد باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 27 محرم 1043ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (175پ-176پ)، 22 سطر (11×20)، اندازه: 13×22/5 سم [ف: 1-164]
«š.-u ḥadīṯ-i «innial-mahr-a mā tarāḍayā ‘alayh-in-nās
مفيد، محمد بن محمد، 336-413 قمري
mofīd, mohammad ebn-e mohammad (948 - 1023)
شرح حديث «ان المهر ما تراضيا عليه الناس» مي شود كه از حضرت صادق عليه السلام روايت شده است.
آغاز: ذكرت اعجابك ايها الاخ الفاضل بجواب ذلك الشيخ الفاضل حين سئل عين معني قول الصادق عليه السلام ان المهر ما تراضي عليه الناس...
[الذريعه 396/20]
آغاز: برابر؛ انجام: و فيما بيناه و شرحناه كفاية لمن ترك الهوي و أنصف من نفسه.
خط: نسخ، كا: عبدالحميد بن محمد مقيم خطيب عبدالعظيمي، تا: 17 ربيع الثاني 1056ق؛ جلد: مقوايي، 6گ (2پ-7پ)، 23 سطر، اندازه: 13×25/5 سم [ف: 1-281]
آغاز: برابر
نسخه اصل: كتابخانه مرتضوي- مشهد مقدس؛ خط: نسخ، كا: عزيزالله بن عبدالعلي فراهاني، تا: 1074ق؛ 9ص (142-150) [عكسي ف: 7-208]
«š.-u ḥadīṯ-i «inn-al-mayyit-a yublā jasad-u-h
نراقي، مهدي بن ابي ذر، 1128-1209 قمري
narāqī, mahdī ebn-e abī-zar (1716 - 1795)
بخشي از كتاب مشكلات العلوم مؤلف است كه در رساله حاضر جداگانه آمده است.
اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: 398/4
خط: نسخ، كا: ميرزا حسين بن احمد گرجي، تا: ذيقعده 1277ق؛ 7گ (201پ-207پ)، 16 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 2-284]
š.-u ḥadīṯ-i «inn-al-mayyit-a yublā jasaduh» = mī‘ādīyya
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
شرح مختصري است بر روايتي كه مرحوم شيخ صدوق در من لايحضره الفقيه روايت كرده كه: «الميت هل يبلي جسده قال عليه السلام نعم حتي لايبقي لهم و لاعظم الا طينة التي خلق منها و...»
آغاز: الحمدلله رب العالمين... روي الصدوق في الفقيه عن عمار انه سئل أبو عبدالله عن الميت هل يبلي جسده قال نعم.
انجام: و لامدخل له في الحقيقة فانما هو بمنزلة الثوب لبسته ثم تركته و لبست غيره فافهم.
[الذريعه 189/13 و 190 رقم 660؛ فهرستگان حديث، ج4، ص175-176]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1237ق [ف: 3-34]
خط: نستعليق هندي، كا: حسن بن امان الله دهلوي عظيم آبادي، تا: چهارشنبه 25 شعبان 1243ق، جا: كربلا؛ جلد: تيماج قرمز، اندازه: 14×21 سم [ف: 1-189]
كا: أبوالقاسم واعظ حسيني يزدي، تا: 1253ق [تراثنا: س 13 ش 2و 3-338]
خط: نستعليق، بي كا، تا: صفر 1255ق؛ مصحح؛ 2گ (75پ-76)، اندازه: 10/5×15 سم [محدث ارموي مخ: 2-879]
آغاز: سئل الشيخ الجليل الحبر النبيل الشيخ احمد الاحسائي... و الجواب منه ادام الله ظلاله ممتد الازمان اعلم ان الانسان الموجود الان له جسمان؛ انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: ميرزا بابا سواد كوهي، تا: 1258ق؛ كاغذ: ترمه و پسته اي، جلد: ميشن مشكي، 18 سطر [ف: 5-121]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه 24 ربيع الثاني 1270ق؛ كاغذ: فرنگي و دست ساز، جلد: تيماج عنابي، 2گ (38ر-38پ)، 9-17 سطر (7/5×14)، اندازه: 11/9×18/6 سم [ف: 16-29/1]
آغاز: برابر؛ انجام: لأنه يحب زيداً و هذا من التوسم و لكن لايقطع علي جهة الحتم فان أعلمه زيد انه يحبه اطمئن قلبه.
خط: نسخ، كا: محمد مهدي بن محمد باقر تفتي، تا: 15 جمادي
الاول 1274ق؛ جلد: تيماج مشكي، 22گ (234ر-255ر)، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1-181]
انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 13؛ در ذيل رساله بخشي از پاسخ احسائي به سؤال از رجعت و فرق آن با معاد به خط برغاني در چند سطر آورده شده؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج قرمز، 1گ (140)، اندازه: 15×21 سم [ف: 22-288]
آغاز: برابر؛ انجام: مالها لعنها الله او تكنني لاخبرتكم.
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد نصير هزار جريبي دانكه، تا: قرن كاغذ: فستقي، جلد: ميشن مشكي، 7ص (262-268)، 17 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 5-101]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ (22-21)، 16 سطر، اندازه: 10/5×15/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-878]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 و 14؛ 2ص (5-4)، 21 سطر [عكسي ف: 4-518]
آغاز: اعلم ان الانسان الموجود الآن له جسمان و جسدان فالجسم الاول هو الحامل للعقل و الروح و هو اشد الاربعة قوة و تحققا؛ انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: مقوايي، رويه تيماج عنابي، 1گ (91-91پ)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 11-471]
«š.-u ḥadīṯ-i «inn-an nahār-a xuliq-a qabl-u am-il layl
شريف، عبدالرحيم بن محمد
šarīf, ‘abd-or-rahīm ebn-e mohammad
شرح بر حديثي كه عياشي در تفسيرش از امام رضا (علیه السلام) نقل كرده، شرح براي شيخ محمد علي بن شيخ بشارت نوشته شده است.
شيراز؛ علامه طباطبائي؛ شماره نسخه: 875/2
آغاز: الحمدلله الذي خلق السموات و الارضين
خط: نسخ، بي كا، تا: 15 صفر 1240ق؛ 22گ (9-30)، اندازه: 15×21 سم [نسخه پژوهي: 3-124]
«š.-u ḥadīṯ-i «inna waṣīy-an nabīy-i ya‘īš-u ṯalāṯīn-a sana
ستري بحراني، عبدالله بن عباس، - 1270 قمري
setrī bahrānī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abbās (- 1854)
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15422/1
آغاز: بسملة، الحمدلله المخرج لعباده المؤمنين من الظلمات الي النور و الصلاة و السلام علي من صارت معاجزه و فضائله كنار علي طور صلي الله عليه و آله البدور، اما بعد، فيقول... قد سألني بعض الإخوان عن الحديث الذي نقله ثقة الاسلام في أصول كافيه و الصدوق في بعض كتبه و هو حديث؛ انجام: فمن تأمل في ذلك بعين البصيرة و هو صافي السريرة اتضح له ما قررناه فما أحسن الانصاف و أقبح ركوب جادة الاعناف و الله أعلم بمقاصد و الائمة المعصومين و الحمدلله رب العالمين...
خط: نسخ، كا: حسين بن زين الدين، تا: صفر 1270ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 130گ (2پ-130پ)، 18 سطر (11×16/5)، اندازه: 15×21 سم [ف: 202-39]
«š.-u ḥadīṯ-i «innahum ya’nisūn bikum
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
درباره حديث مروي از حضرت صادق (علیه السلام) كه درباره زيارت قبور روايت شده «انهم يأنسون بكم فاذا غبتم عنهم استوحشوا»، و چگونگي انس و وحشت مردگان نسبت به زنده ها.
آغاز: الحمد له و الصلاة عليه و آله، و بعد فاني لما عثرت علي هاتين الروايتين الاتيتين وجدتهما متناقضتين.
چاپ: در مجموعه ثانيه از رسائل اعتقاديه مؤلف چاپ شده
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 5565/11
آغاز: برابر؛ انجام: و الصلاة علي سيد الانس و الجان محمد و آله امناء الرحمن و شرفاء ما في حيز الامكان في كل مكان و أوان و زمان
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 7گ (154ر-160ر)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 14-330]
«š.-u ḥadīṯ-i «awwal-u ma xalaq-al-lāh
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 1261/12
خط: نستعليق، كا: علي بن احمد بن حسن موسوي همداني، تا:
1268ق؛ جا: همدان؛ قطع: ربعي [نشريه: 7-274]
«š.-e hadīs-e «avval-o māxalaq-al-lāh
قاري، عبدالرحمن، ق13 قمري
qārī, ‘abd-or-rahmān (- 19c)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 29552
آغاز: بسمله. حمدله نقل است از حضرت محمد مصطفي (صلی الله علیه و آله) اول ما خلق الله تعالي نوري محمد يعني اول چيزي كه؛ انجام: الهي آخرت همه مومنان را بخير كه داني كه شك آرد كافر گردد نعوذ بالله من ذلك تمت
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ ضميمه نسخه ش 16276 [رايانه]
«...š.-u ḥadīṯ-i «ahl-it-tawḥīd fī jahannam
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
شرح و توضيح حديثي بدين مضمون که «لايصيب احداً من اهل التوحيد الم في النار اذا دخلوها و انما تصيبهم الإلام عند الخروج منها...».
آغاز: اعلم انه ورد في بعض الاخبارانه لايصيب احداً من اهل التوحيد الم في النار اذا دخلوها وانما تصيبهم الالام عند الخروج منها فتکون تلک الالام جزاء
[فهرستواره منزوي 537/7]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 2883/4
آغاز: برابر؛ انجام: وتشبهوا بالابالسة دثروا الوبي و الصوف وقنعوا من العظم بالغضروف فمثل هذا التأويل القبيح المسکرة يضلون و يضلون ويحسبون انهم يهتدون
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 4گ، 18 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3-1183]
شرح حديث اهليلجه- منبع الفيوض
š.-e hadīs-e ehlīlaja
حسيني خراساني، ذبيح الله بن هدايت الله، ق13 قمري
hoseynī xorāsānī, zabīh-ol-lāh ebn-e hedāyat-ol-lāh (-19c)
وابسته به: الاهليلجة في التوحيد = الاهليجية؛ جعفر بن محمد (علیه السلام)، امام ششم (148-80)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18571/2
آغاز: حديث كرد مرا محرز بن سعيد
خط: نستعليق شكسته، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ روي برگ اول نسخه آمده: شرح حديث اهليلجه و چند جزوه آخر به خط
مرحوم آقاي والد است كه ترجمه فرموده اند محض تبرك حفظ شد؛ مهر: «عبده محمد رضا بن ذبيح الله الحسيني» (چهارگوش)؛ جلد: تيماج سبز، 82گ، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: 51-37]
š.-u ḥadīṯ-il-ihlīlaja
آغاز: بسمله. حدثني محرز بن سعيد النحوي بدمشق... فكتب ابوعبدالله. بسمله. اما بعد و فقنا الله و اياك؛ انجام: و لعل المراد بما في عنان السماء ما يطير في الهواء، تم الحديث و شرحه
خط: نسخ، كا: محمد علي بن محمد صادق قمي، تا: 1177ق؛ جلد: ميشن قهوه اي، 35 سطر [ف: 9-264]
گويا از بحار مجلسي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 و 13؛ جلد: تيماج ترياكي، قطع: جيبي [ف: 2-58]
«š.-u ḥadīṯ-i «ītūnī bi kitab
نوربخشي، محمد علي بن خليل الله
nūrbaxšī, mohammad ‘alī ebn-e xalīl-ol-lāh
در اين رساله حديث «ايتوني بكتاب اكتب لكم كتابًا لن تضلوا بعدها أبداً» كه از حضرت پيغمبر (صلی الله علیه و آله) روايت شده، شرح مي نمايد و گفته هاي دانشمندان اهل سنت را راجع به اين روايت پاسخ مي گويد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 487/1
آغاز: اللهم أرنا الحق حقاً و ارزقنا اتباعه و أرنا الباطل باطلا و ارزقنا اجتنابه؛ انجام: ان عمر خالف ما اراده النبي من اتيان ادوات الكتابة و انما وافق في ذلك للرب، و فيه من التناقض ما لا يخفي
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: با تاريخ 1031ق؛ تملك: ميرزا نصير آقا، فرج الله به تاريخ 1031؛ جلد: مقوايي، 12گ (1پ-12پ)، اندازه: 12×18 سم [ف: 2-95]
š.-u ḥadīṯ-ul-īmān
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
به روش عرفاني و فلسفي و حروفي.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 2930/13
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 42گ (460پ-501پ)، 19 سطر، اندازه: 7/5×12/5 سم [ادبيات تهران: ف: 3-48]
«...š.-e hadīs-e «ayn-a kān-a rabbonā qabl-a an
مقاله اي است عرفاني، ضمن 26 سطر در شرح اين حديث نبوي: «عن ابي ذر بن عقيل رضي الله عنه قال قلت يا رسول الله اين كان ربنا قبل ان يخلق خلقه قال (صلی الله علیه و آله) كان في غماء ما تحته هواء و ما فوقه هواء».
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 7067
آغاز: اي پاك ز حيز و مبرا زمكان ** خالي ز تو ني درون و بيرون جهان؛ انجام: هر حرف خطا كه جسته باشد ز قلم ** شويند بآب عفو و باران كرم
خط: شكسته نستعليق، كا: علي اكبر بن محمد كريم طبيب سالياني، تا: جمادي الاول 1263ق، جا: رشت مدرسه مستوفي؛ واقف: فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 1گ، 19 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-181]
«..š.-e hadīs-e «ayn-a kān-a rabbonā qabl-a an
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 22530
آغاز: بسمله و به نستعين اي پاك زحيز و مبرا ز مكان؛ انجام: اللهم اغفرلي ولوالدي و احسن اليهما و الي
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1263ق [رايانه]
شرح حديث «باي لغة خاطبك ربك»- شرح اخبار الخمسة
’š.-u ḥadīṯ-il badā
در اين رساله بعد از نقل قول علامه مجلسي از بحار الانوار، مؤلف نكاتي را در خصوص مسالة بداء از ديدگاه كلامي، بيان مي كند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11327/17
آغاز: قال العلامة المجلسي رحمة الله في البحار: اعلم ان البداء مما ظن الامامية قد تفردت به؛ انجام: فقد اقر بالبداء و ما عظم الله عز و جل بشيء افضل من اقرار بان له الخلق و الامر و التقديم و التاخير... افتاده
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، 3گ (70-68)، 21 سطر، اندازه: 9/5×14/5 سم [ف: 529-28]
š.-e ḥadīṯ-il badā’ fī imāmat-i ismā‘īl
پرسشي است كه ملا محمد علي خلخالي كرده و دانشمندان رشت بدان پاسخ داده اند.
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 663/9
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن حاج ملا عبدالغني تفرشي، تا: جمادي الاول 1274ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (82پ-85ر)، 20 سطر (7/5×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: - 353]
شرح حديث بساط- كوثرنامه
شرح حديث البساط- شرح حديث الغمامة
شرح حديث البساط- شرح مقصورة ابن دريد
š.-e hadīs-el-bayza
خوانساري، رضي الدين محمد بن حسين، - 1113 قمري
xānsārī, razī-od-dīn mohammad ebn-e hoseyn (- 1702)
آغاز:... اما بعد داعي بر نگارش اين صحيفه...
چاپ: در ضمن مائده سماويه (قم، كنگره آقا حسين خوانساري، 1378س) ص 347-378، با تحقيق از روي نسخه آستان قدس چاپ شده
[فهرستواره منزوي 537/7]
آغاز: عالم امكان و جامع غرائب گوناگون است؛ انجام: تم بعون الله الملك القديم... المازندراني مير
خط: نسخ، كا: مازندراني، حسين بن محمد تقي، تا: 1109ق؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-u ḥadīṯ-il-bayḍa
محمد زمان بن محمد معصوم
mohammad zamān ebn-e mohammad ma‘sūm
حديث «رايت حصنا مزلقا املس فرجة فيها...» مشهور به حديث بيضاء را به سبك فلسفي و عرفاني شرح نموده و در آن وحدت وجود را اثبات كرده است.
آغاز: سبحان من اظهر من حصن نور علمه الأحدية اطلاق وحدة
الوجود... فلنطو عرصة الكلام البديعة في شرح حديث البيضة الرفيعة.
[الذريعه 193/13 ش 671]
آغاز: برابر؛ انجام: و عترته الاخبار.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1205ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 8گ (97ر-105ر)، 19 سطر (8×13)، اندازه: 10×15 سم [ف: 16-676]
آغاز: برابر؛ انجام: بمرتبه المطلعه النبي و الولي ان في ذلك لذكري لمن كان له قلب او القي السمع و هو شهيد.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1232 تا 1239ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10گ، اندازه: 15×22 سم [ف: - 221]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1788/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 5-255]
š.-e hadīs-e payāmbar
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8971/7
آغاز: روي عن النبي صلي الله عليه و آله انه قال سبعة يظلمهم الله في ظله يوم لا ضل (كذا) الا ظله امام عادل و شاب في عبادة الله... پادشاها هر كجا بيچاره درماند هاي است پناه او درگاه تست. هر كجا سوخته محنت زده اي است ملجا بارگاه تست. ما سوختگان وقتيم؛ انجام: و اگر دولتت مساعدت نكند و محتاج همچون خودي گردي نانت ندهد و آبت ببرد. قدر اين غمها بشناس. و السلام
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: ميشن مشكي، 8گ (19پ-20پ و 23ر-28پ)، 23 سطر (9/5×18/5)، اندازه: 16/2×26/1 سم [ف: 502-29/1]
š.-e hadīs-e payāmbar
كرمانشاه؛ جليلي؛ شماره نسخه: 233/4
آغاز: يقول النبي ص اول ما ابدع الله سبحانه هي النفوس المقدسه المطهر فانطقها بتوحيد ثم خلق بعد ذلك ساير خلقه بايد دانست كه ارواح از براي بقا خلق شده اند
خط: نستعليق و شكسته خوش، بي كا، تا: 1282ق؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 10 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 279]
شرح حديث الترجي- الغناء
شرح حديث تشبيه (رساله استمع وع)- شرح حديث تمثيل
š.-e hadīs-e tamsīl = š.-e hadīs-e tašbīh
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 18339
آغاز: بسمله،... هذه رساله في تحقيق حديث شريف ورد في شان مولانا؛ انجام: و التمسك ما هل بيه الاطهرين صلوات الله وسلا عليهم اجمعين تمام
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [رايانه]
شرح حديث تمثيل اميرالمؤمنين بسورة التوحيد- تفسير سورة الاخلاص
«š.-u ḥadīṯ-i «tawaḍa’ū mimmā ġayyarat-in nār
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
شرح استدلالي است بر حديثي كه از حضرت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده: «توضؤا مما غيرت النار» و اين كه مي توان با آبي كه با آتش گرم شده وضو گرفت.
چاپ: در مجموعه اولي از رسائل فقهيه مؤلف چاپ شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 5565/6
آغاز: الحمدلله الذي أباح لنا الوضوء مما غيرت النار و الصلا ة علي رسوله محمد سيد الابرار و علي عترته المعصومين أسانيد الاخيار؛ انجام: فانه كما عرفته مشتمل علي تكلفات مستغن عنها بما ذكرناه فتأمل
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 5گ (117پ-121ر)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 14-327]
شرح حديث الثقلين- حديث الثقلين
«š.-u ḥadīṯ-i «ṯalāṯat-un lā adrī ayyuhum a‘ẓam-u jurm- an
حسيني لاهيجاني، محمد بن احمد، ق12 قمري
hoseynī lāhījānī, mohammad ebn-e ahmad (- 18c)
شرح دو حديث است كه شيخ صدوق در كتاب خصال نقل كرده و با جمله «ثلاثة لا أدري أيهم اعظم جرماً» شروع مي شوند.
اين دو حديث طي هفت موضع شرح شده اند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 7099/3
آغاز: الحمدلله العالم بخفيات الصدور و معضلات الأمور و صلي الله علي محمد و آله عدد الليالي و الدهور؛ انجام: و الله سبحانه أعلم بحقائق الأحكام و حججه الكرام عليهم الصلاة و السلام
خط: نستعليق، كا: مفيد بن ابوسعيد بن قطب الدين محمد لاهيجي، تا: 1105ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10گ (124پ-133ر)، 12 سطر، اندازه: 9×16 سم [ف: 18-253]
«š.-e hdys-e «salāsat-on yozhebn-a ‘an qalb-en
رساله اي است در شرح حديثي که از امام سجاد عليه السلام وارد شده درباره سه چيز که حزن را از قلب مي زدايد. مؤلف می گويد در حضور شاه سخن از حديث مذکور به ميان آمد، شرح آن در آن مقام ميسور نبود، رساله حاضر دراين باره نگاشته شد.
قم؛ طبسي؛ شماره نسخه: 101/4
آغاز: بسمله و به نستعين حمد کثير وسپاس بي نظير حکيمي را سزاست که سحاب الثقال رحمت بي پايان وي محيط دايره امکان گرديده و از يک اشاره کن؛ انجام: و رفع حزن و اندوه به قطع اين علايق است هم چنان که محقق گرديد جعلنا الله و اياکم من السالکين لطريقة المستحقين بتوفيقه المستعدين لالهام تحققه المستبصرين بتجلي هدايته و توفيقه.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ، 19 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف مخ - 1-285]
«š.-e hadīs-e «salās-on mohlekāt va salās-on monjīyāt
عبدالرزاق كاشي، عبدالرزاق بن احمد، - 736؟ قمري
abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad (-1336)‘
شرح عرفاني كوتاهي حديث نبوي: «ثلاث مهلكات و ثلاث منجيات فالثلاث المهلكات شح مطاع و هوي متبع و اعجاب المرء بنفسه و الثلاث المنجيات خشية الله في السر و العلانيه و القصد في الفقر و الغني و العدل في الغضب و الرضا».
آغاز: ايضا من فوائده في تفسير حديث النبي (صلی الله علیه و آله)... حصر خصال... هر يك در اين سه قسم به جهت آن است كه مبادي افعال ارادي به حركات اختياري در مردم كي دواعي و عزائم از آن منبعث گردد سه نفس اند نفس بهيمي و سبعي و ملكي و هر يكي از اين سه گانه اميري و حاكميست كسي جز بدان چه ملايم و موافق او باشد نفرمايد.
انجام: و سخا و حسن خلق با كفر صورت نبندد و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب.
[الذريعه: 195/13؛ فهرستواره منزوي 507/6 و 375/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، كا: يوسف بن حسن بن علي بن احمد جاستي، تا: قرن 8؛ كاغذ: سمرقندي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (193-191)، 18 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف: 22-36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: نصرالله بن احمد نراقي، تا: 1294ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 4ص (172-175)، 16 سطر (7×12)، اندازه: 11×16 سم [ف: 2881-12]
آغاز: برابر؛ انجام: و صاحب اين مقام از نقصان و آفت حدثان و امكان ايمن و بمعني السلام علينا و علي عباده الصالحين و اصل، و السلام علي أهل السلام.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ پس از اتمام رساله فايده اي درباره اسم رحمن و شكر از عبدالرزاق كاشاني؛ 4گ، 16 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 1-324]
š.-u ḥadīṯ-i jābalqā wa jābalsā
كرماني، زين العابدين بن محمد كريم، 1276-1360 قمري
kermānī, zayn-ol-‘ābedīn ebn-e mohammad karīm (1860 - 1941)
تاريخ تأليف: جمعه 7 رجب 1344ق
روايت هايي است درباره دو شهر افسانه اي يكي در خاور و يكي در باختر و مردمان افسانه اي آن دو شهر كه ابليس را نمي شناختند. در پاسخ شيخ محمد بن امان الله بهبهاني كه از بهبهان به خدمت شيخ رسيده بوده است.
[ابراهيمي 582: رساله، كه مي گويد ضمن مجمع الرسائل زير چاپ است]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 517/2
آغاز: بسمله، حمدله، صلات. و بعد، فيقول العبد المسكين ابن محمد كريم زين العابدين ان من منن الله عزوجل و نعمه علي؛ انجام: و لعنة الله علي اعدائهم اجمعين... و قد تمت علي يد العبد الاثيم زين العابدين بن... راجياً عفو ربه
خط: نسخ پخته، كا: عبدالحسين بن عبدالكريم، تا: 1344ق؛
16گ (73پ-88پ) [ف: 1-147]
š.-u ḥadīṯ-il jabr wa-l ixtīyār min-al kāfī
وابسته به: الكافي؛ كليني، محمد بن يعقوب (- 329)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6905/7
خط: نستعليق، كا: محمد تقي بن محمد باقر قاضي زاده، تا: 1123ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 1گ (174پ-175پ)، 24 سطر (10×17)، اندازه: 15×24 سم [ف: 16-393]
«š.-u ḥadīṯ-i «jasad-ul-mayyit wa anna-hu yublā illā ṭīnat-u-h
نراقي، احمد بن محمد مهدي، 1185؟-1245؟ قمري
narāqī, ahmad ebn-e mohammad mahdī (1772 - 1830)
رساله كوتاهي در شرح حديثي است از حضرت امام صادق كه راوي سؤال مي كند: آيا جسد ميت از ميان مي رود يا نه؟ در پاسخ گفته شده: تمامي اعضاي بدن انسان از بين مي رود، ولي طينت او كه انسان از آن خلق شده باقي مي ماند. شارح از منظر فلسفي به شرح و بيان اين حديث پرداخته است.
[الذريعه 195/13]
آغاز: و في الكافي و الفقيه عن عمار الطاباطي... سئل عن الميت هل يبلي جسده؟ قال نعم، حتي لا يبقي له عظم و لا لحم الا طينته التي خلق منها فانها لاتبلي؛ انجام: فان كل مركب من الحيوان و النبات و الجماد، انما يتركب عند خلقه من العناصر، فتدبر.
خط: نستعليق، كا: محمد بن علس اصغر قايني، تا: 1255ق؛ كاغذ: فرنگي، 2گ (103ر-104پ)، 23 سطر، اندازه: 9×15 سم[ف: 33-417]
خط: نسخ، كا: سيد ابوالقاسم موسوي اصفهاني، تا: ذيحجه 1323ق؛ در روي رساله اين كتاب به ملا مهدي بن ابي ذر نراقي پدر مؤلف نسبت داده شده و اين نكته را صاحب الذريعه متذكر شده؛ جلد: تيماج زرد، 14 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 1-113]
š.-u ḥadīṯ-i jihād-un-nafs-i afḍal-ul-jihād
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 11134/7
آغاز: قال الميرالمؤمنين علي عليه السلام ان رسول الله (صلی الله علیه و آله) بعث سريه فلما رجعوا؛ انجام: عليك من خفايا العوالم المقدسة الملكي تم
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ ضميمه نسخه ش 11134 [رايانه]
«š.-e hadīs «habbaba elay-a men donyākom salāsa
فاني شيرازي دهدار، محمد بن محمود، 947-1016 قمري
fānī šīrāzī dehdār, mohammad ebn-e mahmūd (1541 - 1608)
رساله اي در تبيين حديث «حب الي من دنياكم ثلاثة: النساء و الطيب و جعلت قرة عيني في الصلاة» تا مبحث «تشريق عدالت». اين رساله به وقت بيان توحيد بسيار جالب توجه است.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2999/5
خط: نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 12؛ 16گ (13-28)، 21 سطر حمايلي، اندازه: 8/5×26 سم [ف: 6-755]
«š.-u ḥadīṯ-i «ḥubunā ahl-il-bayt yukaffir-uḏ ḏnūb
بحراني، علي بن عبدالله، - 1319 قمري
bahrānī, ‘alī ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1902)
تاريخ تأليف: ربيع الثاني 1317ق
شرح حديثي است مروي در كتاب «المنتخب» شيخ فخرالدين طريحي نجفي از حضرت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله): «حبنا اهل البيت يكفر الذنوب»، با استفاده از ادله عقلي كلامي.
آغاز: الحمدلله الذي وعد من اطاعه بجزيل الثواب و اوعد من عصاه بأليم العقاب و الصلاة و السلام علي من جاء من عندالله باكمل شرع و ابلغ كتاب...
چاپ: مجله تراثنا، شماره 57، تحقيق مشتاق مظفر؛ ميراث حديث شيعه، دفتر ششم، قم، مؤسسه فرهنگي دارالحديث، 1380ش، ص 372-385، تحقيق سيد صادق حسيني اشكوري
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 146/21 و 712/21 عکسی
آغاز: برابر؛ انجام: و القواعد الكلامية و ارجو اني وقفت فيه لسلوك منهج الصواب انشاء الله تعالي.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14، نزديك عصر مؤلف؛ جلد: مخمل نيلي، 8گ (129پ-136ر)، 17 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 1-208] و [عكسي ف: 2-362]
’š.-u ḥadīṯ-i ḥudūṯ-il asmā
رفيعا، محمد بن حيدر، 997-1080؟ قمري
rafī‘ā, mohammad ebn-e heydar (1589 - 1670)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4338/10
آغاز: قال (علیه السلام) الله تعالي خلق اسماء بالحروف غير متصوف الخ. في اكثر النسخ اسماء بلفظ الجمع، و في بعضها اسماء بالافراد؛ انجام: و يستوي فيه صحة التعبير عنه بها. هذه من افاداته ميرزا رفيعا في حاشية المدرسة في اصول الكافي. و السلام علي من اتبع الهدي. و لعنة الله علي اعدائهم الي يوم الدين.
خط: نسخ، كا: احسائي، احمد بن زين الدين، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج، 2گ (109پ-110پ)، 19 سطر (9/5×15)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 12-36]
’š.-u ḥadīṯ-i ḥudūṯ-il asmā
سماهيجي، عبدالله بن صالح، 1076؟-1135 قمري
samāhījī, ‘abd-ol-lāh ebn-e sāleh (1666 - 1723)
تاريخ تأليف: 15 ذيقعده 1117ق
شرح حديثي است مروي از حضرت صادق عليه السلام كه فرمود: «ان الله خلق اسماء بالحروف غير مصوت»، مزجي شرح شده با مقدمه اي داراي پنج فصل.
قم؛ مؤسسه آية الله بروجردي؛ شماره نسخه: 494/9
آغاز: اما بعد حمد لله علي ماله من الايادي و الصلاة علي محمد و آله سادات اهل الحضر و البوادي؛ انجام: اصلح الله تعالي احواله و حسن بالصالحات اعماله...
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهو هاي، 14گ (109پ-122پ)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 314-2]
’š.-u ḥadīṯ-i ḥudūṯ-il asmā
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
آغاز: بسمله، الحمد لله رالع الدرجات و مقيل العثرات و قابل الحسنات و الصلوة و السلام علي خير خلقه...
آغاز: برابر؛ انجام: بكل اسم من هذه الاسماء اربعة اركان... لك اثني عشر ركنا
خط: نسخ، كا: كاظمي، حسن، تا: 1238ق؛ افتادگي: انجام؛ ضميمه نسخه ش 29326 [رايانه]
آغاز: بسمله. الحمد لله... اما بعد فيقول العلد المسكين؛ انجام: الهجره النبويه علي مهاجرها السلام
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: من جهه طريق الحديث... كان الله له و لو الديه تمت
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
’š.-u ḥadīṯ-i ḥudūṯ-ul-asmā
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
وابسته به: الكافي؛ كليني، محمد بن يعقوب (- 329)
شيراز؛ علامه طباطبائي؛ شماره نسخه: 604/10
خط: نسخ، كا: عبدالكريم بن حاج عدارم، تا: 1263ق؛ 5گ (165پ-169ر)، اندازه: 15×21 سم [نسخه پژوهي: 3-109]
š.-u ḥadīṯ-il-ḥarr-i wa-l-bard
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
تاريخ تأليف: شب 16 جمادي الاول 1271ق
شرح حديثي است كه از حضرت صادق عليه السلام روايت شده و در آن حرارت زمين و سردي آن را به مريخ و زحل نسبت داده است. اين رساله در پاسخ سؤال ميرزا محمد شفيع صاحب ديوان نگاشته شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 8063/3
آغاز: الحمدلله رب العالمين... انه بعد ما كتبت رسالة في جواب ما سأله صاحب الجلالة و الفخامة و البسالة و الشهامة والي الرياستين؛ انجام: فاتضح الأمر و تبين معني الخبر و الحمدلله، و اذ قد انتهي بنا الكلام الي هنا فلنختم به الرسالة...
خط: نسخ، بي كا، تا: ذيحجه 1270ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12گ (161پ-172پ)، 19 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 21-65]
š.-e hadīs-e horūf-e moqatta‘e qor’ānī
تاريخ تأليف: 1333ق
شرحي است بر حديث معروف امام صادق عليه السلام كه در آن به بيان برخي از اسرار حروف مقطعه قرآني جهت ابولبيد مخزومي پرداخته است.
اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: 483/3
آغاز: و في الحديث ما رواه العياشي عن أبي لبيد المخزومي عياشي محمد بن مسعود بن عياشي است و از روات ثقه جليل القدر و از عيون اصحاب روايت مي باشد؛ انجام: و حال آن كه ماها در سال يك هزار و سيصد و سي و سه از هجرت مي باشيم و امر چنان است كه مشاهده مي شود و مي بيني فافهم ذلك و اغتنم.
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (72پ-79پ)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 348-2]
š.-u ḥadīṯ-il ḥasan wa-l ḥusayn
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض 9922
خط: نسخ، كا: ابوالحسن، تا: 1262ق [الفبائي: - 333]
«š.-u ḥadīṯ-i «ḥusayn-un minī wa ana min ḥusayn
محمد ابراهيم، ق14 قمري
mohammad ebrāhīm (- 20c)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 152/8
آغاز: بسمله. قال سلمه الله تع و ما معني حسين مني و انا من حسين اقول هذا تعبير عن كونها و الطيبين من؛ انجام: فيما لايحتمله المقام و المقال و لكن لايسقط الميسور بالمعسور و الي الله ترجع الامور
خط: نستعليق، كا: محمد رضي تبريزي، تا: 1264ق؛ ضميمه نسخه ش 152 [رايانه]
شرح حديث حضرت رضا و عمران صابي- شرح حديث عمران الصابي
شرح حديث حقيقت- درة السلطاني
شرح حديث حقيقت- اسناد سلسله ذهبيه
شرح حديث الحقيقة- نفائس التحقيق و جواهر التدقيق
š.-u ḥadīṯ-il-ḥaqīqa = al-kumaylīyya
علامه حلي، حسن بن يوسف، 648-726 قمري
allāme-ye hellī, hasan ebn-e yūsof (1251 - 1326)‘
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اين شرح را به علامه حلي منسوب داشته اند و با همين نسبت در ضمن مجموعه كلمات المحققين به چاپ رسيده است و در فهرست دانشگاه نيز با اين نسبت آمده اما (همان گونه كه صاحب الذريعه نيز اشاره كرده اند) اين نسبت دور از صواب مي نمايد. از ديباچه كتاب فهميده مي شود كه مؤلف صاحب شغلي بزرگ (ظاهرًا ديواني) و در كار تدبير مصالح امور مردم بوده: «فشرعت في شرح هذه الالفاظ لكلمات العلويه العلويه... باذن الباطن... مع اشتغالي بمصالح الخلائق و تعلقي بانواع العلائق». مؤلف مي گويد اين رساله را در يك مجلس و «من غير رويه و تفكر و تأمل و تدبر» نوشته است. همچنين مؤلف در دنباله شرح آخرين جملات حديث كميل مي گويد: «و ما قلت في شرح هذه الكلمات الجامعه جميع الكمالات و اصول الطريقه و الحقيقه ذرة من جبل البيان و قطرة من بحر العرفان و ما كنت ماذونا بان اطول الكلام...».
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي نطق ذاته بصفاته و حجب صفاته بافعاله... اما بعد فقد التمس مني اخ في الدين ان اكتب رسالة موجزة في شرح كلام اخ سيد المرسلين و امام العارفين علي بن ابي طالب اميرالمومنين صلوات الله عليه و سلامه حين سأله كميل بن زياد النخعي قدس سره عنه الحقيقة فقال صلوات الله عليه مالك و الحقيقة فقال كميل اولست صاحب سرك قال بلي
انجام: و ما قلت في شرح هذه الكلمات الجامعة جميع الكمالات و اصول الطريقة و الحقيقة ذرة منه... و قطرة من بحر العرفان و ما كنت ما ذونا بان اطول الكلام فيها... في زمرة المومنين المتقين العارفين الواصلين من الانبياء و المشايخ من الاولين و الاخرين... آمين يا رب العالمين
چاپ: ميراث حديث شيعه، دفتر سوم، قم، مؤسسه فرهنگي دارالحديث، 1378ش، تحقيق مهدي مهريزي، ص183-198؛ طهران، سنگي، 1315ق، وزيري (كلمات المحققين: ج 2، صص 160-164)؛ [تهران]، سنگي، 1315، رقعي، 15ص (صص 74-88)
[الذريعة 196/13؛ مكتبة العلامة الحلي 132]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1078ق؛ واقف: رضا نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج عنابي، 1ص، 71 سطر، اندازه: 13×26 سم [ف: 26-305]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1078ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (74ر-75ر)، 25 سطر (15×29)، اندازه: 23×35 سم [ف: 67-14]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1078ق؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج
قرمز، 2ص (145-147)، 25 سطر، اندازه: 21×34 سم [ف: 345-9]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2337/16
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6-403]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1104ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (10ر-11ر)، 15 سطر (8×15) سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 461-3]
آغاز: برابر
بي كا، تا: 1106ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 5ص (24-28)، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 99-19]
آغاز: برابر
گزيده اي است از آن؛ خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 1210ق؛ 2گ (91پ-92پ) [ف: 3-274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابوالقاسم، تا: 1287ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج حنايي، 2گ (80پ- 82)، 21 سطر (7/5×14)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 150-13]
آغاز: برابر؛ انجام: الحرام من الحاوي و الاربعين و الثلثمائه بعد الالف 1341
خط: نستعليق، كا: صفائي خوانساري، احمد بن محمد رضا، تا: 1340ق؛ اهدايی: رهبری، 1373 [رايانه]
بي كا، بي تا؛ اين رساله را جلال الدين محمد بن شيخ ابوتراب شيرازي مرودشتي از روي نسخه آستان قدس رضوي در 7 شوال 1333 استنساخ كرده؛ 2گ (64-65)، اندازه: 17/5×22 سم [ف: 102-1]
انجام: و اشاراتها و دقائقها و الصلوة و السلام علي محمد و آله
اين رساله در آغاز مانند نسخه دانشگاه و چاپي و در انجام با آن يكي نيست و كم دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا [ف: - 373]
š.-u ḥadīṯ-il ḥaqīqa = al-kumaylīyya
نطنزي، محمود بن علي، - 735 قمري
natanzī, mahmūd ebn-e ‘alī (- 1335)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح بسيار مختصري است بر حديثي كه گويند كميل بن زياد در آن درباره حقيقت از حضرت امير المؤمنين عليه السلام سؤال نمود با عنوان «ما الحقيقة». وي در آغاز رساله تمام متن حديث را يك جا مي آورد.
آغاز: قال الشيخ العالم عز الملة و الدين... في تفسير سوال كميل بن زياد اعلم ان الحقيقة فعلية من حق يحق حقا فهو حقيق اذا ثبت و التاء فيها للخروج من الوصفية
انجام: كما قيل في المثل اذا طلع الصباح استغني عن المصباح و الله يهدي من يشاء الي صراط مستقيم.
[الذريعه 223/11 و 197/13؛ فهرستواره منزوي 770/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، كا: يوسف بن حسن بن علي بن احمد جاستي، تا: قرن 8؛ مجدول؛ كاغذ: سمرقندي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (193-194)، 18 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف: 22-37]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8؛ مجدول؛ جلد: تيماج مشكي، 2گ (6ر-7ر)، اندازه: 12/5×17 سم [ف: 26-86]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: احمد بن محمد متطبب تولمي گيلاني، تا: 866ق؛ جلد: مخمل قرمز، 3گ (213پ-215ر)، اندازه: 12/5×17 سم [ف: 12-231]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: محتملاً محمد بن شيخ علي، تا: قرن كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج مشكي، 3ص (280-283)، 17 سطر (5/5×9/5)، اندازه: 9×10/5 سم [ف: 238-2]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: تركي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (37-39)، اندازه: 14/5×24 سم [ف: 22-59]
خط: نستعليق ريز، كا: نصيرالدين محمدرضوي شاگرد آقا حسين خوانساري، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج حنايي، 1گ (105پ هامش)، 42 سطر (13×23)، اندازه: 20×31 سم [ف: 16-341]
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: قرن 11؛ 2گ (95پ-96ر)، 16 سطر (5×12)، اندازه: 10×17 سم [ف: 8-537]
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج مشكي، 1ص (150-149)، 23 سطر (13×18)، اندازه: 17×22 سم [ف: 2843-12]
خط: نستعليق، كا: محمد قاسم فاضل خلخالي، تا: قرن 12 و 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 3گ (9-12)، 14 سطر (6/5×10)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 2305-11]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 41گ [ف: 23-725]
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادي فاري، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1ص (4پ)، اندازه: 13×23 سم [ف: 21-339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1270ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، 18 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 13/5×21/5 سم [ف: 461-3]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: غره جمادي الثاني تا رمضان 1272ق؛ كاغذ ترمه؛ جلد: تيماج سبز، 21 سطر (8/3×16/5)، قطع: رقعي [ف: - 204]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: با توجه به آغاز و انجام نسخه نام مؤلف تغيير يافت؛ خط: نستعليق، كا: حاج محمد حسن، تا: 1272ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10ص (35-26)، 11 سطر، اندازه: 12×15 سم [ف: 170-33/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: محمد جسيم، تا: 1274ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، رويه كاغذي، 15 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: - 218]
خط: نستعليق، كا: نصرالله بن احمد نراقي، تا: 1294ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي، 3ص (166-168)، 16 سطر (7×12)، اندازه: 11×16 سم [ف: 2880-12]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عنايت الله بن عبدالله، تا: 1303ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 1گ (179ر و پ)، ابعاد متن: 9×17، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 11-54]
آغاز: برابر
خط: نستعليق و شكسته، بي كا، بي تا؛ واقف: فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا با روكش پارچه، 9گ، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-173]
š.-u ḥadīṯ-il-ḥaqīqa = al-kumaylīyya
عبدالرزاق كاشي، عبدالرزاق بن احمد، - 736؟ قمري
abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad (-1336)‘
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح عرفاني مختصري است بر سؤال کميل بن زياد نخعي از معني حقيقت از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام. در بعضي از نوشته ها اين رساله را به ملا عبدالرزاق لاهيجي نسبت داده اند؛ ولي اين نسبت درست نيست زيرا به نام کاشاني در اول تمام نسخه ها تصريح شده است.
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين... و بعد فهذا مما املاه الشيخ... هادي ارباب الطريقه... عبدالرزاق الكاشي ما اجاب به امير المؤمنين... عن سؤال كميل بن زياد عن الحقيقة. فقال: مالك و الحقيقة؟ قال كميل: او لست بصاحب سرك؟... قال الشارح... الحقيقة هنا هو الشيء الثابت الواجب بذاته الذي لايمكن تغيره بوجه ما
انجام: فقدطلع عليک تباشير نور الحق و اوائله التي هي بالنسبة اليه کنسبة نور الصبح الي نور الشمس وقت الاستواء و عند الابتلاج لايحتاج الي السراج
چاپ: مجموعه رسائل و مصنفات كاشاني (تهران، ميراث مكتوب)
[الذريعه: 196/13 و 140/18؛ فهرست نسخه هاي منزوي: 1331/2]
خط: نستعليق، كا: محمود بن محمد آشتياني اصفهاني، تا: 748ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (130پ-132ر)، 33 سطر، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 5-365]
خط: تعليق، كا: يوسف بن حسن بن علي بن احمد جاستي، تا: قرن 8؛ مجدول؛ كاغذ: سمرقندي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (191-188)، 18 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف: 36-22]
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين و الصلوات الزاكيات علي محمد و اهل بيته الطاهرين؛ انجام: برابر
خط: نستعليق بد، بي كا، تا: جمادي الاول 850ق؛ داراي حواشي است؛ اهدايی: محمد و حسينعلي الهي؛ كاغذ: كاهي سفيد، جلد: مقواي ساغري مشكي، 9ص، 15 سطر (5/5×10/5)، اندازه: 11×18 سم [ف: - 31]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج قهوه اي، 7ص (289-283)، ابعاد متن: 6×14، اندازه: 9×19 سم [سنا: ف: 1-140]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بي كا، تا: با تاريخ 913ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج، 4گ (21پ-24ر)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 3-463]
بي كا، تا: قرن 10 [د.ث. مجلس]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ جلد: پارچه، 8گ، 14 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 22-48]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بل فتح الله بسطامي، تا: جمعه 1 ربيع الاول 1004ق، جا: قزوين مدرسه رزم سارية؛ 4گ (42-45ر) [ف: 3-463]
بي كا، تا: 1080ق، جا: اصفهان؛ جلد: ميشن قهوه اي، 4گ (151پ-155ر)، 18 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف: 5-398]
خط: نستعليق، كا: مير محمد مؤمن حسيني، تا: 1081ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج حنايي، 9ص (1-9)، 21 سطر (5×13/5)، اندازه: 9/5×19 سم [ف: 9-1434]
بي كا، تا: 1089ق [نشريه: 5-225]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين؛ انجام: و الصلوه علي خير خلقه محمد و آله
خط: نسخ، بي كا، تا: 1094ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج [الفبائي:- 471]
خط: نسخ، كا: شهاب الدين علي حسني حسيني ديباجي، تا: شعبان 1098ق، جا: كرمان؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 3ص (285-283)، سطور چليپا (11/4×20)، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 464-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1098ق؛ ضميمه نسخه ش 29880 [رايانه]
خط: نستعليق، كا: رضا بن موسي كشميري، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج عنابي، 4ص (183-186)، 28 سطر (13/5×19/5)، اندازه: 18×24/5 سم [ف: 1014-9]
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقوايي، 3گ (26پ-28پ)، 17 سطر (10×15)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 557-8]
خط: نستعليق ريز، كا: نصيرالدين محمد رضوي شاگرد آقا حسين خوانساري، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج حنايي، 1ص (105پ)، 42 سطر (13×23)، اندازه: 20×31 سم [ف: 16-341]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1356/30
آغاز: برابر
نسخه اصل: همان نسخه بالا؛ در پايان اين رساله چند فائده ديگر از مؤلف در بيان معني حديث: ما طاب ظاهره طاب باطنه (189-190) و حديث «ثلاث مهلكات و ثلاث منجيات» (190)، در معني «لان شكرتم لازيدنكم» (191) و حديث «الراحمون يترحمهم الرحمن» (191) و شرح حديث «من عرف الله و عظمه منع فاه من الكلام...» ظاهرا از شيخ بهائي (192-193) آمده؛ 189ص [عكسي ف: 4-178]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ 3ص (249-251 حاشيه) [ف: 11 -؛ فهرست رايانه ای ص 621]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: حيدر بن علي بن اسماعيل كركي، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني آبي و زرد، جلد: تيماج قهوه اي، اندازه: 14×23/5 سم [نشريه: 13-245]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ از روي نسخه اصل؛ 6گ، 14 سطر، اندازه: 10×17 سم [صد و شصت نسخه: - 22]
بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-928]
آغاز و انجام: برابر
در رايانه ناشناس؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ ضميمه نسخه ش 17788 [رايانه]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (114پ-117پ)، 18 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-880]
آغاز: بسمله. الحمد لله رب العالمين... و بعد فهذا شرح سؤال كميل بن زياد رضي الله عنه لما سأل امير المومنين عليه السلام؛ انجام: و اولاده الطيبين الطاهرين من دنس الطبيعه و سلم.
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابراهيم بن رحمت الله حسيني نجفي، تا: قرن 11 و 12؛ جلد: تيماج سرخ، 4ص (307-310)، اندازه: 17×30 سم [ف: 81-24/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ مورب، بي كا، تا: قرن 12؛ ضميمه: صدراً ضمن شش برگ «دعاي صباح» و دعاي «اللهم لاتحوجني الي أحد من خلقك...» و «اقوال الحكماء حول غرق نصف كرة الأرض» آمده است؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج، 2گ، 37 سطر، اندازه: 14×25/5 سم [اهدائي رهبر: 5-161]
آغاز: بسمله، سأل كميل بن زياد اميرالمؤمنين عليا عليه السلام فقال ما الحقيقه فقال اميرالمومنين مالك و الحقيقه... الحقيقه هو الشيء الثابت الواجب الذي لايمكن تغييره باعتبار ما و لما كان كميل من اصحاب القلوب؛ انجام: و عند الابتلاج لايحتاج الي السراج و الله اعلم بحقايق اسراره
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج سرخ، 7ص (137-143)، 15 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 1545-10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 12؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 2گ (341ر-342ر)، 26 سطر (12×22)، اندازه: 20×29/5 سم [ف: 37-401]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فستقي، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 5گ (95ر-99پ)، 16 سطر، اندازه: 9/8×15/7 سم [ف: 7-150]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ تملك: اعتضاد السلطنه 1283ق؛ واقف: سپهسالار، 1297ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، اندازه: 24×38 سم [ف: 4-304]
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد يوسف بن محمد علي، تا: 1105ق، جا: اصفهان؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (39ر-41پ)، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 23-116]
كا: محمد مهدي بن علينقي حسيني قمي مشهور به توحيد، تا: 1084-1107ق؛ جلد: تيماج، 2گ (50ر-51پ)، اندازه: 12/5×23 سم [ف: 11-340]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نورالدين محمد بن مرتضي، تا: 1115ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 261گ (10پ-11ر)، 20 سطر (11×19/5)، اندازه: 17×25 سم [ف: 3-462]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بي كا، تا: 1116ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 1گ (11ر و پ)، 15 سطر (8×15)، سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 462-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: علي محمد امير كلالي، تا: 9 رمضان 1187ق؛ سپس «كازرونيه» از همين نويسنده؛ 4گ (19پ-22ر) [ف: 3-274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفي، كا: طه بن يحيي سليمان بن محمد كردي خوشناري، تا: 1192ق؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 4گ، 21 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [اهدائي رهبر: 5-160]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: طه بن يحيي بن سليمان بن محمد كردي خوشناري، تا: 1192ق، جا: دمشق؛ جلد: چرم سياه، 4گ (67پ-70ر)، 21 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [مؤيد: 3-565]
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: قرن 13؛ در برگ 5 «شبهة الاستلزام» ميرزا رفيعا است مورخ 1223؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (5پ-6پ)، 20 سطر (10×1)، اندازه: 17/5×23/5 سم [ف: - 373]
خط: نستعليق، كا: محمد قاسم فاضل خلخالي، تا: قرن 12 و 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 9گ (1-9)، 14 سطر (6/5×10)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 11-2305]
انجام: لأن صاحبه لايصلح للهداية و التكميل ما لم يرجع في الجمع الي التفصيل و من الوحدة...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 7گ (91ر-97پ)، 11 سطر، اندازه: 8/5×13/5 سم [ف: 1-34]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج، 5گ (1پ- 5ر)، اندازه: 13×21 سم [ف: 1-238]
بي كا، تا: قرن 13 [ف: 3-37]
آغاز: بسمله. قال الشيخ العارف المحقق عزه المله و الدين؛ انجام: استغني عن المصابيح... صراط مستقيم تمت الرساله
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1216ق؛ 2ص (736-
738)، قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1431]
خط: نسخ، كا: علي اصغر شاه كوهي، تا: 1226ق؛ كاغذ: فرنگي كبود، جلد: تيماج سرخ، 11ص (104-114)، 18 سطر (7×12)، اندازه: 10×17 سم [ف: 14-3594]
آغاز و انجام: برابر
نسخه پاكيزه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1234ق؛ جلد: تيماج مشكي، 322گ، 12 سطر (9×17)، اندازه: 17/5×23/5 سم [ف: 153-51]
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن عبدالكريم مروزي، تا: شنبه 24 رجب 1236ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن سياه، 14 سطر [ف: 5-250]
خط: نستعليق، كا: محمد اسماعيل بن علي اصغر موسوي هزارجريبي، تا: 1251ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن قهوه اي، 25 سطر [ف: 5-334]
خط: نستعليق، كا: مهرعلي تبريزي، تا: شعبان 1251ق؛ جلد: تيماج مشكي، 1گ (263ر-264پ)، اندازه: 14×21 سم [ف: 9-237]
كا: سيد علي اصغر پسر محمد قاسم طباطبائي زوار هاي، تا: چهارشنبه 19 ذيحجه 1254ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 1گ (279ر-279پ)، 35 سطر (14×28)، اندازه: 22×39 سم [ف: 410-17]
بي كا، تا: 1255ق [دليل المخطوطات: 1-151]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: جمادي الاول 1260ق؛ ركابه دار؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6ص (328-323)، 14 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 44-241]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الاول 1264ق؛ جلد: تيماج مشکي، 6گ (57پ-63ر)، 12 سطر، اندازه: 10×15/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-880]
آغاز: بسمله، رب وفقني لما فيه الحمد لله رب العالمين؛ انجام: برابر
بي كا، تا: 1265ق [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا طلع الصباح استغني عن المصباح... ظاهراً و باطناً.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1265ق؛ جلد: تيماج سرخ، 12ص (101-112)، 11 سطر، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 95-24/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق و شكسته، بي كا، بي تا؛ نسخه ظاهراً پيش از سال 1269 نوشته شده؛ واقف: فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا با روكش پارچه، 9گ، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-173]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: غره جمادي الثاني تا رمضان 1272ق؛ كاغذ ترمه؛ جلد: تيماج سبز، 21 سطر (8/3×16/5)، قطع: رقعي [ف: - 204]
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1272ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن سرخ، 4گ (125پ-129پ)، 14 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-326]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ خوش، كا: محمد جسيم، تا: 1274ق؛ در پايان اين رساله به حدود نيم صفحه قول «بعض العارفين» درباره احتجاب ذات الهي از طريق نور ظهور آن آمده و در صفحه 55 تا اوايل صفحه 56 نامه شيخ ابوسعيد ابوالخير به شيخ الرئيس بوعلي سينا درباره خروج از اسلام مجازي و دخول در كفر حقيقي سؤالي آمده و بوعلي درباره اين سؤال مي گويد «اوصلني هذه الكلمات الي ما وصل مأئة الف سنة في العبادة» در ذيل اين قول بوعلي از «سعد الملة و الدين الكانولي» توضيحاتي در حل اين كلمات داده شده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، رويه كاغذي الوان، 6گ (49-54)، 15 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: - 218]
كا: علي نقي بن محمد علي بسطامي، تا: با تاريخ 1276ق [ف: 19]
خط: نسخ، كا: غلامحسين الطبيب، تا: 1277ق، جا: مشهد رضوي مدرسه صالحيه؛ كاغذ: فرنگی، جلد: ميشن زرد، 17 سطر، اندازه: 11/3×17/6 سم [ف: 448-7]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد علي، تا: 1277ق؛ محشي؛ اهدايی: رهبری، اسفند 1376؛ كاغذ: نخودي، 4گ، 17 سطر، اندازه: 17×28 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-373]
آغاز و انجام: برابر
نسخه فاقد مقدمه و تحميد است؛ خط: نستعليق، كا: محمد علي، تا: 1277ق، محشي؛ اهدايی: رهبری، اسفند 1376؛ كاغذ:
نخودي، 4گ، 17 سطر، اندازه: 17×28 سم [اهدائي رهبر: 5-161]
خط: نستعليق، كا: نصرالله بن احمد نراقي، تا: 1294ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 7ص (194-200)، 16 سطر (7×12)، اندازه: 11×16 سم [ف: 12-2882]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: اسد الله تنكابني، تا: 1296ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (281پ-285ر)، 11 سطر (6×13)، اندازه: 11×18 سم [ف: 2-90]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، كا: محمود بن محمد حسين خاني، تا: 3 ربيع الاول 1296ق، جا: نجف اشرف؛ در آغاز اشعاري از ابن ابي الحديد (3ر-4پ)، ابن سينا (5ر-5پ) و قصيده شيخ ابو محمد بن شيخ صنعان در مدح امام علي بن موسي الرضا عليه اسلام (6ر-7ر) منقول است بدين مطلع: «كفي بك زجرا ان تري الشيب ناهيا ** و حسبك حزنا ان تكن عنه لاهيا»، نيز مسائل منقوله از شيخ ابوطالب بن شيخ اسماعيل رازي؛ مهر: «عبدالجواد» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي، 6گ (73پ -78پ)، 9 سطر، اندازه: 8/5×11/5 سم [ف: 43-158]
آغاز: برابر
خط:نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1297ق؛ اين رساله تنها يك صفحه آغاز كتاب را دارد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 1ص (141پ)، ابعاد متن: 9×17، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 11-48]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، كا: محمد علي، تا: نزديك 1301ق؛ 1گ (8پ) [ف: 3-463]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد حسين، تا: 11 جمادي الثاني 1304ق؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نباتي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 8گ، 18 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 5-183]
خط: نستعليق، كا: محمد حسين، تا: 1304ق؛ جلد: مقوايي، 3گ (21پ-23ر)، اندازه: 11×17/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: 170]
آغاز: بسمله، مما كتبه الفاضل النحرير ملا عبدالرزاق الكاشاني؛ انجام: من العشر الاول من المانه الرابعه من الالف الثاني
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1304ق [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عنايت الله بن عبدالله، تا: 1330ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (178ر-179ر)، ابعاد متن: 9×17، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 11-54]
نسخه اصل: نسخه آقاي شيخ آقا بزرگ تهراني؛ بي كا، تا: با تاريخ 1350ق؛ 5گ (192پ-197پ) [فيلم ها ف: 1-752]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 3گ (144پ-146ر)، اندازه: 11×25 سم [ف: 8-727]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ 33گ (108پ-140ر). [ف: 5-1377]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5ص (128-133)، 20 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 9-421]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد و زرد، جلد: تيماج مشكي، 6ص (84-89)، اندازه: 8×18 سم [ف: 10-198]
بي كا، بي تا؛ جلد: ميشن آلبالويي، 15 سطر [ف: 9-58]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 5گ، 16 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 1-321]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ صدر رساله با شنگرف نوشته شده: «رسالة الكميلية من تحقيقات مولانا محمد محسن»؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 3گ، 19 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 5-174]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ واقف: قائم مقام، بهمن 1316؛ كاغذ: نباتي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 2گ، 21 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 5-174]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (258ر-261پ)، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 3-210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوايي، 2گ (50پ-52پ)، اندازه: 16×21 سم [ف: 1-218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6گ، 17 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف مخ - 3-1184]
آغاز: بسمله. حمدله... و بعد فهذا شرح سؤالات كميل؛ انجام: استغني عن المصباح و الحمد لله اولا و اخرا و ظاهرا و باطنا
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا [رايانه]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyye
؟نعمة الله ولي، نعمة الله بن عبدالله، 730؟-834 قمري
ne‘mat-ol-lāh-e valī, ne‘mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh (1330 - 1431)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
رساله كوتاهي است به نظم و نثر در شرح حديث حقيقت، كه در اين نسخه به نقل از «جنگ المهمات» حبيب الدين جرفادقاني آمده است و او نيز از شاه نعمت الله ولي نقل كرده است.
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين اما بعد روايتست كه كميل بن زياد قدس سره سؤال كرد از حضرت اميرالمؤمنين... ما الحقيقه امام (علیه السلام) فرمود مالك و الحقيقه... حمد حق واجب است بر عاقل ** خوش بگو حمد او هميشه بدل/ گر چه حمدش چنانكه لايق اوست ** كس نگويد بغير اواي دوست...
انجام: چو آفتاب بر آيد ستاره ننمايد ** كدام ذره در آن حال در حساب آيد/ اين رساله يادگار است از امام ** سيدي شرحش نوشته و السلام
[نسخه هاي منزوي: 1332/2؛ فهرستواره منزوي 770/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: شيخ السلام بن حسين بن علي كاتب، تا: غره ذيحجه 860ق؛ در هامش؛ كاغذ: ترمه، جلد: كاغذ سبز، 4گ (105پ- 109پ)، 21 سطر، اندازه: 16/2×23/6 سم [ف: 8-269]
خط: نستعليق، كا: محمد مظفر بن محمد حكيم، تا: 1084ق؛ 33 سطر (9×20)، اندازه: 13×24 سم [سنا: ف: 1-210]
آغاز: برابر؛ انجام: سجع عقل بگو تا فرونشيند زود و الحمد لله اولا و آخراً و ظاهراً و باطنا.
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابراهيم بن رحمت الله حسيني نجفي، تا: قرن 11 و 12؛ جلد: تيماج سرخ، 6ص (311-316)، اندازه: 17×30 سم [ف: 81-24/3]
در گزارش «ما الحقيقة»؛ خط: نستعليق، كا: ميرغلام محي الدين، تا: 1109ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 3گ (364ر-367ر)، اندازه: 17×25 سم [ف: 4-677]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1134ق؛ كاغذ: فرنگي، 55 ص (179-234)، 17 سطر، اندازه: 9/5×19 سم [ف: 3-521]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه ميشن قرمز، 8گ (35پ-42ر)، 12 سطر، اندازه: 10/3×15/4 سم [ف: 7-237]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... سؤال و جوابي چه آب حيات؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: ايراني، جلد: تيماج زرشكي، 7ص (188-194)، اندازه: 17×17 سم [ف: 2-210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد ابن فاضل سبزواري، تا: 1222ق، حسب فرموده محمد حسن خان خلف مرحوم فتحعلي خان بختياري؛ جلد: تيماج قهوه اي، 221گ، 23 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 61-51]
خط: نستعليق تحريري، كا: خدارحم بن خداكرم بروجردي، تا: 16 ربيع الثاني 1246ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3ص (55-57)، 26 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 32-310]
خط: نسخ ريز، كا: عباس بن حاجي محمد شيرازي الاصل همداني المسكن، تا: 1264ق؛ 3ص (282-285)، 29 سطر، اندازه: 19/5×32 سم [ف: 32-149]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عباس بن محمد شيرازي همداني، تا: 1264ق؛ جلد: گالينگور مشكي، 2گ (146-147)، 29 سطر، اندازه: 28/5×40 سم [الفبائي: - 341]
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 40/51 عكسي
نسخه اصل: همان نسخه بالا [ف: 3-1310]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق خوش، بي كا، تا: 1265ق؛ مجدول مذهب؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج مشكي، 3ص (179-182)، 25 سطر، اندازه: 14/5×23/5 سم [ف: 10-598]
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي هدانا بوسيله النبي المختار في ظلمة الأستار الي... باز ساقي سر سبو بگشاد ** ساغر مي گرفت و ما را داد. روايت است كه كميل بن زياد عليه الرحمة از حضرت كامل مكمل كاشف اسرار الهيه و عارف... سؤال نمود كه ما الحقيقة؛ انجام: شرح اين حديث بوجهي كه مذكور شد از جناب... شاه نعمت الله ولي مي باشد، شرحي است بسيار موجز و معضل كه درك آن از براي غير اهل اصطلاح در سلسله نعمت اللهيه ممكن نخواهد بود بلكه از براي غير ايشان لايزيد الا بعداً و ضلالاً
خط: نستعليق شكسته، كا: محمد بن علي اصغر جرفادقاني، تا: 9 ربيع الاول 1266ق، جا: ملاير؛ اهدايی: رهبری، شهريور 1387؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 1گ، اندازه: 17/5×23/8 سم [اهدائي رهبر: 5-161]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 25 ذيحجه 1271ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن سرخ، 11گ (130ر-141پ)، 14 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-326]
آغاز: الحمدلله الذي هدانا بوسيلة النبي المختار في ظلمة الاستار الي نور الأنوار و الصلوة علي صورة الحق محمد المختار و آله خير الآبرار و النظار، نظم: باز ساقي سر سبو بگشاد ** ساغر مي گرفت و ما را داد؛ انجام: چو آفتاب برآيد ستاره ننمايد، اذا بلغ الكلام الي الله فامسكوا، از قراري كه جناب مولانا العارف الرباني حبيب الدين محمد الكوكدي الجرفادقاني دامت بركاته معلوم... در جنگ المهمات خودشان مسطور داشته... شرح اين حديث بر وجهي كه مذكور شد از جناب قطب الاقطاب سيد العرفاء شاه نعمت الله ولي مي باشد.
خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه ذيقعده 1274ق، جا: اصفهان؛ جلد: تيماج روغني مذهب، 2گ (32ر-33ر)، 30 سطر، اندازه: 16×21 سم [حوزه و موزه عبدالعظيم: ف: - 116]
بي كا، تا: 1297ق [نشريه: 13-384]
خط: نسخ، كا: سيد محمد باقر گلپايگاني، تا: 1298ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا رويه ابري، 5ص (41-46)، 23 سطر، اندازه: 16/7×21/6 سم [ف: 52-5]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 و 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 6ص (229- 235) [ف: 10-1672]
خط: شكسته نستعليق، كا: ميرزا احمد نعمت اللهي كرماني، تا: 1304ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج عنابي، 9ص (88-79)، 16 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 249-21]
خط: نسخ، كا: محمد جواد بن آقا رضا گلپايگاني، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (137ر-138پ)، اندازه: 17×22/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 188]
آغاز: حمد حق واجب است بر عاقل ** خوش بگو حمد او هميشه بدل/ گر چه حمدش چنان كه لايق اوست ** كس نگويد بغير اواي دوست؛ انجام: ** بشمع عقل بگو تا فرو نشيند زود
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 6گ (68پ-73ر)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 12-345]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyye
كمال خوارزمي، حسين بن حسن، - 839؟ قمري
kamāl xārazmī, hoseyn ebn-e hasan (- 1436)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح كوتاهي است با انشائي عالي و شواهدي از آيات و احاديث اهل بيت بر حديث معروف «ما الحقيقة» كه می گويند كميل بن زياد نخعي از حضرت امير المؤمنين عليه السلام پرسيده است. در نسخ هاي از اين رساله كه در شماره 10841 در دانشگاه تهران هست آن را بخشي از كشكول معرفي كرده اند.
نسخه شماره 1803/34 مجلس هم از آن جا كه دقيقاً از روي مجموعه ش 10841 دانشگاه كتابت شده همانند آن مأخذش را كشكول ذكر كرده است. در فهرست آن جا (ج 9، ص 313) حدس زده اند اين كشكول از شيخ بهايي باشد اما حديث حقيقت و اين شرح را در كشكول شيخ بهايي نيست.
آغاز: بسمله، آورده اند كه كميل بن زياد از حضرت امير المومنين (علیه السلام) سوال كرد كه ما الحقيقه يعني چيست و كميل از اصحاب قبول و مستكشف اسرار غيوب بود چون از حقيقت پرسيد امير المومنين (علیه السلام) فرمود مالك و الحقيقه يعني ترا با حقيقت چكار كه هنوز خداوند دلي...
انجام: چون قلم اينجا رسيده سر بشكست اينست بيان اجمال كلمات امير المومنين (علیه السلام) و تمامي كتاب مثنوي با شرحش بلكه مؤلفات اولين و آخرين از خواص حضرت رب العالمين شرح اين كلماتست و من بنده در شرح هر كلمه از اين جهت استشهاد به ابيات مولوي كردم تا شمه اي از رياض كمالات به مشام جانت رسيده باشد و به حكم اذا لم تستطع امراً فدعه در ذكر حضرت اميرالمؤمنين بدين قدر اكتفا كنيم. ذاتي كه وصافي او
حضرت الهي قيام نموده باشد در اوصاف او چگونه كسي عاجز نشد اما مي گويم: من بنده گر چه مدح و ثناي تو مي كنم ** مدح و ثناي تو نه سزاي تو مي كنم/ و السلام. تمت
آغاز: حمد بيحد و غايت و ثناي بيعد و نهايت حضرت پادشاهي را كه در سرادق نمير بفردانيت معروف است؛ انجام: اندران محضر خردها شد ز دست ** چون قلم اينجا رسيد سر بشكست
تذكر: نام مؤلف به استناد توضيح فهرست مرعشي (199/38) ذكر شد؛ خط: نستعليق، كا: كمال الدين حسين، تا: شعبان 1070ق؛ جلد: مقوايي، 4گ (17ر-20ر)، اندازه: 13×25 سم [ف: 19-293]
آغاز: برابر
كامل؛ خط: نسخ، كا: ملا حمزه علم براقوشي از نواحي تبريز، تا: 1128ق، جا: اصفهان؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 3گ (49پ-51ر)، ابعاد متن: 9×20، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 20-387]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف در فهرست به احتمال شيخ بهائي دانسته شده كه با توجه به توضيح مرعشي (199/38) نام مؤلف تعيين شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشكي، 2گ (169ر-170پ)، 21 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15×22 سم [ف: 20-180]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، 3گ (67-65)، 19 سطر، اندازه: 7×13 سم [ف: 38-198]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست، رساله را بخشي از كشكول شيخ بهائي مي داند كه با توجه به توضيح فهرست مرعشي (199/38) نام مؤلف ذكر شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1267ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 5ص (370-365)، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 9-313]
آغاز: برابر
در فهرست ناشناس آمده كه با توجه به آغاز نام مؤلف ذكر شد؛ بي كا، بي تا [ف: 2-238]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyya
داعي شيرازي، نظام الدين محمود، 810-870 قمري
dā‘ī šīrāzī, nezām-od-dīn mahmūd (1408 - 1466)
مؤلف ابتدا رساله اي دقيق و فني در شرح حديث حقيقت که امير المؤمنين (علیه السلام) به کميل بن زياد نخعي فرموده بود نوشته بود ولي بزرگي از وي خواست که آن را به صورتي که مردم عادي نيز فهم کنند شرح کند، پس وي اين رساله را نگاشت. اين رساله در برخي فهرست ها به محمد دهدار (1016ق) منسوب شده است و با انتساب به او در ميراث حديث شيعه به چاپ رسيده است. فهرستواره منزوي (768/7) آن را به قطع از داعي شيرازي دانسته و انتساب آن را به دهدار صحيح نمي داند. در آن سخني از خواجه عبدالله انصاري و شعرهايي از شيخ عراقي در لمعات و سعدي و حافظ و شيخ اوحدي و سيد نعمة الله و سيد قاسم انوار و مولانا محمد شيرين آورده شده و از خود او كه دارد: «داعي گويد».
آغاز: بسمله حمد بيحد و ثناي بيعد حضرت احد قديم و خداوند كريم... نوبتي داعي مسكين قدم قلم در ساحت اشارت امام الموحدين اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب... روان كرده بود كه در جواب كميل بن زياد فرموده و بزرگي فصيح گفت كه مغلق نوشته اگر چنان فصيح بنويسي كه عامه فهم كنند فائده آن عام تر. فرمان مشتمل شد و در بيان واضح شروع نمود و از الله تعالي توفيق اتمام خواست انه ولي الاجابة و الانعام. كميل بن زياد كه يكي از ملازمان حضرت امير بود روزي از آن حضرت سؤال كرد كه ما الحقيقة؟...
انجام: اطف السراج فقد طلع. چراغ باز كش كه صبح طالع شد يعني سخن در پايه حقيقت بيان بپايان رسيد و قصه از بيان و گفتار بعيان و ديدار انجاميد. شمع بنشان كه آفتاب برآمد ** رخ معشوق از نقاب برآمد؛ بيت: زهي نادان كه آن خورشيد تابان ** بنور شمع جويد در بيابان؛ بيت: روشن تر از اين نمي توان گفت ** پيدا تر از اين نمي توان گفت؛ قطعه: آن چنان مست است عاشق كز شراب آمد بهوش ** آن چنان فاش است شاهد كز خودش آمد حجاب/ هيچ مي هرگز نخواهد كرد زين مي مست تر ** هيچ شاهد فاش تر زين برنيندازد نقاب.
[نسخه هاي منزوی 1331/2؛ الذريعة 140/18؛ فهرستگان حديث 253/4؛ فهرستواره منزوي 769/7]
آغاز: برابر؛ انجام: پيداتر ازين نمي توان آن چنان
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1073ق؛ افتادگي: انجام [نشريه: 2-98]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مير محمد مؤمن حسيني، تا: 1081ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج حنايي، 7ص (9-15)، 21 سطر (5×13/5)، اندازه: 9/5×19 سم [ف: 9-1434]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فستقي، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 5گ
(99پ-103پ)، 16 سطر، اندازه: 9/8×15/7 سم [ف: 151-7]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابراهيم بن رحمت الله حسيني نجفي، تا: قرن 11 و 12؛ جلد: تيماج سرخ، 3ص (316-318)، اندازه: 17×30 سم [ف: 81-24/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 4گ، 13 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف مخ - 4-1617]
آغاز: بسمله. حمد جلال احديت نه حد زبان هر كس است و سپاس حضرت عزت نه به اندازه ترجمان انسان؛ انجام: چندان كه ذكر كردم چندان كه فكر كردم ** چندان كه ره سپردم بيرون ز تو نديدم
در فهرست از داعي شيرازي دانسته شده؛ خط: نستعليق، كا: شريف بن خضر بن شريف بن محمود، تا: دوم رمضان 1213ق، جا: سنندج؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 3گ، 22 سطر، اندازه: 15/5×21/3 سم [اهدائي رهبر: 5-162]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر سر آن داري اينك ميدان مردان و اگر نه برو بازي كن با كودكان
در فهرست از داعي شيرازي دانسته شده؛ خط: نسخ، كا: محمد حسن ابن جعفر اسكويي، تا: 1236ق؛ جلد: تيماج سرخ، 5گ (25ر-30ر)، 14 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 30-20]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ 4گ (108پ-111پ) [ف: 5-1378]
š.-u ḥadīṯ-il ḥaqīqa
ميبدي، حسين بن معين الدين، - 911؟ قمري
meybodī ،hoseyn ebn-e mo‘īn-od-dīn (- 1506)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
در اين شرح بسيار كوتاه سوال كميل بن زياد نخعي از حضرت امير المومنين عليه السلام درباره معني حقيقت («ما الحقيقة») توضيح داده شده و در پايان نسخه به قاضي مير حسين نسبت داده شده و بايد تحقيق شود.
آغاز: سأل كميل بن زياد عليا عليه السلام فقال ما الحقيقة هي الشي الثابت الواجب لذاته... و قد يطلق علي منتهي مقامات السالكين
انجام: قال اطف السراج اي اترك السوال فقد طلع الصبح و تبين الرشد من الغي
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: زين العابدين بن شاه محمد استرآبادي، تا: 1006ق؛ جلد: تيماج مشكي، 1گ (1ر)، اندازه: 11×19 سم [ف: 301-27]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته تعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1056ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 2گ (97پ-98ر)، 31 سطر (9/5×19/5)، اندازه: 11×26 سم [ف: 3-464]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyye
ابن همام شيرازي، ق10 قمري
ebn-e hammām-e šīrāzī (- 16c)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح حديث كميل: «ما الحقيقه...»
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2654/2
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 19 سطر (6×14)، [ف: 1524-10]
š.-u ḥadīṯ-il-ḥaqīqa
آقا جمال خوانساري، محمد بن حسين، - 1125 قمري
āqā jamāl-e xānsārī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1713)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 932/12
آغاز: بسمله، سبحان من احتجب عن الخلائق بسبحات جلاله و تجلي لهم في الآفاق و الانفس في مرايا جماله سبحان من اختفي عن العيون من شدة ظهوره؛ انجام: بقوله نور يشرق من صبح الازل علي هياكل التوحيد آثاره اشارة لي بيان معني الفرق في عين الجمع و هو بعينه معني احدية الفرق و الجمع تمت و محمد لمشاهده.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 49گ (111ر-159ر)، 14 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 2-200]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyya
مظفر عليشاه كرماني، محمد تقي بن محمد كاظم، 1150-1215 قمري
mozaffar-‘alī-šāh-e kermānī, mohammad taqī ebn-e mohammad kāzem (1738 - 1801)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
در اين منظومه كه دويست و هفده بيت مي باشد، سؤال كميل بن زياد نخعي «ما الحقيقة» و پاسخ حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام به نظم كشيده شده و حديث را از ديد عرفان و تصوف شرح كرده است. آن را بخشي از «بحر الاسرار» او دانسته اند.
آغاز: بسمله. در حديث معتبر وارد شده است که شبي جناب اميرالمؤمنين ميرفتند. مرتضي آن پادشاه پاک دين ** رشحه فيض حقيقت بر کميل/ گفت با او آن کميل پاک دين ** ما الحقيقة يا اميرالمؤمنين
انجام: سر لو كشف الغطا از آن جناب ** اين بود و الله أعلم بالصواب
[فهرستواره منزوي 769/7؛ فهرستگان حديث، ج 4، ص263-264؛ الذريعه، ج13، ص 197]
آغاز و انجام: برابر
كا: رستم بن بيجن، تا: 1256ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (173ر-180پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 19-138]
آغاز: برابر؛ انجام: خود بود معروف و خود عارف بود ** خود بود مکشوف و خود کاشف بود
با ديباچه اي به نثر و جزوي از بحر الاسرار او است؛ خط: نستعليق، كا: خانلر بن احمد مازندراني، تا: دوشنبه 3 شعبان 1270ق؛ با يک سرلوح زرين، مذهب، مجدول؛ كاغذ: ترمه اصفهاني، جلد: رويه ساغري، 19گ، 10 سطر، اندازه: 10/3×17/2 سم [ف: 500-3]
آغاز: برابر؛ انجام: خود بود معروف و خود عارف بود ** خود بود مكشوف و خود كاشف بود.
مثنوي كميليه است، قسمتي از «بحر الاسرار»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1274ق؛ واقف: حاج محمد ايراني مجرد، بهمن 1350؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج خرمايي، 33ص (128-161)، 11 سطر، اندازه: 10/4×17 سم [ف: 17-455]
آغاز: برابر؛ انجام: يافت تلقين دم ذكر خفي ** در حضور پير روشن دل صفي/ در ميان چون نرد عشق امد درست ** خوش را
دريافت در داو نخست/ انجامه: «يا علي مدد. در كاسيان (؟) شرف اتمام يافت شهر صفر 1289».
در نسخه با نام «شرح حديث كميل از مظفر علي شاه كرماني»؛ خط: نستعليق و شكسته، كا: محمود بن جلال الدين محمد نصير قلندرشاه خويي، تا: صفر 1289ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، مذهب، 12گ (250ر-261پ)، اندازه: 12/8×21/5 سم [ف: 334-29/1]
آغاز: برابر
در فهرست از محمد حسين صفاي اصفهاني دانسته شده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ افتادگي: انجام؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج عنابي، 7گ (78-84)، 17 سطر (8×16)، اندازه: 16/5×21 سم [ف: 2-732]
š.-u ḥadīṯ-il-ḥaqīqa
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
چاپ: دارالسلطنه تبريز، دارالطباعه مشهدي حاجي آقا، سنگي، 1276ق، رحلي (جوامع الكلم: ج 2، صص 313-324)
خط: نسخ، كا: ابوالحسن حسيني، تا: 1268ق [ف: 2-443]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوايي، 21گ (74پ-95ر)، اندازه: 11/5×17 سم [ف: - 20]
š.-u ḥadīṯ-il-ḥaqīqa
مراغي، حسن بن عبدالرحيم، - 1300 قمري
marāqī, hasan ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1883)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح مزجي بسيار مختصري است برحديث منسوب به امام علي (علیه السلام) و مشهور به حديث حقيقت.
آغاز: بسمله سئل کميل ابن زياد عن اميرالمؤمنين عليه السلام فقال ما الحقيقة واراد مطلق الحقيقة من دون اعتبار شيء معها اصلاً
انجام: و ارفع عين وجهک ثم تعال فقد طلع صبح التوحيد و استضاء لمن القي السمع وهو شهيد. تمت بعون الله تبارک و
تعالي
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 34/70-6700/1
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1259ق؛ جلد: تيماج زيتوني، 2گ، 15 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 5-2548]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyye
مقيم كاشاني، ق13 قمري
moqīm-e kāšānī (- 19c)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
گزارشي است بر حديث منسوب به كميل بن زياد، به شيوه عرفاني.
آغاز: بسمله. باعث بر تسويد اين كلمات قدسي سمات آن كه چون پيوسته از راه راستي طبع و درستي فهم و سعادت خدادادا... اين معترف بقصور و ناداني مقيم كاشاني...
[فهرستواره منزوي 770/7]
آغاز: برابر؛ انجام: و گر تو عاقلي سودا بينداز ** تو امروزي غم فردا بينداز
خط: نسخ، كا: محمد ابن فاضل سبزواري، تا: 1222ق، حسب فرموده محمد حسن خان خلف مرحوم فتحعلي خان بختياري؛ جلد: تيماج قهوه اي، 221گ، 23 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 51-60]
آغاز: برابر؛ انجام: معني نهي است از سئوال كه ليس وراء عبادان قرية، و السلام علي من تابع الهدي. تمت الرسالة... في الثاني و العشرون من شهر ذيحجة الحرام 1263.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: ذيحجه 1263ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن ترياكي، 6گ (30پ-36پ)، 21-25 سطر، اندازه: 19/5×29/6 سم [ف: 85-8]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 7گ (25پ-31پ)، اندازه: 14/5×21/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 139]
š.-e hadīs-el-haqīqa = komaylīyya
تنكابني، محمد بن سليمان، 1234-1302 قمري
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
شرح مزجي مختصري است بر حديث معروف كميل بن زياد كه به «كميليه» مشهور است.
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 937/13
آغاز: الحمد علي نواله و الصلاة علي محمد و آله اما بعد چون حديث آتيه بسيار ملغز و مرمز بود و حقير فقير سراپا تقصير در جستجوي حل اين تا اين كه توفيق حضرت؛ انجام: اين چند كلمه به عرصه تحرير در آمد اميد كه ارباب عبرت را پند و طلاب علوم حقه حقيقيه را سودمند آيد و قد وقع تأليف تلك الرسالة...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا، 20گ (48پ-68پ)، 15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 2-208]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyye
همداني شيخي، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239-1319 قمري
hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1824 - 1902)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
آغاز: بسمله. حمدله يقول العبد الخاسر ابن محمد جعفر الباقر الشريف طباطبائي القمي انه قدامرني من يلوائه قراري؛ انجام: و لم اقدر علي بسط ازيد هما بان و لاسيما جناب الامر سلمهالله كان مستغنيا... و هي الدين
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1294ق؛ ضميمه نسخه ش 16167 [رايانه]
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با تيماج ماشي، 6ص (237-243)، [ف: 1825-5]
š.-u ḥadīṯ-il-ḥaqīqa = al-kumaylīyya
اصطهباناتي، ابوالحسن بن اسماعيل، 1250؟-1338 قمري
estahbānātī ،ab-ol-hasan ebn-e esmā‘īl (1835 - 1920)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح فلسفي كوتاهي بعنوان «قوله - قوله»؛ اين گفتاري به عربي كه در پايان به فارسي گراييده است: بنشان كه آفتاب بر آمد، رخ معشوق...
آغاز: بسمله - الحمد لله الذي خلق الانسان و كرمه بتعليم البيان... و بعد، فانموذج القصر و النقصان الحاج ميرزا ابوالحسن الاصطهباناتي
انجام: زهي نادان كه او خورشيد تابان ** به نور شمع جويد در بيابان. هذا آخر ما وقفت بمدد حضرة الولاية لبيان هذه الجواهر النفسية فانظر فيه بعين الرضا... رب العالمين.
[فهرستواره منزوي 768/7]
آغاز و انجام: برابر
كاتب = مؤلف، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، 11گ، 12 سطر [ف: 1-258]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: محمد مهدي اصطهباناتي، تا: قرن 14؛ 10گ (148پ-157پ) [ف: 3-274]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-51]
š.-e hadīs-el-haqīqa (manzūm)
دهكردي، محمد باقر بن محمد جواد، - 1367 قمري
dehkordī, mohammad bāqer ebn-e mohammad javād (-1948)
شرحي است عرفاني و زيبا كه به اشاره آية الله سيد ابوالقاسم دهكردي در قالب مثنوي سروده شده است.
آغاز: همچو طوطي بازم آن شكر دهن ** مي نهد اندر دهان من سخن؛
بي كا، تا: 1330ق؛ تاريخ انشاء: 1330 و تاريخ املاء: 1355؛ 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 112]
آغاز: اي به مرغ نطق بخشيده زبان ** بر دهانش بر زده قفل دهان/ هم بدو بخشيد پر و بال ها ** در قفس حبسش نموده سال ها
خط: نسخ، بي كا، تا: ربيع الثاني 1335ق؛ 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 111]
آغاز: گوش كن جانا به گفتار قلم ** مي زند بر لوح نقشي خوش رقم/ رازهاي خوش نگارش مي كند ** ليك بر كتمان سفارش مي كند؛
بي كا، تا: رجب 1336ق؛ 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 112]
š.-u ḥadīṯ-il-ḥaqīqa
ازبكه اي، ابوالحسن بن صالح، ق14 قمري
ozbake’ī ،ab-ol-hasan-e bn-e sāleh (- 20c)
وابسته به: حديث الحقيقة منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: جمادي الثاني 1296ق
شرحي است بر حديث معروف كه كميل بن زياد نخعي از حضرت امير مؤمنان عليه السلام نقل شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15329/3
آغاز: الذكر جميل و الحق كفيل كما قال الدعوني استجب لكم لانه حقيق؛ انجام: و اذا اجاب لامحل لسؤال السائل فافهم فانه لطيف
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم قهوه اي، 8ص (44پ-48ر)، اندازه: 11/2×18/4 سم [ف: 43-25]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyya
فائزي، مجتبي، ق14 قمري
fā’ezī, mojtabā (- 20c)
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11679
500 بيت، پايان نامه، به راهنمائي حسين خطيبي؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 28 بهمن 1333ش [مختصر ف: - 483]
š.-u ḥadīṯ-il ḥaqīqa
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرحي است آميخته به مطالب عرفاني فلسفي بر حديث معروفي كه كميل بن زياد نخعي از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام از معني حقيقت سؤال مي كند و آن حضرت با رمز و اشاره پاسخ مي گويد.
آغاز: الحمدلله الذي تجلي لقلوب العارفين ليروا آثار جلاله في كل شيء و تعرف نفسه للوالهين المحبين بشهود أنوارجماله في كل نور وفيء.
انجام: الحمد لله الواهب المنان و الصلاة و السلام علي رسوله و آله الذين اصطفاهم الله من كل البرية فجعلهم قائد اصحاب العرفان و المكاشفة و العيان.
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج سبز، 9گ (7ر-15پ)، 12 و 20 سطر، اندازه: 11/4×18/2 سم [ف: 43-153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، كا: حسن بن علي نوري، تا: 1206ق، جا: دارالسلطنه اصفهان؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ جلد: تيماج عنابي، 4گ، اندازه: 12×20/5 سم [اهدائي رهبر: 5-163]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ جلد: تيماج فرنگي، 15ص (859-843)، اندازه: 11×18 سم [ف: 44-176]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6گ (77ر-82پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 3-417]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم قرمز، 4گ (125پ-129پ)، اندازه: 12/5×20/5 سم [مؤيد: 2-58]
š.-u ḥadīṯ-il ḥaqīqa
وابسته به: حديث الحقيقة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
نامعلوم و ظاهرا غير همانند:
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين... و بعد فهذا شرح سؤالات كميل بن زياد رضي الله عنه اميرالمؤمنين... ما الحقيقه
شرح حديث كميل است كه پرسش از او و پاسخ از حضرت مولي علي است درباره حقيقت؛ خط: نستعليق شكسته، كا: محمد رحيم بن محمد بن محمد علي طالقاني، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج قرمز، گ 12 (متن و حواشي)، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 23-301]
بي كا، بي تا؛ جلد: چرمي، 17 سطر، اندازه: 13/5×21 سم [رشت و همدان: ف: - 1224]
بي كا، بي تا [نشريه: 5-218]
š.-e hadīs-ol-haqīqa = komaylīyya
وابسته به: حديث الحقيقة منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
نامعلوم و ظاهرا غير همانند:
آغاز: افتاده: خوانند چه چيز است امير فرمود مالك و الحقيقة چه كار داري تو با سوال از حقيقت؛ انجام: هيچ مي هرگز نخواهد بود زين مي مست تر ** هيچ شاهد فاش تر زين بر نيندازد نقاب
در آن از سيد نعمة الله و لمعات عراقي ياد شده است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: ذيحجه 1085ق؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج، 4گ (87ر-91ر)، 15 سطر (5×12)، اندازه: 10/5×18/5 سم [ف: 2367-11]
آغاز: قال اميرالمؤ منين (علیه السلام) في جواب كميل ابن زياد كه: ماالحقيقة. قال (علیه السلام) مالك و الحقيقة. قال او مثلك بخيب سائلا. قال كشف سبحات الجلال من غير اشارة. حقيقت كشف انوار جلال است - و ليكن دل چه داند كين چه حال است - فروغ روز او از غيم امكان - چو ظاهر شد حقيقت گشت پنهان؛ انجام: اطف السراج فقد طلع الصبح. جوابش داد گفت اي رفته از دست - چرا گشتي چنين شيدا و سرمست... علم چون بر فرازد شاه فرخار - چراغ آن جا نمايد چون شب تار.
ترجمه و گزارش آن به نظمي شيوا و روان در 32 بيت كه اين خبر در پنج بند در آن آورده و گزارش شد؛ خط: نسخ، كا: شهاب الدين علي حسني حسيني ديباجي، تا: با تاريخ 1098ق، جا: كرمان؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 1ص (285)، 15 سطر، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 3-464]
آغاز: بسمله، آورده اند كه روزي حضرت اميرالمؤمنين؛ انجام: آخوند ملا عبدالله سلمه الله نوشته اند في سنه 1256
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1256ق [رايانه]
آغاز: حمد بي حد و ثناي بي عد حضرت احد قديم و خداوند كريم است؛ انجام: هيچ شاهد فاش تر زين بر نمي دارد نقاب
در آن شعر سيد قاسم و اوحدي عراقي و ديگران آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1272ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن سرخ، 3گ (142ر-145پ)، 14 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-326]
آغاز: سأل كميل بن زياد... حاصل مفاد اين حديث شريف با اين بيان لطيف آن كه كميل بن زياد؛ انجام: و تمامي كتاب مثنوي از اول تا آخر گويا شرح حديث اين كلمات است كما لا يخفي علي العارف العاقل المنصف.
شرح عرفاني مختصري است بر حديث كميل درباره حقيقت، در
آغاز اين شرح گفته ملا عبدالرزاق كاشاني را آورده پس از آن خودش شرح مي كند؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: مقوايي، 2گ (80ر-81پ)، 17 سطر،اندازه: 14×20/5 سم [ف: 6-13]
آغاز: بسمله. حمدله. و صلي الله علي مظاهر اولياء اهل السموات و الارضين و منابع حكمه في الاولين و الآخرين محمد و آله الطاهرين... و بعد چون يكي از اخلاء روحاني سلمه الله تعالي مكرر اصرار و مبالغه نموده است در بيان مراد مولينا علي عليه السلام در جواب كميل؛ انجام: معروف در السنه و افواه نيز غير معقولست. السلام علي من اتبع الهدي و صلي الله علي محمد و آله اجمعين.
شرح عرفاني مختصري است بر حديث حقيقت كه جناب كميل بن زياد از اميرالمؤمنين (علیه السلام) نقل كرده است. در اين شرح از آيات و روايات استفاده شده است. غير از شروحي است ك در فهرستگان نسخه هاي خطي حديث (265-249/4) معرفي شده است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا رويه كاغذ ابر و باد، 14گ (25پ-48ر)، 12 سطر، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 44-13]
«š.-u ḥadīṯ-i «ḥaqīq-un ‘ala-l-lāh-i an yadxul-aḍ ḍullālal-janna
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
تاريخ تأليف: چهارشنبه 8 ربيع الاول 1271ق
پاسخي است به پرسش حاج محمد حسن خان سردار درباره حديث منسوب به حضرت رسول (صلی الله علیه و آله)، كه توسط ميرزا محمد شفيع صاحب ديوان به كرماني تقديم شده و در پاسخ به امامت و امام ناطق و صامت اشاره مي نمايد و از آيات بسيار و روايات بهره برده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 8063/5
آغاز: الحمدلله الذي انزل القرآن و علمنا البيان و الصلاة علي سيد الانس و الجان و آي ة الرحمن و آله الذين بهم فتح الله الاكوان؛ انجام: و لكن لم يكن أزيد من ذلك في السؤال و القلب أيضاً متبلبل لاختلال الحال و فيما ذكرت كفاية و بلاغ
خط: نسخ، كا: جعفر بن علي اكبر شيرازي، تا: ذيحجه 1272ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 13گ (188ر-200پ)، 19 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 21-66]
«š.-e hadīs-e «halāl-u mohammd
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
پاسخ به پرسشي است در حديث مشهور «حلال محمد حلال الي يوم القيامة و حرامه الي يوم القيامة» و سبب اختلاف علماء در برخي از مسائل.
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 200/6
كا: عبدالحسين بن عزيز بن حسن بن منصور همداني، تا: 10 رجب 1304ق، جلد: تيماج قهوه اي ساغري، 10گ (170ر-179ر)، اندازه: 11×18 سم [ف: 1-149]
š.-e hadīs-e helyat-ur-rasūl
حسيني قزويني، محمد بن محمد صادق، ق12 قمري
hoseynī qazvīnī, mohammad ebn-e mohammad sādeq (- 18c)
تاريخ تأليف: جمعه 17 شوال 1078ق
شرح حديثي است كه صدوق در عيون اخبار الرضا روايت كرده درباره صفات نبي و اخلاق و افعال آن حضرت.
قزوين؛ فحول قزويني؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: الحمد لله الذي خلق الانسان في احسن تقويم و الصلاة علي حبيبه المنعوت في كتابه الكريم؛ انجام: هزاران درود و هزاران سلام - ز ما بر محمد و آلش تمام
كاتب = مؤلف، تا: جمعه 17 شوال 1078ق [ف: - 32]
شرح حديث حلية رسول الله صلی الله علیه و آله- شمايل النبي
شرح حديث حماد- آداب نماز
š.-u ḥadīṯ-il ḥūt wa qarn-uṯ ṯawr
نوري، علي بن جمشيد، - 1246 قمري
nūrī, ‘alī ebn-e jamšīd (- 1831)
شرح حديثي كه در «روضه» كافي كليني و تفسير قمي آمده است، درباره استقرار زمين بر پشت ماهي و ماهي در آب است و اين آب بر روي صخره اي قرار دارد كه آن صخره خود بر شاخ گاو نري است كه آن گاو نيز بر روي خاك نمناك است. حكيم نوري در صدد تفسير اين روايت بر آمده و مفاد آن را به مراتب طينت و اخلاق در انسان سوق داده و به تأويل آن پرداخته است كه تفسير او نيز همانند خود روايت داراي پيچيدگي و دشواري است.
آغاز: بسمله. يقول النوري... قال: سألت عن الارض علي ان شيء هي؟ قال: هي علي حوت. قلت: فالحوت علي ان شيء هي؟ قال: علي الماء قلت فالماء علي اي شيء هو؟ قال: علي صخرة. قلت: فالصخرة علي اي شيء هي؟ قال: علي قرن ثور املس...
انجام:... هكذا يجري الامر بين الصورة و الهيولي، هذا هو ما حظر و خطر لي بالبال علي رسم العجالة في ترجمة هذا الحديث و حل عقدته المعروفة بين العامة و الخاصة. و الله اعلم
چاپ: ضمن ميراث حديث شيعه، دفتر پانزدهم، قم، مؤسسه فرهنگي دار الحديث، 1385ش، با تصحيح حميد ناجي اصفهاني
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1/534/4
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري، كا: محمد صادق بن محمد جعفر (شاگرد مؤلف)،
تا: 1248ق؛ 2گ (28پ-29پ) [ف: 1-147]
شرح حديث خاطبني ربي بلسان علي (علیه السلام)- شرح اخبار الخمسة
š.-e hadīs-e xezr
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
تاريخ تأليف: ربيع الثاني 1102ق
شرح مختصريست بر حديثي كه از عيون الاخبار و علل الشرايع شيخ صدوق نقل شده در اين كه حضرت خضر از حضرت امير عليه السلام چند سؤال نموده و حضرت از آن ها پاسخ گفته است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 187/28
آغاز: الحمدلله و سلام علي عباده... أخبر عد ة من الافاضل الكرام و جم غفير من العلماء الاعلام؛ انجام: جعله الله مقتدياً بمن شرف بلقبه المرتضي علماً و عملا و فتح له من طرق النجا ة الي أجداده الهداة سبلا.
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 1125ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (269ر-272ر)، 22 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1-215]
شرح حديث خلق الاسماء- شرح حديث الاسماء
š.-u ḥadīṯ-i: «xalq-al-lāh-u ādam-a ‘alā ṣūratih
كيشي، شمس الدين محمد بن احمد، 615؟-695؟ قمري
kīšī, šams-od-dīn mohammad ebn-e ahmad (1219 - 1296)
شرح فلسفي مختصري است بر حديث مذكور كه به شمس الدين كيشي منسوب شده است.
آغاز: بسمله. إعلمو إخواني رحمكم الله و إيانا أن الإنسان لا يتصور شيئاً إلا بامقايسة بنفسه لأن العلم حضور الشء عند النفس الناطقه و قد حققت الكلام...
انجام: اوصلنا الله و جميع الطالبين الي هذه المقامات السنية و الدرجات العلية انه ولي التوفيق و باستماحة التوحيد حقيق و الصلوة علي جميع النفوس الكاملة و علي آله و اصحابه و سلم تسليما
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: صاحب مجموعه، تا: قرن 11؛ مهر: محمد مكي شهيد، از نوادگان شهيد اول (مربع)؛ كاغذ: شرقي، 2گ (21-22)، 17 سطر، اندازه: 5×8/5 سم [ف: 36-274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (30پ-31ر)، سطور مورب، اندازه: 9/5×20 سم [ف: 30-59]
š.-e hadīs-e «xalq-al-lāh-o ādam-a ‘alā sūrateh» (manzūm)
دهكردي، محمد باقر بن محمد جواد، - 1367 قمري
dehkordī, mohammad bāqer ebn-e mohammad javād (- 1948)
اصفهان؛ روضاتي؛ شماره نسخه: 169/2
آغاز: شمع نطقم مدتي خاموش بود ** ديگ دل پوشيده سر در جوش بود
بي كا، بي تا؛ 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 112]
«š.-u ḥadīṯ-i «xalq-al-lāh-ul-ašyā’-a bi-l-mašīyya
شرح مختصري است بر حديث مروي از امام صادق عليه السلام: «خلق الله الاشياء بالمشية و خلق المشية بنفسها». اين حديث در کافي نقل شده و اين رساله در پاسخ به سؤال کسي نوشته شده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 6/164-1074/1
آغاز: بسمله قال اطال الله بقاه... ما معني قول مولينا الصادق عليه السلام المروي في الکافي خلق الله الاشياء بالمشية و خلق المشية بنفسها أقول أراد الامام عليه الصلوات ان يبنه بهذا الکلام؛ انجام: و لو أني جعلتک في عيوني الي يوم القيامة ما کفاني فاحفظ ما القينا اليک والله خليفتي عليک
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح؛ با خط خوردگي؛ 10گ، 11 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5-2542]
«š.-e hadīs-e «xalaq-al-lāh-ol-ašyā’-a be-l-mašīyya
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض 12810
كا: ابوالقاسم خوانساري، بي تا [الفبائي: - 333]
شرح حديث خلقت ذره- اجوبة مسائل السيد محمد بن عبدالنبي بن علي القاري
š.-e hadīs-e xelqat-ol-‘olvīyyāt
مشهد؛ مدير شانه چي؛ شماره نسخه: 62
از يكي از شاگردان فيض كاشاني به روش اشراق و عرفاني؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ قطع: ربعي [نشريه: 5-597]
«š.-u ḥadīṯ-i «xayr-uṣ-ṣufūf-i fi-ṣ-ṣalāt- al-muqaddam
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
نوشته اي است به نقل از بحار الانوار محمد باقر مجلسي (مجلد 18- كتاب الصلوة).
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3150/4
آغاز: قال (صلی الله علیه و آله) خير الصفوف في الصلوة المقدم و خير الصفوف للنساء في الجنائز المؤخر قيل يا رسول الله و لم قال (صلی الله علیه و آله) سترة اقول من رأيت من اصحابنا كلامهم حملوا هذا الخبر علي ان
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1ص (120)، 17 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 730-10]
«š.-e hadīs-e «dovlatonā fī āxer-ez-zamān
اهداء به: شاه طهماسب صفوی (- 974ق)
تاريخ تأليف: قرن 10
در اين رساله سعي شده است كه دولتي كه در حديث «لكل أناس دولة و دولتنا في آخر الزمان» را با دولت صفويه تطبيق دهد، و براي اين موضوع دوازده دليل آورده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1381
آغاز: استفتاح ابواب فيض واهب متعال در افتتاح هر مقال ميمون فال و استجلاب اسباب توفيق خداوند ذوالجلال؛ انجام: و دعاء بقاء أيام سلطنة هذا السلطان عالي الانعام ليكون وردية المفتتح مسكية الختام.
نسخه اصل: كتابخانه چستربيتي، ش 4397؛ خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: 1017ق؛ مجدول، داراي سرلوح رنگين؛ جلد: تيماج، 32گ، 9 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 4-154]
«š.-u ḥadīṯ-i «ad-dunyā mazra‘at-ul āxira
شهيد ثاني، زين الدين بن علي، 911-965 قمري
šahīd-e sānī, zayn-od-dīn ebn-e ‘alī (1506 - 1558)
شرح مختصري است بر حديث مشهور نبوي «الدنيا مزرعة الآخرة». مؤلف در اين شرح با بياني جذاب و آموزنده دنيا را به مزرعه و محل تجارت، و اعمال صالحه را به كشت و زرع و تجارت، زمان معامله را به عمر و حيات آدمي، و حاصل آن را به بهشت جاوداني و لذايذ آن تشبيه فرموده اند.
آغاز: بسمله الحمدلله حق حمده و الصلوة علي محمد نبيه و عبده و علي آله و صحبه... اما بعد فقد قال النبي الدنيا مزرعة الآخرة فنظرنا بعين الاعتبار و تأملنا بطريق الاستبصار
انجام: فما ظنك بترك الزرع اصلا فهذا مجمل القول في سر قول النبي صلي الله عليه و آله الدنيا مزرعة الاخره و الحمدلله علي ذلك.
چاپ: رسائل الشهيد الثاني، جزء الثاني، ص 820-832
[الذريعة 198/13؛ ريحانة الأدب 282/3]
آغاز: برابر؛ انجام: و اعترفت بذنبي فاغفرلي فانه الذنوب الا انت.
خط: نسخ، كا: علي بن شجاع كركي، تا: دوشنبه 6 ربيع الاول 989ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 7گ، 18 سطر، اندازه: 12/1×18 سم [ف: 14-286]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شيخ محمد علي بن محمود تبريز، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (154پ-155ر)، اندازه: 19×26 سم [ف: 23-836]
در فهرست با عنوان «رسالة في صفة الدنيا» آمده كه احتمالاً همان شرح حديث الدنيا... است؛ كا: حسيني تفرشي، علي بن يونس، تا: شعبان 1036ق، جا: اشرف؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج آلبالويي، ابعاد متن: 12×15، اندازه: 17×24 سم [سنا: ف: 1-322]
آغاز: برابر؛ انجام: ظلمت نفسي و اعترفت بذنبي فاغفرلي فانه لايغفر الذنوب الا أنت.
خط: نستعليق، كا: علي فرزند محمد فرزند حسن فرزند زين الدين عاملي، تا: 11 ذيقعده 1087ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (512-511)، 33 سطر (10/5×18)، اندازه: 18/5×25/5 سم [ف: 677-30]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12، جلد: تيماج مشکي، 3گ، 17 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 5-2544]
آغاز: برابر؛ انجام: قل فيهما أيضاً رب ظلمت نفسي و اعترفت بذنبي فاغفرلي فانه لايغفر الذنوب الا أنت.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قرمز، 5گ (132پ-137پ)، 16 سطر، اندازه: 15/5×22/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-880]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1281ق؛ كاغذ: فرنگي، 7گ (96پ-102ر)، 13 سطر (6×12)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 329]
آغاز: برابر؛ انجام: في آخر الوقت بمنزلة الزرع في آخره لايدرك من غلته ما يدركه المبادر فان انضم الي ذلك فساد الارض و قلة الماء و غيرها فسد راساً فما ظنك بمن ترك الزرع.
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز به دست آمد؛ بي كا، تا: 1293ق؛ جلد: پارچه، 3گ، اندازه: 11×17 سم [ف: - 265]
آغاز: برابر؛ انجام: فاغفرلي فانه لايغفر الذنوب الاانت. تم الرسالة. بحمدالله و لطفه و منه بحسن توفيقه الرب.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12گ، 14 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 5-2543]
شرح حديث رأس الجالوت- الفوائد الرضوية
š.-e hadīs-e ra’s-ol-jālūt = hall-e romūz-e razavīyya
دماوندي، عبدالرحيم بن محمد يونس، ق12 قمري
damāvandī, ‘abd-or-rahīm ebn-e mohammad yūnos (-18c)
شرحي است فلسفي بر جمله منسوب به حضرت امام رضا عليه السلام كه فرموده «بينا انت انت صرنا نحن نحن» در اين شرح از احاديث و اشعار عرفا و گفته هاي ملاصدرا استفاده شده است. اين شرح كوتاهي به التماس بعضي از برادران ايماني نگاشته شده و در آن حل رموز حديث را مي نمايد. اين شرح عرفاني مبتني بر گفته هاي بزرگان تصوف مي باشد.
آغاز: بسم الله و الصلاة علي محمد و آله الطاهرين، اما بعد چنين گويد تراب اقدام مؤمنين و ملتجي بحرم خامس آل عبا
انجام: بينهما برزخ لا يبغان بعضي نوري ناري نمي شود و بالعكس
[فهرستواره منزوي 316/7 و 537]
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا، جلد: تيماج، 3گ (14پ-16ر)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 22-320]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد سعيد خلخالي، تا: جمادي الاول 1190ق؛ جلد: مقوايي، 2گ (104پ-105پ)، اندازه: 17×22 سم [ف: 17-270]
آغاز: برابر؛ انجام: و انك ولي الهل و وصي رسوله و معدن علمه حقاً حقاً
خط: نستعليق، كا: محمد حسن حسيني خويي زنوزي، تا: غره شوال 1206ق، جا: تهران؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (60ر-62ر)، اندازه: 10/5×14/5 سم [ف: 5-319]
انجام: جز صاحب كالا را، هر چند كه حمال بگردن دارد
خط: نستعليق، كا: مهر علي، تا: 1232ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 2ص (24-25)، 24 سطر (8/5×15)، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-1566]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج قهوه اي، 30 سطر (7×15)، اندازه: 8×17 سم [سنا: ف: 1-139]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-il-jālūt
نراقي، مهدي بن ابي ذر، 1128-1209 قمري
narāqī, mahdī ebn-e abī-zar (1716 - 1795)
چاپ: تهران، سنگي، 1322-1321، وزيري، 282-276 صص
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئي؛ شماره نسخه: 181/3
بي كا، بي تا [اوراق عتيق: 1-252]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-il-jālūt
ميرزاي قمي، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1151-1231 قمري
mīrzā-ye qomī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad hasan (1739 - 1816)
تاريخ تأليف: 1200ق
شرحي فلسفي به حديث مروي از حضرت رضا عليه السلام به نام «رأس الجالوت» که بزرگ يهوديان در مسائل اعتقادي از آن حضرت نموده و پاسخ شنيده است.
آغاز: بسمله الحمدلله و کفي و الصلوة علي عباده الذين اصطفي محمد و آله... اما بعد فقد روي بعض اصحاب الصالحين... سئل رأس الجالوت عن الرضا (علیه السلام) بان قال يا مولاي ما الکفر و الايمان
انجام: ثم قال و يقال الشهيق رد النفس و الزفير اخراجه و الشهقة كالصيحة يقال شهق فلان شهقة فمات
[معجم مؤلفي الشيعة 322]
بي كا، تا: 1200 ق [ف: 1-67]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوطالب بن محمد حسن آراني كاشاني، تا: با تاريخ 1225ق؛ جلد: گالينگور قرمز، 6گ، 22 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - - 94]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 262/7
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 1-303]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1226ق [ف: 5-1196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: غلام رضا بن محمد حسين اصفهاني، تا: 14 جمادي الاول 1255ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (35پ-42ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 4-61]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي رضا بن ازهير قمي، تا: 11 محرم 1261ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشکي، 7گ، 20 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2549]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، در حيات مؤلف؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12ص (288-277)، 24 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 2-150]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته تحريري، كا: محمد رضا بن محمد، تهراني، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (81-88)، 17 سطر (10×16)، اندازه: 11×22 سم [ف: 28-637]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد حسين، تا: 11 جمادي الثاني 1304ق؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نباتي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 8گ، 18 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 5-183]
خط: نستعليق، كا: محمد حسين، تا: 10 ربيع الثاني 1304ق؛ جلد: مقوا، 7گ (15پ-21ر)، اندازه: 11×17/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 170]
خط: نستعليق، كا: محمد حسين، تا: چهارشنبه 28 محرم 1304ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 7گ (13پ-19ر)، 16 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: - 83]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، كا: عباس بن محمد رضا محدث قمي، تا: 1315ق؛ كاغذ: فرنگي كاهي، 9گ (106-114)، 17 سطر، اندازه: 6×11/5 سم [ف: 36-252]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (4پ-8پ)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 26-177]
خط: نسخ، كا: محمد مهدي بن الله قلي همداني، بي تا؛ از روي نسخه مؤلف؛ جلد: مقوايي، 4گ (2پ-5پ)، اندازه: 20×33/5 سم [ف: 14-113]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-il-jālūt
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
اين رساله پاسخ سؤالي است که کسي به جهت آزمايش از
احسائي پرسيده و او در اين رساله به چند اشاره بسنده مي کند و از تفصيل مي پرهيزد.
آغاز: حمدله. صلاة. اما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائي قد التمس مني من يجب علي طاعته ان اشير الي بعض بيان حديث نقل عن بعض المشايخ و ان لم يجد سنده...
انجام: و شهق شهقة و اسلم. و الحمدلله... و آله الطاهرين وقع الفراغ من تسويد هذه الاحرف من العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسايي بعد ظهر يوم الثلاثا السادس عشر من جمادي الاولي سنة (1225ق) و الحمدلله رب العالمين و لاحول و لاقوة الا بالله العلي العظيم و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين.
چاپ: دارالسلطنه تبريز: دارالطباعه مشهدي حاجي آقا، سنگي، 1276ق، رحلي (جوامع الكلم: ج2؛ صص 276-280)
[موسوعة مؤلفي الامامية: 536/3؛ فهرست مشايخ عظام: 225]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ثلث، كا: كاظم بن علي نقي سمناني، تا: جمعه 26 جمادي الاول 1225ق؛ محشي از همان سمناني [عكسي ف: 1-227]
كا: محمد بن علي، تا: 1227ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 6گ (103-108)، 20 سطر (9×15)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 934-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: دوشنبه صفر 1238ق [عكسي ف: 1-227]
آغاز و انجام: برابر
كا: عبدالرحيم بن ولي محمد اردبيلي، تا: 1240ق؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 3ص (372-374)، 30 سطر (9/5×21)، اندازه: 18×29/5 سم [ف: 241-8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شيرعلي همداني، تا: 1244ق؛ مذيل است به شرح رساله توحيد از علي نقي بن احمد زين الدين احسائي؛ واقف: حسين كي استوان، آبان 1348؛ كاغذ: نيلي، جلد: تيماج قهوه اي، 7گ، 17 سطر، اندازه: 15/7×21/7 سم [ف: 14-287]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حمزه بن كربلايي ابوالحسن بشرويگي، تا: 1253ق؛ جلد: مقواي، 7گ (48پ-54ر)، 19 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: ربيع الثاني 1263ق؛ جلد: تيماج مشكي، 11گ (74ر-84ر)، 18 سطر، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 26-299]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن هادي، تا: جمادي الاول 1266ق، جا: اصفهان مدرسه نيماورد؛ واقف: شهاب الدين مرعشي نجفي؛ 8گ، 20 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1-322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: هدايت الله، تا: 1297ق؛ 7گ (26پ-32پ) [ف: 1-147]
آغاز: له قال يابن ابيه اي شي تقول و ممن تقول؛ انجام: لعدم ثبوت نبوه محمد صلي الله عليه و آله عنده...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، 4گ (81پ-84پ)، سطور چليپايي، اندازه: 8/5×14/5 سم [ف: 39-576]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-il-jālūt
نظري، محمد حسن بن احمد
nazarī ،mohammad hasan ebn-e ahmad
مؤلف، غوامض و مشكلات و نكات ظريف و دقيق را كه در سؤال رأس الجالوت رهبر ديني يهودان از امام رضا (علیه السلام) و پاسخ آن حضرت آمده است شرح و بيان مي نمايد. وي آن را به درخواست يكي از دوستانش نوشته است.
آغاز: ربنا افتح و بين قومنا بالحق... يقول الفقير... لقد سألتني أيها العالم الموفق و الأخ الصادق المصدق أن أبين لك حديثاً غامضاً...
آغاز: برابر؛ انجام: و لايخافون يوم التناد... آمين يارب العالمين.
خط: نستعليق، بي كا، تا: شوال 1295ق؛ واقف: ميرزا رضاخان نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج مشكي، 9گ، 14 سطر، اندازه: 11/5×21 سم [ف: 14-286]
آغاز: برابر
نسخه اصل: كتابخانه مرتضوي - مشهد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1296ق؛ 20ص (264-245) [عكسي ف: 7-220]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-il-jālūt
نراقي، عبدالصاحب محمد بن احمد، 1215؟-1297 قمري
narāqī, ‘abd-os-sāheb mohammad ebn-e ahmad (1801 - 1880)
شرح كوتاهي است با عناوين «قوله، قوله» بر حديث معروف رأس الجالوت (رهبر ديني يهودان). اين شرح به درخواست يكي از دوستان نوشته شده است. در الذريعه (199/13) اصل اين شرح را از ملا مهدي نراقي دانسته كه نوه اش آن را تكميل كرده، ولي در اين نسخه دليل چنين مطلبي را نيافتيم.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و بعد يقول الراجي الي رحمة ربه الباري... ان بعض الفضلاء الازكياء...
انجام: و الاستعاذة عن الشيطان المخلوق في فعاله للغواية تكميلا للامتحان، و الحمدلله أولا و آخراً و ظاهراً و باطناً.
چاپ: ميراث حديث شيعه، دفتر دوم، قم، مؤسسه فرهنگي دارالحديث، 1378ش، ص233-254، تحقيق سيد محمد رضا حسيني؛ ايران، سنگي، 1284، جيبي
[الذريعه، 199/3؛ مشار عربي، ص545؛ فهرستگان حديث، 276/4]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: سه شنبه 18 جمادي الاول 1279ق؛ جلد: مقوايي، 7گ، 17 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 15-272]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق ريز، كا: ناصرالدين قمي، تا: محرم 1280ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 22ص (1-22)، 11 سطر، اندازه: 10/5×16/8 سم [ف: 24-3]
خط: نسخ، كا: عبدالباقي بن محمد تقي طباطبائي بيدگلي، تا: 1283ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (104پ-107پ)، 25 سطر، اندازه: 18×29 سم [ف: 21-157]
š.-e hadīs-e ra’s-ol-jālūt
اصفهاني، محمد اسماعيل بن محمد جعفر، ق13 قمري
esfahānī, mohammad esmā‘īl ebn-e mohammad ja‘far (- 19c)
تهران؛ مهدوي؛ شماره نسخه: 283/3
خط: رقاع، كا: عباسقلي بن محمد زكي خان نوري سردار فارس و كرمان، بي تا؛ كاغذ: سمرقندي [نشريه: 107-2]
š.-e hadīs-e ra’s-ol-jālūt
اصفهاني، محمد حسين بن عبدالله، ق13 قمري
esfahānī, mohammad hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 19c)
اهدا به: حاج ميرزا آقاسي (- 1265ق)
تاريخ تأليف: 1264ق
شرحي است مزجي بر سوالي كه راس الجالوت از حضرت رضا كرده در خصوص كفر و ايمان و جواب آن.
آغاز: بسمله بعد الحمد و الثنا يقول المذنب ابن عبدالله محمد حسين الاصفهاني لما سئلني جناب الاكرم...
[فهرستگان حديث 277/4؛ فهرستواره منزوي 538/7]
آغاز: برابر؛ انجام: تشكيكي در آن چه شهادت دارم نيست حق است حق والحمدلله.
خط: نسخ و نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ كاغذ فرنگي؛ جلد: تيماج مشكي، 13گ، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 1-332]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: محرم 1265ق؛ پاكنويس نسخه بالاست، آغاز و انجام همان است با مختصر اصلاحي كه شده، تاريخ تحرير ظهر جمعه محرم 1265 و در اصل 1264 بوده با قرمز تغيير يافته در آخر نسخه با شنگرف كه گويا خط مؤلف باشد چنين دارد: «قدفرغت من اتمامه في اول جلوس السلطان العادل الروف الرحيم السلطان بن السلطان و الخاقان بن الخاقان ناصرالدين شاه قاجار»؛ كاغذ فرنگي؛ جلد: تيماج مشكي، 48گ، 8 سطر (8/5×10/5)، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 1-332]
آغاز: برابر؛ انجام: لايمكن انكاره تدبر في قلة لفظه و كثرة معناه... اللهم اغفر لكاتبه و لوالديه بمحمد و آله
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1264ق؛ در برگ اول تحرير شده: «لم يظفر بهذا الكتاب صاحب الذريعة»؛ جلد: تيماج سبز، 30گ، 12 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 32-132]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-il-jālūt
انجداني، نجفقلي، ق13 قمري
anjodānī, najafqolī (- 19c)
[الذريعة 199/13]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3254/3
آغاز: حديث سئل رأس الجالوت عن الرضا (علیه السلام) و قال يا مولاي ما الكفر و الايمان و ما الجنة و النيران و الشيطان؛ انجام: و از آن باز دارد كه رضاي او در آن نيست. قلم اينجا رسيد و سر بشكست **
سخن اين جا رسيد و آخر شد
خط: نسخ، كا: نجفعلي الانجداني، تا: 1245ق، جا: تهران مدرسه ام السلطان؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 7ص (238-232)، 19-17 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 838-10]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-il-jālūt
غير همانند:
آغاز: قد ورد عن امير المومنين عليه السلام از سئل هل رايت في الدنيا رجلا فقال رايت رجلا... ما خطر بالبال في شرح هذا المقال... ان المراد بالرجل... الانسان الكامل... و قوله و انا الي الان اسئل عنه معناه... استفيدمنه لاني لم اتحد معه كمال الاتحاد؛ انجام: و اذ رايتني و عرفتني فامسك عما سوي الله... هذا ما وصل اليه فهمي و من الله السداد و الله ولي الرشاد... قد جئت ببضاعة مزجاة و اوف لنا الكيل و تصدق علي بالعفو عن الزلل و الخطاه ان الله يجزي المتصدقين
شرحي است بر حديث راس الجالوت. اين شرح به زبان عرفان است و نويسنده گويد احتمالا مقصود از «رجلا» حقيقت محمديه است كه همان رب الارباب است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13، 2گ (23-22) [ف: 717-23]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اما بعد، فقد سئلني بعض الاخلاء الذين يجب علي اجابتهم بتبيان معني ما روي عن مولانا الرضا (علیه السلام) حيث سئله (علیه السلام) فقال يا مولاي ما الكفر و ما الايمان و مالجنة و ما النيران و ما الشيطان الذان كلا هما المرجوان؛ انجام: و مبادي الكائنات الائمة الاطهار عليهم صلوات الزكيات من رب البريات...
مقدمه رساله اي است در شرح حديث رأس الجالوت كه از حضرت امام علي بن موسي الرضا (علیه السلام) پرسيده شده و ايشان پاسخ فرموده اند. اين نسخه، متأسفانه فقط مشتمل بر مقدمه اين شرح و ناتمام مانده است. خط اين رساله، شباهت بسيار به رساله بعدي اين مجموعه دارد، چنان چه رساله بعدي به خط مؤلف باشد (كه احتمالاً چنين است) اين رساله نيز شايد از محمد علي بن محمد بهبهاني باشد؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: فرنگي، 2گ (64-65)، 13 سطر، اندازه: 7×11 سم [ف: 94-38]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e hadīs-e ra’s-ol-jālūt
گزارشي است از حديث راس الجالوت به روش عرفاني شيعي و در آن دارد: «قال العارف ابوالخير: الان كما كان» و شعرهاي «از جمادي مردم و نامي شدم...» از مثنوي مولوي در آن آمده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 661/2
آغاز: سأل رأس الجالوت عن الرضا فقال يا مولاي ما الكفر و ما الايمان و ما الكفر ان و ما الجنة و النيران... اقول... الذي يخطر بفاطر البال في حل المقال... هو انه راي رأس الجالوت استفسر عن الحقيقة الانسانية التي هي خليفة الله؛ انجام: هذا ما سخ بفاتر البال... و العفو عن الزلل و الخطا مامول و حسبنا الله و نعم الوكيل و الحمدلله رب العالمين و الصلوة علي محمد و آله الطاهرين.
خط: نستعليق ريز، بي كا، بي تا؛ 2گ (338-339ر) [ف: 5-1374]
š.-u ḥadīṯ-i ra’s-i mi’a
حسيني ميبدي، علي بن محمد علي، - 1313 قمري
hoseynī meybodī, ‘alī ebn-e mohammad ‘alī (- 1896)
تاريخ تأليف: 28 ربيع الثاني 1300ق
شرح حديثي است كه اهل سنت از پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) نقل مي كنند كه فرمود: در آغاز هر صد سال (هر قرن) شخصي پيدا مي شود كه دين را تجديد مي كند و زنده مي سازد. در اين شرح، بنا بر قبول روايت كه مشكوك است، ضمن سه «امر» درباره حديث گفتگو مي شود: 1. بيان معني الحديث و ما يتعلق بظاهره؛ 2. كيفية وقوع الاندراس؛ 3. كيفية التجديد الموعود به في الحديث.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... جري القضاء و القدر بعد بلوغنا في حد الأربعين بدخولنا في هذه المائة و هي تمام الألف و ثلاثمائة من الهجرة
انجام: هذا تمام الكلام في شرح الحديث وضيق المجال لا يناسب ازيد من ذلك
مشهد؛ ميبدي؛ شماره نسخه: 15/7
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالكريم بن محمد اسماعيل بروجردي كرمانشاهي، تا: پنج شنبه 5 محرم 1301ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9ص (231-223)، 21 سطر، اندازه: 21×35/5 سم [ف: 45-1]
كرمانشاه؛ ميبدي (خاندان)؛ شماره نسخه: 15/6 مشهد
همان نسخه بالا [ف: - 156]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2139/7
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6-183]
š.-u ḥadīṯ-ir-raḥma
عبدالرزاق كاشي، عبدالرزاق بن احمد، - 736؟ قمري
abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad (-1336)‘
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3894/9
آغاز: ايضا من افاداته عليه الرحمة في بيان قول النبي س: «الراجعون يتوحمهم الرحمن ارحموا من في الارض يرحكم من في السماء» اعلم ان الاسماء الالهية تباين باعتبار المعاني الوضعية؛ انجام: و لاخطر علي قلب بشر و الله اعلم بحقائق الامور
خط: نستعليق، كا: نصرالله بن احمد نراقي، تا: 1294ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 6ص (179-184)، 16 سطر (7×12)، اندازه: 11×16 سم [ف: 12-2881]
š.-u ḥadīṯ-i radd-iš-šams
بحراني، سليمان بن عبدالله، 1075؟-1121 قمري
bahrānī, soleymān ebn-e ‘abd-ol-lāh (1665 - 1710)
رساله اي است در شرح حديث رد شمس داراي «مقدمه» اي در پنج «بحث» و چند «باب»: باب 1. الاخبار الناطقة بارتداد الشمس لاميرالمومنين عليه السلام من طرق العامة؛ باب 2. الاخبار الناطقة بذلك من طرق اصحابنا الامامية؛ باب 3. فيما يدل علي ذلك بدلالة العموم؛ باب 4. رفع الاستبعاد الصادر عن بعض اهل العناد؛ باب 5. الكلام علي تأخيره عليه السلام صلاة العصر حتي خرج الوقت.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9502/4
آغاز: علي مقدمة و ابواب مستعينا بملهم الصواب في كل باب اما المقدمة ففيها ابحاث البحث الاول اعلم ان الحكما قالوا ان الافلاك باجمعها حية ناطقة؛ انجام: لزوال الكراهة ح ففيه ان المفهوم و مما رواه الصدوق
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ در نسخه تنها همين پنج باب موجود است. مؤلف از شيخ حرعاملي با عنوان «بعض من عاصرناه من ائمة الحديث» ياد مي كند. در ابتداي نسخه احتمال انتساب رساله به شيخ سليمان بحراني مطرح شده است، ملااسماعيل خواجويي نيز رساله اي در اين باره دارد؛ جلد: تيماج مشكي، 23گ (40ر-62پ)، 14 سطر، اندازه: 9×14/5 سم [ف: 177-30]
«š.-u ḥadīṯ-ir-riḍā «bism-il-lāh ... aqrab
آغاز: بسمله قال الرضا (علیه السلام) ما معناه ان بسم الله الرحمن الرحيم اقرب الي اسم الاعظم من سواد العين الذي هو الناظر الي بياضها
خط: نسخ، كا: محمد هادي بن محمد صادق يزدي، تا: 1252ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 8گ (82-90)، اندازه: 14×19 سم [ف: 3-1100]
آغاز: بسم الله... اقرب الاسم الي الاسم الاعظم من سواد العين بي كا، بي تا [ف: 3-58]
š.-u ḥadīṯ-ir-riḍā fi-l-qaḍā’ wa-l-qadr
به روش بهائي.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6115/7
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي ابدع ما في السموات و الارض بامره... اما بعد قد اطلعت بما سئلت من معني حديث الرضا (علیه السلام) حيث قال عز ذكره ما من فعل يفعله العبد من خير و شر الا و الله فيه قضاء؛ انجام: فاذا عرفت ما عرفت، فاشهد سر القدر في حكم مقدر و الا فاسلم تسلم، و سبحان الله رب العرش عما يصفون
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: ميشن قهوه اي، 2گ (24ر-25ر)، 19 سطر [ف: 9-172]
شرح حديث رضوي- شرح حديث رأس الجالوت
‘š.-u ḥadīṯ-ir-raf
زنجاني، اسدالله، ق14 قمري
zanjānī, asad-ol-lāh (- 20c)
مؤلف از شاگردان شيخ انصاري است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 13485/3
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين... فيقول العاجز المسكين الشيخ اسدالله الزنجاني هذ الشرح الرفع علي وجه... ببركته مقصد المحقق الانصاري قد، و تندقع الشبهات؛ انجام: شيخنا الانام الانصاري قده بل الكلام ذو مجاز في الاسناد علي ما يراه سيدنا الاستاد الاكبر قده و اصحابه و مقلديه
خط: نسخ و نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: مشقي شطرنجي، جلد: مقوا، 6گ (28-33)، 21 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 16-414]
š.-u ḥadīṯ-ir-ru’ya
حسيني قزويني، محمد بن محمد صادق، ق12 قمري
hoseynī qazvīnī, mohammad ebn-e mohammad sādeq (- 18c)
شرح حديثي است كه حضرت امام رضا عليه السلام انكار ديدن خدا را در دنيا و آخرت كافي «باب الرؤية» روايت شده است. در اين شرح مزجي گفته هاي ملا خليل قزويني در شرح كافي نقل مي شود و در آن ها رد و ايراد مي نمايد. مؤلف شاگرد آقا رضی قزوينی است (مذکور در طبقات اعلام الشيعه، قرن 12: 381).
كاتب = مؤلف، تا: 1109ق [تراثنا: س 13 ش 2و 3-354]
آغاز: بعد الحمد و الصلاة هذه كلمات سنحت لي في حديث الامام الثامن مولانا علي بن موسي الرضا؛ انجام: وبيان مفسدة الرؤية في كل منهما ليظهر بطلان الرؤية علي جميع الشقوق و التقادير
خط: نستعليق، كا: صدر الدين محمد حسيني، تا: 18 ربيع الاول 1109ق؛ جلد: تيماج مشكي، 8گ (259پ-267ر)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 173-17]
š.-u ḥadīṯ-ir-ru’ya
نائيني، محمد رضا بن رشيد، ق12 قمري
nā’īnī, mohammad rezā ebn-e rašīd (- 18c)
شرح حديثي است منقول از كتاب التوحيد صدوق در باب رؤيت، از محرر جنگ.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1032/23- طباطبائي
آغاز: بسمله روي الشيخ الصدوق... في كتاب التوحيد في باب الرؤيه... فكتب عليه السلام لايجوز الرؤيه ما لم يكن بين الرائي و المربي هواء ينفذه البصر... اقول شرح كلامه الشريف علي فهمي القاصر ان الرؤيه لايجوز؛ انجام: اذلنفي الجسميه مقام آخر و هذا دليل بعد كونه مفروغا عنه فتامل و الله يعلم لمحرره العاصي ابن محمد رشيد الناييني... في شهر ربيع الثاني... سنه 1123 من الهجره
كاتب = مؤلف، تا: ربيع الثاني 1123ق؛ پس از رساله بالا چند يادداشت به فارسي و عربي درباره حقيقت ايمان و چند حديث آمده (گ33پ-34ر)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (32پ-33پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 23-329]
š.-e hadīs-ez-zendīq
حسيني قزويني، محمد ابراهيم بن محمد معصوم، - 1149؟ قمري
hoseynī qazvīnī ،mohammad ebrāhīm ebn-e mohammad ma‘sūm (- 1737)
گفتگوي زنديقي است با حضرت ابوعبدالله (علیه السلام) به روايت هشام بن الحكم و بايستي تاريخ نگارش 1137ق باشد كه در انجامه آمده است.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1000/10
آغاز: عن هشام بن الحكم في حديث الزنديق الذي اتي اباعبدالله (علیه السلام). قولك انهما اثنان. من ان يكونا قديمين (قويين) او يكونا ضعيفين او يكونا احدهما قوياً و الاخر ضعيفا؛ انجام: و مضيها الي العدم. هذا آخر ما اردنا ايراده في شرح هذا الحديث الشريف. و الحمدلله اولاً و آخر، 1137ق.
خط: نستعليق تحريري، كا: عبدالله كجوري، تا: 1333ق، جا: تهران؛ به دنبال «علم الباري» از همان قزويني؛ 8گ (47پ-54پ) [ف: 2-152]
š.-u ḥadīṯ-i zaynab-il ‘aṭtāra
صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم، 979-1050 قمري
sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 - 1641)
در كتاب توحيد كافي شيخ صدوق با سلسله و اسناد حديثي نقل مي كند مبني بر اين كه زينب عطاره روزي به منزل پيغمبر وارد شد و چون عطرفروش خاندان رسالت بود پيغمبر به محض ورود به خانه از ديدن او گفت مرحبا بر تو كه با فروش عطر خود منزل ما را عطرآگين كردي و او گفت يا رسول الله من نه بهر عطرفروشي بدين جا آمدم بلكه بر آن آمدم تا از تو راجع به عظمت خدا سؤال كنم. پس از اين سؤال پيغمبر شروع به شرح مفصل درباره خدا نمود و عظمت او را بيان كرد. اين حديث از طريق ملا صدرا شرح مي شود و نكات دقيق آن ذكر مي گردد.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 264/5
آغاز: في الكافي و توحيد الصدوق باسناد هما عن ابي عبدالله قال جائت؛ انجام: و امامه... الاجنحه ستمانه مما لم يظهر لي الان وارجو من الله فهمه انه المرجوا لكل آمل قديم الافادة.
كا: محمد صادق بن محمد جعفر خراساني، تا: 1259ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: روغني، مذهب، 7ص (443-449)، 8 سطر (7/5×14)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 238-7]
š.-u ḥadīṯ-i zaynab-il-‘aṭtāra
نوري، علي بن جمشيد، - 1246 قمري
nūrī, ‘alī ebn-e jamšīd (- 1831)
تاريخ تأليف: سه شنبه 17 ذيحجه 1242ق؛
شرحي است مبسوط و عرفاني فلسفي بر حديث زينب عطرفروش كه نقل شده به خدمت حضرت پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم رسيد و از چگونگي خلقت جهان و زمين و آسمان از آن حضرت پرسيد و پاسخ حضرت پر رمز و راز است و نياز به شرح و تفسير دارد و مؤلف به شرح و تفسير آن پرداخته كه مطالبش خالي از غرابت و صعوبت نيست. اين حديث در روضه كتاب كافي و در توحيد شيخ صدوق آورده شده ولي مصدر نقل ملا علي نوري كتاب كافي كليني است. آغاز حديث اين است: «جائت زينب العطاره الحولاء الي نساء النبي (صلی الله علیه و آله) و بناته و كانت تبيع منهن العطر فجاء النبي و هي عند هن فقال اذا اتيتنا طابت بيوتنا فقالت بيوتك بريحك اطيب يا رسول الله قال اذا بعت احسني و لاتغشي فانه اتقي و ابقي للمال فقال يا رسول الله ما اتيت من بيعي و انما اتيت اسالك عن عظمة الله فقال (صلی الله علیه و آله) ساحدثك عن بعض ذلك ثم قال ان هذه الارض بمن عليها عندالتي تحتها كحلقه ملقاة في فلاة قي... و السبع الارضين بمن فيهن علي ظهر الديك... و الديك له جناح في المشرق و جناح في المغرب الي آخر الحديث». ملا علي نوري پس از پايان متن حديث، نخست سخني از صاحب وافي آورده كه خلاصه اش اعتراف به عجز از درك معني حديث است. آن گاه خود به شرح غريب و توجيه تشبيه كرسي زمين در حديث به پشت خروس و ديگر اشارات آن پرداخته است. وي در اين رساله برخي از اشعار فارسي خود را نيز به مناسبت آورده و از آن جمله شعري است كه از رساله خود در توحيد نقل كرده و اين شعر يك مثنوي است كه بدين گونه آغاز مي گردد:» آدم اگر زاده آب و گل است ** زاده آدم گل پاك دل است/ ماحصل از كشته اين آب و خاك ** خود دل روشن بود و جان پاك». بنا به تحقيق به عمل آمده به نظر مي رسد كه مؤلف دو شرح بر اين حديث نگاشته است و نسخه ها گرچه در دو سه خط آغازين با هم همانندند اما در ادامه با دو شرح متفاوت مواجه مي شويم.
آغاز: الحمدلله الذي له ما في السموات و ما في الارض و ما بينهما و ما تحت الثري و صلي الله علي المركز المحيط بمحيطات دوائر حقائق الاشياء... اما بعد حمد الله... فيقول النوري الحافي في الروضة من الكافي حديث زينب العطارة.
انجام: أي علي وجه بسيط أعلي كما يعرفه العارفون بعلم النفس.
چاپ: ضمن ميراث حديث شيعه، دفتر هيجدهم، قم، مؤسسه فرهنگي دار الحديث، 1387ش، با تحقيق حامد ناجي اصفهاني
آغاز: برابر؛ انجام: حامدا مصليا و مسلما.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه 17 ذيحجه 1243ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 104گ (227-330)، 23 سطر (8/5×15)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 11-2038]
آغاز: برابر؛ انجام: فاحس التأمل فيه و الافاضة من لديه. الي هنا كتب الاستاد اعلي الله مقامه بخطه الشريف... و ما وصل الحديث الشريف شرحه الي الاتمام...
خط: تحريري، كا: يكي از شاگردان مؤلف، تا: 1248ق؛ 22گ (1ر-22پ) [ف: 1-147]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 1256ق؛ محشي از مؤلف كه شخصي آن ها را نوشته و بروز پنج شنبه هشتم صفر 1257 پس از گذشت يازده روز از عيد نوروز در اصفهان بپايان برده؛ جلد: مقوايي، 78گ (1پ-78پ)، 17 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 6-13]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو نشأة القلم الادني المعروف بين العام كالقصب المعروف بالقلميه و غيره من الاقلام المعروفة و مبدأ الكل و مرجعه تلك الحقيقة الالهيه المحمديه و كذلك حكم اللوح و روح معناه الذي هو اللوح الصالح لقبول الصور و النقوش باي وجه كان.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 46ص (1-46)، اندازه: 18×22 سم [ف: 9-643]
آغاز: برابر؛ انجام: و النقوش باي وجه كان.
در فهرست با عنوان «عرشيات»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه اي، 28گ، 17 سطر، اندازه: 14×20 سم [الفبائي: - 402]
š.-e hadīs-e sabq-e nūr-e mohammad
همداني شيخي، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239-1319 قمري
hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1824 - 1902)
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 4784/2
خط: نستعليق، كا: ابراهيم بن عبد الله رضوي، تا: پنج شنبه 3 رجب؛ قطع: بياض رقعي [رشت و همدان: ف: - 1553]
«‘š.-e hadīs-e «settat-o ašyā’-en lays-a le-l-‘ebād-e fīhā son
شيرواني، محمد بن حسن، 1033-1098 قمري
šīrvānī, mohammad ebn-e hasan (1624 - 1687)
رساله اي فلسفي در شرح حديثي كه در كافي مذكور است، باب البيان و التعريف و لزوم الحجه: «ستة اشياء ليس للعباد فيها صنع المعرفة و الجهل و الرضا و الغضب و النوم و اليقظه».
آغاز: پس از خطبه و نام شارح: محمد بن يعقوب كليني رضي الله عنه روايت كرده است از محمد ابي عبدالله باسنادي كه دارد از حضرت صادق صلوات الله عليه قال ستة اشياء
انجام: و حمل آن ها بر دقايق گوناگون ناچار و ضرور افتاده آن استبعاد زايل و مضمحل مي گردد
[نسخه های منزوي 1227/2؛ فهرستواره منزوي 538/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ واقف: فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 7گ، 20 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-156]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11 يا 12؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 14 سطر (7×13)، اندازه: 12×19 سم [ف: 16-480] و [فيلم ها ف: 1-702]
خط: نسخ، كا: حاجي محمد بن خواجه علي انصاري، تا: 1107ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج آلبالويي، 11گ (29پ-39پ)، 15 سطر (8×14)، اندازه: 12×29 سم [ف: 16-426]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 21 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 3-113]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (82پ-89پ)، اندازه: 14×19 سم [ف: 11-148]
«‘š.-e hadīs-e «settat-o ašyā’-en lays-a le-l-‘ebād-e fīhā son
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
ترجمه و شرح كوتاهي است از روايتي كه شيخ كليني در كتاب كافي از امام صادق عليه السلام نقل شده: «ستة اشياء ليس للعباد فيها صنع: المعرفة و الجهل و الرضا و الغضب و النوم و اليقظة». شارح با ذكر تأويلات گوناگون از زواياي مختلف به ويژه از جنبه عرفاني حديث را تفسير كرده است.
آغاز: بسمله. الحمدلله و سلام علي عباده الذين اصطفي محمد و آله خيرة الوري شيخ جليل محمد بن يعقوب كليني از حضرت صادق عليه السلام روايت كرده است: ستة اشياء ليس للعباد فيها صنع: المعرفة و الجهل و الرضا و الغضب و النوم و اليقظه.
انجام: بهمين قدر اكتفا نمود هدانا الله... الي الصراط المستقيم.
چاپ: ضمن رسائل اعتقادي علامه مجلسي، تصحيح سيد مهدي رجائي چاپ شده
[الذريعه 96/4 و 199/13 شماره 699؛ فهرستواره منزوي 538/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 1125ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (75پ-77ر)، 22 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1-209]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد كاظم بن محمد باقر، تا: محرم 1126ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 6گ (51پ-56ر)، 11 سطر (7×11)، اندازه: 12×19 سم [ف: 3409-13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (5پ-7پ)، اندازه: 9/5×15/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-882]
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 26 رمضان 1275ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (151پ-154ر)، 17 سطر، اندازه: 9/5×15/5 سم [ف: 2-28]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد حسين بن عبدالغني يزدي اردكاني، تا: چهارشنبه 10 رمضان 1325ق؛ جلد: تيماج قرمز، 3گ (34پ-37ر)، 17 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 1-67]
بدون نام مؤلف؛ بي كا، تا: قرن 11 [ف: 13-3292]
آغاز: برابر؛ انجام: اي هميشه حاجت ما را پناه ** بار ديگر ما غلط كرديم راه
خط: نستعليق، كا: علي اكبر طبيب بن محمد كريم، تا: پايان ربيع الاول 1269ق، جا: قمشه؛ كاغذ: فستقي، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 8گ (83ر-90پ)، اندازه: 14/8×21 سم [ف: 483-7]
آغاز: برابر؛ انجام: از جمله مقدمات حصول مدعاست كه از
جانب خداست. تمت.
درفهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: گالينگور سياه، 20ص (105-124)، اندازه: 13×22 سم [ف: 177-33/1]
«š.-e hadīs-e «sataftareq-o ommatī salās-an va sab‘īn
غزالي، محمد بن محمد، 450-505 قمري
qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112)
با عنوان «فصل، مسئله».
آغاز: بسمله، قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) ستفرق امتي نيف و سبعون فرقة، الناجية منها واحدة. فرمود كه امت من هفتاد و چند باشند و زشتكار، از جمله يك فريق باشند و باقي همه هلاك شوند، و سبب اين افتراق...
[فهرستواره منزوي 538/7]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 5685/1
آغاز: بسمله، قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) ستفرق امتي نيف و سبعون فرقة، الناجية منها واحدة. فرمود كه امت من هفتاد و چند باشند و زشتكار، از جمله يك فريق باشند و باقي همه هلاك شوند، و سبب اين افتراق؛ انجام: اين طمع محال بود، والسلام. شعر: و من بك ذاقم مر مريض ** تجد مراً به الماه الزلالا
خط: نستعليق، بي كا، تا: 997ق؛ كاغذ: متن ترمه زرد، 5گ (1پ-5ر)، 41 سطر، اندازه: 9/8×22 سم [ف: 8-457]
«š.-u hadīs-i «sataftareq-u ummatī salās-an wa sab‘īn
كرماني، عبدالواحد بن احمد
kermānī, ‘abd-ol-vāhed ebn-e ahmad
چاپ: به اهتمام محمد تقي دانش پژوه، نشريه دانشكده ادبيات تبريز، 16: 38-30
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 146/11- ف
نسخه اصل: راغب پاشا ش 1464؛ خط: نسخ، كا: صدقه بن حسين، تا: 525ق؛ 4گ (67-70)، 25 سطر [فيلم ها ف: 1-418]
شرح حديث «السعيد سعيد في بطن امه»/ كلام و اعتقادات، شرح حديث/ فارسي
«š.-e hadīs-e «as-sa‘īd-u sa‘īd-on fī batn-e ommeh
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1597/4
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 [ف: 302-5]
«š.-u ḥadīṯ-i «as-sa‘īd-u man sa‘ad fī baṭn-i ummih
موسوي خلخالي، قوام الدين بن حبيب الله
mūsavī xalxālī, qavām-od-dīn ebn-e habīb-ol-lāh
اهداء به: تهماسب ميرزا.
آغاز: پس از بسمله و حمد... قد امرني طهماسب ميرزا... ان اكتب شرحاً للحديث المشهور و الخبر المأثور: «السعيد من سعد في بطن امه و الشقي في بطن امه» ليذلل صعابه و يكشف نقابه و يبدي اسراره...
انجام: و هذا في الخلق الثاني صور سبحانه كل احد بصورة اجابته انكاره فترتبت السعادة و الشقاوة علي الصورة التي هي الام فتمت كلمته و بلغت حجته و ما ربك بظلام للعبيد
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 715/13
آغاز: پس از بسمله و حمد... قد امرني طهماسب ميرزا... ان اكتب شرحاً للحديث المشهور و الخبر المأثور: «السعيد من سعد في بطن امه و الشقي في بطن امه» ليذلل صعابه و يكشف نقابه و يبدي اسراره؛ انجام: و هذا في الخلق الثاني صور سبحانه كل احد بصورة اجابته انكاره فترتبت السعادة و الشقاوة علي الصورة التي هي الام فتمت كلمته و بلغت حجته و ما ربك بظلام للعبيد
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد و آبي، جلد: تيماج ترياكي، 8ص (288-295)، اندازه: 14×20 سم [سنا: ف: 2-42]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 875/13
همان نسخه بالا [نشريه: 7-261]
شرح حديث «شرح الصدر»/ شرح حديث/ عربي
«š.-u ḥadīṯ-i «sarh-uṣ-ṣadr
غزالي، محمد بن محمد، 450-505 قمري
qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112)
رساله مختصري است در شرح حديث نبوي که از آن حضرت سؤال شد درباره شرح صدر، فرمود: «هو نور يقذف في القلب فيشرح به الصدر»، از علامت آن پرسيدند فرمود: «التجافي عن دار الغرور... و الاستعداد للموت قبل نزوله»، سؤال کردند: «و ما الاستعداد»، فرمود: «اکثرهم للموت ذکراً...». اين رساله در پاسخ کسي که از استعداد و شروط و اسباب آن سؤال نموده، نگاشته شده است با توجه به حديث مذکور در سه رکن و هر رکن شامل چند قسم: رکن 1. اعداد الزاد للطريق؛ رکن 2. قطع العلايق المانعة له عن الانتهاض؛ رکن 3. التحفة المقربة الي الله تعالي.
آغاز: بسمله قال الله تعالي فمن شرح الله صدره للاسلام فهو علي نور من ربه... فسألت وفقك الله تعالي عن الاستعداد و شروطه و اسبابه.
انجام: و اذا اعتقد في رسول الله (صلی الله علیه و آله) انه صادق في جميع ما اخبر عنه كفاه ذلك و ان لم يعلم تفصيل ما اخبر عنه... فهذا هو الاستعداد للموت و الله اعلم.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: تاج الدين حسين مشهور به صاعد، تا: قرن 10؛ 6ص (691-686)، 19 سطر، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 32-139]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ 6گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 5-2551]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام كتاب در فهرست زاد الآخرة ثبت شده است؛ بي كا، تا: 1053ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4ص (199-202)، اندازه: 16×24 سم [ف: 192-33/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1080ق؛ جلد: تيماج، قهوه اي مذهب، 1گ (42ر و پ)، 21-39 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 38-394]
خط: نستعليق، كا: گويا محمد تقي تاري، تا: قرن 12؛ 5ص (146-142)، اندازه: 15×25 سم [ف: 118-24/3]
«š.-e hadīs-e «aš-šarī‘t-u aqvālī va-t-tarīqat-u af‘ālī
شرح عرفاني زيبايي است بر حديثي كه گويند از حضرت پيامبر اكرم (صلی االه علیه و آله) روايت شده كه فرمود «الشريعة اقوالي و الطريقة افعالي و الحقيقة احوالي...». در اين شرح به آيات و احاديث تمسك جسته و حكايت و اشعاري از بزرگان عرفان و تصوف نقل مي نمايد.
نسخه اصل: بادليان اكسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بي كا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1-568]
آغاز: قال النبي صلي الله عليه و آله الشريعة أقوالي... مي فرمايد كه شريعت گفت من است و طريقت كرد من است؛ انجام: جان لباس فقر دارد و رضا ** گر تو در فقري فقير اينك در آ
خط: نستعليق، كا: اسدالله افشار، تا: 1263ق؛ از روي بياض حاجي محمد سميع؛ جلد: تيماج مشكي، 9گ (5پ-13پ)، 14 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 347-8]
آغاز: قال النبي صلي الله عليه و اله الشريعه اقوالي و الطريقه افعالي... بدان كه چهارده مرابت را كه مقتداي زمره حقيقت و پيشواي؛ انجام: كه عمر عزيز گرانمايه خود را بحبه حرام فروخته و خرمن طاعت بر افق معصيت سوخته
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد محسن متخلص به آقا كوچك، تا: قرن 14؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج عنابي، 2گ (72پ-74)، 11 سطر (6/5×13)، اندازه: 11×17/5 سم [رايانه]
«š.-u ḥadīṯ-i «šaqq-u ṣadar-in-nabī
اشخر يمني، محمد بن ابي بكر، 945-991 قمري
ašxar yamanī, mohammad ebn-e abī bakr (1539 - 1583)
سؤالي از مؤلف درباره حديث شق صدر يا شق بطن نبي (صلی الله علیه و آله) شده، مؤلف ابتدا حديث مورد سؤال را با روايت هاي گوناگون آورده و سپس به پاسخ گويي پرداخته است. در آخر اين رساله از مؤلف با عنوان «شيخنا و سيدنا الفقيه الامام العلامة بقية المجتهدين المحققين جمال الدين محمد بن ابي بکر کان الله تعالي امين» ياد شده است
[معجم المؤلفين،کحاله 106/9]
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 1/10-10/1
آغاز: بسمله، حمداً لمن أفاض علي قلوب من اختار من عباده؛ انجام: عادة الله تعالي في حقه صلي الله عليه و سلم من اختيار المختار له يقدح في الذهن الصافي في انتفا اهلية الحديد لشق صدره المجيد و لو صح ذلک لقيل ما فضلته علي ساير الجواهر و الله اعلم
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ 2گ، 40 سطر، اندازه: 21×30 سم [ف: 8-4438]
«...š.-e hadīs-e «aš-šaqīyy-u man šaqīy-a
شرح حديث نبوي (صلی الله علیه و آله) «الشقي من شقي في بطن امه و السعيد...»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10242/7
آغاز: بسمله قال رسول الله عليه... يعني كه بدبخت آن بدبخت باشد كه در شكم مادر بدبخت شود... از ظاهر اين حديث لازم آيد؛ انجام: و علم خدا را بيان نتوانند كرد و به آخر رسيد و الله اعلم.
خط: تحريري، كا: محمد رسيد بن جلال الدين عبدالمطلبي
بابانكي، تا: 1245ق؛ جلد: گالينگور قرمز، 4ص (170-173)، 20 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 32-277]
«š.-u ḥadīṯ-i:«aš-šams-u juz’-un min nūr-il-‘arš
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
شرح حديث «الشمس جزأ من نور العرش» و عبارتي هم منقول.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 9295/6
خط: نسخ، بي كا، تا: 12 ذيقعده 1294ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 22 سطر [ف: 11-353]
شرح حديث الصلاة معراج المؤمن- تشريح الصلاة
«...š.-e hadīs-e «sūrat-o-hū ‘ārīyat-on ‘an-el mavādd-e ‘ālīyat-on ‘an-el qovvat-e va-l-este‘dād
دماوندي، عبدالرحيم بن محمد يونس، ق12 قمري
damāvandī, ‘abd-or-rahīm ebn-e mohammad yūnos (- 18c)
به درخواست: سيد حسن بن محمد امين موسوی حائری
محل تأليف: کربلا
شرح فلسفي است بر حديث علوي که در غرر و درر آمدي نقل شده که امام علي (علیه السلام) فرموده است در پاسخ به کسي که از عالم علوي پرسيده بود: «صورته عارية عن المواد عالية عن القوة و الاستعداد تجلي لها فاشرقت...»
آغاز: بسمله، الحمد لله المبدع القول و باريء النفوس و خالق الاجسام... اما بعد، فيقول... بن محمد... قد التمس مني... الفاضل الكامل السيد... محمد امين الموسوي الحايري أن اشرح
انجام: اللهم اسقني من حبهم کأساً حتي تفني نفسي و... جرعه چون ريخت ساقي الست بر سر اين شورخاک زيردست... الحمدلله بجميع محامده کلها علي جميع نعمه کلها و صلي الله علي محمد و آله خير خلايقه کلها تمت
[الذريعه 202/13؛ نسخه هاي منزوی 1228/2؛ فهرستواره منزوي 539/7]
خط: نستعليق، كا: محمد سعيد خلخالي، تا: جمادي الاول 1190ق؛ جلد: مقوايي، 5گ (100ر-104پ)، اندازه: 17×22 سم [ف: 17-270]
آغاز: برابر؛ انجام: جوش كرد آن خاك و مازان جوششيم ** جرعه ديگر كه بس بي كوششيم
خط: نستعليق، كا: محمدحسن حسيني خويي زنوزي، تا: غره شوال 1206ق، جا: تهران؛ 11گ (70ر-80ر)، اندازه: 10/5×14/5 سم [ف: 321-5]
خط: نستعليق، كا: مهر علي، تا: 1232ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 8ص (27-34)، 24 سطر (8/5×15)، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-1566]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: 1261ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 34گ (102پ-135)، 15سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [دو كتابخانه اراك: - 43]
آغاز: برابر؛ انجام: جوش كرد آن خاك و ما زان جوششيم ** جرعه ديگر كه بس بي كوششيم و الحمدلله بجميع محامده کلها علي جميع نعمه کلها وصلي الله علي محمد و آله الطيبين الانجبين.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1275ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج پوست اناري، 10گ (14پ-23پ)، 25-35 سطر (7×12)، اندازه: 10/7×16 سم [ف: 19-237]
آغاز: برابر؛ انجام: جوش كرد آن خاك و مازان جوششيم ** جرعه اي ديگر كه بس بي كوششيم
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: 1281ق؛ نام مؤلف را در نسخه در دست پاك كرده اند، تنها «... بن محمد...» خوانده مي شود؛ 10گ (17پ-26ر) [ف: 1-148]
آغاز: برابر؛ انجام: از عالم امكان بشهرستان وجود تواند كرد
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ جلد: ميشن مشكي، اندازه: 15×21 سم [فهرست عراقي: 1-451]
آغاز: برابر؛ انجام: جوش كرد آن خاك، مازان جوششيم ** جرعه ديگر كه بس بي كوششيم.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 13گ (81-93)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-64]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10گ، 16 سطر، اندازه: 9/5×14/5 سم [ف: 5-2542]
«...š.-e hadīs-e «sūrat-o-hū ‘ārīyat-on ‘an-el mavādd-e ‘ālīyat-on ‘an-el qovvat-e va-l este‘dād
خلخالي، محمد صالح بن محمد سعيد، 1095-1175 قمري
xalxālī, mohammad sāleh ebn-e mohammad sa‘īd (1684 - 1762)
شرحي است تحقيقي و فلسفي بر حديث معروف مروي از حضرت اميرالمؤمنين (علیه السلام): «سئل عنه (علیه السلام) عن العالم العلوي قال صورة عارية عن المواد خالية عن القوة و الاستعداد». كه در كتاب غرر الحكم آمدي ذكر شده است. در ديباچه آورده: «در اين وقت برخوردم بر شرحي كه عالم فاضل اخ في الله مولانا عبدالرحيم رحمه الله تعالي دماوندي كرده بود چون خوض در مراتب علوم رباني نداشته است به دور اين كلام گرديده به مخ معاني و مدعا نرسيده و از كتب مصنفين بنابر مناسبت عبارات و مسائل نقل كرده است اصل حديث بكر مانده است لهذا بدين حقير واجب به قدر حوصله خود شرحي نمايم كه مستعدين فايده برند به شرطي كه اول تزكيه نفس خود نموده». در آن از صدراي شيرازي نقل نموده است.
آغاز: 1: الحمد لله الذي ابدع العقل ابداعا عظيما و اختراع النفس اختراعا لطيفا... اما بعد ميگويد مفتقر بسوي رحمت الله
2: سئل عليه السلام عن العالم العلوي فقال صور عالية عن المواد عالية عن الاقوة و الاستعداد
انجام: با ان كه در جسم بودن جوهر محل حرف و اختلاف است
[الذريعه 13: 202؛ فهرستواره منزوي 177/6 و 568/7]
آغاز: برابر 2؛ انجام: همه را به خلعت وجود مخلع ساخته و از براي انقياد امر ادبر متوجه عالم علوي شده و در مقعد صدق عند مليك مقتدر آرميد. رزقنا الله و اياكم الوصول اليه
خط: نسخ، بي كا، تا: 1129ق؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 2گ (99پ-100ر)، مختلف السطر (9×20)، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 20-393]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد سعيد خلخالي، تا: جمادي الاول 1190ق؛ جلد: مقوايي، 10گ (112پ-121ر)، اندازه: 17×22 سم [ف: 17-271]
خط: نستعليق، كا: مهر علي، تا: 1232ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 10ص (34-43)، 24 سطر (7/5×15)، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-1566]
آغاز: برابر 1؛ انجام: و مع هذا اختلاف شده در جنس بودن جوهر خط: نستعليق، كا: علي اكبر بن محمد كريم سالياني، تا: سه شنبه 11 شوال 1258ق، جا: رشت مدرسه حاج ميرزا بابا مستوفي گيلاني؛ واقف: فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: نباتي، جلد: مقوا، 13گ، 19 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 5-175]
آغاز: برابر 2؛ انجام: متوجه عالم علوي شده و در مقعد صدق عند مليك مقتدر آرميده ارزقنا الله و اياكم بالوصول اليه
اين رساله بخشي است از شرح محمد صالح خلخالي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1267ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 2ص (244-243)، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 9-301]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1276ق، جلد: مقوا، 36ص (42-77)، اندازه: 12×17 سم [ف: 170-33/1]
š.-e hadīs-uz-zabb
گلپايگاني، زين العابدين، 1218-1289 قمري
golpāygānī, zayn-ol-‘ābedīn (1804 - 1872)
گلپايگان؛ كتابخانه حجة الاسلام گلپايگاني؛ شماره نسخه: 4/3
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 5گ (77پ-81ر)، 22 سطر، اندازه: 19/5×29/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 13]
«š.-u ḥadīṯ-i «aṭ-ṭalāq-u bi-yad-i man axaḏ-a bi-s-sāq
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
در اين گفتار كوتاه حديث مذكور شرح شده و استدلال مي نمايد بر اينكه وكيل و ولي در طلاق مانند زوج مي باشند و حكم او را دارند.
آغاز: قال رسول الله... الطلاق مشتق من الاطلاق يقال أطلق قيده اذا احله ثم نقل الي ازاله قيد النكاح.
انجام: و لم يدل علي كونه ممنوعاً من غيره فليقتصر عليه فيما خالف الاصل، و بالله التوفيق.
چاپ: در مجموعه اولي از رسائل فقهيه مؤلف چاپ شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 6053/3
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، كا: محمد حسين بن محمد باقر اصفهاني، تا: اواسط ذيقعده 1247ق؛ جلد: تيماج قرمز، 4گ (66پ-69پ)،
12 سطر، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 56-16]
شرح حديث طلب العلم- منهاج النجاة
š.-e hadīs-e tīnat
سبزواري، هادي بن مهدي، 1212-1289 قمري
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
تاريخ تأليف: 22 محرم 1274ق
شيخ محمد ابراهيم تهراني درباره حديث «طينت» و عذاب ابدي و آيه «ادعوني استجب لکم» پرسش هايي از استادش سبزواري کرده و وي بدان ها پاسخ گفته است. فهرست آن، چنين است: مسئله 1. حديث طينت؛ 2. خلقت شقي؛ 3. چرا به جهت ترك عبادت و ايمان بايد شخص معذب شود؟؛ 4. در زمان غيبت چه دليل است بر وجوب اسلام و ايمان از براي شخص كافر؟؛ 5. از آيه شريفه «لو كان فيهما آلهة الا الله لفسدتا» چه فسادي لازم مي آيد؟؛ 6. آن كه بعض اشخاص هستند كه طالب معارف...؛ 7. آن كه اطفال بي گناه به صدمات شديده از قبيل مرض هاي صعب مبتلا مي شوند با عدل خداوند چگونه مناسبت دارد؟؛ 8. دليل عقلي در عدالت خداوند چيست؟؛ 9. كافري كه صد سال ترك عبادت كند چرا ابد الآباد معذب بوده باشد؟؛ 10. دليل عقلي بر نبوت خاصه چيست؟
آغاز: الحمدلله الذي خلق الانسان علمه البيان و لقنه البرهان و خلق طينة الكامل منه من الروح و البيان... و بعد، فيقول الهادي... قد سئلني العالم الماجد
انجام: و الحمدلله علي جماله و جلاله و السلام علي محمد و آله و قد فرغت من تحريره...
چاپ: مجموعه رسائل فيلسوف كبير حاج ملا هادي سبزواري، تصحيح سيد جلال الدين آشتياني، رساله سوم، 44ص
[الذريعة 195/5؛ ريحانة الادب 422/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد علي كرمانشاهي، تا: پايان قرن 13؛ از روي خط مؤلف نوشته شده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 8گ (24پ-31پ)، اندازه: 12×18 سم [ف: 3-278]
خط: نسخ، كا: شيخ ابراهيم تهراني، تا: ذيحجه 1273ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: مقوا، 17 سطر [ف: 11-348]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شيخ محمد ابراهيم تهراني، تا: 1274ق؛ از روي نسخه اصل؛ مصحح؛ واقف: شهاب الدين مرعشي نجفي، 1386؛ كاغذ: فرنگي، 31گ (1-31)، 17 سطر، اندازه: 7×16 سم [ف: 290-34]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: درويش عبدالمجيد ملقب بن نور علي شاه خاكسار حكمي سبزواري فرزند حاجي ملا اسماعيل، تا: با تاريخ 1310ق، جلد: تيماج زرشكي مذهب، 35ص (329-363)، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 45-264]
خط: نسخ، بي كا، بي تا [ف: 3-38]
š.-e hadīs-e tīnat
درباره حديث طينت و اين كه ارواح شيعه از طينت اجساد امامان ساخته شده و چگونه مي شود كه برخي از سادات مخالف دين و حنفي مي شوند. در آن از «اظهار الحق و معيار الصدق» امير احمد بن زين العابدين علوي و از دست غيب و نسب نامچه سادات دشتكي و شاه اسماعيل و شاه تهماسب ياد شده است.
آغاز: بعد حمدالله الكريم الآلاء العظيم العظماء... چنين گويد محرر اين حروف غبار راه شيعيان.
انجام: و چون از عهده حق اخوان ايمان بيرون آمديم فلنحبس عنان اليراعة حامدين مصلين علي رسوله و آله الطاهرين.
[فهرستواره منزوي 191/6]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4630/1
آغاز: بعد حمدالله الكريم الآلاء العظيم العظماء... چنين گويد محرر اين حروف غبار راه شيعيان؛ انجام: و چون از عهده حق اخوان ايمان بيرون آمديم فلنحبس عنان اليراعة حامدين مصلين علي رسوله و آله الطاهرين.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ با دو سرلوح، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 40ص (1-40)، 12 سطر (5×11)، اندازه: 9×17 سم [ف: 3567-14]
š.-e hadīs-e tīnat
شرح حديثي است مفصل در باب جبر و قدر و منقول در كافي از امام محمد باقر (علیه السلام). نويسنده اين رساله، نخست سخنان فيض كاشاني را در شرح اين حديث (از وافي) و سپس سخنان محقق خوانساري را در حاشيه ياد كرده است.
آغاز: بسمله تعالي-قال صاحب الوافي فيه و قد اطلعت علي حديث مبسوط في الطينات و بدو الخلايق جامعا لاكثر مما صد مماتا بي نفسي الاايراده في هذا المقام لتضمنه فوايد...
انجام: هي انه كان ينبغي ان لايكون شرفي العالم اصلا كان ذاته
تعالي عين الوجود و محض الخير و الجود و مستلزم لوجود جميع ما في العالم، انتهي ما اردنا نقله عن حاشية المحقق الخوانساري
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1297ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج نارنجي، 14ص (382-369)، اندازه: 17/5×32 سم [ف: 10-1096]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا؛ 4گ (61-64) [ف: 10-1466]
شرح حديث عالم علوي- شرح حديث «صورته عارية عن المواد عالية عن القوة و الاستعداد...»
شرح حديث عالم علوي- حديث نفس كميل
«š.-u ḥadīṯ-i «al-‘ubūdīyyat-u jawharat-un kunh-u-h-ar rubūbīyya
رضوي قمي، محمد بن محمد باقر، 1100-1160؟ قمري
razavī qomī ،mohammad ebn-e mohammad bāqer (1689 - 1747)
شرح مختصريست بر حديث «العبوديه جوهرة كنهها الربوبيه» كه در مصباح الشريعه منسوب به حضرت صادق (علیه السلام) نقل شده است.
[الذريعه 202/13]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1822/13
آغاز: في مصباح الشريعه عن الصادق (علیه السلام) العبودية جوهرة... اقول المراد بالكنه؛ انجام: و يخفي عنا هذا ما سخ بالبال من غير تامل و تفكر
بي كا، بي تا؛ تذكر: نام مؤلف از ص240 جلد 5 نقل شد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 143ص، 20 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 9-423]
«š.-u ḥadīṯ-i «al-‘ubūdīyyat-u jawharat-un kunh-uh-ar-rubūbīyya
هادي، فرج الله
hādī, faraj-ol-lāh
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 3116/6
آغاز: بسم الله خير الاسماء ، العبودية جوهرة كنهها الربوبية فما فقد في العبودية وجد فد الربوبية و ما؛ انجام: ان عرف فخلقت الخلق لكدي اعرف، هذا آخر ما انعم الله علي في المقام و الحمدلله اولا و آخراً و الصلوة و السلام علي محمد و آله الطاهرين و هو الهادي في النشأتين و الفقير المضل في البوادي المسمي بفرج الله الهادي التمس منكم يكسانين؟
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: پسته اي فرنگي، جلد: ميشن قرمز، 3گ (57ر-59ر)، 18 سطر، اندازه: 16×21/7 سم [ف: 227-6]
«š.-u ḥadīṯ-i «al-‘ubūdīyyat-u jawharat-un kunh-uh-ar rubūbīyya
شرحي است كوتاه بر روايت منقول از امام صادق (علیه السلام) «العبودية جوهرة كنهها الربوبية».
خوي؛ نمازي؛ شماره نسخه: 711/2
خط: نستعليق، كا: سميع بن غلامعلي قمي، بي تا؛ در اول نسخه مطلبي از مولانا عبدالرشيد در وحدت وجود و بيان آن؛ جلد: تيماج مشكي، 2ص (4-5)، اندازه: 14×22 سم [ف: - 384]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1552/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 4-374]
š.-u ḥadīṯ-il ‘aql wa-l jahl wa junūd-i-himā = ḥadīṯ-u junūd-il ‘aql wa-l jahl
شرح تحقيقي، حكمي و عرفاني بر حديث «العقل و الجهل» كه سماعة بن مهران از امام صادق (علیه السلام) روايت نموده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 38534
آغاز: بسمله. عن سماعة بن مهران قال كنت عند ابي عبدالله (علیه السلام) و عند جماعة من مواليه فجري ذكر العقل؛ انجام: قد امتحن الله قلبه للايمان اي اختبره بالشدايد و المحن و الرياضيات و الفتن لتحقق الايمان قد تم
خط: نستعليق تحريري، كا: حسن حسيني، تا: يك شنبه 22 شعبان 1262ق، جا: رودك؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: گالينگور، 7گ، 16 سطر، اندازه: 18/5×22/2 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-375]
شرح حديث علة خلق الذر- اجوبة مسائل السيد محمد بن عبدالنبي بن علي القاري
««š.-u ḥadīṯ-i «‘ulamā’-u ummatī afḍal min anbīyā’-i banī isrā’īl
گوهر قراجه داغي، حسن بن علي، - 1266 قمري
gohar qarāje-dāqī, hasan ebn-e ‘alī (- 1850)
تاريخ تأليف: شنبه 21 رجب 1240ق
در شب جمعه از ماه رجب 1240 مشاجره اي واقع شد بين مؤلف و تني چند از فضلاء در نجف اشرف حول اين حديث مشهور نبوي «علماء امتي...» که مراد از علماء ائمه معصومين هستند يا عموم علماء، در اثر اين بحث مؤلف اين رساله را تأليف نمود.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2029/5
آغاز: الحمدلله رب العالمين... فيقول العبد... اجتمعت مع بعض الافاضل في المشهد الغري صلي الله علي مشرفها وآله؛ انجام: قلت لو لا بيانهم ذلک لما عرفنا افضليتهم عن الانبياء و هذا من جملة بيانهم و الحمدلله رب العالمين.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: شنبه 21 رجب 1240ق؛ جلد: مقوايي، 3گ (55ر-58ر)، 15 سطر، اندازه: 11×16/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-879]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2180/5
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6-226]
«š.-e hadīs-e «‘olamā’-o ommatī ka anbīyā’-e banī esrā’īl
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3434/5
خط: نسخ، بي كا، تا: 1294 و 1295ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ماشي، اندازه: 14×22 سم [ف: 5-1652]
شرح حديث «العلم ثلاثه...»- اعتقادات
š.-e hadīs-e al-‘elm-o noqtat-on kassarah-al jāhelūn
عنقا طالقاني، ابوالفضل بن علي، 1266-1333 قمري
anqā tāleqānī, ab-ol-fazl ebn-e ‘alī (1850 - 1915)‘
اهداء به: عبدالقادر جهرمي شيرازي اويسي
در بحر مثنوي، در 110 بيت، بنام آقا عبدالقادر جهرمي شيرازي اويسي پير طريقت او.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 14- عنقا
آغاز: نكته اي گويم چو در شاهوار ** هر كه را گوش است سازد گوشوار/ هر كرا گوش است گوييدش تعال ** هاخذ العلم من افواه الرجال؛ انجام: با خدا بگذار ايدل كارها ** كامر قادر حل كند دشوارها
كاتب = مؤلف، بي تا [نشريه: 5-754]
š.-e hadīs-e ‘alavī
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 8184
آغاز: بسمله الحمد لله مفيض الحكم؛ انجام: ذكر حقايق بيش ازين طور مختصرنيست و الله يقول الحق و هو يهدي السبيل و صلي الله علي محمد و...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: - 333]
š.-e hadīs-e ‘alavī
محمد يوسف بن عبدالحميد، ق13 قمري
mohammad yūsof ebn-e ‘abd-ol-hamīd (- 19c)
به خواهش: حاج محمد ابراهيم بن کاظم واعظ
رساله اي کوتاه درشرح و ترجمه حديثي مروي از علي بن ابي طالب که از طريق طارق بن شهاب روايت شده است، آغاز روايت چنين است: «انه عليه السلام قال يا طارق الامام کلمة الله و حجة الله و وجد الله و نور الله و حجاب الله و آية الله...».
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 3500/3
آغاز: الحمدلله کما هو اهله و الصلاة علي من هو حبيبه و نبيه و علي من هو عينه و وليه و علي آله الذين هم ولاة امره و حججه اما بعد چنين سرايد الکن عباد حضرت يزدان مجيد؛ انجام: عجباً لمن يدعي السلوک في العقل و هو لايعرف العقل و جنوده من لم يعرف الفقه فقد صنف فيه و لقد ضل في الجهل جهلاً و لم يعرف الجهل و جنوده
خط: نستعليق، بي كا، تا: 26 رمضان 1319ق؛ 9گ، 17 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف مخ - 3-1184]
شرح حديث علوي- شرح حديث «معرفتي بالنورانية»
«š.-u ḥadīṯ-il ‘alawī «enna lā-namik-u ma‘-al-lāh-i šay’-an
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
رساله شرحي تحقيقي در شرح حديث معروف مروي از حضرت اميرالمؤمنين (علیه السلام): «انا لانملك مع الله شيئا و لانملك الا ما ملكنا فمتي ملكنا ما هو املك به منا كلفنا و متي اخذه منا وضع تكليفه عنا» است كه در بيان معني «لا حول و لا قوة الا بالله» فرموده است. حديث مذكور از كلمات قصار آن حضرت (علیه السلام) و مندرج در نهج البلاغه است و در بيان نفي جبر و تفويض (مسلك اشاعره و معتزله) و اثبات امر بين الامرين (معتقد اماميه) است. شارح در طي شرح به توضيح اين حديث: «ويحك لعلك ظننت قضاء لازما و قدرا حاتما» كه از جوامع كلم و مندرج در نهج البلاغه است نيز پرداخته است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 2041
آغاز: الحمدلله الذي امرنا بما يصلحنا و ينفعنا تخييرا و نهانا عما يفسدنا و يضرنا في ديننا تحذيرا و كلفنا بعد ما ملكنا ما هو املك به منا بلطفه يسيرا و وضع تكليفه عنا حين ما اخذنا مناطة منا بل لم يكلفنا باحسانه عسيرا و اعطانا بفضله و كرمه علي قليل من اعمالنا ثوابا جزيلا و اجرا كثيرا؛ انجام: قد فصلنا القول فيه في بعض رسائلنا فمن اراد الوقوف عليه فليرجع اليه و الي الله المرجع و المآب و منه افاضة الحق و الصواب
بي كا، بي تا؛ پس از اين ضمن 17 صفحه فوايدي است حديثي و تفسيري از مؤلف رساله: 1. شرح حديث نبوي منقول در معاني الاخبار: «ملعون من كمه اعمي الخ»، 2. تفسير: «يا ايها الذين آمنوا انما المشركون نجس الخ»، 3. شرح حديث مروي از امام صادق (علیه السلام) در كتاب تهذيب: «كن نساء النبي (صلی الله علیه و آله) اذا اغتسلن من الجنابة الخ»، 4. شرح حديث مروي از امام صادق (علیه السلام): «كل من نظر الي حلالنا و حرامنا و عرف احكامنا فاتخذوه قاضياً الخ»، 5. شرح حديث مروي در باب حدود از كتاب تهذيب: «سألت ابالحسن (علیه السلام) عن رجل تزوج امرأة لها زوج قال يفرق بينهما الخ»؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: مقوا با روكش پارچه، 28گ، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 5-176]
š.-u ḥadīṯ-i ‘alī-yi-bn-i ri’āb
ميسي، لطف الله بن عبدالكريم، - 1032 قمري
mīsī, lotf-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 1623)
بعضي از معاصران ميسي، حديث علي بن رئاب را «ان يحفي راسه اذا جزه» به غلط «يحفي راسه اذا جره» خوانده و نتيجه فقهي نادرست گرفته است. در اين رساله وجه صحيح در آن بيان شده و از جهت فقهي حمل بر تقيه مي نمايد.
قم؛ مؤسسه آية الله بروجردي؛ شماره نسخه: 355/13
آغاز: الحمد الله رب العالمين... و بعد فقد بلغني ممن اثق بهم من المعتمدين ان بعض المتفقهين القاصرين من المعاصرين صحف الحديث؛ انجام: لان ذلك القاصر انما ضر نفسه و هذا عاب الامام عليه السلام و هو ضرر في الدين، فافهم ان كنت من العارفين...
خط: نستعليق نازيبا، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح، داراي خط خوردگي؛ جلد: پارچه اي، 1گ (143ر-143پ)، اندازه: 13×22 سم [ف: 1-213]
’š.-e hadīs-e ‘amā
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
شرح حديث نبوي (صلی الله علیه و آله) كه به حديث عماء مشهور است، كه از پيامبر (صلی الله علیه و آله) سؤال شد خداوند پيش از آفرينش مخلوقات كجا بود؟ فرمود: «كان في عماء ما فوقه هواء و ما تحته هوا».
آغاز: سئل رسول الله صلي الله عليه و آله... ظاهر اين حديث آنست كه سؤال از حضرت رسالت كردند
انجام: و ضيق وقت آبيست از بيان آن، يك نكته از اين دفتر گفتيم و همين باشد، و الله اعلم بالصواب
چاپ: ضمن چهارده رساله فارسي به تصحيح دكتر بهبهاني و ديباجي چاپ شده است.
[فهرستواره منزوي 539/7]
آغاز و انجام: برابر
تملك: محمد حسين حسيني - خط: نسخ، بي كا، تا: 828-841ق؛ در تبريز در 1016ق؛ مهر: «عبده علي نوري 1196ه» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي، 119ص، 23 سطر، اندازه: 15×23 سم [ف: 32-236]
آغاز: برابر؛ انجام: طبقات معاني ارجمند هست كه... اجمعين
خط: نستعليق، بي كا، تا: 903 و 904ق، جا: مسعوديه يزد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3ص (268-270)، 15 سطر، اندازه: 16/5×24 سم [ف: 32-16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صالح اصفهاني، تا: يك شنبه 17 جمادي الثاني 1084ق؛ جلد: تيماج، 2گ (43پ-44پ)، 15 سطر، اندازه:
13×18/5 سم [ف: 8-299]
’š.-e hadīs-e ‘amā
نوربخش خراساني، محمد بن محمد، 795-869 قمري
nūrbaxš-e xorāsānī, mohammad ebn-e mohammad (1393 - 1465)
جز آن چه از جامي دانسته شده است.
آغاز: بسمله. سئل رسول الله (صلی الله علیه و آله) اين كان ربنا قبل ان يخلق الخلق فقال (صلی الله علیه و آله) في عماء ما فوقه هواء... ترجمه اين حديث آن است كه از حضرت رسالت سؤال كردند...
انجام: اهل تقليد را برچشمه تحقيق برساناد، بحرمة كمل اوليائه من الاقطاب و الافراد. تم.
[نسخه های منزوي 1229؛ مكتبة اميرالمؤمنين 438/2؛ فهرستواره منزوي 540/7]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد بن غياث الدين نوربخشي، تا: 876ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه ميشن يشمي، 2گ (74پ-75ر)، 15 سطر، اندازه: 13/2×17/6 سم [ف: 240-7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي عسكر بن مؤمن تولمي، تا: 1222-1224ق، براي آقا محمد علي پسر حاجي حسين رشتي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 1گ (30پ)، 29 سطر (12×23) [ف: 2663-12]
’š.-e hadīs-e ‘amā
جامي، عبدالرحمن بن احمد، 817-898 قمري
jāmī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
شرح كوتاه عرفاني است بر حديثي كه از ابورزين عقيلي روايت شده كه گويند شخصي از حضرت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) پرسيد: «اين كان ربنا قبل ان يخلق الخلق» كه شائبه تجسيم از پاسخ حضرت مي آيد. وی دو اشكالي را كه بر آن وارد مي شود برمي دارد: يكي اين كه خداي نيازمند به جايگاه پنداشته مي شود اگر بگوييم كه پيش از آفرينش در «عماء» كه ابر نازك است بوده است، ديگر اين كه اين حديث مي رساند كه خدا پس از آفرينش در خود آفريدگان خواهد بود و اين حلول است.
آغاز: اي پاك ز حيز و مبرا ز مكان ** خالي ز تو ني درون و بيرون جهان/ از كنه تو كس نه نام باشد نه نشان ** در سر عماست ديده عقل و گمان... عن ابي رزين العقيلي (رض) انه قال: قلت يا رسول الله... صدور اين كلمه جامعه از مشكوة نبوت
انجام: هر حرف خطا كه جسته باشد ز قلم ** شويند به آب عفود باران كرم
[نسخه های منزوي 1228/2؛ فهرستواره منزوي 539/7]
نسخه اصل: دهلي نو ش 504 (181)؛ بي كا، تا: با تاريخ 867ق [فيلم ها ف: 1-163]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 895ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه اي، 1گ (330پ)، 31 سطر، اندازه: 25/2×34 سم [ف: 8-93]
نسخه اصل: بايزيد ولي الدين ش 1819؛ بي كا، تا: قرن 9؛ 1گ (102) [فيلم ها ف: 1-474]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (44-44پ)، اندازه: 12/5×18/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-883]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: بخارايي شكري، جلد: مقواي روكش تيماج زيتوني، 25 سطر، اندازه: 24×36/5 سم [ف: 3-245]
خط: نستعليق، كا: ظهوري، تا: 902ق؛ كاغذ: بخارايي شكري، جلد: مقواي روكش تيماج لاكي مذهب، اندازه: 26×36 سم [ف: 3-248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ با سر لوح؛ جلد: مقوايي، 2گ (498پ-499ر)، 25 سطر، اندازه: 18×26 سم [ف: 17-297]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: گويا به خط عبدالله بن عبدالرزاق رضوي حسيني، تا: قرن 11؛ مصحح؛ كاغذ: شرقي، 1گ (181)، 32 سطر، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 38-702]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن عبدالرزاق رضوي حسيني (گويا)، تا: قرن 11؛ مصحح؛ كاغذ: شرقي، 1گ (181)، 32 سطر، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 38-702]
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: 1037ق؛ افتاده؛ كاغذ: سپاهاني،
جلد: تيماج آلبالويي، 3گ (26-28)، 18 سطر (8×19)، اندازه: 12×20/5 سم [ف: 634-16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد رضا پسر علي جان طرشتي، تا: 1089ق؛ كاغذ: كاهي، جلد: مقوا با روكش مشمع، 2ص (237-238)، 21 سطر، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 21-303]
آغاز: برابر؛ انجام: و مرتبه معدوم. بران مرتبه اول و هو سبحانه اجل و اعلي.
اصل نسخه: دانشگاه 7598 (دانشگاه 648/16)؛ خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 1092ق؛ 1گ (49) [عكسي ف: 2-170]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: مقوايي، 1گ (161ر)، اندازه: 21×30 سم [ف: 38-28]
آغاز: برابر؛ انجام: و مرتبه مقدم بر آن اولي. و هو سبحانه و تعالي اجل و اعلي. والله اعلم بالصواب...
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فستقي، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 16 سطر، اندازه: 9/8×15/7 سم [ف: 7-151]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، كا: عباسعلي بن نعمت الله كرماني احمد آبادي، تا: 1213ق؛ 3گ (252پ-254ر)، 14 سطر (6/5×12)، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 3-454]
خط: نستعليق، كا: سيد احمد خرسوه وي، تا: 1261ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقوا، 1گ (135ر و پ)، 14 سطر (8×14)، قطع: ربعي [ف: 17-164]
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن حاج ملا عبدالغني تفرشي، تا: جمادي الاول 1274ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (64پ-65پ)، 20 سطر (7/5×15)، اندازه: 15×21 سم [ف:- 352]
آغاز: عن ابي زرين العقيلي رضي الله عنه قال قلت يا رسول الله اين كان ربنا قبل ان يخلق خلقه قال كان في عماء... صدور اين كلمه جامعه از مشكوة نبوت بصحت پيوسته است... پس از آن شش برگ نانويس هست
خط: شكسته، نستعليق، كا: غلامحسين درويش همداني ولد درويش جعفر، تا: قرن 14؛ كاغذ الوان؛ جلد: تيماج عنابي، اندازه: 13×20 سم [ف: 3-787]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ 3گ (111پ-113ر) [ف: 5-1375]
نسخه اصل: موزه بريتانيا ش 26294 .Add (ريو 862)؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-602]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 1ص (59)، 23 سطر (11/5×22)، اندازه: 17×28 سم [ف: 9-1484]
نسخه اصل: ايا صوفيا 4209؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 1گ (849)، 27 سطر [فيلم ها ف: 1-162]
’š.-e hadīs-e ‘amā
شرح مزجي است بر حديث نبوي که در پاسخ ابورزين عقيلي فرموده است. سائل پرسيد: «اين مقام ربنا من قبلنا»، حضرت فرمود: «لامقام ربنا عماء ما تحته و فوقه...». گويا شارح حديث مذکور را ابتداء به نظم کشيده و سپس آن نظم را به صورت مزجي شرح کرده و به نظر مي رسد اين رساله نيز ازآثار محمد ابراهيم سمناني باشد که در ضمن شرح حديث عما حديث قدسي «کنت کنزاً مخفياً...» را نيز آورده و شرح مي کند.
سمنان؛ عمومي؛ شماره نسخه: 22/5
آغاز: قد سئل سائل هو ابورزين العقيلي عن نبينا محمد صلي الله عليه وآله و سلم ان من قبلنا اي من قبل خلقتنا اين مقام ربنا قال عليه السلام في جواب السائل بان مقام ربنا عماء الذي؛ انجام: قوس النزول في الوجود هکذا ** قوساً صعودياً بعکس ذا، اي بعکس القوس النزولي مفعول مقدم لقوله خذا...
خط: متن نسخ و شرح نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 3گ (33ر-36ر)، 21 سطر [ف مخ]
’š.-e hadīs-e ‘amā
غير همانند:
روايت شده از ابن رزين عقيلي، به فارسي، نه از جامي؛ خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: 1092ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (11×18/5)، اندازه: 19/5×24 سم [ف: 16-648]
نسخه اصل: بادليان اكسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بي كا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1-568]
نسخه اصل: نسخه آقاي افشار شيرازي؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-719]
شرح حديث عمار ساباطي- شرح حديث «ان الميت يبلي جسده»
شرح حديث عمامه- شرح حديث «من كنت مولاه»
š.-u ḥadīṯ-i ‘imrān-iṣ-ṣābī
قاضي سعيد قمي، محمد سعيد بن محمد مفيد، 1049-1103؟ قمري
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
شرحي فلسفي و عرفاني است طي چند «شارق» كه شيخ صدوق آن را در دو كتاب «عيون» و «توحيد» به اسناد خود از حسن بن محمد نوفلي نقل مي نمايد كه در مجلس مأمون گروهي از اهل اديان باطله از جمله جاثليق و رأس الجالوت و ديگران كه جهت مناظره با امام رضا گرد آمده بودند حضرت خطاب به آنان فرمود اگر در ميان شما كسي مخالف اسلام است و قصد سؤال دارد بدون شرم و حيا بپرسد. عمران صابي سؤالات خود را ابراز و حضرت پاسخ فرمودند. در آغاز حديث نقل شده پس از آن بعضي از مفردات شرح مي شود و بعد از آن هفت «شارق» مي آورد كه در آن ها چند نكته مهم از حديث گزارش شده است. اين شرح به قاضي سعيد نسبت داده شده است.
آغاز: ماروي الشيخ الاجل صدوق الطائفة في كتاب عيون اخبار الرضا عليه السلام و كتاب التوحيد...
انجام: و الا فقد سبق أن العقل هو كل شيء عقلا بسيطاً فلا تقدم و لا تأخر بالحقيقة فتبصر
چاپ: شرح الاربعين، قاضي سعيد قمي، تصحيح نجفقلي حبيبي، تهران، مركز نشر ميراث مكتوب، 1379س، ص 261-345
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج قهوه اي، 42گ (104ر-145پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 12-324]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: امير عبدالهدي بن سيد رضا، تا: 1250؛ كاغذ: شكري، 49گ، 18 سطر، اندازه: 15×20/6 سم [ف: 14-289]
آغاز و انجام: برابر
خط:نستعليق، كا: مهر علي تبريزي، تا: شعبان 1251ق؛ جلد: تيماج مشكي، 22گ (189ر-210ر)، اندازه: 14×21 سم [ف: 9-237]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 26گ (1ر-26ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 202-13]
š.-u ḥadīṯ-i ‘imrān-iṣ-ṣābī
قائني اصفهاني، خليل بن محمد اشرف، - 1136 قمري
qā’enī esfahānī, xalīl ebn-e mohammad ašraf (- 1724)
تاريخ تأليف: 21 محرم 1123ق
شرحي است مفصل بر حديث عمران صابي كه مشتمل بر مباحث فلسفي و عرفاني است و شيخ صدوق آن را در كتاب عيون اخبار الرضا نقل كرده است. آن را به دستور كسي كه ناگزير بوده از فرمانبرداري از او نگارش داده است و در آن گاهي شعرهاي فارسي را گواه مي آورد. درباره اين كه لطف خدا شامل همه ذات ها است و آن را نقصي نيست و كمبود و نقص در قوابل است اين بيت حافظ را آورده: «هر چه هست از قامت ناساز بي اندام ماست ** ورنه تشريف تو بر بالاي كس كوتاه نيست».
آغاز: الحمدلله الذي هو نور کل شييء... اما بعد فيقول... محمد خليل بن اشرف القايني...
انجام: لئلا يورث الکلال لاولي الالباب و الحمدلله رب العالمين اولا و آخراً.
[الذريعه 54/3 و 203/13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سرخ، 70گ، 19 سطر، اندازه: 11/6×19 سم [ف: 1-287]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج سرخ، 135ص (2-136)، 15 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 10-1545]
آغاز: الاعلام، لان يكشف عن وجوهها... و الذين جاهدوا فينا فلنهدينهم سيلنا... اقول. انه مسطور في عيون الاخبار الرضا «ان المأمون امر بان يجمع في مجمع الاصحاب المقالات و الآراه»
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ مهر: «عبده جلال الدين» (بيضی)، «بهاء الدين محمد»؛ تملك: محمد امين الحارثي الجزائري و مهر «محمد امين الله 1183» (چهارگوش)، جلال الدين بن مؤيد الدوله؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 70گ، 18 سطر (7×12)، اندازه: 11×17 سم [ف: 3-189]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد تقي بن محمد باقر قاضي زاده، تا: سه شنبه ذيحجه
1120ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 46گ (129ر-174ر)، 24 سطر (10×17)، اندازه: 15×24 سم [ف: 16-393]
خط: نستعليق، كا: عبدالرزاق بن محمد مقيم عربشاهي سبزواري، تا: 14 رجب 1127ق؛ افتادگي: انجام؛ 64گ (1پ-64پ)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: - 109]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مهدي بن حسنعلي خراساني محولاتي، تا: دوشنبه 11 ذيقعده 1132ق، جا: اصفهان؛ محشي با جملات «منه مدظله العالي»؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن مشکي، 49گ، اندازه: 10/3×18/2 سم [ف: 288-14]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ نسخه را مؤلف به جهت ملا عبدلله فرزند ملا محمد باقر مجلسي تصحيح كرده؛ تملك: آقا ميرزا، مير محمد علي، ابوالقاسم بتاريخ 12 صفر 1136؛ جلد: تيماج قهوه اي، 91گ، 15 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 9-115]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر رمضان 1137ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 127گ، 10 سطر، اندازه: 11×15 سم [ف: - 63]
خط: نسخ، بي كا، تا: 28 رجب 1159ق؛ 111گ (1-111)، اندازه: 11×19/5 سم [نسخه پژوهي: 3-125]
آغاز: برابر؛ انجام: و حافظوا عليهن من قوله تع و مهيمنا عليه و قيل... فقلبت الهمزة ها و الميم
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: وسط و انجام؛ محشي؛ كاغذ: زرد، جلد: گالينگور سبز، اندازه: 9/5×16/5 سم [مطالعات اسلامي: ف: - 41]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [ف: 3-31]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد حسين زنوزي تبريزي، تا: 1203ق، جا: مشهد رضوي؛ با علامت بلاغ؛ مهر: «عبده الراجي ابراهيم»؛ كاغذ شكري؛ جلد: تيماج مشكي، 48گ، 19-21 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 2-130]
خط: نستعليق، كا: احمد بن مهدي يزدي، تا: 1205ق؛ 69گ (166پ-234پ)، اندازه: 15/5×2 سم [ف: 1-42]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: جمعه 9 شوال 1208ق؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشكي، 112ص (191-302)، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 9-702]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري شكسته، بي كا، بي تا؛ 122ص، 16 سطر (10×28)، اندازه: 21×30 سم [عكسي ف: 1-227]
انجام: و ليس له فعل جديد بل فعل ما فعله في الازل و ليس له اثر حادث...
خط: نسخ، بي كا، تا: در عصر مؤلف؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي از مؤلف؛ جلد: تيماج قهوه اي، 99گ (3پ-101پ)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 14-135]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي از مؤلف، با يادداشت محمد اسماعيل محلاتي؛ مهر: «العبد محمد اسماعيل» (بيضی)؛ جلد: مقوايي، 82گ، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 12-277]
š.-u ḥadīṯ-i ‘imrān-iṣ-ṣābī
حسيني نائيني، محمد بن محمد باقر، 1080؟-1140؟ قمري
hoseynī nā’īnī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (1670 - 1728)
اين شرح ردي است بر ايراد علامه مجلسي درباره سؤال عمران «هل كان الكائن معلوما في نفسه عند نفسه». مجلسي می فرمايد اين سؤال و جواب بسيار مبهم و پيچيده است و چهار وجه در حل آن به نظر مي رسد كه هيچيك خالي از اشكال نيست. شارح به همه اين وجوه ايراد گرفته و به آن ها مشروحاً پاسخ مي دهد.
آغاز: بسمله، في حديث طويل في باب مناظرة الرضا عليه السلام مع ارباب الملل و مع عمران الصابي. رواه الصدوق في عيون اخبار الرضا و الاستاد العلامة في المجلد الرابع من بحار الانوار...
انجام: فسبحان الله عما يصفون و هذا ما خطر ببال الحقير علي ربه الغني بهاء الدين...
چاپ: ميراث حديث شيعه، دفتر ششم، قم، مؤسسه فرهنگي دارالحديث، 1380ش، تصحيح عليرضا هزار
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 7934
آغاز: بسمله، في حديث طويل في باب مناظر ة الرضا عليه السلام مع ارباب الملل و مع عمران الصابي؛ انجام: فسبحان الله عما يصفون و هذا ما خطر ببال الحقير علي ربه الغني بهاء الدين...
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1109ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج عنابي، 3ص، 30 و 31 سطر، اندازه: 20/7×29/8 سم [ف: 287-14]
š.-u ḥadīṯ-i ‘imrān-iṣ-ṣābī
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
تاريخ تأليف: 7 شوال 1241ق
شرحي است مفصل بر حديث عمران صابي كه حاوي مسايل فلسفي است و شيخ صدوق آن را در كتاب عيون اخبار الرضا نقل و ذكر نموده است. شارح اين كتاب را به خواهش ميرزا زين العابدين نامي تأليف كرده است.
آغاز: حمدله. صلاة... فيقول العبد الجاني... كاظم بن قاسم الحسيني الرشتي. ان جناب الاكرم... الامير زين العابدين... قد التمس مني ان اكتب كلمات في شرح حديث العمران الصابي و حل رموزه و فتح معضله...
انجام: صدقات بلخ فاصاب الرغايب هذا آخر الحديث. و الحمدلله اولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.
چاپ: چاپ شده
[الذريعه ج 13-204؛ 204؛ فهرست كتب مشايخ 292ش 141 «شرح حديث...»]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: دوشنبه 7 شوال 1241ق؛ كاغذ: مختلف، جلد: تيماج مشكي، 116گ (160-275)، 20 سطر [ف: 2-643]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج يشمي، 33ص (131-99)، 30 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 7-155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1241ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 254ص (254-1)، 19 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 79-9]
آغاز: برابر؛ انجام: و رابعها ان المراد من المرآة نفس الزجاجة لانفس الصورة و النور الذي هو الدليل لنفس الشيخ و الشعاع و لاشك ان
خط: نستعليق، كا: علي نقي بن محمد رضا همداني، تا: 1253ق؛ واقف: ملكزاده كوثر، آبان 1326؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا، رويه پارچه خاكستري، 43گ، 21 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 307-26]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر، تا: 1256ق؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج خرمايي، 135گ، 20 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 5-178]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... ان جناب الاكرم الامجد الانجد اللوذعي الالمعي طالب البصيرة العليا في الدين؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حيدر علي بن محمد هاشم قرطماني، تا: 1262ق؛ جلد: تيماج مشكي، 159گ، 20 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1-353]
بي كا، تا: رجب 1262ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن ترياكي، 145گ (69ر-213ر)، 18 سطر، اندازه: 16×21/6 سم [ف: 5-160]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: ميرعلي، تا: شوال 1264ق [عكسي ف: 1-227]
كا: سيد علي اصغر پسر محمد قاسم طباطبائي زواره اي، تا: شنبه 16 ذيحجه 1265ق؛ در 323پ-325ر از عيون اخبار الرضا نقل شده «باب 13 ذكر مجلس الرضامع سليمان المروزي متكلم خراسان»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 40گ (284پ- 323)، 35 سطر (14×28)، اندازه: 22×39 سم [ف: 17-411]
آغاز: برابر انجام: ايها النور الذي من ضوئه ** قامت الاركان في كل الوجود/ انت باب الفيض للحق و قد ** اظهر الله بك الفيض وجود/ يا ابا... لو لاك ** ما بدي عابد و لا معبود
كامل؛ خط: نسخ، كا: ابوالحسن بن عبد الله حسيني، تا: 25 ذيقعده 1267ق؛ جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 85گ، [ف: 2-680]
š.-u ḥadīṯ-i ‘imrān-iṣ-ṣābī
ملك الاطباء رشتي، محمدكاظم بن محمد، ق13 قمري
malek-ol atebbā’ raštī, mohammad kāzem ebn-e mohammad (- 19c)
رشت؛ جمعيت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 18/2 ر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1256ق، اندازه: 15×21 سم [رشت و همدان: ف: - 1189]
š.-e hadīs-e ‘emrān-es-sābī
برغاني، محمد جعفر بن محمد تقي، - 1306 قمري
baraqānī, mohammad ja‘far ebn-e mohammad taqī (- 1889)
آغاز: الحمدلله خالق البريات و مبدع الذوات و الصفات و منشي المداد و النقطة... و بعد، معروض راي مبارك نواب اشرف والا
مي دارد. اين اذل اقل افقر ابن محمد تقي الشهيد محمد جعفر... در ماه قبل هنگام نزول اجلال ملا زمان عالي در دارالسلطنه قزوين...
انجام: ختم عرايض خود كرده تمناي عفو از خطا و لغزش ها در عبارت دارد. و لاحول و لاقوة الا بالله و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين و رهطه المخلصين و لعنة الله علي اعدائهم و ناصبي شيعتهم و منكر فضائلهم اجمعين
آغاز و انجام:برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابوطالب بن محمد تقي مشهور به ميرزا آقا، تا: 1272-1273ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 34گ (225پ-258پ)، اندازه: 16/5×21 سم [ف: 8-132]
آغاز و انجام:برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: حدود 1301ق؛ 93ص (280-372) [عكسي ف: 1-226]
š.-e hadīs-e ‘emrān-es-sābī
غير همانند:
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اما بعد بدان كه حديث مشهوري است كه ابن بابويه رحمة تعالي عليه روايت كرده است در كتاب توحيد؛ انجام: وجود از عين ذات او باشد بعين ذات او مطابق مفهوم وجود باشد زيرا كه فرق است ميانه امور انتزاعيه حقيقيه ثابته و ميانه.
خط: نستعليق، كا: احمد بن مهدي يزدي، تا: 1205ق؛ 6گ (41ر-46پ)، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 1-41]
از: مؤلف از شاگردان ملاصدراست. ظاهراً دنباله رساله شماره 3 همين مجموعه است؛ خط: نستعليق، كا: احمد بن مهدي يزدي، تا: 1205ق؛ 95گ (57پ-151پ)، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 1-41]
شرح حديث عمران صابي- التحفة الرضوية
«š.-e hadīs-e «‘aynān lātamaso-h-on nār ‘ayn-on bakat fī jawf-el layl
شرحي است عرفاني.
[فهرستواره منزوی 540/7]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 525/2
آغاز: باسمه سبحانه، قال النبي صلي الله... عينان لاتمسه النار عين بكت... يعني دو چشم است كه آتش دوزخ بدان نبري يكي چشم با آبست و ديگري چشم بيخواب؛ انجام: اگر چه گناهان بزرگ كردي اما شفيع بزرگ هم آوردي يبدل الله سيئاتك الحسنات
خط: شكسته نستعليق چليپا، كا: محمد كاظم اصفهاني، تا: رجب 1060ق، جا: حيدرآباد؛ مجدول؛ جلد: ساغري مشكي، 8ص (80-73)، 12 سطر، اندازه: 9/5×16/9 سم [ف: 57-5]
شرح حديث الغمامة- شرح حديث القاف
š.-e hadīs-ol-qamāma = š.-e hadīs-ol-basāt
تركستاني، فخرالدين، ق11 قمري
torkestānī ،faxr-od-dīn (- 17c)
اهدا به: شاه عباس دوم (1052-1078ق) براي مرتضي قليخان شاملو
تاريخ تأليف: 7 رجب 1069ق؛ محل تأليف: قم
شرح حديثي است كه داستان بر بساط نشستن حضرت امير المؤمنين عليه السلام و بعضي از يارانشان و رفتن به كوه قاف و سد اسكندر را بازگو مي كند. در اين شرح فقر هاي از فقرات حديث آمده و ترجمه و شرح هر فقره را ذيل آن مي آورد و ثواب اين كار را به روح شاه اسماعيل ماضي صفوي تقديم داشته؛ كتاب در سه فصل تنظيم شده: 1. ذكر حديث قاف؛ 2. ذكر قصه اسحاق بن ابراهيم؛ 3. ترجمه حديثي از سعد بن عبدالله قمي اشعري كه مروي است در احتجاج و كمال الدين و ترجمه حديثي كه علامه حلي در منهاج الكرامه (منهج 4) آورده و مشعر به ظهور دولت صفويه است.
آغاز: ثناي نامحدود و شكر نامعدود معبوديرا سزاست كه انعام لايحصي و افضال بيمنتها چه از عطاياي سابقه بر وجود و چه از مزاياي لاحقه بعد از هستي و بود درباره مخلوق انساني و بني ادم ارزاني و مسلم داشته
[فهرستواره منزوي 540/7 و 207/9]
آغاز: برابر؛ انجام: علي صحبتها الف التسليم و التحيه حامدا مصلياً خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 18گ، 23 سطر، اندازه: 25/5×42/5 سم [ف: 75-5]
آغاز: برابر؛ انجام: بظهور دولت قائم آل محمد عليهم السلام
پيوند دهي بحق رسولك الأمين.
خط: نسخ، بي كا، تا: نزديك عصر مؤلف؛ تملك: محمد تقي رصاص به تاريخ دوم شعبان 1127؛ مهر: «افوض امري الي الله عبده محمد زمان» (مربع)؛ جلد: تيماج قرمز، 104گ، 14 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 24-283]
š.-u ḥadīṯ-il-ġamāma = š.-u ḥadīṯ-il-basāṭ
قاضي سعيد قمي، محمد سعيد بن محمد مفيد، 1049-1103؟ قمري
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
تاريخ تأليف: شعبان 1099ق؛ محل تأليف: اصفهان
شرح مبسوطي است بر حديث معروف به «حديث الغمامة» که از معجزات حضرت اميرعليه السلام دانسته شده است؛ اين شرح داراي «مقدمه» اي است در دو «مطلب»: 1) احاديثي مناسب موضوع، 2) تمهيداتي مفيد براي خواننده و اين شرح. پس از آن قطعه اي از حديث را مي آورد و با عنوان «متن، شرح» آن را شرح مي کند. اين رساله به چند نام آمده: شرح حديث البساط، شرح حديث البساطة، شرح حديث الغمام و يا غمامه که تمامي آن ها نام يک حديث طولاني است که آن را حسن بن سليمان در کتاب «المحتضر» نقل کرده است. قاضي سعيد مي گويد از ديرباز بر آن بودم كه همواره از انوار قدس كسب نور كنم و از نفحات انس استشمام نفحه انس پس به معروف ترين حديث حضرت علي عليه السلام حديث غمامه دست يافتم و آن چه سال ها آرزو داشتم كه شرح اين حديث كنم به انجام آن موفق شدم چه در بلده اصفهان آن را شرح كردم و هديه احباب نمودم. وي از كتاب الاربعين و شرح كتاب التوحيد خويش ياد مي كند. مؤلف در مقدمه از حالات و مقامات سلمان فارسي سخن گفته است.
آغاز: بسمله الحمدلله مدبر الادوار و معيد الاکوار طبقاً عن طبق و عالماً بعد عالم ليجزي الذين أساؤا بما عملوا، و يجزي الذين احسنوا الحسني عدلا منه... و بعد فيقول کاسد رأس المال و راصد اسرار الآل محمد المدعو بسعيد الشريف القمي...
انجام: اعاذنا الله من الشک و الارتياب انه ولي الخير و ملهم الصواب و لکن هذا آخرما اردنا ايراده من کشف بعض اسرار هذا الخبر فان اصبنا في ذلك فمن الله الاكبر و من الانوار الائمة الاثني عشر و ان اخطانا فمن انفسنا منبع الشر و الضرر و نستغفر الله من هفوات للسان... و من الله اسئل العصمة عن الخطاء و الي الله المشتکي قد تم
[الذريعة 190/13 و 191 رقم 663؛ فهرستگان حديث 315-311/4؛ دنا 617-616/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ واقف: محمد باقر سبزواري، محرم 1405؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 210گ، 18 سطر، اندازه: 11/6×18/2 سم [ف: 14-290]
آغاز: برابر؛ انجام: والحمدلله رب العالمين ووقع ذلک ايام وقوفي بدرالسلطنه اصفهان صينت عن الحدثان
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1103ق؛ از روي نسخه اصل؛ محشي از مؤلف؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: چرمي، 109ص، 15 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 1-264]
آغاز: و منها باسناده عن ربعي بن عبدالله؛ انجام: و اقول انا يا اخي و يا خليلي و يا قرة عيني اسمع مني اني قد وفيت بما عهدت لك من شرح خطبة البيان بذكر هذه الخبر...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ 152گ، 18 سطر، اندازه: 10×20 سم [ف: 1-143]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ سيد هدايت الله موسوي مراغي مي نويسد كه مجموعه را از ميرزا محمد تقي امانت گرفته؛ جلد: تيماج قهوه اي، 102گ (1پ-102پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 12-324]
آغازو انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري خفي، بي كا، تا: قرن 12؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: الوان فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 39گ، اندازه: 12×20/5 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-371]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج سبز، 187گ، اندازه: 11×17/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-881]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه اي، 175گ، 11 سطر، اندازه: 17/3×22/2 سم [ف: 1-287]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زين العابدين، تا: قرن 13؛ جلد: کاغذي، 71گ، 19 سطر، اندازه: 18×22 سم [ف: 5-2544]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدلله اولاً و آخراً و ظاهراً. اتفق الفراغ من هذه النميقة في سنة الف و ماية علي يدي مؤلفه المفتاق الي رحمة بارئه اللطيف محمد المدعو بسعيد الشريف عفي الله عنه...
خط: نسخ خوش، كا: ابراهيم بن سعيد محصص، تا: قرن 13؛
118ص (204-321) [عكسي ف: 1-226]
بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: اواخر قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 71گ (88ر-158ر)، 18 سطر (6×12)، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 37-32]
خط: نستعليق پخته، بي كا، تا: قرن 13؛ 83گ (1پ-83پ) [ف: 2-152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 119گ (دو برگ نانوشته در آغاز و 8 برگ در انجام)، 15 سطر، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 71-24/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 39گ (56ر-94پ)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 16-401]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي اصغر نجف آبادي، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 204ص (133-337)، 15 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 10-1724]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1221ق؛ 85ص (57-142)، قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1422]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسدالله، تا: يک شنبه 15 جمادي الثاني 1237ق؛ مصحح؛ تملک: مراغي در 1261؛ جلد: تيماج قهوه اي، 147گ، 12 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 5-2544]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين و العاقبه للمتقين و صلي الله علي اشرف الاولين الاخرين
كا: غياث الدين بن سيد صدر الدين بار فروشي مازندراني، تا: 1240ق، جا: اصفهان؛ مجدول؛ كاغذ: ترمه، فستقي، جلد: روغني مذهب، 4ص (105-209)، 20 سطر، اندازه: 7/8×15/5 سم [ف: 333-8]
خط: نسخ، كا: محمد كهنلو، تا: 17 ربيع الثاني 1241ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 73گ (2پ-74ر)، 21 سطر (9/5×16)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: - 342]
آغاز: برابر؛ انجام: و حديث المفضل عن مولانا الصادق الذي ذكره الصفار في آخر بصار الدرجات تتمة للشرح و استشهاداً للمراد و استحكاماً للبيان.
ناتمام؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 20 شوال 1242ق؛ جلد: تيماج مشكي، 34گ (22پ-55پ)، اندازه: 14×19 سم [ف: 4-244]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امير عبدالهدي بن سيد رضا، تا: 1250ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشکي، 127گ، 18 سطر، اندازه: 15×20/6 سم [ف: 289-14]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: سيد علي، تا: 1250ق؛ در پايان قصيده عرفاني است با سرآغاز: «منم آن بنده مخلص كز آن روز كه زادم ** دل و جان را ز تو ديدم، دل و جان را به تو دادم»؛ مهر: «علی الحسيني 126» (بيضی)؛ كاغذ: نخودی، جلد: تيماج قهوه اي، 122گ، 16 سطر (6×12/5)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 151-2]
آغاز: برابر؛ انجام: حتي صارتا كانهما بساطان و رائحتمهما كالمسك الازخر فقال لنا اميرالمؤمنين اجلسوا علي الغمام فجلسنا و اخذنا مواضعنا ثم قال.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 3 شوال 1250ق، جا: تبريز؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي نخودي و حنايي، جلد: تيماج مشكي، 22ص (136-115)، اندازه: 14/3×20/1 سم [ف: 273-29/1]
خط: نستعليق، كا: مهرعلي تبريزي، تا: شعبان 1251ق؛ جلد: تيماج مشكي، 52گ (212ر-264پ)، اندازه: 14×21 سم [ف: 9-237]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن علي اصغر قايني، تا: چهارشنبه 27 ذيحجه 1254ق، جا: اصفهان (دار المعصية و الطغيان)؛ مصحح، محشي با نشان «مجمع، محمد عفي عنه»؛ كاغذ: فرنگی، 51گ (2پ-52ر)، 23 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 33-409]
خط: نسخ، كا: محمد بن علي مدد، تا: دوشنبه 24 صفر 1261ق؛ جلد: تيماج مشكي، 102گ (1پ-102پ)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 15-60]
انجام: واتفقت عناية الله عز شانه لتمام هذه النعمة... لسنة ماية الا واحده من الالف الثاني
خط: نسخ، كا: علي بن جعفر نجف آبادي، تا: 1262ق؛ افتادگي:
آغاز (چند برگ افتاده)؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 121گ، 15 سطر، اندازه: 14/9×21 سم [نشريه: 13-223]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسين فرزند حاج محمد ابراهيم سپاهاني، تا: 1263ق؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج، 116گ، 17 سطر (6×13)، اندازه: 11×17 سم [ف: 455-3]
خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه اواخر محرم 1264ق؛ مصحح، محشي با عنوان «مهدي بن علي»؛ تملك: محمد مهدي بن علي بن يوسف حسني حسيني طباطبائي در پنجم ذيقعده 1314 با مهر «مهدي بن علي الحسيني» (مربع)؛ 103گ (1پ-103پ)، 18 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-881]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفر بن سيد عبدالله شبر حسيني، تا: 21 رجب 1264ق، جا: اصفهان؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، 56گ (1پ-56پ)، 23 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 39-464]
انجام: و كان عند آصف بن برخيا حرف و احد فتكلم به فخسف الله عزوجل ما بينه...
كا: نصير بن ميرزا باقر رشتي مشهور به ملاآقا بزرگ، تا: 1265ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج مشكي، 24گ (79پ-102ر) [ف: 19-151]
خط: شكسته، كا: محمد قاضي، تا: 1265ق؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: پسته اي فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 71گ (132پ-202ر)، 17 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 6-142]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1265ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 114گ، 16 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 10-604]
خط: نستعليق، كا: محمد حسين بن محمد تقي طسوجي، تا: 1268-1269ق؛ جلد: تيماج، 52گ (3پ-55پ)، اندازه: 13×21 سم [ف: 22-127]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: الله قلي بن محمد آقا بيك من طايفه بيات ساكن دارالمرز ملاير، تا: 20 رمضان 1269ق؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 86گ (153پ-236پ)، 19 سطر، اندازه: 15×21 سم [ميراث اسلامي: دفتر دهم - 767]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 15 صفر 1270ق؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 56گ (146-202)، 21 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [اوراق عتيق: 1-135]
خط: نسخ، كا: محمد حسين بن محمد هادي سبزواري، تا: 4 شعبان 1277ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرشكي، 81گ (2پ-83پ)، 18 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 41-32]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: آقا كوچك بن ملا علي شاهرودي، تا: دوشنبه 27 ربيع الاول 1277ق؛ واقف: غياثي، 1337؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن قهوه اي، 63گ، 21 سطر، اندازه: 16/5×22/5 سم [ف: 303-5]
آغاز: برابر؛ انجام: الي رحمة بارئه اللطيف محمد المدعو بسعيد الشريف عفي الله عنه في الاخرة و الاولي.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1278ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 106گ، 19 سطر (8×15)، اندازه: 13×21 سم [ف: 10-22]
خط: نستعليق، كا: محمد عبدالصمد نجومي، تا: 1280ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، 114ص (1-15)، 28 سطر، اندازه: 17×26/5 سم [ف: 335-17]
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن حسن، تا: شنبه 17 ربيع الثاني 1281ق؛ مجدول؛ مهر «العبد المذنب محمود الطباطبائي» (بيضی)، «ابوالمجد الطباطبائي» (بيضی) با تاريخ 1312ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 100گ، 19 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 6-241]
خط: نسخ زيبا، كا: حاج اسماعيل، تا: 1285ق؛ تملك: ريحان الله موسوي به تاريخ رجب 1319 و مهر «العبد ريحان الله الموسوي» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 131گ، 15 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 10-107]
خط: نسخ، كا: اسمعيل، تا: 1286ق [نشريه: 2-157]
آغاز: برابر؛ انجام: و ليكن هذا آخر ما اردنا ايراده في كشف بعض اسرار هذا الخبر... اتفقت عناية الله... لتمام هذه النعمة في... و صلي الله علي سيد المرسلين و اخيه سيد الوصيين و آلهما الاطيبين و عترتهم الانجبين و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم خوانساري، تا: رمضان 1287ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 113گ (64پ-176پ)، 14 سطر [ف: 36-102]
آغاز: الحمدلله مدير الادوار و معيد الاکوار طبقاً عن طبق و عالماً بعد عالم ليجزي الذين اساؤا بما عملوا و يجزي الذين احسنوا بالحسني عدلا منه؛ انجام: و من انوار الائمة الاثني عشر و ان اخطا ممن انفسنا منبع الشر و تستغفر من هفوات اللسان و ترهات اهل الشك و العدوان
كامل؛ خط: نسخ جلي زيبا، كا: محمد شريف رضوي حسيني، تا: 18 جمادي الثاني 1287ق؛ جلد: تيماج قهو هاي، 146گ، 17 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: - 81]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ممتاز، بي كا، تا: 1287ق؛ داراي كتيبه و سرلوح مذهب و مرصع، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخابي مذهب، 147گ، 14 سطر، اندازه: 11×20 سم [ف: 195-24/2]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا البيان الي هنا ثم شرح الخبر الشريف...
خط: نستعليق و ثلث، كا: مهدي قمي، تا: 1297ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوايي با روكش تيماج ماشي، 71گ (117پ-188)، 14 سطر (11×16/5)، اندازه: 17/5×21/5 سم [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق شكسته، كا: علي اكبر حاجي محمد صالح، تا: 1305ق؛ كاغذ: فرنگي فلفل نمكي، جلد: مقوايي، رويه كاغذ رنگی، 201ص (35-236)، 24 سطر (8×15/5)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 141-10]
انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد رضا حسيني خوانساري، تا: سه شنبه 22 شوال 1315ق؛ محشي با رمز «منه ره»؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مذهب، 65گ، 21 سطر، اندازه: 14×21/5 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-371]
كا: ملاعلي يزدي، تا: 1339ق؛ اندازه: 15×21 سم [مجله ادبيات اصفهان: ش 16 و 17-136]
خط: نسخ، كا: احمد بن علي اكبر بروجردي (حاج احمد خادمي)، تا: 1344ق؛ 72گ (192پ-264پ)، 17 سطر، اندازه: 17/5×22 سم [ف: 1-181]
بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 18 سطر (7×15)، اندازه: 14×21 سم [ف: 16-392]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 61گ (115پ-175پ)، 20 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 16-402]
آغاز و انجام: برابر؛ اتفقت عناية الله عز شأنه لتمام هذه النعمة في خامس عشر شهر رسول الله الخاتم شعبان المعظم لسنة مأة واحده من الالف الثاني علي يدي ناقدها الجاني... و وقع ذلك ايام وقوفي بدارالسلطنة اصبهان صينت عن الحدثان.
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج عنابي، 44ص (1-44)، 27 سطر، اندازه: 20×30 سم [ف: 23-135]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 39گ (334پ-373پ) [ف: 10-1583]
بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-155]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم قرمز، 34گ (1پ-35پ)، اندازه: 12/5×20/5 سم [مؤيد: 2-56]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 67گ (46ر-113ر)، اندازه: 11×18 سم [ف: 13-273]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 52گ (28پ-80ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 13-202]
š.-e hadīs-e qamāma va basāt
خوانساري، حيدر بن محمد، - 1050؟ قمري
xānsārī, heydar ebn-e mohammad (- 1641)
شرح دو حديث است: حديث اول حديث غمامه يا سحابه يا حديث قاف كه سلمان نقل كرده و در كتاب «المحتضر» حسن بن سليمان حلي آمده است. حديث دوم حديث بساط است با اين آغاز: «عن انس بن مالك قال أهدي لرسول الله بساط من خندق. فقال لي: يا انس ابسطه، فبسطه، ثم قال: ادع العشرة...» که در «العمدة» ابن بطريق آمده است.
[بحار الانوار، مجلسي، 34/27؛ العمدة، ابن بطريق، ص 372]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 792/4
خط: نسخ، بي كا، بي تا [ف: 5-178]
«š.-u ḥadīṯ-i «fa-in qāl-a fa-lima ju‘il-aṣ ṣawm-us sana
حسيني لاهيجاني، محمد بن احمد، ق12 قمري
hoseynī lāhījānī, mohammad ebn-e ahmad (- 18c)
شرح قطعه اي از روايتي است كه شيخ صدوق در كتاب «عيون اخبار الرضا» از حضرت امام رضا عليه السلام نقل كرده كه آن حضرت سر تشريع بعضي از احكام را بيان مي فرمايد. اين شرح با عناوين «قوله، قوله» مي باشد و به درخواست بعضي از اجلاء نوشته شده است.
آغاز: الحمدلله الذي لم يكلف عباده الادون القدرة و سلام علي أشرف خلقه محمد و عترته خير عترة الذين كلموا الناس علي قدر العقول الفطرة
انجام: عليك باستخراج تفصيل المقال اذ الكلام فيه وسعة المجال بمن كان له استقامة البال و انه سبحانه أعلم بحقيقة الحال
آغاز و انجام: برابر
كاتب = مؤلف، تا: غره محرم و ماه صفر 1110ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 11گ، [ف: 1-382]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مفيد بن ابوسعيد بن قطب الدين محمد لاهيجي، تا: 1105 ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16گ (109پ-124ر)، 12 سطر، اندازه: 9×16 سم [ف: 18-252]
š.-u ḥadīṯ-il-furja
قزويني، خليل بن محمد زمان، ق12 قمري
qazvīnī, xalīl ebn-e mohammad zamān (- 18c)
تاريخ تأليف: 1137ق
مناظره اي است به نقل از هشام بن حكم كه زنديقي نزد امام صادق (علیه السلام) آمد و از وحدانيت خداوند و تصور وجود ثاني براي وي سؤال كرده كه امام به آن پاسخ داده و مؤلف آن مناظره را شرح كرده است. وجه اين تسميه آن است كه در اين حديث از زبان امام صادق (علیه السلام) اين جمله نقل شده: «فلو كانا اثنين فلابد من فرجة بينهما حتي يكونا اثنين فصارت الفرجه ثالثا بينها قديما معها». راوي اين مناظره هشام بن حكم است و كليني در اوائل كتاب التوحيد اصول كافي آن را به تفاريق آورده است. صدوق نيز در كتاب توحيد آن را نقل كرده است. قاضي سعيد قمي در شرح بر توحيد و مجلسي در بحار و فيض كاشاني در وافي نيز اين حديث را شرح كرده اند و درباره دليلي كه در آن بر توحيد اقامه شده و تطبيق آن با ادله متداوله سخن گفته اند.
آغاز: بسمله، الله احمد علي ما فرج في حل حديث الفرجه بعد ما مضي علم عدم انحلاله قرب الف سنين و علي نبيه و اوصيائه... اصلي علي ما لقنوني لتوحيد الله حل حلاله حججا لاينطرق اليه شبهه رئيس الشياطين فالمنصف البصير الناظر فيما قيل في حل هذاالحديث الشريف و ما اقول، خبير باني ما ادعيت خلافا... فروي شيخنا الجليل... عن هشام بن الحكم في حديث الزنديق الذي اتي ابا عبدالله (علیه السلام)... اقول الضمير في قوله انهما اثنان راجع الي المبدأ القديم الذي لامبدأ له
انجام: الوجود و الدهر اسم لقوة تصرفها و توليها ثم الوجود هذا آخر ما اردنا ايراده في شرح هذا الحديث الشريف و الحمدلله اولا و آخر ما اردنا ايراده في شرح هذا الحديث الشريف و الحمدلله اولا و آخراً و ظاهراً و باطناً
آغاز و انجام: برابر... تمت سنة 1137
خط: شكسته نستعليق، كاتب= مؤلف، تا: 1147ق؛ جلد: جرم قهوه اي، 44ص (156-11)، 16 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 9-535]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 888/4
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 3-82]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: چرم قهوه اي، 19ص (72-90)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 543-9]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2338/5
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6-427]
نسخه اصل: نسخه آقاي شيخ آقا بزرگ تهراني؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: شيخ آقا بزرگ تهراني، تا: چهارشنبه 10 ربيع الاول 1365ق؛ از روي نسخه مورخ 19 شعبان 1197 نوشته ملك محمد بن عبدالله؛ قطع: ربعي [فيلم ها ف: 1-750]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست از قاضي سعيد قمي دانسته شده؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9گ (11ر-19پ)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 26-177]
«š.-u ḥadīṯ-i «fuḍḍilt-u ‘alā ādam bi-xaṣlatayn
بحراني، سليمان بن عبدالله، 1075؟-1121 قمري
bahrānī, soleymān ebn-e ‘abd-ol-lāh (1665 - 1710)
درباره حديثي كه از پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده و حضرت بيان فضيلت خود را بر آدم در اين مي داند كه حوا را به گناه و خوردن از شجره منهيه دعوت كرد و همسران پيامبر كمك وي بودند در اطاعت و بندگي خدا، و حال آن كه بعضي از همسران پيامبر گناه كار بودند و از اطاعت پرودگار به دور.
آغاز: الحمدلله و سلام علي عباده الذين اصطفي، فضلت علي آدم بخصلتين كانت زوجته عونا له علي المعصية و ازواجي اعوان لي علي الطاعة
انجام: و لنقبض عنان القلم في هذا المقام و الا فمجال البحث واسع و الله الهادي.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 194/4 و 713/4 عکسی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود بن عبدالسلام المفتي بحراني، تا: 1108ق؛ جلد: تيماج قرمز، 2گ (20ر-21پ)، 18 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 1-273] و [عكسي ف: 2-366]
«š.-u ḥadīṯ-i «fuḍḍilt-u ‘alā ādam li-xaṣlatayn
شرح و تأويل حديث «فضلت علي آدم لخصلتين... الخ». مؤلف در اين رساله با رد قول فخر رازي، می گويد اين حديث دلالت بر تزكيه ازواج النبي (صلی الله علیه و آله) نمي كند و در ادامه كلام بار ديگر حديث را تأويل عرفاني نموده و در پايان از تأويل عدول نموده و حمل بر ظاهر را ترجيح مي دهد. مؤلف به واسطه جد و پدر جد خود از محجه نقل مي كند: «جدي من ابي عن المحجة» و شايد مراد محجة البيضاء فيض كاشاني باشد. به هر حال نام مؤلف را نيافتيم، ليكن به نظر مي رسد مؤلف بعد از قرن 11ق مي زيسته است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11253/2
آغاز: قال رسول الله - صل الله عليه و اله و سلم - فضيلت علي آدم لخصلتين كانت زوجته عونا له علي المعصية؛ انجام: و لعلة اظهر و اطهر منه الحمل علي الحقيقة لعدم تعذرها فلا يجب المصير الي المجاز بل لا يكاد و يحسن
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (115-11)، 14 سطر، اندازه: 7×14 سم [ف: 28-369]
«š.-e hadīs-e «al-faqr-o savād-ol-vajh-e fe-d-dārayn
خواجگي كاساني، احمد بن جلال الدين، - 949 قمري
xājegī kāsānī, ahmad ebn-e jalāl-od-dīn (- 1543)
رساله در فقر حقيقي به نظم و نثر، در اين رساله از خواجه احرار ناصرالدين عبيدالله و ميرزا بابر كلان و نظام الدين خاموش نام برده است. با شرح حديث «الفقر سواد الوجه في الدارين» آغاز مي شود و از تعلق و وابسته شدن انسان و از فقري كه پيامدش بي نيازي است سخن مي گويد. زندگاني پيران را به گونه داستان و گواه به كوتاهي مي آورد.
آغاز: الحمدلله الذي نور قلوب العارفين بانوار جماله و جلاله و طهر نفوس السالكين بتجليات اسمائه و صفات كماله...
انجام: ندانسته اند كه آن سمت كه درين زمان از ايشان ظاهر شود از ايشان نيست همه از آن جنابست سبحانه و تعالي.
[دانشنامه ادب فارسي آسياي مركزي 55/1؛ فهرستواره منزوي 498/7؛ مشترك پاكستان 1566/3 (4نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق هندي، كا: بابا گلكار، تا: قرن 10؛ مجدول؛ جلد: تيماج سرخ، 7گ (35پ-41ر)، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 97-33/1]
تذكر: در فهرست اين رساله بدون نام مؤلف آمده؛ خط: نستعليق، كا: حسن خان جوهر، تا: 1054ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (9/5×18/5)، اندازه: 16×23 سم [نشريه: 3-232]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرك، تا: با تاريخ 1068ق؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: مقوايي با تيماج عنابي، 9ص (161-169)، ابعاد متن: 10×18، اندازه: 18×25 سم [ف: 5-1777]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق هندي، كا: محمد جميل بن عبدالر حمن، تا: قرن 12؛ داراي جداول طلائي، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرشكي، 7گ (89پ-95ر)، 19 سطر، اندازه: 15/5×26 سم [ف: 309-21]
آغاز: برابر؛ انجام: نقشبنديه عجب قافله سالارانند ** كه برند از ره پنهان بحرم قافله را
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: شرقي، 7گ (231-237)، 17 سطر، اندازه: 9×18/5 سم [ف: 31-601]
آغاز و انجام: برابر
اصل نسخه: گنج بخش، ش 1401 (گنج 666/2، 715)؛ خط: نستعليق تحريري، كا: محمد امين، تا: 1280ق؛ 6گ (124-130) [عكسي ف: 2-163]
š.-u ḥadīṯ-in fi-ṯ ṯawāb wa-l ‘iqāb
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
شرح حديثی از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ثواب و عقاب که در ضاهر با استحقاب ثواب و عقاب منافات دارد.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/13
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 6گ (120پ -125پ) [ف: 5-305]
š.-u ḥadīṯ-in fi-l ḥajj
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/11
آغاز: شرح حديث من التهذيب في الحج في رواية عن حريز عن الصادق في رجل اعطي رحلا حجة تحج بها عنه من الكوفة فحج من البصرة
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 2گ (115ر-116پ) [ف: 5-305]
š.-u ḥadīṯ-in fī xalq-il-‘arš
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
چند خبر منقول است در كافي به اين مضمون كه عرش را خداوند از انوار اربعه قرمز و سبز و زرد و نور سفيد آفريده است. نويسنده شرح كه ظاهراً مولي محمد باقر مجلسي است، نخست چند توجيه نقل مي كند و سپس وجهي را كه از پدرش شنيده است بهترين مي داند و مي گويد: «احسن ما سمعته في هذا المقام ما استفدته من الوالد العلامه... و هو مما ظهر له من انوار الكشف و اليقين عند طي مقامات السالكين فاذكر منه علي الاجمال ما يناسب فهم اواسط الرجال...». نويسنده به طور خلاصه انوار را درجات علم مي داند و به حواشي خود بر اصول كافي احالت مي دهد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 634/5- طباطبائي
آغاز: هذا كلام يشتمل علي تحقيق غريب اعلم انه قد ورد خبر غامض في خلق العرش رواه في الكافي؛ انجام: هذا غاية ما يصل اليه افهامنا القاصره... و قد فصلنا الكلام بعض التفصيل في حواشينا علي اصول الكافي فتدبر.
خط: نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد ربيع (يا حاج ربيع) اشتهاردي، بي تا؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج قرمز، 1گ (164)، اندازه: 1×10 سم [ف: 22-341]
«š.-u ḥadīṯ-in «fī rajul-in yatazawaj-u mut‘at-an
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/5
آغاز: شرح حديث محمد بن يحيي عن الرضا في رجل يتزوج متعة و يملها من بلد الي بلد من نوادر الكافي
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 2گ (79پ-80ر) [ف: 5-305]
š.-u ḥadīṯ-in fi-l ‘ilal wa-l amrāḍ
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
وابسته به: الكافي؛ كليني، محمد بن يعقوب (- 329)
شرح حديث داود بن زرين در باب علل و امراض از کتاب الكافي.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/35
خط: نستعليق، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 2گ (334ر-335ر) [ف: 5-307]
š.-u ḥadīṯ-in fī k.-il iḥtijāj
قاضي سعيد قمي، محمد سعيد بن محمد مفيد، 1049-1103؟ قمري
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
مشتمل بر چند «بارقه»
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3006/4
آغاز: روي شيخنا الطبرسي في كتاب الاحتجاج باسناده عن ثوبان، انه قال ان يهوديا جاء الي رسول الله
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش گالينگور سبز، 4ص (123-119)، 22 سطر (10×15)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 1503-5]
š.-u ḥadīṯ-in fī ma‘rifat-il ḥalāl wa-l ḥarām
خراساني، محمد جعفر بن محمد طاهر، 1080-1175
؟ قمري
xorāsānī, mohammad ja‘far ebn-e mohammad tāher (1670 - 1762)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8901/5
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة علي محمد و آله الطاهرين. بعد فهذه كراسة نبهت فيها الي رواية لم اطلع عليها في كتاب من كتب اصحابنا الاكتاب دعائم الاسلام في معرفة الحلال و الحرام تأليف الشيخ الثقة محمد بن احمد بن الجنيد قدس الله روحه و بهذه الرواية قد يسهل الامر في مواضع شتي فلا ينبغي الغفلة عنها و لنتكلم اولا في حال ابن الجنيد ثم في صحة اخبار الكتاب حتي يتم مطوبنا في صحة العمل بها و الاخذ بمضمونها؛ انجام: و من المعلوم صحة القصد اذا كان هي من يعتقد حلها و يعتقد حرمتها. منه.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: ذيقعده 1127ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن مشكي، 5گ (133ر-137ر)، 17 سطر (6/5×12)، اندازه: 11/9×18/7 سم [ف: 270-29/1]
’š.-u ḥadīṯ-in fi-l wuḍū
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/12
آغاز: شرح حديث في الوضوء مما غيرته النار و مما سخنته الشمس
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 4گ(117ر-120ر) [ف: 5-305]
š.-e hadīs-el-qāf = š.-e hadīs-el-qamāma
بعد از ذكر مقداري از روايت آن را ترجمه مي كند به همراه ذكر وقايع تاريخي و اشعار مناسب.
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 204/21
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: رجب 1233ق، جا: اصفهان؛ جلد: تيماج مشكي، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-156]
š.-u ḥadīṯ-il-qadr
؟ رشتی، کاظم بن قاسم، 1212-1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798-1844)
احتمالاً از سيد كاظم رشتي. نام نگارنده در ديباچه نيامده است. به قرينه مجموعه و نشاني اي كه ابراهيمي (ص292) از يك چاپ آن داده است، نام نگارنده برگزيده شد. اين غير از تفسير سورة القدر اوست كه چاپ شده است (مشار، مؤلفين 38/5).
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 269/4
آغاز: بسمله... في بيان الحديث الشريف المروي عن مولانا اميرالمؤمنين... ان القدر سر من سرالله و ستر من ستر الله، و حرز من حرز الله و امر من امر الله، مختوم بخاتم الله... اقول: اعلم ان امرالله قسمين، امر فعلي عرفناه من قوله تعالي امره اذا اراد شيئاً أن يقول له كن فيكون؛ انجام: اقتل منهم سبعًة او عشرةً ** فكلهم اهل فسوق فجرة. قد فرغ...
خط: نسخ پخته، كا: عبدالصمد بن علي اصغر تبريزي، تا: 9 صفر 1286ق؛ 10گ (91پ-100پ) [ف: 1-148]
š.-e hadīs-e qudsī
بهاء الله، حسينعلي بن ميرزا بزرگ، 1233-1309 قمري
bahā’-ol-lāh, hoseyn-‘alī ebn-e mīrzā bozorg (1818 - 1892)
گويا از خود بهاء الله است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4196/2
آغاز: بسمله. الحمد الله الذي قد حرك افلاك الذوات بحركة جذب حمد امنيته... و بعد بر ناظر اين كلمات... معلوم و مشهود بود؛ انجام: از كرم پاك و بري احسان نما.
بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي سفيد و آبي، جلد: تيماج مشكي، 14گ (107-94پ)، 28 سطر (7×15)، اندازه: 12×20 سم [ف: 3167-13]
«...š.-u ḥadīṯ-i «qad ṣa‘adnā ḏary-al-ḥaqāyiq
ميبدي، حسين بن معين الدين، - 911؟ قمري
meybodī, hoseyn ebn-e mo‘īn-od-dīn (- 1506)
شرح حديثي است كه گفته شده در پشت كتابي، به خط امام عسكري ديده شده است. اين رساله در كتاب ريحانة الادب، به استناد رياض العلماء به «حسين ميبدي» شارح ديوان نسبت داده شده؛ لكن صاحب اعيان الشيعه، به خوبي دانسته است كه او «حسين بن معين الدين»، همان شارح ديوان نيست؛ به همين علت، نام او را جدا از نام «شارح ديوان» آورده و به روشني از كلام صاحب رياض، آشكار مي شود كه مقصود او، جز «قاضي امير حسين ميبدي» بوده است. شارح، در اين رساله، بر اساس
حروف مرموزه متن، به قيام «سيد محمد» رهبر مشعشعيان، اشاره نموده؛ سپس از «شاه اسماعيل صفوي» با لقب «امير المؤمين» ياد و ستايش كرده است.
[اعيان الشيعه: 174/6؛ الذريعة: 200/13؛ رياض العماء: 181/2؛ ريحانة الادب: 48/6]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12703/1
آغاز: و جد بخط الامام الحسن العسكري [عليه السلام] ما هذه صورته: قد صعدنا ذري الحقايق بأقدام الفتوة و الولاء و نور ناسبع طرائق بأعلام النبوة و الهداية؛ انجام: و بحر الحكمة نفس الامام عليه لاسلام و رحمة الله و حكمته التي هي بمنزلة الجبل و حكمته التبي هي بمنزلة البحر.
خط: شكسته نستعليق تحريري و نسخ، كا: علامه مجلسي، تا: قرن به خط 11؛ «علامه مجلسي» كتابت و در حاشيه تصحيح شده؛ كاغذ: شرقي، 2گ (2-1)، 16 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 32-291]
«...š.-e hadīs-e «qad ‘alim-a ol-ol-albāb
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
در تفسير گفتار امام رضا: «قد علم اولو الالبابان الاستدلال علي ما هناك لايعلم الا بما ههنا».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2056/1
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 13گ (2پ-14ر)، 22 سطر (8/5×15)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 685-8]
«š.-u ḥadīṯ-i «al-qurān kull-u-hū taqrī‘-un wa bāṭin-u-hū taqrīb
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2568/6
خط: نسخ، بي كا، بي تا [ف: 6-49]
š.-u ḥadīṯ-i «qulūb-ul ‘ārifīn lahā ‘uyūn...» (manẓūm)
نجفي، حسين، ق13 قمري
najafī, hoseyn (- 19c)
تاريخ تأليف: 14 محرم 1232ق
مجموعه 65 بيت در شرح حديث حضرت علي (علیه السلام): «لوب العارفين لها عيون تري ما لايراه الناظر و...» و در آن حديث مزبور را با توجه به مذاق عرفاني و حكمي شرح و تفسير شده است.
قزوين؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 196/2
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ با تاريخ 1125؛ جلد: تيماج، 19 سطر [ف: 1-380]
«š.-e hadīs-e «kād-al-faqr-o an yakūn-a kofrā
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2603/17- ف
نسخه اصل: نسخه آقاي افشار شيرازي؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-719]
«š.-u ḥadīṯ-i «kafā bi-l-mawt-i wā‘iẓā
ساچقلي زاده، محمد بن ابي بكر، - 1150 قمري
sāčqolī-zāde, mohammad ebn-e abī-bakr (- 1738)
[معجم التاريخ التراث الاسلامي 2479/4 (1نسخه)]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8872/19
آغاز: بسم الله و نحمده من محمد المدعو باچقلي زاده الدائر في در دئر الحيرة الراقد رفدة الغفلة الي اخيه احمد الصوفي... اما النقيب عفا الله عنه فقد استيقظ ورعظ جمعا عظيما فابلغ؛ انجام: فان ما فات و قبل ان يطحنكم الثري و يكيل رؤسكم التراب فيا رب ارحم عبدا اتاك و نزل يك وليس يرجوه سواك.تم تم. هذا شرح قوله عليه السلام كفي بالموت و اعظا.
كامل؛ خط: نسخ، كا: درويش محمد بن حاج ولي بن حاج رسول طرسوسي برازي حنفي قادري ملقب به قوپراني از گروه پيجان، تا: پنج شنبه 21 محرم 1136ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: ميشن زيتوني، 2گ (283ر-284پ)، 12-13 سطر (9×15)، اندازه: 12/3×15/4 [ف: 203-29/1]
š.-e hadīs-e kalāla
قزوين؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 186/5
آغاز: اصل و ان ترك اخا لام وابن اخ لاب فللاخ للام السدس و ما بقي فلابن الاخ للاب و الام
از: [آخوند ملا] جليل؛ كا: صدر الدين محمد حسيني نايب
الصدارة قزوين، تا: 7 شوال 1103ق؛ در ادامه اين رساله حواشي كاتب فاضل بر ذيل آ ن، فوائدي بر سهو در ركوع در ذيحجه 1103ق، فوائدي بر سهو در سجود در همان تاريخ، فوائدي در شك در سجود از كاتب (5 برگ) و نيز حواشي بر فوائد مزبور توسط محمد مومن حسيني در 19 ذيقعده 1103ق آمده، در انتها تعاليقي بر اوائل رساله حاشيه عدة الاحكام از ملا علي اصغر ديده مي شود؛ جلد: تيماج قهوه اي، 15گ [ف: 1-383]
شرح حديث كميل- شرح حديث الحقيقة
š.-e hadīs-e komayl
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1597/2
پرسش و پاسخ در گزارش حديث كميل؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 [ف: 5-302]
š.-e hadīs-e «kont-o kanz-an maxfīyy-an» = seyr va solūk (r. dar)
نجم الدين كبري، احمد بن عمر، 540-618؟ قمري
najm-od-dīn-e kobrā, ahmad ebn-e ‘omar (1146 - 1222)
بيانی است عرفانی با اشاره به آيات قرآنی و احاديث و درج اشعار فارسی با عنوان «اي جان من» و «هيهات هيهات» [اين عنوان ها در همه نسخه ها نيامده]. اين رساله به ملا جعفر کبودرآهنگی نيز نسبت داده شده است. شباهت هايی آغاز و انجام و سياق نوشته بين اين رساله و رساله «فوائد العاشقين = خيالات العشاق» منسوب به محمد بن محمود ناگوری (- 643ق) وجود دارد که هم ظن وجود نسبت بين اين دو رساله را تقويت می کند و هم بعيد نيست که بعضی از نسخه هايی که در فهرست ها نام و مؤلفشان تشخيص داده نشده است، در فنخا بين اين دو عنوان جا به جا شده باشند.
آغاز: الله لا اله الا هو درود بيحد بر آن ظهور كه مشهود است و مقصود صفات است. ندارم روا با تو از خويشتن ** كه گويم تويي در جهان يا كه من. چون آن گل نازك در گلشن بي نشاني بر بستر ناز در خواب مستی چنان بی خود بود که از هستی خود خبر نداشت ناگاه مشاطه قضا از خلوتخانه كنت كنزا مخفيا سر بر كرد و زمزمه فاحببت به گوشش فرو خواند و با سماع آن در جوشش آورد و به کشش «ان اعرف» بيدارش کرد
انجام: و اما در تفرقه چندين متفرق مباش نفس و شيطان و خلق و دنيا و كفر و اسلام و خير و شر و بهشت و دوزخ همه را در دايره محبت جمع كن و در هاون اخلاص بساي و به دست توكل غلوله بند و در درياي معرفت پرتاب كن و از خود فارغ آي. و لايشرك بعبادة ربه احدا.
چاپ: به تصحيح محمد تقي دانش پژوه، مجله جاويدان خرد، سال 3 (1356) ش 1: 31-27
[فهرستواره منزوي 541/7]
انجام: س اول چيزي كه حق تعالي ظاهر كرد چه بود ج نزد عرفاء روح محمد بود... و نورانيت او از نورانيت قدس الهيت است.
در فهرست به احتمال به نجم دايه نسبت داده شده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان هاي س، ج، ديگر؛ كاغذ: استانبولي، جلد: مقوا، 2گ (147ر-148پ)، 15 سطر (8/5×11/5)، اندازه: 11×15 سم [ف: 17-377]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن در اشارت ماند هيهات هيهات اگر مؤمن و عارف و موحد... ما را چه و اگر منافق و مشرك ما را چه
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني ضخيم، جلد: تيماج مشكي، 6ص (23-28)، 15 سطر، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: 142-17]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: علي اكبر، تا: 23 محرم 1148ق؛ كاغذ: ايراني، جلد: مقوايي، 94ص، 14 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 2-202]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «رساله در سير و سلوك» بدون مؤلف؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: ذيقعده 1208ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 19ص (20-2)، 17 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 10-220]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: رمضان 1222ق، جا: اصفهان؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16گ (129پ-144پ)، اندازه: 10×14/5 سم [مؤيد: 3-375]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد شفيع حسيني طالقاني اورازاني، تا: 1253ق؛ در پشت نسخه و نيز در حاشيه صفحه اول (با خط ديگر) از ملا محمد جعفر کبودرآهنگی با عنوان مؤلف رساله ياد شده است؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج قرمز، 29گ (64-92پ)، 17 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [نشريه: 13-132]
همدان؛ برنا، قاسم؛ شماره نسخه: 45/3
همان نسخه بالا؛ در فهرست از مجذوبعلي شاه دانسته شده [نشريه: 5-378]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: محمد حسين بن محمد ابراهيم اصفهاني، تا: محرم 1258ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن يشمي، 48گ (65پ-112ر)، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 6-255]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: محمد باقر خوانساري، تا: 1259ق؛ واگذاري بنياد مستضعفان در شهريور 1367؛ كاغذ: نخودي و نباتي، جلد: تيماج قهوه اي، 72ص (76-147)، 15 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: 17-443]
آغاز: و انجام: برابر
خط: نستعليق زيبا، كا: محمد كاظم بن محمد متخلص به ناظم، تا: قرن 13؛ 36گ (39پ-74ر)، اندازه: 14×20 سم [ف: - 87]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «رساله در سير و سلوك» بدون مؤلف؛ خط: نسخ، كا: حسين علي حيرت ذهبي خراباتي زنجاني، تا: جمادي الثاني 1315ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 57ص (103-159)، 17 سطر (8×13)، اندازه: 11×17 سم [ف: 12-2506]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان «کتاب العرفا» با مؤلف ناشناس؛ خط: نستعليق زيبا، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج سبز، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 1-92]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «رساله عرفاني» بدون مؤلف؛ بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 16 سطر، اندازه: 12/1×19/4 سم [ف: 123-7]
š.-u ḥadīṯ-i «kunt-u kanz-an maxfīyyā» = al-a‘yān-uṯ- ṯābita
ابن عربي، محمد بن علي، 560-638 قمري
ebn-e ‘arabī, mohammad ebn-e ‘alī (1166 - 1241)
نويسنده مي گويد که يکي از اهل علم حديث قدسي «کنت کنزا مخفيا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لاعرف» را طرح کرده است و از هر کس پرسيده جواب درستي دريافت نکرده، لذا شرح آن را از او خواسته است و پاسخ قانع کننده اي شنيده است. اشکال اين است که شرط خفای چيزي مخلوق بودن است و حق تعالي منزه است از اين امر. مؤلف درجواب اين اشکال چهار وجه را بيان مي کند: 1. اين که مراد از خفا، عدم وجود عارف به ذات او باشد؛ 2. اين که اشياء داراي دو وجود هستند يکي وجود علمي که به آن ها «اعيان ثابته» گويند و ديگري وجود خارجي و مراد از خفاء، به نسبت به اعيان ثابته بوده؛ 3. ممکن است بگوييم خفاء از اضداد است که هم به معني کتمان و خفاء آمده و هم به معني ظهور و در اين حديث هم مراد ظهور باشد؛ 4. مراد از کنز مخفي، در غايت ظهور بودن است... . (فاضل)
اين رساله در سال هاي اخير با استناد به دلائل و شواهد ناكافي در مجموعه رسائل فلسفي صدرالمتالهين و با انتساب به او چاپ شده است و در برخي منابع آن را به علاء الدوله سمناني منسوب كرده اند بنابر اين اين رساله به چهار نفر نسبت داده شده و اكثراً از محي الدين دانسته اند و عثمان يحيي در ضمن مؤلفات ابن عربي از رساله اي با عنوان «شرح حديث قدسي و مسائل» ياد مي كند كه همين رساله است.
آغاز: بسمله. اعلم وفقك الله لما يحب و يرضي ان بعض اهل العلم اورد علي الحديث القدسي و هو قوله تعالي: كنت كنزا... اشكالا عظيما. و ذكر انه سئل عن كثير من علمائنا و لم يذكروا له جوابا شافيا فلما تاملت فيها الهمني الله اربعة جوابا فاذكر ما اورده ثم اردفه بالاجوبة التي انعم الله بها علي و هو ان الخفاء من الامور النسبية.
انجام: فخلقت الخلق، فسبحان من جعل الظهور مانعا للادراك و الستر و الحجاب سببا للظهور و الادراك، و هو اعلم بالحقايق.
چاپ: مشار عربي، ص 425؛ طهران، سنگي، 1315ق، وزيري، (كلمات المحققين: ج 2، صص 185-186)، با انتساب به ابن عربي؛ ضمن گنجينه بهارستان، بخش علوم قرآني و روائي- 1، مسلسل 3، تهران، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، 1380ش، با تصحيح فاطمه فنا
[كشف الظنون، الذريعة 205/13؛ ريحانة الادب 255/5؛ مؤلفات ابن عربي، چاپ سال 1413ه، صفحه 390]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مهر: علم الهدي إبن فيض كاشاني با نشان «بمحمد علم الهدي علم الهدي علم الهدي 1072» (بيضی)، «الراجي محمد محسن الفيضي» (بيضی)؛ كاغذ: شرقي، 2گ (68-67)، 19 سطر، اندازه: 7×14 سم [ف: 69-34]
آغاز و انجام: برابر؛ من شيخ بهاء الدين محمد العاملي. ره.
بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (221ر)، اندازه: 13×22 سم [ف: 22-75]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1080ق؛ جلد: تيماج قهوه ای مذهب، 2گ (110پ-111ر)، 21-39 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 38-402]
خط: نسخ، كا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادي قزويني، تا: قرن 12، جا: قزوين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 55ص (75-21)، 12 سطر (8×12)، اندازه: 14×21 سم [ف: 232-8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: گالينگور لاجوردي، 16 سطر (7×13/5)، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 1182-3]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، كا: شهاب الدين علي حسني حسيني ديباجي، تا: با تاريخ 1104ق، جا: كرمان؛ در ص 353 گفتگوي خيام است با غزالي درباره قطب آسمان ها؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 1ص (352)، اندازه: 15/5×25 سم [ف: 3-469]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: بين 1063 تا 1141ق؛ منقول از خط مير حسن رضوي قاييني است؛ جلد: تيماج قرمز، 1ص (272)، اندازه: 15/5×33 سم [ف: 10-1358]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، كا: علي عسكر بن مؤمن تولمي، تا: 1222-1224ق، براي آقا محمد علي پسر حاجي حسين رشتي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 1گ (25ر و پ)، 29 سطر (12×23) [ف: 12-2661]
خط: نستعليق، كا: سيد صادق مرزون آبادي، تا: 1239ق؛ 1گ، 20 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 3-37]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: علي اكبر بن محمد كريم طبيب سالياني، تا: جمادي الاول 1263ق، جا: رشت؛ واقف: فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 3گ، 19 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-179]
آغاز و انجام: برابر؛ تمت في مدرسه المستوفي
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1263ق [رايانه]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: غره جمادي الثاني تا رمضان 1272ق؛ به طور چليپا؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج سبز، 21 سطر (8/3×16/5)، قطع: رقعي [ف: - 203]
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن حاج ملا عبدالغني تفرشي، تا: جمادي الاول 1274ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (82ر و پ)، 20 سطر (7/5×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: - 353]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ تحريري، كا: مهدي بن احمد لاهجي جيلاني، تا: 1294ق، جا: اصفهان مدرسه نيماورد؛ با نشان: پير انصاري؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: مقوا، رويه تيماج سرخ، 2گ (123پ-124ر)، 17 سطر (7/5×15)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 205-17]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسين بن محمد بن ابراهيم شريف غروي، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (15پ-16ر)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 20-277]
آغاز: برابر
در فهرست با عنوان «فوائد متفرقه حديثي، تفسيري و لغوي» و ناشناس آمده آغاز نسخه با رساله ابن عربي هماهنگ است؛ خط: نسخ، كا: محمد امين بن سيد احمد صحاف، تا: دوشنبه صفر 1297ق؛ جلد: مقوا، 7گ (7پ-13پ)، اندازه: 15×21 سم[ف: 2-54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمدرضا حسيني خوانساري، تا: 1340ق؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا، 1گ، 22 سطر، اندازه: 17×21 سم [اهدائي رهبر: 5-31]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مجدول شنگرف؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: مقوا، 1گ (54ر و پ)، 15 سطر (7×16)، اندازه: 14×25 سم [ف: 16-368]
در فهرست با عنوان «رفع اشكال بر حديث كنت كنزا مخفيا»؛ بي كا، بي تا؛ 2گ (16پ-17پ) [ف: 5-325]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا؛ 1گ (144ر-144پ) [رشت و همدان: ف: - 1714]
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 142ص، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 10-1957]
آغاز: برابر
در فهرست با عنوان «الاعيان الثابتة» آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (172ر)، 20 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف مخ]
«š.-e hadīs-e «kont-o kanz-an maxfīyy-an
حموي، محمد بن مؤيد، 586-649؟ قمري
hamavī, mohammad ebn-e mo’ayyed (1191 - 1252)
شرح عرفاني كوتاهي است در يك مقدمه و چند فصل بر حديث قدسي «كنت كنزا مخفيا فاحببت أن أعرف».
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1952/1
آغاز: شكر و سپاس منوري را كه تنوير آفتاب معني قلب عارفان بر افروخت؛ انجام: و بصورت جميع قائم شدند بنور وجه باقي، اين است سر كنت كنزاً مخفياً
خط: نستعليق، كا: محمد حسن حسيني خويي زنوزي، تا: غره شوال 1206ق، جا: تهران؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (14پ-16پ)، اندازه: 10/5×14/5 سم [ف: 5-318]
«š.-e hadīs-e «kont-o kanz-an maxfīyy-an
بداوي، محمد بن احمد، 634-725 قمري
badāvī, mohammad-e bn-e ahmad (1237 - 1326)
رساله اي است به نثر آميخته به نظم در توحيد وجودي. مؤلف احتمالاً اين اثر را به درخواست «شيخ حسام الدين» نگاشته و كلامش را با شرح «كنت كنزاً مخفياً» شروع مي كند. اين رساله در فهرست آستان قدس (309/26) با عنوان «شرح حديث كنزاً مخفياً و در فهرستواره منزوي با عنوان «مكتوب نظام بدايوني» و «توحيد» و در فهرست نسخه هاي منزوي (1450/2) با عنوان «نظام الدين اولياء» و در صدر نسخه ذيل با عنوان «مكتوب در توحيد» شناسانده شده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 21986
آغاز: بسمله. مكتوب در بيان توحيد برادرم شخ حسام الدين دوام عشق باد از (بنده فقير) نظام الدين احمد بداوني كه دوستدار عالم مطالعه مي باشد، بسمله كنت كنزاً مخياً؛ انجام: هر كه خود را احد داند او مشرك است، هميشه آن جا معدود به عدد رسد كي بود ما ز ما جدا مانده... معشوق و عشق (و) عاشق هر سه يكيست اين جا
خط: شكسته نستعليق چليپا، بي كا، تا: قرن 12؛ اهدايی: رهبری، فروردين 1374؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 2گ، 26 سطر، اندازه: 13/5×22/5 سم [اهدائي رهبر: 5-60]
«š.-u ḥadīṯ-i «kunt-u kanz-an maxfīyyā
علاء الدوله سمناني، احمد بن محمد، 659-736؟ قمري
alā‘-od dowle-ye semnānī, ahmad ebn-e mohammad (1262 - 1336)‘
در پايان اين نسخه آمده: «من افادات الشيخ علاء الدولة السمناني» نه از محيي الدين. همان كه اكثراً از ابن عربي دانسته اند.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3092/2
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (201-202)، 23 سطر (8/5×15)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 11-2038]
«š.-u ḥadīṯ-i «kunt-u kanz-an maxfīyyā
صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم، 979-1050 قمري
sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 - 1641)
رساله اي در رفع اشكال اين حديث از ملا صدر؛ گويا فقره اي است منقول از يكي از مؤلفات او. در الذريعه و يادنامه نيامده است. اين رساله به محيی الدين ابن عربی نيز نسبت داده شده است.
آغاز: بسمله قال الشيخ محيي الدين رحمه الله تعالي اعلم وفقك الله لما يحب و يرضي ان بعض اهل العلم اورد علي هذا الحديث القدسي و هو قوله تعالي كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لاعرف اشكالا عظيما و ذكر انه سال عن كثير من علماء زماننا.
انجام: فسبحان من جعل الظهور مانعا لادراك و الستر و الحجاب سببا للظهور و هو اعلم بالحقايق.
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 11؛ در آغاز اين رساله از محيي الدين ياد شده و در برخي از نسخه ها اين رساله (به خطا) به او منسوب شده است. محيي الدين نيز شرحي دارد كه در دانشگاه و كتابخانه رضوي
نسخه آن موجود است؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سبز، 2ص (498-497)، قطع: بياض رقعي [ف: 10-993]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالصمد بن حسين بن محمد شوشتري، تا: قرن 13، جا: اصفهان؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 1ص (170) [ف: 1668-10]
آغاز: برابر
رساله در پاسخ اشكالي كه به حديث «كنت كنزًا...» شده است از ملا صدرا يا محيي الدين عربي؛ خط: تحريري، كا: ميرزا علي بن عبدالخالق خوئيني، تا: 1353-1354ق؛ 1گ، اندازه: 10×17 سم [ف: 3-126]
آغاز و انجام: برابر؛ من افادات مولانا صدر الدين الشيرازي
مؤلف طبق جلد 241/5 ملاصدراي شيرازي است و در فهرست به غلط به محي الدين عربي نسبت داده؛ بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2ص (304-305)، 20 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 9-435]
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 307ص، 20 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 9-435]
«š.-u ḥadīṯ «kunt-u kanz-an maxfīyyā
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6471/5
خط: نستعليق، كا: ابوالحسن بن هادي حسيني، تا: 1249ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 1ص، 17 سطر (5×11)، اندازه: 10×15 سم [ف: 16-272]
«š.-e hadīs-e «kont-o kanz-an maxfīyy-an
مجتهد ساروي، موسي بن حسن، 1285-1339 قمري
mojtahed-e sāravī ،mūsā ben hasan (1869 - 1921)
سيد احمد كسروي تبريزي نخستين كسي است كه به معرفي اين رساله در كتاب «ده سال در عدليه» خويش پرداخته و مؤلف آن را ستوده است. ميرزا موسي اين رساله را در رد اصالت اين حديث قدسي نوشته و ايراداتي بر جملات عربي آن گرفته و از جمله گفته اند: «خفي يخفي» لازم است و از فعل لازم اسم مفعول نتوان آورد اين است كه «مخفي» غلط و ما آن را در عربي نيز نمي يابيم بلكه بجاي آن «خفي» را مي يابيم.
آغاز: قبل از شروع لابديم از تمهيد چند مقدمه، مقدمه اولي، در تفسير الفاظ مفرده واقعه در حديث بدان كه لفظ «كنز» معرب (گنج) است.
[فهرستواره منزوي 541/7]
آغاز: برابر؛ انجام: حرره العبد العاصي محمد بن غلام حسين قاجار في شانزدهم ذي قعدة الحرام قوي ئيل 1325
خط: نستعليق زيبا، كا: محمد بن غلام حسين قاجار، تا: 16 ذيقعده 1325ق؛ 25ص، 14 سطر (17×21) [نشريه: 6-623]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين؛ انجام: سيصد و بيست و پنج من الهجره النبويه
احتمال دارد همان نسخه بالا باشد؛ خط: نستعليق، كا: محمد بن غلامحسين قاجار، تا: 1325ق، كتابت شده به نام: موسی مجتهد ساروي؛ واقف: موسی مجتهد ساروی؛ کاغذ: نخودی، 19گ، 14 سطر [الفبائي: - 334]
«š.-e hadīs-e «kont-o kanz-an maxfīyy-an
عبدالبهاء، عباس بن حسينعلي، 1260-1340 قمري
abd-ol-bahā’, ‘abbās ebn-e hoseyn-‘alī (1844 - 1922)‘
بنا به خواهش دوست درويشان علي شوكت پاشا ولد آغاز حسين پاشا و براي او گزارش اين حديث چهار مقام: كنز مخفي، مقام محبت، مقام خلعت و مقام معرفت را شرح داده است.
آغاز: الحمدلله الذي قد حرك افلاك بحركة جذب... و بعد، بر ناظر اين كلمات و واقف اين اشارات معلوم بود.
[نسخه های منزوي 1743/2؛ فهرستواره منزوي 540/7]
آغاز: برابر؛ انجام: حد نيكو است حال نفسي كه بنفس خود بانوار اين ضياء قدس صمداني منير گردد، فهنيئا للعارفين
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: رنگارنگ، جلد: ميشن قرمز، 30گ (19پ-48پ)، 17 سطر، اندازه: 11/6×19 سم [ف: 9-168]
آغاز: و الصفات علي اول نور استنار به زجاجة القلوب عند تجلي الذات و اول نفس حاج؛ انجام: چشم را از غير دوست بر بست و به جمال مشهود گشود و سابقه را از كل اذكار پاك و مطهر ساخت تا از مزامير آل داود الحان بديع ملك محمود استماع نمود كا: حبيب الله، تا: 1293ق؛ افتادگي: آغاز؛ 4ص [نشريه: 5-614]
آغاز: برابر؛ انجام: سامعه را از كل اذكار و مطهر ساخت، مز امير
آل داود الحان بديع مليك محمود استماع نمود.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 26گ (19پ-44پ) [ف: 2-152]
آغاز: برابر؛ انجام: اين طيور بال و پر اشكسته را ** از كرم بال و پري احسان نما
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 15گ، 16 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 2-75]
«š.-e hadīs-e «kont-o kanz-an maxfīyy-an
رساله اي كوتاه در بيان شرح حديث قدسي مشهور «كنت كنزاً مخفياً و أحببت أن أعرف...» و مطالبي درباره آن كه از ديدگاه صوفيه نگارش يافته است. با توجه به مقدمه آن به نظر مي رسد كه در تأليف اين رساله، از كتابي تحت عنوان «مفتاح ارواح» نيز استفاده شده باشد. ناگفته نماند در منابع و فهارس در دسترس، آگاهي بيش تري از اين اثر به دست نيامد، ممكن است منحصر به فرد و حتي به خط مؤلف بوده باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 445/4 کر
آغاز: مفتاح ارواحده بعض عقايده متعلق مسئله بيان... اولمشدر بسم الله الرحمن الرحيم، اي برادر لر معلوم اولسون كي جناب واجب الوجود و معبود بالحق ازليدر ابديدير حديث قدسيده: كنت كنزاً مخفياً؛ انجام: تكميل سلوكدن صكره واقع اولسه... مطلع حاصل اولوبده حديث درون... الزم لوازمندمندر بيورديلر فهم جداي...
خط: رقعي، بي كا، تا: اواخر قرن 13 يا اوايل قرن 14، جا: گويا عثماني (تركيه)؛ ناتمام؛ كاغذ: فرنگي نخودي، 14گ (58ر-71ر)، سطور در هامش [ف: 180-40/2]
«š.-u ḥadīṯ-i «kunt-u kanz-an maxfīyyā
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9478/4
آغاز: قال الله تعالي في حديثه القدسي كنت كنزا مخفيا... لاعرف. و لما كانت المهيات غير مجعولة؛ انجام: ثم ابواه يهود انه و ينصرانه و يمجسانه حرره الشيخ نالي صوفيه وي
شرح «كنت كنزا مخفيا...»، «حرره الشيخ نالي» الصوفيه وی؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: استانبولي، جلد: تيماج ترياكي، 2گ (31پ-32ر)، 23 سطر (14×18)، اندازه: 13×20 سم [ف: 380-17]
«š.-e hadīs-e «kont-o kanz-an maxfīyy-an
ظاهراً غير همانند:
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال الله تعالي كنت كنزا مخفيا... سؤال گفت كنزا مخفيا قبل ايجاد العالم و الآدم حق بركه مخفي بود اگر بر خود مخفي جهل لازم آيد؛ انجام: كما قال قطب الاقطاب نجم الدين الكبري قدس الله تعالي سره عن سيد العارفين ابي بكر الواسطي رحم ة الله عليه قال تصادم صفة الجلال و صفة الجمال فتولد منهما الروح.
شرحي است بر حديث قدسي «كنت كنزا مخفيا فأحببت أن أعرف» به طريقه سؤال و جواب؛ خط: نستعليق، كا: لطف الله خالدي، تا: يك شنبه 7 شوال 981ق، از كتاب استادش عبدالعزيز كشلي در مقام سالوكده؛ با چندين تاريخ تولد به سال هاي 1028 و 1030 و 1033 و 1037 و 1042 از اولاد شيخ علي بن فتح الله آمده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (42پ-43پ)، اندازه: 12/5×18/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-879]
بي كا، تا: اواخر جمادي الثاني 1000ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج سبز، 4ص (46-49)، اندازه: 13×18 سم [سنا: ف: 1-198]
به صورت سؤال و جواب؛ بي كا، تا: 1012ق [د.ث. مجلس]
آغاز: كنت كنزاً مخفياً... يعني حق تعالي مخفي بود و خواست كه ظاهر شود پس خلق آدم كرد و او را موصوف گردانيد به صفات كمال
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن سيد عبدالوهاب بن سيدخان، تا: 1066ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (12پ-13پ)، اندازه: 14×22/5 سم [ف: 219-2]
آغاز: بسمله. قال الله تعالي: «كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لكي اعرف» قبل ايجاد العالم و الآدم از كه مخفي بود؛ انجام: سئوال روح انساني از نورذات حق بظهور آمد يا از صفات. جواب بقول بعضي از نور ذات و يقول بعضي از صفت جمال و جلال. كما قال قطب الاقطاب شيخ نجم الدين الكبري عن سيد العارفين ابوبكر الواسطي رحم ةالله عليهما قال: «تصادم صفة الجمال و صفة الجلال فتولد منهما الروح المحمدي. و صلي الله علي سيدنا محمد و آله. تم بعون الله».
اين گفتار در شرح اين عبارت بالا است كه از حديث هاي قدسي به شمار آوردند و عارفان بيش تر از آن ياد مي كنند. شارح در آغاز اشكالي بر آن مي كند و مي گويد: خدا از كه نهان بود و خواست خود را هويدا سازد از خود اگر نهان بود پس بخود آگاه نبود.
ديگري هم نبود كه او از وي نهان باشد؛ خط: تعليق، كا: نصيرالدين حسين حر حسيني، تا: 1076ق؛ 2گ (86ر-87پ) [ف: 3-423]
آغاز: في حديث القدسي كنت كنزا مخفيا... بحث كرده اند كه حضرت رب العزه... مخفي بر كه بود و ظاهر بر كه شد
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشكي، 21گ، 19، 20 و 27 سطر، اندازه: 10×21 سم [ف: 23-59]
بي كا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعي [نشريه: 5-644]
آغاز: محزون وجوب وجود را بحكم الطريق مسدود و الطلب مردود بابي نيست؛ انجام: پس كنت كنزا مخفيا يكي از مرتبه وجود خلقي است كه جامع سر كونين و محل پي كاري مي گردد.
اين شرح با انشائي ادبي نيكو و به روش عرفا و صوفيان نگاشته شده؛ خط: نستعليق، كا: محمد طاهر بن نجفعلي همداني يا محمد علي، تا: 1259ق؛ جلد: تيماج مشكي، 2گ (141پ-142پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 23-198]
آغاز: مكتوب قطب الاقطاب شيخ المشايخ نظام الدين اولياء؛ انجام: تجلي روح است از ما سوي الله دست دهد و تجلي حق حاصل گردد
مكتوب نظام الدين اولياء در جواب سوال حسام الدين گجراتي؛ خط: نستعليق و شكسته، بي كا، تا: قرن 14 [رايانه]
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي قد حرك افلاك الدواة بحركت جذب صمدانية... و بعد بر ناظرين كلمات و واقفين اين اشارت معلوم و مشهود بوده؛ انجام: از سدرة المنتهي عوالم عرفان درگذرند و ليس ذلك علي الله بعزيز
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج فرنگي قهوه اي، 13گ (41پ-53پ)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 30-14]
آغاز: بسمله. قال النبي... سؤال: حق تعالي که مخفي بود... از خود مخفي بود يا از؛ انجام: فتولد منهما الزوج. و الله اعلم.
پرسش و پاسخي است درباره حديث «کنت کنزا مخفيا، فاحبب ان اعراف...»؛ بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي زرد، جلد: تيماج سبز، 8ص (89-82)، 14 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-480]
بي كا، بي تا؛ در پايان آن روايتي است از نجم الدين كبري از ابوبكر واسطي به عربي. [فيلم ها ف: 1-778]
آغاز: بسمله، حمد مي گويم بر محمودي كه جميع حوامد خود را مشق گردانيد؛ انجام: جمله نقطه است تمت الرساله بعون الله تعالي رساله مختصري است در شرح و تفسير حديث «كنت كنزاً» و «احسن التقويم» بر اساس عقايد حروفيه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: مقوا با رويه پارچه گلي، 11گ (112ر-122پ)، 16 سطر، اندازه: 8×14 سم [ف: 2-286]
«š.-e hadīs-e «lā tasobb-od-dahr
ناصر خسرو، 394-481 قمري
nāser xosrow (1005 - 1089)
شرح حديث «لاتسبوا الدهر» از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) است که گويا ناصر خسرو آن را نگاشته است. در اول رساله عبارت تحقيقات ناصر خسرو آمده است در متن از کتاب بستان العقول نام برده است.
[کتابشناسي حکيم ناصر خسرو قبادياني به کوشش علي ميرانصاري، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1354/7
آغاز: قال النبي صلي الله عليه واله: لاتسبوا الدهر، فان الله هو الدهر. وتعالي مطلق است مر ارواح مجرد را که آن پذيراي اجسام نيست؛ انجام: از بهر آن که جواهر علم دين حق را نوشتها نوشته اند واندر در... رموز نهفته. لايمسه الا المطهرون
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ درآخر رساله آمده: «و اين کتاب را ابوالمعين سيد اعلم ناصر بن خسرو بن ابي الحارث يمگاني قدس سره به نام امير بدخشان علي بن الاسد ساخت اندر سال چهارصد و بيست و دو از هجرت پيغمبر صلوات الله عليهم اجمعين»، در آخر رساله فائد هاي در فلسفه آورده شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9گ، 29 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف مخ - 3-1185]
«š.-u ḥadīṯ-i «lā yus’al fi-l-qabr-i illa min maḥḍ-ilīmān
تفرشي، مراد بن علي، 965-1051 قمري
tafrešī, morād ebn-e ‘alī (1558 - 1642)
از ملا مراد (گويا تفرشي صاحب تعليقه سجاديه) است و بخش حاضر منقول است گويا از تعليقه سجاديه او حاشيه بر من لايحضره الفقيه شيخ صدوق است. متن حديث چنين است: «قال الصادق عليه السلام، لايسئل في القبر الا من محض الايمان محضا او محض الكفر محضا و الباقون ملهو عنهم الي يوم القيامه».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1202/34- طباطبائي
آغاز: قال اصادق عليه السلام ف لا يسئل في القبر... قوله و الياقون اي ماسوي الايمان و الكفر من الاعمال كالصلوة و الزكوة؛ انجام: كمادلت عليه الاحاديث السابقه الوارده في التلقين. لملامراد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 41گ [ف: 23-725]
«...š.-u ḥadīṯ-i «lā yamūt-u li mu’min-in ṯalāṯat-un min-al-awlād
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
توضيحي است درباره جمله «تحلة القسم» از روايتي كه از حضرت پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله روايت شده: «لا يموت لمؤمن ثلاثة من الاولاد فتمسه النار الا تحلة القسم»، با نقل گفته هاي بعضي از علماي ادب و رد و ايراد در آن ها.
آغاز: الحمدلله العليم الحكيم القديم الكريم القادر الغفار الستار و الصلاة علي من عزي المؤمنين؛ انجام: فلعله يكون من هذه الجهة مثاباً و به يصح استعمال صيغة افعل، فتأمل
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 16گ (139پ-154ر)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 14-329]
با حواشي منه؛ خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ 14گ (136پ-149پ) [ف: 305-5]
«š.-e hadīs-e «lesān-ol-qāzī bayn-a jamaratayn-e menan- nār
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
چاپ: در مجموعه ثانيه از رسائل فقهيه مؤلف چاپ شد.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/33
خط: نستعليق، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 2گ (324ر-325پ) [ف: 5-306]
«š.-u ḥadīṯ-i «lammā xalaq-al-lāh-ul-‘aql-a istnṭaqah
در شرح حديث «لما خلق الله العقل استنطقه»، به عربي ناتمام و در ده مسأله كه عبارت است از معني عقل و حقيقت آن و وقت آفرينش آن و معني سخن خواستن از آن و معني پيش و پس رفتن آن و شرح اين سخن كه «ما خلقت خلقاً هواجب الي منك» و معني اختصاص امر و نهي بدان و وجه ويژگي ثواب و عقاب بدان و نسبت خرد مردمان با آن عقل نخست و تحقيقي در مسأله اتحاد عاقل و معقول.
قم؛ فيضيه؛ شماره نسخه: 1084/2
آغاز: شرح: اقول قيل ان تصدير الرواية بجملة اخبرنا ابو جعفر مع ان مصنف الكتاب
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 و 14؛ 50گ (321-370)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-53]
«š.-u ḥadīṯ-i «law ann-al-ġiyāḍ-a aqlām
استرآبادي، محمد شفيع بن محمد علي، ق11 قمري
estarābādī, mohammad šafī‘ ebn-e mohammad ‘alī (- 17c)
به درخواست: ميرزا لطف الله
در پاره اي از فضايل حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام، ذيل شرح حديثي كه از طريق اهل سنت از حضرت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) روايت شده كه فرمود لو أن الغياض أقلام و البحر مداد... ما أحصوا فضائل علي بن أبي طالب».
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 4130/8
آغاز: اما بعد حمدالله علي افضاله... فقد سألني بعض أصدقائي ممن يقشع بذكائه ربابة المشكلات؛ انجام: و رتق بنظره فتق المبدد... أمده الله بعنايته و احسانه و افاض عليه شآبيب فضله و امتنانه.
خط: نسخ، كا: محمد هادي بن مير محمد باقر موسوي همداني، تا: 1111ق؛ تملك: محمد امين بن حاجي محمد مهدي؛ مهر: «اني لكم رسول امين» (مربع)، «بنده... هدايت الله» (مربع)، «الواثق بالله الملي عبده محمد علي» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (121پ-125ر)، اندازه: 14×19 سم [ف: 11-150]
š.-e hadīs-e lawh
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 688/2
آغاز: روايتست كه اول چيزي كه حق تعالي از نور محمد آفريد
قلم بود و بعد از؛ انجام: و ثواب آن از براي شيعيان و آل محمد است
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ سفيد فرنگي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ، 18 سطر (6×15)، اندازه: 10×21 سم [ف: 1-508]
«š.-u ḥadīṯ-i «law ‘alim-a abāḏar mā fī qalb-i salmān la qatalah
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173 قمري
xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760)
آغاز: الحمدلله الذي منه تفيض العلوم علي العلماء و الصلاة علي أفضلهم محمد و عترته المعصومين الاتقياء
انجام: و اذ قد وضح المرام فلنقطع الكلام حامدين لله علي الاتمام و مصلين علي رسوله و آله الكرام عليهم السلام
چاپ: در مجموعه ثانيه از رسائل اعتقاديه مؤلف چاپ شده
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 7گ (128پ-134ر)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 14-328]
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ 6گ (126ر-131پ) [ف: 5-305]
خط: نستعليق، كا: ابوالقاسم بن ابي الحسن حسيني، تا: 1268ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 16گ (55-70)، 15 سطر (6×10)، اندازه: 10×15 سم [ف: 273-16]
«..š.-u ḥadīṯ-i «law ‘alim-an-nās kayfa-a xalq-al-lāh-ul-xalq
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
تاريخ تأليف: 13 رمضان 1271ق
در شرح حديث «لو علم الناس كيف خلق الله الخلق لم يلد احدا احدا» كه در جواب حاج خسرو خان نگاشته شده است.
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 2324/1
خط: نسخ، كا: محمد جواد بن محمد حسين ملقب به نواب، تا: 1303ق؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 46گ (46-1)، اندازه: 11×18 سم [ف: 1250-4]
«š.-u ḥadīṯ-i «law lāk lamā xalaqt-ul-aflāk
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
تاريخ تأليف: 18 ربيع الثاني 1216ق
رساله است در شرح حديث: «لولاك لما خلقت الافلاك و لو لا علي لما خلقتك» كه در پاسخ پرسش سيد مال الله بن سيد محمد خطي تأليف نموده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قد سالني السيد الاواه... عن الحديث القدسي و هو قوله تعالي لولاك ما خلقت الافلاك.
انجام: و فيه ايضا وجوه اخر اعرضنا عنها لغموضها و لرجوع بعضها الي ما ذكر.
چاپ: دارالسلطنه تبريز، دارالطباعه مشهدي حاجي آقا، سنگي، 1276ق، رحلي (جوامع الكلم: ج2، صص 254-255)
[فهرست مشايخ 15/2؛ ذريعه 206/13 «شرح حديث...»: احسائي؛ مكتبة اميرالمؤمنين 584/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1226ق؛ مذيل است به چند برگ «ترسيم دائرة العقل» از احسائي؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ، 14 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-376]
انجام: برابر
در فهرست اين نسخه يك رساله دانسته شده، ولي انجام آن با اين رساله هماهنگ است و به نظر مي رسد نسخه دو رساله بوده لذا تفكيك شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 27 رمضان 1228ق؛ 17 سطر، اندازه: 11/3×17 سم [ف: 41-226]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه شوال 1231ق، جا: خرتاب رودبار تاقل رستاق؛ كاغذ: فرنگي نخودي سفيد، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (80پ-82ر)، 19 سطر، اندازه: 10×19/5 سم [ف: 3-481]
بي كا، تا: با تاريخ 1233ق، جا: قزوين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 4ص (295-298)، 18 سطر (9×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 12-2626]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: ربيع الثاني 1236ق؛ جلد: تيماج سرخ، 2گ، 23 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف مخ- 1-432]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد خان خوانساري، تا: 1236ق، جا: همدان؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (38-40)، 19 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: -39]
آغاز و انجام: برابر؛ ... و كتب جامع شواردها العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسايي في 18 شهر ربيع الآخر سنة 1216ق. حامداً مصلياً مسلماً مستغفراً.
خط: نسخ پخته، كا: حسين بن علي كرماني، تا: 1242ق؛ 3ص (15-17) [عکسی ف: 1-227]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1251ق؛ 2گ (195پ-196پ) [ف: 5-27]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري، كا: صادق بن حسن بافقي كرماني، تا: 1253ق؛ 7ص (111-117) [عکسی ف: 1-228]
خط: تحريري، بي كا، تا: 1255ق؛ اندازه: 15×21 سم [ف: 3-42]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: غلام علي بروجردي، تا: 1256ق، جا: بروجرد؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (156پ-158ر)، 20 سطر، اندازه: 15×22/5 سم [ف: 44-219]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: 1257ق؛ 2گ (30ر-31ر) [ف: 1-148]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رحيم خوئي، تا: 1264ق؛ جلد: تيماج قرمز، 1گ (41پ-41پ)، اندازه: 13×26 سم [ف: 23-58]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد نقي نيريزي (تبريزي)، تا: دوشنبه 8 رجب 1270ق؛ مجدول؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 2گ (14ر-15پ)، اندازه: 12×20/5 سم [ف: 2-44]
خط: نسخ نازيبا، بي كا، تا: 12 جمادي الثاني 1280ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي تيماج قهوه اي، 2گ (200-201)، 25 سطر (10×15)، اندازه: 16×22 سم [ف: 1-39]
خط: نستعليق، كا: علي بن احمد موسوي، تا: دوشنبه 5 جمادي الثاني 1299ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج آلبالويي، 4گ (30ر-33پ)، 17 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 6-73]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ در اين مجموعه يادداشتی آمده که همه مجموعه را به خط مؤلف (احسائی) دانسته است؛ كاغذ: آبي، جلد: تيماج سبز، 5ص (265-269)، 17 سطر (9×14)، اندازه: 17×22 سم [سنا: ف: 1-57]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1387/18
آغاز: برابر
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 4-241]
خط: نستعليق، كا: محمد قلي بن عوض قراچه داغي، تا: قرن 13؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن مشكي، 2گ (50ر-51ر)، 23 سطر، اندازه: 15/2×21/6 سم [ف: 5-163]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه ای، 2گ (227ر-228پ)، 21 سطر (9×14/5)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: -345]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13 ،در عصر مؤلف؛ كاغذ: فرنگی، 1گ (42)، 24 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 30-74]
كا: سيد علي اصغر پسر محمد قاسم طباطبائي زوارهاي، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 4گ (213پ-216)، 35 سطر (14×28)، اندازه: 2×39 سم [ف: 17×412]
كا: سيد محمد بن نعمت الله موسوي، تا: قرن 13؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 2ص (1-2)، اندازه: 14×20 سم [ف: 3-1084]
كا: زين العابدين گلپايگاني، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (261ر-263ر)، اندازه: 15×21/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 2گ (189ر-190ر)، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-884]
بي كا، تا: قرن 13؛ تذكر: شماره بازيابي اصلاح شد؛ قطع: خشتي [اهدائي ف: - 341]
بي كا، تا: قرن 13 [ف: 5-27]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 5گ (292-296)، 17-21 سطر، (6/5×15/5)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 2-42]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 3گ (61-63)، 14 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 3-123]
بي كا، بي تا [ف: 3-34]
30؛ قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 3797/8-19/127
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشکي مذهب، 2گ، 30 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، اندازه: 15×21 سم [ف: - 174]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نباتي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 3ص، 20 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 5-179]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم زرد، 2گ (125ر-126ر)، اندازه: 15/5×21/5 سم [مؤید: 1-154]
كا: محمد بن صالح، بي تا؛ كاغذ: كبود فرنگي، جلد: مشكي، 5گ (105پ-109پ)، 28 سطر (25-30)، اندازه: 34×40 سم [ف: 17-529]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا؛ 4ص (1-4) [عكسي ف: 4-518]
«š.-u ḥadīṯ-i «law lāk lamā xalaqt-ul-aflāk
قم؛ دارالحديث؛ شماره نسخه: 310/2
آغاز: حمدله اما بعد سمعت مشافهة عن الشيخ احمد بن زين الدين الاحسايي ناقلا عن قطب العلما اقا باقر بهبهاني؛ انجام: لان النبي من غير معجزة ليس بنبي اصلا و هذا ما وصل اليه فكري القاصر عجالة لدلالة سادتنا و هدايتهم و لتعلم من شيعتهم... صلي الله عليه و آله. تمت.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن13؛ 1گ (66ر-66پ)،36 سطر [ف: - 64]
«š.-u ḥadīṯ-i «law lā muḥammad wa ‘alī wa-l-a’immamā xalq-al-lāh-ul-xalq
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288قمري
(kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810-1871
به درخواست: حاج محمد علي رشتي
تاريخ تأليف: شنبه 15 محرم 1285ق
حديث «لولا محمد رسول الله و علي وصيه الامام و الائمة الاحد عشر من ولده ما خلق الله الخلق و هم من نور واحد» را كه مشتمل بر فضايل و مناقب بسيار مي باشد، سيد هاشم بحراني در كتاب «غاية المرام» آن را روايت كرده است. در اين شرح فرازهايي نقل شده و شرح مي شود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 5654/2
آغاز: الحمدلله الذي تجلي بنور عظمته لعباده ليعرفوه و نهاهم بما عرفهم من قدسه أن يصفوه؛ انجام: و استغفر الله من زلة الاقدام و انحراف الاقلام و لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم...
خط: نسخ، كا: علي بن محمد كرماني مشهور به مؤذن، تا: 1285ق؛ جلد: تيماج سبز، 87گ (107پ-193پ)، 19 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 15-51]
«š.-u ḥadīṯ-i «law lā nā mā ‘urifa-l-lāh
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
(ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753-1826
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 22053
آغاز: بسمله. من البرسي قال علي اميرالمؤمنين عليه السلام؛ انجام: ابد الابدين و دهر الداهرين تمت في رعايت حقوق اخو اني المومنين
خط: نسخ، كا: خراساني، عبدالله، تا: قرن 13 [رايانه]
«š.-u ḥadīṯ-i «layt-a ši‘rī ayyatukunn-a ṣāḥibat-ul-jamalil-irab
بحراني، علي بن عبدالله، - 1319قمري
(bahrānī, ‘alī ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1902
تاريخ تأليف: 28 شوال 1315ق
گفتگويي است با ابن ابي الحديد كه در شرح نهج البلاغه ذيل حديث پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) «ليت شعري ايتكن صاحبة الجمل الارب» عايشه را نجات يافته دانسته و بحراني از ديد ادبي و حديثي و تاريخي نظريه اورا رد مي كند.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 146/19
آغاز: الحمدلله... فهذه مناظرة مع الشيخ عزالدين عبدالحميد بن ابي الحديد المعتزلي في تاويل حديث مشهور بين الامة من الامامية و محدثي العامة و المعتزلة؛ انجام: و ليكن هذا آخر ما نمليه في هذه الاجوبة السديدة.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14، نزديك عصر مؤلف؛ جلد: مخمل نيلي، 8گ (119ر-126پ)، 17 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 1-207]
«š.-u ḥadīṯ-i «lays-a min imām-in yamḍā illa ūtīy-amiṯluh
همداني شيخي، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239-1319قمري
(hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammadja‘far (1824-1902
تاريخ تأليف: ذيحجه 1283ق؛ محل تأليف: همدان
در شرح حديث روايت شده در «البصائر» از حضرت ابوعبدالله (علیه السلام) كه گفته اند: «ليس من امام يمضي الا و أوتي الذي من بعده مثل ما اوتي الاول و زيادة خمسة اجزاء فيه». با ديد عرفاني.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1345/2
آغاز: حمداً يرقي به الي رضاه. و يبلغ به الحامد الي غاية ما يتمناه و الصلاة... و اما بعد، فقد ظفرت في هذا الاوان بحديث مروي في البصائر فيه بعضي الاشكال؛ انجام: الحمدلله اولاً و آخر. و قد تمت علي يدي الدائر في العشر الاواخر من (1283) في بلدة همدان صانها من طوارق الحدثان. الاطارقا بطرق بخيران...
خط: نستعليق پخته، بي كا، تا: 12 ذيقعده قرن 13؛ 8گ (102پ-109پ) [ف: 3-189]
«...š.-u ḥadīṯ-i: «mā alḥaq-al-lāh-u ṣibyān-an
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288قمري
(kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810-1871
تاريخ تأليف: شب يك شنبه 10 جمادي الثاني 1263ق
رساله، توضيح حديث: «ما الحق الله صبياناً برجال كاملي العقول الا هؤلاء الاربعه» الخ، است كه در تفسير صافي، ذيل آيه 35 از سوره آل عمران و آيه 15 از سوره مريم از تفسير امام عسكري (علیه السلام) نقل نموده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 1521
آغاز: پس از خطبه و نام مؤلف: انه قد سألني بعض الاجلة عن حديث عجيب مشكل ارسل اليه بعض الاخوان ان يسالني عنه و هو مارواه في الصافي؛ انجام: و لم نتعرض لما ذكرنا
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 9گ، 10سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-157]
«š.-u ḥadīṯ-i «mā bayn-a ḥawḍī wa minbarī rawz-unmin rīyāḍ-il janna
كاتب در صدر نسخه نوشته است: «رساله للحكيم شرف الملة و الدين الجووندي رحمه الله». مقاله شرحي است عرفاني ضمن 35 سطر بر اين حديث: «ما بين حوضي و منبري روضة من رياض الجنة».
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 7064
آغاز: پس از تسميه: رب انعمت فزد و لا تنقص نقل عن خاتم الانبياء و امام الانبياء محمد العربي الابطحي صلي الله عليه و علي آله ائمة الهدي و اصحابه مصابيح الدجي انه قال ما بين حوضي و منبري؛ انجام: يكون في روضة من رياض الجنة هذا آخر ما خطر لي في معني هذا الحديث علي سبيل الاختصار و بالله التوفيق.
خط: نسخ ريحان، بي كا، تا: قرن 8 ، ضميمه اين مقاله است شش صفحه حاوي فوائد متفرقه از خواجه نصيرالدين طوسي و غيرها: 1. «اعلم انا لا نشك في كون الاحكام اليقينية التي قد حكم بها اذهاننا مثلا كالحكم بان الواحد نصف الاثنين»، 2. «قالت الحكما العلة التامة لا تنفك عن معلومها بتمامه»، 3. «نامه عربي از خواجه به شيخ جمال الدين جيلي»، 4. «الطبيعة باشتراك الاسم يطلق تارة علي ما هو مبدأ الحركة»، 5. «در بيان عينيت ماهيت و وجود واجب تعالي»، 6. «طريق سلوك»، 7. «يوجد في بعض النسخ من الاشارات هذه الاشاره و هي اشارة الي المقولات الاجناس العشرة فاما الاجناس العشرة»، 8. رساله قدر از شيخ الرئيس، 9. چند سطري از رساله اغراض مابعدالطبيعه ابونصر فارابي؛ واقف: ملك زاده كوثر، آبان 1326؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 4گ، اندازه: 18×25 سم [ف: 5-180]
«š.-u ḥadīṯ-i «mā taraddadt-u fī šaay’-in ana fā‘il-uh
يزدي، عبدالخالق بن عبدالرحيم، - 1268قمري
(yazdī, ‘abd-ol-xāleq ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1852
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه: 18/11
آغاز: قال رسول الله ، قال الله عزوجل؛ انجام: وقت لقائه و هو مستلزم كرهة.
كا: احمد بن محمد حسن نعمة اللهي، تا: 1351ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوایی، 3ص (456-458)، اندازه: 17/5×21/5 سم [ف: 1-24]
«š.-e hadīs-e «mā taraddadt-o fī šay’-en ana fā‘el-oh
يزدي، عبدالخالق بن عبدالرحيم، - 1268قمري
(yazdī, ‘abd-ol-xāleq ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1852
تاريخ تأليف: 26 محرم 1266ق
در مصادر شيعه و سني و با سندهاي متعدد و كمي اختلاف در واژگان، حديث قدسي «ما ترددت في شيئي كترددي في قبض روح عبدي المؤمن» نقل شده كه مضمون آن به تردد خداوند كه از صفات مخلوق است پرداخته و آن را به خداوند نسبت داده است. عده اي از شارحان حديث به تبيين و شرح آن پرداخته اند از آن جمله ملا عبدالخالق يزدي از شاگردان شريف العلماء و شيخ احمد احسائي. او در اين رساله در مقام بيان و توضيح اين روايت است. او پس از توضيح اشكال، سه وجه براي دفع اشكال آورده است: يكي آن كه بر معناي مجاز حمل شود و مراد از تردد، بيان عظمت مؤمن نزد خداوند باشد؛ يا اين كه تردد از صفات فعل باشد نه ذات؛ يا اين كه تردد، فعل مؤمن است و نسبت آن به خداوند از باب شرف مؤمن است. و جز آن نويسنده مطالب ديگري را مطرح كرده از قبيل اسباب تردد و چگونگي رفع آن.
آغاز: بسمله، حمدله... چنين گويد عبدالخالق يزدي كه از جمله احاديث مشكله قدسيه...
انجام: و در ترجمه اين حديث شريف جاي سخنان بسيار است لكن به همين قدر اختصار شد به جهت ضيق مجال و تبلبل بال أسأل الله الحشر مع النبي و الآل عليهم الصلاة و السلام...
چاپ: مجله علوم حديث فارسي، ش 3، 1367ش، ص 76-91، با تصحيح مهدي مهريزي.
[فهرستواره منزوي 375/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 26 محرم 1266ق؛ مصحح، با علامت بلاغ در صفحه آخر با عبارت «بلغ قبالا مع الاصل»؛ جلد: مقوا، 4گ (38پ-41پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: -65]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: عباس، تا: ذيقعده 1266ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن سياه، 5گ (134پ-138پ)، 17 سطر، اندازه: 13/6×21/8 سم [ف: 5-166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفر توني، تا: قرن 13؛ به خط مؤلف تصحيح شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (76ر-83ر)، اندازه: 15/8×21/5 سم [ف: 18-324]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 10گ (111-120)، 16 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 3-165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ با رساله در فضائل امير المؤمنين علي عليه السلام از همان مؤلف در يك مجلد؛ جلد: چرمي، 17گ، 10 سطر، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 2-872]
«š.-u ḥadīṯ-i «mā ḏi’bān jā’i‘ān
ابن رجب، عبدالرحمن بن احمد، 736-795قمري
(ebn-e rajab, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1336-1393
چاپ: با كتاب قيام الليل و قيام رمضان، محمد بن نصر مروزي، لاهور، 1320ق؛ در ضمن مجموعة الرسائل المنيرية، رياض و قاهره، مكتبة الطيبة و دار الكلمة الطيبة، 1346ق، جلد 3؛ الكويت، 1984؛ بيروت، 1413/1992
[الاوقاف العامة بغداد 265/1]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1361/6 عكسي
آغاز: بسمله. حمدله. و صلي الله علي سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم تسليما كثيرا الي يوم الدين اخرج الامام احمد و النسائي و الترمذي و ابن حيان في صحيحه من حديث كعب بن مالك الانصاري
نسخه اصل: كتابخانه سليمانيه در استانبول، شماره 277؛ خط: نسخ، كا: محمد بن عثمان بن سفيان بن مرادخان، تا: يك شنبه جمادي الثاني 1118ق؛ مصحح، سماع هاي متعدد در اول و آخر؛ 16ص (75-90)، 15 سطر [عکسی ف: 4-127]
ينجيه من النار» / شرح حديث/ عربي
«š.-u ḥadīṯ-i «mā min aḥad-in yadxulu-hū ‘amal-u-hu-ljanna wa yunjīh-i min-an-nār
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173قمري
(xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760
در اين رساله اثبات مي شود كه اين روايت كه به واسطه ابوهريره نقل شده مخالف با قرآن كريم و احاديث معتبر ديگر مي باشد و بدين جهت مردود است، و اين كه ميزان نجات و عقاب اعمال انسان است پس از حصول رحمت الهي.
چاپ: در مجموعه ثانيه از رسائل اعتقاديه مؤلف چاپ شده
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 5565/7
آغاز: الحمدلله الذي يدخل من يشاء من عباده الجنة و ينجيه من النار برحمته و فضله؛ انجام: و الثاني تسليم الله الامور اليه و اباحته له بحيث لا يكون له تعالي قدرة علي صرفه و منعه فتأمل
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 5گ (122پ-126پ)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 14-328]
š.-u ḥadīṯ-i maḥabbat-i amīr-il-mu’minīn
گلپايگاني، زين العابدين، 1218-1289قمري
(golpāygānī, zayn-ol-‘ābedīn (1804-1872
آغاز: بسمله حمدله و الصلوة و السلام علي اشرف الانبياء و المرسلين و علي ابن عمه و کاشف غمه علي و اهل بيته... قال النبي (صلی الله علیه و آله) لو اجتمع الناس علي حب علي... بيان مالعله يحتاج الي البيان في هذا الحديث قوله لواه هي حرف شرط
انجام: و اصلح من استن بسنته و طرقيته و الحمدلله الذي هدانا لهذا و ما کنا لنهتدي لولا ان هدانا الله
چاپ: ضمن «انوار الولاية» مؤلف به چاپ رسيده است
[معجم المطبوعات، رفاعي ص 130]
خط: نستعليق، كا: ملا زين العابدين گلپايگاني، بي تا؛ 5گ (255ر-259ر)، اندازه: 11×15/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: 105]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 5گ (89پ-93ر)، 22 سطر، اندازه: 19/5×29/5 سم [كتابخانه های گالپایگان: ف: -13]
نسخه اصل: كتابخانه مدرسه آية الله خوئي- مشهد66؛ خط: نستعليق، كا: محمد حسين، بي تا؛ 12ص (424-435) [عكسي ف: 4-333]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي با نشان «منه ره»؛ جلد: مقوایی، 7گ، 18 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2550]
š.-u ḥadīṯ-in muškil-in fī bāb-iz zakāt
به روايت از كليني و در آن آمده: «قال استادي مولانا محمد باقر دام ظله العالي في شرح الارشاد... قال... صاحب المنتقي».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7550/2
خط: نستعليق چليپا، كا: محمد بن ابي الفتح تنكابني، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج حنايي، 3گ (2-4)، 28 سطر (10/5×20/5)، اندازه: 16/5×28 سم [ف: 16-623]
«’š.-u ḥadīṯ-i «al-mi‘dat-u bayt-u kull-i dā
سنوسي، محمد بن يوسف، 832-895قمري
(sanūsī ،mohammad ebn-e yūsof (1429-1490
در گزارش حديث نبوي: «المعدة بيت الداء و الحمية رأس الدواء، و اصل كل داء البردة».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4138/2
آغاز: مقدمة سيدي العارف بالله محمد بن يوسف السنوسي... بسمله. و صلي الله علي سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم، قال. محمد بن يوسف السنوسي رضي الله عنه الحمدلله المتفرد بالقدم، مخترع الوجود من العدم، الذي نور العالم بمن اوتي جوامع الكلم. اما بعد فقد جرابيني و بين اخواني كلاماً في فضل صناعة الطب؛ انجام: فتستقيم لذالك الصحه باذن الله عزوجل. و صلي علي سيدنا محمد... و ابي بكر و عمر و بقية الصحابة. و الحمدلله رب العالمين، (و كان الفراغ من تسويده في ربيع الاول سنه 1170)
در فهرست با عنوان «المقدمة» آمده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: ربيع الاول 1170ق؛ كاغذ: سپاهاني، 3گ (161ر-163ر)، 29 سطر (8×12)، اندازه: 17×23 سم [ف: 11-139]
š.-u ḥadīṯ-il-mi‘rāj
زواره اي اصفهاني، حسين بن مرتضي، ق13قمري
(zavvāre’ī esfahānī, hoseyn ebn-e morteza (- 19c
تاريخ تأليف: شوال 1268ق
اشكالي است در دو ضمير كه در حديث معراج آمده و مؤلف چهار وجه در آن ها ذكر كرده و براي رفع اشكال گفتگو مي كند.
آغاز: الحمدلله الذي ارسل رسوله بلسان قومه و الصلاة و السلام علي محمد الذي عرج الي السماوات لشرافته
انجام: و الوقعات النفسي اللازم للبشرية كما انها غير محذور علي غيره و فيه ما سمعت
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10885/1
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: مقوايي، 2گ (7ر-8پ)، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 27-269]
š.-u ḥadīṯ-il ma‘rifa
گلپايگاني، زين العابدين، 1218-1289قمري
(golpāygānī, zayn-ol-‘ābedīn (1804-1872
شرحي است بر حديث «من عرف الله و عظمه منع فاه من الکلام و بطنه من الطعام و عني نفسه بالصيام و القيام قالوا بآبائنا و امهاتنا يا رسول الله هولاء اولياء الله قال ان اولياء الله سکتوا فکان سکوتهم فکرا و تکلموا فکان کلامهم ذکراً...» احتمالاً از تأليفات شيخ زين العابدين گلپايگاني است.
آغاز: بسمله حمدله و الصلوة و السلام علي اشرف الانبياء... روي الشيخ الصدوق ثقة الاسلام و المسلمين عن الامام جعفر بن محمد الصادق... قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) من عرف الله و عظمه منع فاه من الکلام... بيان مالعله يحتاج الي البيان في هذا الحديث الشريف من عرف الله الشارح الشيخ بهاء الدين العاملي قدس سره و قال البعض الاعلام اکثر ما يطلق المعرفة...
انجام: مرتبة الي ما لانهاية له بعضها فوق بعض رزقنا الله الوصول الي هذه الدرجات العلية و المراتب السنية واعاذنا من حرمانها بحق من وجدها و وصل اليها و الحمدلله و صلي الله علي محمد و آله
آغاز: برابر
نسخه اصل: كتابخانه مدرسه آية الله خوئي- مشهد 66؛ خط: نستعليق، كا: محمد حسين، تا: سه شنبه 14 رجب 1316ق؛ 15ص (410-424) [عکسی ف: 4-333]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «منه ره»؛ جلد: مقوايي، 9گ، 18 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2550]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 6گ (84پ-89ر)، 22 سطر، اندازه: 19/5×29/5 سم [كتابخانه هاي گلپایگان: ف: -13]
š.-u ḥadīṯ-il ma‘rifa
حسين بن عبد علي
hoseyn ebn-e ‘abd ‘alī
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئي؛ شماره نسخه: 181/5
بي كا، بي تا [اوراق عتيق: 1-252]
شرح حديث المعرفة بالنورانية- مواعظ
«š.-u ḥadīṯ-i «al-ma‘rifat-u bi-n-nūrānīyya
نوري، علي بن جمشيد، - 1246قمري
(nūrī, ‘alī ebn-e jamšīd (- 1831
شرحي است مزجي بر حديث معروف «معرفتي بالنورانية معرفة الله عزوجل معرفتي بالنورانية و هو الدين الخالص». حديث نورانيت بنا بر روايت علامه مجلسي در بحار الانوار (ج 26، ص 1-7) آمده كه در آن علامه به نقل از پدر خود آورده: «ذكر والدي انه رأي في كتاب عتيق جمعه بعض محدثي اصحابنا في فضائل اميرالمؤمنين (علیه السلام) هذا الخبر و وجدته في كتاب عتيق مشتمل علي اخبار كثيرة» كه كتاب مذكور در دسترس نيست. حديث نورانيت توسط حكيم ملا علي نوري (-1246ق) و ملا هادي سبزواري (-1289ق) شرح شده كه شرح ملا علي نوري صبغه اي عرفاني- روايي دارد و شرح سبزواري كه چندين برابر شرح نوري است صبغه فلسفي. ملا علي نوري با بيان سه مقدمه به شرح مفاد حديث پرداخته و در پي آن با معرفي جايگاه امامت و مقام ائمه، بحث را در شرح چنين احاديثي واضح مي داند كه داراي عناويني چون تبصره، تكمله است.
آغاز: الحمدلله الذي هدانا لهذا... و الله يقول الحق و هو ولي الافاضة في بحار الانوار باب النادر في معرفتهم عليهم السلام بالنورانية و فيه ذكر جمل من فضلهم...
انجام: كما تقرر في محله و بالجمله و هم الوجه الذي قال في حقه كل شيء هالك الا وجهه و الجمله جملة اسمية و الحمدلله اولاً و اخراً
چاپ: ضمن ميراث حديث شيعه، دفتر پانزدهم، قم، مؤسسه فرهنگي دار الحديث، 1385ش، با تصحيح حامد ناجي اصفهاني
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: صفر 1264ق؛ واقف: محمد صالح علامه حائري، مرداد 1351؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج عنابی، 17×22/5 سم [ف: 15-303]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: سيد يعقوب لاسمي لاريجاني مازندراني، تا: شنبه 9 شوال 1314ق، جا: تهران مدرسه صدر؛ 14گ (1پ-14پ)، ابعاد متن: 13×20 [ف: 2-344]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
«š.-e hadīs-e «ma‘refatī be-n-nūrānīyya
نيريزي، قطب الدين محمد، 1100-1173قمري
(neyrīzī, qotb-od-dīn mohammad (1689-1760
در بحار الانوار مجلسي (ج 7، باب 84) حديث «معرفتهم بالنورانية، معرفة الله» از قول پدر خويش نقل نموده كه ايشان در كتابي قديمي اين حديث را ديده است و خودش نيز مي گويد كه آن را در كتابي كه داراي اخبار بسياري بوده، ديده است وليكن در بحار الانوار، آن كتاب قديمي معرفي نشده است. البته اين حديث در كتاب «مشارق انوار اليقين في اسرار اميرالمؤمنين» تحت عنوان «معرفة الامام بالنورانية» آمده است و احتمالاً علامه مجلسي و والد بزرگوارش اين حديث را در كتاب مذكور ديده باشند زيرا منبع ديگري از جوامع حديثي اين روايت را نقل نكرده است. حاجي ملا هادي سبزواري اين حديث را جهت ذوالفقار خان بن علي اكبر خان بسطامي نيز شرح نموده است. قطب الدين نيريزي نيز ابتدا بخشي از اين حديث را آورده و سپس به شعر فارسي ترجمه كرده است.
آغاز: بسمله، باب معرفة علي عليه السلام بالنورانية فمن كفر بما فيه أوشك او انكر كان كمن قال الله عزوجل فيه: بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه، و اذا لم بهتدوا به فسيقولون هذا افك قديم
به بسم الله كردم نامه آغاز ** كه نامش آورد جانرا به پرواز/ پس آنگه حمد او را ساز كردم ** در شكرو ستايش باز كردم
انجام: سر آيد عمرها اندر ولايت ** كسي بي بهره نبود زين هدايت/ زدنيا چون به عقبي باز گرديم ** بحب شاه دين دمساز كرديم
چاپ: گنجينه بهارستان، بخش علوم قرآني و روائي- 2، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، تهران، زمستان 1383ش، با تصحيح علي رضا هزاره
[الذريعه (ج 13: 207؛ كتابخانه ملي 501/16 با عنوان «حديث نورانيه» و ناشناس كه در دنا 574/4 نيز آمده كه بايد اصلاح شود]
آغاز: برابر؛ انجام: و مكنون خزائنه... الهدي.
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 10ص (2-11)، اندازه: 13/5×22 سم [ف: 2-244]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «حديث نورانيه» و ناشناس آمده؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محسن بن حسنعلي مشهور به حالي، تا: 1331ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي ترياكي مذهب، 42ص (240-281)، 24 سطر (9×15)، اندازه: 17×22 سم [ف: 6-501]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: حسن بن ملاحسن خوشنويس اردبيلي، تا: 19 شعبان 1337ق؛ 15گ (70پ-84پ) [ف: 15-232]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا و نستعليق، كا: حاج محسن عماد مدرس اردبيلي پسر ملا حسن علي خوشنويس، تا: پنج شنبه 2 شعبان 1359ق، جا: اردبيل؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 16گ (95-110)، 15 سطر (9×16)، اندازه: 14/5×22/5 سم [ف: 11-78]
«š.-u ḥadīṯ-i «ma‘rifatī bi-n-nūrānīyya
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288قمري
(kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810-1871
تاريخ تأليف: 4 شوال 1282ق
شرح مفصلي است بر حديثي كه می گويد سلمان و ابوذر از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام از شناخت امام و شناختن خود آن حضرت به معرفت نوراني پرسيدند و آن حضرت به تفصيل پاسخ گفته و پاره اي از فضايل و مناقب خود را بيان فرموده است. در اين شرح فرازهايي از متن نقل شده و به روش مخصوص شيخيه گزارش شده است و اين كار به درخواست ميرزا محمد رضا فرزند حاج محمد باقر آهوئي قمي نخعي انجام شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي محمد و آله الطيبين و رهطه المخلصين... ان زماناً قبل ذلك اتاني كتاب كريم و خطاب جسيم من صاحب المفاخر.
انجام: و قد قدر الاتيان بذلك علي حسب الميسور، و لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم...
آغاز: ... ان زمان قبل ذلك اتاني كتاب كريم؛ انجام: و ليكن يمنعني ما ذكرت ما اكتفي بما ذكرنا و انما اقلت من ذكر الشواهد الاخبار... لان مسائل كتبي مملو من تلك الآثار...
خط: نسخ، كا: حسام الدين پسر ملا مصطفي، تا: 4 شوال 1283ق؛ مهر: «ميرزا احمد»؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: چرمي
ماشي، 115گ، 19 سطر (8×16)، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-852]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي بن محمد كرماني مشهور به مؤذن، تا: 1284ق، جا: لنگر كرمان؛ جلد: تيماج سبز، 105گ (1پ-105ر)، 19 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 15-51]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 15 شعبان 1285ق، جا: تهران؛ محشي، با بلاغ؛ جلد: چرم سبز، 224گ، 14 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [مؤيد: 2-203]
آغاز: بغيره بخلاف الماهيه فانما هي هويه الشي؛ انجام: و اطلع علي سرمن الله و يكنون خزائنه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ چهل سوره از توارت ترجمه اميرالمؤمنين ضميمه است؛ 6گ، 21 سطر [رايانه]
خط: نسخ، بي كا، تا: جمادي الاول قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تیماج قهوه ای، 132گ، 17 سطر (8×16)، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: -573]
«š.-u ḥadīṯ-i «ma‘rifatī bi-n-nūrānīyya
سبزواري، هادي بن مهدي، 1212-1289قمري
(sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798-1872
وابسته به: سؤال بسطامي از سبزواري؛ بسطامي، ذوالفقار خان بن علي اكبر
به درخواست: ذوالفقار خان بن علي اكبر خان بسطامي
تاريخ تأليف: محرم 1277ق
شرح نسبتاً مفصلي است بر اين حديث كه ضمن شرح شواهدي از آيات و حاديث آورده مي شود. در آغاز نسخه سؤال بسطامي كه مشتمل بر خود حديث و مورد سؤال وي و قصيده اي در مدح و ثناي سبزواري از همو، نيز آمده است. سبزواري در اين رساله نخست براي مقدمه در چند قاعده به تعريف نور، وجود، معاني عقل انسان كامل و تحقيق آن ها مطابق اصطلاح و مذاق حكمت اشراق پرداخته و پس از آن شرح و تفسير عبارت حديث را به چند طريق بيان مي دارد و به گفته خود او پس از تشييد قواعد خانه به بناي سقف آن مي پردازد.
بيش ترين توجه سائل و شارح به توضيح فقرات سه گانه زير است: 1. قوله عليه السلام معرفتي بالنورانية معرفة الله و معرفة الله معرفتي؛ 2. قوله عليه السلام صار محمد الناطق و صرت انا الصامت و لابد في كل عصر من الاعصار ان يكون فيه ناطق و صامت؛ 3. شرح قوله عليه السلام انا نظهر في كل زمان و وقت و اوان في اي صورة شئنا باذن الله. سائل در پايان سؤالاتش قصيده اي به فارسي در مدح حكيم سبزواري سروده است.
آغاز: آغاز سؤال: الحمدلله الذي خلقنا لوصول عرفانه ثم رزقنا لحصول امتنانه ثم يميتنا لجلال سلطانه ثم يحيينا لكمال احسانه.
آغاز جواب: بسمله الحمدلله الذي اراد تعريف ذاته فتجلي في صور اسمائه... و بعد فقد سئلني قرة عيني و مهجة قلبي... ان اشرح الحديث المعروف.
انجام: انجام سؤال: از فيض اين وجود مقدس هماره باد ** دادار سبزوار نگهدار سبزوار؛ انجام جواب: ... و تركت التحرير مدة مديدة لانه سافر و لما طلب الجواب بعد مرة حررت هذا لكن لابأس لاعضال المطلب اللهم اجعل محيانا محيا محمد و آل محمد... و الحمدلله اولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.
چاپ: ضمن مجموعه رسائل فيلسوف كبير ملا هادي سبزواري، تصحيح سيد جلال آشتياني، ص 371-487
[الذريعه 207/13 كه آغاز نقل شده در آن تفاوت دارد]
شرح و حواشي:
1- شرح حديث «معرفتي بالنورانية»؛ سبزواري، هادي بن مهدي (1289-1212)
2- سؤال بسطامي از سبزواري؛ بسطامي، ذوالفقار خان بن علي اكبر
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نوروز علي بن ملا علي ميقاني، تا: دوشنبه 12 جمادي الاول1280ق؛ واقف: غياثي، بهمن 1337؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن قهوه اي، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5-482]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: قربانعلي بدشي، تا: 1284ق، به دستور جناب مولوي؛ مهر: «مولوي» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 68گ، 14 سطر، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 26-312]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: صالح بن محمد تقي تنكابني، تا: 1288ق؛ كاغذ: شکری، 71گ، 12 و 13 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 5-445]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، كا: قربانعلي البدشي، تا: 8 شعبان 1290ق؛ يادداشتي از سيد جلال الدين آشياني نوشته شده در 7 شعبان 1389 كه در آن اظهار شده نسخه حاضر صحيح ترين نسخه هاي موجود از اين كتاب است؛ تملك: عبدالعلي بن شيخ محمد بن شيخ عبدالعلي بسطامي صاحبي فرجي؛ جلد: تيماج، مشكي، 67گ، 14 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 36-225]
آغاز: برابر؛ انجام: و فقرة حديث المفضل علمت مما حققناه سابقا مفصلا تمت الاجوبه و الاسؤله علي يد اضعف العباد... ابوالحسن بن محمد الحسيني الشيرواني في ارض اقدس... 1281.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 32ص (7-38)، قطع: خشتي [ف: 10-1812]
خط: شكسته نستعليق، كا: احمد بن محمد بن علي محمد بن محمد گيلاني، تا: 1301ق؛ اندازه: 13/5×22 سم [رشت و همدان: ف: - 1194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: درويش عبدالمجيد ملقب به نورعلي شاه خاكسار حكمي سبزواري فرزند حاجي ملا اسماعيل، تا: با تاريخ 1310ق؛ مهر: «معاون الحكماء 1314» (بيضی)؛ جلد: تيماج زرشكي مذهب، 12ص (149-160)، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 45-263]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ واقف: علي سبزواري، 1351؛ كاغذ: فرنگي نباتي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 72گ، 15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 5-177]
«š.-u ḥadīṯ-i «ma‘rifatī bi-n-nūrānīyya
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 8495/3-57/165
حديث المعرفة بالنورانية؛ خط: نسخ، كا: حاج محمد حسين رشتی، بی تا؛ 8گ (236-243)، اندازه: 12×18 سم [ف: 3-1603]
شرح حديث مفضل- شرح التوحيد للمفضل
š.-u ḥadīṯ-il-mufaḍḍal
شرح حديث مروي از مفضل در پاسخ يكي از همكيشان، مورخ 22 شوال 133.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6115/24
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي يتفضل الذي علي من يشاء... و بعد قد قرأت كتابك و اطلعت بثنائك؛ انجام: تفرع عليه احكام المفضل، و اتكل علي الله فان الله قال و من يتوكل علي الله فهو حسبه ان الله بالغ امره...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: ميشن قهوه اي، 19 سطر [ف: 9-176]
«š.-u ḥadīṯ-i «mal‘ūwn-un man kamih-a a‘mā
شيرواني، محمد بن حسن، 1033-1098قمري
(šīrvānī ،mohammad ebn-e hasan (1624-1687
تفسير و تأويل روايت: «ملعون ملعون من كمه اعمي، ملعون ملعون من عبد الدينار والدرهم، ملعون ملعون من ينكح بهيمة».
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11 يا 12؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي 14 سطر (7×13)، اندازه: 12×19 سم [ف: 16-480] و [فيلم ها ف: 1-702]
خط: نسخ، كا: حاجي محمد بن خواجه علي انصاري، تا: 1107ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج آلبالويی، 2گ (21پ-22ر)، 15 سطر (8×14)، اندازه: 12×29 سم [ف: 16-426]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 21 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 3-113]
«š.-u ḥadīṯ-i «man aḥabbanā ahl-al-bayt fa layu‘idd-a lil-faqr-ijilbāb
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173قمري
(xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760
در شرح اين حديث كه از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام روايت شده، درباره حب و دوستي اهل بيت عليهم السلام و معني فقر گفتگو شده و به روايت هاي ديگر بسيار استشهاد مي نمايد.
آغاز: بسمله. بعد الحمد و الصلاة. اقول و انا العبد الفاتر خاطراً و القاصر ظاهراً محمد بن الحسين المشتهر به اسماعيل... لما كان هذا الخبر من غريب الاخبار اختلف في معناه العلماء الاخيار
انجام: غير مختص بمرض دون مرض و لا علة دون علة بل هو نافع لجميع العلل و الامراض، فتأمل فيه
چاپ: در مجموعه ثانيه از رسائل اعتقاديه مؤلف چاپ شده
خط: نستعليق، كا: لطف الله كوپائي، تا: 1175ق؛ جلد: تيماج مشكي، 6گ (106پ-111پ)، اندازه: 13×21 سم [ف: 13-169]
خط: نسخ، كا: محمد كاظم بن ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا:
اصفهان مدرسه جدة؛ 8گ (326ر - 333پ) [ف: 5-307]
آغاز: برابر؛ انجام: فوق كلام المخلوق و دون كلام الخالق صلي الله عليه و آله و علي من انتسب بالتجر اليه، تمت
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن قهوه اي، 4گ (85پ-88پ)، 22 سطر، اندازه: 15/4×21/4 سم [ف: 6-463]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (128ر-135پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 8-337]
(š.-ul-ḥadīṯ (al-munāẓara ma‘-az-zindīq
؟ بحراني، محمد بن عبدالله، ق12قمري
(bahrānī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 18c
شرح يكي از روايات اصول كافي، حديث مزبور عبارت است از مناظره زنديق با امام صادق بروايت هشام بن حكم. مؤلف گويا همان بحراني باشد.
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 493/2
آغاز: الحمدلله كاشف استار الشبه عن وجوه اخبار الراسخين في العلم و ناسف اطواد اطوار الاشكال المشتبه؛ انجام: بانكشاف غوامض الاسرار في اخبار اوليائه الاطهار و الحمدلله وحده و صلي الله علي محمد و آله الابرار
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين»؛ كاغذ سپاهاني؛ جلد: تيماج ترياكي، 6گ، 17 و 21 سطر (10×17/5)، اندازه: 15×24 سم [ف: 1-463]
š.-e hadīs-e monāfāt-e qatl va marg
به درخواست: حاجي محمد ولي ميرزا
رساله اي است در فرق ميان قتل و مرگ و خواب که عياشي در حديثي به نقل از امام باقر عليه السلام آورده است. عنوان کتاب با توجه به موضوع حديث انتخاب شد.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1454/2
آغاز: حمدله... چون همواره خاطر خطير و ضمير منير عنايت کمير سرکار نواب مستطاب فلک جناب اشرف والا حاجي محمد ولي ميرزا؛ انجام: چنان که در حال خلسه ها و مکاشفه هايي که از براي صاحبان
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، مجدول، 64گ، 11 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ- 3-1185]
«š.-u ḥadīṯ-i «man sa’ala ‘an-it-tawḥīd-i fa-huwa jāhil
شيرازي، عبدالنبي بن محمد مفيد، - 1192قمري
(šīrāzī, ‘abd-on-nabī ebn-e mohammad mofīd (- 1778
شرح حديث نبوي: «من سأل عن التوحيد فهو جاهل و من أجاب به فهو مشرك و من عرف التوحيد فهو ملحد و من لم يعرف فهو كافر...»
شيراز؛ علامه طباطبائي؛ شماره نسخه: 310/4
آغاز: الحمدلله الهادي الي فهم كلامه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ 4گ (80پ-83ر)، اندازه: 10×15/5 سم [نسخه پژوهي: 3-90]
«š.-e hadīs-e «man sa’ala ‘an-et-towhīd-e fa-hova jāhel
همداني شيخي، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239-1319قمری
(hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1824-1902
رساله اي است که به درخواست يکي از برادران ديني در شرح حديث «من سئل عن التوحيد فهو جاهل و من اجاب فهو مشرک و من يعرف فهو ملحد و من لايعرف فهو کافر» نگاشته شده است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 1043/18-6/133
آغاز: بسمله الحمدلله و السلام علي الذين اصطفي و بعد اين چند کلمه را در جواب يکي از برادران ديني به اشاره يکي از اعيان عظام سؤال نموده... عرض مي شود که از براي اين عبارت معني؛ انجام: شما که با شعور و ادراک هستيد اولي هستيد به اين که آن ها را به زنا نداريد و ايشان را اکراه به زنا نکنيد و صلي الله علي محمد و آله و لعنة الله علي اعدائه
كا: غلامحسين شريف، تا: 24 شوال 1284ق؛ 7گ، 16 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2543]
«š.-u ḥadīṯ-i «man sawwad ismuh-ū fī dīwān
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259قمري
(raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798-1843
همدان؛ برنا، قاسم؛ شماره نسخه: 39/5
بي كا، تا: قرن 14 [نشريه: 5-377]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa-al-ḥaqq-a lam ya‘bud-il-ḥaqq
نويسنده اين شرح 72 و جه فلسفي و عرفاني در توجيه اين حديث آورده و در پايان گويد: «فهذه اثنان و سبعون وجها استخرجناها من هذا الحديث و يمكن ان يستخرج منه وجوه آخرتر كناها مخافة الاطناب».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1822/37
آغاز: روي عن رسول الله (صلی الله علیه و آله) انه قال من عرف... اقول يمكن توجيه هذا الحديث بوجوه الاول ان يكون العباده بمعني الانكار و الجحود
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5ص (268-272)، 20 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 9-433]
«š.-e hadīs- «man ‘araf-a mavāqe‘-as-sefa balaq qarāral-ma‘rif
همداني شيخي، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239-1319قمری
(hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammadja‘far (1824-1902
تاريخ تأليف: جمعه 28 شوال 1298ق
رساله كوتاهي است در شرح حديث مذكور كه به دستور بعضي از آقايان عظام نگاشته است.
آغاز: الحمدلله و سلام علي عباده الذين اصطفي و لعنة علي من سلك سبيل الردي. باعث بر تحرير اين مختصر آن كه بعضي از آقايان عظام... امر فرموده بودند كه اين فقره شريفه از حديث شريف را معني كنم كه فرموده اند من عرف مواقع الصفة بلغ قرار المعرفة.
انجام: بعد از آن ديگر احتياج به تعلم خاصي در اين نظر نخواهد بود وفقنا الله تعالي و اياكم لما يحب و يرضي و جنبا عن كل ماسواهما بمحمد و آله صلوات الله عليهم أجمعين.
[فهرستواره منزوي 375/9]
تهران؛ عبدالعظيم؛ شماره نسخه: 602/20
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 7گ، 15 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 1-323]
شرح حديث من عرف نفسه- معرفة النفس
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - اسرار الدقائق
شرح حديث من عرف نفسه عرف ربه- جام جم
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - زبدة المعاني
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - العوالم الخمس الكلية
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - العوالم الخمس الكلية (ترجمه)
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - عينية الوجود
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - قبس المقتبس
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - معرفة السلوك
شرح حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» - النورية
š.-e hadīs «man ‘araf-a nafs-a-h faqad ‘araf-a rabbah» = k.-ol ajvaba = k.-ol alef
ابن عربي، محمد بن علي، 560-638قمري
(ebn-e ‘arabī, mohammad ebn-e ‘alī (1166-1241
رساله اي است به صورت پرسش و پاسخ كه در آن از طرق معرفة الله، موت معنوي معني لا اله الا الله و... بحث شده است.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي لم يكن قبل وحدانيته قبل الا و القبل هو لم يكن بعد...
نسخه اصل: بادليان 20 .Ind. Inst M Arahb S؛ خط: نستعليق، كا: مير علي نقي بن نورالدين محمد گيلاني، تا: ربيع الثاني 1085ق؛ 23 سطر چليپايي [فيلم ها ف: 1-561]
آغاز: برابر؛ انجام: وفقنا الله تعالي لما يجب و يرضي من القول...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ 8ص (43-50)، 21 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 32-195]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوا، 5گ (1-5) 25 سطر (12/5×21/5)، اندازه: 11/5×28 سم [ف: 2-534]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah
مقدس اردبيلي، احمد بن محمد، - 993قمري
(moqaddas-e ardabīlī, ahmad ebn-e mohammad (- 1585
در رساله اثبات الواجب خويش به شرح حديث «من عرف نفسه عرف ربه» پرداخته است.
آغاز: ذكر الفاضل المقدس الاردبيلي في رساله اثبات الواجب للحديث المشهور من عرف نفسه... معاني اربعه الاول و هو المتبادر... ان من بلغ من العمر حدا عرف نفسه فقد عرف ربه
انجام: الحادي عشرانه من باب تعليق المحال علي المحال يعني كما لا يعرف حقيقه النفس لا يعرف حقيقه الرب
[الذريعه 103/1]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1202/27- طباطبائي
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 35گ [ف: 23-723]
š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah» = al-ma‘ārif-ul ilāhīyya
علوي عاملي، احمد بن زين العابدين، - 1054قمري
(alavī ‘āmelī, ahmad ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 1645‘
چون سيد ماجد بحراني حديث مشهور «من عرف نفسه عرف ربه» را شرح نموده بود، شارح آن را ديده و نقطه نظرات خود را بدان اضافه نموده و ابتداء مطالب سيد ماجد را آورده و سپس اضافات خود را متذکر شده است. در واقع ردي است بر رساله سيد ماجد بن هاشم بن علي بحراني.
آغاز: الحمدلله الذي جعل الانسان مظهراً لما في الاکوان و الصلاة علي رسوله المبعوث الي الانس و الجان و آله الهادين الي رحيق العرفان. اما بعد فلما وصل الينا ما سلكه في معني الحديث المرتضوي بعض اماجد زماننا و افاضل اواننا لا زال كاسمه ماجدا ادام الله تعالي مجده بجوده ابدا...
انجام: و الرازق و المرزوق مناسبة رأساً فکيف يحکم الحاکم بالقسط بقوله من عرف نفسه عرف ربه.
چاپ: ميراث حديث شيعه، دفتر دوازدهم، ص 143-172، تحقيق مهدي مهريزي
[از اين رساله با يك آغاز به افراد گوناگوني نسبت داده شده و برخي با انجام همانند؛ رياض العلماء 5/5]
آغاز: برابر؛ انجام: من عرف نفسه بالفناء عرف ربه بالبقاء فمن عرف نفسه كما هي عرف ربه كما هو...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا، جلد: تيماج قهوه اي، 6گ (165پ-170ر)، 21 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 30-152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن12؛ مصحح، محشي؛ جلد: مقوايي، 5گ (142ر-146پ)، اندازه: 13×19 سم [محدث ارموي مخ: 2-884]
بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ قطع: ربعي [نشريه: 4-447]
«... š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafsah
پنج هزاري، عماد الدين بن يونس، ق11قمري
(panjhezārī, ‘emād-od-dīn ebn-e yūnos (- 17c
شرح است بر حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه...» منقول از حضرت پيغمبر (صلی الله علیه و آله). وي می گويد: «چون حديث (من عرف...) داراي نكته هاي بسيار بود درباره اصول دين و صفات ثبوتيه و سلبيه و بعثت رسول (صلی الله علیه و آله) و نسب امامان و روز واپسين لذا به قدر فهم خويش آن را بيان كردم و به اصول من عرف موسوم ساختم». اين رساله داراي اين عنوان ها است: 1. شناسائي صانع؛ 2. صفات ثبويته؛ 3. صفات سلبيه؛ 4. عدل؛ 5. نبوت؛ 6. اماكت؛ 7. معاد.
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد الاحد الصمد الذي ليس كمثله شي و هو السميع البصيرو صلي الله علي محمد البشير النذيرو آله انجام: و هذا آخرما اردنا ايراده علي وجه الاختصار و آخر دعواي ان الحمد لله رب العالمين
[الذريعه 1-212؛ فهرستواره منزوي 97/7]
آغاز و انجام: برابر؛ قد فرغ من تأليفها مؤلفها المذنب ضحو يوم الثلث سلخ شهر جمادي الثاني سنة 1055 و كان ذلك في الزواية. تمت بالخير
خط: نسخ، بي كا، تا: 1129ق، جلد: تيماج مشكي مذهب، 4گ (1پ-4پ)، ابعاد متن: 9×20؛ اندازه: 12×24/5 سم [ف: 20-375]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1267ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 13ص (208-220)، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 9-296]
«š.-e hadīse «man ‘araf-a nafsah faqad ‘arafa rabbah
شوشتري، فرج الله
šūštarī ،faraj-ol-lāh
رساله اي در تعريف و تبيين «من عرف نفسه فقد عرف ربه» در يك «مقدمه» و دو «وقفه» و يك «خاتمه»: مقدمه در ظهور اين كه نفس در آيات و اخبار به چند معني آمده؛ وقفه 1. در ظهور معني نزد ارباب برهان؛ وقفه 2. در ظهور حديث نزد اهل ايقان؛
خاتمه: تبصره اي است مر طالبان را در مراتب سه گانه اعتبار وجود مطلق.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2999/8
خط: نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 12، جلد: ميشن مشكي، 7گ (39-45)، 21 سطر حمایلی، اندازه: 8/5×26 سم [ف: 6-755]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
(ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753-1826
تاريخ تأليف: 3 صفر 1330 يا 1235ق
شيخ محمد مهدي استر آبادي از شيخ احمد احسايي تفسير حديث مشهور من عرف نفسه فقد عرف ربه را مي خواهد و مي گويد حتي اگر طريق اطناب پوييده شود بي اشكال است. شيخ نيز به جواب مي پردازد و مفصل از ديد خود آن را تفسير مي كند. (عبدالله انوار)
آغاز: و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين. اما بعد، فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائي انه عرض علي جناب الفاضل الاكرم... الشيخ محمد مهدي بن ذي الشأن الرفيع الاكرم محمد شفيع الاستر آبادي اخذاالله بيده... بمسألة عزيزة المنال قد كثر فيها القيل و القال...
انجام: بيان قوله (علیه السلام) من عرف نفسه فقد عرف ربه. كفاية لاولي الالباب. و صلي الله علي محمد و آله الاطياب.
چاپ: تبريز، 1273ق، ضمن جلد اول جوامع الكلم؛ تبريز، 1276ق، ضمن جلد دوم جوامع الكلم
آغاز و انجام: برابر. و قد الفراغ من تسويد هذه الكلمات بقلم منشئها العبد المسكين احمد بن زي الدين الاحسايي الهجري في... من يوم الثالث من صفر سنة ثلاثين و مأتين بعد الالف من الهجرة...
در انجامه نگارنده تاريخ به پايان رسيدن نگارش 3 صفر 1235ق آمده؛ خط: نسخ پخته، كا: علي اكبر بن محمد قاسم سمناني، تا: 4 جمادي الاول 1235ق؛ 9ص (183-191) [عكسي ف: 1-228]
آغاز و انجام: برابر؛ و قد الفراغ من تسويد هذه الكلمات بقلم منشئها العبد المسكين احمد بن زي الدين الاحسايي الهجري في... من يوم الثالث من صفر سنة ثلاثين و مأتين بعد الالف من الهجرة...
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: چهارشنبه صفر 1238ق؛ 10ص (14-23) [عکسی ف: 1-228]
آغاز: برابر؛ انجام: وقع الفراغ من تسويد هذه الكلمات بقلم... احمد بن... الاحسائي في الساعة الرابعة من اليوم الثاني... و الحمدلله رب العالمين
كا: محمد بن علي گنجوي تبريزي، تا: 1239ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن، 3گ (136ر-138پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 16-348]
آغاز: برابر
نسخه اصل: كتابخانه كاشف الغطاء- نجف اشرف؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1240ق؛ مصحح؛ 6ص (1-6) [عكسي ف: 5-406]
آغاز و انجام: برابر
كا: عبدالرحيم بن ولي محمد اردبيلي، تا: 1240ق؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 3ص (399-401)، 30 سطر (9/5×21)، اندازه: 18×29/5 سم [ف: 8-252]
آغاز و انجام: برابر؛ و قد الفراغ من تسويد هذه الكلمات بقلم منشئها العبد المسكين احمد بن زي الدين الاحسايي الهجري في... من يوم الثالث من صفر سنة ثلاثين و مأتين بعد الالف من الهجرة...
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: شنبه رمضان 1248ق؛ 14ص (58-70) [عكسي ف: 1-228]
آغاز و انجام: برابر
تاريخ به پايان رسيدن كار در اين نسخه 3 صفر 1230ق؛ خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 63-1264ق؛ 8ص (263-270) [عكسي ف: 228-1]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (184ر-186ر)، 27 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-885]
آغاز: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ 6گ (105-110)، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 3-114]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشکي، 24گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-107]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13، مصحح؛ 3گ (191پ-193پ)، اندازه: 15×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-884]
خط: نستعليق، كا: محمد قلي بن عوض قراچه داغي، تا: قرن 13؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن مشكي، 3گ (19ر-21پ)، 23 سطر، اندازه: 15/2×21/6 سم [ف: 5-163]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: فرنگي رويه كاغذي ساغري، 7ص (248-254)، 23 سطر (10×17)، اندازه: 17×25/5 سم [ف: 9-531]
آغاز و انجام: برابر؛ وقع الفراغ من تسويد هذه الکلمات بقلم منشئها العبد... صفر سنة خمس وثلاثين و مأتين و الف...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشکي، 5گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-1317]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah
كاشف دزفولي، صدرالدين بن محمد باقر، 1174-1258قمري
(kāšef-e dezfūlī, sadr-od-dīn ebn-e mohammad bāqer (1761-1842
در الذريعه چند شرح براي اين حديث ياد شده است.
آغاز: قال اميرالمومنين و امام المتقين اسد الله الغالب علي ابن ابي طالب عليه السلام الصلوة من عرف نفسه فقد عرف ربه حاصل كلام امام عليه السلام آنست كه معرفت...
انجام: و صفات شناخت پرودگار خويش را هر كس اين شناخت از شناختن پرودگار خويش محروم ماند و الله اعلم بالصواب
[الذريعه 208/13؛ فهرستواره منزوی 541/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالحسين بن عبدالرحيم شوشتري مالميري، تا: 1244ق؛ از روي خط مؤلف نوشته؛ 27ص (41-67)، اندازه: 12×12/5 سم [ف: 32-161]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5ص (217-221)، 20 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 9-430]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بی تا؛ 5ص (217-221) [ف: 9-430]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah
اصفهاني، عبدالرحيم، ق13قمري
(esfahānī, ‘abd-or-rahīm (- 19c
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4703/8
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1266ق؛ 5گ (389-393) [ف: 14-3649]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah
بروجردي، حسين بن علي عبدالعلي، ق13قمري
(borūjerdī, hoseyn ebn-e ‘alī ‘abd-ol-‘alī (- 19c
در مورد توحيد، شناخت خداوند و تهذيب نفس و چگونگي حصول علم است
تهران؛ مدارك فرهنگي؛ شماره نسخه: 82/4
آغاز: بسمله... هذه مختصر في بيان كلام مولانا و مولي الكونين اميرالمؤمنين؛ انجام: تفعل بنا ما انت اهله و لا تفعل بناما نحن اهله و عاملنا... فرغت من تسويد يوم الاحد سابع
خط: نسخ متوسط، كا: صدرالدين ابن محمد باقر موسوي دزفولي، تا: 1194ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوايي روكش تيماج، 24گ (67پ-90پ)، اندازه: 14×21 سم [ف: - 74]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah
موسوي تنكابني، محمد مهدي بن محمد جعفر، ق13قمري
(mūsavī tonekābonī, mohammad mahdī ebn-emohammad ja‘far (- 19c
تاريخ تأليف: رجب 1268ق
هفده معني براي حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» نموده و به مناسبت مقام بعضي از احاديث و گفته هاي بزرگان را نقل مي كند. در اين رساله مطالب غير لازمي ديده مي شود كه به ارتباط و انسجام مطالب لطمه مي زند.
آغاز: الحمدلله الذي عرفنا نفسه بمعرفة نفوسنا و عرف رسوله كذلك بها و عرف وليه كذلك بها و عرف كتابه كذلك بها و عرف دينه كذلك بها و الصلاة علي الرسول الذي...
انجام: المريخ حار رطب أو حار يابس.
چاپ: در ضمن ميراث حديث شيعه، قم، مؤسسه فرهنگي
دارالحديث، دفتر اول، 1377ش، ص 143-172، تحقيق مهدي مهريزي.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1268ق؛ جلد: تيماج مشكي، 8گ (71پ-78پ)، اندازه: 17/5×22 سم [ف: 15-94]
آغاز: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: شكري فرنگي، جلد: ميشن مشكي، 5گ، 18 سطر، اندازه: 10×14/3 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1-376]
آغاز: برابر؛ انجام: يذكره علي الدوام في جميع الايام بكل الالسنة و الاوهام
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم مشكي، 6گ (22پ-27ر)، اندازه: 10×14/5 سم [مؤيد: 2-121]
«š.-u ḥadīṯ-i «man ‘arafa nafash faqad ‘arafa rabbah
نامعلوم:
آغاز: قال النبي صلي الله عليه و آله من عرف نفسه فقد عرف ربه، و قد ظهر من هذا الحديث ما يجب كشفه و يستحب و صفه؛ انجام: جل ذاتا و صفاتا و سما ** فتعالا قدره عما اقول.
در اين شرح بسيار كوتاه نه وجه براي شناخت خالق از راه خود شناختي ذكر شده است با قصيده اي لامية مناسب موضوع در پايان از نگارنده رساله؛ خط: نسخ، كا: عبد علي بن محمد رماحي نجفي، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج قرمز، 2گ (40پ-41پ)، اندازه: 15/5×20 سم [ف: 1-246]
آغاز: قيل ان قول علي (علیه السلام) من عرف نفسه... له وجوه الاول ان الروح واحدة في البدن و الله واحدة تعالي واحدة
بنقل از كشكول؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1081ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 25 سطر (15×29) اندازه: 23×35 سم [ف: 14-100]
توضيح مختصري است منقول از بحار الانوار و نويسنده ده وجه به اختصار براي اين ملازمه ياد مي كند؛ خط: نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد ربيع (يا حاج ربيع) اشتهاردي، تا: 1238ق؛ كاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 2گ (148پ-149ر)، اندازه: 1×10 سم [ف: 22-340]
آغاز: و تحقيق المقام يتوقف علي بيلن اقسام العرفه و بيان ما يمكن حصوله للعباد... فاقول المعرفه علي اقسام الاول
شرح نسبتاً طولاني بر حديث من عرف نفسه فقد عرف ربه، در آن از شيخ يوسف بحراني و كتابش الدرر النجفيه و آقا محمد بيد آبادي و كتاب سرمايه ايمان عبدالرزاق لاهيجي ياد شده است؛ خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: با تاريخ 1299ق؛ كاغذ: نخودي، 15گ (349-363ر)، اندازه: 11×17 سم [دو كتابخانه اراك: - 148]
گزارشي است براي حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» به روش حروفيان؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد علي كرمانشاهي، تا: آغاز قرن 14؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج حنايي، 1گ (213ر-213پ)، 14 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-482]
آغاز: بسمله، رب وفق يا كريم، قال النبي ص من عرف... و قد ظهر من سر هذا الحديث ما يجب كشفه
خط: نستعليق، كا: محمد بن يوسف بن علم بحريني بلدا و عراد من سماهيج منشاء، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 4گ (107-110)، اندازه: 15×20 سم [ف: 1-99]
در وجه در تفسير حديث مذكور است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج فرنگي، 1گ (7ر)، اندازه: 16×22 سم [ف: 44-145]
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي- شكري، جلد: تيماج يشمي رنگ، 283ص، 14+17 سطر، اندازه: 5×20 سم [ف: 7-264]
«š.-e hadīse «man ‘araf-a nafsah faqad ‘arafa rabbah
غير معلوم:
بي كا، تا: قرن 11؛ سطور چليپايي، قطع: ربعي [نشريه: 7-258]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج قهوه ای، 7ص (89-95)، 20 سطر (7×13)، اندازه: 11×18 سم [سنا: ف: 1-74]
آغاز: بسمله. اما بعد من قول (نسخه قوله) علي بن ابي طالب كه فرمودند من عرف... كه پروردگار جل شانه از چهار عنصر وجود
انسان را ترتيب داد
ديباجه و خطبه ندارد در اواخر رساله مطالب متفرقه است كه ربطي به موضوع رساله ندارد؛ خط: نستعليق و شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1264ق؛ كاغذ: فرنگي چند رنگ، جلد: گالينگور مشکی، 4گ (32ر-35ر)، 11 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [نشریه: 13-170]
آغاز: الحمد لله رب العالمين... قال امير المؤمنين... من عرف نفسه فقد عرف ربه كه پروردگار عالم جل شأنه از چهار عنصر
بسيار مختصر با توضيح معناي چهار عنصر و روح و نور؛ خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: ربيع الاول 1313ق، جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (1پ-5پ)، 9 و 11 سطر، 11×17/6 سم [ف: 43-102]
خط: شكسته نستعليق، كا: سيد محمد حسيني، بي تا [نشريه: 5-378]
آغاز: بسمله. امير کرم الله وجهه فرمود که: من عرف نفسه فقد عرف ربه. آن که نفس گفته مي شود کدامست؟؛ انجام: و منکر مقبول بگردد و آير ه- ه- نگذرد. و الوصية للوالدين و الاقربين و لذي القربي. اللهم صل علي محمد و آله الطيبين الطاهرين.
بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: ساغري آبي، 3گ (95پ-97ر)، 22 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 3-481]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اين رساله ايست كه حكما از كتب قدما اختيار كرده اند و فوايد بسيار در ضمن هر حرفي مرقوم است؛ انجام: خوشنود بودن مادر و پدر خدمت كردن علما حكما شفقت به خلق خدا، تم.
خط: شكسته نستعليق، كا: خليل الله بن حبيب الله ميرزاي، تا: با سال 1277ق، جلد: مقوايي با روكش كاغذي كرم، 4ص (389-392)، 15-16 سطر، اندازه: 18×22/3 سم [ف: 45-70]
«š.-u ḥadīṯ-i «man kunt-u mawlāh
در درستي و شرح حديث «من كنت مولاه» كه از دلايل امامت شيعيان است. با سربندهاي «و القايل» براي نشاني: «و القايل بان الله عالم بالكليات لا بالجزئيات نظراً الي علمنا. و حذراً من حدوث الشيي في علمه مما يوجب التغير، و يقول انه عالم بالجزئيات علي طريق الكلي لايجوز تكفيره لانه طالب كمال الحق المتعال فيما يقول، بل يجب تنبيه لئلا يقيس علم الواجب».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 379- عكسي
آغاز: المتتابعة شيئا فشيئا و السلطان عالم بجميعها دفعة واحدة؛ انجام: و متي لم يصل نقطة الفيض الحكمي المطلق لنقطة الفيض.
خط: نسخ خوش، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 24ص (267 تا 290) [عکسی ف: 2-171]
شرح حديث «من كنت مولاه فعلي مولاه» - معني المولي
«š.-u ḥadīṯ-i «man māt-a qāmt qīyāmatuh
غزالي، محمد بن محمد، 450-505قمري
(qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059-1112
اين رساله را غزالي در پاسخ سؤالي كه از او كرده اند درباره تفسير حديث «من مات قامت قيامة» نوشته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2814/1
آغاز: و سئل الامام حجة الاسلام محمد الغزالي برد الله مضجعه عن قول النبي (صلی الله علیه و آله) من مات فقد قامت قيامته فقال ليس المعني به ما المراد بالقيامة المطلقه بل هي قيامة خاصة؛ انجام: و قد صرح به الشرع تصر بحافهم ذلك منه علي الضروية يوجب الايمان به و الله اعلم و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، كا: رجب علي اصفهاني، تا: 1118ق؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج يشمي، 3ص (391-393)، 12 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 10-116]
شرح حديث: «من مات و هو لا يعرف امام زمانه» - الغيبة
«š.-u ḥadīṯ-i «man hamma bi ḥasanat-in
بحراني، احمد بن صالح، ق13قمري
(bahrānī, ahmad ebn-e sāleh (- 19c
به درخواست: شيخ محمد بن مبارك بن علي
تاريخ تأليف: 21 شوال 1243ق
شرح بر حديث منقول در كافي است «ان الله جعل لادم في ذريته من هم بحسنة...». در نيمه دوم اين رساله گفته هاي ملا صالح مازندراني را درباره حديث مي آورد و از آن ها با عناوين «قال، اقول» خرده گيري مي كند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2358/2
آغاز: و لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم... قد سألني سلالة العلماء الصالحين و خلاصة الاخلاء الناصحين؛ انجام: فلم يظهر به وجه الجمع و ان رفع الاشكال و الله أعلم بحقيقة الحال.
خط: نسخ، كا: زرع بن محمد علي بن حسين بن زرع خطي بحراني، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قرمز، 13گ (45پ-57پ)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 6-334]
شرح حديث «موتوا قبل ان تموتوا» / شرح حديث/ فارسي
«š.-u ḥadīṯ-i «mūtū qabl-a an tamūtū
كرمانشاه؛ جليلي؛ شماره نسخه: 233/2
آغاز: بدان اي عزيز كه راه هاي طالبان حق بجناب احديت بيش تر از آن است كه آن را حضر توان
خط: نستعليق و شكسته خوش، بي كا، تا: 1282ق؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 10 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 279]
شرح حديث المهلكات و المنجيات- شرح حديث «ثلاث مهلكات و ثلاث منجيات»
«š.-u ḥadīṯ-i «an-nās-u nīyām-un iḏā mātū intabahū
با عنوان هاي عالم روحاني، عالم جسماني، في حقيقة النوم، حقيقت موت، موت و حيات.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4168/9
آغاز: بسمله، اعلم انه لا ريب عند من اشتغل بتحقيق العلوم و انفتح من خلدة روزنة؛ انجام: و الصلواة علي النبي محمد و صحابته، من اخر شرح قصيدة النفس المغروة الي ابن سينا للفاضل المناوي شارح الجامع الصغير و الكبير رحمه الله تعالي رحمة واسعة آمين يا رب العالمين
خط: نستعليق، كا: محمد علي از طلاب مدرسه سپهسالار، تا: 1330ق، جا: تهران، مدرسه سپهسالار؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج تریاکی، 16گ (118ر-203پ)، 14 سطر (7×13/5)، اندازه: 11×18 سم [ف: 11-175]
(š.-e hadīs-e nabavī (s
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
(torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433
در شرح حديث نبوي (صلی الله علیه و آله): «اما بعد فان خير الحديث كتاب الله...» گويا از ترکه اصفهانی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10196/11
خط: نسخ، بي كا، تا: 828-841ق؛ تملك: محمد حسين حسيني در تبريز در1016ق؛ مهر: «عبده علي نوري1196ه» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي،122ص، 23 سطر، اندازه: 15×23 سم [ف: 32-237]
«š.-ul-ḥadīṯ-in-nabawī «ar-rāḥimūn yarḥamuhum-ur-raḥmān
عبدالرزاق كاشي، عبدالرزاق بن احمد، - 736؟ قمري
(abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad (- 1336‘
شرح حديث نبوي (صلی الله علیه و آله) است كه فرموده: «الراحمون يترحمهم الرحمن ارحموا من في الارض يرحكم من في السماء».
آغاز: في بيان قول النبي (صلی الله علیه و آله) الراحمون يترحمهم الرحمن ارحموا من في الأرض يرحمكم من في السماء، اعلم ان الأسماء الالهية تتباين باعتبار المعاني الوصفية...
[الاوقاف العامة بغداد 266/1]
آغاز: برابر؛ انجام: و لاخطر علي قلب بشر و الله اعلم بحقايق الامور (كاشي).
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 4گ (30ر-33پ)، 15 سطر (6×13)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 8-722]
بي كا، تا: 1089ق [نشريه: 5-225]
آغاز: برابر؛ انجام: انتهي الي علم هو عين الذات فليكن العلم الأول كذلك و قد حصل المطلوب اذا العلم صفة واحدة لاصفات كثرة.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 5گ، 16 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 1-324]
«š.-u ḥadīṯ-i «naḥn-u ma‘āšir-al-anbīyā’ lā nuriṯ
مفيد، محمد بن محمد، 336-413قمري
(mofīd, mohammad ebn-e mohammad (948-1023
اين حديث منسوب به حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) را به چند وجه معني مي كند، و به گفته هاي سنيان در اين حديث پاسخ مي گويد.
آغاز: اذا سلم للخصوم ما ادعوه علي النبي من قوله: نحن معاشر الانبياء لانورث.
انجام: و حمل السنة علي وفاق العموم أولي من حمله علي خلاف ذلك و االله نسأل التوفيق.
[الذريعة 394/20؛ مكتبة اميرالمؤمنين 584/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج زرد، 3ص (310-312)، 23 سطر، اندازه: 13/3×26/2 سم [ف: 7-105]
خط: نسخ، كا: عبدالحميد بن محمد مقيم خطيب عبدالعظيمي، تا: 17 ربيع الثاني 1056ق؛ جلد: مقوايي، 3گ (158پ-160ر)، 23 سطر، اندازه: 13×25/5 سم [ف: 1-286]
آغاز: برابر
نسخه اصل: كتابخانه مرتضوي- مشهد مقدس؛ خط: نسخ، كا: عزيز الله بن عبدالعلي فراهاني، تا: 1074ق؛ 3ص (33-35) [عكسي ف: 7-202]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری، فروردين 1374؛ كاغذ: نخودي، 3گ، 12 سطر، اندازه: 15/5×20 سم [اهدائي رهبر: 2اخبار 1-377]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج سرخ، 12گ (156پ-157پ)، 17 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 1-94]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد حسن تبريزي نجفي، تا: قرن 14؛ 2گ (36پ- 37ر)، 21 سطر، اندازه: 17×21 سم [اوراق عتيق: 2-339]
آغاز: برابر؛ انجام: و لانورث ما تركناه هو صدقه.
خط: نسخ تعليق، بي كا، تا: 1329ق؛ مصحح؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 2گ (92-93)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 47/2-54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1336ق؛ كاغذ: دفتري، 3گ (33پ-35پ)، 15 سطر، اندازه: 8×15/5 سم [ف: 32-525]
خط: نسخ، كا: عبدالله تبريزي و حسن خوشنويس همداني، تا: 1370ق؛ 4گ (8پ-11ر)، 11 سطر، اندازه: 18×21/5 سم [ف: 2-271]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 2گ (190پ-191پ)، 17 سطر [سه كتابخانه اصفهان: ف: - 190]
«š.-u ḥadīṯ-i «an-naẓr-u ilā wajh-il-‘ālim-i ‘ibāda
خواجوئي، محمد اسماعيل بن حسين، - 1173قمري
(xājū’ī, mohammad esmā‘īl ebn-e hoseyn (- 1760
چاپ: در مجموعه ثانيه از رسائل اعتقاديه مؤلف چاپ شده.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 1606/21
خط: نسخ، كا: محمد كاظم پسر ميرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 4گ (260پ-263پ) [ف: 5-306]
š.-u ḥadīṯ-in-nafs = ḥadīṯ-ul-kumayl
حسيني عسكري، علي بن ابوالقاسم، ق12قمري
(hoseynī ‘askarī, ‘alī ebn-e ab-ol-qāsem (- 18c
[فهرستواره منزوي 544/7]
قم؛ فيضيه؛ شماره نسخه: 2022/4
آغاز: نحمدك يا من له الملك و الملكوت
بي كا، بي تا؛ 77گ، اندازه: 7×11 سم [ف: 3-167]
شرح حديث نقطه- الرسالة القدسية في اسرار النقطة الحسية
شرح حديث نقطه- معني «انا نقطة التي تحت الباء»
شرح حديث نورانية- معرفة الائمة
شرح حديث النورانية- شرح حديث «المعرفة بالنورانية»
š.-e hadīs-e nūrānīyya
شرح منظوم حديث نورانيه است كه متن و ترجمه منظوم آن در پي هم آمده است.
اراك؛ دهگان؛ شماره نسخه: 135/20
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1232ق؛ 20گ (571پ-590ر)، اندازه: 15×22 سم [ف: 1-160]
«š.-u ḥadīṯ-i «nīyyat-ul-mu’min-i xayr-un min ‘amalih
علم الهدي، علي بن حسين، 355-436قمري
(alam-ol-hodā, ‘alī ebn-e hoseyn (967-1045‘
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1497/46 عكسي
آغاز: مسئلة فيما روي عن النبي (صلی الله علیه و آله) نية المؤمن خير من عمله قال الأجل المرتضي قدس الله روحه جري بالحضرة السامية الوزيرية العادلة
نسخه اصل: آستان قدس، ش ض 21509؛ خط: نسخ، كا: سيد احمد بن محمد رضا حسيني صفايي خوانساري، بي تا؛ مصحح، محشي از كاتب و غير او، ركابه دار؛ 2ص (140-141)، 22 سطر [عكسي ف: 4-393]
«š.-u ḥadīṯ-i «nīyyat-ul-mu’min-i xayr-un min ‘amalih
بحراني، سليمان بن عبدالله، 1075؟ - 1121قمري
(bahrānī, soleymān ebn-e ‘abd-ol-lāh (1665-1710
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2215/2
آغاز: بسمله. مسئلة روي الخاصة و العامة عن النبي انه قال نية المومن خير من عمله؛ انجام: لا يخفي علي المتامل و ليكن هذا آخر ما جري به القلم... و تسهيل طريقه و الصلوة علي محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، كا: محمد علي بن محمد شريف بن محمد شفيع نوايي، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 8گ (68پ-75ر)، 19 سطر (6×15)، اندازه: 12×20 سم [ف: 9-891]
«š.-u ḥadīṯ-i «nīyyat-ul-mu’min-i xayr-un min ‘amalih
كربلائي، حسين بن علي، ق12قمري
(karbalāīī, hoseyn ebn-e ‘alī (- 18c
شرح نيكويي است بر حديث معروف «نية المؤمن خير من عمله»، برگرفته شده از «الاربعين حديثاً» مؤلف با افزودگي ها و نقل گفته هاي بعضي از علمای مشهور و گفتگو در آن ها، پس از آن توجيه حديث چنان كه خود مؤلف نظر دارد و می گويد كه كسي در اين نظر بروي سبقت نگرفته است.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1148/3
آغاز: الحمدلله المطلع علي النيات عالم السر و الخفيات و الصلاة و السلام علي محمد و آله أشرف البريات؛ انجام: و نجيب عن بحث الشهيد رحمه الله بأن احتمال التطرق كاف في المفضولية و ان كان المراد به الخالي عن الرياء و العجب.
خط: نسخ، كا: بابا ابن مولانا يحيي دزجي از محال همدان، تا: 1124ق، به دستور الياس خان بكا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 17گ (144پ-160پ)، 20 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 3-387]
«š.-u ḥadīṯ-i «nīyyat-ul-mu’min-i xayr-un min ‘amalih
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166- 1241؟ قمري
(ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753-1826
پاسخ به سؤالي است درباره حديث «نية المؤمن خير من عمله و نية الکافر شر من عمله و افضل الاعمال احمزها» و تنافي بين حديث مذکور با حديث «لا مؤاخذة علي النيات و قصد الخير يکتب حسنة و قصد الشر لايکتب». احتمالاً بايد پاسخ پرسش دوم از اجوبة المسائل محمد مهدي بن شفيع استر آبادي (الثالث) باشد.
سمنان؛ مدرسه صادقيه؛ شماره نسخه: 6/6
آغاز: قد سئل عن الشيخ المعاصر احمد بن زين الدين احسايي انه اشتهر ان نية المؤمن خير من عمله و نية الکافر شر من عمله و افضل الاعمال احمزها و التنافي بينهما ظاهر علي انه ورد لا مؤاخذة علي النيات
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (172پ)، 20 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف مخ]
«š.-u ḥadīṯ-i «nīyyat-ul-mu’min-i xayr-un min ‘amalih
از: مسيح؛ رساله كوتاهي در معني حديث نية المؤمن خير من عمله، نوشته شده به درخواست زين العابدين (صاحب سفينه).
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10866/2
آغاز: بسم الله سبحانه و الحمدلله و الصلوة علي محمد و آله و بعد فقد طالما رغبني السيد الامجد الاكريم الاوحد لازال كاسمه زينا للعابدين ان افكر في معني قول [رسول] الله صلوات الله و سلامه عليه و آله نية المؤمن خير من عمله و ان احرر ما تقرر عندي ليكون مني لديه. فلما امعنت النظر فيه وجدت اكثر العلماء الاعلام سالكين فيه مسلكاً واحداً؛ انجام: يكون نيته ابداً و فضل مما يأتي به من العمل و يؤيد ما ذكرته كثير من الاخبار و الله اعلم بالصواب. من افادة اوجد الاوان و فريد العصر و الدوران الحكيم مسيح الزمان سلمه الله و ابقاه و اوصله الا ما تيمناه
بي كا، تا: قرن 11؛ پس از آن چند حديث در همين موضوع از من لايحضره الفقيه و علل الشرايع نقل شده است؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (62ر-62پ)، اندازه: 20×29 سم [ف: 20-434]
«š.-u ḥadīṯ-i «nīyyat-ul-mu’min-i xayr-un min ‘amalih
غيرهمانند:
آغاز: بسمله قال النبي نية المؤمن... قال قلت ما تقول في السؤالين الواردين علي ظاهر
درباره اين حديث دو پرسش شده و باين دو سؤال بيست پاسخ داده شده است؛ خط: نسخ، كا: احمد بن ملا عبدالرحيم قزنچائي اندري، تا: 1304ق، جا: بار فروش مدرسه صدر؛ كاغذ: فرنگي؛ جلد: تيماج ترياكي، 2گ، 17-21 سطر، اندازه: 17/5×21/5 سم [ف: 2-211]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي [ف: 31-20]
شرح حديث الولد سرابيه- شرح «الولد سرابيه»
š.-e hadīs-e hešām-e bn-el-hakam
شرحي است بر حديث هشام بن الحكم با زنديقي كه به خدمت امام صادق عليه السلام رسيده، مشتمل بر سه «مقصد».
يزد؛ سريزدي؛ شماره نسخه: 42/1
آغاز: علي بن ابراهيم، عن ابيه... شرح ابن حديث شريف مشتمل است بر سه مقصد اول اثبات مي كند كه مدبر عالم واحد لاشريك است؛ انجام: هرگاه خواهي كشف اين مطلب بر تو بشود معناي ديگر مي خواهد.
خط: نستعليق، كا: احمد بن مهدي يزدي، تا: 24 شعبان 1204ق، جا: خوي؛ جهت سيد احمد يزدي؛ 20گ (1ر-20پ)، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 1-40]
«š.-u ḥadīṯ-e «hal ra’ayt-a rabbuk
شرح حديث منسوب به حضرت علي (علیه السلام) در پاسخ اعرابي و به شيوه عرفاني.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 4655/8
آغاز: بسمله. حدثنا علي بن احمد بن محمد بن عمران الدقاق؛ انجام: و ذلك كله من تأييد العقل.
خط: نستعليق، كا: كرمعلي خراساني، تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي آبي، 1گ (126ر-126پ)، 22 سطر، اندازه: 14/6×18/5 سم [ف: 7-458]
شرح حديث هل رأيت رجلاً- حقيقة العرفان
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
قاضي سعيد قمي، محمد سعيد بن محمد مفيد، 1049-1103؟قمري
(qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640-1692
قائن؛ حسيني قهستاني؛ شماره نسخه: 8/2
خط: نسخ، كا: معصوم بن رضي بن جحي بن معصوم بن ناصر حسيني قائني خراساني، تا: 13 جمادي الاول 1342ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (31پ-32ر)، اندازه: 17×21/5 سم [مدرسه جعفريه زهان: ف: - 118]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
نراقي، مهدي بن ابي ذر، 1128-1209قمري
(narāqī, mahdī ebn-e abī-zar (1716-1795
شرح بر حديث مروي از اميرالمؤمنين (علیه السلام) كه حافظ رجب برسي (بعد از 813ق) در «مشارق انوار اليقين» بدون ذكر سند آورده است. وي در اين شرح از كلمات خود «برسي» كه در شرح حديث نقل نموده استفاده كرده است.
چاپ : در «مشكلات العلوم» وي در تهران به سال 1367ش، به كوشش حسن نراقي (صص 213-215) به چاپ رسيده
آغاز: بسمله. خبر مشكل منسوب الي اميرالمؤمنين عليه السلام و قد اورده الحافظ... و هو انه سئل (علیه السلام) هل رأيت؛ انجام: انا انا ثم اشار الي وجه... يقوله انا ذات الذوات الي آخره و توضيحه كما تقدم تمت
خط: نستعليق، كا: محمد بن محمد علي راهجردي، تا: 1235ق؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 16 سطر [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-377]
آغاز: ما ذكره عليه السلام من مخاطبة سرهت الملكوتي اعني نفسه القدسية؛ انجام: و توضيحه كما تقدم من مشكلات العلوم للفاضل النراقي.
بخشي از كتاب مشكلات العلوم نراقي است در شرح اين حديث؛ خط: نستعليق، كا: زين العابدين بن سيد قاسم اصفهاني، تا: 1269ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 2ص (133-134)، اندازه: 13×22 سم [ف: 2-249]
الطين» / شرح حديث/ عربي
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «anaṭ-ṭīn
مشهدي، ميرزا محمد مهدي، - 1217؟ قمري
(mašhadī, mīrzāmohammad mahdī (- 1803
رساله اي است كوتاه و فلسفي در شرح «انا انا انا ذات الذوات...» چنين می گويد: «اي الجواهر المدبر عقل تاسع من وجه و عاشر من وجه و نفس من وجه و عقل من وجه لكونه جاعلا من وجه و مجعولا من وجه و متصورا بتصور شوقيه من وجه»؛ كه در آن ابياتي از مثنوي نيز درج شده است.
آغاز: من افادات ميرزا محمد مهدي مشهدي روي عن امير المومنين... رايت رجلا هو الجوهر المدبر لعالم الكون؛ انجام: و انه عليه السلام استاد جبريل و لذلك ارمه بامساك الاسرار من الغير من الملائكه
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 46گ [ف: 23-728]
للمولي محمد مهدي؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: چرم زرد، 2گ (158پ-159پ)، اندازه: 15×21 سم [مؤيد: 2-288]
آغاز: خبر مشكل منسوب الي اميرالمومنين عليه السلام و قد اورده الحافظ البرسي في بعض رسائله؛ انجام: و يحتمل ان يكون «انا» غلطا من الناسخ، والاصل كان انت
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم مشكي، 4گ (137ر-140پ)، 16 سطر، اندازه: 10×15 سم [مؤيد: 2-112]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīyn
ميرزاي قمي، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1151-1231قمري
(mīrzā-ye qomī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad hasan (1739-1816
در شرح حديث وارده در مشارق الانوار است: «سئل اميرالمؤمنين عليه السلام هل رأيت في الدنيا رجلا فقال رايت رجلا و انا الي الان اسئل عنه فقلت له من انت فقال انا الطين فقلت من اين فقال من الطين فقلت الي اين فقال الي الطين...». مؤلف اين رساله استناد اين حديث را به امام عليه السلام غيرثابت مي داند و با احتياط شايسته مقام فقيه به شرح آن مي پردازد. مولي علي نوري نيز در شرح اين حديث رساله اي دارد كه به درخواست جمعي نوشت و در آن بر رساله قمي خرده گيري كرد.
آغاز: بسمله الحمد لله باعث الوسائل و معطي النوائل... اما بعد فهذه اجابة لما اقتضاه بعض اذ كياء الا كابر من اخوانا الديانين... في حل كلام ملغز و مرام مرمز الي مولانا... و ان لم اك اره في كتاب و لم اسمعه من احد من مشايخي... لكنه لما كان... مضلة للاذ كياء... فكتبت هذه الكلمات علي سبيل العجل... و لا اظن احدا من اهل الديانه اطلع علي حالي لم ينصفني في فلتات لساني... و الرواية هي هذه... سئل امير المومنين عليه السلام هل رايت رجلا قال نعم و الي الان اسئل عنه فقلت من انت
انجام: امسك هذا اي لاتفش هذا السر بغير اهله و كن به ضنينا الا عن اهله هذا ما اقتضاه الحال الخاطر و بادر به الفكر الكاسر... مع ضيق المجال و بلبل فرج الله عنا المنعام المفضال و كتبه الفقير... ابن الحسن الجيلاني ابو القاسم نزيل دار الايمان قم صينت عن التلاطم
چاپ: دارالخلافه طهران، سنگي، بي ناشر، 1319ق، رحلي، 4ص (صص757-760) با غنائم الايام و جوامع الرسائل
[الذريعه 209/13-210]
شرح و حواشي:
1- حقيقة العرفان = شرح حديث هل رأيت رجلاً = تراب الألباب؛ تنكابني، محمد بن سليمان (1234-1302)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 3گ (20-22) [ف: 23-716]
آغاز: برابر؛ انجام: خير صحبه و آل. كتبه... ابن الحسن الجيلاني ابوالقاسم نزيل... قم... ظاهرا باطنا
در فهرست با عنوان «حل كلام لغز و مرام مرمز علي» آمده؛ بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 8گ (42پ-49ر)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 9-907]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1215ق، محشي با امضاي «جعفر»؛ كاغذ: شكري فرنگي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 6گ، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-154]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1223ق، محشي از مؤلف با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (115پ-122پ)، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 23-809]
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادي فاري، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (55پ-58ر)، اندازه: 13×23 سم [ف: 21-341]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن علي اصغر قايني، تا: 1255ق؛ كاغذ: فرنگی، 4گ (98پ-101پ)، 23 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 33-417]
آغاز: برابر؛ انجام: امسك هذا يعني لا تفتش هذا السر لغير اهله وكن به ضنينا الا من اهله هذا ما اقتضاه الحال...
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1270ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 21 سطر [ف: 1-358]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ كا: مقصود علي بن حسين قلي كلاردشتي، تا: 1301ق؛ جلد: تيماج سياه، اندازه: 12×18 سم [ف: -279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: يحيي بن ميرزا علي محمد حسيني لاريجاني سيدالحكماء بقائي، تا: 1307-1309ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6گ (41پ-46پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 19-85]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز تعيين شد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان: «ج غ ف عفي عنه»؛ جلد: تيماج زرد، 4گ، 24 سطر (8/5×16)، اندازه: 12/5×20 سم [ف: -527]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
مجذوبعلي شاه، محمد جعفر بن صفر، 1175-1238قمري
(majzūb-‘alī-šāh, mohammad ja‘far ebn-e safar (1762-1823
رساله اي کوتاه عرفاني در شرح حديث منسوب به اميرالمومنين و معروف به «هل رايت رجلاً» که به اصرار عده اي از پيروانش نگاشته شده است.
آغاز: الحمدلله الذي كتب علي نفيه الرحمة و اثبت علي ذاته العلم و الحكمة و ازاح عن ابصار احبائه الظلمة و عمي الجهالة احمل الاشياء كلها في قلمه و قضائه.
آغاز حديث: قد ورد عن اميرالمؤمنين عليه السلام انه سئل هل رأيت رجلا؟ فقال: رأيت رجلا و انا الي الان اسأل عنه. فقلت له: من انت فقال انا الطين.
انجام: فتمسني النار يوم العرض الاكبر الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا، سرا و علانية و جهرا و اخفاتا، سراء و ضراء
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6گ، اندازه: 16×21 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1221ق؛ 8ص (143-150)، قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1422]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1338ق؛ جلد: تيماج مشكي، 14ص (45-58)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 26-62]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين ما دامت السموات و الارضين، يا ارحمن الراحمين.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن تریاکی، 5گ (17ر-21پ)، 21-25 سطر، اندازه: 19/5×29/6 سم [ف: 8-84]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
(ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753-1826
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3622/17
بي كا، تا: با تاريخ 1233ق، جا: قزوين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج تریاکی، 2ص (180-181)، 18 سطر (9×15) [ف: 12-2625]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
نوري، علي بن جمشيد، - 1246قمري
(nūrī, ‘alī ebn-e jamšīd (- 1831
شرحي است بسيار مختصر بر حديث منسوب به اميرالمؤمنين علي (علیه السلام) كه به گفته خود مؤلف ترجمه اي است بر اين حديث و فقط مراد هر يك از كلمات را نوشته و كلمات متشابه در حديث را از ديگري متمايز ساخته است. مؤلف دو شرح بر اين حديث نوشته و هر دو به چاپ رسيده است.
آغاز: آغاز شرح اول: بسمله رب اشرح لي صدري و يسرلي امري... و لنذكر قبل الخوض في شرح الحديث الشريف معاني
عض الالفاظ التي وقعت فيه...
آغاز شرح دوم: مما اشتهر في الالسنة انه قد روي عن مولي العارفين يعسوب الدين... هذه الترجمة مني مبني علي ضرب من الاحتمال
انجام: انجام شرح اول: و الذات في الذات للذات و اللام للملک و العطف للتفسير و فائدته دفع توهم الشريک هذا و اما علي الاحتمال الثاني في الرجل المسئول عنه فمعني الفقرات الشريفة يظهر بالتامل فتامل و استقم کما امرت
انجام شرح دوم: و رد عليهم ائمتنا و سادتنا معادن العلم و الحكمة عليهم صلوات الله تعالي و سلامه الاوفي. و السلام
چاپ: هر دو شرح در ميراث حديث شيعه، دفتر سوم، ص 141-160 با تحقيق حامد ناجي اصفهاني، با عنوان «شرحان لحديث هل رأيت رجلا» چاپ شده.
شرح و حواشي:
1- حقيقة العرفان = شرح حديث هل رأيت رجلاً = تراب الألباب؛ تنكابني، محمد بن سليمان (1234-1302)
آغاز: برابر شرح دوم
بي كا، تا: با تاريخ 1244ق؛ 8گ (36-43)، اندازه: 15×20 سم [ف: 3-102]
آغاز و انجام: برابر شرح اول
بي كا، تا: 1272ق، جا: نياوران؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج عنابي، 2ص (44-45)، 27 سطر، اندازه: 20×30 سم [ف: 23-136]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 1گ (102ر- 102پ)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1-160]
آغاز و انجام: برابر شرح دوم
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تیماج قرمز، 2ص (335-336)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 9-260]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 909/14
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 3-115]
آغاز و انجام: برابر شرح اول
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: گالينگور، 3گ، 14 سطر، اندازه: 13×18 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1-269]
آغاز و انجام: برابر شرح دوم
خط: شكسته نستعليق، كا: محمد جعفر نوري، تا: نيمه نخست قرن 13؛ ترقيمه: «نوري دام ظله العالي، نوري دام ظله العالي»؛ مصحح، محشي با نشان «منه دام ظله العالي»؛ كاغذ: فرنگي، 1گ (9)، سطور مورب، اندازه: 12×18 سم [ف: 40-666]
خط: نستعليق، كا: يحيي بن ميرزا علي محمد حسيني لاريجاني سيد الحكما بقائي، تا: 1309ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (48پ-51ر)، اندازه: 11×17 سم [ف: 19-86]
آغاز و انجام: برابر شرح اول
خط: نستعليق، كا: سيد حسن حسيني برغاني، تا: ذيحجه 1324ق؛ جلد: تيماج مشکي، 3گ، اندازه: 12×19 سم [ف مخ- 3-1186]
آغاز و انجام: برابر شرح اول
خط: نستعليق، كا: ابوالحسن گيلاني، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (93ر-96ر)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 10-224]
آغاز و انجام: برابر شرح اول
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ نام مؤلف با توجه به آغاز و انجام معلوم گردید؛ 4گ (34ر-37پ)، اندازه: 13/5×18/5 سم [مؤید: 2-8]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259قمري
(raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798-1843
به درخواست: شيخ جواد بركت
تاريخ تأليف: دوشنبه 9 جمادي الثاني 1258ق
رساله مختصري است در جواب سؤال شيخ جواد برکت در مورد يک حديث که از امير مؤمنان (علیه السلام) نقل شده که مردي از آن حضرت سؤال کرد که «هل رايت رجلأ في الدنيا فقال عليه السلام: رايت رجلأ و انا الي الآن اسأل عنه فقلت له من انت قال انا الطين...».
آغاز: حمدله. صلاة... فيقول العبد... كاظم بن قاسم الحسيني الرشتي ان الاخ الامجد الجواد الشيخ جواد سلمه الله تعالي و حرسه و وقاه، قد اتي الحديث صعب مستعصب من قولهم... هل رايت رجلاً في الدنيا، فقال (علیه لسلام) رايت رجلاً و انا الي الان اسأل عنه...
انجام: شرح جميع ما اعرف من معانيه لاقتضي مجلداً كبيراً و انا في شغل عن ذلك و الحمدلله اولاً و آخراً و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين.
چاپ: چاپ شده
[فهرست كتب مشايخ 294 «رساله طينت»]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 13؛ 15ص (232-246) [عكسي ف: 1-258]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اندازه: 10/5×17/5 سم [نسخه پژوهي: 2-179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: خراساني، عبدالله، تا: قرن 13 [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد طاهر بن نجفعلي همداني يا محمد علي، تا: 1259ق؛ جلد: تيماج مشكي، 7گ (112پ- 118پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 23-197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالعلي بن محمد صالح مراغي، تا: 1262ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج حنايی مذهب، 7گ (35پ-41پ)، 25 سطر (10×19)، اندازه: 19×30 سم [16-421]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: حدود 1262ق؛ 20ص (79-98) [عكسي ف: 1-258]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: حدود 1262ق؛ 29ص (128-156) [عكسي ف: 1-258]
آغاز: برابر؛ انجام: و فيما ذكرنا كفاية لكل ناظر اذا تفهم ما نقول و الله ولي التوفيق... الطاهرين.
تذكر: انجام نسخه با رساله «حمليه» مؤلف منطبق است؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: شنبه 22 جمادي الثاني 1268ق؛ 32ص (368-337)، 19 و 23 سطر، اندازه: 14/8×21/3 سم [ف: 45-99]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1272ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 15گ (155-169)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 3-1047]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: ابومحمد طهماسبقلي بن علي كرمرودي نجمتاني، تا: 10 ذيقعده 1284ق؛ 12گ (6پ-17پ)، اندازه: 14×21 سم [ف: 2-100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رفيع بن حاجي ملا محمد نصير، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (141-148پ)، 20 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف مخ]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «anaṭ-ṭīn
عارف اسفرايني، اسماعيل بن قربانعلي، 1220؟ - 1288قمري
(āref-e esfarāyenī, esmā‘īl ebn-e qorbān-‘alī (1806-1871‘
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14428/7
آغاز: روي عن اميرالمؤمنين عليه السلام... انه سئل هل رأيت في الدنيا رجلاً... فيقول العبد الذليل... ان هذا الحديث الشريف من المتشابهات التي لايعلم تأويله الا الله و رسوله و الراسخون في العلم و لكن نحن بقدر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 1گ (14پ)، اندازه: 18×22 سم [ف: 38-566]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
قمشه اي، مصطفي، ق13قمري
(qomše’ī, mostafā (- 19c
شرح مزجي مختصري است كه با شيوه فلسفي نگارش يافته است.
آغاز: بسمله ورد عن مولاانا اميرلمؤمنين عليه السلام سئل هل رايت في الدنيا رجلا فقال رايت رجلا و انا الي الان اسئل عنه شرح ما خطر بالبالي في شرح هذا المقال... ان المراد بالرجل في السؤال الانسان الكامل... فكان السائل قال هل رايت انسانا كاملا في الانسانيه.
انجام: لان كل عين يشتمل علي جميع ما تحته و علي كل من المعنيين... لما هو معلوله و تحته. قدتم شرح مولانا مصطفي القميوشي (كذا) في يوم الجمعه في سنه 1218.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، كا: محمد رحيم بن محمد بن محمد علي
طالقاني، تا: قرن 13؛ در ذيل نسخه ابياتي از فردوسي و غيره و نيز دو بيت فارسي از ميرداماد درباره ملاصدرا [دو بيت مزبور اين است: صدرا جاهت گرفته باج از گردون ** داده است به فضل تو خراج افلاطون/ در مسند تحقيق نيايد چون تو ** يك سر ز گريبان حقيقت بيرون] و برهان توحيد با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج قرمز، 2ص (34-35)، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 302-23]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 13؛ اين رساله در فهرست نيامده است (فهرست رايانه اي 621) [ف: 7-261]
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادي فاري، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (133ر-133پ)، اندازه: 13×23 سم [ف: 21-344]
آغاز: برابر؛ انجام: و قس عليه و امثاله منه فاحفظ فانه صعب من صعوبات.
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، كا: مير زين العابدين بن سيد قاسم اصفهاني، تا: 1269ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 2ص (132-133)، اندازه: 13×22 سم [ف: 2-249]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم اجعلني من المستعدين لفهم هذه المطالب العالية و الاسرار الغامضة.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1272ق، جلد: مقوا، اندازه: 12×17 سم [ف: 33/1-172]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا ما وصل اليه فهمي و من الله السداد...
خط: نستعليق، كا: يحيي بن ميرزا علي محمد حسيني لاريجاني سيد الحكما بقائي، تا: 1307-1309ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (47ر-48پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 19-85]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭṭīn
مدرس، ابوالقاسم، ق13قمري
(modarres, ab-ol-qāsem (- 19c
در شرح حديث «هل رايت رجلا» به روايت از علي (علیه السلام).
آغاز: بسمله. الحمدلله الباعث الوسائل و معطي النوائل...
آغاز: برابر؛ انجام: تم بيان معني الحديث المشكل من مولانا ميرزا ابي القاسم المدرس الاصفهاني.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مخمل آبی، 14 سطر (7×16)، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 16-616]
خط: نستعليق، كا: صدرالدين موسوي شاهان دشتي، بي تا؛ كاغذ: فرنگي كبود و سفيد، جلد: مقوا، 8گ (1-8)، 18 سطر (10×25)، اندازه: 15×22 سم [ف: 16-599]
«š.-u ḥadīṯ-i «hal ra’ayt-a rajul-an» = š.-u ḥadīṯ-i «an-aṭ-ṭīn
غيرهمانند:
آغاز: بسمله سئل عن مولانا اميرالمؤمنين (علیه السلام) هل رأيت رجلاً في الدنيا فقال (علیه السلام) رأيت رجلاً و اما الي الآن اسأل عنه فقلت له من انت... اقول ما ذكره عليه السلام من مخاطبة سره الملكوتي ان نفسه القدسية؛ انجام: ثم اشار الي وجه المغيرة بقوله انا و انت الذوات الي آخره و توضيحه كما قدم.
شرح حديثي منقول از حضرت اميرالمؤمنين (علیه السلام) است كه شخصي از آن حضرت پرسيد «هل رايت رجلاً» و حضرت خود را در اين حديث «طين» و «ابوتراب» مي نامد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1276ق، جا: تهران؛ جلد: مقوا، اندازه: 12×17 سم [ف: 33/1-172]
آغاز: بسملة. حمدلة. و الصلاة و السلام علي اهل بيت النبوة... و بعد: لما كان من الاحاديث المفصلة الغامضة؛ انجام: اما ابوذر فلما لم يكن في اول الأمر في هذا المقام فلو علم من اسرار سلمان... لقنله و كفره، لعدم الطاقة و الصبر له بتحمله و ان صار بعد هو ايضاً من اهل السر: قد تم شرح الحديث علي يداقل السادات عنايت الله بن الحسين السرآبادي في شهر البادكوبة في سنة 1297ه
رساله اي است درباره مسأله طينت و جوهر ذاتي آدمي كه عالم صغير است، كه الهي يا شيطاني است، و آيا تغييرپذير است يا نه؟ چند رساله مانند اين در الذريعه (ج5ص197) معرفي شده است. يكي از آن ها تأليف ميرزا ابوالقاسم قمي (1154-1231) است كه دنبال كتاب «غنائم» به سال 1319 چاپ شده است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1303ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (163ر-167ر)، ابعاد متن: 9×17، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 11-52]
«... š.-e hadīs-e «hal ra’ayt-a rajol-an fe-d-donyā
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1127/19
خط: نسخ و نستعليق، كا: سردار كابلي، تا: قرن 14؛ جلد: مشما و مقوایی، 3گ (380-382)، 7×14 سطر، اندازه: 13×21 سم [سنا: ف: 2-126]
š.-u ḥadīṯ-i humām = š.-u xuṭbat-i humām
از ناشناسي كه نام او در آغاز و پايان نيامده است. در الذريعه (225/13-226) هفت شرح از اين گونه به نام «شرح خطبة همام» نشاني داده شده است. حديثي است به روايت عبدالله بن يونس، كه مي گويد: هنگامي كه حضرت علي (علیه السلام) به خطبه اي مي پرداخت، كسي همام نام و پارسا، برخاسته و صفت هاي يك مؤمن را از ايشان مي پرسيد و حضرت در پاسخ او اين صفت ها را برمي شمارد. و اين كتاب شرح آن خطبه است. در هفتاد و شش بند: 1. الكيس القطن؛ 10. رضين الوفاء قليل الاذي؛ 20. شقيق وصول، حليم خمول، قليل الفضول؛ 30. لايختار و لايقادر و لايخيف بشراً؛ 40. مذكر للعالم، معلم للجاهل؛ 50. دقيق النظر، عظيم الحذر؛ 60. لايسأس علي مافاته و لايحزن علي ما اصابه و لايرجو ما لايجوز له؛ 70. يخالط الناس ليعلم و يصمت ليسلم و يسأل ليفهم و يتيحير ليغنم؛ 76. فهو امام لمن بعده من اهل البر. براي نشاني: «50. قوله (علیه السلام) دقيق النظر، عظيم الحذر، فنقول الدقيق خلاف الغليظ و الامر الغامض. و النظر تأمل الشيي بالعين و التدبر و التفكر فيه. و يقال نظرت في الامر، تدبرت و نظرت اليه ابصرته و الحذر بالكسر».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1475
آغاز: بسمله. فاعلم ان من اوصافه ما في رواية عبدالله بن يونس عن ابي عبدالله. قال قام رجل يقال له همام. و كان عابداً ناسكاً مجتهداً الي اميرالمؤمنين (علیه السلام) و هو يخطب. فقال يا اميرالمؤمنين صف لنا صفة المؤمن؛ انجام: «ارشاد» قال الشيخ البرسي (ق) قرائة المؤمن مائة و ستة و ثلاثين مرة. امان من شرالثقلين. تمت...
خط: نسخ خوش، كا: محمد باقر بن محمد حسن بروجني، تا: 1295ق؛ محشي به فارسي، گويا از همين سردار كابلي، مجدول؛ تملك: حيدرعلي بن نور محمد خان كابلي، 14 محرم 1338ق، كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج آلبالويي، 309گ، 10 سطر (9×16)، اندازه: 16×25 سم [ف: 3-190]
(š.-u ḥadīṯ «... hiy-a min fasād-il-xāṣṣa» (mnẓ. fī
ارجوزه اي حدود 170 بيت كه در توضيح و شرح حديث منقول از اميرالمؤمنين (علیه السلام) سروده شده است، حديث مزبور عبارت است از «سئل علي (علیه السلام) عن احوال العامة فقال هي من فساد الخاصة و انما الخاصة لتقسمون علي خمسة اقسام العلماء...».
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 531/2
آغاز: الحمدلله وسيع الرحمة ** ترزق من تشاء نور الحكمة/ صل علي حامل حكمة الهدي ** لطالب و قد يزكي و اهتدي؛ انجام: و اكملوا الصلوة و السلام ** علي الرسول سيد الانام/ و آله الاماجد الاطهار ** و صحبه الاعاظم الاطهار
خط: نسخ جلي زيبا، بي كا، تا: جمادي الاول 1284ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 15گ [ف: - 276]
«š.-u ḥadīṯ-i «ya-bn-a ādam aṭi‘nī aj‘aluk-a miṯlī
مامقاني، حسين بن محمد، ق13قمري
(māmaqānī, hoseyn ebn-e mohammad (- 19c
تاريخ تأليف: 20 جمادي الثاني 1265ق
رساله اي در خصوص منافات داشتن حديث قدسي «اطعني اجعلك مثلي» با آيه «ليس كمثله شئ» كه سؤال شده و وي پاسخي اجمالي به آن داده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10041/4
آغاز: بسمله الحمد لله المتجلي لخلقه بخلقه و الظاهر لقلوبهم بحجته الدال؛ انجام: فتون من الهالكين و الحمد لله رب العالمين... الطاهرين
خط: نسخ، بي كا، تا: شعبان 1269ق؛ با يادداشت هايي از جمله مناجات ويس قرني، دعاي امير (علیه السلام) در ليلة المبيت، چند لغت عربي همراه با ترجمه، و چند يادداشت از جمله آداب نماز ميت و چند شعر؛ جلد: تيماج مشكي، 18ص (129-146)، 10 سطر، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 32-57]
«š.e hadīs-e «yā sār-al-lāh va bn-a sāreh
لاري، علي اكبر بن محمد امين، ق13قمري
(lārī, ‘alī akbar ebn-e mohammad amīn (- 19c
تاريخ تأليف: 1284ق
در محفلي در نجف اشرف گفتگويي درباره جمله «يا ثار الله و ابن ثاره» پيش آمده و ضمن سخنان مؤلف شخصي مدعي نجاست خون امامان گرديد. مؤلف رساله حاضر را در پاسخ آن شخص به رشته تحرير كشيد و اثبات طهارت خون آنان را نمود
با بحث هايي درباره اثبات عصمت و نفي سهو و جز اين ها، در يك «مقدمه» و شش «فصل» و يك «خاتمه»: مقدمه: در وجوب تعليم اعتقادات؛ فصل 1. خلقت وسائط بين خدا و مردم؛ 2. صفات آن وسائط؛ 3. عصمت ائمه عليهم السلام؛ 4. ادله اين مسأله؛ 5. اخبار جواز سهو بر نبي و پاسخ آن؛ 6. پيرامون آيه تطهير؛ خاتمه: در خلاصه بحث.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 4086/1
آغاز: الحمدلله الذي طهر رجس الذنوب... چنين گويد اقل ناس عملا و اكثرهم زللا كه چون در سنه؛ انجام: عجب است از كسي كه اندك عقلي داشته باشد و چنين سؤالات نمايد، اعاذنا الله من شرور أنفسنا و سيئات أعمالنا.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 35گ (1پ-35ر)، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 11-99]
«š.-e hadīsī dar tafsīr-e āye-ye «enn-as sam‘-a va-lbasar-a va-l fo’ād
انجداني، نجفقلي، ق13قمري
(anjodānī, najafqolī (- 19c
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3254/5
آغاز: حدثنا ابوالقاسم علي بن احمد بن موسي... قال قال رسول الله يا بابكر انت مني بمنزلة السمع... ترجمه اين حديث آنست كه؛ انجام: مثل انجذاب فرزند پدر.
خط: نسخ، كا: نجفعلي الانجداني، تا: 1245ق، جا: تهران مدرسه ام السلطان؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 5ص (240-244)، 17-19 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 10-838]
š.-u ḥadīyṯayn
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259قمري
(raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798-1843
گزارشي از دو حديث است كه يكي از برادران از او خواسته است؛ اما دو حديث: 1. ما معني قوله عليه السلام ليس الذكر قولاً باللسان و لا اخطاراً بالبال و الاول للذكر و الثاني للمذكور؛ 2. في الحديث علي ما في الكافي الي ان قال اخبرني عن وصي محمد كم يعيش من بعد و هل يموت او يقتل قال امير المومنين يا هروني يعيش بعد ثلاثين سنة لاتزيد يوماً و لا تنقص يوماً ثم يضرب ضربة هيهنا يعني علي قرنه فيخضب هذه من هذه.
آغاز: حمدله. صلاة. اما بعد، فيقول العبد الفقير... كاظم بن قاسم الحسيني الرشتي، ان بعض الاخوان حرسه الله تعالي... قد امرني ان املي علي حديثين الاتيين الشريفين ما يحظر بالبال... «ما معني قوله (علیه السلام) ليس الذكر قولاً باللسان و لااخطاراً بالبال».
انجام: و العمدة عدم اقبالي و سكون بالي. و فيما ذكرنا كفاية لاولي الدراية. و الله الموفق للصواب و لاحول و لاقوة الا بالله العلي العظيم و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين.
آغاز و انجام: برابر
كا: عبدالرحيم بن ولي محمد اردبيلي، تا: 1240ق؛ كاغذ: فرنگي، فستقي، جلد: تيماج مشكي، 4ص (269-272)، 30 سطر (9/5×21)، اندازه: 18×29/5 سم [ف: 8-228]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: 1241ق؛ 9ص (171-179) [عكسي ف: 1-228]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: اين رساله در فهرست از احسائي دانسته شده كه با توجه به آغاز و انجام آن نام مؤلف تغيير كرد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1268ق؛ 10ص (84-93)، 19 و 23 سطر، اندازه: 14/8×21/3 سم [ف: 45-98]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: حدود 1273ق؛ مقابله شده، يادداشت ستاره شناسانه محمد بن علي بن محمد [ ... ] اصفهاني؛ 5ص (86-90) [عكسي ف: 1-228]
š.-u ḥadīyṯayn
بحراني، علي بن عبدالله، - 1319قمري
(bahrānī, ‘alī ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1902
تاريخ تأليف: 7 شعبان 1302ق
شخصي از معني دو حديث كه از پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده سؤال مي كند كه عبارت است از: «ان الثابتين علي القول به في زمان غيبته لاعز من الكبريت الاحمر» و «اول ما عصي الله به ست». مؤلف همراه با استدلال به آن پاسخ داده است.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 146/11 و 712/11 عکسی
آغاز: الحمدلله ملهم الصواب... و بعد فقد سالتني بعض الاخوان عن معني كلامين مرويين عن النبي مبتغيا مني الجواب؛ انجام: هذا ما بلغ اليه فهمي القاصر في معني هذا الخبر و اقتبسته من اشارات الايات و فحاوي الاخبار.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14، نزديك عصر مؤلف؛ جلد: مخمل
نيلي، 6گ (77پ-82پ)، 17 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 1-204] و [عکسی ف: 2-358]
š.-e hadīqat-ol-haqīqa = hāšīya-ya hadīqat-ol-haqīqa
وابسته به: حديقة الحقيقة و شريعة الطريقة = فخري نامه؛ سنايي، مجدود بن آدم (473-525)
شرح يا حاشيه اي است بسيار كوتاه بر بخش هايي از «حديقة الحقيقة» سنايي غزنوي. اين نسخه، در حاشيه كتاب «قدسيه» كتابت شده و از انجام، نانوشته مانده است. امضاي شارح با نشان «12» مي باشد و در موارد بسياري اين نشان، آمده است. جهت بررسي درباره «حديقة الحقيقة» به الذريعة (382/6) و كشف الظنون (645/1) رجوع شود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 15225/2
آغاز: اي درون پرور برون آراي ** اي خرد بخش و بيخرد بخشاي يعني [اعضاي] باطن روح و جگر... و دل و غيره آراسته كشته يعني در طفل كي بي خردي است وقتي كه... شدي عقل بخشنده؛ انجام: [زندگي] كفر و مردگي دين است ** هر چه گفتند مغز آن اينست. موتوا قبلان تموتوا.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: شرقي، 32گ (1-32)، 12-15 سطر مورب [ف: 38-642]
š.-e hadīqat-ol-mottaqīn
نقوي نصير آبادي، دلدار علي بن محمد معين، 1166-1235قمری
(naqavī nasīr-ābādī, deldār-‘alī ebn-e mohammad mo‘īn (1753-1820
وابسته به: حديقة المتقين في معرفة احكام الدين لإرتقاء معارج اليقين؛ مجلسي، محمد تقي بن مقصود علي (1003-1070)
شرح استدلالي است بر حديقة المتقين مجلسي با عناوين «متن، شرح».
آغاز: بسمله. سبحان من تنزه عن صفات المخلوقين؛ انجام: اگر واجب باشد قضا هم مي كند كما عرفت
شرح «باب الصوم»؛ خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1384؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج فرنگي، 301گ، 17 سطر، اندازه: 15×25/5 سم [اهدائ رهبر: 3-383]
آغاز: و بحسب شرع در غير اين در صورتي است كه زوال خبث؛ انجام: و لم يقل به احد و معهذا شك نيست كه...
بخشي از كتاب طهارت؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: رهبری، فروردين 1372؛ كاغذ: نخودي، 45گ، 15 سطر، اندازه: 13/5×22/5 سم [اهدائی رهبر: 3-382]
آغاز: بسمله. الحمد للغني الذي لايحوم حوله الفقر و الاحتياج؛ انجام: شرح تفصيل اين در ما تقدم در معرض بيان آمده من شاء فليرجع اليه
باب سوم (زكات و خمس) است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 12 شعبان 1275ق؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج، 182گ،20 سطر، اندازه: 19×25 سم [اهدائي رهبر: 3-382]
شرح حديقه سنايي- لطائف اللغات
شرح حرز الاماني- ترجمة الجريدة في شرح القصيدة
شرح حرز الاماني- كنزالمعاني في شرح حزر الاماني
شرح حرز الاماني- إبراز المعاني من حرز الاماني
شرح حرز الاماني- بحرالفوائد
š.-u ḥirz-il-amānī wa wajh-it-tahānī
ابن ربيعه، شهاب الدين احمد
ebn-e rabī ‘e, šehāb-od-dīn ahmad
وابسته به: حرز الاماني و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبي، قاسم بن فيره (538-590)
شرح مختصري است بر «حرز الاماني و وجه التهاني» معروف به شاطبيه كه بيش تر نظر به بيان معاني ابيات دارد و آن ها را مختصراً شرح نموده است.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 3681
آغاز: الحمدلله ذي النعم الجليلة والصفات الجميلة و اشهدان لا اله الا الله وحده لاشريك له؛ انجام: و وجوب رحمتك و عزائم مغفرتك و الفوز بالجنة و النجاة من النار برحمتك يا ارحم الراحمين.
خط: نسخ، كا: عبدالله بن يحيي بن علي بحراني، تا: چهارشنبه 24 جمادي الثاني 952ق؛ مصحح، محشي، با قصيده غاية الامنية في كشف رموز الشاطبية؛ تملك: حسين بن حيدربن قمر حسيني كركي، حيدرقلي بن نورمحمد خان كابلي در 15 ذيقعده 1344 در قزوين؛ جلد: تيماج مشكي، 139گ، 17 سطر، اندازه: 16×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-885]
š.-e herz-ol-amānī
اصفهاني، كمال الدين طاهر
esfahānī, kamāl-od-dīn tāher
وابسته به: حرز الاماني و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبي، قاسم بن فيره (538-590)
شرح مفصلي است بر قصيده معروف شاطبيه كه دنبال هر بيت معاني لغوي آن با عنوان «اللغة» و اعراب با عنوان «الاعراب» و شرح و توضيح آن با عنوان «المعني» و در بعضي ابيات توضيحات اضافه اي با عنوان «تنبيه» يا «تنبيهات» داده مي شود. نام مؤلف روي برگ اول به خطي جز خط نسخه آمده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10313
آغاز: الحمدلله رب العالمين... بدأت ببسم الله في النظم أولاً... النظم پيوستن، تبارك بزرگوار و بلند و با بركت شدن؛ انجام: آن را اصول خوانند مانند باب ادغام و اماله راءات و لامات و ساير اصول
خط: نستعليق، كا: يوسف بن عبدالعالم، تا: دوشنبه 14 جمادي الاول 973ق؛ يادداشت نصرالله بن محمد ولي ميرزا به تاريخ سوم شوال 1277؛ تملك: نعمت الله بن علي بن حاجي قاري كاشاني؛ مهر: «... شاه مردان نعمت الله» (هشت گوش)، «و من يتوكل علي الله فهو حسبه العبد فخرالدين» (مربع)؛ جلد: مقوايي، 430گ، 20 سطر، اندازه: 17/5×25 سم [ف: 26-249]
š.-u ḥirz-il-amānī wa wajh-it-tahānī
سوركوئي، نور علي بن حاجب خان، ق12قمري
(sūrkū’īī, nūr ‘alī ebn-e hājeb xān (- 18c
وابسته به: حرز الاماني و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبي، قاسم بن فيره (538-590)
شرحي است با عناوين «قوله، قوله» بر قصيده «حرز الاماني و وجه التهاني» مشهور به شاطبيه. در اين شرح بيش تر به شرح جنبه هاي ادبي و نحوي اين قصيده توجه شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12151
آغاز: قول المصنف بدأت ببسم الله في النظم الخ الاسم مشتق من الوسم و هو العلامة او من السمو لان كل ما سمي و سم اوتوه باسمه و الله اعلم لذاته الباري تعالي مشتق؛ انجام: كما ان الصحابة في الصلوة تتبع النبي صلي الله عليه و عليهم اجمعين و ارزقنا شفاعتهم في يوم الدين و الحمدلله اولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً و سلم تسليماً كثيراً.
خط: نسخ تحريري، كاتب = مؤلف، تا: چهارشنبه آخر محرم 1152ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 238گ، 16 سطر، اندازه: 15×19/5 سم [ف: 35-150]
š.-e herz-ol-amānī = š.-e šāitbiyya
لاهيجي، محمد سعيد بن محمد
lāhījī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad
وابسته به: حرز الاماني و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبي، قاسم بن فيره (538-590)
شرح مفصلي بر قصيده «حرز الاماني و وجه التهاني» مشهور به «قصيده شاطبيه» ابو محمد قاسم بن فيره شافعي شاطبي. در اين شرح اول ترجمه هر بيت آورده مي شود با رمز «ج»، پس از آن تركيب آن با رمز «ب»، پس از آن شرح و بيان حاصل معني بيت با رمز «ن». قبل از شرح مقدمه مفصلي است داراي ده «فائده» بدين ترتيب: فضيلت قرآن، ثواب تلاوت، ختم قرآن در مدت مخصوص، صفات قراء و اصناف ايشان، آداب خواندن قرآن، دعاي قبل از شروع بقرائت، حكم غناء در قرائت، فضائل و فوائد بعضي از آيات و سوره ها، سجده هاي واجب و مستحب، حكم محو نمودن قرآن، بعضي از اصلاحات اهل عروض، تركيب بسمله. چون آغاز كتاب در اول نسخه حاضر نبود و آخر آن نيز ناتمام است اشتباهاً روي برگي قبل از نسخه، كتاب به سيد عبدالحسين خواتون آبادي صاحب كتاب «وقايع السنين» نسبت داده شده، و اين نسبت نادرست به الذريعه (312/13) سرايت كرده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 804
آغاز: بدأت بسم الله في النظم أولا، ابتدا كردم به بسم الله در نظم اول؛ انجام: و در سنه عشرين و مائه در مكه معظمه وفات يافت و تقطيع بيت ظاهر است.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ داراي خط خوردگي بسيار بود مؤلف نسخه را رونويس نموده با اضافه مقدمه اي كه تفصيلش رفت، ولي در اين رونويس و تنظيم كتاب به پايان نرسيده و فقط شرح چند بيت اول را دارد؛ مهر: «العبد ريحان الله الموسوي» (بيضی)؛ جلد: مقوايي، 179گ، اندازه: 19×24 سم [ف: 3-3]
š.-u ḥirz-il-amānī wa wajh-it-tahānī
وابسته به: حرز الاماني و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية شاطبي، قاسم بن فيره (538-590)
غيرهمانند:
آغاز: بسمله، قال الشيخ الجليل... الحمدلله حمدا نستمنح به منه جزيل افضاله... بدأت ببسم الله في النظم اولا... كل من افتتح امرا قايلا بسم الله الرحمن الرحيم مضمر الجالب لهذه الباء؛ انجام: من حدث عايشه رضي الله عنها و عن ابو
نام شارح با فحص بليغ به دست نيامد. در حاشيه برگ 46 نسخه ضمن مبحث اشباع و در تكمله شرح بيت: «و في الكل قصر الهاء بان لسانه تخلف و في طه بوجهين بجلا» از قصيده (حرز الاماني ابو محمد شاطبي) به خط كاتب متن آمده است: «سمعت عن استادي و هو المشهور بحافظ علي البيرجندي و هو روي عن العالم الفاضل الكامل خواجه حافظ محمد الروحي اعلي الله تعالي... و قرب اليه...» كه مي نماياند شارح از تلامذه حافظ علي بيرجندي بوده است و مسلم آن كه نسخه از شروح اوليه و شارح از قاريان و حافظان حدود قرن هفتم و به ضبط برگ 71 نسخه سطر 15 وي در ابتدا از شاگردان والدش بوده است و در واقع كتاب شرحي است مفصل تحقيقي بيش تر متكي به نقل اختلاف قراء كه آن را مصدر نموده بر نه «فصل»: 1. معرفة حلا الشيخ ابي القاسم ناظم هذه القصيده، 2. بيان الرخصة في قرآة القران علي الوجوه، 3. في ان قرآة القران سنة متبعة باخذها الآخر عن الاول، 4. بيان ما يقبل الان من القراآت و يقرا به و الضابط الذلك، 5. بيان القراات التي يقرا بها الناس اليوم، 6. بيان ما العلة التي من اجاها اشبهد، 7. بيان لم جعل القراء الذين، اختيروا للقرآة سبعه، 8. بيان هل كان القرآن مجموعا علي عهد النبي (صلی الله علیه و آله)، 9. بيان ما السبب الذي من اجله جمع عثمان»، موجودي نسخه: از ابتدا تا شرح اوايل باب مخارج الحروف؛ خط: نسخ كم اعجام، بي كا، تا: قرن 8؛ مصحح، و برخي كلمات زير نويس شده به ترجمه فارسي؛ واقف: ابن خاتون عاملي، 1067ق؛ كاغذ: خانبالغ ايراني نخودي، جلد: تيماج مشكي، 129گ، اندازه: 16×24 سم [ف: 23-110]
آغاز: الحمدلله علي ما سيح من المقال. و الصلاة علي سيدنا محمد و آله خير الآل. اما بعد، فهذه حواشي يشتمل ايضاح ما عساه... بدأت بسم الله في النظم اولا- تبارك... قال ص. كل امرء ذي بال لم يتدا به اسم الله فهو ابتر. اي بهذا اللفظ المعين فصار بسم الله بمنزلة كلمة واحدة؛ انجام: ولاكنها تبغي من الناس كفوها- اخائقة يعفو تجملا (؟). لما جعلها حسما ميمونة... فيكون مثلها اخائقة...
شرح در دست از ناشناس. شرح حامل متن، كه نگارنده در آغاز از آن به «حاشيه» تعبير كرده است؛ خط: نسخ كهن، بي كا، تا: قرن 8؛ محشي، با يادداشت نامورخ كهن «وقف الشيخ زين قدس سره، علي طريق وقف خزانته» و «و قد استعاره مني ولد المرحوم السيد فخرالدين عفي الله لهم»؛ كاغذ: ضخيم نخودي، جلد: مقوايي زیتونی، 271گ، 18 سطر (9/5×12/5)، اندازه: 13/5×18/5 سم [ف: 2-154]
آغاز: بسمله قال الشيخ الامام العلامة فريد الدهر وحيد العصر معجزة رسول الله... ابوالقاسم احمد بن خلف بن محمد الرعيني ثم الشاطبي بدات ببسم الله في النظم اولا تباركت رحمان رحيما و موئلا اي قدمت لفظ بسم الله الرحمن الرحيم في اول نظم هذا يقال بدات بكذا اذا قدمته؛ انجام: ابج دهر حطي كلم نصع فصق رشت لها الشاطبي اختار رمزا لتجلا
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8؛ كاغذ: ترمه بخارايي، جلد: ميشن مشكي، 15 سطر [ف: 5-63]
آغاز: فيما عرفتک من رام الاستشراف علي هذا لعلم الفصل الاول في معرفة حال الشيخ ابوالقاسم ناظم هذه القصيده رحمه الله؛ انجام: ورقها يشبه ورق الخلاف مستطيل بين الصفرة و الخضرة يشبه لايحه الاترنج هذا ما يسره الله ايراده و جمعه و اساله تعالي ان يعظم لطالبيه نفعه بلطفه.
شرح حاضر چون نسخه از اول ناقص بوده، نام شارح دست نداد. البته جز ابراز المعاني من حرز الاماني ابي شامه است، شرحي است متوسط و متقن، پس از ديباچه به ذکر نه «فصل» پرداخته: 1. معرفت حال شيخ شاطبي ناظم ابيات، 2. بيان رخصت در قراءات قراء، 3. در اين که قرائت قرآن سنتي است متبع، 4. بيان قراءات کنوني که خوانده مي شود، 5. قرائت هايي که امروزه مي خوانند و به قراء سبعه نسبت مي دهند، 6. بيان اين که چرا قرائت هاي قراء سبعه مشهور شده اند، ... 9. چرا عثمان قرآن را به يک لغت گرد آورد و مردم آن را پذيرفتند؟؛ خط: نسخ معرب، كا: علي بن عمر بن محمد حافظ تبريزي، تا: 5 رمضان 729ق؛ افتادگي: آغاز؛ مهر: کتابخانه مجدالدين؛ جلد: تيماج عنابي، 197گ، 25 سطر (10×15/5)، اندازه: 15/5×24 سم [ف: 1-298]
آغاز: باب فرش الحروف، اعلم انما سمي فرشا لانتشار القرآن في جميع السور
خط: نستعليق، كا: سيد حسين بن نعمت الله حسيني، تا: پنج شنبه 7 شعبان 970ق؛ مصحح؛ 143گ، اندازه: 14/5×21 سم [نسخه پژوهي: 2-179]
آغاز: قال الشيخ الامام... بدات ببسم الله في النظم اولا... اي قدمت لفظ بسم الله الرحمن في نظمي هذا؛ انجام: لانهم في الصلاة تبع لرسول الله فلهذا اصابتهم نفحاتها و بركاتها رضي الله عنهم اجمعين
شرح توضيحي مختصري است بر منظومه شاطبيه «حرز الاماني» بيتي را آورده و شرح مي كند با نقل بعضي اختلاف قراء در پاره اي از بيت ها؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج قهوه اي، 134گ، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 27-375]
آغاز: البيت ثلاث قران مع قرايها و لم يأت بينها بواو الفصل لعدم اللبس و مثلي قوله و يتخذ عيب؛ انجام: تقدمه الراء علي ما سيأتي في باب الامالة ان شاء الله تعالي واميلت الهمزة ثم الالف الاخيرة اتباعا لامالة.
شرح مفصلي است بر قصيده حرز الاماني مشهور به شاطبيه،
مؤلف ابتدا يک بيت مي آورد و شرح مي دهد بعد به بيت بعدي مي پردازد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 61گ، 24 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-2637]
آغاز: الحمدلله رافع اهل الكتاب و أشهد أن لا اله الا الله وحده لا شريك له تعظيماً لجنابه؛ انجام: و قد تطفلت بهذا الشرح علي جنابه رجاء الدخول في زمرة اصحابه...
شرح مزجي است بر منظومه لاميه شاطبيه «حرزالاماني و وجه التهاني»، گروهي از دانشمندان علم قرائت اين منظومه را شرح كرده اند و مؤلف شرح حاضر را نشناختيم؛ خط: نسخ، كا: عبدالخبير بن محمد مفيد رازي، تا: سه شنبه 14 رجب 1130ق، جا: مكه مكرمه؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 72گ (53پ-124ر)، اندازه: 14×21 سم [ف: 7-128]
كا: محمد اسكاعيل بن محمد الخسروشاهي، تا: پنج شنبه 8 جمادي الاول 1160ق، جا: گيلان [دليل المخطوطات: 1-238]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 16گ (82پ-97پ)، 19 سطر (8×16)، قطع: ربعی [ف: 17-252]
آغاز: ... لفظ يلحدون بفتح الضم اي ضم يائه و الکسر اي کسرهائه و قوله فضلا اي بين و الفه للاشباع و المراد ان حمزة المرموز بالفاء قرأ يلحدون... و في النحل والاه الکسائي...؛ انجام: لقوله فلا تظلم نفس شيئا و قيل معني اليک بهم و هذا اشارة الي ان کان تامة. جذا ذا بکسر الضم راو ونونه ليحصنکم صاف وانث عن کلا...
و از اواخر سوره اعراف تا اوايل سوره انبياء را در بردارد. شرح متوسطي است بر قصيده «حرز الاماني» شاطبي که در دنبال هر بيت مباحث ادبي بيان شده و مقاصد ناظم توضيح داده شده است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ تملک: اسمعيل با مهر «عبده اسمعيل» (بيضی)؛ جلد: مقوايي، 154گ، 25 سطر، اندازه: 14/5×22/5 سم [ف مخ]
بي كا، بي تا؛ خريداري از مصطفي حسينی؛ اندازه: 16×21 سم [رايانه]
بي كا، بي تا [نشريه: 4-397]
š.-u ḥirz-il-amānī wa wajh-it-tahānī
وابسته به: حرز الاماني و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبي، قاسم بن فيره (538-590)
غيرهمانند:
آغاز: و از وي راضي شود و مراد بحبيب خواننده قرآن است يعني حق تعالي ويرا چنداني كرامت و رحمت بدهند؛ انجام: يعني اين صلوات كه ذكر شده... نفحاتها يعني بوي خوش از تغير تباه يعني دائم بي نهايت... رجب المرجب سنه ثلث و سبعين و سبعمائة الهجرية
خط: شكسته نستعليق متوسط، كا: عبادالله ابن ابي سعيد معتصم بالله شيخي حيراني، تا: رجب 733ق، جا: قصيه اردبا؛ افتادگي: آغاز و وسط؛ مصحح؛ مهر: «ابن محمد صالح اسماعيل» (چهارگوش)؛ كاغذ: اصفهاني حنايي، جلد: مقوايي روكش تیماج مشکی، 205گ، 17 سطر (9×14/5)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: -49]
آغاز: تحف تحايا تقديس و تمجيد نثار بارگاه؛ انجام: تمه الرساله المرسومه ترجمه الشاط بي...
خط: نستعليق، كا: عصار، مباركشاه بن محمد بن محمود، تا: 766ق؛ 83گ [رايانه]
آغاز: جعبري گفته است و قيل بعمران هشام محقق... باب الهمزتين من كلمتين أي حكم الهمزتين الواقعيتين من كلمتين بالشروط الآتية يعني اين باب حكم دو همزه است كه دو كلمه بهم رسند... و اسقط الاولي في اتفاقهما معاً. اذا كانتا من كلمتين فتي العلا/ اللغة معاً و اهم الاسقاط الاولي في اتفاقهما معاً. اذا كانتا من كلمتين فتي العلا/ اللغة معاً و اهم الاسقاط انداختن الاعراب اسقط فعل ماضي است و فاعل وي فتي العلا و قصرش از جهت وقف؛ انجام: و بداني تنبيه را در آن چه دانسته اصل آن را با ماله يا غيرها پس تمثيل كرد و گفت هدي و اشتريه و الهوي و هديهم. و في الف التأنيث في الكل ميلا/ اللغة التمثيل مثل الاماله الاعراب هدي خير مبتدا است اي الممال مثل هدي.
شرحي فارسي است بر قصيده شاطبيه سروده قاسم بن فيره شافعي شاطبي (590ق) در قرائت و تجويد. اين شرح كه شامل ابواب متعدد است، در ابتداء بيت عربي را آورده، سپس ترجمه لغات بيت را مي آورد و پس از آن اعراب كلمات بيت و سپس حاصل معنا و توضيحاتي به عنوان تنبيهات يا اشارات مطرح مي كند؛ خط: تعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ تملك: ملا حسين شيرواني؛ جلد: تيماج قهوه اي، 80گ، 26 سطر، اندازه: 15/5×25 سم [حوزه و موزه عبدالعظيم: ف: - 39]
آغاز: و باللفظ استغني عن القيد انجلا يعني در بعضي مواضع مخالفت شروط مذكور كنيم يعني و اوفضل نياورم و آن وقتي باشد كه؛ انجام: وقرفل معروف است و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع المآب تمت
شارح شناخته نشد، در آخر كتاب چنين آمده تمت الكتاب الارباب اعلم قراءات في يوم... اين شرح به فارسي است، شارح در ابتدا يك بيت يا بيش تر از اصل منظومه را ذكر مي كند سپس به فارسي آن را ترجمه و شرح مي نمايد، و در برخي از موارد اگر احتياج به توضيح بيش تر داشته باشد تحت عنوان قوله يا تنبيه يا تنبيهات آب مطلب را توضيح مي دهد، ابواب منظومه شاطبي نيز ذكر شده، آخرين باب كتاب باب صفات الحروف، و جهر و رخو و انفتاح صفاتها... در آخر اين باب شارح فصلي دارد كه باين عبارت شروع مي شود: فصل بدان كه حروف مذكوره بيست و نه حروف اند؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: عليرضا بن محمد حسيني، تا: سه شنبه 18 رجب 1061ق؛ كاغذ سفيد فرنگي؛ جلد: تیماج قهوه ای، 216گ، 18 سطر (9/8×14)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 1-325]
آغاز: بسمله، قال الشيخ الامام... بدات ببسم الله في النظم اولا... معني جنين مي باشد كه ابتدا كردم به بسم الله در اول كبام نظم خود و يا گويم كه مقدم داشتم لفظ بسم الله را در نظم كردن خود و يا چنين كريم كه ابتدا كردم بنام خداوند در نظم خود كه كه هيچ كسي سبقت نگرفته است بر نظم من؛ انجام: ورق ها بشبه ورق الخلاف و قيل الزرنب نوع من الطيب في العرب و الله تعالي اعلم بالصواب و اليه المرجع و الماب تمت
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ اهدايی: رهبری، فروردين 1374؛ كاغذ: نخودي هندي، جلد: مقوا، 184گ، 14 سطر، اندازه: 16×25 سم [اهدائي رهبر: 1علوم قرآن-340] و [ف: 23-109]
آغاز: بسمله، وقال المصنف بدات ببسم الله في النظم اولا... بداءالشي بدا بالشي بمعني قدم الشي وقتي كه در صله بدابا آيد بمعني قدم است اي قدمت يعني تقديم كردم اين قول راك؛ انجام: و متو كلا و متو كلم من باب الاستعاذه
از ابتدا تا باب استعاذه، لذا اوراق اوليه كتاب موجود است. نام شارح شناخته نشده. كتاب شرح است مختصر به شيوه ترجمه بد قصيده شاطبيه كه بدون ذكر مقدمه و خطبه با ترجمه و شرح ابيات آغاز مي گردد؛ خط: نسخ خوانا، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: حنايي روشن كشميري، جلد: مقوا با روكش پارچه، 18گ، 15 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 23-108]
آغاز: و ميم بن ام اکسر معا کفو ء صيحته... يعني مدلول کاف کفو ء و صحبته بن عامر و شعبه و حمزه... تنبيهات فرمود اکسر که بجر گردان تا تنبيه باشد بدان چه کسره؛ انجام: و تبدي علي اصحابه نفحاتها بغير تناه زرينا و قرنفلا و ظاهر کند اين صلوات بر اصحاب رسول... ورق او مانند ورق بيد و قرنفل معروفست و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
از اوايل سوره اعراف تا آخر را دارد. در آغاز، يک يا چند بيت از اشعار عربي را آورده، پس از آن ترجمه ابيات مذکوره را بيان داشته و سپس توضيحاتي تحت عنوان «تنبيهات» دارد و شرح فرش سور و مخارج حروف و... و مترجم و شارح را نشناختم؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ يادداشتي به خط سلطان القراء مورخ 1305ق که اين نسخه را در مشهد رضوي خريداري کرده؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج مشکي، 18 سطر (10×17/5)، اندازه: 14×19 سم [ف: 3-1135]
آغاز: تيسير استثناء آن نكرده ليكن در ايجاز البيان و غيره تصريح باستثناء آن كرده و به آن اكتفا كرده
شرح فارسي است بر قصيده «حرز الاماني و وجه التهاني»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 85گ، 16 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-2551]
آغاز: حمد و سپاس بي حد و قياس خالق مريد و فاعل ما يريد و باعث شهيد را كه از جنس مخلوقات نوع انسان را؛ انجام: ثم رجع فقرأ رفعاً دلالت بر منع ندارد بلكه جواز امرين و قراءت ابن عامر از طريق وي نيز ثبوت يافته
اين شرح فارسي مفصل در آغاز سه فصل مي آورد در فضل ناظم و اسناد شارح به وي، و معني احرف سبعه، و بيان قراءات و مقري و قاري و آن چه ايشان را لازم است. در شرح هر بيت با عنوان «اللغة، الاعراب، المعني» بحث مي شود. موضوعاتي كه قصيده شاطبيه از كتاب هاي قراءات ديگر زيادي دارد در جاي خود ذكر مي كند و اعتراضات شارحين را پاسخ مي گويد. چنان چه از مقدمه مفصل كتاب برمي آيد: شارح از شاگردان محمد بن محمد ابن الجزري (-833) است، و از سال 822 تا سال 833 در شيراز نزد وي تلمذ نموده است، پس از در گذشتش در مدرسه جنب مقبره استاد درس تجويد مي داد، و گروهي از شاگردانش خواهش نمودند تا قصيده شاطبيه را بفارسي شرح كند. در فهرست نسخه هاي خطي فارسي (1/90) اين شرح را نسبت به يكي از شاگردان شاطبي داده است، و از گفته هاي بالا معلوم شد كه اين نسبت درست نيست؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ تملك: ابا الهدي؛ جلد: تيماج قرمز، 519گ، 19 سطر، اندازه: 17×24 سم [ف: 2-152]
شرح حرز يماني- شرح دعاء سيفي
شرح الحرز اليماني- شرح دعاء السيفي
š.-e herz-e yamānī
وابسته به: حرز يمانی = دعای سيفی؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40ق)
غيرهمانند:
آغاز: بعد الحمد و الصلاة نموده مي شود كه حرز يماني سيفي اعظم ادعيه مأثوره از حضرت والي ابرار؛ انجام: الذين كفروا بغيظهم لو ينالوا خيراً و كفي الله المؤمنين القتال و كان الله قوياً عزيزاً
شرحي است مختصر بر دعاي حرز يماني به نقل از اميرمؤمنان؛، داراي هفت «فصل» و هر فصل هفت «بخش»؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1241ق؛ جلد: تيماج مشكي، 20گ، 20 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 55]
آغاز: شرح حرز يماني اين است: روايت است از عبد الله عباس و عبد الله بن جعفر طيار كه گفتند يك روز نزد حضرت امير المومنين نشسته بوديم كه؛ انجام: و ها انا مقبل عليك ملتجيء اليك باعد بيني و بين اعدايي كما با عدت بين المشرق و المغرب احطف عني.
در اين اثر حرز يماني مشهور به دعاي سيفي منسوب به حضرت امير المومنين (علیه السلام) با شرح مختصري به فارسي آورده شده؛ خط: نسخ، كا: محمد بن سيد احمد حسيني نجفي، بي تا؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي و آبي، جلد: تيماج قهوه اي، 10گ (100-109پ)، 16 سطر (10×15)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 19-276]
š.-ol-haramayn
منتخب فتوح الحرمنين.
[منزوی فهرستواره 144/1-145]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8841/97
آغاز: فوايد از فتوح الحرمين تصنيف محيي عليه الرحمة. در تعريف بناي كعبه كه عمارت كرده خليل است به فرمان جبار جليل/ حرف شناسان خط شوق و بيم ** راز گشايان كلام قديم؛ انجام: ريخت بر اوراق سمن مشك ناب ** كرد رقم باعث نظم كتاب
خط: نسخ و نستعليق، كا: جمال الدين محمد حسني، تا: يك شنبه 12 جمادي الاول 1118ق؛ كاغذ: شرقي نخودي، جلد: ميشين مشکی، 1ص (581)، اندازه: 22/3×34/9 سم [ف: 29/1-102]
š.-e horūf-e basmalah
باب، علي محمد بن محمد رضا، 1236؟ - 1266قمري
(bāb, ‘alī mohammad ebn-e mohammad rezā (1821-1850
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3725/1
خط: نسخ، كا: غلامرضا متخلص به حيران، تا: قرن 13؛ مجدول؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش تيماج، 20ص (21-2)، 19 سطر (8/5×14/5)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 5-1764]
š.-e horūf-e bīst va hašt gāna
حسيني، ابن عبداللطيف
hoseynī ، ebn-e ‘abd-ol-latīf
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 27279
آغاز: بسمله، حمد و سپاس بي قياس مالك الملكي كه بنوك قلم محرف... كاف و نون نقش بوقلمون؛ انجام: برو منكشف شود... عرب ناحيه و جانب باشد در قرآن بيست و پنج هزار ياست تمام شد معاني حروف تهجي... و عترته اجمعين
خط: نسخ، بي كا، بي تا [رايانه]
š.-u ḥizb-il-baḥr
زروق، احمد بن احمد، 846-899قمري
(zarrūq, ahmad ebn-e ahmad (1443-1494
وابسته به: الحزب الكبير = حزب البر = حزب ابوالحسن شاذلي؛ شاذلي، علي بن عبدالله (591-656)
حزب البحر دعائي است كه شيخ ابوالحسن شاذلي يمني در كشتي هنگام سفر انشاء نموده و براي آن آثاري را معتقدند. اين شرح داراي «مقدمه» اي است مشتمل بر سه «فصل» در حقيقت حزب و شرايط وضع آن و بحث درباره حزب البحر، پس از آن حزب شرح شده با عناوين «قال، قلت» و در شرح بيش تر جنبه هاي عرفاني بحث شده، پس از آن خاتمه اي است مشتمل بر سه فصل مهم در اعتقاد و استناد و تشبيه.
[كشف الظنون 661/1]
آغاز: يقول العبد المعترف بذنبه... الحمدلله الذي فتح لاوليائه طرق الوسائل و أجري علي أيديهم الكريمة أنواع الفضائل؛ انجام: و من ذلك الاكتفاء بالتوبة عن رد المظالم و أداء...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوايي، 49گ (39پ-87پ)، اندازه: 11×15 سم [ف: 11-362]
آغاز: قال الشيخ الشاذلي ابوالحسن و الله لقد اخذت حزبي البحر عن رسول الله صلي الله عليه و سلم تلقيناً بتلقين و قد كان الشيخ الشاذلي ابوالحسن شيخاً كبيراً و مرشداً عظيماً؛ انجام: لا حول عند المعاصي او عن غير اللائق للسلوك و لاقوة في تحصيل
المأمورات و الطاعات و اللائق للنفوس السائرات الا بالله العلي العظيم.
بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا، 8ص (97-104)، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 35-444]
š.-e hezb-ol-bahr
قاري هروي، علي بن سلطان محمد، - 1014قمري
(qārī heravī, ‘alī ebn-e soltān mohammad (- 1606
وابسته به: الحزب الكبير = حزب البر = حزب ابوالحسن شاذلي؛ شاذلي، علي بن عبدالله (591-656)
احتمالاً از قاري هروي باشد. ابتدا آداب مختصر پيش از خواندن دعا به فارسي و اعتصام آن آمده و بعد از دعا شرح و خواص و كيفيت قرائت حزب البحربيان شده است.
[فهرستواره منزوي 303/7 و 542/7]
آغاز: بسمله، طريق خواندن حزب مبارك بطريق اختصار؛ انجام: و يك بار فاتحه و آيه الكرسي: سه بار اخلاص بخواند
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مذيل است به دو برگ مناجات نامه فارسي و ترتيب خواندن نماز استخاره غوث الثقلين و نماز جهت خواب ديدن مراد و مطلب به عربي؛ اهدايی: رهبری، فروردين 1374؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: مقوا، 11گ، اندازه: 13×21/5 سم [اهدائی رهبر: 6-314]
آغاز: بدان كه جزب البحر شيخ ابوالحسن شاذلي در جميع مهات ديني و دنيوي مجرب است؛ انجام: كه از استاد اجازه داشتند گرفته شد در گجرات
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ اهدايی: محمد ايراني، 1350 [الفبائي: -334]
š.-u ḥizb-il-baḥr
غيرهمانند:
انجام: و لا شك ان رقص الانسان علي مقدار تنشيط الزمان و ما توفيقي الا بالله... و علي سائر الانبياء و المرسلين و الحمد لله رب العالمين.
بخشي از آن؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1215ق؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 44ص (263-306)، اندازه: 16/5×21/3 سم [ف: 50-99]
آغاز: بسمله، هذا شرح حزب البحر و شرح فضائله و كيفيه قرائته، بسمله اعلم انه روي عن اكابر العلماء و اعيان الفضلاء ان الدعا المشهور بحزب البحر من الادعيه اللطيفه؛ انجام: ثم يقرء انا انزلنا و اذا جاء و الاخلاص و المعوذتين و الفاتحه و آيه الكرسي.
شرحي است بر دعاي «حزب البحر» و شرح فضائل و خواص و كيفيت قرائت آن. دعاي «حزب البحر» را شيخ ابوالحسن شاذلي- رئيس فرقه شاذليه از متصوفه- به طريقه استفاضه روحاني و الهام از رسول الله (صلی الله علیه و آله) روايت نموده و به اعتقاد برخي، اين دعا در بردارنده اسم اعظم است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1331ق؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا با روكش كاغذي، 11گ (23پ-33)، 11 سطر (7×13)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 16-396]
š.-ul-ḥizb-un-nawawī
ابن طيب، محمد بن طيب، 1110-1170قمري
(ebn-e tayyeb, mohammad ebn-e tayyeb (1699-1757
تاريخ تأليف: دوشنبه 9 صفر 1152ق؛ محل تأليف: مدينه منوره، زير مناره سليمانيه مسجد نبوي
شرح مزجي استدلالي بر كتاب «الحزب» محيي الدين يحيي بن شرف نووي (631 -676ق). مؤلف در ابتداي كتاب ضمن 10 مقدمه به بيان اثبات و انكار احزاب، وضع آن ها و جواز استفاده از احزاب با استناد به اقوال علما پرداخته است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 35111
آغاز: [المقدمه الاولي] ... في مطالع تلميذه ابن قرقول و في القاموس الحزب بالكسر الورد و الطايفه و السلاح... قال الشيخ محيي النووي رحمه... بسم الله اقتداء بالكتاب العزيز و تحفظاً باسم الله؛ انجام: و يجعله خالصاً لوجهه الكريم و قايداً بكرمه الي جنات النعيم فمن زحزح عن النار و ادخل الجنة فقد فاز بالنصر و جاه الفتح قال مؤلفه عبدالله تعالي الفقير الي عفوه و مغفرته محمد بن الطيب بن محمد الفاسي ثم المدني كان الله له و جعله ممن لولاية اهله و افق الفراغ منه ضحوه الاثنين التاسع من صفر الخير عام اثنين و خمسين و مائه و الف بمنزلي بالمدينه المنوره تحت المناره السليمانيه من امسجد النبوي الشريف صلي الله علي مشرفه و علي آله و صحبه و سلم
خط: نسخ، كا: سعيد بن احمد حضرمي، تا: دوشنبه 9 شوال 1152ق؛ افتادگي: آغاز (يك برگ)؛ اهدايی: رهبری، ارديبهشت 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن عنابي فرنگي مذهب، 28گ، 25 سطر، اندازه: 16×23 سم [اهدائي رهبر: 6-313]
š.-u ḥisāb-i xaṭā’yn
قم؛ فيضيه؛ شماره نسخه: 1986/4
آغاز: اعلم ان حساب الخطائين كالجبر و المقابلة
خط: نستعليق، كا: علي بن احمد، تا: 1275ق؛ 6گ، 18 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 3-160]
شرح حصن الحصين- مفتاح حصن الحصين
شرح حصن الحصين- فتح مبين
š.-ul-ḥiṣn-il-ḥaṣīn
حنفي تبريزي، شمس الدين محمد، ق10 قمري
(hanafī tabrīzī, šams-od-dīn mohammad (- 16c
وابسته به: الحصن الحصين من كلام سيد المرسلين؛ ابن جزري، محمد بن محمد (751-833)
شرحي است بر كتاب الحصن الحصين محمد بن محمد جزري (د:833ق). با عنوان «قوله- قوله».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18117
آغاز: بسمله قال علامة عصره و وحيد دهره... اللهم صلي علي سيد الخلق محمد معناه عظه في الدنيا باعلاء ذكره و اظهار دعوته و ابقاء شريعته؛ انجام: فقوله علي نبيك من قبل وضع المظهر... علي ان منشا الحكم المذكور هو وصف النبوة.
نسخه نادر؛ خط: نسخ، كا: عبدالرحيم، تا: احتمالاً قرن 10، جا: بيجابور؛ مجدول، يادداشت مقابله با تاريخ 1103ق، مصحح، محشي با نشان «منه»، با اين يادداشت: «اين خط حضرت خواجه عبدالقيوم است كه جد اعلي راقم آثم محمد هاشم حسن مجددي هستند و مزار اقدس ايشان در قندهار است و سال گذشته بزيارت آن مشرف و مستفيض شده ام...»؛ تملك: عبدالقيوم سرهندي فاروقي مجددي معصومي به تاريخ 1260ق؛ تاريخ وقف: 1103ق؛ جلد: مقوايي با روكش كاغذي آبي، 635ص، 11 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 50-19]
š.-ul-ḥiṣn-il ḥaṣīn = š.-u asmā’-il ḥusnā
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11065
آغاز: الحمدلله الذي علم آدم الاسماء كلها ثم عرضهم علي الملائكة... اما بعد فلما تشوق بعض اعزتي الي علم الحديث؛ انجام: الحمد لله الذي معاني اسمائه علي ما الهمني، ربنا اتمم لنا نورنا و اغفر لنا
مشتمل بر شرح اسماء حسني از كتاب الحصن الحصين مي باشد و به بخش هاي ديگر نپرداخته است؛ خط: نستعليق تحريري، كا: سيد محمد هدايت الحسن، رضوي موهاني حنفي، تا: سه شنبه 20 محرم 1314ق، جا: هندوستان؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مشمعي مشكي، 26گ، 14 سطر (14×21)، اندازه: 21×31 سم [ف: 28-91]
š.-ul-ḥiṣn-il-ḥaṣīn
وابسته به: الحصن الحصين من كلام سيد المرسلين؛ ابن جزري، محمد بن محمد (751-833)
غيرهمانند:
آغاز: قال علامة عصره و وحيد دهره تغده الله بغفرانه و اسكنه بحبوحة جنانه اللهم صل علي سيد الخلق محمد و آله و صحبه و سلم معناه عظمه في الدنيا باعلاء ذكره و ابقاء شريعته و في الاخرة بتشفيعة في امته و تضعيف اجره و مثوبته؛ انجام: فقوله علي نبيك من قبيل وضع المظهر موضع المضمر تبينا علي أن منشأ الحكم المذكور هو وصف النبوة.
شرحي است بر كتاب «الحصن الحصين» محمد بن محمد جزري، اين شرح با عنوان «قوله- قوله» برگزار شده و در روز شنبه اوائل ربيع الاول 980ق به پايان رسيده است؛ در آخر نسخه، نام آن «مدخل الحسن» ذكر شده؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: گالينگور، قهوه اي، 84گ، 18 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 35-449]
آغاز: اللهم اصله يا الله حذف حرف النداء و عوض عنه الميمان؛ انجام: قد انتهي تقرير بيان المرام الكتاب... عند الخواص و العوام ارجوا ان يقبل عند الكرام و لو مر علي مقاساتي يوم القيمة و لايوخذ... اظن الملك العلام و كان ذلك بسنة ثمان و اربعين و تسعمائة من الهجرة سيد المرسلين عليه افضل الصلوة من السابقين باقضل الله تعالي علي احد من المخلوقين.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: گالينگور، 129گ، 17 سطر (8/5×13/5)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 51-127]
š.-e hefz-os-sehha
قزويني، عبدالكريم بن محمد يحيي، ق12قمري
(qazvīnī, ‘abd-ol-karīm ebn-e mohammad yahyā (- 18c
وابسته به: حفظ الصحة؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428)
اهدا به: رستم خان سپهسالار
تاريخ تأليف: 1105ق
ترجمه و شرح بر رساله حفظ الصحه ابن سينا كه او خود آن را «الدر النفيس للشيخ الرئيس» مي خواند. او در ديباچه ملتزم شده كه باب 9 رساله شيخ را كه در باب آداب باده نوشي است، براي رعايت تقيد فراوان رستم خان به متابعت شرع ترجمه نكند:
«چون ذات ملكي صفات... كه پرورده آب و هواي چمن هميشه بهار متابعت شريعت غراي نبوي... است فصلي را كه مؤلف رساله در بيان كيفيت شرب مدام ايراد نموده بود... اسقاط كرد». اما شارح به جاي اسقاط باب 9 رساله، به نقل دلايل بدي و نكوهش ميخواري پرداخته و در انجام باب، روش ساختن «شراب حلال» را بيان مي كند. هم چنين شارح (بدون اين كه در ديباچه تذكر دهد) نام برخي از بازي هايي را كه ابن سينا در باب 13 رساله به عنوان ورزش توصيه و تأكيد مي كند (مانند نرد و شطرنج) حذف كرده است. شارح يك باب نيز بر رساله افزوده (باب 14) در بيان احوال آب هاي نيك و بد و در خاتمه اين باب درباره هوا و موجبات فساد و شرايط خوب و بد آن سخن مي گويد. قزويني در اين باب چند روش براي شيرين كردن و تصفيه آب نيز نشان مي دهد. شيوه وي در اين شرح آن است كه نخست يك كلمه يا جمله از آغاز هر باب را نقل و سپس به ترجمه و شرح و تفصيل مي پردازد.
آغاز: حمد بي حد و سپاس افزون از عد حافظي را سزاست... (و پس از ديباچه بسيار مبسوط) الباب الاول في ذوي الكيفيات الي آخره باب اول در بيان صاحبان كيفيات است بدان كه اول كيفياتي كه الله تعالي به حكمت بالغه مدار ديگر كيفيات بر آن گذارده... چهار است.
انجام: و گلاب معطر نمايد و الله اعلم بالصواب قدوقع الفراغ من تنميقه... بيمين مؤلفه و مترجمه... عبدالكريم بن محمد يحيي القزويني في الشهر الثالث من السنة الخامسه من العشر الاول من المائه الثانيه من الالف الثاني و المرجو... الصفح عما زلت به القدم او طغي به القلم.
چاپ: گنجينه بهارستان، علوم و فنون- 2، پزشكي- 2، مسلسل 10، تهران، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، تابستان 1386ش، به كوشش مركز پژوهش هاي كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، با تصحيح منصوره عرب و دكتر سيد حسين رضوي برقعي.
[فهرستواره منزوي 3511/5]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6112/6
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 62ص (496-557)، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 19-101]
š.-u ḥaqīqat-ir-rūḥ ma‘-a mā yatawaqaf-u ‘alayh-il-futūḥ
مراغي، حسن بن عبدالرحيم، - 1300قمري
(marāqī, hasan ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1883
تاريخ تأليف: 1259ق
بحثي است كوتاه راجع به روح و تفسير الفاظ «روح» كه در آيات و اخبار نقل شده و تمام اين ها را بروح مجرد تأويل مي نمايد.
آغاز: الحمدلله رب الانفس و الارواح و مالك الاجساد و الاشباح... اما بعد فقد امرني من يجب علي مثلي طاعته و لايسع مخالفته
انجام: و الروح هو الاسم الاعظم و الذكر الحكيم فهما الرحمن الرحيم
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1259ق؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 3ص (85-88)، 19 سطر (8×18)، اندازه: 15/5×26/5 سم [ف: 8-279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، 4گ (16-19)، 20 سطر، اندازه: 8×16 سم [ف: 38-417]
خط: نسخ زيبا، كا: رستم بن بيجن، تا: 1259ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 7گ (21پ-27ر)، 15 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 6-33]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن احمد قراچه داغي، تا: 1284ق؛ جلد: تيماج مشكي، 2گ (82ر-83پ)، 16 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-77]
š.-u ḥaqīqat-il-‘uqūl ma‘- mā yunasibuhā min-al-uṣūl
مراغي، حسن بن عبدالرحيم، - 1300قمري
(marāqī, hasan ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1883
به درخواست: آخوند ملا عبدالفياض
تاريخ تأليف: 1259ق
حقيقة و معني عقل را به امر خداوند متعال كه سبب ايجاد تمام اشياء است، تفسير مي نمايد و از آيات و احاديث بر اين موضوع شاهد مي آورد.
آغاز: الحمدلله رب الارباب و مسبب الاسباب و مدبر الاسباب و واهب العلوم و معلم الاداب
انجام: و التكوين يوافق التشريع و يطابقه في التفريع بل التشريع روح التكوين و به حياة العالمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1259ق؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 4ص (81-84)، 19 سطر (8×18)، اندازه: 15/5×26/5 سم [ف: 8-279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: قرن 13؛ صورت ترقيمه مؤلف در پايان نسخه، چنين است: «و كتب ذلك العبد الفقيراللاجي الي رحمة رب الكريم حسن بن عبدالرحيم المراغي»؛ كاغذ: فرنگي، 4گ (28-31)، 20 سطر، اندازه: 8×16 سم [ف: 38-421]
تذكر: نام كتاب در فهرست «العقل» آمده كه به استناد ج (421/38) تصحيح شد؛ خط: نسخ زيبا، كا: رستم بن بيجن، تا: 1259ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (47پ-54پ)، 15 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 6-34]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام كتاب در فهرست «العقل» آمده كه به استناد ج (421/38) تصحيح شد؛ خط: نستعليق، كا: محمد علي بن احمد قراچه داغي، تا: 1284ق؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (87پ-89پ)، 16 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-78]
š.-u ḥaqīqat-il murād min raf‘-il qalam fī ba‘ḍ-il a‘yād
مراغي، حسن بن عبدالرحيم، - 1300قمري
(marāqī, hasan ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1883
اهدا به: شجاع السلطنة
تاريخ تأليف: 1259ق
در بعضي روايات آمده است كه در بعضي از عيدهاي اسلامي رفع قلم مي شود از گناهان مؤمنين. اين روايت ها را تفسير مي كند بر اين كه در اين روزها مؤمنين بيش تر به طاعات و ولايت ائمه عليهم السلام متوجه مي شوند پس گناهي از آن ها سر نمي زند تا چيزي در نامه عمل آن ها نوشته شود، و هم چنين تمام مراتب و نعم بهشتي را به ولايت و عذاب هاي دوزخي را به دشمني ائمه معني مي كند. نويسنده مي گويد شاهزاده شجاع السلطنه از من خواست كه مراد از رفع قلم در بعضي از اعياد را براي او بيان مي كنم و بگويم غرض از اين خبر چه باشد. من هم بهر تبيين مراد او دست به تأليف اين رساله زدم و در آن نشان دادم كه مقصود از رفع قلم چيست و اعمالي كه در بعضي از اعياد بايد انجام داد چه مي باشد و چه اعمالي جايزو مرفوع القلم است.
آغاز: «الحمدلله الجليل السبحان و الملك العزي القدير المنان... اما بعد، فقد اشار الي من اشارته حكم و اطاعته حتم و استرضاه غنم...
انجام: و اذقنا حلاوة الود و لذة المغفرة... و اخرج حب الدنيا من قلوبنا... بالرأفة و الرحمة يا ارحم الراحمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1259ق؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 4ص (88-91)، 19 سطر (8×18)، اندازه: 15/5×26/5 سم [ف: 8-280]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، 5گ (24-28)، 20 سطر، اندازه: 8×16 سم [ف: 38-419]
خط: نسخ زيبا، كا: رستم بن بيجن، تا: 1259ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (37پ-44پ)، 15 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 6-33]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن احمد قراچه داغي، تا: 1284ق؛ جلد: تيماج مشكي، 3گ (85ر-87ر)، 16 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-77]
š.-ul-ḥekma
در شرح از خفري ياد مي شود، متن بايد از سيد داماد باشد و شارح از شاگردان اوست.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 884/2
آغاز: ... الاول الاسماء الظاهره و الثاني الضماير و اسماء الاشارة و الموصولات و لفظه هو؛ انجام: اليس هو سبحانه و تعالي في مرتبة ذاته الخ... اعلم ان بهذاالتحقيق ان يكون العلم مشتركا لفظياً فيدفع الشبهه المشهورة و هي ان
بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي، مقابله شده با خط محشي؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج سرخ (16803)، 96ص (80-175)، ابعاد متن: 7×13، 12×19 سم [سنا: ف: 2-83]
شرح حكمة الاشراق (ميراداماد) - جواب الامير ابی الحسن الفراهانی
š.-u ḥikmat-il-i’šrāq
شهرزوري، محمد بن محمود، ق7 قمري
(šahrzūrī, mohammad ebn-e mahmūd (- 13c
وابسته به: حكمة الاشراق؛ سهروردي، يحيي بن حبش (549-587)
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 46
از قسم ثاني تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 727ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سرخ، 212گ، 19 سطر (12×19)، اندازه: 18×25 سم [ف: - 573]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2788- ف و 5042- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1-341 و 3-126]
š.-u ḥikmat-il i’šrāq
قطب الدين شيرازي، محمود بن مسعود، 634-710قمري
(qotb-od-dīn šīrāzī, mahmūd ebn-e mas‘ūd (1237-1311
وابسته به: حكمة الاشراق؛ سهروردي، يحيي بن حبش (549-587)
اهداء به: علي بن محمد دستجردي
تاريخ تأليف: 694ق
شرحي است مزجي بر متن وجيز حكمت الاشراق تأليف شيخ اشراق شهاب الدين يحيي سهروردي مقتول. اين متن موجز در بيان لباب حكمت ذوقي و خلاصه آراء و انديشه هاي اشراقيون است و حاوي بر دو «بخش» است: 1. در ضوابط فكر و روش انديشيدن ضمن سه «مقاله» (اين بخش راجع به منطق و امور عامه است)؛ 2. در انوار الهيه ضمن پنج «مقاله» (در مسائل ربوبي است). به تصريح مصنف در ديباچه و انجام اين متن را پس از كتاب تلويحات تأليف كرده است. در اين شرح مباحث مهم شرح داده شده و از رد و ايرادهاي غيرضروري اجتناب شده است.
آغاز: بسمله الاشراق سبيلك اللهم و الاشواق دليلك انت ربنا... اما بعد فان احوج خلق الله...
انجام: و الله ولي السداد و الرشاد منه المبدأ و اليه المعاد... بحق من قال لانبي بعد و السلام.
چاپ: اين كتاب به سال هاي 1313 و 1315 به تصحيح اسدالله يزدي هراتي در تهران به چاپ رسيده است؛ هانري كربن نيز در حاشيه چاپ حكمة الاشراق گزيده اي از اين حاشيه چاپ كرده [کشف الظنون 684/1]
شرح و حواشي:
1- حاشية شرح حكمة الاشراق؛ دواني، محمد بن اسعد (830-908)
2- حاشية شرح حكمة الاشراق؛ صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم (979-1050)
3- الجمل الاشراقية؛ شريف رازي، عباسقلي بن قنبر علي (1291-1374)
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 7؛ مصحح؛ مهر: «الراجي رحمة الاله ظهير بن سعدالله»؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سبز، 107گ، 26 سطر (13×20)، اندازه: 16×24 سم [ف: -573]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 78
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 1-101]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2989- ف و 5043- ف و 5639- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1-341 و 3-126 و 173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: ركن الدين محمد بن علي فارسي استر ابادي گرگاني، تا: دوشنبه 9 محرم 718ق، جا: نجف اشرف؛ كاتب آن دانشمند و شاگرد علامه حلي (648-726) و خواجه طوسي (597-672) بوده است. او اوصاف الاشراف و اساس الاقتباس و اخلاق ناصري و الفصول في الاصول و شرح كتاب ثمره بطليموس و جبر و قدر طوسي را از پارسي به تازي كرد، ركن الدين نوشتن اين نسخه را براي خود در نجف از روي نسخه بدي به پايان رسانده سپس آن را با نسخه ديگر (گويا نسخه اصل) برابر نمود و اين مقابله او در روز چهارشنبه 9 جمادی الثانی سال 723 به انجام رسيد، شرف الدين حسن بن عبدالكريم فتال غروي خادم روضه غروي استاد ابن ابي جمهور احسائي و روايت كننده از جمال الدين حسن بن حسين بن مطر جزائري از ابن فهد حلي (757-841) اين نسخه را نگريسته و از آن بهره برد و در بامداد روز سه شنبه دوم ربيع يكم سال 870 از خواندن آن بياسود، اين نسخه در دست جلال الدين محمد دواني (828-908) بوده و بر آن به خط خود حاشيه هايي نوشته كه در پايان بيش تر آن ها نشانه «مح» ديده مي شود و در سه جا نيز بدين گونه نوشته است: «لمعلقه محمد بن اسعد- للفقير الجاني محمد بن اسعد الدواني- لكاتبه الفقير الجاني محمد بن اسعد الدواني» (گ 98ر- 113ر)، دواني در حاشيه خود (گ 6ر) از كلمة التصوف سهروردي ياد نمود؛ اين نسخه را محمد باقر جهرمي شيرازي كربلائي در كاظمين بسال 1253 خريداري كرده است؛ كاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: مقوا زرد، 202گ،24 سطر (13/5×20)، اندازه: 17/8×26 سم [ف: 3-455] و [فیلم ها ف: 3-173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: حسين بن عبد الله تبريزي، تا: 732ق، جا: تبريز؛ مجدول؛ با سواد اجازت قطب الدين محمود شيرازي؛
كاغذ: اصفهاني، جلد: ميشن عنابي، 285گ، 23 سطر (7×17)، اندازه: 12/5×24/5 سم [ف: 7-413]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمد فيروزاني، تا: 754ق، جا: يزد؛ مهر: ناصر الدين شاه؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 138گ، 27 سطر (10×15/5)، اندازه: 13×19 سم [ف: 7-88]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 8؛ تملك: عبدالرحمن بن علي بن مويد با تاريخ ذيقعده 907 در قسطنطنيه، عبدالكريم بن حسام الدين الكاتب القدسي با تاريخ 970 در قسطنطنيه، ابراهيم سيد حسن الشرواني كه عبدالكريم نامبرده به وي بخشيده است (دمشق)، محمد بن شمس الدين بن محمد الدروسي با تاريخ 1001، محمد باقر بن محمد رضا موسوي، از كتب موقوفه ميرسيد حسين با تاريخ 1234، دست فاضل توني؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج قهوه ای، 120گ، 33 سطر (9/5×19)، اندازه: 13/5×25 سم [ف: -573]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5638- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3-173]
خط: نسخ، كا: سيد احمد محمود معروف به ابن كابت، تا: شنبه سلخ جمادي الاول 878ق؛ مجدول، مصحح، محشي؛ جلد: تيماج، 301گ، 21 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [محدث ارموي مخ: 2-886]
آغاز: قال مولانا و استادنا افضل الوري؛ انجام: قد اتفق الفراغ من تسويد هذه الصحائف و تلك اللطائف، الفقير حسن بن علي الكوبنايي في اوائل شهر شوال سنه احدي و عشرين و ثمانماه ببلدة هراة...
خط: نسخ تحريري، كا: ابو نصر بن شهاب الدين بن حاجي بن حسن بن علي كوبناني، تا: 879ق، جا: هرات؛ از روي نسخه اي كه در 821 به دست جد كاتب (حسن بن علي كوبناني) نوشته شده بوده، مصحح، محشي؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 440ص، 21 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 5-323]
خط: نسخ، بي كا، تا: 11 صفر 896ق، با سرلوح و مجدول؛ تملک: ضياء لشکر تقي بن علي نقي، محمد مهدي بن رضي الدين، يمين الدين در 1284؛ كاغذ: کاغذ ترمه، جلد: ساغري مشکي، 259گ، 23 سطر، اندازه: 10/3×18 سم [ف: 1-288]
آغاز: قال المصنف رضي الله عنه بعد ذكر بسم الله الرحمن الرحيم تبركاً و تيمناً به جل ذكرك اللهم هو من الجلالة؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمود بن محمد بن محمود تبريزي، تا: جمعه 17 صفر 897ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: حسين الحسيني (خليفه سلطان)؛ جلد: تيماج قرمز، 201گ، 21 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 11-268]
آغاز: برابر؛ انجام: و فيهم الاشارات من الکائنات الي قدس الله عز و جل و هو ان يکون السالک مع مراقبة احوال نفسه و حضوره مع ربه... و دوام الذکر لجلال الله يفضي الي هذه الامور اي الشريعة.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ تملک: محمد يوسف بن زين العابدين رضوي طبيب؛ جلد: تيماج قهوه اي، 289گ، 18 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف مخ]
جلد 2 از «في بيان انقسام الشيء الي النور و الظلمة فصل في ان الشيءاما نور او ظلمة» (ص 285 چاپ سنگي ايران) تا پايان؛ خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ اندازه: 22/5×31/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1138]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 [نشريه: 6-344]
آغاز: برابر الله؛ انجام: و مزاولة الاشغال الدنيويه من غير معاودة تنقيح و لامراجعة تهذيب
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 245گ، 23 سطر، اندازه: 12/5×23 سم [ف: 24/2-46]
آغاز: ... المبرأ عن الشكوك و نقاوة... الكريم و حصوله علي ما هو فيه من لذة النعيم؛ انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج حنايي مذهب؛ 264گ، 21 سطر (11/5×18/5)، اندازه: 17/5×27 سم [ف: 29-475]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج مشکی مذهب: 209ص (1-209)، 28 سطر (9×18)، اندازه: 16×29 سم [سنا: ف: 1-213]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: کاغذ فستقي، جلد: ميشن سرخ، 280گ، 19 سطر، اندازه: 13/6×19/5 سم [ف: 1- 288]
از فصل سوم «في بعض الحکومات تا فصل في سبب الانذارات»؛ بي كا، تا: قرن 11؛ تاريخ وقف: 1119؛ كاغذ: کاغذ فستقي، جلد: میشن سرخ، 102گ، 25 سطر، اندازه: 18/7×28/8 سم [ف: 1-288]
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سیاه، 272گ، 17 سطر، اندازه: 12/7×19/5 سم [ف: 1-288]
آغاز: برابر؛ انجام: و اليه المرجع و المعاد و الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين المعصومين و سلم تسليما.
خط: نستعليق خوش، كا: نورالدين محمد بن بدرالدين علي، تا: احتمالاً قرن 11؛ با صورت نامه عربي بليغي از مولانا شريعت اصفهاني (متوفي در ربيع الثاني 1339)؛ واقف: فريد محسني؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن زرشكي، 235گ، 21 سطر، اندازه: 11/5×22 سم [ف: 11-192]
آغاز: برابر؛ انجام: بالضرورت و هذا عند الطوفانات العظيمة المائية أظهر لأنه إذا إزداد مقدار عنصرالماء...
ناتمام؛ خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: قرن 11؛ با سر لوح مرصع صفوي، مجدول، مصحح؛ كاغذ: شرقي، جلد: چرم قرمز، 148گ، 17 سطر (8×17/5)، اندازه: 14/5×24 سم [ف: 36-476]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: عبدالغني بن محمد حسيني مشهدي، تا: جمادي الاول 1021ق؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 297گ، 20 سطر، اندازه: 13/5×26/5 سم [ف: 1-147]
خط: نستعليق، كا: فرج الله، تا: دوشنبه 24 جمادي الثاني 1024ق، جا: اجمير هند؛ افتادگي: آغاز؛ مجدول، محشي با نشان «تلويحات، منه»؛ تملك: علي اصغر باراني؛ كاغذ: هندي، جلد: تیماج مشکی، 251گ، 21 سطر (9×13/5)، اندازه: 12×21 سم [ف: -574]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: مخفي لاري، تا: 27 ربيع الاول 1030ق؛ تملك: محمد شفيع بن مرحوم شيخ شمس الدين... در 1091، عبدالحميد بن معين الدين محمد حسيني صفوي؛ مهر: «صفي الدين محمد 1103 (؟)» (بيضی)؛ جلد: تيماج زرشكي مذهب، 243گ، 19 سطر، اندازه: 15/3×25 سم [ف: 41-238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: يحيي بن شهاب الدين حسيني، تا: شنبه 1 رجب 1036ق، جا: قم مدرسه فاطميه؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد رضا بن محمد صفي حسيني كاشاني؛ جلد: تيماج قرمز، 183گ، 29 سطر، اندازه: 13×26/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-885]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صفي بن اسكندر طبيب، تا: 21 رمضان 1057ق؛ مصحح، محشي؛ مهر: كاتب «بنده آل محمدصفي» (بيضی) و «لااله الاهو المجيب الدعاء» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 224گ، 22 سطر، اندازه: 15×26 سم [محدث ارموي مخ: 2-886]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: رجب 1058ق؛ مصحح، با امضاي بلاغ، محشي؛ تملك: محمد بن حسين عقيلي استر آبادي با مهر «العبد محمد العقيلي» (بيضی)؛ مهر: «محمد حسن بن احمد احسن الله حاله» (بيضی)؛ جلد: تيماج، 274گ، 21 سطر، اندازه: 14×24/5 سم [محدث ارموی مخ: 2-886]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1062ق؛ 176گ، 25 سطر، اندازه: 9×21 سم [ف: 2-68]
خط: نسخ تحريري، كا: محمد، تا: 23 رمضان 1067ق؛ محشي با نشان «م، ح، د»؛ مهر: سيد محمد بن محمد مقيم رضوي؛ جلد: تيماج مشكي، 522ص، 17 سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 5-324]
خط: نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 15 شوال 1072ق؛ تملك: محمد رفيع بن محمد ظهير با تاريخ 1182، غلام حسين، ضياء الدين دري؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 256گ، 23 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 14×24 سم [ف: -574]
خط: نستعليق، بي كا، تا: آخر ذيحجه 1073ق؛ تملك: محمد باقر بن محمد يوسف طبيب؛ جلد: مقوايي، 116گ، 23 سطر، اندازه: 19/5×26 سم [ف: 17-311]
آغاز: قال مولانا و استادنا فضل الوري و قدوة العلما المتبحرين سلطان الحكما المحققين حجة االله علي الخلق اجمعين مفخر افاضل الايام مالك ازمة القضاوة و الحكام قطب الملة و الحق و الدين ادام الله ظلال جلاله؛ انجام: بقوله تعالي و اذكر و الله كثيرا و لا تموتن الا و انتم مسلمون اي اجتهد و ان لا تموتوا الا و انتم مسلمون منقادون للحق و الحمد لله الشكورا المعبود فياض الجود و واهب الوجود و له الشكر وحده ابدا و الصلوة علي رسوله و انبيائه خصوصا علي سيدنا محمد و آله صلوة دائمة زاكيه مباركة ناميه و سلم تسليما كثيرا هذا آخر المقالة الخامسة و بتمامها تم الكتاب...
خط: نسخ خوب، كا: محمد صادق بن ابراهيم الحسيني، تا: 6 ربيع الاول 1074ق؛ مهر: ناصرالدين شاه قاجار، محمد باقر العلوم؛ مجدول، يك نيم ترنج و يك كتيبه مذهب منقش؛ كاغذ: سمرقندي نباتي، جلد: مقواي روكش چرم ساغري مذهب، 708ص، 21 سطر، اندازه: 15×26 سم [ف: 7-487]
خط: نسخ، كا: صفر كرماني، تا: سه شنبه 25 جمادي الاول 1080ق؛ اندازه: 21×12 سم [نسخه پژوهي: 2-179]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1087ق، جا: اصفهان؛ محشي [نشريه: 7-183]
آغاز: في شيء منهما. و الاول قسم واحد و الثاني ستة اقسام لان المتوغل في احديهما؛ انجام: و انما يصح هذا مع اختلاف ارادتهما و لايلزم من استحالة العين بهذه الصفة استحالة العين
شرح منطق از كتاب؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12؛ افتادگي: آغاز (8 برگ)؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج تریاکی، 70گ (1-70)، اندازه: 15×22 سم [ف: 13-397]
آغاز: (بسمله) قال مولانا و استادنا افضل الوري قدوة العلماء المتبحرين سلطان الحكماء المحققين... مالك ازمة القضاة و الحكام قطب الملة و الدين ادام الله ضلال جلاله و متعنا بفضله و افضاله؛ انجام: فصل و لنرجع الي المقصود الذي كنا... فاعلم ان النفوس اذا دامت عليها الاشراقات... بناء علي ان العله لا يقتضي شيئاً لا يكون موجودا... اذ ليس كل مسخن بحار و لا كل مبرد ببارد فان الشعاع و الحركه يقتضيان السخونه و ليست (كلمه اخير بجاي را ده ص بعد نوشته شده)
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ ناقص است؛ بي واسطه يا با واسطه از روي نسخه اي رونويس شده كه در زندگي قطب كتابت شده بوده، محشي با نشان «ص درحمه الله» و گويا از حاشيه صدرالمتالهين است؛ 338ص، 18 سطر چليپايي، اندازه: 10×18 سم [ف: 5-322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 2 ذيقعده 1109ق؛ واقف: نائيني، 272گ، 22 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 4-174]
آغاز: برابر؛ انجام: مجتنبين طريق المراء و العناد.
خط: متن نسخ و شرح نستعليق، بي كا، تا: پيش از 1180ق؛ افتادگي: انجام؛ با اشعاري از شيخ بهائي و كمال خجندي و ملا سبحاني و بوعلي سينا و نظامي و غيرهم؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 258گ، 17 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 11-193]
خط: شكسته نستعليق، كا: اسمعيل بن سميع بن اسمعيل، تا: 24 صفر 1188ق؛ قطع: خشتي [رشت و همدان: ف: - 1334]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1188ق؛ مصحح؛ تملك: عبدالنبي در اواخر جمادي الثانی 1298ه-؛ اندازه: 17×20/5 سم [نسخه پژوهي: 1-45]
آغاز: برابر؛ انجام: هو عبارة عن نفس الظهور و هو حقيقه الا نائيدالتي هي...
خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 184گ، 17 سطر (8×14)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 9-371]
آغاز: جل ذكرك اللهم، هو من الجلالة و هي كبر القدر و فخامة الامر، و المعني كبر ذكرك اللهم بما يذكر به من الاسماء و الصفات؛ انجام: برابر
فاقد خطبه؛ خط: شكسته نستعليق و نسخ، كا: سيد عبدالحسين بن ميرزا ابوالفضل شهير به ميرزا آقا همداني، تا: ربيع الثاني 1292ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، محشي؛ مهر: «اهدايي سيد كاظم كمالي الحسيني همداني» (بيضی)؛ اهدايی: سيد كاظم كمالي الحسيني همداني؛ كاغذ: فرنگي، 153گ (1-153)، 23 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 40-477]
خط: نسخ، كا: مهدي بن معصوم بن جعفر حسيني اشكوري كيارمشي، تا: دوشنبه 12 ذيقعده 1297ق، جا: تهران مدرسه محمديه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 617ص (69-783)، 15 و 21 سطر، اندازه: 18×22 سم [ف: 7-155]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1298ق؛ مجدول؛ 261گ، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: 2-68]
آغاز و انجام: برابر؛ و فرغ المصنف الشارح ادام الله غفرانه من تأليفه... شهر الله: رجب... سنه اربع و تسعين و ستمئة هجريه. وقع الفراغ من كتابة هذه النسخه... سنة الف و ثلثماة و الف...
خط: نسخ، بي كا، تا: 1303ق؛ مهر: «حسن بن علي» متعلق به پسر آقا علي مدرس زنوزي؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قرمز، 429ص، 20 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [ف: 5-321]
آغاز: برابر
خط: نستعليق ريز، بي كا، بي تا؛ با سر لوح؛ 259گ، 19 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 2-67]
آغاز: قال مولانا و استادنا... قطب المله و الحق و الدين... اما بعد فان احوج خلق الله اليه محمود بن مسعود الشيرازي؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي از محمد مهدي حسني؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج مشكي مذهب، 191گ، 21 سطر (7/5×14)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 15-28]
آغاز: بسمله، عونك يا لطيف قال مولانا و استاذنا افضل الوري قدوة العلماء المتبحرين حجة الله علي الخق اجمعين؛ انجام: تشبه
الالغاز السياله التي لا تقف علي حد معين فلعل الله يوفق الناظرين فيه للاطلاع عليه...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ مهر: «عبده محمد جعفر بن محمد علي»؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوایی، 199گ، 35 سطر (7/5×14)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 14-73]
آغاز: وجوده حتي زعم قوم؛ انجام: فما منه الي جهة غيرما.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي روكش كاغذ آبي، 95گ، اندازه: 14×24 سم [ف: 4-1450]
آغاز: في النمط الالهي و النهج السلوكي؛ انجام: كالعالم الذي لا يتوقف وجوده علي غير شيي.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش كاغذ ابري، 117گ، اندازه: 14×24 سم [ف: 4-1452]
آغاز: بالتي هي احسن؛ انجام: علي نسق واحد
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: مقوايي روكش كاغذ ابري، 239گ، 16 سطر (8×13)، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-1785]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق مخلوط بشكسته كم اعجام، بي كا، بي تا؛ واقف: محمد صالح علامه حايري؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج ترياكي، 207گ، اندازه: 12/5×25 سم [ف: 11-194]
آغاز: اي البصاير و في شدة النور الباطني النفسي الذي هو انسب في ادراك؛ انجام: دالاً فلواستحكم طريقتهم مقتصراً علي البحث غير محب لنوره لايكون.
خط: نسخ تحريري بد خط و كم نقطه، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام (از آغاز شش برگ و از انجام 2 برگ)؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 336گ، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 1-148]
آغاز: الاستعمال مبين فيه اشياء كانت في طريقتهم غير محصله و لامهذبه و لهذا قال و انظم و اضبط
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و وسط و انجام؛ 150گ، 23 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 5-2552]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج سبز، 190گ، 20 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف مخ- 3-1186]
š.-e hekmat-ol ešrāq
ميرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041؟ قمري
(mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad (- 1632
وابسته به: حكمة الاشراق؛ سهروردي، يحيي بن حبش (549-587)
شرح بندي از حكمة الاشراق از سابع خامسه آن بدين گونه: «وقع الله في السفر... سربال النار» برای امير ابوالحسنا. اين اثر همراه با اصل نسخه زير پيش تر در فنخا (ج: 10: ص 856) با عنوان «جواب الاميرابی الحسن الفراهانی» معرفی شده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3210/1- ف و 3452/1- ف
آغاز: بسمله. والتقة بالعزيز العليم بعد الحمد لواهب الحياة... سمير ضمير مستيني مي دارد
نسخه اصل: مجلس شورا 1284 طباطبائی؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1029ق؛ 11ص (1-11) [فیلم ها ف: 2-100 و 146]
š.-e hekmat-ol-ešrāq
جيلاني، محمد باقر
jīlānī, mohammad bāqer
وابسته به: حكمة الاشراق؛ سهروردي، يحيي بن حبش (549-587)
شرح مقاله پنجم از قسم دوم كتاب حكمة الإشراق تأليف شهاب الدين سهرودي مي باشد. مؤلف بيش تر به جمله «قضي إلي الروح الأمين ليجيب دعوة كل مظلوم بانظلامه... و ليلبس الفاجر سربال العار» كه سهرودي در قسم دوم مقاله پنجم آورده، نظر دارد و از حيث تناسخ بحث مي كند. اين رساله شامل «مقدمه» و «تبصره» و «تختمه» است.
[فهرستواره منزوي 544/7]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11619/24
آغاز: الحمدلله حق حمده و الصلاة علي نبيه محمد و آله الذين هم طريق الحق من بعده أما بعد چنين گويد معتصم بلطف عميم رباني؛ انجام: و ههنا نطلب في بعض المواضع لنا انتهي عبارته بألفاظه.
مشتمل بر مقدمه و بخشي از تبصره؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد نصير فرزند ملا حسن، بالانكابي جيلاني، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، 5گ (119-123)، 22 سطر، اندازه: 6×15 سم [ف: 29-380]
شرح الحكمة البالغة- الشمس البازغة
شرح الحكمة العرشيه- قرابادين
š.-ul-ḥikmat-il ‘aršīyya = š.-ul ‘aršīyya
احسائي، احمد بن زين الدين، 1166-1241؟ قمري
(ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753-1826
وابسته به: الحكمة العرشية = عرشية؛ صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم (979-1050)
به درخواست: آخوند ملا مشهد بن ملا حسينعلی شبستری
تاريخ تأليف: 27 ربيع الاول 1236ق؛ محل تأليف: كرمانشاه
شرح مفصلي است به عنوان «قال، قال»، بر كتاب عرشيه ملاصدرا كه در سه جزء نگاشته است: جزء اول في المبدأ كه در 26 ذيحجه 1234ق پايان يافت و جزء سوم في المعاد كه در چهارشنبه 27 ربيع الاول 1236ق در كرمانشاهان به پايان رسيد؛ مشتمل بر مباحثي درباره مبدأ و معاد و نشأه آخرة و نظر شارح بيش تر بر رد متن است.
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين الرحمن الرحيم مالك يوم الدين... اما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائي ان جناب المحترم... الملا حسين علي الشبستري... قد التمس مني...
انجام: الي هنا انتهي كلامه و اراد بعلماء السوء علماء الظاهر... و صلي الله علي محمد و آله سادات الزمان الي هنا ما اردت كتابتة علي هذه الرساله المسماة بالعرشيه التي وضعها في المبدء و المعاد وقع الفراغ و من تسويدها بقلم مؤلفها العبدا المسكين احمد بن زين الدين ابراهيم بن صفوبن ابراهيم... سبع ساعات و نصف تقريبا من ليلة الاربعاء السابع و العشرين من شهر ربيع المولود سنه السادسة و الثلاثين بعد المأتين و الالف... بدار الامارة كرمان شاهان... حامداً مصلياً تائبا مستغفراً
چاپ: کرمان، سعادت، 1361ش، 3 جلد
[فهرست کتب شيخ احسايي ص 32؛ 58/7 و الذريعه 334/13 رقم 1227 و 244/15 و 368/13؛ ریحانة الادب 42/1]
شرح و حواشي:
1- حاشية شرح العرشية؛ بارفروشي مازندراني، محمد بن مقيم (1281-1196)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1236ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد مذهب، 257گ، 29 سطر (8/5×19)، اندازه: 15×26 سم [ف: 7-388]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال قاعدة في النفختين، قال الله تعالي و نفخ في الصور فصعق من في السماوات؛ انجام: ليكشف هذه المحنة و يزيل هذه الغمة عن هذه الامة... وقع الفراغ منه و من تسويده بقلم مؤلفه العبد...
جزء سوم، از موضوع نفخ صور تا آخر كتاب؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف (شايد)، بي تا؛ مصحح؛ تملك: مؤلف با مهر «احمد بن زين الدين» (بيضی)، فرزند مؤلف علي بن احمد بن زين الدين با مهر «علي بن احمد بن زين الدين» (مربع)؛ جلد: تيماج قرمز، 119گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-325]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال المشرق الثاني في المعاد و فيه اشراقات الاول في معرفة النفس؛ انجام: و كل منها مقبل عليه و قاصد له بالاذية و لا ملجأ له عنها لانها لازمة له كلزوم...
جلد دوم، از مباحث مشرق دوم در معاد شروع مي شود؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف (شايد)، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ تملك: مؤلف با مهر «احمد بن زين الدين» (بيضی)، فرزند مؤلف علي بن الشيخ احمد بن زين الدين با مهر «علي بن احمد بن زين الدين»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 117گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-326]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين- تم الجزء الاول في المبدء من شرح العرشيه و تيلوه الجزء الثاني في المعاد
جزء اول؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حسن بن باقر حسيني خراساني، تا: 5 شوال 1235ق؛ از روي نسخه اصل؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 123ص، 23 سطر (9/5×15)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 2-87]
جزو اول؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1236ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 181گ (1پ-181پ)، 17 سطر (9×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 8-225]
جزو دوم؛ خط: نسخ، كا: محمد كاظم بن ميرزا محمد تاجر تبريزي، تا: 1236ق، جا: كرمانشاه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 22 سطر (7×13) [ف: -781]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1236ق، جا: كرمانشاه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 247گ، 28 سطر (11×21)، اندازه: 21×31 سم [ف: 10-268]
خط: نسخ پخته، كا: حسن بن محمد بن قدير سمناني، تا: 1236ق، جا: كرمانشاه؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج قهوه اي، 315گ، 17 سطر (8×13)، اندازه: 14/5×30/5 سم [ف: 3-196]
جلد 2؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 27 ربيع الاول 1236ق، جا: كرمانشاهان؛ كاغذ: نباتي، 250گ، 23 سطر (8×15)، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-196]
آغاز: بسمله. الحمد لله رب العالمين؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: رضا، تا: 1237ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج، 23 سطر (7×14)، اندازه: 12×20 سم [رايانه]
جزو سوم؛ خط: نسخ، كا: محمد كاظم بن ميرزا محمد تاجر تبريزي، تا: سه شنبه 4 جمادي الثاني 1237ق، جا: كرمانشاه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 22 سطر (7×13) [ف: - 781]
جزو يكم تا آغاز معاد؛ خط: نسخ، كا: محمد كاظم بن ميرزا محمد تاجر تبريزي، تا: جمعه 25 ربيع الثاني 1237ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، 22 سطر (7×13) [ف: - 780]
انجام: قد تشرف باتمام كتابه هذه النسخه الشريفه احمد بن علي محمد الرشتي الشهير بخوش نويس يوم الجمعه غرة شهر صفر... السابعه و الثلثين بعد الماتين و الالف... بعد الفراغ من صلوة الصبح و تعقيبها... صلوات الله عليهم اجمعين
جلد دوم، از آغاز بخش دوم تا پايان كتاب؛ خط: نسخ تحريري، كا: احمد پسر علي محمد رشتي مشهور به خوشنويس، تا: 1237ق؛ محشي از احسايي با نشان «منه» و از كافي و تفسير صافي؛ جلد: تيماج مشكي، 437ص، برخي صفحات 15 سطر و برخی 25 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 5-325]
آغاز: برابر؛ انجام: ليكشف هذه المحنة و يزيل هذه الغمة عن هذه الامة...
خط: نسخ، بي كا، تا: سه شنبه 18 شوال 1237ق، جلد دوم دوشنبه 27 ربيع الاول 1236ق؛ با نسخه اصل مقابله شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 29 سطر، اندازه: 18×30 سم [ف: - 215]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال المشرق الثاني في علم المعاد و فيه اشراقات الاول في معرفة النفس و فيه قواعد؛ انجام: لايظهر الا في مكان و وقت. و الحمدلله رب العالمين. تم الجزء الاول في المبداء من شرح العشرية و يتلوه الجزء الثاني في المعاد. و الصلاة و السلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين. اللهم اجعله خالصاً لوجهك الكريم و اجعلنا من المؤمنين يا رب العالمين.
جزء يكم؛ خط: تحريري شكسته، كا: محمد قلي بن عوض، تا: 1237ق؛ 238ص (338-575) [عکسی ف: 1-233]
انجام: منها ما حاصله في الدنيا خاصة كدفع البلايا و الاعراض و ادرار الارزاق
خط: نسخ، بي كا، تا: سه شنبه 3 محرم 1239ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: آبي سير، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 112گ، 17 سطر (10×16)، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-1072]
خط: نسخ، كا: قربانعلي، تا: دوشنبه 1240ق، براي ملا آقا حسين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 321گ، 21 سطر (9×14)، اندازه: 15×21 سم [ف: 12-2686]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي مراد بن علي محمد شيرازي، تا: ذيحجه 1240ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 256گ، 30 سطر، اندازه: 18×31 سم [ف: 5-604]
آغاز: پس از سوره حمد: و صلي الله علي الامين محمد و آله الميامين الذين بينوا الدين؛ انجام: الي هنا ما اردت كتابته علي الرسالة المسماة بالعرشية التي وضعها في المبدأ و المعاد.
خط: نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه سلخ شعبان 1241ق؛ واقف: حسين كي استوان؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 418گ، 21 سطر، اندازه: 19×30 سم [ف: 11-200]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قال المشرق الثاني في علم المعاد و فيه اشراقات الاول في معرفة النفس و فيه قواعد؛ انجام: ليكشف هذه المحنة و يزيل هذه النعمة عن هذه الأمة لاحول و لاقوة الابالله العلي العظيم و صلي الله... وقع الفراغ منها...
جلد دوم و سوم؛ خط: نستعليق، كا: محمد بن عبدالصمد مازندراني، تا: پنج شنبه 3 جمادي الثاني 1241ق؛ كاغذ: الوان، جلد: تيماج قهوه اي، 249گ، 23 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-854]
كامل؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1243ق؛ اهدايی: شيخ محمد طاهري؛ كاغذ: كبود، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 236گ، 19 سطر (9/5×14)، اندازه: 13/5×22 سم [ف: 3-1094]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي محمد و آله الطاهرين و بعد قال العبد المسكين... قال قاعدة في النفختين قال الله؛ انجام: برابر
جزء سوم؛ خط: نسخ، كا: محمد تقي بن عبدالرحيم مازندراني، تا: پنج شنبه 9 شوال 1246ق؛ از روي نسخه خط مؤلف؛ مهر: کاتب «لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد تقي» (چهارگوش)؛ تملك: محمد تقي بن محمد ربيع كزازي طبيب مورخ 1248ق با مهر «محمد تقي بن محمد ربيع» (بيضی)؛ جلد: تيماج زرد، 20 سطر (9×15)، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: 4-2083]
خط: نسخ، كا: جعفر بن ملاعلي محمد رشتي، تا: 1250ق؛ 249گ، 24 سطر، اندازه: 20×29 سم [ف: - 15]
جلد سوم؛ خط: نسخ، كا: حبيب الله موسوي اصفهاني، تا: 15 ذيقعده 1252ق، به دستور آمير محمد حسين؛ جلد: تيماج مشكي، 152گ، 20 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 13-16]
آغاز و انجام: برابر
هر سه جزء؛ خط: نسخ پخته، بي كا، تا: 1254ق؛ مهر: «المتوكل علي الله محمد حسين بن عبدالصمد» (بيضی)؛ كاغذ: نباتي، جلد: تیماج عنابی، 279گ، 25 سطر (9/5×17/5)، اندازه: 16×26 سم [ف: 1-152]
آغاز و انجام: برابر
هر سه بخش كتاب؛ خط: نسخ، كا: حسن بن جعفر شاه ويردي آذربايجاني خويي، تا: 1255ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 285گ، 25 سطر (13×22) [ف: 14-235]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق پسر محمد حسين يزدي، تا: 1257ق، جا: قزوين؛ جلد: تيماج مشكي، 325ص، 29 سطر، اندازه: 23×36/5 سم [ف: 5-324]
آغاز: برابر؛ انجام: مقدم عليها بالذات الا أنه لايظهر في مكان و وقت و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بيكا، تا: دوشنبه 13 رجب 1258ق؛ جلد: چرم مشكي، 109گ (1پ-109پ)، 23 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [مؤيد: 1-375]
آغاز: برابر؛ انجام: قال الاشراق الثاني في حقيقة المعاد و کيفية احشر الاجساد... اقول شرع في بيان خصوص المعاد و کيفية حشر الاجساد... و ان کان التحقيق فيه فوق ما حصلوه و ضبطوه
خط: نسخ، كا: علي بن رضا تبريزي، تا: 1259ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 192گ، 23 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2447]
جزو اول؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1259ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن ترياکي، 149گ، 20 سطر، اندازه: 13×19/8 سم [ف: 1-288]
جزء سوم؛ خط: نسخ، كا: محمد رضاي قانع بن محمد صالح خوانساري، تا: ربيع الاول 1261ق؛ محمد طاهر آن را در رجب 1275 مقابله و تدريس و بحث كرده؛ 109گ (89پ197ر) [ف: - 371]
جزء اول؛ خط: نسخ، كا: محمد نبي بن حاج زين العابدين، تا: 1262ق؛ 115گ، 19 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 1-151]
ج1؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1263ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج تریاکی، 131گ، 20 سطر (7×14)، اندازه: 13×22 سم [ف: 16-216]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1265ق؛ 274گ، 24 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-155]
آغاز: برابر؛ انجام: فالزمان هو المکث الوقتي خلقه الله مع المکان و الجسم دفعة في الظهور الوجودي و ان تقدم عليها بالذات الا انه يظهر الا في مکان و وقت. تمت
خط: نستعليق، كا: رجبعلي اصفهاني، تا: 28 شوال 1265ق؛ 131گ، 17 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ- 3-1228]
كا: محمد كريم، تا: 1267ق؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ 368گ، اندازه: 16/6×26/4 سم [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد سمعت ما قلنا في رد قوله ان كل ما في الآخرة من نوع الاعتقادات و النيات، تمت و الحمدلله...
خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه 2 شعبان 1268ق؛ واقف: سيد ناصرالدين حجت؛ جلد: مقوا با روكش پارچه اي، 222گ، 23 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: - 62]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد تقي بن ملا اسمعيل كجوري مشهور به قاضي، تا: 1271ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 22 سطر، اندازه: 15×27 سم [ف: - 197]
خط: نسخ، كا: حسين بن احمد حسيني، تا: جمعه 17 ربيع الثاني 1292ق، جا: كربلا؛ تملك: فاضل توني؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تیماج قهوه ای، 188گ، 16 سطر (9×14)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: -580]
هر سه مجلد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز (آغاز تا بحث «عينية الصفات لذاته تعالي» افتاده)؛ مقابله شده؛ 201گ، قطع: ربعي [چند نسخه- ف: - 24]
آغاز: بكنز الدقايق و بحر الغرائب في تفسير قوله و ان تستقسموا بالازلام
خط: نستعليق، كا: سيد احمد، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ:
فرنگي، جلد: مقوايي، 110گ، 18 سطر (10×16)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-1043]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اما بعد فيقول... هذا الجزء الثاني من شرح العرشية لصدر الدين الشيرازي المشهر به ملاصدرا؛ انجام: فيکون في المعادن مثلاً قوة لمس معدنية و في البنات قوة لمس نباتية و في الحيوان قوة لمس حيوانية...
جلد دوم؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 14گ، 19 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف مخ- 3-1228]
آغاز: بسمله حمدله فيقول العبد المسکين احمد بن زين الدين الاحسائي الهجري هذا هو الجزء الثاني من شرح العرشية؛ انجام: و لم يفقدها من رتبها في الامکان قبل ان يوجدها حتي تکون قد علمها في الاکوان قبل ان اوجدها و تلک
جلد دوم؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج يشمي، 134گ، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2447]
آغاز: بسمله، حمدله، اما بعد فيقول العبد المسكين احمد... هذا الجزء الثاني من شرح العرشية لصدر الدين شيرازي الشهير بملاصدرا قال المشرق الثاني في علم المعاد و فيه اشراقات؛ انجام: و قد سمعت ما قلنا في رد قوله ان كل ما في الاخرة من نوع الاعتقادات و النباتات.
جلد دوم، از مبحث معاد تا اصناف الناس؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي مذهب، 166گ، 22-27 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 5-343]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعي [نشريه: 7-35]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، 153گ، 23 سطر (13×26)، اندازه: 21×34 سم [ف: 17-187]
يك برگ از آغاز جز سوم است؛ بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه ای، 2ص (181-182)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 37-78]
از مسئله ابصار است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي، 287گ، 23 سطر (8/5×15)، اندازه: 14×20 سم [ف: -371]
آغاز: و اما البصر فقد قال علماء التشريح انه ثبت من الدماغ سبعة ازواج من العصب لسائر القوي... قاعدة الابصار ليس بخروج الشعاع من البصر كما ذهب اليه الرياضيون؛ انجام: و قد تقدم عند ذكره اتحاد العاقل في هذه الرساله و في المشاعر في شرحنا عليه... و الحق... ما ذهب اليه اصحاب القول الثاني... و ترد عليه ايرادات. و ليس هذا محل ذكرها و انمالم نذكرها بطولها و... و هذا يستلزم تأليف كتاب علي حده (من شرح العرشيه)
قسمتي از شرح حكمة عرشي و سپس بخشي از شرح مشاعر آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 2گ (14-15) [ف: 23-715]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگی، 22گ (138-159)، 30 سطر (13/5×22)، اندازه: 20×30 سم [ف: 12-115]
جلد 3؛ خط: نسخ پخته، كا: احمد حسيني، تا: 24 شعبان قرن 13؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج مشكي، 147گ، 20 سطر (8×14)، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-196]
آغاز: الحمدا ... قال: قاعدة في النفختين، قال الله تعالي: و نفح في الصور؛ انجام: و ان اراد بيان هذا النمط بالحق هو ما ذكره فالاعتراض متوجه...
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 13؛ 62ص (75-136)، 17 سطر [ف: 2-506]
آغاز: برابر؛ انجام: علي ما سمعت من كلامهم مع ان الملامحسن في كتابه قرة العيون
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 13؛ 26ص (138-163)، 17 سطر [ف: 2-507]
از آغاز جزء سوم تا پايان كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 193گ (3پ-195پ)، 18 سطر (8/5×14)، اندازه: 14×20 سم [ف: - 214]
جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 190گ، 19 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 1-152]
جزء 1 و 2 و 3؛ خط: نسخ، كا: جواد بن حاج قاسم نجار، بي تا؛ 339گ، 25 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-151]
آغاز: بسمله، حمدله، صلوات... و بعد قال العبد المسكين احمد بن زين الدين احسائي هذا الجزء الثالث من شرح العرشيه لصدر الدين شيرازي... الخ
جزء سوم؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1427 و 1236 (كه ظاهراً تاريخ تأليف است)؛ اهدايی: وزيری؛ جلد: تيماج مشكي، 100گ، 27 سطر (8/5×19)، اندازه: 14/5×26 سم [ف: 3-998]
آغاز: برابر؛ انجام: و النباتات و معاقباتها علي المخالفة و ما اعجب
... من ينکر ذلک و لا يقبل التعريف ممن يعرف و ما هو الا کما عن الشاعر بقوله...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا، 168گ (56پ-223پ)، 20 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف مخ]
آغاز: بسمله حمدله و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين اما بعد فيقول العبد المسکين احمد بن زين الدين الاحسائي الهجري هذا الجزء الثاني من شرح العرشية لصدر الدين الشيرازي؛ انجام: و قد سمعت ما قلنا في رد قوله ان کل ما في الاخرة من نوع الاعتقادات و النيات تم الجزء الثاني
جلد دوم؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 175گ، 23 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف مخ- 1-295]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين اما بعد فيقول العبد المسکين احمد... هذا الجزء الثاني من شرح العرشية لصدر الدين الشيرازي الشهير بملاصدرا قال المشرق الثاني؛ انجام: برابر
جلد دوم و سوم؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج سبز و قهوه اي، 247گ، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: قد فرغت من تسويد هذا الكتاب المستطاب و انا العبد... جواد بن مرحوم الحاج قاسم النجار حامد الله شاكرا و الحمدلله و آخرا
خط: نسخ، كا: جواد بن مرحوم الحاج قاسم النجار، بي تا؛ كاغذ: سفيد، جلد: ميشن قهوه اي، 678ص، 24 سطر، اندازه: 14/5×21/5 سم [فهرست عراقی: 1-352]
جزء اول؛ خط: نسخ، كا: مهدي بن عبدالرحيم، بي تا؛ از روي نسخه نوشته شده از روي اصل در روز دوشنبه جمادي الاول 1236 نوشته شده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 202گ، 17 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 132]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ نسخه از خود شارح بوده و سپس به فرزندش علي رسيده با مهر او؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: 1334]
š.-ul-ḥikmat-il-‘aršīyya = š.-ul-‘aršīyya
واحدالعين، اسماعيل بن محمد سميع، - 1277؟ قمري
(vahed-ol-‘eyn, esmā‘īl ebn-e mohammad samī‘ (-1861
وابسته به: الحكمة العرشية = عرشية؛ صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم (979-1050)
شرح مزجي است بر رساله «الحكمة العرشية» ملا صدرا در مبداء و معاد. در اين شرح سعي شده تا ضمن تبيين مراد و منظور الفاظ و عبارات و اصطلاحات ملاصدرا، به ايرادت شيخ احمد احسائي در شرح ايشان بر «الحكمة العرشية» پاسخ داده شود. مؤلف از شاگردان ملا علي نوري فيلسوف و دانشمند است، براي پاسخ به خرده گيري هاي احسايي بر صدرالمتالهين در الحكمة العرشيه، خود بر عرشيه شرحي نگاشته و در ديباچه آن می گويد: «شيخ احسايي مطالب صدرالمتالهين را به درستي درك نكرد و از اين رو شرحي نگاشت كه در حقيقت جرح است نه شرح». مولي اسماعيل اين شرح را در زندگي احسايي نوشته و همه جا از او چنين ياد مي كند: «قال الشيخ سلمه الله». وي خود حاشيه هايي نيز بر اين شرح خود نوشته كه در كنار برخي از نسخه ها ديده مي شود.
آغاز: الحمدلله الذي خلقنا بقدرته ثم هدانا الي سبيل معرفته فارانا في مرايا الافاق و مجالي الانفس... فيقول اقل الخليفة جرما و اکثرهم جرما العبد الذليل...
انجام: علي جميع الممکنات لانه اذا کان علمه بالاشياء و عين وجود الاشياء او کان علمه بالمعلول الاول عين وجوده و لم يراه بالصورة الحاصلة في المعلول الاول... بما سواه تعالي عن ذلک علواً کبيراً
چاپ: مشار عربي، صص 160-161؛ طهران، سنگي، 1319ق، رحلي، 63ص (صص30-64 هامش و صص 93-120 متن و هامش)، ذيل اسرار الايات؛ ايران، تهران، 1315 قمري، با تصحيح و مقابله شيخ محمد باقر قوچاني، سنگي، رقعي، 101صص، به سعي و اهتمام حاج شيخ احمد شيرازي، (صص110-210) در هامش و متن (از ص204) در حايشه کتاب مشاعر
[الذريعة 368/13؛ طبقات اعلام الشيعه ج ص 141؛ يادنامه ملاصدرا ص 110-111؛ کتابشناسي جامع ملاصدرا ص 250]
آغاز: برابر
نسخه اصل: كتابخانه مسجد چهل ستون- زنجان؛ خط: شكسته نستعليق، كا: عبدالحميد بن ابوطالب بن (جعفر؟) شيرازي، تا: چهارشنبه 4 شوال 1286ق، جا: ييلاق تخت در سه فرسخي زنجان؛ از روي نسخه اصل كه از گيلان براي كاتب آورده شده بود و كاتب به اعتقاد اين كه شارح مراجعه ثانويه نداشته و عبارات خالي از ضعف نيست، آن چه توانسته اصلاح كرده؛ 103ص [عكسي ف: 1-141]
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد مهدي بن محمد كاظم خوانساري، تا: 12 جمادي الاول 1286ق [مختصر ف: - 495]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق جلي، كا: شيرازي، عبدالحميد بن ابوطالب،
تا: 1289ق؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج مذهب، 19 سطر (10×17/5)، اندازه: 18/5×29 سم [رایانه]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تیماج، 152گ (168-319)، 11 سطر (6×12/5)، اندازه: 11/5×21 سم [ف: 12-61]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم تلي ع قوله تعالي من کل خلقنا زوجين لعلکم تذکرون ستشهد بذلک انتهي اقول قد علمت ان المراد بتقدم بسائط المرکب... فلو خلق الله شيئا فردا قائما بذاته دون غيره لم يعلم منه وجوده تعالي فجعل
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقواي سبز، 83گ، 17 سطر، اندازه: 10×12 سم [ف: 5-2447]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 87گ، 21 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف مخ- 3-1227]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 54گ (1پ-54ر)، 17 سطر (7×15)، اندازه: 12×21 سم [ف: -246]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً قرن 13؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا با روكش كاغذي، 98گ، 20 سطر (8×14)، اندازه: 17/5×21/5 سم [ف: 13-342]
خط: نستعليق، كا: عبدالحسين بن حاجي محمد ربيع اصفهاني، تا: قرن 14؛ افتادگي: آغاز؛ با حاشيه «منه»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 21 سطر (8×15)، قطع: ربعي [ف: 17-93]
آغاز: برابر؛ انجام: صلوات الله و سلامه عليهم اجمعين و علي هذين التقديرين لاينافي ما ذکره المصنف قدس سره لما لايخفي و کذا
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ مصحح، يادداشتي از «عبدالباقي اعتضاد الاطباء» آمده که نوشته در چند نسخه اي که از کتاب ملاحظه شد به همان مطلب فوق ختم شده است و ظاهراً شرح تمام نشده؛ جلد: مقوايي، 87گ، 16 سطر، اندازه: 14/5×22 سم [محدث ارموي مخ: 2-853]
خط: نسخ، كا: محمد درجزيني، تا: 1310ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تیماج حنایی، 206گ (466-671)، 22 سطر (10×13)، اندازه: 12×18 سم [ف: 16-232]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو شهيد، يعلم ان الله سبحانه لم يخلق شيئا فردا قائما بذاته انه دونه غيره للذي اراد من الدلالة علي نفسه و اثبات، ثم تلي قوله تعالي: و من كل شيئ خلقنا زوجين، لعلكم تذكرون، ستشهد بذلك انتهي.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ نسخه اي نفيس و هنري، مصحح، داراي سرلوح، مجدول مذهب؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج قهوه اي، 88گ، 15 سطر (9×15)، اندازه: 14/5×23/5 سم [ف: 37-163]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 100گ، 17 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف مخ- 3-1227]
آغاز: برابر؛ انجام: ليندرج فيه الواحد الغير الحقيقي لانقسامه
خط: شكسته نستعليق و نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: وسط و انجام؛ واقف: نائيني؛ 76گ، اندازه: 18×22 سم [ف: 4-183]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 86گ (41-126)، 17 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-62]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: چرم قرمز، 281ص، 17 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 5-326]
خط: نسخ، كا: موسي بن فتح الله طبري نوري، تا: 1304ق؛ كاغذ: فلفل نمكي، جلد: ميشن قرمز، 120گ (6پ-125پ)، 21 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 6-124]
š.-ul-ḥikmat-il-‘aršīyya
قراچه داغي، محمد علي بن احمد، - 1310قمري
(qarāče-dāqī, mohammad ‘alī ebn-e ahmad (- 1893
وابسته به: الحكمة العرشية = عرشية؛ صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم (979-1050)
بخشي از شرح العرشيه بايد از محمد علي حافظ انصاري قراچه داغي باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1138/4
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ ناقص؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج تریاکی، 17ص (127-143) [سنا: ف: 2-132]
š.-ul-ḥikmat-il ‘aršīyya
حسني حسيني، محمد هادي بن محمد تقي
hasanī hoseynī, mohammad hādī ebn-e mohammad taqī
وابسته به: الحكمة العرشية = عرشية؛ صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم (979-1050)
تهران؛ سلطنتي؛ شماره نسخه: 938
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم- الحمدلله الذي شرح صدورنا بمعرفة الملة و الدين و اشرق قلوبنا بنور المعرفة و اليقين و نور بصائر عقولنا بضيا معرفة الحق و الكتاب المبين؛ انجام: كتبه العبد الاقل الجاني عبدالله شكسته نويس الاصفهاني في محروسه الاصفهان صانها الله تعالي عن الحدثان
خط: نسخ و نستعليق، كا: عبدالله شكسته نويس اصفهاني، بي تا، جا: اصفهان؛ مجدول مذهب، يك سرلوح، مذهب؛ مهر: مشيرالسلطنه، حسين بن هدايت الله، رضا حسيني، ناصرالدين شاه قاجار؛ كاغذ: فرنگی نخودي، جلد: مقواي روكش، مذهب، 406ص، 15 سطر، اندازه: 21×34 سم [ف: 1-668]
š.-u ḥikmat-il ‘aršīyya = ḥāšīyat-u ḥikmat-il ‘aršīyya
وابسته به: الحكمة العرشية = عرشية؛ صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم (979-1050)
حاشيه اي است با عناوين «قوله- قوله» بر رساله حكمة العرشية ملاصدرا كه در آن متعرض مقدمه و خاتمه آن نشده است. در فهرست رساله هاي مجموعه كه در برگ نخست آمده اين حاشيه از تقريرات ملا علي نوري يا ملا اسمعيل اصفهاني دانسته شده است. شرحي از ملا اسمعيل اصفهاني بر رساله عرشيه چاپ شده و در آن خطبه به تفصيل شرح داده شده است و با نسخه موجود همخواني ندارد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13937/1
آغاز: قوله في اول الحكمة العرشية ان الموجود اما حقيقة الوجود او غيرها اقول لما كان الموضوع في العلم الاعلي و هو العلم اللهي هو الموجود بما هو موجود؛ انجام: فالي الجحيم الذي اشتعل من نفرته عن اعدائه يحشر اعدائه و الي الجنة يحشر احبائه فتدبر تم.
از: ناشناخته، در گذشته: حدود قرن 13؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي، در پايان حدود يك و نيم صفحه با عنوان «حواشي لاواخر الحكمة العرشية» آمده كه مربوط به اوايل مي باشد و عبارات آن نيز مشابه عبارت رساله پيشين مي باشد، هم چنين مطالب فلسفي پراكنده در سه برگ آمده كه عناوين آن چنين است: الف- حاشيه اي بر فرمايش ملاصدرا در اول اسفار (احدها السفر من الخلق الي الحق)، ب- حاشيه بر تعريف موضوع علم در شواهد ربوبيه)، ج- حاشيه از آخوند ملا اسمعيل بر اصل سوم و چهارم از علل اربعه مبحث علت و معلول اسفار؛ كاغذ: فرنگي، 16گ (244ر-259پ)، 24 سطر، اندازه: 13×17 سم [ف: 35-365]
š.-ul-ḥikmat-il-‘aršīyya
وابسته به: الحكمة العرشية = عرشية؛ صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم (979-1050)
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 25166
بي كا، بي تا؛ خريداري از امرالله صفري [رايانه]
شرح حكمة العين- ايضاح المقاصد من حكمة عين القواعد
š.-u ḥikmat-il-‘ayn
ميرك بخاري، محمد بن مباركشاه، - 740قمري
(mīrak-e boxārī, mohammad ebn-e mobārak-šāh (- 1340
وابسته به: حكمة العين = كتاب العين = عين القواعد في الحكمة؛ كاتبي قزويني، علي بن عمر (600-675)
شرحي است مزجي بر حكمت العين نجم الدين علي بن عمر شافعي معروف به كاتبي قزويني شاگرد خواجه نصير الدين طوسي و استاد علامه حلي و شرح از شمس الدين محمد بن مبارك شاه بخارائي که در آن همه حواشي قطب الدين شيرازي را آورده و به بسياري از نظرات و شبهات وي پاسخ داده است، اين كتاب در حكمت الهي و طبيعي است. بخش منطق را جدا و افراد در تأليف داشته است. هر بخش در پنج «مقاله» مي باشد.
پس از ابن سينا (385-428ق) به سبب چيرگي سنيان و خليفه بغداد و دعوت ايشان از سلجوقيان آسياي ميانه و سقوط بغداد در 447ق به دست اين قوم كه سني تر از خليفگان عرب بودند و دشمني ايشان با علم و فلاسفه از آنان بيش بود، فلسفه از پيشرفت بماند و رو به سستي نهاد و جز در زير پوشش كلامي جواز انتشار نمي يافت. صورت كلامي آن نيز روز به روز قشري تر و سني نماتر مي شد. اين عقب گرد پي در پي از آثار عبدالجبار همداني استر آبادي معتزلي (359-415ق) و ابوالبركات ابن ملكا يهودي سني شده بغدادي (454-547ق) به خوبي و آشكارا ديده مي شود. سنيان در اين دوران براي ارضاي خليفه به رد و نقد فلسفه و خردگرايي راوندي و ابوالعباس ايرانشهري و زكرياي رازي و حتي ابن سينا پرداختند. گذشته از ابوالبركات بغدادي، فخرالدين رازي (543-606ق) كه خود متهم به اسماعيلي گري بود براي رفع اين تهمت از خود، بر اشارات ابن سينا رديه نگاشت. با سقوط خلافت عرب
سني در بغداد (به سال 656ق) به دست خواجه نصير طوسي (597-672ق) علم و فلسفه آزادي نسبي به دست آورد. رياضيات و هنر در مدرسه بغداد و رصدخانه مراغه رونق گرفت و به دست شاگردان وي گسترش يافت. خواجه نصير خود نيز شرحي بر اشارات ابن سينا نگاشت و از او در برابر اعتراضات فخر رازي و ابن ملكا دفاع نمود. شاگردان خواجه نيز به راه وي رفتند. دبيران قزويني (600-675ق) نجم الدين بوالحسن علي پسر عمر پسر علي منطقي فيلسوف از شاگردان عالي مقام خواجه نصير طوسي است. او در رجب زاده شد و در ماه رمضان در 75 سالگي درگذشت. وي «شمسيه» و «عين القواعد» را در منطق نگاشت و «حكمة العين» را به دنبال آن ها نهاد كه جاي گفتگوي ما است. او در ديباچه اين كتاب می گويد: گروهي از دانشجويان از من خواستند بحث هاي الهي و طبيعي را نيز براي رساله «عين» كه در منطق ساخته بودم فراهم سازم.
حكمة العين متني كوتاه و پرمغز در فلسفه است و بدون حمله به دشمنان فلسفه به راه ابن سينا مي رود و چون بسيار كوتاه نگاشته شده بود، دانشمندان پس از مؤلف به شرح و حاشيه نويسي بر آن پرداختند. كهن ترين شرح بر حكمة العين شرحي است به «قال- اقول» كه شاگرد مؤلف علامه حلي (648-726ق) به نام «ايضاح المقاصد» نگاشته است. دومين شرح حكمة العين شرحي مزجي نگارش ميرك بخاري جنگي شمس الدين محمد پسر مباركشاه است كه شرح او جاي گفتگوي ما است.
بخش بندي حكمة العين: حكمت العين در دو بخش است بخش اول الهي و بخش دوم طبيعي است قسم اول كه الهي است دو «مقالت» دارد: مقالت 1. امور عامه در پنج بحث: 1) وجود و عدم، 2) ماهيت، 3) وحدت و كثرت، 4) وجوب، امكان و امتناع، 5) حدوث يا قدم جهان؛ مقالت 2. علت و معلول در شش بحث است: 1) در پيدايش به چه چيز نياز هست؟، 2) گفته فخر رازي در اثبات خدا، 3) يك معلول نمي تواند دو علت داشته باشد، 4) از يكي جز يكي نزايد، 5) يك چيز از يك راه نمي تواند هم علت و هم معلول باشد و 6) يك چيز نمي تواند بي نهايت حركت داشته باشد؛ مقالت 3. جواهر و اعراض، هشت مبحث دارد: 1) جوهر و عرض چيست، 2) هيولا، 3) نفس ناطقه، 4) نفس فلكي، 5) عقل جوهر مفارق است، 6) جوهر جنس بخش هاي زيرين آن است، 7) عرض و اقسام آن، 8) كم و تناهي ابعاد اقسام كيفيت: كيفيات نفساني، كيفيات مخصوص به كميات؛ مقالت 4. اثبات واجب؛ مقالت 5. احكام نفس ناطقه. بخش دوم كتاب: علم طبيعيات: چند مقالت دارد: مقالت 1. جسم كه چند مبحث دارد: 1) جزء لايتجزي، 2) شكل هر جسم 3) مكان و 4) جهت؛ مقالت 2. حرارات؛ مقالت 3. افلاك؛ مقالت 4. كون و فساد = كرويت زمين و مزاج؛ مقالت 5. نفس هاي نباتي و حيواني. (علينقي منزوي)
آغاز: بسمله اما بعد حمداً لله فاطر ذوات العقول النورية و مظهر خفيات الاسرار الربوبية المبدع بنوره المشرق محرکات الاجرام العلوية... فان الفقير... محمد بن مبارك شاه البخارائي... يقول قد التمس مني... ان الكتب لكتاب حكمة العين... شرحاً يذلل صعابها... فشرعت في تحريره... مورداً فيه لحواشي كتبها... قطب الدين الشيرازي مشيراً اليها بقولي: و في الحواشي القطبية... فالمؤلف افتتح بعد ذكره بسم الله الرحمان الرحيم تبركاً بقوله: [سبحانك اللهم يا واجب الوجود] نظراً الي الاعتبار الاول، و اردفه بقوله [يا مفيض الخيرو الجود] نظراً الي الاعتبار الثاني...
انجام: قوة محررة عن المادة للعز، في الالهي، و ليكن هذا آخر ما اردنا ايراده في هذه الرسالة، و لواهب العقل الحمد بلانهاية، و الحمدلله رب العالمين و الصلاة...
چاپ: تصحيح جعفر زاهدي، مشهد، دانشگاه فردوسي: 1354؛ قازان، المطبعة الاميرية: 1321ق.
[الذريعة 213/13 و 121/16؛ ريحانة الأدب 131/4، 77/6؛ كشف الظنون 685/1؛ معجم المطبوعات 1632/1؛ الاوقاف العامة موصل 109/2 و 153/3]
شرح و حواشي:
1- حاشية شرح حكمة العين؛ جرجاني، علي بن محمد (740-816)
2- حاشية شرح حكمة العين؛ دشتكي شيرازي، مير صدرالدين محمد (903-828)
3- حاشية شرح حكمة العين؛ شيرواني، كمال الدين مسعود (-905)
4- ضياء العين = حاشية شرح حكمة العين؛ دشتكي شيرازي، منصور بن صدرالدين محمد (-948)
5- سواد العين في شرح حكمة العين = حاشية شرح حكمة العين؛ خفري، محمد بن احمد (-957)
6- حاشية شرح حكمة العين؛ ميرزا جان باغنوي، حبيب الله (-994)
7- حاشية شرح حكمة العين؛ شيرواني، محمد بن حسن (1033-1098)
8- حاشية حاشية شرح حكمة العين؛ ملا شمسا، شمس الدين محمد (1098-1016)
9- شرح حاشية شرح حكمة العين؛ رانكوئي، عبدالرزاق بن ملا مير (-11)
10- حاشية شرح حكمة العين؛ وابكني، عناية الله بن عبدالله (-1176)
11- حاشية شرح حكمة العين؛ شيرازي، شاه تقي الدين محمد
12- حاشية شرح حكمة العين؛ كنبدي، احمد بن ابراهيم
13- تعليقات علي الحاشية المشهورة بالمحاذيات علي شرح حكمة العين
14- حاشية حاشية الشيرواني علي شرح حكمة العين (2 عنوان)
15- حاشية حاشية شرح حكمة العين (2 عنوان)
16- حاشية شرح حكمة العين (17 عنوان)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابوالقاسم الحسن بن داود بن حسن ابرقوه ، تا:
جمعه 21 ربيع الاول 754ق، جا: دمشق خانقاه سميساطه؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 165گ، 23 سطر (11/5×16/8)، اندازه: 16×22 سم [ف: 16-55]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي سيد المرسلين و علي آله الطيبين الطاهرين.
خط: نستعليق، كا: احمد بن يعقوب، تا: 823ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج زرد، 246گ، 19 سطر (9/5×13)، اندازه: 13/5×18/5 سم [ف: 9-82]
آغاز: برابر ؛ انجام: و يمكن ان يزال عنه النظر بانه لا موافقه و لا ممانعة من تاثيراته... و اذا لم يحس القاسة المتحول به كان وجوده كعدمه بالنسبة اليه...
خط: نستعليق، بي كا، تا: 825ق؛ افتادگي: انجام؛ مهر: «سعدالله» (مربع)؛ جلد: شميز، 173گ، 23 سطر، اندازه: 12×23/5 سم [ف: 1-24]
آغاز: ... المبحث الثاني في المهية ان لکل شي حقيقه هويها فحقيقه الشي ما به الشي هو هو وقد يطلق الحقيقه و المهية و الذات عل سبيل الترادف و لما ذکر ان لکل شي حقيقه؛ انجام: قوة الحس و الحرکه لانتفائها عن العضو المفلوج والا لکان العضو المفلوج حساسا متحرکا فلم يکن مفلوجا و فيه نظر لجواز ان يکون قوة الحس و الحرکة باقيه في العضو المفلوج الا ان...
از بحث ثاني مقاله ثانيه تا آخر قسم اول (الهيات) و از ابتدا تا مقاله خامسه قسم دوم را در بردارد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 232 صفر 839ق؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 225گ، 17 و 18 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف مخ- - 94]
خط: نستعليق، كا: محمد بن مولانا امين الدين خطايي، تا: رجب 887ق، جا: تبريز؛ محشي با نشان «س قدس سره، سيد، م ح» مالك حسن بن محمد و محمد كاظم، در برگ 240 پ تعاريف و صحت و خجل و حزن و حيا و غضب و عقل و جز اين ها؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سبز، 247گ، 19 سطر (8×15/5)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: -574]
آغاز: بسمله، قوله صحه انتقال الجسم الي غيره اي مع بقاءالمنتقل عنه و اليه بحالهما و هي بهذا المعني خاصه للمكان لايشاركه فيها غيره من المعقولات؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زين العابدين بن عماد الدين بن مظفر جنابدي، تا: 892ق؛ مصحح، محشي با رموز «م» و «ش»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: ميشن ترياكي مذهب، 293گ، 19 سطر (7/5×12/5)، اندازه: 12×18 سم [ف: 17-400]
خط: نستعليق، كا: علي بن صوفي ابن زين الدين بن جمال الدين، تا: 23 ذيقعده 896ق؛ مهر: يحيي بن ابوالمعالي رضوي حسني 1258؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 233گ، 21 سطر، اندازه: 11/2×17/5 سم [ف: 16-322]
آغاز: قلل الجبال و دونهن حتوف الرجل حافيه و مالي مركب و الكف صفر و الطريق مخوف؛ انجام: فوقوع نصفها قبل وقوع كلها و وقوع نصف نصفها قبل وقوع...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اصل نسخه از سده نهم ولي برخي صفحات در سده دهم بازنويسي شده؛ مصحح، محشي؛ تملك: معوم بن رضي قائني خراساني به سال 1342؛ جلد: تيماج قهوه اي، 104گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×22 سم [مدرسه جعفريه زهان: ف: -138]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگي: انجام؛ اندازه: 12×20/5 سم [رشت و همدان: ف: -1138]
آغاز: الحواشي القطبيه فيه نظر لانه ان اريد بالفصول الموجوده مايكون الوجود داخل فيها و هو نوع؛ انجام: و هذا كله بحسب القوة النظريه و ما ما هو بحسب القوة العملية فاليه اشاره بقوله ثم يحصل لها بعد ذلك التنزه عن الهيه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ دو عنوان «البحث الثاني في الماهية ان لكل شئي حقيقة هو بها هو فحقيقة الشئي ما به الشئي هو هو» و «المقالة الخامسة في احكام النفس الناطقة و اعلم النفس الناطقة و اعلم ان افلاطن و من تقدمه من المتالهين ذهبوا الي ان النفس الناطقة قديمة»؛ 285ص، 12 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [نشريه: 3-376]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «س»؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج زرد، 128گ، 25 سطر (12×18)، اندازه: 16×22 سم [ف: -372]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ مجدول؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 298گ، 21 سطر (6/5×14/5)، اندازه: ×21 سم [ف: 17-187]
آغاز: برابر؛ انجام: و الامام لما ذكر في الملخص، احوال النفس بعد المفارقة و ذكر ما يميلها قال: و بالجملة معرفة الاحوال بعد العينية غيره لا يعلمها بالحقيقة، الا الله سبحانه و تعالي و ليكن آخر ما نورده في العلم الالهي و يتلوه القسم الثاني في الطبيعي...
خط: نستعليق، كا: محمد نظر، تا: حدود قرن 10؛ مصحح، محشي با نشان «سيد، م ن»؛ كاغذ: شرقي، جلد: مشمع مشكي، 132گ، 25 سطر (7×17)، اندازه: 14×25 سم [ف: 37-561]
از آغاز تا ميانه بحث سادس «ان القوة الجسمانية»؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ محشي با نشان «شريف، كنز، منه، صلاح الدين، حاشية مطالع السيد»؛ تملك: عليقلي بن عزيز؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سرخ، 124گ، 16 سطر (4/5×11)، اندازه: 9×17 سم [ف: -575]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ محشي از دواني و قطب شيرازي و خفري و نصيرا و سيد شريف؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج سرخ، 121گ، 13 سطر (5×11)، اندازه: 10×19 سم [سنا: ف: 1-83]
از بحث «زيادة الوجود علي الماهيات الممكنة» تا آخر كتاب؛ خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه رمضان قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ محشي از شارح و سيد شريف و ديگران؛ جلد: تيماج قهوه اي، 223گ، 17 سطر (7×11)، اندازه: 18×13 سم [ف: 2-281]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا يقال الظلمة كيفية محسوسة و لا شيء من العدم كك.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ محشي به نشانه «12» و غيره؛ اهدايی: وزيري؛ كاغذ: حنايي سمرقندي، جلد: مقوايي با كاغذ ابری، 84گ، 25 سطر (7×18)، اندازه: 13×25 سم [ف: 2-589]
انجام: أقول فيه نظر لان المراد من التجزي امکان فرض شي، دون شيء...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9 يا 10؛ مصحح، محشي؛ تملک: ريحان الله بن جعفر موسوي به سال 1321، حاجي محمد بن درويش علي نظام دامغاني»، يوسف بن بايزيد شيخ محمود خداشاني جويني، احمد چلبي؛ جلد: تيماج، 104گ، 21 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-887]
انجام: في القوة الشوقية عند نظرها اليها هيئات انفعالية كالضحك و هو انفعال نفساني تابع...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن10؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ تملك: يوسف بن مصطفي رومي، محمد نظير بن ملك محمد به تاريخ دهم ذيقعده 1109 با مهر «عبده محمد نظير» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشکی، 203گ، 25 سطر، اندازه: 13/5×22/5 سم [ف: 21-366]
آغاز: و وجوه متاخر عن تأثير المؤثر فيه المتاخر عن خاصة اليه المتأخر عن علة
بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه کاغذ ابری، 189گ، 21 سطر، اندازه: 13/3×18/5 سم [ف: 1-289]
آغاز: برابر؛ انجام: الذي يتولد منه الآراء التي يتعلق باعمال و المقدمات المشهورة الرابعة التابعة مثل ان العدل حسن و الظلم قبيح و هي اي النفس قوة مجرة عن المادة لما مر في الالهي.
تمام دو قسم كتاب الهيات- طبيعيات؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ با سرلوح، مجدول، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 345ص (150-494)، اندازه: 16×25 سم [ف: 33/1-111]
آغاز: مسكنار الاجرام... ينابيع الصور النوعيه المنير لقوابل؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 989ق؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
بي كا، تا: 990ق؛ در پايان نسخه نام كاتب از شاه الدين محمد شيرازي ياد كرده، محشي از محمد باقر داماد، ميرزا رفيعا، نصيرا همداني؛ جلد: تيماج قهوه اي ساغري، 342ص، 20 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 7-156]
خط: نسخ، كا: حافظ محمد امين بن دوست محمد بخاري، تا: 992ق؛ مصحح، محشي؛ تملك: ابوطالب بن عبدالكريم با مهر «افوض امري الي الله عبده ابوطالب» (مربع)، محمد قاسم بن حسن اشرفي به تاريخ 1070؛ جلد: تيماج قرمز، 269گ، 19 سطر، اندازه: 18×24/5 سم [ف: 21-145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: لطف الله پسر اسماعيل قريشي سيالكوتي، تا: شعبان 994ق، جا: لاهور؛ محشي با نشان «سيد قدس سره»، پشت آخرين برگ، نسخه ابوالقاسم حسيني بخشي از تحصيل بهمنيار را يادداشت نموده و در پايان سطر آخر نوشته: «كتبه ابوالقاسم حسيني»؛ تملك: محمد باقر حسيني در اصفهان؛ مهر: «العبد العاصي اسماعيل» (بيضی)، «علي افضل» (بيضی)؛ جلد: تيماج سرخ، 19 سطر، اندازه: 17×27 سم [ف: 10-123]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ اندازه: 12×18 سم [نسخه پژوهي: 2-179]
خط: نسخ، كا: عباس بن عبدالكريم، تا: قرن 11؛ محشي از «نوري مد ظله العالي» با نشان «س، رفيع، ميرزا رفيع الدين (آقا رفيعا م 1081)، ميرزا جان (باغنوي)، منه، شاه ناصرالدين، استادي مدظله»؛ واقف: مهد عليا، پنج شنبه 18 ربيع الاول 1272ق؛ كاغذ: سپاهاني نخودي، جلد: تيماج مشكي، 362گ، 21 سطر (6/5×15)، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: -372]
آغاز: برابر؛ انجام: لايوجب عدمه و لان غير المشهود انا الاجناس العاليه من الاعراض اربعة... و هو الذي و هو العرض الذي و كذا في جميع التسعة يقبل القسمه و التجزي لذاته و هو جميع.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ:
اصفهاني، جلد: تيماج مشكي مذهب، 236ص، 24 سطر، اندازه: 13×24/5 سم [ف: 10-1468]
بي كا، تا: قرن 11؛ قطع: خشتي [ف: -156]
محشي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11 [نشريه: 2-114]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، قطع: ربعی [ف: 17-165]
انجام: فحركات الكل متناهية لاغير متناهية لأن انضمام المتناهي الي المتناهي لايوجب اللامتناهي و انما قال...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: سيد علي نجف آبادي؛ 68گ، 22 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف: 3-545]
آغاز: برابر؛ انجام: انما يلزم ان لو كانت الحركات... تمت الامور العامه.
خط: نسخ و نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ يادداشت محمد حسين بن محمد امين مدرس مبني بر اين كه اين نسخه را مصطفي دباغ به او هبه كرده؛ جلد: تيماج قرمز، 127گ (1پ-127ر)، 16-19 سطر، اندازه: 10×19/5 سم [ف: 32-352]
نيمه نخستين كتاب تا مباحث حركت و افتاده است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشان «سيد قدس سره»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 183گ، 19 سطر (7×15)، اندازه: 13×24 سم [ف: 9-968]
بي كا، تا: قرن 11 [نشريه: 5-214]
آغاز: ... إخبار عن العدم المطلق فإن الإخبار عن العدم المطلق بعدم الإخبار عنه؛ انجام: و يعلم الأشياء بذاته لأنه يعلم ذاته التي هي مبدأ تفاصيل الأشياء.
خط: نسخ و شكسته نستعليق خوش، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي با نشان اختصاري: «ئع، س، ط، هي» و گاهي با عبارات در حاشيه عناوين مطالب حاشيه مير سيد شريف جرجاني، شرح حكمة العين، آورده شده؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب؛ 143گ (223-365)، 15 سطر (6×12)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 29-572]
انجام: فلا ينتهض النقطة و الوحدة نقضاً علي ما ادعينا لأنهما ليسا جنسين...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ 120گ، 17 سطر، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 1-169]
انجام: و يخرج عنه الواجب لذاته اذ ليس له ماهية وراء الوجود...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ 157گ، 14 سطر، اندازه: 10×20 سم [ف: -32]
آغاز: البخاري برد الله مضجعه يقول؛ انجام: نعم ربما يقال الجسم حقيقته يبقي بعد...
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي، 118گ، 16 سطر (4/5×13)، اندازه: 9/5×18/5 سم [ف: 3-902]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشان «ميرزا رفيعا، س، شرح قف»؛ كاغذ: فرنگي آبي و سفيد، جلد: تيماج زرد، 68گ (151پ-218پ)، 14-16 سطر (6×11/5-14)، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: -372]
آغاز: العلماء في العالمين قطب الحق و الدين الشيرازي جميعاً مشير اليها بقولي في الحواش القطبيه... و اعلم ان الطالب السالك الي الله اذا الحظه بماله من صفات الجلال؛ انجام: فلا ميل حيث لا مدافعة و لا ممانعه... فانه قد لا يحس به مع وجوده لضعفه كما في تبنة و نحوها و اذا لم يجيء القاسر المحرك كان وجوده كعدمه بالنسبة اليه و فيه المطلوب
اين نسخه قسمت بيش تر ديباچه محمد بن مباركشاه را فاقد است و تنها چند سطر از آن را دارد و نيز طبيعيات را تا پايان مقاله دوم (مبحث 8-ميل) و مقاله 3-5 را ندارد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ از روي نسخه اي كه به دست اسعد بن محمد موسوي حسيني يكي از شاگردان سيد شريف در 795 نوشته بوده، اسعد پسر محمد كاتب نسخه اصل اين نسخه، در ذيل الهيات و پس از آغاز بخش طبيعي چنين رقم كرده: «فرغ من كتابة القسم الاول من هذا الكتاب الزي هو بحر عميق العبد المذنب المتاع الاحقر اسعد بن محمد بن جعفر بن احمد الحسيني ثم الموسوي في اواخر ربيع الاخر لسنة خمس و تسعين و سبعماه حامد الله و مصليا علي جدمة... مع الحواشي التي املاها الاستاد المخدوم المولي... زين الملة و الحق و الدين علي المشتهر بسيد شريف اعلي الله... شانه و مدالله تعالي ظلاله علي مستفيديه». از نوشته كاتب نسخه اصل پيداست حاشيه هاي سيد شريف را نيز در نسخه ثبت كرده اما كاتب نسخه با آن ها را رونويس نكرده و تنها چند فقره از حواشي گرگاني در كنار نخستين صفحات اين نسخه با نشان «س قدس سره» يا «س» آورده؛ چند فقره حاشيه از خطائي، تاريخي كه در اين نسخه ياد شده در كوچك ساختن دائره ترديد درباره عصر زندگي مؤلف تأثير دارد؛ مهر: «عبده زين العابدين» (بيضی)؛ كاغذ: شكري، 372ص، 23 سطر، اندازه: 12/5×24 سم [ف: 5-330]
آغاز: اخواني في الدين و شركايي في طلب اليقين... حكمة العين... شرحاً يذلل من الألفاظ صعابها؛ انجام: فلا محالة يكون ذلك الامر مختلف أو يلزم منه.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي با امضاي «س»؛ واقف: احمد طاهري، جلد: مقوا، 148گ، 23 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 1-342]
آغاز: برابر؛ انجام: ان لوكانت الحركات مجتمعة في الوجود بالفعل و هو ممنوع.
خط: نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 197گ، 23 سطر (5×11/5)، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 9-373]
مي رسد به بحث در جسم فلکي و ناتمام است؛ خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي از مير سيد شريف؛ كاغذ: کاغذ ترمه، جلد: ميشن آلبالويي، 89گ، 23 سطر، اندازه: 17/1×25/5 سم [ف: 1-289]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 236گ، 24 سطر، اندازه: 11/3×19/6 سم [ف: 1-289]
از آغاز تا اول جواهر و اعراض؛ خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي، نسخه نونويسي شده و برخي اوراق وصالي گرديده است؛ مهر: «عبده الراجي احمد الحسيني»، «لا اله الا الله الملك الحق المبين احمد الحسيني»؛ فاقد جلد، 64گ، 17 سطر (8/5×14)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 3-901]
آغاز: شرعت في تحرير رسالة مشتملة علي القواعد الكلية للعلمين المذكورين... لما كان البحث في هذا المختصر مقصوراً علي بيان بعض اجزاء الحكمة؛ انجام: و حصول المقبول للقابل بالفعل لا يخرجه عن كونه قابلاً له فاعلم ذلك.
شامل مقاله اول و دوم و سوم از قسم اول كتاب را دارد از بخش الهيات تا بحث هفتم در اقسام عرض؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ با بلاغ با تاريخ 1095 ه-. ق؛ محشي با امضاي «سيد قدس سره»؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: گالينگور لاجوردي، 147گ، 12 سطر (6×12)، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 4-2106]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تیماج تریاکی، 17 سطر (6×12)، اندازه: 13×21 سم [ف: 2-788]
آغاز: برابر؛ انجام: من الحراره فان الهوا اسرع قبولا لذالك من الماء
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: احدهما ضعف القوة الطبيعية و الاخر لكاشف البروج للبرد الحادث... و الاحتمال من البروج و يمنع ذلك اضداد.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي با رموز مختلف و عناوين «ش»، «م ن»، «مولانا ميرزا» و غيره؛ واقف: محمد بن حسن رضوي؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه ای، 83گ، 21 سطر، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 5-297]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله: انما يلزم لو ثبت ان ما يجب اه: هذه المقدمه...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن11؛ محشي؛ جلد: گالينگور سرخ، 111گ (152پ-262پ)، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 33/1-199]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ برخي از برگ ها به خط محمد علي در 15 ذيحجه 1211 در مدرسه جده بازنويسي شده، مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 94گ (2پ-95پ)، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 2-458]
آغاز: برابر؛ انجام: ان النفس قوه مجرده... في اواخر شهر ربيع الاول
خط: نستعليق، كا: حاجي محمد سمرقندي، تا: 1002ق [الفبائي: 335]
خط: نستعليق، كا: جمال، تا: يك شنبه 19 ذيحجه 1008ق، براي مولانا عبدالله فراهي؛ مصحح، محشي، مجدول، داراي سرلوح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 349گ، 15 سطر، اندازه: 13/5×22/5 سم [ف: 20-206]
خط: نستعليق، كا: احمد بن محمد شكوري كياسائي، تا: فصل ربيع 1020ق؛ 159گ، 24 سطر، اندازه: 16×26 سم [ف: 1-16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1021ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: مقوايي، تيماج مشكي، مذهب، 378گ، 17 سطر (5×12)، اندازه: 11/5×20 سم [ف: 9-412]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1022ق، جا: مشهد رضوي مدرسه مير افضل؛ مهر: ناصر الدين شاه؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج آلبالويي، 204گ، 20 سطر (7×13)، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 7-130]
خط: نستعليق، كا: جارالله گيلاني، تا: با تاريخ 1032؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد امين الفراهاني بتاريخ 72، تملكي پاك شده بتاريخ 1032، تملك محمد حسين بروجردي؛ جلد: مقوايي، 173گ، 25 سطر، اندازه: 12/5×23 سم [ف: 5-223]
آغاز: برابر
از آغاز تا آخر امور عامه؛ خط: نستعليق، كا: محمد رضا بن صدرالدين محمد، تا: رمضان 1037ق؛ مصحح، محشي منقول از مير محمد باقر داماد و حواشي با رمز «س قدس سره»؛ مهر: «عبده محمد حسين بن محمد علي الحسيني»، «افوض امري الي الله عبده محمد قاسم» (چهارگوش)؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج مذهب، 19 سطر (4/5×13/5)، اندازه: 13/5×22/5 سم [ف: 2-456]
خط: نسخ، بي كا، تا: سه شنبه 13 شوال 1037ق؛ محشي؛ تملك: محمد معصوم بن صفي الدين حسيني حسني؛ اندازه: 12×20 سم [نسخه پژوهي: 2-179]
قسم اول كتاب؛ خط: نسخ، كا: ابن معزالدين محمد ركن الدين محمد حسيني هاشمي ادهمي كناري، تا: شنبه 9 محرم 1043ق؛ محشي با نشان «س، صحاح، م ن، ك، م ي، شرح الملخص»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 124گ (104پ-227ر)، 21 سطر (6/5×17)، اندازه: 13×22/5 سم [ف: -197]
خط: نسخ، كا: محمد علي بن يعقوب استر آبادي، تا: ذيحجه 1044ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 19 سطر (6×14/5)، اندازه: 13×22 سم [ف: -111]
تهران؛ فياض؛ شماره نسخه: 122
همان نسخه بالا [نشريه: 7-697]
آغاز: برابر؛ انجام: بمجرد وجودها في العقل فيلزم ان لايقدر العقل علي تقطها اسف هذا آخر ما تيسرنا في الابحاث المتعلقة بمباحث الامور العامة
از اول تا آخر مباحث عامه؛ خط: نستعليق، كا: محمد جيلاني، تا: رمضان 1045ق؛ مصحح، محشي به امضاء «منه» و ديگر حواشي؛ واقف: محمد جعفر لاهيجاني، 1249؛ جلد: تيماج مشکي، 193گ، 19-23 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-2553]
خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه 3 ذيقعده 1046ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 172گ، 29 سطر، اندازه: 15×27 سم [ف: 27-199]
آغاز: سبحانك اللهم يا واجب الوجود. نظراً الي الاول و أردفه... بعد از خطبه كتاب در صفحه4: شرعت في تحرير رسالة مشتملة... لما كان البحث في هذا المختصر مقصوداً به بيان بعض؛ انجام: الحركات مجتمعة من الوجود بالفعل و هو ممنوع. تمت.
شامل قسم الهيات آن است؛ خط: نستعليق، كا: محمد بن محمد بن حسن همداني، تا: جمادي الثاني 1046ق؛ مصحح، محشي با امضاء «س، م ن، ش ش، س قدس سره»؛ وقفي مدرسه خيراتخان؛ واقف: علي مردان خان تيموري (نصرت الملك)، 15 شعبان 1303ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 104گ، 16 سطر (6×12)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: -205]
مشهد؛ مدرسه خيرات خان؛ شماره نسخه: 12
همان نسخه بالا [رشت و همدان: ف: - 1746]
خط: نستعليق، كا: ابراهيم بن مولانا يوسف مازندراني مظاهري اسدي، تا: 1047ق؛ 100گ، 19 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 1-143]
آغاز: برابر؛ انجام: و انما يلزم ان لو كانت الحركات... و هو ممنوع.
امور عامه؛ خط: نستعليق، كا: محمد باقر بن قوام الدين حسيني كاتب شيرازي، تا: سلخ ربيع الثاني 1053ق؛ مصحح، محشي، مجدول، با سرلوح مذهب؛ جلد: تيماج يشمي، 266گ، 12 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 32-262]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بيگ بن آقا بيگ بسطامي، تا: يك شنبه 24 شوال 1055ق، جا: شيراز؛ 129گ، 14 سطر، اندازه: 9×17 سم [ف: 5-2553]
از اول تا المقالة الثانية في احكام الجواهر و الاعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1062ق؛ در اولش مطلبي با علامت «رفيعا دام ظله»؛ تملك: سيد علي خلف سيد مهدي فريكناري با مهر «عبده محمد مهدي الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي، 16 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: -189]
آغاز: برابر؛ انجام: لا عقلياً و هذا اخرالامور العامه.
امور عامه؛ خط: نستعليق خوش، كا: محمد صالح بن محمد سعيد حسيني، تا: 1062ق؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: مقوايي، رويه كاغذ فرنگی، 100گ، 17 سطر (4×12)، اندازه: 11×20 سم [ف: 9-486]
انجام: انما يلزم ان لو كانت الحركات مجتمعة في الوجود بالفعل هو مم. تمت مباحث امر العام بعون الله تعالي في سنة 1067 من الهجرة النبوية. حرر الورق الخاتمة العبد الضعيف محمد يحيي بن محمد شريف عفي لهما
خط: نستعليق، كا: محمد يحيي بن محمد شريف، تا: 1067ق؛ محشي با نشان «منه، محمد بن مرتضي المدعو بنور الدين، احمد بن علي محمد، س قدس سره، س، شريف (مير شريف)، ملا
شمسا»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز ضربي، 54گ، 21 سطر (7×15)، اندازه: 13×22 سم [ف: 11-2211]
آغاز: برابر
كا: محمد حسين، تا: 1071ق؛ محشي با نشان: «س» قدس سره، و عدد 999 بعد الحاشية [تراثنا: س13ش 2 و 3-354]
آغاز: يجب ان يكون متقدما عليه؛ انجام: برابر
خط: مختلف، كا: محمد شفيع خالي، تا: 1073ق [الفبائي: - 335]
آغاز: برابر؛ انجام: «وانما يلزم ان لو کانت الحرکات مجتمعة في الوجود بالفعل و هو ممنوع».
خط: نسخ، كا: محمد طالب بن حاج محمد تقي خسوقاني قهپائي، تا: سلخ محرم 1073ق؛ مصحح، محشي، مجدول؛ جلد: تيماج کرمي، 81گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-887]
آغاز: برابر ؛ انجام: و بالجملة معرفة احوال... و يتلوه قسم الثاني في الطبيعي... اجمعين.
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1074ق، نوشته شده نزديك روزگار مؤلف؛ محشي از : ح (ع طم) (م ح ق)، (م ظ)، (ش قدس سره)، (م ن)، كشاف (ه- ج ن) قاضي زاده، شمسا رشتي، ملا ميرزا جان، مير صدر بر شمسيه، فخر الدين، مواقف، ملا مسعود شيرواني، قوشچي، ملا صدري، عطاء الله، كاتب نسخه با امضاء كاتب، مير غياث الدين منصور و حاشيه اي از ميرزا رفيعا و نيز اين يادداشت آمده: «اقل خلق الله طاعة و اعظمهم معصية محمد جعفر بن ملا عبدالباقي رودسري گيلاني در يازدهم ربيع الاول لسنة هزار و هفتاد و چهار داخل دار السلطنه اصفهان براي اكتساب علوم دينيه و تكميل اخلاق مستحسنه مرضيه مع رضاي خداي مجازي و والد حقيقي شد... اتبع الهدي»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج يشمي مقوايي، 226ص، 23 سطر، اندازه: 14×22/5 سم [ف: 1-44]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا المنع يرد علي الاول ايضا لا نا قول لا نسلم وقوع...
خط: نسخ، كا: محمد علي، تا: 1074ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 101گ، 16 سطر (5/5×13)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 7-126]
تا آخر مباحث الامور العامة؛ خط: نستعليق، كا: رجب علي بن محمد امير قزويني، تا: 1074ق؛ مصحح؛ جلد: چرم مشكي، 62گ، 23 سطر، اندازه: 13×25 سم [مؤيد: 2-218]
كا: مسيح الزمان بن حكيم خضر لاهيجي، تا: جمعه 12رجب 1075ق، برای حكيم مسيحا [تراثنا: س18ش1و 2-220]
تا امور عامه است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 179 (= 1079)ق؛ محشي از غياث الدين منصور و سيد؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 107گ، 16 سطر (6×12)، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 15-4073]
خط: نسخ، كا: سطان محمد حسيني دامغاني، تا: 1082ق، جا: كرمان؛ محشي با امضاهاي «قدس سره، سلطان، ميرزا رفيعا و غيره»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي، 392ص، 22 سطر (7×13)، اندازه: 13×20 سم [ف: 1-259]
جلد 1؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه جمادي الثاني 1086ق؛ محشي با نشان «س»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 144گ، 20 سطر (4/5×13)، اندازه: 9×21 سم [ف: 16-439]
آغاز: برابر؛ انجام: و انما يلزم ان لو کانت الحرکات مجتمعة في الوجود بالعقل و هو متم المقالة الثالثة في الجواهر و الاعراض.
بي كا، تا: سلخ ربيع الثاني 1087ق؛ 62گ (66پ-127پ) [ف: 103]
آغاز: برابر؛ انجام: و انما يلزم ان لو كانت الحركات مجتمعة في الوجود بالفعل و هو ممنوع...
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1087ق، جا: اصفهان؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با امضاي غياث الدين، مير محمد باقر داماد، ملا حيدرعلي، ميرزا رفيعا، محمد صالح مازندراني و...؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 101گ (1پ-101)، 15-19 سطر (4/5×11-4/5×13)، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 18-47]
آغاز: الرساله المسماه بالعين في علم المنطق التي الفتها في سالف الزمان؛ انجام: و انما يلزم لو كانت الحركات مجتمعه في الوجود بالفعل و هو ممنوع
خط: نسخ، كا: محمد كشميري، تا: 1088ق، جا: اصفهان؛ افتادگي: آغاز؛ محشي از قطب الدين شيرازي؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج زرشكي، 76گ، 26 سطر (6/5×19)، اندازه: 13×24 سم [ف: 15-245]
آغاز: للمرتبه الاولي يسمي عقلا هيولائيا و للثانية عقلا بالملكه و للثالثه عقلا بالفعل؛ انجام: تمت مباحث الامور العامة من شرح حكمة العين
خط: نستعليق، كا: محمد مسعود بن محمد امين، تا: شعبان 1088ق؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش كاغذ ابري، 80گ، 17 سطر (4×12)، اندازه: 9/5×19 سم [ف: 4-1160]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد علي بن محمد، تا: 1089ق؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «عبدالرحيم، سيد شريف، برهان الدين، شرح يقه، محي الدين، ع ل»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه ای، 48گ (35ر-82پ)، 15 سطر (7×10/5)، اندازه: 16×20/5 سم [ف: -353]
خط: تعليق، كا: محمد شريف پسر محمد رضاي لاهيجاني، تا: دوشنبه 13 ربيع الثاني 1090ق؛ محشي از شمساي گيلاني و ملارفيعا و ديگران؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-903]
آغاز: برابر؛ انجام: من حيث هو اتصال
تا قدري از بحث دوم از مقاله سوم را دارد؛ خط: نسخ، كا: ملا اسمعيل بن ملا محمد صالح، تا: جمادي الاول 1093ق؛ محشي؛ واقف: نائيني، 127گ، 17 سطر، اندازه: 11×23 سم [ف: 4-176]
خط: نستعليق، كا: ابوالعلاء حسيني، تا: شنبه 20 جمادي الاول 1097ق؛ 145گ (3پ-147ر)، 27 سطر، اندازه: 13×25 سم [ف: 1-150]
خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ 1098ق؛ در سال 1098 مقابله شده [ف: - 64]
آغاز: برابر؛ انجام: تحقيق ماهية الجوهر و العرض كل امرين حل احد هما في الاخر.
از ابتداء تا مقالة ثالثه در جواهر و اعراض؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي، جلد: رويه ميشن لاكي مذهب، 98گ، 15 سطر (5×11)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 10-392]
آغاز: برابر؛ انجام: و في الحواشي القطيفة في أن الافتقار علي هذا الوجه دون عكسه نظر و أقول...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي با نشان «س»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرشكي، 103گ (47-149)، 17 سطر (7×12)، اندازه: 15×21 سم [ف: 30-86]
انجام: المقالة الثالثة في احكام الجواهر و الاعراض
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ قطع: ربعي [نشريه: 5-597]
بي كا، تا: قرن 12 [نشريه: 5-213]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي با رمز: س؛ جلد: تيماج مشكي، 144گ، 13 سطر، اندازه: 11/5×21 سم [ف: - 61]
آغاز: برابر؛ انجام: مع المتصل، ان ارادوا بالاتصال الامرالاضافي.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ 86گ (14پ-99پ) [ف: 2-152]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: وسط؛ محشي با نشان «س سره»، انجام در مقاله سوم افتاده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا ابره پارچه كبود، 103گ، 14 سطر (6×12/5)، اندازه: 13×19 سم [ف: 15-4078]
آغاز: قوله سبحانه ما اعظم شأنه السبحان اما مصدر كغفران فالمعني سبحت سبحانه؛ انجام: فان الملزوم مجموع الظنين الظنين لاالظن لكل واحد بانفراده و انت خبير بان المقدم في الملازمة
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي؛ تملك: محمد حسين، غلامحسين مقدس بن محمد حسن بن عبدالنعيم زهاني با تاريخ 1308؛ جلد: تيماج مشكي، 96گ، 17 سطر، اندازه: 15×25/5 سم [ف: -77]
آغاز: برابر؛ انجام: و يمكن ان يكون ما ذكره بعض المتأخرين من المتألهين من ان قول المشائين التعقل هو التجرد عن الماده...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 45ص (1-45)، 21 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 10-1171]
آغاز: برابر؛ انجام: و زعم بعض... مفهوم الوجود عين مفهوم الوحده
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 12 [رايانه]
آغاز: ... بالوحدة و اما لو كان مفسرا بالمهيات التي عرضت لها انها اعداد فكان لقاتل ان يمنع تقومه بالوحدة؛ انجام: لو كانت الحركات مجتمعة في الوجود بالفعل و هم... تم المقالة الثالثة في احكام الجواهر و الاعرض، تمت.
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ جلد: تيماج زرشكي، 122ص، 14 سطر، اندازه: 10/7×20/6 سم [ف: 45-122]
آغاز: برابر؛ انجام: ان العرض ليس كه رتبة التحريك و ان القوة
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11-12؛ افتادگي: انجام؛ حواشي بخش الهيات، تعليقات ميرسيد شريف جرجاني؛ تملك: مؤمن موسوي؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج سياه، 238گ، 17 سطر، قطع: وزيري [ف: 24-167]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي بعضاً از قطب الدين شيرازي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 102گ، اندازه: 15×21 سم [اوراق عتيق: 2-324]
خط: نسخ، كا: جعفر بن محمد امين شيرازي، تا: سه شنبه 11 ربيع الاول 1101ق؛ محشي؛ جلد: تيماج قرمز، 111گ، 15 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 4-146]
آغاز: برابر؛ انجام: ان حركت نصف القوه جسمه من ذلك المبدا الي غير النهايه و انما يلزم ان لو كانت الحركات مجتمعه في الوجود بالفعل و هو ممنوع.
كا: محمد طاهر بن عبدالجبار كازروني، تا: 1105ق؛ با سرلوح، محشي با امضاي «س، س احمد، س م س، س م، و منه»؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج زيتوني، 122ص (3-124)، 14 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 14-48]
آغاز: برابر؛ انجام: وقوع الزيادة علي غير المتناهي. ان حرکت نصف القوة الجسمية من ذلک المبدء الي غير النهاية و انما يلزم لوکانت الحرکات تجتمعه في الوجود بالفعل
خط: نسخ، كا: محمد تقي، تا: 1117ق، جا: شيراز؛ جلد: تيماج زرشکي، 68گ، 22 سطر، اندازه: 17×26 سم [ف مخ- 3-1187]
خط: نستعليق، كا: بولاقي، تا: پنج شنبه 16 ربيع الثاني 1120ق؛ مصحح، محشي؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين رضا بن محمد باقر» (مربع)؛ جلد: تيماج، 302گ، 19 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف: -32]
آغاز: برابر؛ انجام: ان لو كانت الحر كات مجتمعه في الوجود بالفعل و هو ثم القدر الباعث بعون الله الواهب...
خط: نستعليق، كا: ملا مهر علي ابن خواجه محمود، تا: 1120ق؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: مقوا با تيماج مشكي، 87گ، 14 سطر (6/5×15)، اندازه: 14×24 سم [ف: 1-235]
آغاز: برابر
خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: 1129ق؛ محشي با نشان «سيد»، «س»، «س س»، «كنز»، «قاضي زاده»، «محمد»، «مصادر» دارد، تنها دو مقالت از بخش اول كتاب (الهيات) را دارد مقالت يكم گ 5 تا 77، مقالت دوم علت و معلول؛ كاغذ: نخودي، فرنگي، جلد: مقوايي رويه تيماج مذهب، 92گ، 15 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 11-483]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاول محال لانها محتاجة الي الجسم يوجه ما.
از آغاز كتاب تا بحث خامس از مقاله ثالثه در جواهر و اعراض است؛ خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: با تاريخ 1145ق؛ افتادگي: انجام؛ مجدول، محشي؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ جلد: تيماج قهوه اي، 114گ، 17 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: 1-149]
از آغاز كتاب تا آغاز مقاله سوم؛ خط: شكسته نستعليق، كا: محمد صالح، بي تا؛ محشي از «م ن، س و س قدس سره»، در تاريخ 1196 مباحثه و تحشيه و مقابله شده؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1334]
آغاز: برابر؛ انجام: وجوابه أن القوة الجسمانية المتشابهة مختلف باختلاف الاجسام
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: گالينگور زيتوني، 135گ، 17 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 5-2553]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذلک يوجب نفي المجعولية بالکلية و هذا الاستدال رخولانه... وح لم يلزم تعدد الواجب و ان قيل المراد بکون البسائط مجعولة ان.
بخش اول کتاب؛ خط: شكسته، تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقواي کرم، 29گ، 16 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-2553]
آغاز: برابر
از آغاز تا مقداري از مبحث پنجم در حدوث و قدم؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: مشمع مشکي، 87گ، 17-14 سطر (7×13)، اندازه: 16×22/5 سم [ف: 2-536]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا لمنع يرد علي الاول ايضا، انا نقول لا. و قرغ الزيادة علي غير المتناهي ان حركة النصف القوة حسب من ذلك المبدء الي غير النهاية، فانما يلزم ان لو كانت محركات مجتمعة في الوجود بالفعل، و هو ممنوع. تمت المباحث العمدة
خط: نستعليق، كا: محمد علي، تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 19 و 21 سطر [ف: 9-42]
آغاز: برابر؛ انجام: نقول قولاً لوجوب مقتضي اثبات الوجود تناقض قوله الوجوب نفس مهية واجب...
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگی، 40گ (1-40)، 21 سطر، اندازه: 8×14 سم [ف: 30-33]
انجام: لأنه لما كان تركب الماهيات المعقولة من أجزاء غير متناهية مستحيلاً فيجب انتهاؤها بالتحليل إلي ما ينقسم كالجنس العالي و الفصل...
خط: نستعليق هندي، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: مقوايي، 69گ، 23 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 2-95]
انجام: لأنه لما كان الماهيات المعقولة من أجزاء غير متناهية مستحيلاً فيجب انتهاؤها بالتحليل أجزاء غير متناهية مستحيلاً فيجب انتهاؤها بالتحليل إلي ما ينقسم كالجنس العالي و الفصل...
خط: نستعليق هندي، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ جلد: مقوايي، 69گ، 23 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 2-80]
از 5 مقاله كتاب، مباحث مقاله اول و دوم را دربردارد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: نيمه دوم قرن 12 يا نيمه اول قرن 13؛ مصحح، محشي از ملا علي گيلاني و ميرزا رفيعا و با امضاي «ح ي عفي عنه» و «م ح ق»، نسخه با امضاي «سيد شريف» و «س قدس سره» و «سيد احمد» و «منه»؛ مهر: «عبده محمد حسن الموسوي، 1204»، «عبده الراجي جواد الحسيني 1227»، «عبده احمد الحسيني، 1300»؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 120گ، 17 سطر (5×13)، اندازه: 10×19 سم [ف: 13-342]
آغاز: بتزكية الباطن بتخليته عن الملكات الردته و تجليته بالصفات... فاعلموا اخواني ان جماعة من رفقاي وقفكم الله و اياهم الاطلاع؛ انجام: وليكن هذا آخر ما نورده في العلم الالهي و يتلوه القسم الثاني في الطبيعي... وليكن هذا آخر ما اردنا ايراده في شرح هذا القسم و لواهب العقل... و سلم تسليما.
خط: تحريري، بي كا، تا: قرن 12-13؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 251ص، 17 سطر، اندازه: 18/5×27 سم [ف: 47/2-74]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1210ق؛ 169گ، 13 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 5-2553]
خط: نسخ، كا: ميرنظام بن محمد شفيع بخاري، تا: شوال 1213ق؛ محشي با رمز «سيد قدس» كاغذ: فرنگي، جلد: روغني عنابي، 298گ، 19 سطر (6×15)، اندازه: 13×23/5 سم [ف: -112]
آغاز: برابر
بي كا، تا: 1222ق؛ محشي با امضاي «س»؛ تملك: محمد طاهر؛ 62گ، 21 و 22 سطر (6/5×13) [ف: 39-136]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد ناصر بن محمد شفيع بخاري، تا: دوشنبه 28 رمضان 1224ق؛ مجدول، محشي بسيار از «سيد ره»؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 285گ، 19 سطر، اندازه: 14/5×24 سم [ف: 5-2552]
الهيات؛ خط: شكسته نستعليق، كا: عبد الرزاق بن عبد الصمد بن ملا محمد ابراهيم جلالي، تا: 10 ذيقعده 1224ق؛ قطع: جيبي [رشت و همدان: ف: - 1334]
خط: نستعليق، كا: محمد جعفر بن محمد صالح كرماني، تا: 27 ذيقعده 1226ق، جا: اصفهان [ف: 3-92]
آغاز: برابر؛ انجام: و هي أي النفس قوة مجردة عن المادة في الالهي، و ليكن هذا آخر ما اردنا ايراده في هذه الرسالة...
خط: نستعليق، كا: محمد مؤمن بن ترني رينه كشميري، تا: با تاريخ 1226ق؛ از روي نسخه اي كه از روي نسخه جلال الدين دواني در شوال 1097 نوشته شده بود، مصحح، محشي؛ تملك: سيد عبدالرحمن تراب به تاريخ 1226 در حلب؛ مهر: «مرحوم خربوتي قاضي عسكر اسماعيل سيف الدين افندينك وقفيدر» (دايره)؛ جلد: مقوايي، 166گ، 27 سطر، اندازه: 12/4×25 سم [ف: 4-73]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم علي الاضافة العارضة لهما وجود جزئي منها يلزم ها الطبيعة اي يلزم الطبيعة.
خط: نسخ، كا: محمد رحيم ابن محمد شفيع الحسيني، تا: 1227ق؛ كاغذ: آبي ايراني، جلد: سوخته نقاشي شده، 21 سطر (5/5×13/5)، اندازه: 10/6×20/2 سم [نشریه: 7-787]
آغاز: برابر؛ انجام: كالبياض بالنسبة الي ما حل فيه بعد.
از اول كتاب تا سطوري از مقاله سوم مباحث جواهر و اعراض؛ خط: نسخ، كا: ظاهراً عبدالباقي بن حاج احمد، تا: 23 جمادي الاول1230ق؛ محشي؛ واقف: حسين كي استوان؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج خرمايي،100گ، 15 سطر، اندازه: 13×23 سم [ف: 11-195]
خط: نستعليق، كا: عبدالحميد، تا: ذيقعده 1239ق؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، 307گ، 12 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 132]
انجام: مغايرة مفهوم الكل المفهوم الجزء و ان كان المراد أن الانسان موصوف بالحيوانية كان
خط: نستعليق، كا: ملا زين العابدين گلپايگاني، تا: 1239ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 24گ (46پ-69پ)، اندازه: 11×15/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: -104]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت الكتاب... في يد اقل الطلاب صالح بن غلامعلي جيلاني در 25 شهر رمضان در دارالسلطنه اصفهان... في سنه 1241
خط: نستعليق و متن كتاب نسخ، كا: صالح بن غلامعلي جيلاني، تا: 25 رمضان 1241ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: شكري، جلد: ميشن مشكي، 152ص، 15 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [فهرست عراقی: 1-351]
امور عامه؛ خط: نستعليق، كا: صالح بن غلامعلي جيلاني، تا: 1241ق، جا: اصفهان مدرسه چهار باغ؛ 76گ، 15 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 1-143]
آغاز: برابر؛ انجام: عن المادة في الالهي، و ليكن هذا آخر ما اردنا ايراده في هذه الرساله.
شامل قسم امور عامه؛ خط: نستعليق، كا: ميرزا علي فرزند كربلائي محمد علي ملقب به اسكندر ذي القرنين، تا: 1243ق؛ تملك: محمد بن ملا مهدي هزار جريبي ساكن ساري در 10 شعبان 1245؛ جلد: تيماج قهوه اي، 90گ، 15 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: -185]
آغاز: أما بعد حمدالله فاطر ذوات العقول النورية و مظهر خفيات الأسرار الربوبية؛ انجام: و انما يلزم ان لو كانت الحركات مجتمعة في الوجود بالفعل.
بي كا، تا: محرم 1246ق، جلد: چرم سبزرنگ، 89گ (1پ-89ر)، 17 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [مؤید: 1-246]
آغاز: برابر؛ انجام: لايعلمها بالحقيقة الا الله سبحانه و تعالي. ولكن هذا آخر ما تورد في العلم الالهي و نتلوه القسم الثاني في الطبيعي. و الحمدلله علي الاتمام و الصلوة علي محمد...
شرح قسم اول در الهيات؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: ابراهيم خواجه خوارزمي، تا: 1257ق؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج پوست اناري مذهب، 195گ (52پ-246)، اندازه: 14×25 سم [ف: 13-284]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: سيد محمد، تا: 1267ق؛ محشي با نشان «شريف 1267»؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: فرنگي حنايي، جلد: مقوايي با تيماج عنابي، 125گ، 13 سطر (6×15)، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 3-1108]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1267ق؛ اهدايي: حسن بن ابوالحسن نصيري اصفهاني، 1324ش؛ جلد: تيماج مشكي، 82گ، 15 سطر، اندازه: 13/5×22 سم [ف: 2-470]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ 1271ق؛ مصحح، محشي؛ يادداشتي به تاريخ 1271؛ جلد: تيماج مشکي، 267گ، 22-23 سطر، اندازه: 13/5×24/5 سم [ف: 5-2552]
آغاز: برابر؛ انجام: علي ما قال بعض علي هذا فيندفع عنه ما أورده الشارح فتأمل ثم اعلم أنه كما ان للجزء.
خط: نسخ، كا: حاجي يوسف بن حاجي حضرتقلي، تا: 1272ق؛ محشي به امضاي «سيد قدس سره» و «مير هاشم»؛ تملك: حاج شيخ حسن در 1312، احمد بن محمد علي طهراني در 1331؛ واقف: شهاب الدين مرعشي نجفي، 1338؛ جلد: تيماج سبز، 208گ، 16 سطر، اندازه: 17/5×24 سم [ف: 1-325]
آغاز: برابر؛ انجام: وليکن هذا آخرما اوردنا ايراده في شرح هذا القسم و لواهب العقل و الحياة و مفيض العدل و الخيرات حمداً لاتعد... و الصلاة و السلام علي... تمت.
قسم اول (الهيات)؛ خط: نستعليق، كا: ملا ساطلق گوركاني ولد يعقوب، تا: 14 رجب 1295ق، جا: بخارا مدرسه محمد امين توبچي باشي؛ محشي مفصل «سيد قدس سره» و بعضي حواشي ديگر؛ جلد: تيماج قهوه اي، 238گ، 15 سطر، اندازه: 16×27 سم [ف: 5-2553]
در سه مقاله مرتب گرديده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً قرن 13 و 14؛ افتادگي: انجام؛ 198گ، 13 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 1-246]
آغاز: برابر
ديباچه محمد بن مباركشاه و همچنين سرآغازي را كه گويا يكي از شاگردان محمد بن مباركشاه نوشته و در نسخه چاپ قازان و برخي نسخ هست پيش از شروع سخن شارح هست، داراست؛ خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: 1303ق؛ از نسخه اي مورخ 890 كه به دست جبار داد، محشي با نشان «ص» «س» «لاري» «س س» و نيز فقراتي به نقل از كنز اللغه و صحاح و حاشيه هايي بدون نشان، در مقاله هندسه، اشكال هندسي، بسيار دقيق و زيبا رسم شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 512ص، 21 سطر، اندازه: 16×24/5 سم [ف: 5-331]
آغاز: برابر؛ انجام: عن المادة لما مر في الالهي... سنه تسعين و ثلاثمائه بعد الالف
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1309ق [رايانه]
آغاز: و ان لم يكن اي العالم موصوف به؛ انجام: حركة الي غير الفهامه
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
آغاز: بما فيها و ما ليس فيها و لما تقرر هذا؛ انجام: و سمي ربنا سميعا لانجزت فيه السمع به الصوت
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
آغاز: ... معوقه و لاعرضه فهو كما... نسبه النفس الي البدان؛
انجام: وليكن هذا اخرما اردنا... و الصلوه علي رسوله... بخاري
خط: نستعليق تحريري، كا: بخاري، محمد بن شيرعلي، بي تا؛ افتادگي: آغاز [رايانه]
آغاز: بسمله، اعلم ان... هذا الكتاب... اما بعد حمدالله؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: المقالة الثالثة في احكام الجواهر و الاعراض خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ ضميمه نسخه ش 25734 [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: لكمال ظهوره كالمذكور و لم يفسره
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ ضميمه نسخه ش 25997 [رايانه]
آغاز: بسمله. و عليك الاعتبار يا كريم، اما بعد حمدالله؛ انجام: يفعل و ينفعل شئي واحد من جهتين
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [رايانه]
آغاز: و لان تلك القوه مختلفة بحسب الشدة و الضعف؛ انجام: فيلزم منه ان يكون... اقول يلوح من هذا الكلام ان للنتيجة.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج عنابي، مذهب، 128ص (1-128)، 21 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 24/3-19]
آغاز: برابر؛ انجام: و انما يلزم ان لو كانت... بالفعل و هو ممنوع.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، بي تا؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قرمز، 243ص، 20 سطر، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 32-355]
آغاز: برابر؛ انجام: وفي الحواشي القطبية هذه المستند ضعف اذ لامدخل لاجتماع في الحكم بالزيادة و النقصان.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ 137گ (1پ-137پ)، 14 سطر (6×13)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 39-57]
آغاز: اعلم ان الطالب السالك الي الله تعالي اذا لاحظه بما له من صفات الجلال؛ انجام: و هي اي النفس قوه مجرده عن الماده في الالهي و لكن هذا آخر ما اردنا ايراده في هذه الرساله و لواهب العقل الحمد بلا نهاية نسختها بنسخة مولانا الدواني جلال الدين محمدا مصححا بتصحيحه. تم الكتاب... في 15 شهر ربيع الثاني 1104 خمس و ماه الف
فاقد ديباچه محمد بن مباركشاه است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ از نسخه دواني سال 1105 رونويس شده، محشي با نشان س (شايد سوادالعين) و يا بدون نشان؛ مهر: محمد شريف هرندي محمد محسن، آقاي علي مدرس؛ جلد: تيماج قرمز، 500ص، 18 سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 5-327]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ ناتمام، قسمت الهيات محشي؛ 222گ، 21 سطر، اندازه: 8×13/5 سم [ف: 2-69]
آغاز: برابر؛ انجام: و لقائل يقول ان كان النزاع في لين و ات الممكن و في غيراعتبار رافع الموانع لايجوز ان يكون العله التامه
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 56ص (1-56)، 17 سطر (8×14)، اندازه: 15×20 سم [ف: 14-170]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 121گ، 13 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 1-143]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 35گ (253-287)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 1-90]
آغاز: بين کون الشيء موجوداً و بين کونه معدوماً و بعضهم اثبت بينهما الواسطة و سماها بالحال و عرفها بانها صفة الوجود و لايوصف؛ انجام: لقوله العدم المطلق لايخبر عنه بل العدم.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح، محشي؛ 63گ [ف: 5-2553]
آغاز: زمان آخر و انه محال و حکي الامام عن القائلين بهذا القول وجوها جسدها انه لوصح اعادته لصح اتصافه بالمکان العود بان يقال امکان العود حاصل له و هو محال لان الامکان صفة وجود؛ انجام: قلنا هو تعريف لما صدق عليه الحساس لالمفهومه الذي هو معني المشتق ولو قصد به تعريفه لم يصح لاستلزامه تعريف الاحساس...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: ساغري مشکي، 102گ، 22 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 5-2554]
آغاز: برابر؛ انجام: ان حرکت نصف القوة جسمه من ذلک المبدأ الي غير النهاية و انما يلزم ان لوکانت الحرکات مجتمعة في الوجود بالفعل و هو ممنوع
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مهر: «افوض امري الي الله عبده علي» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 87گ، اندازه: 11/5×23/5 سم [ف مخ-3-1187]
آغاز: برابر؛ انجام: وليکن هذا آخر ما اوردناه في [...] الالهي ويتلوه [الصم...] في الطبيعي و الحمدلله علي الاتمام و صلوته علي
محمد و آله الکرام و ليکن هذا [...] في شرح هذا القسم و لواهب العقل و الحيوة
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ تملک عبدالکريم بن علي رشتي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 116گ، اندازه: 13×22 سم [ف مخ- 3-1187]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي از ميرداماد، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77گ، 19 سطر (5/5×11)، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 2-185]
آغاز: برابر؛ انجام: و انما كان ذلك ان لو كانت الحركات مجتمعة في الجود بالقوي و هو ممنوع.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي با رمز، س سيد؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج مشكي، 78گ، 13 و 17 سطر، اندازه: 18×21/5 سم [ف: 2-1]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 86گ (2پ-87ر)، اندازه: 12×20 سم [ف: -62]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 24 و 25 سطر (6×17)، اندازه: 13×25 سم [ف: 1-268]
آغاز: برابر؛ انجام: و الامور المزايلة عير الحسمية التامه.
تا قدري از مبحث اعراض؛ خط: نستعليق خوش، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ واقف: محمد ايراني مجرد؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج خرمايي، 203گ، اندازه: 12/5×21 سم [ف: 11-195]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي با رقم: «س سره»؛ واقف: فريد محسني؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن مشكي، 220گ، 20 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 11-194]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا سميت بالنسبة المتكرره و الملك و قديق لهذه المقوله الجده ايضا.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: حنايي، جلد: پارچه اي زرد اخري، 77گ، 21-22 سطر، اندازه: 14×26/5 سم [ف: 1-149]
آغاز: برابر؛ انجام: يحتمل ان يصدر عنه احدهما بواسطه كالصوره
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: وسط و انجام؛ محشي از مير سيد شريف؛ 88گ، 17 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 4-176]
آغاز: برابر؛ انجام: مستند الي مشرك فيكون مستندا الي مختص
تا اواخر بحث دوم از مقاله اول الهيات «مبحث ماهيت»؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي با امضاهاي «عبدالغفار گيلاني و حم و س و ح ص و م ن» و غيرها؛ 45گ، 17 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 4-176]
آغاز: القسم الثاني في العلم الطبيعي و فيه مقالات؛ انجام: حصلت في المتوسط فاذن التماس
بخش طبيعيات را تا اوايل مبحث امتزاج عناصر؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول مذهب؛ واقف: نائيني، 89گ، 21 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 4-176]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: فهرستي؛ 351گ، 17 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 4-175]
آغاز: برابر؛ انجام: و السوداء و البلغم و اليه اشار بقوله
تا بخشي از شرح (قوه هاضمه) است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول مذهب؛ واقف: حاج ناظم دفتر، مهر 1307؛ 224گ، 21 سطر، اندازه: 15×26 سم [ف: 4-175]
آغاز: اما بعد حمدالله؛ انجام: او تساوي النقيصين اعني روالي ح 2 ب ه علي ما يظهر
تا قدري از نوع چهارم از انواع كيف را دارد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي از مير سيد شريف و غيره، مجدول؛ 113گ، 21 سطر، اندازه: 14×26 سم [ف: 4-175]
بي كا، بي تا [نشريه: 13-375]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: چرم قرمز، 90گ (1پ-90ر)، 17 سطر، اندازه: 14/5×21/5 سم [مؤيد: 183-2]
قسمت دوم از طبيعيات كه در آن شش مبحث است اين نسخه فقط دو مبحث اول و دوم را دارد؛ بي كا، بي تا [ف: -133]
بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام [د.ث. مجلس]
بي كا، بی تا؛ 15گ (2-16) [نشریه: 13-272]
آغاز: برابر؛ انجام: لايعلمنا بالحقيقه الا الله سبحانه و تعالي... ملا نور محمد غجدواني غفرله
خط: نستعليق، كا: نورمحمد غجدواني، بي تا [الفبائي: -335]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: -335]
آغاز: بسمله. الحكمه استكحال النفس؛ انجام: لوكانت طبيعه جنيه مشتركه بين
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: -335]
خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: -335]
آغاز: برابر
تا آخر مقاله ي سوم در احكام جواهر و اعراض؛ خط: شكسته نستعليق، كا: احمد بن محمد جيلاني الاصل تنكابني المسكن، بي تا؛ 18 سطر (8×14)، اندازه: 15×21 سم [عمومي ساري و تنكابن: ف: -145]
آغاز: ... لكونه مبدء الكل ما بعده من الموجودات؛ انجام: و انما يلزم ان لو كانت الحركات مجتمعة في الوجود بالفعل و هو... تمت الكتاب.
خط: نستعليق بد، كا: اسماعيل بن محمد كاتب شيرازي، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ ضميمه اين كتاب ذيلي است بدون انجام به خط كاتب، داراي حواشي كه آغاز آن «من قوة الكتابه و وسطها كما يكون...» و انجام موجود «و لان تلك القوة مختلفه بحسب الشدة...» مي باشد؛ اهدايی: محمد و حسينعلي الهي؛ كاغذ: كاهي سفيد، جلد: مقواي ساغري مشكي، 202ص، 16 سطر (5×11)، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: -25]
آغاز: برابر؛ انجام: قلنا فعلي هذا الانسلم ان اقتضاء
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [الفبائي: - 651]
آغاز: برابر؛ انجام: من تلك الاجزاء و الاكانت... عليه
خط: نستعليق تحريري، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [الفبائي: - 651]
بي كا، بي تا؛ قطع: ربعي [نشريه: 7-560]
بي كا، بي تا [نشريه: 7-541]
بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [نشريه: 2-117]
بي كا، بي تا؛ قطع: خشتي [ف: -285]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «منه، س سره»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 103گ (1پ-103ر)، 14 سطر (5/5×12)، اندازه: 11×19 سم [ف: 15-4073]
الهيات تا آغاز مقاله سوم؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: -1334]
الهي و طبيعي؛ خط: شكسته نستعليق خوب، بي كا، بي تا؛ محشي از مير غياث الدين منصور و «س قدس سره»؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: -1334]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما ما ذكروه لبطلان التالي الاول و في بعض النسخ قالي الاولي اي تالي الشرطية...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج تریاکی، 20ص (682-701)، اندازه: 18×22/5 سم [ف: 9-109]
انجام: من ذلك المبدء الي غير النهاية و حركات الكل زايد من حركاته لامتناع الاستقراء في المعلول اعني الحركة مع الاختلاف في العلة اعني كل...
خط: نسخ ريز، بي كا، بي تا؛ افتادگي: محشي؛ جلد: مقوا با تيماج مشکی، 39گ، 21 سطر (10×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-162]
آغاز: برابر؛ انجام: قوه مجردة عن المادة لما مر في الالهي و ليكن هذا آخر ما اردنا ايراده في هذه الرساله و الحمدلله رب العالمين و الصلوة... علي سيدنا محمد... و اله و اصحابه اللذين من اقتدي بهم اهتدي.
از آغاز كتاب است تا مبحث 2 (نفس حيواني) از مقاله 5 (نفس نباتي حيواني) در آن جا كه از نفس انساني گفتگو مي كند؛ خط: تعليق ريز، بي كا، بي تا؛ محشي؛ كاغذ: ترمه سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 205گ، 19 سطر (8×12/5)، اندازه: 13×18 سم [ف: 3-278]
š.-u ḥikmat-il-‘ayn
تالجي، محمد بن موسي، - 887قمري
(tālejī, mohammad ebn-e mūsā (- 1483
وابسته به: حكمة العين = كتاب العين = عين القواعد في الحكمة؛ كاتبي قزويني، علي بن عمر(600-675)
اهدا به: سلطان يعقوب بن امير حسن بيك آق قوينلو (-896) شرحي است مزجي.
آغاز: الحمدلله الذي ابدع بعين الحكمة اعيان الموجودات و اخترع بحكمة العين اكوان المصنوعات و الف بقدرته البالغة بين المعاندات و انشأمنها
انجام: و هي من النفس الانسانية قوة مجردة عن المادة لمامر في الالهي و لنختم الكلام عليه ليكون البداية منه و الانتهاء اليه
[الذريعه ج13 ص 212]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالكريم طالشي، تا: سه شنبه 27 صفر 890ق؛ محشي با نشان «منه سلمه الله»؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سرخ، 254گ، 23 سطر (7×16)، اندازه: 12×23 سم [ف: -575]
آغاز: مطلقا ذهنا كان او خارجيا عبارة عن كون الشي في الاعيان تعميم الوجود الذهني و الخارجي مستفاد مما سبقوة... و لاشك ان الموجودات باسرها مشركه في هذالمعني فانا اذا قطعنا النظر عن لفظ الوجود؛ انجام: برابر؛ هر چه در اين تخته قلم نقش بست ** زان همه جز باد نيامد بدست/ ترك هوس كرده پيش گير ** ره بسوي مصلحت خويش گير
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سياه، 532ص، 23 سطر (8×16)، اندازه: 8×16 سم [ف: 1-260]
š.-u ḥikmat-il-‘ayn
وابسته به: حكمة العين = كتاب العين = عين القواعد في الحكمة كاتبي قزويني، علي بن عمر(600-675)
غيرهمانند:
بي كا، بي تا؛ خريداري از سيد مرتضي علي حسيني [رايانه]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي- مجموعه نوازي؛ 93گ، اندازه: 14/5×25/5 سم [رایانه]
š.-u ḥikmat-il-‘ayn wa ḥawāšīhā
گيلاني، علي بن فضل الله، ق11قمري
(gīlānī, ‘alī ebn-e fazl-ol-lāh (- 17c
وابسته به: حكمة العين = كتاب العين = عين القواعد في الحكمة؛ كاتبي قزويني، علي بن عمر(600-675)
وي اين شرح را بر حكمة العين كاتبي و شروح و حواشي آن نگاشته، عبارت حكمة العين را با «قال المصنف» ياد كرده و از شرح ميرك و حاشيه ميرزا جان و سيد شريف هر جا آورده نام برده است. فومني در اين حاشيه بيش تر به حاشيه سيد شريف نظر دارد و درباره آن دقت و تحقيق كافي به عمل آورده است. او مي گويد برخي از حواشي سيد را كه متعلق به شرح مطالع و ديگر كتاب ها بوده در حواشي او بر شرح حكمة العين وارد ساخته است (از جمله فقره اي كه در آغاز برخي از نسخ حاشيه سيد هست و بسيار مورد نظر و تحقيق قرار گرفته متعلق به اولين جمله شرح ميرك: «الحمدلله فاطرذوات العقول...» است).
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اما بعد فيقول اضعف عبادالله... علي بن شيخ فضل الله الجيلاني الفومني الزاهدي لاالتمس مني اخوان الدين... بابن نبين بعض اشكالات شرح حكمة العين و حواشيه علي الوجه المبين يجب لحصل اليقين... مشيراً الي حلها و نقدها و ردها حتي لامجال للانكار بعدها... قال الشارح اما بعد حمدالله و فيه اشعار بانه حمدالله اولا
آغاز: برابر؛ انجام: والاول مختارنا في حاشيتنا في شرح الشفا لاستادنا قدس الله روحه مع ايرادات و تحقيقات قررناها و لامزيد عليها و ان شئت فلتطلبها
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: اصفهاني شده، جلد: تيماج قرمز، 90ص (46-135)، 21 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 10-1172]
بي كا، بي تا؛ قطع: ربعي [نشريه: 7-560]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 2گ (19ر-20پ)، 18 و 19 سطر (6/5- 8/5×14/5)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: -311]
š.-ol hekma fī tebb-er rahma
اسماعيل بن احمد، ق13قمري
(esmā‘īl ebn-e ahmad (- 19c
وابسته به: الرحمة في الطب و الحكمة؛ مهجمي، محمد مهدي بن علي (-815)
اهداء به: حسن پاشا پسر ابوالحسن سليمان پاشا، سلطان اكراد عراق (اواخر سده 12ق)
تاريخ تأليف: 22 ربيع الاول 1203ق
ترجمه كتاب طب الرحمة و يا الرحمة في الطب و الحكمة است كه در نسبت اصل كتاب اختلاف است؛ برخي به غزالي نسبت داده اند؛ در كشف الظنون به «شيخ مهدي بن علي بن ابراهيم صبيري مهجمي» نسبت داده شده است. اين كتاب داراي پنج «باب» است: 1. علم طبيعت؛ 2. طبايع اغذيه و ادويه و منافع آن ها؛ 3. بيان چيزهاي مصلح بدن در حالت صحت؛ 4. علاج چيزهاي خاصه به هر عضوي از اعضاي انسان؛ 5. علاج امراض عامه كه منتقل در بدن مي گردد.
آغاز: حمد و سپاس بي قياس مر خداوندي را سزاست كه در كارخانه غيبي از دواء مختلف...
[مؤلفات الغزالي، عبدالرحمن بدوي، قاهره:1380ق، ص363؛ تاريخ مشاهير كرد، بابامردوخ روحاني كرد (شيوا)، 3/2، ص463]
آغاز: برابر؛ انجام: مصلحت حيات مجربات است، و الله اعلم بالصواب.
متن در پنج باب است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن سياه، 15 سطر، اندازه: 15/5×20/8 سم [ف: 7-397]
آغاز: برابر؛ انجام: و اين حقير جزاء آمرين را بحد نصاب رسانده استدعاي آن كه از بدل آفرين، دعاي درباره بنده لطف نمايد.
خط: نستعليق و شكسته نستعليق، كا: محمد تقي فرزند قاسم بيك، تا: 14 جمادي الاول 1269ق؛ مصحح، در آغاز 2 برگ مدح «آقا علي نظام العلماء» از كلام كاتب «محمد تقي فرزند قاسم بيك» كه گويا در شعر هم دستي داشته؛ مهر: «گشته سر فراز... مشرقين سراق سيد محمد حسين» (مربع)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه ای مذهب، 46گ، 13 سطر (10/5×16)، اندازه: 16/5×22 سم [ف: 29-343]
š.-u ḥukm-iṭ ṭalāq bi-da‘w-al wikāla
وابسته به: حكم الطلاق بدعوي الوكالة؛ ميرزاي قمي، ابوالقاسم بن محمد حسن (1151-1231)
در اين مسأله كه كسي وكالت در طلاق باشد و زوج، اين وكالت را انكار كند. شرح از يكي از شاگردان اوست.
قم؛ فيضيه؛ شماره نسخه: 1373/1
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 38گ، اندازه: 17×21 سم [ف: 3-87]
š.-u ḥikam-il-‘aṭā’īyya = tanbīh-u ḏaw-il-himam
زروق، احمد بن احمد، 846-899قمري
(zarrūq, ahmad ebn-e ahmad (1443-1494
وابسته به: الحكم العطائية = الفوائد؛ ابن عطاءالله، احمد بن محمد (-709)
تاريخ تأليف: صفر 896ق
«الحكم العطائية» گفتارهاي كوتاهي است در تصوف و آداب صوفيان و اين شرح با استفاده از نوشته هاي ابي عبدالله ابن عباد (يكي ديگراز شارحين همين گفته ها) پرداخته شده است.
چاپ: قاهره، الشعب، 1388ق، 527ص؛ طرابلس، مكتبة النجاة، محقق عبدالحكيم محمود و محمود بن الشريف، چاپ جديد، 1388ق،476ص.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2295
آغاز: الحمدلله حمد عاجز عن حمده الا بحمده و الصلاة و التسليم علي محمد نبيه و عبده و علي آله و أصحابه و ازواجه و أهل وده؛ انجام: و التمس لاخيه العذر و لكافة المسلمين اجمعين و هو حسبنا و نعم الوكيل.
خط: مغربي، كا: عيسي بن محمد ثعالبي، تا: اوايل صفر 1056ق؛ مصحح، با يادداشتي كه عبدالله بن محمد بخشي نوشته؛ جلد: مقوايي، 40گ، 33 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 6-280]
š.-u ḥikam-il ‘aṭā’īyya
مقدسي، احمد بن محمد، 991-1071قمري
(moqaddasī, ahmad ebn-e mohammad (1583-1661
وابسته به: الحكم العطائية = الفوائد؛ ابن عطاءالله، احمد بن محمد (-709)
شرح برالحكم العطائية ابن عطاء الله اسكندراني است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10623
آغاز: قال من علامة النجح في النهايات الرجوع الي الله في البدايات، للمريد بداية و نهاية؛ انجام: قال ابوعثمان رضي الله عنه في قوله تعالي ادعوا تضرعاً و خيفة، قال التضرع في الدعاء...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج قهوه ای، 178گ، 18 سطر، اندازه: 11×15 سم [ف: 33/1-136]
š.-u ḥikam-il-‘aṭā’īyya
وابسته به: الحكم العطائية = الفوائد؛ ابن عطاءالله، احمد بن محمد (-709)
از محمد عم حسن بن احمد اهدلي بر «حكم عطائيه» ابن عطاء الله اسكندري.
قم؛ حجتيه؛ شماره نسخه: 294/2
آغاز: بسلمه... يقول العبد الفقير الذليل الحقير المعترف
خط: نسخ، بي كا، تا: 1206ق؛ 65گ، 19سطر، قطع: خشتي [ف: -103]
š.-e hakamīyāt-e me‘rāj
قزويني، صدرالدين بن محمد حسن، ق13قمري
(qazvīnī, sadr-od-dīn ebn-e mohammad hasan (- 19c
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14907/2
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ 108گ (91ر-198پ)
[مختصر ف: -397]
شرح حكومت قم- تفصيل حالات قم
شرح الحماسة- الحماسة ذات الحواشي
š.-ul-ḥimāsa
شرح ادبي لغوي است بر اشعاري كه به نام «الحماسة» گردآوري شده است. ابو تمام و بحتري اشعار حماسه را جمع كرده و شروح فراواني بر آن ها نوشته شده است ولي اين شرح معلوم نشد كه از كيست، به كشف الظنون (691/1) رجوع شود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3486/2
آغاز: قال في أول الحماسة رجل من بالعنبر قال الشيخ الاصل فيه رجل من بني العنبر فسقطت الياء لالتقاء الساكنين؛ انجام: أحدث من لاقيت يوماً بلاءه ** و هم يحسبون انني غير صادق
ظاهراً ناتمام مانده؛ خط: نسخ، كا: علي بن شهاب بلخي، تا: پنج شنبه 28 صفر 701ق، جا: دامغان؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 63گ (60پ-122ر)، اندازه: 17×25 سم [ف: 9-284]
شرح حماسة ابي تمام- شرح ديوان الحماسة
š.-u ḥamāsat-i abi tamām = i‘rāb-ul-ḥamāsa
ابن جني، عثمان بن جني، 300-392؟ قمري
(ebn-e jennī, ‘osmān ebn-e jennī (913-1003
وابسته به: ديوان ابوتمام؛ ديوان الحماسة؛ ابوتمام، حبيب بن اوس (231-190ق)
اين شرح فقط مشكلات اشعار را توضيح مي دهد.
تهران؛ مروي؛ شماره نسخه: 758/1
آغاز: الحمد لله علي اياديه و حسن العاقبة للمتقيه
بي كا، تا: 1032ق، 152گ، قطع: وزيري [ف: -306]
š.-u ḥamāsat-i abi tamām
خطيب تبريزي، يحيي بن علي، 421-502قمري
(xatīb-e tabrīzī, yahyā ben ‘alī (1031-1109
وابسته به: ديوان ابوتمام = ديوان الحماسة؛ ابوتمام، حبيب بن اوس (231-190)
به قول حاجي خليفه و ياقوت، خطيب تبريزي سه شرح صغير و متوسط و طويل بر حماسه ابوتمام نگاشته كه نسخه حاضر شرح متوسط او است. متن اصلي حماسه، داراي ده باب مي باشد كه «حماسه»، نام كامل آن است و به همان نام مشهور است؛ بقيه ابواب در موضوعات مراثي ادب، ههجاء مذمة النساء و غير اين ها مي باشد. بنابر آن چه در كشف الظنون آمده ابوتمام در راه بازگشت از خراسان و عبور از شهر همدان، وارد منزل «ابوالوفاء بن سلمه»، مي شود و پس از چندي، برف بسيار سنگيني در همدان باريده و راه را براي مسافران بسته و باعث اندوه بسيار ابوتمام شده و به عكس، ابوالوفاء را كه مقدم ابوتمام را بسيار نيكو مي داشته، به وجد و سرور آورده، لذا ابوالوفاء، مهمان خود را كه تن به قضاي الهي داده بود، به كتابخانه شخصي خود راهنمايي نموده تا اوقات فراغت خود را با كتاب ها بگذراند. ابوتمام فرصت را غنيمت شمرده، دست به تأليف 5 كتاب مي زند كه اولين آن ها، «الحماسة» مي باشد. بر اين كتاب، شروح بسياري نوشته شده كه تفصيل آنان در كشف الظنون آمده است. آغاز: بسمله الحمدلله حمد الشاكرين اما بعد حمد الله الذي لا يبلغ صفاته الواصفوان و لا يدرك يقينه العارفون...
[بروكلمان 1: 279 و 331؛ معجم الادباء 20: 27؛ كشف الظنون 1: 692؛ معجم المطبوعات 1: 767]
آغاز: بسمله... و قال رحل من بني نصر بن قعين يجوز آن يكون قعين تحقير اقعن من القعن و هو قصر قي الأنف فاحش رجل أقعن و إمرأة قعناء؛ انجام: و معني افي الحق اني لست رائياهذا القتي الا متوهماً أبد الدهر و قوله توهماً مصدر في موضع الحال...
ناتمام؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 6؛ از روي نسخه مؤلف كتابت و يا مقابله گرديده، مصحح؛ كاغذ: شرقي، جلد: چرم قهوه اي، 147گ، 15 سطر (9×16)، اندازه: 18/5×27 سم [ف: 36-31]
آغاز: برابر؛ انجام: و انتم تنظرون الينا غضابا متغيطين علينا نجز الجزء الاول من شرح... و صحبه و سلم.
جزء اول؛ خط: نسخ معرب، كا: ابوبكر محمد بن ابي العز بن مشرف بن بيان انصاري، تا: قرن 7؛ با نسخه اصل به خط مؤلف مقابله شده و بر مشايخي كه نامشان را ياد كرده قرائت كرده و فراغ از مقابله در محرم 643ق ياد شده؛ تملك: علمي بغدادي كاتب، محمد بن احمد، هادي بن محمد بن محمد امين شريف استر آبادي در 7 ذيحجه 1095؛ جلد: تيماج قهوه اي، 392ص، 15 سطر، اندازه: 17/5×25/5 سم [ف: 24/3-113]
آغاز: برابر؛ انجام: اتنسي دفاعي عنك اذا انت مسلم و قد سال من ذل عليك قراقر و الحمدلله وحده و لا شريك له و صلي الله علي سيدنا محمد و آله
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ در پايان نسخه، فهرست نام شاعران حماسه سرا و عدد اشعار و صدر اشعار ايشان در دو صفحه به خط
مرحوم سيد محمد طباطبايي سنگلجي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي مذهب، 106گ، 19 سطر، اندازه: 18×28/5 سم [ف: 24-251]
شرح حماسه ابو تمام- شرح ديوان الحماسة
š.-e hamd-i m‘kūs
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 319/14- فيروز
آغاز: منقول است از رسول (صلی الله علیه و آله) و ايشان فرمودند كه اين سوره تمام علم را بر پاي دارد و اين فاتحه چهارده اسم دارد اول نيما؛ انجام: اگر كسي خواهد كه قل هو الله معكوس بخواند به اين طريق... و هلق
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ پس از اين رساله (ص 172-220) فوائد مختلف است در ابطال سحر، انواع طلسمات، احضار جن تستر اعمال و خواص اسماء؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تیماج مشکی، 4ص (169-172)، 20 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 21-294]
š.-ul ḥamdīyya
آل عصفور بحراني، احمد بن ابراهيم، 1084-1131قمري
(āl-e ‘osfūr-e bahrānī, ahmad ebn-e ebrāhīm (1674-1719
شرح شيخ احمد بن ابراهيم بحراني (پدر صاحب حدائق) بر حمديه شيخ سليمان ماحوزي (- 1110ق). رساله حمديه در تحقيق معني حمد است و در جلد 13 الذريعه در لولوة البحرين چاپي «الرسالة المحمديه» چاپ شده و مسلماً غلط است زيرا خود شيخ يوسف در لؤلؤة و نيز در اجازه بزرگ، شرح حاضر را به نام شرح الحمديه ياد كرده است. شيخ احمد بحراني ديباچه اين شرح را به نام استاد خود (مؤلف رساله حمديه) كرده و او را بسيار ستايد و گويد استاد بارها مرا به تأليف اين شرح مأمور فرمود و پس از مدتي تأخير خود را ناچار از انجام دادن امر او يافتم... .
[الذريعه 7: 90، 13: 286 لولوة البحرين چاپ سنگي ص 9؛ فوائد الرضويه قمي ج 1: 13]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2701/1
آغاز: بسمله حمدا لك يا واجب الموجود علي ما افضت من الخير و الجود... و بعد فيقول... احمد بن ابراهيم بحراني... و مما انتظم من جواهر كلامه... رساله الفها في تحقيق الحمد لم تكتحل عين الدهر لها بنظير و لا احتوي مثل ازهار الفاظ و در رمعاينها روض نضير جمع تحقيقات ابت ان تاتي بمثلها ابناء الزمان... لم يجتمع الي الان في كتاب... و كان قد امر ني دام ظله... ان اشرحها شرحا يكشف عن رموزها الخفية؛ انجام: تم تمامه و ختم ختامه... و كان الفراغ من كتابتها عصر يوم الثلاثا تاسع عشر شهر جمادي الثانية سنة الثلاثين بعد المايه و الالف علي يد... محمد بن علي بن عبد الله بن محمد البلادي البحراني... الطاهرين.
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد فرزند علي فرزند عبد الله فرزند محمد بلادي بحراني، تا: سه شنبه 19 جمادي الثاني 1130ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سرخ مذهب، 132ص (2-133)، 14 سطر، اندازه: 13/5×18/5 سم [ف: 9-3]
’š.-ol-hawrā’ le-š.-ez zawrā
حسيني اصفهاني، شجاع الدين
hoseynī esfahānī, šojā‘-od-dīn
وابسته به: شرح الزوراء = الحوراء فی شرح الزوراء؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908ق)
نويسنده مي گويد از عهد جواني هميشه در طلب حقيقت پويا و از شهري به شهري حق را جويا بودم تا آن كه به حلب افتادم و در آن شهر دوستي از من خواست كه به شرح «حوراء لشرح زورا» بپردازم چه اصل آن به حدي مختصر است كه ايجاز به اعجاز كشيده است من به شرح پرداختم و هنوز كتاب به پايان نرفته طاعون به شهر افتاد ناچار رخت از شام بردم و در مدينه و مكه بار انداختم در مكه متوجه شدم كه پيماني بر شرح «حورا» بسته ام لذا دست به تحرير شرح فارسي آن زدم و از مطالب موجز كتاب پرده برداشتم و تا آن جا كه امانت اجازه مي داد دست در اصل كتاب بردم اما كتاب: حاوي مباحثي درباره «ماهيت» و «علت و معلول» و «مسائلي راجع بعلت اولي» و «ذات باري تعالي» و «نصايحي چند درباره سالك است» و علاوه برين مباحث نويسنده در مقدمه خود به تعريف «تمهيد» و «تذكره» و «استبصار» و «تنبيه» و «ازاحة» و «وهم» و «اناره» پرداخته است.
آغاز: بسمله و به نستعين في التتميم ستايش و سپاس آن را سزد كه همه سپاس...
انجام: تا بروشنائي اواين راه قطع توانند كرد بحق پيغمبر و ياران و تابعان ايشان عليهم صلوات الملك المنان
[دنا 648/6؛ فهرستواره منزوي 104/6]
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 1994/4
آغاز: بسمله و به نستعين في التتميم ستايش و سپاس آن را سزد كه همه سپاس؛ انجام: تا بروشنائي اواين راه قطع توانند كرد بحق پيغمبر و ياران و تابعان ايشان عليهم صلوات الملك المنان
خط: نستعليق، كا: محمد باقر، تا: 1040-1045ق، جا: برهانپور
دكن؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 23ص (254-276)، 18 سطر (8×16)، اندازه: 14×25 سم [ف: 4-496]
شرح حوقله- شرح «لاحول ولا قوة الا بالله»
š.-ul ḥawlīyya
تهران؛ مهدوي؛ شماره نسخه: 335/4
خط: نستعليق ريز، كا: يوسف بن ميرزا محمد علي، تا: يك شنبه 22 ربيع الثاني 1265ق، جا: همدان [نشريه: 2-113]
š.-ul-xātam-i abi ḥāmid
وابسته به: خاتم ابي حامد الغزالي؛ غزالي، محمد بن محمد (505-450)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10150/1
آغاز: بسمله قال الشيخ الامام العالم بقية السلف.. الاستاد ابوحامد الغزالي في خاتمة المشروح و هو الزوج و المفرد كلاما؛ انجام: و الاحسن ان تصنع كلما ذكرناه لك بطالع الاجساد يصح لك العمل انشاء الله تعالي.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12، 38ص (1-38)، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 32-186]
š.-e xātam-e mansūb be ‘alī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 390/36
كه به عبراني و عربي بوده به فارسي؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج ترياكي، 1ص، اندازه: 12×21 سم [سنا: ف: 1-232]
š.-e xāsīyyat-e dā’era
ابن جلال حمصي، احمد بن عبدالكريم، ق7 قمري
(ebn-e jalāl-e hemsī, ahmad ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 13c
وابسته به: خاصيت دايره؛ نصيبي، محمد بن طلحه (582-652)
تاريخ تأليف: 14 شوال 662ق
گزارش رساله خاصيت دائره كمال الدين ابوسالم محمد بن طلحه عددي است در معني خاصيت دايره به شيوه عرفاني و حروفي.
آغاز: آغاز: بسمله. اين شرح بعضي مشكلات رساله مذكوره است كه احمد بن عبدالكريم بن سالم... در چهاردهم شوال اثنين و ستين و ستمائه نوشته است.
[فهرستواره منزوي 564/7]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 3466/5
آغاز: بسمله. اين شرح بعضي مشكلات رساله مذكوره است كه احمد بن عبدالكريم بن سالم... در چهاردهم شوال اثنين و ستين و ستمائه نوشته است؛ انجام: و الشفيع رسول الله.
در آن نكته هاي تاريخي است؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: شريف محمد پسر احمد مهدي حسيني، تا: گويا قرن 10 و 11؛ 10ص (208-217) [ف: 6-438]
š.-ul xāfīya
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 242/87
نام برخي از كتاب ها است و دو بيت شعر فارسي و نقل برخي از آراء فيلسوفان و شعر «لو ان المرتضي ابدا محله...» و چند معما از كشكول بهايي و رد بر فيلسوفان و سخني از ابوالحسن اشعري درباره مباني و اصول؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 7گ (385ر-388ر و 388-390پ)، 24-33 سطر (12×22)، اندازه: 17/5×27 سم [ف: 149]
š.-e xāqānī
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 25497
بي كا، تا: قرن 11؛ اهدايی: دكتر امير عباس جلالي، 1386 [رايانه]
شرح خبر كميل- شرح حديث الحقيقة
š.-e xatm barāye fath-e mohemmāt va hājāt
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8880/59
خط: نسخ و نستعليق و شكسته، كا: محمد مهدي بن محمد صالح الرضوي، تا: با تاريخ 1096ق؛ جلد: ميشن ترياكي، مذهب، 1ص (334 حاشیه)، اندازه: 13/9×23/7 سم [ف: 29/1-222]
«š.-u «xuḏ-il lubāb wa-ṭraḥ-il qušūr
محمد بن محمد رفيع
‘mohammad ebn-e mohammad rafī
رساله فلسفي است در شرح جمله «خذاللباب و اطرح القشور» و كيفيت لباب را پيروي نمودن و از زوائد دوري جستن. اين بحث را خاتم المحققين والد جمال الملة و الدين (؟) در پاسخ يكي از دوستان نوشته است.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا، جلد: تيماج، 3گ (21پ-23ر)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 22-320]
آغاز: قال خاتم المحققين... العجب كل العجب توهم المنافاة بين قولنا خذاللباب و بين حفظ ظواهر الشريعة الحقة؛ انجام: و الله يقول الحق و هو يهدي السبيل. من آن چه شرط بلاغ است با تو خود گفتم ** تو خواه از سخنم پند گير و خواه ملال
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (10ر-12پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 2-269]
شرح الخزرجية- رفع حاجب العيون الغامزة عن كنوز الرامزة
š.-ul-xazrajīyya fi-l ‘arūḍ wa-l qāfīya
شيخ بخاري، محمد بن محمد، ق9قمري
(šayx boxārī, mohammad ebn-e mohammad (- 15c
وابسته به: الرامزة = خزرجية = الرامزة الوافية = قصيده رامزه؛ خزرجي، عبدالله بن محمد (-626)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 14 شعبان 861ق
شرح قصيده خزرجيه.
[معجم المؤمنين، كحاله: 299/11؛ كشف الظنون: 1252/2]
تهران؛ مدرسه معمارباشي؛ شماره نسخه: 70/2
آغاز: الحمدلله الذي اضمر ابتداء في طي صدور بني آدم عروضاً موصلة الي ضروب فواصل المعارف باسباب ذات اوتاد؛ انجام: يصير ماهراً في معرفة الاشعار العربية و الابيات الفارسية و الله تعالي اعلم فله الحمد اولا و آخراً... و التسليمات.
كاتب: خيرالدين محمد بن محمد قاسم قاري عاملي مشهور به كاشي نزيل الغري به محروسه حيدر آباد، تا: 4 شوال 1056ق؛ جلد: تيماج سياه، 72گ (13پ-84ر)، 9 و 18 سطر[ف: -78]
š.-ul xiṣāl-il mukafirat li-ḏ-ḏunūb
بيتوشي كردي، عبدالله بن محمد، 1161-1221قمري
(beytūšī kordī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1748-1806
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18753/1
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي يعفو عن الكثير بالعمل اليسير، و الصلوة و السلام علي البشير النذير و علي آله و اصحابه و اتباعه الجم الغفير و بعد فيقول العبد المذنب عبدالله بن محمد الكردي البيتوشي افاض الله عليه من نعمه في البكر و العشي. لما نظمت «الخصال المكفرة للذنوب المتقدمة و المتاخرة» اردت أن اضع عليه شرحاً وجيزاً يتضمن ذكر الماخذ لتلك الخصال عن لاحاديث النبوية تنشيطاً للعاملين و تنبيهاً للغافلين فعملت ذلك جامعاً فيه لباب تأليفي الامامين ابن حجر العسقلاني و محمد بن محمد الرعيي الشهير بالخطاب المكي المالكي... آغاز قصيده: بسمله، احمد من من عنده الالاء ** يغفر ما يشاء لمن يشاء؛ انجام: انجام قصيده: و اسئل الله عموم الرحمة ** لي و لا سلافي و كل الامة؛ انجام شرح: عدم دخول بعض النار لصدقها بان تعم افراد المسلمين دون ما عليهم.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1312ق، جا: قريه سيف الدين؛ جلد: تيماج قهوه ای، 30گ، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 51-130]
š.-u xutab-il arba‘īn
بارجيلغي، عبدالعزيز بن احمد، - 750قمري
(bārjeyloqī, ‘abd-ol-‘azīz ebn-e ahmad (- 1350
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 25519
آغاز: بسمله. الحمدلله الصانع القديم الباري الحكيم؛ انجام: و انما العيد لمن سعد بالمقدور
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [رايانه]
š.-u xuṭba = š.-u qaṣīdat-is sayyid kāẓim-ir-raštī
هروي، محمد تقي بن حسينعلي، 1217-1299قمري
(heravī, mohammad taqī ebn-e hoseyn-‘alī (1803-1882
تاريخ تأليف: 1261ق؛ محل تأليف: نجف اشرف
در آن آمده كه سيد مذكور در نيمه دوم شعبان 1259ق به تدريس شرح خطبه آغاز و در ذيقعده همان سال در سامرا به انجام رسانده و در يازدهم ذيحجه اش در كربلا درگذشته است. و اين رساله تقرير همان درس است كه به دستور استاد گرد آورده است.
قم؛ حجتيه؛ شماره نسخه: 478
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1274ق؛ 14گ، قطع: خشتي [ف: -64]
š.-e xotba
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9521/4
شرح خطبه «اما بعد حمدالله الذي جعل الحمد ثمنا لنعمائه» از آغاز نهج البلاغه به فارسي با عنوان 28 و 29 و چنين مي انجامد: «غرض از تأليف اين احاديث شريفه آن بود كه كافه خلايق ازو انتفاع يابند»؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 3گ (41پ-43پ)، 18 سطر (10×14)، اندازه: 10×15 سم [ف: 17-392]
š.-e xotbe-ye ādam
در اين شرح کيفيت و فضيلت دعايي که به خطبه آدم عليه السلام شهرت يافته بيان شده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1998/4
آغاز: منقول است به نقل صحيح از حضرت رسول خدا محمد بن عبدالله صلي الله عليه و آله که آن حضرت فرمود که هر که اين خطبه آدم عليه السلام را پيش از طلوع آفتاب سه مرتبه بخواند؛ انجام: و اگر با روزه باشد بهتر اثر کند و به اعتقاد درست بخواند که خواننده هرگز محتاج نشود ان شاء الله دعاي خطبه آدم عليه السلام الحمد ثنائي و الکبرياء ردائي و العظمة ازاري
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ جلد: تيماج مشکي، 5گ، اندازه: 16×24 سم [ف مخ- 3-1188]
š.-e xotbe-ye ādam
شرح خواص و متن خطبه آدم است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8880/18
آغاز: چنين روايت كرده اند كه چون كسي خواهد كه دم او گيرا باشد بايد كه هزار و يك نوبت اين خطبه بخواند؛ انجام: و لاتقربا شجرتي سلام عليكما و رحمتي و بركتي برحمتك يا ارحم الراحمين.
خط: نسخ و نستعليق و شكسته، كا: محمد مهدي ابن محمد صالح رضوي، تا: با تاريخ 1096ق؛ جلد: ميشن ترياكي، مذهب، 3ص (73-75 حاشیه)، 13/9×23/7 سم [ف: 29/1-217]
š.-u xuṭbat-il isti‘ārāt
محمد بن عرب
mohammad ebn-e ‘arab
وابسته به: الاستعارات؛ تفتازاني، مسعود بن عمر (722-792)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض8847
كا: فرج الله، بي تا [الفبائي: -335]
š.-u xuṭbat-il-ilāhīyya
تبريزي، محمد بن عبدالواحد
tabrīzī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-vāhed
وابسته به: الخطبة التوحيدية؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428ق)
به درخواست: صفي الدين محمد بن شيخ اوحدالدين علي بن احمد بلخي
خطبه الهية از ابن سينا (سبحان الملك الجبار) گزارش از محمد بن عبدالواحد تبريزي. در ديباچه مي نويسد كه در اين كار از مباحث و الملخص استاد خود الداعي الي الله محمد بن عمر رازي (رض) بهره برده ام. آن گاه متن خطبه را مي آورد و سپس در چهار «فصل» به گزارش آن مي پردازد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4828/4
آغاز: بسمله. و به نستعين. اسبح الله غاية سبحانه، و احمده علي دراية احسانه... هذا و ان عبدالله الفقير الي رحمة الله محمد بن عبدالواحد التبريزي يقول قدراي بعض الافاضل من احباي و الاكابر... و هو الامام الاجل صفي الدين محمد بن الشيخ الامام السعيد اوحد الدين علي بن احمد البلخي رحمه الله افسر الخطبة الهية للشيخ الرئيس ابي علي بن سينا؛ انجام: و انت المبداه الاول، اسألك التوفيق و العصمة... انك ذلك و مبداه و مسئول كل سائل و انت اهله. و الحمدلله اولاً و آخراً و هو حسبنا و نعم الوكيل و لاحول و لاقوة الا بالله...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 7؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه ای، 52ص (117-168)، 17-19 سطر، اندازه: 15/5×24 سم [ف: 13-243]
š.-e xotba-ye amīr-al-mo’menīn
خلخالي، محمد قاسم، ق14قمري
(xalxālī, mohammad qāsem (- 20c
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16656
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
«š.-e xotbe-ye amīr-al-mo’menīn «avval-od-dīyānat-ebe-h ma‘refat-o-h va kamāl-o ma‘refat-eh
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 195/2
خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه 6 ربيع الثاني 1226ق (گويا تاريخ تأليف باشد)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 12گ (52پ-63پ)، 14-17 سطر (9/5×10 و 16 و 17)، اندازه: 15×21 سم [ف: -730]
š.-u xuṭbat-i anwār-it-tanzīl
وابسته به: انوار التنزيل و اسرار التأويل = تفسير بيضاوي؛ بيضاوي، عبدالله بن عمر(-685)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15468/7
آغاز: الحمد لله افتتاح بالتحميد بعد التسمية اقتفاء بكتاب الله تعالي و اقتباس لطيف؛ انجام: بل اشترط فيه شرايط كثيرة كما فصلها صاحب الكشاف فيه و الله اعلم
خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: چرم قهوه اي، 3ص (59-62)، 24 سطر، اندازه: 12/5×19/3 سم [ف: 43-110]
شرح خطبة البيان- حديقة الاسلام
شرح خطبة البيان- حقايق الاسرار في كشف الاستار
شرح خطبة البيان- خطبة البيان (ترجمه)
شرح خطبة البيان- معراجنامه
شرح خطبة البيان- خلاصة الترجمان في تأويل خطبة البيان
š.-e xotbat-ol-bayān
جرجاني، علي بن محمد، 740-816قمري
(jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340-1414
وابسته به: خطبة البيان = خطبة الافتخار = الملحمة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
يكي از شرايط بزرگواري در نزد عرب نيروي سخنراني و توانايي سخنوري بوده و شك نيست كه حضرت علي (علیه السلام) يكي از سخنوران نامبردار قرن يكم هجرت است و سخنراني هاي وي زبانزد مردم بوده و تا پايان قرن دوم و آغاز سوم متن اين سخنراني ها سينه به سينه آمده است؛ در قرن سوم و چهارم با فزوني و كاهش ها كه در اين مدت در آن ها راه يافته بود، نوشته شد و سخنراني ها ديگر ساخته شد و بر آن ها افزوده گرديد. در آغاز قرن پنجم سيد رضي از ميان آن ها آن چه را به ذوق خود از حضرت علي (علیه السلام) شناخت گلچين كرد و در «نهج البلاغه» آورد. در همين زمان پاره هاي ديگر از سخنراني ها بوده كه به حضرت علي (علیه السلام) نسبت داده مي شده ولي سيد رضي، به سبب نابرابري متن ها و بي اعتباري زنجيره سندها و ناسازگاري با عقيده سيد رضي و دور بودن از انديشه او آن ها را نپسنديده و رها كرده است. آن چه از اين سخنراني ها در نهج البلاغه نوشته گرديد تا اندازه ای از دست برد به دور ماند و آن چه در بيرون ماند دست انداز غرض رانان و بازيگران مذاهب و آيين هاي گوناگون گرديد. مانند آن ها سخنراني ها (خطبه ها) ساخته و به نام هاي گوناگون خوانده شد.
كهن ترين جايي كه نام چند سخنراني حضرت علي (علیه السلام) ديده شده كه برخي از آن ها در نهج البلاغه نيست كتاب «مناقب» نگارش ابن شهر آشوب مي باشد كه محمد باقر مجلسي از آن نقل كرده است. در اين جا نام خطبه هاي توحيد، شقشقية، هداية، ملاحم، لؤلؤة، غراء، قاصعه، افتخار، اشباح دره يتيمه، اقاليم، وسيله، طالوتيه، قصبيه، نخيله، سلمانيه، ناطقه، دامغه، فاضحه، مونقه خالي از الف و خطبه ديگر خالي از حرف نقطه دار، ياد شده است و از مدرك آن ها نام نهج البلاغه سيد رضي و «كتاب الخطب» اسماعيل پسر مهران و «كتاب الخطب» زيد پسر وهب را آورده است. در قرن هفت و هشت غوغاي مغولان همه آوازها را خاموش كرده و در آغاز قرن نهم باز زمزمه پنهان كاري و باطني گري از نو به وسيله دسته حروفيان در كردستان و نقطويان (پسيخانيان) در گيلان شنيده مي شود طرز فكر و عقايد اين دسته ها و به ويژه حروفيان بيش از افكار باطنيان پيش از مغول در پوسته مذهبي پوشيده و پايه علني آن كم تر مي باشد. يكي از بهترين دستگيره هاي ايشان در مبارزه و استوارترين دليل هايشان در استدلال، همين سخنراني ها (خطبه ها) بوده، بر آن ها مي افزودند و از آن ها مي كاستند، و به نام آن ها و مانند آن ها مي ساختند و به بزرگان مذهبي نسبت مي دادند. در پايان قرن هشتم مردي به نام شيخ رجب برسي [حافظ رضي الدين رجب پسر محمد پسر رجب برسي حلي، نگارنده مشارق الانوار (ن- 773) و مشارق الامان (ن- 811) و كتاب هاي ديگر كه همه پر است از تندروي ها و گزافه گويي ها در ستايش بزرگان مذهبي شيعه] و ديگري به نام فضل الله استر آبادي و ديگري به نام محمود مطرود (پسيخاني) مي بينيم كه خود و شاگردان ايشان افكار صوفيانه و فلسفه اشراق سهروردي را با پندارهايي درباره سحر و طلسم در آميخته، براي دعا و ذكر، و بر زبان راندن واژه ها و حروف و شماره ها نيرويي مي پنداشته اند. در كتاب هاي اينان سخنراني هايي ديده مي شود كه به حضرت علي (علیه السلام) نسبت داده شده است. نام برخي از اين سخنراني ها همان نام هاي كهن است كه در كتاب هاي پيشينيان نيز يافت مي شود، ليكن روش انشاء و مطلب آن ها از آن قرن هشتم و نهم مي باشد. برخي از آن ها روش هاي گوناگون دارد؛ بخشي از آن در قرن سوم و چهارم ساخته شده و بخش دگر ساخته قرن هشتم و نهم است. براي برخي از آن ها نام نويني نيز نهاده اند. چنان كه شيخ برسي در
مشارق الانوار سخنراني به نام «خطبه تطنجيه» از حضرت علي (علیه السلام) آورده كه در پايان آن از اقاليم چهارگانه ياد شده و صاحب الذريعه می گويد اين همان «خطبة الاقاليم» است كه ابن شهر آشوب نامبرده است (الذريعه ج8. ص 199، 201، 202) و هم چنين شيخ برسي سخنراني ديگري را به نام «خطبة الافتخار» آورده و مي نمايد كه همان ياد كرده ابن شهر آشوب باشد. ولي مطلب آن با مضمون سخنراني كه امروز به «خطبة البيان» نامبردار است يكي است، پس آشكار مي شود كه «خطبة الافتخار» با گذشت زمان تغيير شكل و تغيير نام داده و «خطبة البيان» گرديده است. در كشف الظنون می گويد: اين خطبه هفتاد كلمه است و برخي آن را ساختگي شمرند. صاحب الذريعه می گويد: شيخ علي بارچيني يزدي (-1333ق) در «الزام الناصب» چاپ تهران سه نسخه از اين خطبه را آورده است. يك نسخه آن را از «الدر المنظم في السر الاعظم» نگارش محمد پسر طلحه شافعي (- 652ق) آورده است و در نسخه ديگر نام هاي واليان و اميران صاحب الزمان بر شهرها و ياران وي ياد شده است. نسخه ديگر همراه خطبة الاقاليم در كتابخانه رضوي هست كه به تاريخ 923ق نوشته شده است. سيد شبر نيز نسخه ای از آن را در كتاب «علامات الظهور» آورده است. قاضي سعيد قمي (-1103ق) نيز نسخه كوتاهي از آن را در «شرح حديث غمامه» آورده و ابوالقاسم قمي (-1231) بخشي از آن را شرح كرده و در دنبال كتاب «جامع الشتات» چاپ شده است. اين خطبه نسخه هاي گوناگون، كوتاه و بلند دارد، آغاز نسخه ها نيز گوناگون است. كشف الظنون و الذريعه آغاز آن را چنين آورده اند: «الحمدلله بديع السماوات و فاطرها، و ساطح المدحيات و قادرها... و مدبر الافلاك و مسيرها، الي أن قال سلمان: فقام اليه سويد بن نوفل الهلالي من لفيف الخوارج... أنا آية الجبار، انا حقيقة الاسرار... انا الاول انا الاخر...» سپس مالك اشتر برخاسته پرسشي مي كند و پاسخي مي شنود و حضرت علي باز به سخنراني ادامه داده «انا... انا...» مي گويد، ناگاه سويد پسر نوفل فرياد كشيده مي ميرد. سپس مقداد پسر اسود برخاسته پرسشي كرده و پاسخي شنيده و تا سخنراني پايان مي يابد. گزارش ديگر اين خطبه به مير سيد شريف گرگاني (-816) نسبت داده شده است. (علينقي منزوي) هدف نويسنده توضيح بيان برخي از نكات مهم و دقيق خطبة البيان به خصوص فرموده حضرت علي (علیه السلام) «انا الاول و الاخر و الظاهر و الباطن و انا بكل شيء عليم» است كه در ادامه آن به نكات ظريف برخي ديگر از عبارات اين خطبه نيز اشاره نموده است ولي كليه مباحث آن حول محور همان جمله «انا الاول» مي گردد. در اين رساله بيش تر به اشكالاتي كه بر خطبه وارد شده از جنبه اعتقادي پاسخ مي گويد و در گفته هاي خود به آيات كريمه و روايات و اشعار استشهاد مي كند، در برخي نسخه ها تأليف آن به مير سيد شريف گرگاني نسبت داده شده است.
آغاز: سپاس نامحصور نثار ذات علي عظيمي است كه خطبه بيان معني بديع او را بر منابر وجود هر موجود بنهج بلاغت متذكر مي گردد
انجام: هر كه داند علي بدين توجيه ** مي شود سرور بني آدم. انا باب حطتهم و لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم و صلي الله علي محمد و آله... اجمعين
[دنا 649/6 (10 نسخه)؛ مكتبة اميرالمؤمنين 440/2 و 441/2؛ الذريعه 219/13؛ فهرستواره منزوی 545/7]
خط: نستعليق ترك، بي كا، تا: با تاريخ 913ق؛ در پايان برگ 67 نام چند فرقه از شيعه؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 1-199]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق ترك، كا: محمد بن سعدالله، تا: 913ق؛ در پايان نسخه چنين نوشته شده: «تمت بحمدالله و فيضه رسالة شرح خطبة البيان سيد شريف (رحمة الله)»، و بدين سبب من در اين فهرست ج1ص 199 آن را منسوب به ميرسيد شريف گرگاني (-816ق) يادداشت كردم، ولي تندروي ها و غلوهايي كه در اين رساله درباره علي (علیه السلام) هست با فكر ميرسيد شرف ناسازگار است، و شايد كه اين كتابچه از سيد شريف نگارنده «ذره نامه» باشد؛ 7گ [ف: 2-108]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا رويه پارچه مشكي، 5گ، 25 سطر، اندازه: 8×20 سم [ف: 26-310]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ در متن آن خود خطبة البيان است با ترجمه پاره اي از بندهاي آن به فارسي، پس از اين بندي است از تاج الشيوخ به فارسي درباره لقب خواستن محمود غزنوي از دربار خلافت، نسخه را محمد رضا براي شمسا ميرزا صادق نوشته؛ 4گ (هامش 14پ-17پ) [ف: -146]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 10ص (556-565)، اندازه: 9/8×18/7 سم [ف: 5-70]
آغاز: برابر؛ انجام: كه بلند است و بزرگ است و صلي الله علي محمد و آله اجمعين و صلوات بر محمد و آل و برهمه ايشان
خط: نستعليق، كا: احمد بن محمد طاهر، تا: ذيحجه 1210ق؛
كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 6گ (152-157)، 31 سطر (8×16)، اندازه: 13/5×24 سم [ف: 10-1744]
آغاز: برابر؛ انجام: يعني منم بنده خداي خويش و نيست هيچ احوال گرديدن من و هيچ قوت و نصرت الا به تو كه خدايي و از او بالاتر هيچ نيست و صلي الله...
در فهرست ناشناس آمده؛ بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا، 54ص (86-139) [ف: 36-170]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، 8گ (7پ-14)، 14 سطر (8/5×17)، اندازه: 13/5×21/5 سم [رایانه]
آغاز: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ بي كا، بي تا؛ 14گ (29پ-42ر)، اندازه: 9×15/5 سم [ف: 2-166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق زيبا، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9گ (9پ-17ر)، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 6-275]
š.-e xotbat-ol-bayān
حسين بن سيد غيبي
hoseyn ebn-e seyyed-e qeybī
وابسته به: خ طبة ا لبيان = خطبة الافتخار = الملحمة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
شرحي است ترکي بر خطبه البيان منسوب به اميرالمؤمنين عليه السلام، مؤلف اين خطبه را در هفتاد بخش شرح کرده و هر قسمت از خطبه البيان را يک «کلمه» ناميده است (کلمه اول، کلمه دوم... کلمه هفتادم). نسخه اي از آن در كتابخانه گلپايگاني است كه از حسين بن سيد غيبي دانسته شده است.
آغاز: بسمله حمد بي حد و ستايش بي عد الذي لم يلد و لم يولد... اما بعد اي طالب اگر بيلمک ديلر سنگ که کيمدر اول شاه اوليا... کلمه اول اما خطبة البيانونک اول کلمه سنده بويور مشدوراول امام تمام وهمام نظام يعني حضرت علي عليه السلام انه قال: أنا الذي عندي مفاتح لايعلمها بعد محمد غيري
انجام: و بيله اهل نه وجه ايله گمراه اولدوغي بيلنه بسي خطبة البيان تمام اولدي و الله اعلم بالصواب.
[کشف الظنون 715/1؛ دنا 650/6]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الاول 985ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 141گ، 12 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 5-2555]
آغاز: نه بحر ايدي آننك كو نكلي عجب كيم ** سو زيننك هر بري پر كوهر ايدي؛ انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف است؛ خط: نسخ، كا: ولي الله بن ملافدا علي، تا: 1146ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج قهوه اي، 91گ، 16 سطر، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 13-349]
خط: ادعيه نسخ معرب، كا: مصطفي رسمي چاووش زاده، بي تا؛ مجدول [ف: -13]
š.-e xotbat-ol-bayān
مجلسي، محمد تقي بن مقصود علي، 1003؟ - 1070قمري
(majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd ‘alī (1595-1660
وابسته به: خطبة البيان = خطبة الافتخار = الملحمة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
اهداء به: شاه عباس صفوي
شرح مختصري است بر خطبة البيان مولي امير المؤمنين از محمد تقي مجلسي که در ديباچه آن از خود نام برده است. در آغاز مقدمه اي از آيات و روايات در فضايل امام علي و اهل بيت عليهم السلام آورده است.
آغاز: سبحان من تقدس بجلال عظمته عن أن تحيط به اوهام العارفين و تعالي بعظمة كبريائه عن أن تناله افكار الواصلين
انجام: و اين مقام گنجايش آن ها ندارد. تمام شد بتوفيق الله تعالي.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن يشمي، 125گ، 14 سطر، اندازه: 13/6×20/8 سم [ف: 3-501]
آغاز: برابر؛ انجام: تاسعهم مهديهم و قائمهم لايفارقون كتاب الله و لايفارقهم حتي يردوا علي رسول الله صلي الله عليه وآله حوضه. ظاهراً فقط مقدمه را داراست؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 يا 13؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 47گ، 17 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2-887]
š.-e xotbat-ol bayān
ميرزاي قمي، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1151-1231قمري
(mīrzā-ye qomī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad hasan (1739-1816
وابسته به: خطبة البيان = خطبة الافتخار = الملحمة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
تاريخ تأليف: 8 رمضان 1313ق؛ محل تأليف: قم
مولي علي اصغر مي پرسد كه جمله «انا خالق السماوات و الارض و انا الرازق» در خطبة البيان منسوب به امام علي عليه السلام ديده مي شود، آيا اين جمله صحيح است و معني آن چيست؟ مؤلف در پاسخ اين سؤال رساله حاضر را در دو «فصل» نگاشته: 1. معني جمله بنا بر اين كه اين گفته صحت نداشته باشد؛ 2. بنا بر اين كه صحت داشته باشد.
آغاز: سبحان من دانت له السموات و الارض بالعبودية و حمداً لمن شهود له جميع الخلايق... اما بعد، اين چند كلمه اي است حسب الاقتضاي عالي جناب... مولانا علي اصغر... و حاصل آن اين كه در خطبة البيان كه منسوب است به جناب يعسوب الدين...
انجام: پس بايد چشم گشود و از حقيقت غافل نشد باينجا ختم مي کنم کلام را ختم الله امورنا بالحسني. و جعل لنا الآخرة خيراً من الاولي... و الحمد لله أولاً و آخراً و باطناً.
چاپ: طهران، سنگي، 1311ق، رحلي (جامع الشتات: صص 786-796)
[دنا 650/6؛ الذريعة 210/13؛ مكتبة اميرالمؤمنين 188/1]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: كتابخانه شخصي مرحوم آيت الله حاج سيدحسن سيد قمي؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: پنج شنبه 8 رمضان 1213ق، جا: قم؛ مصحح، محشي از مؤلف، باخط خوردگي؛ مهر: «از كتب موقوفه مرحوم ميرزا ابو طالب قمي»؛ 24ص، 28 سطر [عكسي ف: 4-210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: هادي، تا: 13 شعبان 1224ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16گ، 23 سطر، اندازه: 20×29/5 سم [ف مخ- 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 1226ق؛ 18گ (91پ-108ر). [ف: 5-1193]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 12 ربيع الاول 1229ق؛ جلد: تيماج مشکی، 8گ (122پ-129پ)، 36 سطر، اندازه: 20/5×29/5 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: -118]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عباس بن محمد حسين ديزجي، تا: پنج شنبه 15 صفر 1249ق؛ 16گ (1-16پ)، اندازه: 15×22 سم [محدث ارموي مخ: 2-888]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: سليمان بن حسن، تا: 1295ق؛ مجدول؛ جلد: مقوايي، 25گ (1پ-25ر)، 16 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 8-24]
š.-e xotbat-ol-bayān
قدس شريفي، فهيم السلطان، ق14قمري
(qods šarīfī, fahīm-os-soltān (- 20c
وابسته به: خطبة البيان = خطبة الافتخار = الملحمة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
شرح و ترجمه اي است از خطبة البيان منسوب به اميرالمؤمنين (علیه السلام) كه نويسنده با استفاده از كتاب هاي شرح اين خطبه ازجمله كتاب هاي مشرق الانوار حافظ رجب برسي و معالم التأويل و البيان راز شيرازي و غيره بدان دست زده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10587
آغاز: با كمك و اسعانت از رب جليل و خالق عظيم و توجه نظر اعليحضرت اقدس ولي عصر عجل الله فرجه و بدون هيچ شائبه غرص و تعصبي در تأليفات موجز و مختصر و مفيد خودمان؛ انجام: اميد دام زودتر وسايل چاپ آن را تهيه فرمايد كه در دسترس برادران ديني ام قرار گيرد.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 9 شوال 1393ق؛ بالغ بر نصف كتاب تايپ شده و نصف ديگر خطي و دستنويس است؛ جلد: تيماج قهوه ای، 119گ، اندازه: 20×23 سم [ف: 33/1-118]
š.-e xotbat-ol-bayān
وابسته به: خطبة البيان = خطبة الافتخار = الملحمة؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
غيرهمانند:
آغاز: بسمله، حمدله، هذا خطبة البيان عن امير المؤمنين علي بن ابيطالب علي منبر البصرة ثم قال يا اهل البصرة... گفت توانگران امت محمد بشام اند و درويشان است محمد ببصره و كوفه؛
انجام: و پر از نعمت و كوه سياه بي ميوه بدست چپ وي رود
خط: نسخ، بي كا، تا: 885ق؛ كاغذ: ختايي، جلد: ميشن قهوه اي، 5گ (82پ-86ر)، 13 سطر، اندازه: 13/4×17/9 سم [ف: 5-417]
آغاز: بسمله روايتست از ابن عبدالفتاح رضي الله عنه که او از محبان خاندان بود و او از عبدالرحمن مکي که چون عثمان را بقتل آوردند بعد از چند روي معاويه ابن ابو سفيان؛ انجام: انا موصوف بالف صفة من اوصاف الله غير الالوهيه، يعني منم که موصوفم بهر از صفت از اوصاف خداي تعالي بغير الوهيت او و امر خدايي او کما قال سبحانه و تعالي الاله الخلق...
خط: نستعليق، كا: معين شيرازي، تا: 909ق، جا: تبريز؛ جلد: تيماج مشکي، 10گ (481ر-490ر)، اندازه: 18×25 سم [ف مخ]
آغاز: روايت است از ابن عبدالفتاح رض كه او از محبان خاندان بود؛ انجام: بغير الوهيت او و امر حقيقي او كما قال سبحانه و تعالي الا له الخلق و الامر تبارك الله... و آله اجمعين
بروايت از ابن عبدالفتاح از عبدالرحمن كه علي آن را براي معاويه پس از مرگ عثمان بعنوان اثبات برتري خود ساخته است؛ بي كا، تا: 920ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 21ص (379-399)، 20 سطر (12×20)، اندازه: 16/5×25 سم [ف: 9-1008]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي رسوله محمد افضل المرسلين و علي آله و عترته الطاهرين. اما بعد بدان كه ابتداي خطبه البيان كه حضرت اميرالمومنين و امام المتقين علي بن ابي طالب عليه الصلوة و السلم فرموده بود اين است كه انا الذي عندي مفاتيح الغيب لا يعلمها بعد محمد غيري؛ انجام: يعني منم موصوف به هزار صفت از اوصاف خداي تعالي به غير الوهيت او و امر حقيقي اوكما قال الله تعالي الا له الخلق و الامر تبارك الله رب العالمين و لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين برحمتك يا ارحم الراحمين.
در اين شرح خطبه 68 بند دارد كه همه در حاشيه شماره گذاري شده اند؛ خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ 958ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن مشكي، 15گ (212پ -226ر)، 17 سطر (7/5×12)، اندازه: 12/2×18/6 سم [ف: 29/2-667]
آغاز: بسمله، من كلام اكرم الاوليا و افضل اوصياء و الانام المرتضي لافضل... انا الذي عندي مفاتيح الغيب... نقلست باسناد متصل كه تأويل اين كلمات آنست كه معاوية بن ابي سفيان اميرالمؤمنين (علیه السلام) را گفت كه دست بيعت بمن ده؛ انجام: يعني منم كه موصوف شده ام... اوصاف خدايتعالي بغير الوهيت، كما قال الله تعالي الا له الخلق و الامر تبارك الله رب العالمين و لاحول و لا قوة الا بالله...
ترجمه و شرح است؛ خط: نستعليق، كا: محمد شاه قاضي، تا: قرن 11؛ مجدول؛ جلد: ميشن ترياكي، 9گ (20پ-29ر)، اندازه: 14/8×26/1 سم [ف: 8-385]
آغاز: بسمله. روايتست از ابن عبدالفتاح (رضي الله عنه) كه او از محبان خاندان بود، و او از عبدالرحمان مكي، كه چون عثمان را بقتل آوردند بعد از چند روزي معاوية بن ابي سفيان به نزديك اميرالمؤمنين (علیه السلام) فرستاد؛ انجام: بغير الوهيت او و امر حقيقي او، كما قال سبحانه و تعالي: الا اله الحق و الامر تبارك الله رب العالمين. لاحول و لاقوة الا بالله... و آله اجمعين.
متن منسوب به حضرت علي به روايت از ابن عبدالفتاح، از ناشناس؛ كا: محمد تقي بن حسين خاتون آبادي اصفهاني، تا: 1056ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ساغري سياه، 8گ (85پ-92پ هامش)، اندازه: 21/1×35/2 سم [ف: 7-372]
آغاز: هذا شرح لخطبة البيان و هي خطبة لعلي عليه السلام اذ طلب معاوية عليه اللعنة عن اميرالمؤمنين عليه البيعة و الانقياد نقل جماعة من الثقات- بسمله. الحمدلله العلي المستعان ثم الصلوة علي النبي اولي الامان من بعد هذا اعلم بان المرتضي قد قال في تفضيله خطبة البيان... روايت است باسناد متصل؛ انجام: واجب الوجود است لاحول و لاقوة الا بالله العلي العظيم و صلي الله علي محمد و آله الطيبين الطاهرين.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1077ق؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج سرخ، 10گ (148ر-157ر)، 19 سطر (7/5×16)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 8-639]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين... اما بعد اين ذكريست در شرح خطبةالبيان... انا الذي عند مفاتيح الغيب؛ انجام: اما از براي عزت و ادب حضرت خداي خويش جل جلاله و عم نواله در آخر خطبة.
مشتمل است بر منتخبي از خطبه مفصل و منسوب به حضرت امام علي (علیه السلام) كه آن را در كوفه، يا بصره در اوصاف و فضايل و علوم و معجزات خود و هم چنين برخي از علايم آخرالزمان ايراد فرموده اند. مترجم پس از آوردن هر فقره از خطبه به ترجمه و توضيح و بيان آن پرداخته و با آوردن دلايل قرآني و روايي و اقوال علما به تأويل و توجيه و اثبات گفتار آن حضرت مي پردازد. مترجم شناخته نشد لكن كلماتي چون اميرالمؤمنين عثمان و مصطفي صلي الله عليه و سلم به ظاهر چنين مي نمايد كه وي اهل سنت باشد. ولي مطالب او و تجزيه و تحليل هايش حكايت از تشيع او دارد. اينك توجه شما را به برخي از بيانات و تفسيرات او جلب مي كنيم «علي عليه السلام فرموده انا اعلم بتأويل القرآن و الكتب السالفة... دليل برصحت قول وي آنست كه خداي تعالي فرموده است لايعلم الا الله و الراسخون في العلم... و اجماع علماء
اهل البيت آن است كه راسخون علم بعد از پيغامبر صلي الله عليه و سلم ائمه معصومين اند سؤال اگر گويند بغير از ايشان نيز راسخ علم بوده اند چگونه تو استثنا بائمه صادقين عليهم السلام كردي جواب از بهرانك ايشان اهل بيت رسولند و ايزد تعالي علم بخاندان رسول فرستاد و غير ايشان راسخان مجازي باشند... انا متكلم بكل لغة في الدنيا دليل بر صحت اين قول آنست كه اجماع امتست كه اميرالمؤمنين علي عليه السلام بهفتاد و دو زبان كه در عالم مشهور ست با همه زبان ايشان سخن گفته است و اين يك علامت بود از علامت امامت... انا معصوم من عندالله... دليل بر صحت اين قول آنست كه اگر اميرالمؤمنين علي عليه السلام بنور امامت معصوم نبودي ايزد تعالي روز غدير خم بحكم آية يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك او را وصي محمد نكردي زيرا وصي محمد بحق كسي باشد كه هم چون پيغامبر عليه الصلوة و السلم معصوم بود و از واجب العصمة علي عليه السلم دريازده فرزندان عليهم السلم عصمت اثر كرده زيرا كه عصمت در امام شرطست...»، اين گفتارها و ديگر بيانات او نشانه تشيع اوست. نسخه ذيلاً ناقص و موجودي تا انا موصوف بتسعمائة و تسع و تسعون صفات... مي باشد؛ خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 12؛ داراي سرلوح مذهب، مجدول؛ كاغذ: نخودي، 48گ، 10 سطر (3/5×11/1)، اندازه: 9×15/8 سم [ف: 14-136]
آغاز: الحمد لله رب العالمين... اما بعد اين راساله اي است در بيان شرح خطبة البيان حضرت شاه مردان و مير ميدان اما متقيان و حبيب حضرت سبحان
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1115ق؛ جلد: تيماج مشكي، 12گ (66پ-76پ)، اندازه: 15/5×19 سم [ف: 2-417]
آغاز: بسمله، سخن اول بنام آن معبود كوست في الارض و السماء موجود؛ انجام: روز دريا گذشت هم چون برق گشت فرعون ناسليان غرق
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ افتادگي: انجام؛ ضميمه نسخه ش 28502 [رايانه]
آغاز: روايتست از عبدالفتاح رضي الله عنه که او از محبان خاندان بود و او از عبدالرحمن مکي؛ انجام: يعني منم که موصوفم بهزار صفت از اوصاف خداي تعالي بغير از الوهيت او و امر... او کما قال الله سبحانه و تعالي الا له الخلق و الامر و تبارک الله.
مؤلف در اين رساله قسمت هايي از خطبة البيان اميرالمؤمنين عليه السلام را ذکر کرده و به تأويل و تفسير آن با استفاده از آيات و روايات پرداخته است؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12گ (24پ-35ر)، اندازه: 15×21 سم [ف مخ]
آغاز: و منه حسبك الله و من اتبعك اي هو كافيك. والحسيب المحاسب و منه: قل كفي بنفسك اليوم عليك حسيبا
شرح مزجي است بر خطبة البيان كه به امام علي عليه السلام منسوب است؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 10گ (164-173)، 12 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5-2554]
شرح الخطبة البطيحية- شرح الخطبة التطنجية
š.-u xuṭbat-i taḥrīr-il-qawā‘id-il-manṭiqīyya
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية فی شرح رسالة الشمسية؛ قطب الدين رازی، محمد بن محمد (694-766ق)
شرحي مزجي است بر خطبه شرح شمسيه قطب الدين رازي.
اراك؛ كتابخانه مدرسه حاج محمد ابراهيم؛ شماره نسخه: 75/4
آغاز: بسمله ان ابهي درر اعلم ان للمنطقين طرفا في تصدير الكتاب بعضهم يصدر الكتاب بالاجمله الاسمية الدلاله علي الدوام؛ انجام: و هي الجارجة و المراد و مهنا النعمة لانه اذا جمع اليد علي الايدي علي الايادي يكون المراد منها النعم و اما اذا كان بمعني الجارجة فلا يجمع علي الايادي الله يعلم تم سنه 1231
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1231ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 7گ (296ر-302ر)، اندازه: 15×20/5 سم [دو كتابخانه اراك: -103]
š.-u xuṭbat-i taḥrīr-il qawā‘id-il manṭiqīyya
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية فی شرح رسالة الشمسية؛ قطب الدين رازی، محمد بن محمد (694-766ق)
اردكان يزد؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 272/3
آغاز: ان ابهي درر تنظم ببنان البيان ابهي اسم ان و هو افعل التفضيل من البهاء و هو الحسن الفائق
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 6گ (152پ-157ر)، 19 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 2-20]
شرح خطبه تطنجيه- شرح الخطبة التطنجية
š.-ul xuṭbat-it taṭnajīyya = š.-ul xuṭbat-il baṭīḥīyya = iršād-ul mustaršidīn
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259قمري
(raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798-1843
وابسته به: الخطبة الطنتجية = الخطبة التطنجية؛ منسوب به علي بن
ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
تاريخ تأليف: ذيقعده 1235ق
شرحي است مفصل بر خطبه موسوم به طتنجيه منسوب به حضرت اميرالمؤمنين (علیه السلام). اين خطبه در كتاب نهج البلاغه مندرج نيست. حافظ رجب آن را در كتاب مشارق الانوار آورده و درباره آن گفته است: «ظاهرها انيق و باطنها عميق فليحذر من سوء ظنه فان فيها من تنزيه الخالق ما لايطيقها احد من الخلايق». گفته مي شود در منزلي بين مدينه و کوفه بيان فرموده اند و مشتمل بر حکمت و فضايل بسيار مي باشد. مؤلف ابتدا قسمتي از خطبه را آورده سپس مفصلاً به شرح مي پردازد. نويسنده كه آن را به درخواست عده اي شرح كرد آراء علما را در قبول يا رد اين خطبه و امثال آن چون خطبة البيان، خطبة الافتخار و... به چهار دسته تقسيم نموده و گفته است: «ان العلماء... تشعبوا علي اربع شعب»: الاولي: طرحوا هذه الاخبار و اسقطوها من نظر الاعتبار و قالوا انها اخبار احاد لاتفيد علما و عملا...؛ الثانية: توقفوا في تصديقها و تكذيبها حيث را و شيوع هذه الاخبار و تكررها و نوارها في كتب الفرقة المحقة و ورود الادعية الكثيرة بمضمونها...؛ الثالثة: تلقوها بالقبول و شهدوا علي حقيقتها لكنهم حاولوا معرفتها بالعقول و لم يستندوا الي آل الرسول عليهم السلام...؛ الرابعة: عملوا بمقتضي قوله تعالي فلا و ربك لايومنون... و هم المتبعون لقادة الدين الائمة الهادين...
آغاز: الحمدلله... اما بعد فيقول العبد الفقير... ان بعض السادات الاجلاء النبلاء حرسه الله تعالي عن کل ضراء والاواء وايده بصنوف النعماء والالاء
انجام: فاذا فهمت هذه الدقيقة فهمت ان اللحوق مساوق للادراك.
چاپ: مكرر چاپ شده
[الذريعة 201/7: متن، رقم 189 و 219/13 رقم 778 و 211/13 شرح؛ دنا 651/6 (28 نسخه)]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: ذيقعده 1225ق [بايد 1235 باشد و احتمالاً صرفاً تاريخ تأليف است]؛ جلد: تيماج عنابي، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: ذيقعده 1235ق؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 228گ، 30 سطر، اندازه: 17×26/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1-379]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 434
همان نسخه بالا [اهدائي ف: -150]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1253ق؛ از روي نسخه به خط مؤلف انتساخ شده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ مذهب، 223گ، 31 سطر (9×16/5)، اندازه: 15×25/5 سم [ف: 7-368]
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن حسنقلي سرجامي، تا: 1254ق؛ جلد: تيماج مشكي، 195گ (22پ-216پ)، 25 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: -44]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مراغي، حسن بن محمد باقر، تا: 1254ق؛ صدر نسخه 8 برگ در فضائل امير المونين علي (علیه السلام) از بحارالانوار آمد [رايانه]
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين... فيقول العبد... هذا هو الجزء الثاني في شرح الخطبة الشريفة المشهورة بالطتنجية؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالجليل بن محمد حسين، تا: جمعه 18 شوال 1257ق، جا: كربلا؛ مصحح؛ مهر: كتابخانه فضل الله نوري؛ جلد: ميشن عنابي، 207گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 27/2-83]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالعلي بن محمد صالح، تا: 1257-1258ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي، 363گ، 25 سطر، اندازه: 20/5×31/5 سم [ف: 2-864]
جزء دوم؛ خط: نسخ، كا: محمد حسين قائني شاهد ختي، تا: دهه دوم ربيع الاول 1259ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 136گ، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-42]
جزء اول؛ خط: نسخ، كا: محمد حسين شاهد ختي قائني، تا: دهه دوم محرم 1259ق، جا: مشهد رضوي، براي برادرش ملا عبدالمطلب؛ با علامت بلاغ؛ جلد: تيماج زرد مذهب، 243گ، 23 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 2-52]
آغاز: لتنبيه و ارشاد المسترشدين مقدمة اعلم ان العلماء في هذه الخطبة الشريفة و امثالها من الخطب لخطبة البيان و خطبة الافتخار و غيرها
جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، كا: مهدي بن محمد ولي خوئي، تا: جمعه 24 جمادي الاول 1259ق؛ افتادگي: آغاز؛ واقف: ملا محمد علي مازندراني؛ 327گ، 24 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2430-5]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين؛ انجام: برابر
ج2؛ خط: نسخ، كا: محمدتقي، تا: 1260ق؛ واقف: قطب المحدثين، بهمن 1338؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج ماشي، 216گ، 20 سطر، اندازه: 10×19/2 سم [ف: 14-291]
خط: نسخ، كا: محمد مهدي بن حاج علي اكبر، تا: دوشنبه 24 رجب 1260ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 302گ، 20 سطر (9/5×15)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: -575]
آغاز: بسمله، حمدله، صلات. فيقول... محمد كاظم بن محمد قاسم الحسيني الرشتي. هذه هو الجزء الثاني من شرح الخطبة الشريفة؛ انجام: برابر
خط: نستعليق مخلوط به شكسته، بي كا، تا: سه شنبه 24 صفر 1260ق؛ از روي نسخه اي نوشته شده كه سخن شارح به پايان نرسيده بوده؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 175گ، 19 سطر (5/5×15)، اندازه: 11×26 سم [ف: 1-149]
آغاز و انجام: برابر
شامل هر دو جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، كا: علي اصغر بن جبار دهنوي، تا: رمضان 1264ق؛ مجدول، داراي كمند؛ جلد: تيماج مشکی، 260گ، 29 سطر (11×20/5)، اندازه: 21×30 سم [ف: 51-24]
خط: نسخ، كا: علي رضا بن حسن، تا: ربيع الثاني 1264ق [ف: 3-92]
آغاز: برابر؛ انجام: فقد القيت عليک بذرا من الجنة وسقتها بماء الکوثر يا اسعدک لوحفظتها عن الضياع و الله خليفتي عليک و لاحول و لاقوة
جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن ابراهيم تبريزي، تا: شوال 1265ق؛ مهر: «يا رب سهل امور جواد» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشکي، 338گ، 25 سطر، اندازه: 18×31 سم [ف مخ- 3-1190]
هر دو جلد؛ خط: نسخ خوب، كا: علي اصغر بن عبدالجبار دهنوي، تا: 1266ق؛ حديث «ولاية علي بن ابيطالب حصني» را با اسناد و رواة و خواص آن با خط شكسته خوبي نوشته و در آخر مي نويسد (در شهر رجب 1272 در نمازخانه ارك دارالعلم شيراز تحرير شد)؛ مهر: علي بن محمد جعفر[ف: -81]
جز دوم كتاب؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد حسيني كدكني خراساني، تا: عصر مؤلف، جا: كاظمين؛ با اشعاري از حضرت اميرالمومنين (علیه السلام) و يادداشتي به نقل از شيخ احمد احسايي؛ تاريخ وقف: رجب 1267ق؛ جلد: تيماج سبز، 184گ، 20 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [اوراق عتیق: 2-324]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مهدي اصطهباناتي شيرازي، تا: سه شنبه 27 شوال 1275ق؛ واقف: نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج ترياكي، 244گ، 27 سطر، اندازه: 20×33 سم [ف: 5-182]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا كالقدرة و بالغ الحكمة اما تري الرجل فانه مرة...
حدود يك چهارم جلد يكم آن؛ خط: نسخ پخته، بي كا، تا: پيش از 1289ق؛ افتادگي: انجام؛ 233ص (182-414) [عكسي ف: 1-229]
جزو يكم؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ در پايان حديث «بئر ذات العلم»است در 4ص، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 206گ، 25 سطر (8×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 16-265]
آغاز: فان كان قد حبست الابدان كلها في البدن السافل كانت المدارك و المشاعر...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، در عصر مؤلف؛ افتادگي: انجام؛ 293گ، 22 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-43]
آغاز: برابر
با يادداشت «اين كتاب مشتمل بر جزء اول و دوم شرح خطبه طتنجيه [چنين] است»؛ خط: نسخ خوب، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 571ص، 24 سطر (12/5×21)، اندازه: 21×30 سم [عکسی ف: 1-229]
جلد دوم؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [ف: 3-92]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 190گ، 21 سطر (10×19)، اندازه: 18×29 سم [ف: 1-56]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي رشتي، تا: قرن 13؛ با يادداشتي به خط كاتب: «اين كتاب شرح خطبه تطنجيه- از مصنفات مرحوم حاجي سيد كاظم رشتي اعلي الله مقامه كه آن مرحوم بجهة والد مرحوم كاتب الحروف علي... رشتي داده در كربلاي معلي و اين متعلق به خود كاتب الحروف است. محرم الحرام 1295»؛ جلد: تيماج مشکی، 28 سطر (11/5×21/5)، اندازه: 20/5×30/5 سم [ف: 4-1857]
بي كا، بي تا؛ يك مجلد كلفت [نشريه: 7-535]
خط: نسخ، بي كا، بي تا [ف: 11-139]
خط: نسخ و شكسته نستعليق خوش، بي كا، بي تا؛ قطع: رحلي [رشت و همدان: ف: -1334]
š.-u xuṭbat-it-taṭanjīyya
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288قمري
(kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810-1871
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 6557/2
خط: نسخ، كا: محمد شفيع بن محمود ارموي، تا: 1291-1299ق، جا: كربلا؛ همراه آن يک رساله از زين العابدين بن محمد حسين کرماني است که در 14 ذيحجه 1291 نوشته شده است، پس از اين رساله عرفاني يک فائده است و پس از شرح خطبه تطنجيه پاسخ سيد حسن است و فائده اي از آقا علي؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشکي، 16 سطر، اندازه: 11/5×19/5 سم [ف: 5-45]
شرح خطبه تمجيديه- شرح خطبة التوحيد
’š.-e xotbat-ot-tovhīd = t.-ye xotbat-ol-qarrā
خيام، عمر بن ابراهيم، - 517؟ قمري
(xayyām, ‘omar ebn-e ebrāhīm (- 1124
وابسته به: الخطبة التوحيدية = الخطبة الغراء = التمجيد = العطية الالهية = التسبيحية = الكلمة الالهية؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (428-370)
تاريخ تأليف: 472ق؛ محل تأليف: اصفهان
متن از ابوعلي سيناست، ترجمه منسوب به عمر خيام است و در سرآغاز نسخه شماره 1046 دانشگاه تهران آمده که آن را به سال 472ق به خواهش مردم اصفهان ترجمه کرده است.
آغاز: خطبه و مناجات: سبحانك الجبار الا له القهار، لاتدركه الابصار اولا يمثله الافكار... شرح: قال الشيخ نادرة الفلك ابو الفتح عمر بن ابراهيم الخيام: لقد استدعي مني جماعة من الاخوان باصفهان في سنة اثنين و سبعين و اربعمائة ترجمه الخطبة التي انشاها الشيخ الرئيس ابو علي ابن سينا، فاجبتهم الي ذلك و اقول: پاكا پادشاه كامكار و ايزد كامكار خداوندي كه آغاز همه چيزها از اوست و انجام همه چيزها بدوست و ايزد جل جلاله جوهر نيست.
انجام: شرح: خداوند ما و آفريدگار ما و خداوند و افريدگار مبادي، ما ترا جوئيم و ترا پرستيم و از تو خواهيم و توكل بر تو كنيم، كه آغاز همه چيزها از توست و بازگشت همه چيزها بتو است.
چاپ: به كوشش سعيد نفيسي، شرق، 1: 449-462.
[دنا 652/6 (13 نسخه)؛ نسخه هاي منزوي 807/2؛ الذريعة 202/7 و 212/13؛ ريحانة الادب: 198/2؛ فهرست مصنفات ابن سينا: 99؛ معجم المؤلفين: 269/7؛ فهرستواره 101/6]
شرح و حواشي:
1- تفسير «سبحان الملك القهار»؛ خيام، عمر بن ابراهيم (-517)
2- شرح خطبة الغراء
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالمجد تبريزي، تا: شنبه 26 صفر 723ق؛ جلد: تيماج كرم قهوه اي، 2ص (323-324)، 41 سطر، اندازه: 19×32 سم [ف: 41-85]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ 5گ (1پ-5ر)، اندازه: 12/5×19 سم [نسخه پژوهي: 3-95]
آغاز: فصل... پاك پادشاه دادار ايزد كامياب، خود هست كه آغاز چيزها ازوست، و انجام و بازگشت همه چيزها بدوست؛ انجام: برابر
خط: نستعليق بي نقطه، كا: عبدالقادر اردوبادي، تا: قرن 11، جا: شيراز؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 1گ (94ر-94پ)، 23 سطر، اندازه: 12×22/3 سم [ف: 8-41]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ، 1گ (33ر)، 24-33 سطر (12×22)، اندازه: 17/5×27 سم [ف: -144]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: اوايل قرن 11؛ مصحح؛ كاغذ: شرقي، جلد: مشمعي مشكي، 3گ (159-161)، 21 سطر (9×15)، اندازه: 13×19 سم [ف: 32-404]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: رجبعلي بن جواد علي، تا: 1062ق؛ در ميان خطبه اين عبارت آمده: «صور عارية عن المواد عالية عن القوة و الاستعداد تجلي لها فاشرقت و طالعها فتلئلئت. فالقي في هويتها مثاله فاظهر عنها امثالها. و پس از چند سطر: و خلق الانسان ذا نفس ناطقة ان زكيها بالعلم و العمل فقد شابه جواهر لوائل العلل. اذا اعتدل مزاجه و عدم الاضداد شاكل بها السبع الشداد...» اتفاقا در برگ 56پ مجموعه شماره 402 اين كتابخانه اين دو عبارت را
به يكديگر وصل كرده اند و در ابتداي آن جمله «سئل امير المومنين عن العالم العلوي فاجاب: صور عارية...» افزوده اند، عبارت اين ترجمه با ديباچه منظوم ويس و رامين فخرالدين گرگاني (ن-446) بسيار شباهت دارد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (96-98)، اندازه: 13×24 سم [ف: 1-134]
خط: نسخ، كا: احمد سروي، تا: 1071ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 3گ (2پ-4ر)، 27 سطر (10×21)، اندازه: 18×31 سم [ف: 16-309]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: شاه مراد بن نقد علي فراهاني وراميني، تا: 1072ق؛ در فهرست (1: 315) با شماره 286/6 آمده؛ كاغذ: شرقي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (48ر-49ر)، 27 سطر، اندازه: 18×27/5 سم [ميراث شهاب: 42-121]
بي كا، تا: 1079ق [نشريه: 7-712]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1082 و 1083ق؛ با نشان «بلغ قبالا» مقابله شده؛ جلد: تيماج سياه، 4ص (212-215)، سطور چليپا، قطع: بیاضی [ف: 33/2-67]
بي كا، تا: 1094ق [الفبائي: -335]
بي كا، تا: قرن 12؛ 1ص (11) [ف: 3-410]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1266ق؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج حنايي، 1گ (271ر-271پ)، 30 سطر، اندازه: 21×35 سم [ف: 3-410]
š.-e xotbat-ot towhīd = t. va š.-e xotbe-ye towhīdīyyeye hazrat-e rezā
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110قمري
(majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628-1699
وابسته به: خطبة التوحيد؛ علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
شرح استدلالي و تحقيقي است بر خطبه حضرت علي بن موسي الرضا (علیه السلام) كه آن را در مجلس مأمون عباسي در توحيد و شناخت حضرت باري تعالي ايراد فرموده و صدوق آن را در كتاب عيون الاخبار نقل كرده است. در اين خطبه شريفه راه هاي معرفت و خداشناسي به نحو مبسوط و جامعي بيان گرديده و علامه مجلسي ترجمه بسيار ساده و رواني از آن ارائه داده و به مناسبت ترجمه فقرات خطبه متعرض بعضي نکات بسيار مهم و علمي مي شوند. مجلسي مي گويد: «چون خطبه اي از حضرت بضعة سيد المرسلين و قره عين سيد اشرف الوصين و محرم اسرار رب العالمين... در توحيد و طريق معرفة جناب مقدس ايزدي تعالي شأنه داده شده... بعضي از محرمان دولت معاني... اين بي بضاعت را مأمور ساخته كه آن خطبه را به لغت فارسي ترجمه نمايم تا اكثر طوايف انام از آن مائده نعمت رباني بهره توانند...». آغاز: بسمله حمدله و صلاة اما بعد تراب اقدام سالکان مالک يقين محمدباقر بن محمد تقي... که چون خطبه اي از حضرت بضعة سيد المرسلين
انجام: و ساير خطب ها که مضامين آن ها مشارکتي با اين خطبه دارد در کتاب بحار الانوار شده است. و الحمدلله اولا و آخراً و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين المقدسين. تمت.
چاپ: تهران، 1288، سنگي؛ ايران، قم، كتابخانه آية الله مرعشي نجفي، 1412 قمري، سيد مهدي رجائي، 1، در بيست و پنج رساله فارسي
[الذريعة 99/4 و 212/13؛ فيضي قدسي. ص 9؛ فهرستگان نسخه هاي خطي حديث 69/3؛ كتابشناسي مجلسي 184؛ دنا 653/6 (29 نسخه)؛ فهرستواره منزوي 177/6 و 205/9]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ با شرح آن در چند فائده، با پنج پيشاني و يك سرلوح [نشريه: 7-232]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد كريم بن اسماعيل قاضي، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: ميشن زرشكي، 83ص (1-83)، 14 سطر، اندازه: 11/5× 17/5 سم [ف: 10-505]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: حدود 1125ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه ايي، 38ص (18-56)، اندازه: 13/5×21/8 سم [ف: 5-97]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 1125ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16گ (362پ-377ر)، 22 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 1-217]
آغاز: برابر؛ انجام: مجال بهمين التفات شده و الحمد لله اولا و آخرا و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين.
بي كا، تا: 1067-1126ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، تيماج
مشكي، 15 سطر (7×13)، اندازه: 12×19 سم [ف: 10-250]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن ميرعبدالله حسيني درياباري، تا: 1126ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 17گ (210پ-226ر)، 23 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 30-188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: شمس الدين محمد حسين بن مير محمد يوسف، تا: جمادي الاول 1131ق؛ تملك: باقر بن محمد جعفر نهاوندي واعظ 1370؛ جلد: تيماج مشكي، 26ص (569-595)، 19 سطر (12/5×20)، اندازه: 19/5×28/5 سم [ف: 2-203]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه سلخ رمضان 1131ق؛ مجدول، مصحح، با علامت مقابله؛ 21گ (49پ-69پ)، سطور چليپايي، اندازه: 10×17 سم [محدث ارموي مخ: 1-362]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 2-97]
آغاز: آن کلام معجز نظام توانم نمود و مخالفت امر برادران ايماني و مخاديم روحاني رواني نبود؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هادي بن ابوطالبا، تا: قرن 12؛ مقابله شده با نسخه اي که از نسخه مؤلف نوشته شده بود؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج مشکي، 19گ (73ر-91ر)، 18 سطر، اندازه: 12×18 سم [محدث ارموي مخ: 1-362]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: سپاهاني و فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 9گ (83پ-91پ)، 15 سطر، اندازه: 9×14 سم [ف: 3-410]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12گ (336پ-347پ)، اندازه: 15×23 سم [ف: 23-31] و [عكسي ف: 446-3]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشکی، 15گ (83ر-97ر)، 18-26 سطر (9/5-11× 15-18)، اندازه: 17×24/5 سم [ف: -712]
آغاز: آن کلام معجز نظام توانم نمود و مخالفت امر برادران ايماني و مخاديم روحاني رواني نبود؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشكي، 29گ (1پ-29پ)، 18 سطر، اندازه: 10×14/5 سم [محدث ارموي مخ: 1-362]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: مقوا کرم، 25گ، 16 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 2-912]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 37گ (123پ-159ر)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 2-136]
آغاز: و نعم الوكيل بدان كه شيخ صدوق
خط: نسخ، بي كا، تا: 1217ق؛ ضميمه: يك صفحه گفتاري مختصر در اصول دين منقول از رساله محقق قمي و هم مقالي مختصر در صفات كمالي؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج خرمايي، 22 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 11-329]
كا: سيد علي اصغر پسر محمد قاسم طباطبائي زواره اي، تا: 13 ذيحجه 1257ق؛ در 67 ر و پ از اصول كافي، در 68ر-70ر از توحيد ابن بابويه و مجالس مفيد و امالي طوسي و احتجاج طبرسي و كافي كليني با تاريخ 9 صفر 1266، در 69پ و پايان شوال 1257 در 70ر، عنوان «الفرق بين اهل الاديان في الناس» در 70ر-72ر، از عيون الخبار الرضا و بحار (نوشته 20 شعبان 1260) و صافي فيض كاشاني در 73ر، از مصباح الشريعة و كافي در 104ر-105ر و از مشارق الانوار و جز آن و از كلمات مكنونه كاشاني در 105پ-111پ، از اسفار صدراي شيرازي در 113ر، از كشف الحقايق نسفي در 113پ نوشته شب سه شنبه 24 محرم 1263؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 7گ (61پ-67ر)، 35 سطر (14×28)، اندازه: 22×39 سم [ف: 17-412]
خط: نستعليق، كا: عبدالرحيم بن مير عبدالباقي حسيني، تا: 1258ق، جا: اصفهان (سپاهان)؛ كاغذ: ترمه [نشريه: 2-99]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: قنبر علي لواساني، تا: شعبان 1262ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ فرنگي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 24گ، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 2-55]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد حسين بن محمد صادق حسني حسيني خاتون آبادي، تا: شنبه 13 ربيع الاول 1280ق، جا: تهران؛ جلد: تيماج قهوه اي، 24گ، اندازه: 13/5×22 سم [ف: 2-912]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابن ميرزا اسدالله قدسي، تا: 13 صفر 1284ق؛
مصحح؛ تملک: محسن حسيني جرفادقاني؛ جلد: تيماج مشکي، 31گ، 16 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 2-911]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 15 صفر 1309ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا، 4گ، 14 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف مخ- 1-405]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 26 محرم 1342ق [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: سيد احمد بن محمد رضا حسيني خوانساري، تا: اواخر جمادي الاول 1351ق؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 11گ، 22 سطر، اندازه: 21/5×17/5 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-380]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق و نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 44گ (2پ-45پ)، 11 سطر (5/5×11/2)، اندازه: 10/5×15/5 سم [رایانه]
بي كا، بي تا [نشريه: 13-357]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 17گ، 20 سطر، اندازه: 18×24 سم [ف مخ- 1-411]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: طباطبائي، عبدالله بن محمد، بي تا [رايانه]
š.-u xuṭbat-it-tawḥīd
ساروي، يحيي بن محمد رضا، ق13قمري
(sāravī, yahyā ebn-e mohammad rezā (- 19c
وابسته به: خطبة التوحيد؛ علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
تاريخ تأليف: دوشنبه 5 شعبان 1207ق
شرحي است بر خطبة التوحيد منسوب به حضرت رضا (علیه السلام). در اين گزارش، شرح و متن با هم و داراي هيچ عنواني نيست و به شيوه فيلسوفان و متكلمان نگارش يافته و در آن كم تر نكته هاي ادبي ديده مي شود. در آغاز كتاب تمام متن خطبه را با سند آن آورده است. صاحب الذريعه سه گزارش از آن ياد نموده است كه هيچيك گزارش مورد گفتگو نيست.
آغاز: بسمله، و به نستعين، بحمدك اللهم يا من ضلت لطائف الاوهام في بيداء كبريائه و جلاله و كلت السن الفصحاء و مصاقع الخطباء دون نعوت ذاته و وصف جماله و نضبت عن الاشارة اليه
[دنا 654/6؛ الذريعة 212/13-213]
آغاز: برابر؛ انجام: الغني يحيي بن محمد علي بن محمد رضا السروي المازندراني غفرالله له و لو الديه و لاخو انه المؤمنين و الحمدلله وحده و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين سنه 1207
بي كا، تا: 1208ق؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج مشكي، 125ص (306-430)، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 9-703]
آغاز: برابر؛ انجام: تبدلات و تحولات و مما يناسب ذکره في هذا المقام هاروي في الکافي عن ابي عبدالله عليه السلام حيث
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 41گ (267پ-307پ)، 21 سطر، اندازه: 14×22 سم [محدث ارموي مخ: 2-888]
š.-u xuṭbat-it-tawḥīd
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: بدون شماره/ 4
از محمد الرازي؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا [ميراث شهاب: س7ش 1-2-29]
شرح خطبه توحيد امام رضا (علیه السلام) - فيروزجات طوسيه
شرح خطبه تهليليه- شرح خطبة التوحيد
حضرت آدم/ شرح دعا/ عربي و فارسي
š.-e xotbe-ye hazrat-e ādam = xavass-e xotbe-yehazrat-e ādam
خطبه اي منقول و منسوب به حضرت آدم (علیه السلام) كه وي مي خوانده است و در مقدمه آن خواص و فوايد بسياري براي دعا (خطبه) ذكر شده، و در آن آمده كه: اين خطبه را حضرت اسدالله الغالب علي بن ابي طالب (علیه السلام)، هرگز از خود دور نگردانيد. نسخه اي فارسي با عنوان «رسالة في خواص خطبة آدم» از مؤلفي ناشناخته در دارالكتب المصريه در قاهره (شماره 22 مجاميع فارسي) موجود است، كه ممكن است نظيري براي همين رساله بوده باشد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: ذيل 147
آغاز: اولا اين كه اگر اين خطبه نبودي، ميان حلال و حرام فرق نبودي و اصل و نصب نيز نبودي و محبت و دوستي نبودي و
جمال و كمال نبودي...، به بركت اين خطبه صدو بيست و چهار هزار پيغمبر آفريده شد...، (97ر) بسم الله الرحمن الرحيم ثنائي، هو الذي لا اله هو بحق الوهيتك و بحق وحدانيتك؛ انجام: و الذين امنوا اشد حباً لله و لو يري الذين ظلموا اذ يرون العذاب، ان القوة لله جميعاً و ان شديد العقاب
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (95ر-99ر)، 15 سطر (9×15/5)، اندازه: 15×21 سم [ميراث شهاب: س13 ش 1 و 2-156]
š.-e xotbe-ye hazrat-e zahrā
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110قمري
(majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628-1699
[الذريعة 220/13]
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 4023/5-20/143
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة علي سيد الموحدين محمد و عترته المقدسين... تراب اقدام سالکين مسالک يقين محمد باقر... بموقف عرض طالبان معارف رباني و متعطشان زلال حقايق ايماني؛ انجام: و قد تعداه من اشتمله و از او اول آن که مراد از اشتمال او نموده است
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 11گ، 14 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 5-2556]
š.-e xotba-ye hazrat-e ‘alī
بهبهاني، عبداالله بن محمد، - 1325؟ قمري
(behbahānī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (- 1907
شرح خطبه اي است كه شيخ طوسي در كتاب مصباح المتهجد خود نقل كرده كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام در روزهاي عيد غدير و جمعه بيان مي فرموده است. اين شرح به روش شيخ احمد احسائي و سيد كاظم رشتي نوشته شده و در آن روايات بسياري نقل مي كند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 5192/4
آغاز: روي الشيخ الطوسي في مصباح متهجده... و أشهد أن محمداً عبده و رسوله استخلصه في القدم علي سائر الامم؛ انجام: و مقام و مرتبه او بأو ملحق مي شوند و در زيارت جامعه است فبلغ الله بكم اشرف محل المكرمين و أعلي منازل المقربين
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 112گ (221ر-332پ)، اندازه: 17×20/5 سم [ف: 13-398]
شرح خطبة الرضا (علیه السلام) - اللمعات الرضوية في شرح الخطبة الرضوية
’š.-u xuṭbat-iz zawrā’ = ḥāšīyat-u xuṭbat-i r.-iz zawrā
دواني، محمد بن اسعد، 830-908؟ قمري
(davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427-1503
وابسته به: الزوراء = تنبيه الراقدين؛ دواني، محمد بن اسعد (830-908)
گزارشي است بر عبارتي از خطبه زوراء: «و الصلوة منه علي المرتبة الجامعة لجميع صفاته» كه ملا قطب الدين محيوي انصاري آن را دشوار ديده و از آن خرده گرفت و از دواني خواسته شد درباره آن كاوش كند. او با روشي عرفاني اين گزارش را نوشت و در آن شعرهايي فارسی از حافظ و جامي آورده است. شوشتري در مجالس المؤمنين آن را «حاشيه صغير» خوانده است. (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. كتب الي بعض اصحابي كتابا و شكي عما وقع من بعض الناس من الانكار علي عبارة الزوراء في الخطبة حيث قيل: و الصلوة منه علي مرتبته الجامعة لجميع صفاته. فقلت في جوابه: سئلت يا اخي ايدك الله بروح منه و حسن المنزلتين و التوفيق، و رقاك من حضيض التقليد الي بقاع التحقيق عما ورد في خطبه الزوارء من قوله «و الصلوة منه علي مرتبته الجامعة لجميع الصفات» و ذكرت انه قد اغلطك ما ابداه بعض الدهماء من النكرة في ذلك و التعبير عنه و التمست ان اذكر لك ما يدفع ما ابدي...
انجام: في المكاره لسان الجدال، و عاد معالهم في الآخرة الي سواء الحال، و اذا لم يهتدوا به فيقولون هذا افك قديم، و الله هو السميع العليم و الهادي الي سواء المستقيم و الدين القويم و السلام علي محمد و آله اجمعين.
چاپ: ضمن سبع رسائل، مركز نشر ميراث مكتوب، تهران، 1381، تحقيق دكتر سيد احمد تويسركاني؛ اين حاشيه به همراه رساله زوراء سال 1286ق در چاپخانه تصوير افكار استانبول به چاپ رسيده
[الذريعه 103/6 و 63/12 و 303/13؛ مجالس المومنین 221/2؛ دنا 654/6 (17 نسخه)؛ ريحانة الادب 232/2]
آغاز: برابر؛ انجام: اقدمت علي هذه الكلمات و الله يجعلها سبباً الا نتفاع الطالبين الصادقين و يعصمها عن رذائل اخلاق الهمج المنافقين... بسعادة النشأتين و سيادة المنزلين
خط: نستعليق، بي كا، تا: 909ق؛ محشي با نشان «منه رحمه الله»؛ كاغذ: شرقي، 4گ (9پ-12ر)، 22 سطر، اندازه: 8×16 سم [ف:
612-36]
انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: مغيث الدين بن شرف الدين بن مغيث الدين اصفهاني، تا: سه شنبه 8 رجب 933ق؛ مجدول، محشي؛ كاغذ: سپاهاني سفيد، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (2پ-4پ)، 29 سطر (6×14)، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 5-196]
خط: شكسته نستعليق، كا: صفي الدين محمد بن غياث علي بن ابراهيم زواري، تا: دهه سوم ذيقعده 944ق، جا: مشهد رضوي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 7ص (12-18)، 16 سطر (6×11)، اندازه: 9×15 سم [ف: 8-542]
آغاز: برابر؛ انجام: الفائزين سعادة النشأتين و سيادة المنزلتين. تم الكتاب بعون الله الوهاب
نسخه اصل: سعد افندي ش 3717؛ خط: نستعليق تحريري، كا: مصطفي بن محمد واداري، تا: 955ق، جا: قسطنطنيه؛ 10ص (159-168) [فیلم ها ف: 1-497]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 352/8- عكسي و 380/8- عكسي
اصل نسخه: همان نسخه بالا [عكسي ف: 2-94]
آغاز: برابر؛ انجام: و علي آله و اصحابه المزكين من كل شين الغابرين بسعادت النشأتين و سيادة المنزلين.
كا: نظر علي، تا: 992ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، تيماج ماشی، 16 سطر (4×10)، اندازه: 9/5×17/5 سم [ف: 10-353]
آغاز: برابر؛ انجام: و علي آله و اصحابه المنزهين من كل شين، الفائزين بسعادة النشأتين و سيادة المنزلتين
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد بن ابراهيم بن عيسي اوالي، تا: قرن 10؛ 4گ (133-136)، اندازه: 10×15 سم [آينه پژوهش: سال 4ش22-104]
خط: نستعليق، كا: محمد شريف بن شمس الدين، تا: پنج شنبه 29 محرم 1009ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 12گ (6پ-17ر)، 21 سطر (4×13)، اندازه: 9×19/5 سم [ف: -384]
آغاز: برابر؛ انجام: و الصلوة علي من دني و تدلي... و علي آله و اصحابه المزكين من كل شين، الفائزين بسعادة النشأتين و سيادة المنزلين.
خط: نستعليق، كا: محمدسعيد بن قاسم طباطبايي، تا: 1035ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: شرقي، 4گ (73پ-76پ)، 21 سطر، اندازه: 5×14/5 سم [ف: 35-617]
آغاز: برابر؛ انجام: و علي اصحابه المزكين من كل شين الفائزين سعادة النشأتين و سيادة المنزلتين.
خط: شكسته تعليق، كا: رجبعلي بن جواد علي مازندراني، تا: 1062ق؛ 3گ (136پ-138ر) [ف: 3-280]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مير جعفر بن عبدالله حسيني، تا: 1068ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: روغني، 6گ (60پ-65ر)، 14 سطر (5/7×14)، اندازه: 15×25 سم [ف: 14-235]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: شعبان 1080ق؛ 3گ (136پ-138پ) [ف: 194-16]
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1080ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن آلبالويي [ف: 5-310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1081ق؛ 4ص (378-381) [ف: 5-336]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 48/2337
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6-416]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1081ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (196پ-198ر)، 25 سطر (15×29)، اندازه: 23×35 سم [ف: 14-89]
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد قاسم شريف سيستاني، تا: 1088ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 8ص (170-178)، 23 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 10-2120]
خط: نسخ، كا: محمد كاظم بن علاء الدين محمد نائيني منوچهري، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج ترياكي، 2گ (130ر-131ر)، قطع: وزيري [ف: 2-45]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ قطع: خشتي [ف: 3-142]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: فرنگي، 9گ (134-142)، 14 سطر، اندازه: 7×14 سم [ف: 38-679]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز،
3گ (111پ-113پ)، 24 سطر (12/5×18/5)، اندازه: 18/5×24 سم [ف: -210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 1122ق؛ 7ص (215-221)، 19 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 32-81]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ تملك: لطفعلي صدر الافاضل؛ جلد: تيماج بنفش آبي، 6گ (57پ-62ر)، اندازه: 12/6×18/8 سم [ف: 43-224]
آغاز: برابر؛ انجام: الي جاوز قاب قوسين و علي اله و اصحابه المزكين... و سيادة المنزلين.
خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج تریاکی، 19ص (69-87)، 12 سطر (6/5×10)، اندازه: 11/5×16 سم [ف: 9-258]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: كرمعلي خراساني، تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي آبي، 3گ (258ر-260ر)، 22 سطر، اندازه: 14/6×18/5 سم [ف: 7-466]
آغاز: برابر؛ انجام: فتم تحرير هذه الرسالة المشتملة علي جواهر التحقيق المنطوية علي فرايد التوفيق... و السلام علي محمد و آله اجمعين ما دامت السماوات و الارضين
خط: نستعليق، كا: ابوالقاسم، تا: 1287ق، جا: تهران؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج حنايي، 3گ (14-16پ)، 21 سطر (7/5×14)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 13-140]
بي كا، بی تا؛ 11ص (23-33) [ف: 5-196]
آغاز: برابر؛ انجام: و سلم تسليما كثيرا مباركا فيه
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ 5گ، 21 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: 4-176]
شرح خطبة الزهراء عليها السلام- كشف المحجة في شرح خطبة اللمة
š.-u xuṭbat-iz zahrā
موسوي اصفهاني، جعفر بن حسين، 1090-1158قمري
(mūsavī esfahānī, ja‘far ebn-e hoseyn (1679-1745
وابسته به: خطبة الزهرا (سلام الله علیها) = خطبة اللمة فاطمه زهرا (سلام الله علیها) (-11)
شرح مزجي بر خطبه صديقه طاهره حضرت زهرا عليها السلام است كه در ميان جمعي (في لمة) از زنان بني هاشم و مهاجر و انصار در مسجد پيامبر در محاجه با خليفه اول در مسئله غصب فدك و غصب خلافت و مسئله ارث پيامبران القاء فرموده، شارح ابتد به سند اشاره مي نمايد، آن گاه به غوامض و مشكلات آن در معارف الهيه كه از لسان سيده زنان عالم گذشته به قدر فهم و وسع توضيح مي دهد. گويا شارح موفق به اتمام آن نشده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 19655
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام علي سيد المرسلين محمد النبي الامي و علي اهل بيته الطيبين الطاهرين... هذه جملة مختصرة في ذكر ما وجدته في هذا الوقت؛ انجام: برز من قالب التصنيف افاض الله تعالي من شعايب رحمته و اسكنه في بحبوحة جنته
خط: نسخ و نستعليق، كا: احمد بن محمد رضا حسيني خوانساري، تا: 1316ق؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نباتي، جلد: ميشن زرشكي، 34گ، 13 سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [اهدائي رهبر: 2 اخبار 1-381]
š.-u xuṭbat-i šarāyi‘-il islām
حسيني استر آبادي، محمد تقي بن حسن، ق11قمري
(hoseynī estarābādī, mohammad taqī ebn-e hasan (- 17c
وابسته به: شرايع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلي، جعفربن حسن (602-676)
تاريخ تأليف: غره ربيع الاول 1054ق
شرحي است ادبي و بلاغي بر خطبه شرايع الاسلام محقق حلي با عناوين «قوله، قوله» جهت توضيح مبهمات و شرح مشكلات آن.
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و من جناب فضلك أمر الاستفاضة يا عليم يا حكيم نحمدك و الحمد من آلائك...
[الذريعه 213/13؛ دنا 655/6]
كا: محمد هاشم بن محمد شريف حسيني، تا: جمعه 3 شوال 1049ق؛ قطع: رقعي [ميراث شهاب: س7ش 1-2-33]
آغاز: برابر؛ انجام: و يطلق تغليبا علي باقي الائمة لاستحقاق كل واحد منهم الصلاة للأخير.
خط: نستعليق، كا: محمد حسن بن پيرعلي خبوشاني، تا: 1123ق؛
افتادگي: انجام؛ كاغذ: نخودي، 5گ، 15 سطر، اندازه: 7×13 سم [ف: 742-5]
آغاز: برابر؛ انجام: و مصلين علي رسوله و علي آله الطيبين و حامته الاقربين...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوايي، 12گ (54پ-66ر)، اندازه: 10×17 سم [ف: 14-349]
آغاز: برابر؛ انجام: علي المحتاج الجلال... الاقربين تمت
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: -335]
š.-e xotbat-i š.-iš-šamsīyya
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و عليك التوكل يا كريم و لك الحمد و التسليم الحمد [الله] الذي سن مزان العدل في القضايا؛ انجام: و الصواب في الفكر و تحيز اي يتعدي و الازمة جمع زمان البعير و الله اعلم بالصواب
شرحي است بر خطبه شرح شمسيه كه مؤلف از آن به «الحواشي القطبية» تعبير كرده است، نگاشته شده براي فرزند مؤلف شمس الدين محمد؛ خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: چرم قهوه ای، 5ص (2-6)، 24 سطر، اندازه: 12/5×19/3 سم [ف: 43-109]
آغاز: ان ابهي درر، اعلم ان للمصنفين طرقا في تصدير الكتاب؛
خط: نستعليق، كا: محمد مومن بن عبدالرضا موسوي خطيب قزويني، تا: رجب 1021ق؛ 4گ (35-38)، اندازه: 13×5/19 سم [نسخه پژوهي: 3-119]
š.-u xuṭbat-i š.-i qaṣīdat-il-‘amrī
كرماني، زين العابدين بن محمد كريم، 1276-1360قمري
(kermānī, zayn-ol-‘ābedīn ebn-e mohammad karīm (1860-1941
وابسته به: شرح القصيدة اللامية؛ رشتی، کاظم بن قاسم (1212-1259ق)
به درخواست: شيخ محمد باقر بن علي رضا يزدي
تاريخ تأليف: چهارشنبه 19 رجب 1336ق
شرح جامعي است بر خطبه شرح سيد كاظم رشتي بر قصيده عبدالباقي عمري كه در مدح حضرت موسي بن جعفر عليه السلام سروده است. در آن جهات ادبي و مطالب عقلي و علمي كه بدان ها در خطبه مذكور اشاره شده بيان مي شود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 4994
آغاز: الحمدلله رب العالمين... قد اتاني شهوراً قبل ذلك كتاب كريم و خطاب فخيم من الجناب المستطاب؛ انجام: و شرح هذه الاسرار و لكن قد ذكرنا أن الميسور لايسقط بالمعسور و الي الله ترجح الامور...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ تملك: محمد جواد بهبهاني؛ جلد: تيماج مشكي، 118گ، 14 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 13-187]
شرح خطبة شرح الوافية (المتوسط) - شرح الفاظ خطبة
الوافية فی شرح الکافية
‘š.-u xuṭbat-i š.-il-maṭāli
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5/15468
آغاز: الحمد لله حق حمده [و] الصلاة علي رسوله و عبده، الحمد لله قد كفانا مؤنته بما سيجئ ان شاء الله تعالي و فياض صيغة مبالغة في الاصل؛ انجام: تسهيلا للامر علي المتبدي و الا فشرحها علي ما ينبغي لا يتم الا في المجلدات
خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: قرن 11، جلد: چرم قهوه اي، 14ص (36-49)، 24 سطر، اندازه: 12/5×19/3 سم [ف: 43-110]
š.-u xuṭbat-i š.-il-mulaxxas
وابسته به: شرح الملخص في الهيئة؛ قاضي زاده رومي، موسي بن محمود (-815)
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 3/2210
آغاز: الحمد اي جنسه اوجميع افراده اوالفرد الاکمل منها لله ثبويتا قصريا کما يفيده لام الاختصاص علي المشهوروهو اما حقيقي اواضافي و الاول علي الاخير خال عن التکليف عند الکل بخلاف؛ انجام: و اما کون الجميل صفة للفعل و هو اختياري لاحاجة الي التقييه ففيه ما فيه و ربما يوجد فيهذا المقام حاشيه منسوبة الي الشارح و لم يثبت نسبتها اليه
«شرح الملخص في الهيئة» نگاشته قاضي زاده رومي 815ق متني معروف در نجوم است در اين رساله کسي به شرح و تحشيه خطبه و ديباچه اين شرح مبادرت ورزيده است احتمال دارد اين خود حاشيه شرح الملخص بوده که تا آخر ادامه داشته ولي کاتب تنها بخش حاشيه ديباچه را کتابت کرده؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 5گ، 21 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ- 3-1189]
شرح خطبه شعبانيه- ايضاح الجوامع في شرح خطبة الشعبانية
š.-e xotbe-ye ša‘bānīyya
ترجمه و شرح خطبه حضرت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) است كه در پايان ماه شعبان ايراد فرمود و در آن به اصحاب پند و اندرز مي گويد و اهميت عبادت در ماه مبارك رمضان را بازگو مي فرمايد. اين كتاب به خط سيد محمد بن عبدالحسين مقدس اصفهاني است و شايد تأليف وي باشد.
اصفهان؛ هادي نجفي؛ شماره نسخه: 134
آغاز: آخرين خطبه اي كه حضرت ختمي مرتبت (صلی الله علیه و آله) در مدينه منوره انشاء فرمودند بنابر آن چه كه شيخ صدوق عليه الرحمه در آخر كتاب ثواب الأعمال و عقاب الأعمال از ابن عباس و ابو هريره نقل فرموده است
خط: نسخ، كا: سيد محمد بن عبدالحسين مقدس اصفهاني (شايد مؤلف)، تا: قرن 14؛ مصحح، با خط خوردگي و اضافات، برخي از مباحث ناتمام مانده؛ 76گ، 12 سطر، اندازه: 16×5/20 سم [اوراق عتيق: 2-325]
š.-e xotbat-oš šeqšeqīyya
كاشاني، فتح الله بن شكرالله، - 988قمري
(kāšānī, fath-ol-lāh ebn-e šokr-ol-lāh (- 1581
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
از شرح نهج البلاغه ملافتح الله.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6/2021
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1077ق؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج سرخ، 13گ (157پ-169ر)، 19 سطر (7/5×16)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 8-640]
š.-e xotbat-oš-šeqšeqīyya
حسيني، شريف بن نورالله، ق11قمري
(hoseynī jorjānī, ebrāhīm ebn-e mohammad (- 17c
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
ترجمه و شرح كوتاهي است از «خطبه شقشقيه» حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام، و نيمه دوم اين رساله هفت مقاله و يك خاتمه است در اثبات امامت اميرالمؤمنين و رد امامت ديگران. نام مؤلف چنان كه گفتيم در پايان رساله از كاتب آمده، و گمان مي رود كه سيد شريف الدين فرزند قاضي نورالله شوشتري باشد كه به سال 1020 در گذشته است.
آغاز: بليغ ترين كلامي كه ناهجان نهج بلاغت و سالكان منهاج براعت جمال جميله عبارت بآن آرايند
انجام: و انتقم بوليك من أعداء الدين و اشف به صدورنا و صدور قوم مؤمنين بحق الحق و أهله
[دنا 6/655؛ فهرستواره منزوي 9/375]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 19/3008 حاشيه
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ابوالحسن بهاري، تا: 1049ق؛ جلد: تيماج مشكي، 13گ (263پ-275پ)، 25 سطر، اندازه: 22×34 سم [ف: 8-193]
š.-e xotbat-oš šeqšeqīyya
حسيني جرجاني، ابراهيم بن محمد، ق11قمري
(hoseynī jorjānī, ebrāhīm ebn-e mohammad (- 17c
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
ترجمه و شرح مختصري است بر خطبه مشهور شقشقيه با ايراد و مقدمه اي در پاسخ به برخي از شبهاتي كه بر اين خطبه وارد است. در آن از شيخ علي طبرسي در تحفة الابرار و طوسي در تجريد و از كنزاللغة ياد شده است.
آغاز: بسمله. يا من دل علي ذاته بذاته شكر و سپاس واجب الوجودي را كه دلائل وجود او حاصل از ذات با وجود اوست... اما بعد معلوم بر ارباب دين و ملت اين كه حضرت مرتضي علي (علیه السلام) در كلام خود كه مشهور شده بخطبه شقشقيه از كلام نهج البلاغه شكايت نمود از ابابكر و عمر و عثمان و شيعيان و محبان عجم از معني آن كلا بي بهره اند فقير حقير ابراهيم بن محمد حسن الجرجاني الفاظ آن خطبه را بي زياده و نقصان مگر بجهت توضيح و بيان بلغت فارسي ترجمه نمودم.
انجام: يا آن كه طلب شفاعت نموده از وارث او بر او اسقاط حاصل كند و الله اعلم- ترجمه خطبه شقشقيه از كلام حضرت مرتضي علي (علیه السلام) كه از جمله خطب كتاب نهج البلاغه است.
[دنا 6/655؛ فهرستواره منزوي 9/376]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: شاهميرزاد، تا: قرن 11، جا: ملتان؛ مصحح؛ مهر: «اللهم ارزقنا شفاعة الحسين» (مربع)؛ جلد: مقوايي، 34گ، اندازه: 11×18 سم [محدث ارموي مخ: -]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 36گ (141-177)، 18 سطر (8/5×14)، اندازه: 16×21 سم [ف: 11-2198]
š.-e xotbat-oš-šeqšeqīyya
نائيني، محمد رضا بن رشيد، ق12قمري
(nā’īnī, mohammad rezā ebn-e rašīd (- 18c
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 35/1032- طباطبائي
آغاز: بسمله و مه الهدايه... بليغ ترين كلامي كه ناهجان نهج بلاغت و سالكان منهاج براعت و فصيح ترين مقالي كه كه مالكان خطه سخن وري... زبان به تقرير و بيان آن گشايند تحيت و درود رسالت پناهي است... در اين اوقات... اين فقير حقير به اشاره من لزم له علي الاطاعه بعد از استخاره... قدم جرأت بر بساط ترجماني نهاده و به قدر فهم قاصر... اداي معاني... آن داده... بدان ثبتك الله... كه آن خطيب منبر سلوني... ابتداء... اين خطبه كريمه به قسم نمود؛ انجام: آن حضرت فرمود به خدا سوگند كه او محبوب تر است نزد من از عمارت شما. تمت بعون الله تعالي في سنه 1134.
كاتب = مؤلف، تا: 1134ق؛ نام شارح و كاتب نسخه (بر خلاف ديگر رساله هاي موجود در اين مجموعه حاضر) در اين نسخه نيامده است اما خط آن بدون ترديد از همان محمد رضا نائيني است و تأليف نيز بايد از او باشد. حاشيه هايي چند نيز در كنار صفحات با همان خط است و بدون نشان و امضاء، در ذيل شرح خطبه يادداشتي است در تفسير آيه «كل من عليها فان...»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 7گ (61پ-67پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 23-334]
š.-u xuṭbat-iš šiqšiqīyya
رضوي، محمد صادق، ق13قمري
(razavī, mohammad sādeq (- 19c
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
شرح و بسطي است با استناد به آثار و اخبار اهل بيت عصمت و طهارت بر «منظومه عقل و جهل» و لشگريان و درگيري هاي آن ها با شرح خطبه شقشقيه كه آن نيز به همين منظور تفسير و تبيين گرديده است. گفتني است منظومه مزبور نيز از منشآت مؤلف مي باشد كه آن را قبلاً سروده بوده و جهت استفاده همگان به شرح آن پرداخته است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 11868
آغاز: بسمله، الحمدلله كما هو اهله في عزجلاله و الصلوة علي خير خلقه محمد و آله؛ انجام: بلغ منه حيث اراد من الغرض المقصود كشف الحجاب و ايقاظ اولي الالباب.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مصدر است به اجازه روايتي مفصل از سيد محمد تقي به مؤلف؛ واقف: تقي مدرس رضوي، آبان 1359؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 47گ، 21 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 14-303]
š.-ul-xuṭbat-iš šiqšiqīyya
كلباسي، ابوالمعالي بن محمد ابراهيم، 1247-1315قمري
(kalbāsī, ab-ol-ma‘ālī ebn-e mohammad ebrāhīm (1832-1898
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
تاريخ تأليف: 23 رمضان 1286ق
از مهم ترين خطبه هاي حضرت علي عليه السلام كه در آن از حقانيت خود و ناحق بودن ديگر خلفا سخن مي گويد، خطبه «شقشقيه» است. برخي اعتبار سندي اين خطبه را انكار كرده و آن را از ساخته هاي سيد رضي، گردآورنده نهج البلاغة دانسته اند. در مقابل، كساني هم چون ابن ابي الحديد، اين ادعا را رد كرده اند و برخي ديگر هم چون ابن ميثم، با اشاره به همين اختلاف، هر چند ساختار ظاهري خطبه را از آن امير مؤمنان عليه السلام نمي دانند، ولي محتوايش را مي پذيرند. علامه مجلسي با ارائه سندهاي متعدد، از آن به عنوان خطبه اي مشهور ميان عامه و خاصه ياد مي كند. علامه اميني در كتاب الغدير، به طور مفصل، سند اين خطبه را بررسي مي كند و آن را از خطب امام علي عليه السلام مي شمارد. او در اثبات مدعاي خود، 28 طريق ديگر می آورد که جز طريق سيد رضي اند و برخي هر چند مربوط به روزگار پس از رضي اند، اما سلسله راويان آن ها متفاوت است. امتياز علي خان عرشي در كتاب گرانقدر استناد نهج البلاغه مي نويسد: خطبه شقشقيه بيش از همه خطبه ها هدف نقد و ايراد قرار گرفته است؛ زيرا اميرالمؤمنين عليه السلام در اين خطبه، از موضوع خلافت سخن مي گويد و از اسرار غصب خلافت پرده برمي دارد...، اين خطبه را بسياري از متفكران و نويسندگان كه قبل از رضي مي زيسته اند در كتاب ها و آثار خود ثبت كرده اند. درباره اين خطبه در دانش نامه امام علي عليه السلام به تفصيل بحث شده و دانشمندان شيعه و سني ده ها شرح و ترجمه و رساله به زبان هاي عربي، فارسي و اردو بر آن نگاشته اند. از جمله شرح
ابوالمعالي كلباسي است كه شرحي است با عناوين «قوله، قوله» كه بيش تر به جنبه هاي ادبي پرداخته است.
آغاز: بسمله اما و الله لقد تقمصها فلان قوله (علیه السلام) اما بالفتح و التحفيف حرف التنبيه نحو الا و المعربون يعبرون عنها علي ما يظهر من المعني لحرف الاستفتاح و يکثر قبل القسم
انجام: و ربما حکي ابن ميثم عن جماعة من الشيعة دعوي تواتر هذه الخطبة بل غيرها مما اشتمل عليه نهج البلاغه و ليس في محله... انه جواد کريم لايخيب لديه الامال و الحمدلله علي کل حال.
[دنا 6/655؛ الذريعه، ج13، ص 222؛ دانشنامه امام علي عليه السلام، ج5، ص 158-164 و ج 12، ص 62-64]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1286ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه عفي عنه» و خط خوردگي در متن؛ جلد: مقوا سبز، 43گ، 9-10 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5-2431]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1286ق، جلد: مقوا، 50گ، 11 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 5-2431]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1008 عكسي
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 3-28]
š.-u xuṭbat-iš šiqšiqīyya
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
غيرهمانند:
آغاز: بسمله، اما و الله لقد تقمصها فلان و انه ليعلم ان كلي منها محل القطب؛ انجام: ما طلعت عليه الشمس و المطلع الموت قال الجوهري
در اين شرح ابتداء قول حضرت امير مي آيد و سپس شرح آن قول ذكر مي گردد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي فستقي، جلد: تيماج مشكي، 134گ، 19 سطر (11×18/5)، اندازه: 18×27 سم [ف: 8-3]
آغاز: بسمله، اما و الله لقد... و فلان و انه ليعلم ان؛ انجام: و هو عقاب الله تعالي يعني ليس المرجو... اللذات في الدنيا.
ابتداء قسمتي از خطبه آمده و سپس آن خطبه شرح گرديده يعني يكايك لغات آن ابتداء شرح مي شود و پس از آن فحواي عبارات شرح مي گردد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج مشكي، مذهب، 172گ، 21 سطر (9×5/16)، اندازه: 14/5×24/5 سم [ف: 7-315]
آغاز: و من خطبته عليه السلام المعروف بالشقيقية و تعرف الخطبة بضم الخاء تختص بالموعظة و الكلام المخطوب به و لذا يعدي بنفسه فيقال خطبنا رسول الله (صلی الله علیه و آله) اي؛ انجام: بل لا مرديني و غرض صحيح حتمي كساير الانبياء و الاوصياء و كسليمان و داوود عليه السلام...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، جلد: تيماج، 15گ، 24 و 25 سطر (9×15)، اندازه: 19×12 سم [ف: -535]
š.-e xotbat-oš šeqšeqīyya
وابسته به: خطبة الشقشقية؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
غيرهمانند:
آغاز: سيد رضي رضي الله عنه در كتاب نهج البلاغه بطريق روايت خود از ابن عباس نقل فرموده است؛ انجام: كاش اميرالمؤمنين عليه السلام مي رسيد بجائي كه مي خواست
ترجمه تحت اللفظي و شرح كوتاه توضيحي است بر خطبه معروف به شقشقيه كه در نهج البلاغه آمده، جمله اي از خطبه نقل شده پس از آن ترجمه و توضيح داده مي شود؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 23 صفر 1235ق؛ جلد: مقوايي، 37گ، 13 سطر، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 21-311]
آغاز: و من خطبته (علیه السلام) بالشقشقية و المقتص. از جمله خطبه اي است كه مر آن حضرت است (علیه السلام) خطبه اي است كه مشهورست شكايت آن حضرت و تظلم او در امر خلافت؛ انجام: يعني درنگ نكنند، و قرار نگيرند. در دست هاي ما و سرباز كشيدن آن ها بسوي گردن ها باشد. چهار صد و سي و دو تمام شد
شرحي است مزجي. بيش تر به ترجمه مي ماند؛ بي كا، بي تا؛ كاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: ميشن آلبالويي، 13گ (1پ-13پ)، اندازه: 12/8×32 سم [ف: 9-216]
š.-e xotbat-oš šamsīyya
يزد؛ كاظميني؛ شماره نسخه: 5/374
آغاز: لما به اعبتار صورت دو احتمال دارد مخففه يا مشدده مخفف دو احتمال دارد بفتح لام يا به كسر لام
خط: نستعليق، كا: ملا توره، تا: قرن 13؛ 8گ (149پ-156پ)، اندازه: 15×26 سم [ف: 2-80]
š.-u xuṭbat-iš-šamsīyya
اهدا به: شمس الدين محمد بن بهاء الدين محمد جويني
شيراز؛ ملي؛ شماره نسخه: ف 2/306
آغاز: بسمله- الحمد لله الذي ابدع نظام الوحود بدابالثنا علي الذات المستجمعه؛ انجام: و خاتمه معتصما بحبل التوفيق من واهب العقل و متو كلا علي جوده المفيض بالخير و العدل انه خير موفق و معين
بي كا، بي تا؛ 4گ، 24 سطر، اندازه: 7×12 سم [ف: 1-286]
š.-e xotba-ye sarf-e mīr
وابسته به: صرف مير؛ جرجانی، علی بن محمد (740 -816ق)
يزد؛ كاظميني؛ شماره نسخه: 6/278
آغاز: بحث كردند كه اول علم كدام است و آخر علم كدام است جواب مي گوئيم كه اول علم شناختن الله است
خط: نستعليق هندي، بي كا، بي تا؛ 6گ (167پ-172ر)، اندازه: 16/5×26/5 سم [ف: 2-7]
(.š.-e xotba-ye tāvūsīyya (bā t
اديب كاشاني، عبدالمطلب، ق14قمري
(adīb kāšānī, ‘abd-ol-motalleb (- 20c
به نام: ناصرالدين شاه
اهداء به: وزير اعظم ميرزا حسين خان صدر
تاريخ تأليف: 1282ق
ترجمه مزجي خطبه معروف طاووسيه از روي شرح «ابن ابي الحديد معتزلي» که در آن علي (علیه السلام) به بيان عجائب خلقت طاووس پرداخته است، در هر فقره اي با عنوان «مترجم گويد» کلمات و توضيحاتي اضافه شده است.
آغاز: الحمدلله الذي لقانا السرور و الراحة و وقانا الشرور و الفضاحة و بقانا في الحبور و الاستراحة لميامين دولة السلطان الندي الراحة المعطاء الکثير السماحة... السلطان ناصرالدين شاه قاجار
انجام: پشم آن شتر و وسيع است پوست هاي آن. تمام شد ترجمه خطبه طاووسيه از خطب نهج البلاغه.
[دنا 6/656؛ فهرستواره منزوي 6/383]
آغاز: ترجمة الاصل و من خطبة له عليه السلام يذکر فيها عجيب خلقة الطاووس و از خطبه از آن حضرت عليه السلام که ذکر مي فرمايد در آن خلقت عجيب طاووس را مترجم گويد غرض از؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: احتمالاً مترجم، تا: 4 شعبان 1282ق؛ مجدول، مصحح، محشي از مترجم؛ جلد: تيماج قهوه اي، 41گ، 10 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف مخ- 1-412]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: ربيع الاول 1282ق؛ مجدول، محشي با نشان «منه»؛ تملك: لطفعلي صدرالافاضل در ربيع الاول 1337ق كه گويد اين نسخه از تركه شاهزاده ركن الدوله بوده؛ جلد: تيماج زرد، 37گ، 10 سطر، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 44-161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1289ق؛ با سرلوح و کتيبه، مجدول؛ جلد: مقوا، 60گ، 9 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف مخ- 3-1189]
‘š.-u xuṭbat-iṭ ṭawāli
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6/15468
آغاز: قال ره: الحمد لمن وجب وجوده و بقاؤه و امتنع عده و فناؤه، اعلم ان خطبة كل كتاب؛ انجام: هناك انسان محصوس (كذا) فاسد، و آخر معقول مجرد دائم لا يتغير ابدا
خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: چرم قهوه اي، 8ص (50-57)، 24 سطر، اندازه: 12/5×19/3 سم [ف: 43--110]
š.-u xuṭbat-i ṭawāli‘-il-anwār
تستري، محمد بن اسعد، - 732قمري
(tostarī, mohammad ebn-e as‘ad (- 1332
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بيضاوي، عبدالله بن عمر(-685)
طوالع الانوار كتاب مختصري است در كلام كه مورد التفات كثيري از عالمان واقع شده و بر آن شروح متعددي نوشته اند كه از آن جمله است اين شرح.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 1/1252
آغاز: بسم الله تيمناً بذكره الاعلي قوله الحمد اعلم ان الحمد محتو علي اكثر؛ انجام: و الاول الكتاب الثاني و الثاني الاول و الثالث الكتاب اللثالث.
خط: نسخ، كا: جلال بن حاجي جمال طبسي، تا: 798ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج زرد، 7ص (1-7)، 21 سطر (7/5×13)، اندازه: 12×18 سم [ف: 9-239]
š.-u xuṭbat-i ṭawāli‘-il-anwār
دواني، محمد بن اسعد، 830-908؟ قمري
(davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427-1503
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بيضاوي، عبدالله بن عمر (-685)
تاريخ تأليف: دوشنبه 30 ربيع الثاني 853ق؛ محل تأليف: شيراز در كوي بغدادي
مقاله اي است در توضيح ديباچه كتاب طوالع الانوار قاضي بيضاوي.
آغاز: بسمله. قال استادنا العالم المحقق المدقق جحلال الملة و الدين محمد بن اسعد اسعده الله الصمد... قال المصنف الحمد لمن وجب وجوده و بقائه. عدل عن التصريح بالاسم الي الموصول الدال علي التفخيم اشارة الي انه لاسبيل الي العالم به الابواسطة الصفات و لاسبيل الي العلم بذاته من حيث هي تعالي
انجام: يهتدي بها الي المقاصد و يستنجح بها الاوطار و الله الحمد علي ما هدانا و له الشكرعلي ما اولانا تمت الرسالة.
[دنا 656/6 (7 نسخه)؛ کشف الظنون 102/2 و 165 و 1117/2]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 9؛ محشي از دواني با نشان «منه مد ظله»؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 22ص (235-256)، اندازه: 11×18 سم [ف: 9-615]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 12 رجب 921ق [مختصر ف: -487]
آغاز: برابر؛ انجام: و بعد اشار اولا الي امهات مباحث هذا العلم اجمالا رعاية لبراعة الاستهلال.
خط: نستعليق، بي كا، تا: اوايل قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ نسخه مذيل به دو برگ در دعا، آغاز موجود ذيل: «و النصر علي الاعداء اللهم اني انزل بك حاجتي»، انجام موجود: «يا الله يا الله يا الله»؛ كاغذ: حنايي و نخودي، جلد: ميشن زرشكي، 12 سطر، اندازه: 8/5×13 سم [ف: 5-517]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد قاسم شريف سيستاني، تا: 1088ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 15ص (323-337)، 23 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 10-2122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 1122ق؛ 14ص (165-178)، 19 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 32-80]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: عبدالله حسيني نجفي، تا: 10 و 11ق؛ مصحح؛ جلد: مقوايي، 8گ (103پ-110پ)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 28-78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: نائيني؛ 10گ، 19 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 4-177]
آغاز: قال المصنف روح (كذا) روحه الحمد؛ انجام: و انما هو شان خالق القوي و القدر و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله و صحبه الطيبين الطاهرين اجمعين و سلم تسليما كثيرا
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ 11گ، 21 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: 4-177]
š.-u xuṭbat-i ṭawāli‘-il-anwār
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بيضاوي، عبدالله بن عمر (-685)
شرح آن خطبه است. شارح در ابتداء مطالبي درباره خطبه و خواص آن مي آورد و سپس آن را شرح مي كند.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2/1252
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمد لمن وجب وجوده و بقاؤه و امتنع عدمه؛ انجام: ان الواجب لذاته و الممتنع لذاته و لايراد بكونه اعم و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ، كا: جلال بن حاجي جمال طبسي، تا: 798ق، جا: كرمان (مدرسه قطبيه مشتهر بمدرسه تركانيه)؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تیماج زرد، 10ص (8-17)، 21 سطر (7/5×13)، اندازه: 12×18 سم [ف: 9-239]
š.-u xuṭbat-il ‘ajmā’ = š.-u xuṭbat-il bayān
محمد بن علی (علیه السلام)، امام پنجم، 57-114قمری
(mohammad ebn-e ‘alī, emām-e panjom (678-733
وابسته به: خطبة البيان؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام
اول (-40ق)
شرح خطبه معروف به «عجماء» منسوب به حضرت علی (علیه السلام) است از حضرت محمد باقر (علیه السلام).
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3/ 3/ 1067
آغاز: تفسير الخطبة العجماء. بسمله. ما نظمته الخطبة من الفاظ مولانا اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه و هي العجماء ذات البيان و عجائب ما ذكر فيها صلوات الله عليه. قال مولانا محمد الباقر ان هذا الامر يصير الي من يلوي به اعنة الخيل في الآفاق و هو المظهر علي الدين كله و مالك آياتها و كافاتها و دلالاتها عليه. هذا الامام الباقر عليه. قال الحسين بن علي بن المرزبان بحذف الاسناد عن جابر بن عبدالله الانصاري عن مولانا محمد بن علي الباقر فقلت مولاي اخبرني عن كلام مولانا اميرالمؤمنين في الخطبة العجماء؟ فقال مولانا الباقر عليه ان جماعة دخلوا علي علي عليه و هو يخطب علي منبر الكوفة فقالوا ان معاوية يقول انه اولي بهذا الامر منك فصعب علي علي عليه فقال كيف يكون ما قاله صحيحا (صحيح- نسخه) و انا دحوت ارضها و ارسيت جبالها و فجرت عيونها و شققت انهارها و غرست اشجارها... انا الاول و الآخر و الظاهر و الباطن (در اين جا حضرت باقر (علیه السلام) به درخواست جابر همه اين عبارت ها را آن چنان تفسير مي كند كه غلوي در آن ها نباشد)؛ انجام: قوله انا الاول و الآخر و الظاهر و الباطن يقول انا اول من صدق بمحمد... و آخر الناس عهدا به لانه آخر من لحده ورقا قبره و الظاهر علي المنافقين لان عليا عليه ظهر عليهم و اطفاهم و الباطن يقول ابطنت دين محمد... علمني علمه دقيقه و جليله. و هذا (ما) وجد من تفسير هذه الخطبة. بحمدالله و حسن توفيقه.
خط: نسخ درشت، كا: محمد بن حسن حر عاملی (ظاهراً)، بي تا؛ در درون جلد از سوي راست نوشته است: «عده اوراق فيها خطب و اخبار بخط شيخنا محمد بن الحسن الحر صاحب صاحب الوسائل رضوان الله عليه ظاهرا»؛ شرح اين خطبه با سه خطبه منسوب به حضرت علی (علیه السلام) همراه است بدين قرار: 1. خطبه بيان = خطبه عجماء (گ67-78)، 2. خطبه تطنجيه (گ78-84)، 3. خطبه نهروان كه گفتگويي است ميان حضرت علي (علیه السلام) و دهقان ايراني درباره پيش بيني و ستاره شماري او (85پ-86پ)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 3گ (83ب-85ب)، 19 سطر (10×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-1299]
’š.-u xuṭbat-il-ġarrā
مسعودي غزنوي، محمد بن مسعود، ق6 قمري
(mas‘ūdī qaznavī, mohammad ebn-e mas‘ūd (- 12c
وابسته به: الخطبة التوحيدية = الخطبة الغراء = التمجيد = العطية الالهية = التسبيحية = الكلمة الالهية؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428)
در آن از حدوث دهري جهان بحث شده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 499- ف
نسخه اصل: بغداد لي وهبي ش 834؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 139گ [فيلم ها ف: 1-341]
’š.-u xuṭbat-il-ġarrā
وابسته به: الخطبة التوحيدية = الخطبة الغراء = التمجيد = العطية الالهية = التسبيحية = الكلمة الالهية ابن سينا، حسين بن عبدالله (428-370)
ظاهرا غيرهمانند:
شرح خطبه شيخ الرئيس ابن سينا در بعض معاني حكمية؛ بي كا، تا: قرن 8؛ اندازه: 12×22 سم [ف: 2-391]
آغاز: لحمد لواهب العقل حمدا يليق بخصائص اوصافه الازلية... و بعد فان الخطبة المشهورة شيخ الرئيس ابي علي سينا... خطبة بليغة مشتملة علي الرموز و الاشارات؛ انجام: و ان يتطرق اليها دراية ذوي الافهام اسئلك يا ذاالجلال و الاكرام انا يوفقني بمتابعة سيد انبيائك محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) ختم بالخير و السعادة
بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 31گ (179پ-209ر)، اندازه: 13/6×17/3 سم [ف: 5-191]
نسخه اصل: اياصوفيا 2425 (فيلم ها 1/130)؛ بي كا، بي تا [ف: 108]
’š.-e xotbat-ol-qarrā
وابسته به: الخطبة التوحيدية = الخطبة الغراء = التمجيد = العطية الالهية = التسبيحية = الكلمة الالهية؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (428-370)
اهدا به: شهاب الدوله و الدين صاحب نصاب الحكمة
در پانزده مبحث به فارسي. محمد بن عبدالواحد تبريزي شاگرد امام رازي شرحي بر آن به عربي دارد در چهار فصل، هم چنين شرف الدين محمد مسعودي مروزي بخاري شرحي به عربي بر آن نوشته است.
آغاز: حمد بي حد و ثناي بي عد و سپاس بي قياس... و بعد چون عنايت ازل وجود اول آثار خرد...
[نسخه هاي منزوی 808؛ فهرست مهدوي ش 70؛ ذريعه 13/315؛ فهرستواره منزوي 102/6]
به نام شهاب الدين صاحب نصاب الحكمة شارح از غزالي ياد مي كند؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: يك شنبه 14 صفر 1040ق، جا: برهانپور؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي، 12گ (138پ-149ر)، 17 سطر (7/5×15/5)، اندازه: 13×20 سم [ف: -347]
نسخه اصل: بادليان ش 95 اوزلي (1422)؛ بي كا، تا: 1042ق [فيلم ها ف: 1-557]
آغاز: برابر؛ انجام: و نفس چون موجود باقي است.
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: 1092ق؛ افتادگی: انجام (اين نسخه به نيمه بند 21 مي رسد و ناقص)؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 16گ (1-16)، 17 سطر (11×18/5)، اندازه: 19/5×24 سم [ف: 16-647]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1/457
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 2-171]
نسخه اصل: اياصوفيا ش 2425؛ بي كا، بي تا؛ 57گ [فيلم ها ف: 1-130]
š.-u xuṭbat-i farā’id-il-qalā’id
بدرالعيني، محمود بن احمد، 762-855قمري
(badr-ol-‘eynī, mahmūd ebn-e ahmad (1361-1452
وابسته به: فرائد القلائد في مختصر شرح الشواهد = شواهد صغري = شواهد عيني؛ بدرالعيني، محمود بن احمد (762-855) شرحي است بر ديباچه كتاب خود او به نام «فرائد القلايد في شرح مختصر الشواهد». شارح در اين شرح واژه هاي ديباچه را يكايك شرح مي دهد و ريشه و بنيه آن ها را ذكر مي كند.
آغاز: بسمله قوله حمدا تقديره حمدت الله حمدا اواحمد الله حمدا فيكون انتصاب حمدا علي انه مفعول
انجام: قوله و قولبع اسم للعبه و هذا ايضا كناية عن كون هولاء... فافهم قوله ثم شرح الدبياجه
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن حسين علي قايني، تا: 1091ق، جا: شيراز مدرسه دارالهدايه؛ اندازه: 14×20 سم [نسخه پژوهي: 3-104]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله و قولبع اسم للعبه و هذا ايضا كناية عن كون هولاء... فافهم قوله ثم شرح الدبياجه
خط: نسخ، كا: ابراهيم فرزند علي بن موسي عاملي، بي تا؛ جلد: تیماج عنابی، 44ص (2-45)، 21 سطر، اندازه: 18×24 سم [ف: 9-173]
š.-u xuṭbat-i farā’id-il-qalā’id
وابسته به: فرائد القلائد في مختصر شرح الشواهد = شواهد صغري = شواهد عيني؛ بدرالعيني، محمود بن احمد (762-855)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1/18616
آغاز: فأسل الله ان ينفع به الراغبين كما ينفع باصله الطالبين
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج زرشكي، 224گ، اندازه: 18×25 سم [ف: 51-69]
š.-u xuṭbat-il-qāmūs
عيسي بن عبدالرحيم
īsā ebn-e ‘abd-or-rahīm‘
وابسته به: قاموس المحيط = قاموس اللغة = قاموس المحيط و القابوس الوسيط = الجامع لما ذهب من كلام العرب؛ فيروز آبادي، محمد بن يعقوب (729-817)
شرح مزجي مفصلي است بر خطبه و ديباچه «قاموس المحيط» فيروز آبادي كه به سفارش برخي دوستان ترتيب داده و معاني غريب و نكات مشكل آن را توضيح داده است.
آغاز: الحمدالله و سلام علي عباده الذين اصطفي و بميامنهم يزول قلق الريب و يحصل طمأنينة اليقن و الشفاء و بعد فقد سألني بعض الاخوان من اعيان الزمان ان اشرح لهم خطبة القاموس لما فيها من الغرابة التي بها عميت علي الاذهان و استعصمت يهتدي للمراد علي الافهام فهي مستورة عليها الي الان... فكتبت لها شرحا يزيل خفاء بذكر معاني غريبها و استعاراتها و بندمها يتعلق بعلم البيان و الله المستعان و ليه التكلان. قال المصنف رحمه الله الحمدالله منطق البلغاء اي جاعلهم ناطقين باللغي جمع لغة و هي اصوات يعبربها كل قول...
انجام: فان الانسان محل النسيان و ان اول ناس اول الناس و عليه التكلان. قاله و كتبه الفقير الي عفو مولاه الكريم عيسي ابن عبدالرحيم معتذرا بان بداء الكلام في مثل المرام ما لم يستبق في احد من الانام... و ان تصفح الصفح الجميل و الله يقول الحق و هو يهدي السبيل و يمن علي عبيده بالتوفيق و اعطا الجزيل.
[دنا 657/6 (3 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، مجدول؛ تملك: حسن بن محمد حسيني در مكه مشرفه؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1381؛ كاغذ: فرنگي نباتي، جلد: تيماج سبز مذهب، 7گ (1پ-7ر)، 37 سطر، اندازه: 19/8×31/3 سم [اهدائی رهبر: 10-38]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب، كا: سليمان بن احمد بن محمد بن محمود بن حمزه عجماوي شافعي (پايان قاموس المحيط)، تا: قرن 11؛ مجدول؛ اهدايی: رهبری، فروردين 1374؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن عنابي، 7گ (8پ-14پ)، 31 سطر، اندازه: 19×27 سم [اهدائي رهبر: 10-39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 10 و 11؛ 8گ (1-8)، قطع: وزيري [چند نسخه- ف: -41]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ مجدول؛ جلد: تيماج مشکي، 6گ، 35 سطر، اندازه: 21×30 سم [ف: 5-2556]
خط: نسخ، كا: غلامحسين الطبيب، تا: 1277ق، جا: مشهد رضوي مدرسه صالحيه؛ كاغذ: فرنگی، جلد: ميشن زرد، 17 سطر، اندازه: 11/3×17/6 سم [ف: 7-447]
š.-u xuṭbat-il-qāmūs
وابسته به: قاموس المحيط = قاموس اللغة = قاموس المحيط و القابوس الوسيط = الجامع لما ذهب من كلام العرب؛ فيروز آبادي، محمد بن يعقوب (729-817)
شرح گسترده اي بر مقدمه قاموس المحيط است؛ بدين صورت كه ابتدا بخشي از متن نقل، سپس به فارسي گزارش شده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض22284
آغاز: الحمدالله منطق البلغاء بالغي في البوادي. منطق كمكرم اسم فاعل از باب افعال. بلغا جمع بليغ به معني رعايت كننده بلاغت كلام و مقتضي حال را. لغت او از آدمي براي تعبير مقصود؛ انجام: و هر جا كه لفظ كمعلم مي نويسد اسم مفعول از باب تفعيل مراد مي دارد و از لفظ كمحدث اسم فاعل از تفصيل مي خواهد.
خط: نسخ خوش معرب، كا: سليمان بن احمد بن محمد بن محمود بن حمزه عجماوي شافعي، تا: قرن 11؛ مجدول؛ اهدايی: رهبری، فروردين 1374؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن عنابي، 7گ (14پ-8پ)، 31 سطر، اندازه: 19×27 سم [اهدائي رهبر: 10-39]
š.-e xotbat-ol-qāmūs
وابسته به: قاموس المحيط = قاموس اللغة = قاموس المحيط و القابوس الوسيط = الجامع لما ذهب من كلام العرب؛ فيروز آبادي، محمد بن يعقوب (729-817)
شيراز؛ خانقاه احمديه؛ شماره نسخه: 4/10
بي كا، بي تا [نشريه: 5-218]
š.-u xuṭbat-il kāfīya
دهلوي، اسحاق بن محمد، ق9قمري
(dehlavī, eshāq ebn-e mohammad (- 15c
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = كافية ذوي الادب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
حاشيه اي است بر موضوع تعريف كلمه، در ديباچه كتاب كافيه «ابن حاجب» از ديدگاه منطق و كلام و ساير علوم. مؤلف اين رساله، شرحي نيز بر كتاب كافيه دارد؛ در اين حاشيه از خواجه نصيرالدين طوسي، فخررازي و كاتبي قزوني ياد شده است.
[دنا 6/657؛ كشف الظنون: 2/1374]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2/12702
آغاز: قال الشيخ المحقق و البحر المدقق... الكلمة لفظ وضع لمعني مفرد يقول الامام المحقق الهمام المدقق... ان في هذا التعريف شكوكاً الاول؛ انجام: ان قوله لفظ اعم من وضع لوجوده بدونه كما في المهملات فلا تكون لفظ موصوفاً وضع.
خط: نستعليق، بي كا، تا: نيمه قرن 9؛ كاتب اين نسخه نيز به احتمال زياد همان كاتب رساله قبلي، امير حاج بن سلار مي باشد؛ مصحح؛ كاغذ: شرقي، جلد: مقوايي با روكش پارچه سبز، 2گ (175-176)، 20 سطر (9×14)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 32-290]
š.-u xuṭbat-il kāfīya
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = كافية ذوي الادب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تهران؛ مهدوي؛ شماره نسخه: 2/459
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 [نشريه: 2-118]
š.-u xuṭbat-il kaššāf
جيلاني، عبدالكريم بن ابراهيم، 767-832قمري
(jīlānī, ‘abd-ol-karīm ebn-e ebrāhīm (1366-1429
وابسته به: الكشاف عن حقايق غوامض التنزيل و عيون الاقاويل في وجوه التأويل = تفسير كشاف؛ زمخشري، محمود بن عمر
(538-467)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4/442- ف
نسخه اصل: بايزيد ولي الدين ش 1825؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 25 ربيع الاول 851ق، جا: ابرقوه؛ 3گ (21-23)، 19 سطر [فيلم ها ف: 477-1]
š.-u xuṭbat-il-kaššāf
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
(torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433
وابسته به: الكشاف عن حقايق غوامض التنزيل و عيون الاقاويل في وجوه التأويل = تفسير كشاف؛ زمخشري، محمود بن عمر (538-467)
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 10/2930
بي كا، بي تا؛ 5گ (277پ-281ر) [ادبيات تهران: ف: 3-48]
š.-u xuṭbat-in li-‘alī
بحراني، علي بن عبدالله، - 1319قمري
(bahrānī, ‘alī ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1902
شرحي است نسبتاً مفصل در چند مقام بر خطبه حضرت اميرالمومنين عليه السلام «من الايمان ما يكون ثابتا مستقرا في القلوب». با در نظر گرفتن گفته هاي ابن ابي الحديد معتزلي در شرح نهج البلاغه و رد و ايراد در آن ها. در اين نسخه ناتمام شش مقام آمده و در هر مقام فرازي از خطبه نقل شده و آن را شرح مي كند.
آغاز: الحمدلله الخالق الرزاق الذي دحي الارض و بث فيها من اصناف الخلائق و خلق فوقهم سبع طرائق...
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 22/146 و 22/712
آغاز: برابر؛ انجام: بقوله عليه السلام في الخطبة التي اشرنا اليها في اول الفصل ان امرنا صعب مستصعب لايعرف كنهه الاملك مقرب.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14، نزديك عصر مؤلف؛ جلد: مخمل نيلي، 16گ (136پ-151پ)، 17 سطر، اندازه: 16×25 سم [ف: 1-209] و [عکسی ف: 2-362]
š.-u xuṭbat-in li-‘alī
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: بدون شماره/ 5
شرح خطبة بعد الانصراف من صفين و الخطبة الشقشقية من خطب اميرالمؤمنين (علیه السلام). از محمد الرازي؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا [ميراث شهاب: س7ش 1-2-29]
شرح خطبة اللمة- شرح خطبة الزهرا (علیها السلام)
š.-u xuṭbat-il muxtaṣar
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4/15468
آغاز: قوله نحمدك اثر طريقه الخطاب و النداء بعد ذكر اسم المعبود بالحق المستجمع لجميع صفات الكمال؛ انجام: لو كان ذلك التقدير ثابتا في نفس الامر يتم ما ذكرنا و ان لم يكن يلزم العلة و ههنا يحصل المطلوب
خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: چرم قهوه اي، 10ص (26-35)، 24 سطر، اندازه: 12/5×19/3 سم [ف: 43-110]
š.-u xuṭbat-il muṭawwal
ملا عبدالله بن حسين يزدي، - 981؟ قمري
(mollā ‘abd-ol-lāh ebn-e hoseyn-e yazdī (- 1574
وابسته به: المطول في شرح تلخيص المفتاح = مطول؛ تفتازاني، مسعود بن عمر (722-792)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17396ض
بي كا، تا: 1221ق [د.ث. مجلس]
š.-u xuṭbat-il-muṭawwal
وابسته به: المطول في شرح تلخيص المفتاح = مطول؛ تفتازاني، مسعود بن عمر (722-792)
غيرهمانند:
آغاز: الحمد لله الذي، و هو قد ذكر معناه فكنانا مونته الهمنا الالهام ايقاع الشي من الخير في القلب؛ انجام: يصالح الدعاء الاجل و ان يشكر الي الجميل... في العاجل و الحمد لله بالصواب.
شرح خطبه مطول تفتازاني (م- 792)؛ خط: نسخ، كا: عبد الكريم بن محمد بن مولا عبد الكريم، تا: 831ق؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج مذهب، 17ص (370-386)، 29 سطر، اندازه: 18×27 سم [ف: 9-112]
آغاز: بسمله. متو كلابكرمه العميم... فيقول... محمد بن عرب بن حاجي بن عرب... لما كان صدر شرح... التفتازاني... مشحونا
بالاستعارات؛ انجام: بلاخفاء و الله يعلم. (تمت الاستعارة... علي يد... مناف بن مرزخان...)
از محمد بن عرب بن حاجي بن عرب به درخواست شاگردان خود كه يكي از آن ها محمد بن رمضان ناميده مي شده؛ خط: نستعليق، كا: مناف بن مرزخان، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوایی، 4گ (3پ-6ر)، 15 سطر (10×16/5) و 9 سطر (7/5×14)، اندازه: 17/5×22 سم [ف: 8-202]
š.-u xuṭbat-il maqāṣid
وابسته به: مقاصد الطالبين في اصول الدين = المقاصد في علم الكلام = مقاصد الكلام = مقاصد الكلام و عقايد الاسلام؛ تفتازاني، مسعود بن عمر (722-792)
شرح است بر خطبه كتاب مقاصد تفتازاني كه از كتب معروف علم كلام است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6/2746
آغاز: ضمن خطبته كتابه الاشارة الي مقاصد علم الكلام انما آثر الاشارة علي العبارة لا متنا عها هيهنا لان الثابت؛ انجام: لتوقفها علي احوال الممكنات و اما تقدم الالهيات علي السمعيات فطاهر لا يحتاج الي البيان.
خط: نسخ، كا: عبدالكريم بن محمد بن مولا عبدالكريم، تا: 831ق؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج مذهب، 15ص (400-386)، 29 سطر، اندازه: 18×27 سم [ف: 9-112]
š.-u xuṭbat-i maqālāt-il ḥarīrī
طباطبائي زواره اي، جلال الدين محمد، ق11قمري
(tabātabā’ī zavvāre’ī, jalāl-od-dīn mohammad (- 17c
از نوشته كاتب استفاده مي شود كه اين رساله شرح خطبه كتاب مقالات حريري است كه بدين صورت به دست آمده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 9/11251
آغاز: الحمدلله الذي انطق الحصئاة بابلغ الكلام و افصح اللسان و اخرس الفصحاة اولي البيان المشار اليهم بالبيان؛ انجام: ولله الحمد اولا و آخرا و باطنا و ظاهرا و علي رسوله اكمل الصلوات و علي آله
خط: شكسته نستعليق، كا: ابوالحسن بن محمد سعيد، تا: قرن 11؛ محشي، براي ميرزا غياث الدين محمد بن امير فيض الله طباطبائي نوشته؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (112-115)، 20 سطر (5×11)، اندازه: 8/5×16/5 سم [ف: 28-365]
شرح خطبة الوافية- شرح الفاظ خطبة الوافية فی شرح الکافية
š.-u xuṭbat-il-wasīla
نيريزي، قطب الدين محمد، 1100-1173قمري
(neyrīzī, qotb-od-dīn mohammad (1689-1760
وابسته به: خطبة الوسيلة؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40ق)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3/485
بي كا، تا: قرن 12 و 13؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج مشكي، 11ص (68-78)، 12 سطر (7×10)، اندازه: 10×15 سم [سنا: ف: 1-284]
š.-u xuṭbat-il-hidāya
وابسته به: الهداية في شرح البداية = هداية الفروع = شرح بداية المبتدي؛ مرغيناني، علي بن ابي بكر (530-593)
شرح كوتاهي است بر خطبه كتاب الهداية تأليف علي بن ابوبكر مرغيناني كه در آن به تشريح و توضيح لغات خطبه پرداخته است.
ظاهرا غيرهمانند:
آغاز: شرح غريب خطبه الهداية المعالم بكسر اللام جمع معلم بفتح الميم؛ انجام: جدير بالدال المهملة اي خلق و حقيق و الله اعلم بالصواب.
از: ناشناخته؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (311پ) [ف: 35-429]
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة علي نبيه و محمد و آله اجمعين. الحمد لله افتتح الكتاب بالبسملة و التحميد جرجا علي قضية ماورد في الحديث؛ انجام: علي ما يشاء و بالاجابة لرعاية السجع و هو جدير لكذا اي حقيق به و الفعل جدير بالضم و الله اعلم بالصوات تمت هذه الحاشية في غرة ذي الحجه سنة اربعين و ثمانماية
كا: عبد الكريم بن محمد بن مولا عبد الكريم، تا: 831ق؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج، 7ص (362-368)، 29 سطر، اندازه: 18×27 سم [ف: 9-111]
آغاز: الحمد لله اعلم ان الحمد يوافق الحمد من وجه و هو الثناء و النداء علي الجميل من نعمة و غيرها؛ انجام: هذا الدعاء عند لقاء العدو... و اطلب الصولة عليهم... فمن ناله نال أقصي المني
خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛
جلد: چرم قهوه اي، 6ص (63-68)، 24 سطر، اندازه: 12/5×19/3 سم [ف: 43-110]
š.-e xotbe-ye homām
مجلسي، محمد تقي بن مقصودعلي،1003؟-1070قمري
(majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd ‘alī (1595-1660
وابسته به: خطبة همام = خطبة المتقين؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
تاريخ تأليف: جمادي الثاني 1069ق
شرح مختصري است با انشايي روان و جالب بر خطبه اي كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام در آن اوصاف متقين را براي همام بازگو فرموده و در نهج البلاغه و منابع حديثي ديگر نقل شده است. در آغاز اين شرح تمام خطبه به عربي آمده پس از آن جمله جمله به فارسي گزارش شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و بعد فقد حدثني و اخبرني مشايخي معنعناً الي الشيخ الصدوق محمد بن يعقوب الكليني
انجام: و ملتمس از مؤمنان آنست كه اين شكسته را در مظان اجابت دعوات فراموش نفرمايند
[دنا 6/658 (5 نسخه)؛ فهرستواره منزوي 6/507 و 9/377؛ الذريعه، ج13، ص226؛ رياض العلماء، ج5، ص47؛ فهرستگان حديث، ج4، ص385]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق خوش، كا: محمد رضا، تا: 1073ق؛ جلد: روغني، اندازه: 15×23/5 سم [ف: 25-106]
تذکر: در فهرست به محمد باقر بن محمد تقي مجلسي انتساب داده شده كه احتمالاً همين كتاب باشد؛ خط: نستعليق، كا: خدابخش، تا: 1088-1089ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 31گ (97پ-127ر)، اندازه: 12/5×18 سم [ف: -56]
كا: محمد صادق بن محمد تقي، تا: اواسط ربيع الثاني 1091ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 32گ (32پ-63ر)، اندازه: 11×19/5 سم [ف: -14]
خط: نسخ، بي كا، تا: سه شنبه 26 شوال 1096ق، جلد: تيماج قرمز، 28گ (133پ-160ر)، اندازه: 10×18 سم [اوراق عتيق: 2-340]
آغاز و انجام: برابر؛ نمقه محمد تقي بن مجلسي عفي عنهما... من الهجرة القدسية و الحمد لله رب العالمين و الصلوة علي محمد و اله المعصومين.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: نخودي، جلد: زيتوني مذهب، 36ص (58-93)، اندازه: 8/9×14/3 سم [ف: 29/1-308]
آغاز و انجام: برابر؛ نمقه محمد تقي بن مجلسي عفي عنهما... و كان ذلك في شهر(ج 1069/2ق). و الحمدلله رب العالمين...
خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: 1110ق، جا: بندر سورت؛ مصحح؛ با انجامه ترقيمه محمد رضا 1073ق از روي نوشته نگارنده (كه بايستي نسخه منقول عنه باشد)؛ 15گ (114پ-128پ) [ف: 2-177]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1257ق؛ 40گ (3-42)، 14 سطر، اندازه: 10×14 سم [صد و شصت نسخه: -68]
š.-e xotab va kalamāt-e qesār-e ma‘sūmīn
خلخالي، محمد قاسم، ق14قمري
(xalxālī, mohammad qāsem (- 20c
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16658
خطب و كلمات پس از حضرت علي؛ بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
شرح الخلاصة- شرح خلاصة الفقه
š.-ul-xulāṣa
در اصول و فروع حنفي است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2/2072
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي رفع قاعدة الفقه حتي وفقنا علي مراد خير التابعين ابي حنيفة... اما بعد فلما ارتحل من هذه الدار خيار هذه الامة الابرار... في هذين العلمين المولانا لطف الله النسفي الفنين انموذ جاراً مضبوطاً نافعاً في الدارين... فصرفنا الي شرح له كاف للمهمات؛ انجام: من الجر الافتتاح بالاختتام... لعله يقول منهن اولا هن صوالح الاعمال يوم العيد سنة سبع و اربعين و تسعمائة من اعوام و السنين ارجوا بهذه التتمة حسن العاقبة و الخاتمة
بي كا، تا: 1246ق، عصر امير نصرالله بهادرخان؛ در 47پ-49ر «فصل سي و پنجم در بيان خواندن نماز فيء زوال» است يا دائره نجومي فيء زوال و نظم صدرالشريعه درباره همين فيء همه به فارسي و مورخ 1246؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز مذهب،
28گ (20-47ر)، اندازه: 15×25 سم [ف: 8-699]
š.-u xolāsat-il abḥāṯ fī masā’il-il l-mīrāṯ
مشهدي، محمد فاضل بن محمد مهدي، ق11قمري
(mašhadī, mohammad fāzel ebn-e mohammad mahdī (- 17c
وابسته به: خلاصة الابحاث في مسائل الميراث = ارجوزة في الميراث؛ حر عاملي، محمد بن حسن (1033-1104)
تاريخ تأليف: ذيحجه 1086ق
شرح بر ارجوزه استادش در ميراث موسوم به «خلاصة الابحاث في مسائل الميراث» اثر شيخ حرعاملي كه به درخواست جمعي از طلاب انجام پذيرفته است. بيت اول منظومه متن: «يقول راجي العفو من ذي المنن ** عبيده محمد بن الحسن»، بيت آخر: «دايرة مادارت الافلاك ** و... خالقها الافلاك». شيخ حر عاملي در 1088 ق تقريظي بر اين شرح نگاشته است. شارح از ما تن اجازه روايتي در شعبان 1085 دريافت نموده كه در الذريعه (ج1 ص 234 رقم 1228) از آن ياد شده است. وي هم چنين اجازه روايتي از علامه محمد باقر مجلسي داشته است. (الذريعه ج 1 ص 153 رقم 741).
آغاز: الحمدلله الذي جعل العلماء ورثة الانبياء و فضل مدادهم علي دماء الشهدا و الصلوة و السلام علي محمد و آله الكرام الذين بموالاتهم تمت السنن و الفرايض.. و بعد فيقول... محمد فاضل بن محمد مهدي المشهدي، اني لما اشتغلت... بمباحثة المنظومة في المواريث...
انجام: شاكرين له علي نعمائه الفخام مصلين علي نبيه و آله خير الانام...
[دنا 6/659 (8 نسخه)؛ ديباچه امل الامل 17 و 31؛ الذريعة 13/226 و 7/200؛ طبقات اعلام الشيعة قرن 12 ص 575]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: محرم 1088ق؛ مصحح، محشي از مؤلف؛ تملك: فرهاد ميرزا به تاريخ نهم جمادي الاول 1283؛ جلد: تيماج قهوه اي، 52گ، 17 سطر، اندازه: 12×5/18 سم [ف: 13-329]
آغاز: برابر؛ انجام: و اتصال الزمان امتداد الآجال و ان كان بحمدالله بهم نقتدي و علي امثلهم نحتذي.
كامل؛ خط: نسخ، كا: حاج محمد جاجرمي، تا: قرن 11؛ مصحح، مقابله شده، محشي به لفظ «منه»؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 19 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 20-267]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1087ق؛ 44گ (161پ-204پ)، 14 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: -186]
آغاز: برابر؛ انجام: من طريق البغي و الاعتساف فان اول ناس اول الناس و كم ترك الاولاد.
مشتمل است بر مقدمه و سيزده «فصل»: مقدمه: في موجبات الارث، فصل في السهام المفروضة للوارث في القرآن، فصل في الحبوة و الولد الاكبر، فصل الحمل شرط ارثه تحقق الحياة بعد الوضع، فصل في ميراث الاخوة، فصل في ميراث الاجداد، فصل في ميراث الاعمام و الاخوال، فصل في ميراث الازواج و الزوج و الزوجة، فصل في ولاء العتق، فصل في ولاء ضمان الجريرة، فصل في ميراث ابن الملاعنة، فصل في التبري، فصل في ميراث الخنثي، فصل في ميراث المجوس؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ واقف: محمد صالح علامه حائري، مرداد 1351؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 77گ، 14 سطر، اندازه: 9×16 سم [ف: 20-266]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فستقي، جلد: میشن زرد، 79گ، 14 سطر، اندازه: 12/6×17/2 سم [ف: 1-289]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زين العابدين، تا: 16 ربيع الاول 1115ق؛ پس از اين، ضمن دو صفحه مقاله اي است ظاهراً از افادات مؤلف؛ واقف: ميرزا محمد رضوي، 1210؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 32گ، 19 سطر، اندازه: 19×25 سم [ف: 5-547]
خط: نسخ، كا: علي اصغر بن زين العابدين نجف آبادي، تا: 28 شعبان 1256ق، جا: اصفهان؛ [نشريه: 11-923]
آغاز: برابر
كا: علي اصغر بن زين العابدين نجف آبادي اصفهاني، تا: ذيقعده 1256ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 33گ (1پ-33پ)، 20 سطر (9×14) [ف: 12-23]
š.-u xolāsat-il uṣūl
آراني كاشاني، محمد علي بن محمد مهدي، 1250-1325قمری
(ārānī kāšānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad mahdī (1835-1907
وابسته به: خلاصة الاصول كرمانشاهي، محمد محسن بن محمد
سميع (- 1223)
«خلاصة الاصول» ارجوزه ای مختصر و موجز در اصول فقه است که توسط «محسن بن سميع بن حسين بن علم الهدي بن فيض کاشاني» سروده شده است. اين رساله شرحي مزجي در شرح و بسط آن است که در مباحث الفاظ، ادله عقليه، اصول عمليه و تعادل و تراجيح نگاشته شده است.
آغاز: سبحانه عما لايليق بذاته نزه من لايزال في جميع العوالم محسنا الي ما عداه عموما و الاحسان العام افاضة الوجود و اثاره المختلفة کيفية وکمية باختلاف اصناف المکونات و...
آران كاشان؛ محمد هلال؛ شماره نسخه: 2/208
آغاز: برابر؛ انجام: و ما اشتهر بينهم اي الاحکام تابعة [...] ناظر الي الثاني اي الحکم الکلي الثابت من الدليل الشرعي لموضوع تابع لصدق هذا الموضوع من حيث جعله موضوعا له کما عرفت انتهي کلامه.
تا شرح بيت «کذلک القضاء و المقدمة ** کالجزء وصلة لذي المقدمة» را در بردارد؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 7 ذيقعده 1282ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج سرخ، 148ص (157-304)، اندازه: 18×23 سم [ف مخ- - 91]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2/291
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 1-344]
شرح الخلاصة الالفية- الدرة المضيئة في شرح الالفية
شرح خلاصة الحساب- خلاصة الحساب (ترجمه)
شرح خلاصة الحساب- حل الخلاصة لاهل الرياسة
شرح خلاصة الحساب- كشف الخلاصه
شرح خلاصة الحساب- تحفه قطب شاهي
شرح خلاصة الحساب- مصباح اللباب في شرح خلاصة الحساب
شرح خلاصة الحساب- رشح السحاب في شرح نظم الحساب
شرح خلاصة الحساب- كنزالحساب
شرح خلاصة الحساب- ايضاح الحساب
š.-e xolāsat-ol-hesāb
استر آبادي، شرف الدين علي، - 965قمري
(estarābādī, šaraf-od-dīn ‘alī (- 1558
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: ربيع الاول 1079ق؛ محل تأليف: كشمير (در خانه ميرزا محمد هاشم)
آغاز: شکرو سپاس واجب الوجودي را لايق و سزاوار است.
انجام: سبب رفع تقصيرات شده مستحق رحمت الهي گردد.
[دنا 6/660؛ فهرستواره منزوي 4/2672]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 3081
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه ای، 69گ، 19 سطر، اندازه: 13/3×20/8 سم [ف: 3-501]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb = kanz-ul-ḥisāb
فاضل جواد، جواد بن سعيد، - 1065قمري
(fāzel javād, javād ebn-e sa‘īd (- 1655
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرح مزجي نسبتاً مفصلي است بر كتاب خلاصة الحساب شيخ بهائي كه با عناوين «باب، فصل، قاعده، مسأله» گزارش شده است. در مقدمه آورده است كه چون خالي از براهين بود بر آن شدم كه آن را شرح استدلالي با ذكر برهان پردازم.
آغاز: بسمله، الحمد لله الواحد العظيم و الفرد القديم الذي تقصر العد عن الإئه و يتعذر الحصر عن اقل نعمائه... فيقول... جواد بن اسعد بن جواد لما كان علم الحساب مما اشتهر علو مرتبته عند اولي الالباب...
انجام: و انا ايضا اوصيك ايها الاخ بما اوصي به المصنف فان في هذا الشرح نفائس يجب صيانتها ممن ليس اهلها.
چاپ: مشار عربي، صص 546-547؛ تهران، سنگي، 1316، خشتي، 42ص (صص2-43) در هامش؛ 1279ق، بدون شماره صفحه (در هامش)؛ دارالخلافه طهران، 1273ق، وزيري، 116 برگ (232ص)؛ بي ناشر، 1301ق
[سرگذشت و آثار بهائي از سعيد نفيسي: 110 علم الفلك في العراق عزاوي در مجله مجمع العلمي دمشق 29/400؛ دنا 660/6-662 (74 نسخه)]
شرح و حواشي:
1- شرح خلاصة الحساب (منتخب)
خط: نسخ نزديك به نستعليق، كا: شرف الدين نورالدين، تا: 4 رجب 1053ق، جا: اصفهان؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: مقوايي، رويه كاغذ زرد، 54ص (53-106)، اندازه: 15×5/21 سم [ف: 377-11]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 4 رجب 1053ق، در زمان خود كاظمي از روي خط او نوشته شده؛ محشي با نشانه «منه» و با «منه دام ظله» و با نشان «احمد بن عب» و «م شيخ شريف، شيخ محمد شريف، م
ش، محمد شريف»، در خيلي جاها متن خط خورده و سياه كرده شد و گويا به دستور خود كاظمي بوده؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تیماج مشکی، 121گ، 20 سطر (7/5×14)، اندازه: 13×20 سم [ف: 6-2287]
خط: نسخ، كا: محمد علي بن عبدالحسين، تا: ربيع الثاني 1056ق؛ 142گ، 19 سطر، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: -155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 17 شوال1069ق؛ مصحح؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي خراساني، جلد: مقوا، 122گ، 21 سطر، اندازه: 13×25/5 سم [اهدائی رهبر: 9-151]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 1283
همان نسخه بالا [اهدائي ف: -150]
آغاز: برابر؛ انجام: من لا نبي بعده... و النهار
خط: نسخ، كا: علي بن يحيي بن علي حسيني، تا: ربيع الاول 1070ق؛ كاغذ: ايراني، جلد: تيماج مشكي، 336ص، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-247]
بي كا، تا: 1075ق [د.ث. مجلس]
خط: نسخ خوش، كا: ميرزا محمد بن محمد صالح شهميرزادي، تا: شنبه 14 رمضان 1079ق، جا: مشهد رضوي؛ افتادگي: آغاز؛ نسخه با اين عبارت شروع مي شود: «خاليا عن البراهين لم يحصل التصديق بمسائله علي التعيين فاحببت ان اشرحه...» (گ2) كه برابر با سطر دهم برگ 1 نسخه انوار است، انجام نيز برابر همان نسخه مي باشد؛ تملك: گويا صدر الافاضل؛ واقف: ابواسماعيل عبدالرزاق حسيني حسني سمناني؛ كاغذ: اصفهاني، نخودي، جلد: تیماج زرشکی، 159گ، 17 سطر (7×12)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 11-250]
خط: نستعليق، كا: ابونصر تويسركاني، تا: شنبه 24 رمضان 1080ق؛ كاغذ: نخودي؛ جلد: تيماج عنابي، 17 سطر (5×13)، اندازه: 10×18 سم [ف: 1-434]
آغاز: برابر؛ انجام: و حيث انتهي كلام المصنف فلنقطع الكلام حامدين لله علي توفيقه و الهدايه الي سوا طريقه. ما اختلف الليل و النهار.
خط: نستعليق، كا: مير علي اردلاني، تا: 1086ق؛ مصحح، محشي با امضاي «منه رحمه الله»؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: ميشن تریاکی، 143گ (2پ-144)، 19 سطر (7×15/5)، اندازه: 13×21 سم [ف: 16-67]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 1/429
همان نسخه بالا [نشريه: 7-239]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد لله وحده و الصلاة علي من لا نبي بعده و آله الأبرار الحجج الاطهار ما اختلف الليل و النهار.
خط: نسخ، كا: محمد يونس بن يس، تا: 15 جمادي الاول 1096ق، جا: نجف اشرف؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي، روي برگي قبل از كتاب معرفي آن به خط سيد محمد علي روضاتي به تاريخ ذيقعده 1395در اصفهان؛ تملك: محمد حسين شراره؛ جلد: تيماج مشكي، 134گ، 19 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 24-66]
آغاز: برابر؛ انجام: فالمسئلة مستحيلة الثانيه اذا قسم عدد الابناء بقسمين يكون مضروب...
خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 11؛ كاغذ: سمرقندي و ترمه، جلد: تیماج تریاکی، 130ص (1-130)، 21 سطر (9×13/5)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 9-418]
خط: نسخ، كا: شيخ عبدالعلي، تا: قرن 12؛ محشي با نشان «منه»؛ تملك: سليمان عاملي با تاريخ 1189؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 20 سطر (7/5×14) [ف: -778]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي؛ واقف: محمد ايراني مجرد؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 88گ، 17 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 18-81]
خط: نسخ، كا: كربلايي محمد علي حكم آبادي، تا: قرن 12؛ مهر: محمد علي در 1252؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن مشکي، 127گ، 17 سطر، اندازه: 15/1×20/6 سم [ف: 1-292]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ تملك: سيد اسدالله بن عماد؛ اهدايی: دكتر سيد جعفر شمسا، 20/ 9/ 27ش؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 192گ، 23 سطر (5×14)، اندازه: 10×19 سم [ف: 14-3867]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 215گ، 14 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 1-81]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 [نشريه: 2-116]
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: آبي، 180گ، 17-19 سطر (6×12)، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 2-152]
خط: نسخ، كا: علي نقي بن محمد كاظم، تا: 4 رمضان 1105ق؛
مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد بن حسين ابوالقاسم»: جلد: پارچه اي، 153گ، 17 سطر (7/5×15)، اندازه: 16/5×22 سم [ف: 1-166]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 281
همان نسخه بالا [نشريه: 5-38]
آغاز: الاعداد المعلومة مثلا في القسمة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مهدي بن ملاعبدالمطلب، تا: 18 شهر الحرام 1107ق، جا: اصفهان؛ افتادگي: آغاز؛ واقف: سيد محمد باقر سبزواري؛ كاغذ: نخودي، 203گ، 16 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 80-18]
خط: نستعليق، كا: محمد كاظم پسر ملاعبدالرحيم شيرواني، تا: 1110ق؛ كاغذ: فرنگي [نشريه: 11-904]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: مراد بن صفيقلي بيك ذوالقدر، تا: پنج شنبه 19 شوال 1119ق؛ محشي برخي با نشان «احمد دام ظله» و «منه قدس سره»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 115گ، 21 سطر (7×15)، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 6-2287]
تنها بخشي از مسائل ضرب است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1126ق؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 8ص (178-185)، 15-7 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 151-19]
آغاز: برابر
خط: نستعليق مايل به نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه 2 محرم 1127ق؛ محشي؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 105گ، 17 سطر بخش اول 23 سطر بخش دوم، اندازه: 16/5×24/5 سم [ف: 41-116]
بي كا، تا: 1127ق، جا: شيراز مدرسه مقيميه؛ تملك: شيخ احمد احسائي، [نشريه: 7-516]
آغاز: قاعدة ضرب التوشيح و قد يسمي ضرب الطول ايضا و حاصله ان يوضع المضروبان طولا؛ انجام: و قد استبان مما قلناه سابقا ان نسبة المتفاوتين اذا لم يكن كنسبه الخطاطين لم يكن العمل صحيحا... فالمجهول نصف ذلك العدد المعلوم و قيس عليه. جواد.
كا: عطاء الله بن محمد زكي اصفهاني، تا: 1173ق؛ با اشكال هندسي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 11ص (70-80)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 10-888]
خط: نستعليق، بي كا، تا: چهارشنبه 3 محرم 1191ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 18 سطر (11×15)، اندازه: 19×22 سم [ف: 16-221]
آغاز: برابر؛ انجام: حقيق بالاستتار عن اهل هذاالزمان...
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ واقف: ورثه شيخ مهدي خاتمي، جلد: تيماج ماشي، 332ص، 11 سطر (8×12)، اندازه: 9/5×16 سم [ف: 3-952]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ قطع: خشتي [نشريه: 6-652]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ در متن و هامش؛ واقف: سيد سعيد طباطبائي، 1332؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 19 سطر، قطع: جيبي [ف: 5-174]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، كا: محسن بن حسين، تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي، جلد: چرمي، 154گ، 15 سطر (6/5×10/7)، اندازه: 11×15/7 سم [ف: 212-8]
انجام:.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [ف: 3-92]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي با نشان «منه» و «اب عفي عنه»؛ واقف: شهاب الدين مرعشي نجفي، 1339ش؛ جلد: تيماج قهوه اي، 82گ، 20 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [ف: 1-325]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ تملك: عبدالله نوري در سال 1265؛ محمد صادق سروستاني در 1316، محمد حسن خان نوري؛ 94گ، 18 سطر (9/5×15)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 56-1]
آغاز: برابر؛ انجام: و في الصورة الثانية اعني عند زوال الخيط و تطابق الشاقول و العمود اعلي راه
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 50گ، 25 سطر (9×18)، اندازه: 16×26/5 سم [ف: 249-2]
آغاز و انجام: برابر
خط:نسخ، بي كا، تا: 2 صفر 1201ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشکي، 159گ، 17 سطر، اندازه: 14×18 سم [محدث ارموي مخ: 2 -890]
خط: نستعليق، كا: محسن بن محمد حسين قزويني، تا: 1202ق [ف: - 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ 1202ق؛ تملك: معزالدين محمد در 1202ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 121گ، 23 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: - 83]
خط: نسخ، كا: هرندي (نام كاتب به رمز و اعداد نوشته شده)، تا: دوشنبه 19 ربيع الثاني 1204ق؛ با اشكال هندسي، مجدول، مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 123گ (1پ-123ر)، 19 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 20-262]
خط: نسخ، كا: زين العابدين بن خداويردي، تا: 1220ق [ف: 223]
آغاز: برابر؛ انجام: دعا لهما بالخير و السعاده مع ايهتهما القاوءه.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1221ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي تيماج ترياكي، 117گ، 17 سطر (9×14)، اندازه: 17×22 سم [ف: 10-278]
آغاز: برابر
كامل؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1222ق؛ تملک: نجم الدين بن گل محمد؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج قهوه اي، 19 سطر (8×15)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 858-2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد علي همداني، تا: 1227ق، جا: اصفهان مدرسه مباركيه؛ واقف: درة السلطنه ملكزاده كوثر، آبان 1326؛ كاغذ: فلفل نمكي، جلد: تيماج آلبالويي، 120گ، 20 سطر (8×15)، اندازه: 15/2×21 سم [ف: 8-211]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1227ق؛ 131گ، 21 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 2-106]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1230ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: نو، 21 سطر (9/5×15)، اندازه: 17×23 سم [ف: 511-16]
خط: نستعليق، كا: عبدالله بن شيخ جعفر، تا: 1233ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 89گ، 20 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 133]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1234ق؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج عنابي، 89ص (90-2)، 21 سطر، اندازه: 18×21 سم [ف: 19-37]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه محرم 1234ق؛ مصحح؛ مهر: كاتب «عبدالوهاب بن محمد حسين 1239» (هشت گوش)؛ انتقالي از مدرسه آيت الله بروجردي شهر ري در ارديبهشت 1370؛ جلد: تيماج مشكي، 112گ (1پ-112ر)، 18 و 7 سطر (9×14)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 20-59]
آغاز: برابر؛ انجام: بمعني انه حال النقصان كذلك يكون له جذرو حال الزيادة ايضا كذلك يكون له جذر كان وجوده في غاية الاشكال و الله العالم بحقايق الاحوال.
خط: نستعليق، بي كا، تا: ذيقعده 1243ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 93گ، 19 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 2-173]
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني 1244ق؛ مصحح؛ اندازه: 10/5×16 سم [نسخه پژوهي: 2-179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: اكبر بن حسنعلي محمد باقر، تا: 1251ق؛ با اشكال هندسي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 179گ، 15 سطر (6/5×10)، اندازه: 10×15 سم [ف: 10-296]
خط: نسخ، كا: آخوند ملا اسد الله بن آخوند ملا محمد حسن تر كمون، تا: 1254ق، جا: تبريز؛ 145گ، 17 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 1-144]
خط: شكسته، نستعليق، كا: اسماعيل بن آقا خان خويي قزويني، تا: 1 محرم 1255ق، براي محمد مهدي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن يشمي، 113گ، 21 سطر، اندازه: 15×21/6 سم [ف: 1-292]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق مخلوط به شكسته، بي كا، تا: رمضان 1255ق؛ 155گ (1پ-155ر) [ف: 1-149]
خط: نسخ، كا: زين العابدين بن حاج ملا ابوالحسن مراغه اي، تا: ذيقعده 1259ق؛ جلد: تيماج ترياكي، قطع: خشتي [نشريه: 3-401]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالجبار بن ابراهيم حكم آبادي، تا: جمعه 16 رمضان 1260ق؛ مصحح، محشي با امضاي «منه رحمه الله»؛ جلد: تيماج مشکي، 136گ، 17 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 5-2560]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1262ق؛ كاغذ: كبود اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 155گ، 19 سطر (6/5×13)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 3-952]
آغاز: برابر؛ انجام: فاضرب ك ه في طح و اقسمه علي ك ح احد الطرفين ليخرج عمق البئر الذي هو ه ف و هو المطلوب.
خط: نسخ، بي كا، تا: 28 صفر 1264ق؛ واقف: سيد سعيد طباطبائي، 1332؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 108ص، 15 سطر، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 5-122]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1264ق [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: شوال 1270ق؛ معلق به حواشي؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي صنعتي، جلد: تيماج قهوه اي، 182گ، 17 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [اهدائي رهبر: 9-152]
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 515
همان نسخه بالا [مؤيد: 2-17]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: نزديك عصر مؤلف، براي يكي از علما؛ تملك: بدون نام به تاريخ اواخر ذيقعده 1272؛ جلد: تيماج قهوه اي، 160گ، اندازه: 15/5×20 سم [ف: 1-108]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق تحريري، بي كا، تا: پنج شنبه 29 جمادي الاول 1279ق؛ با اشكال رياضي؛ واقف: عبدالباقي آيت اللهي شيرازي، اسفند 1374؛ كاغذ: فرنگي شكري و نخودي، جلد: تيماج مشكي، 137گ، 17 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 18-82]
آغاز: برابر؛ انجام: و ليس وحدة و هيالعرض الذي لحق فردا من افراد العقول او غيرها من البسايط.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13 و 14؛ جلد: گالينگور، 11ص، 19 سطر، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 127-24/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شيخ عبدالجبار بن محمد زنجاني، تا: جمعه 10 ذيقعده 1326ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 202ص، 19 و 20 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [ف: 2-232]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 135گ، 14 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: - 104]
در پايان نسخه اشعار عربي؛ بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
بي كا، بي تا؛ خريداري از مهردخت همايي [رايانه]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 235گ، اندازه: 9×18 سم [رايانه]
خط: شكسته نستعليق، تحريري، كا: مهدي بن ابي الحسن محمد علي، بي تا؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج مشكي، 99ص (98-197)، 17 سطر، قطع: خشتي [ف: 19-363]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: شهي؛ جلد: تيماج مشكي، 16 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: - 286]
آغاز: برابر
از اول کتاب تا اول «خاتمه»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 104گ، 29-28 سطر، اندازه: 9×20 سم [ف: 5-2560]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb (mn.)
وابسته به: شرح خلاصة الحساب = كنز الحساب؛ فاضل جواد، جواد بن سعيد (- 1065)
متن از شيخ بهائي و شرح از شيخ جواد بن سعد بن جواد شاگرد شيخ است. در اين منتخب فقط براهين حذف گرديده است و انتخاب كننده معلوم نيست.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 5636
آغاز: بسمله، هذا شرح للخلاصة الحساب قد انتخبته من شرح الجواد قدس سره قال المص ره بسمله، نحمدك يا من لايحيط بجميع نعمه عدد؛ انجام: كان وجوده في غاية الاشكال و الله العالم بحقايق الامور
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، واقف: عماد فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: پارچه اي، 75گ، اندازه: 17/3×22/3 سم [ف: 448-8]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
ملا شمسا، شمس الدين محمد، 1016-1098؟ قمري
mollā šamsā, šams-od-dīn mohammad (1608 - 1687)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
گزارشي است بر خلاصة الحساب استادش شيخ بهائي و از ضرب توشيح و محاذات و اصفار كه مي گويد در كتاب هاي مشهور نيامده گفتگو نموده است.
آغاز: بسمله، و ضرب التوشيح هو اي يضع المضروب...
آغاز: برابر؛ انجام: فاجمع الحواصل هكذا!!!
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1058ق، جا: جزيرة المكلا؛ با سرلوح منقوش كم كار، با جداول رياضي؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج مشكي، 4گ، 14 سطر، اندازه: 9×16 سم [ف: 10-203]
آغاز: بسمله. هذه نبذة من بيان اقسام الضرب الذي لم يذكر في الكتب المشهور من التوشيح و المحاذات و الاصفار؛ انجام: فاجمع الحواصل هكذا... و بذلك تم شرح مير شمس محمد الجيلاني علي خلاصة الحساب و هو من تلاميذ المصنف رحمه الله.
خط: نستعليق، كا: محمد باقر بن محمد حسين بن بديع الزمان حسيني منجم، تا: رمضان 1257ق؛ 3گ (101ر-103ر) [ف: 4-833]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
يزدي، حسين، ق11 قمري
yazdī, hoseyn (- 17c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
خلاصة الحساب از شيخ بهائي است، و بر آن شروح متعدد و فراواني نوشته اند. از جمله شارحين آن يكي هم حاجي حسين يزدي از شاگردان شيخ است كه دو شرح بر آن نوشته، يكي همين شرح كه فقط شامل قسمت اصول حساب و خالي از هر گونه استدلال رياضي و فاقد نام به خصوصي است، و ديگر شرح موسوم به «المبين»، كه مفصل تر و علمي تر و داراي استدلالات و براهين رياضي است. شارح، استاد علم رياضي سلطان العلماء (1001-1064ق) و ملا خليل قزويني (1001-1089ق) و فيض كاشاني (1007-1091ق) و شاه فتح الله
شيرازي و ملا مفيد قمي شمرده شده و خود شاگرد شيخ بهائي بوده. وي اين شرح را در زندگاني استادش بهائي نگاشته و استاد تقريظي بر يك نسخه آن نوشته، كه صاحب الذريعه آن را ديده است. چون شارح پيش از تكميل آن درگذشت شاگرد وي محمد اشرف آن را تكميل نمود.
آغاز: بسمله، نحمدك يا من هو منه الابتداء و الاختتام و عجز عن تحميده السنة الانام...
انجام: فالجواب اربعة اسداس و سبعاسدس هذا مايتعلق باصول الحساب وفقنا الله لشرح باقي الابواب بحرمة محمد و آله
[دنا 662/6 (18نسخه)؛ الذريعة 229/13]
خط: شكسته نستعليق، كا: مير شرف الدين عارف يوسف انصاري، تا: پنج شنبه 2 محرم 1006ق؛ قطع: بياض رقعي [رشت و همدان: ف: - 1384]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1058ق، جا: جزيرة المكلا؛ با سرلوح منقش كم كار، با جداول رياضي؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج مشكي، 14 سطر، اندازه: 9×16 سم [ف: 10-201]
خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه 3 محرم 1061ق؛ 94گ، 19 سطر، اندازه: 10/5×19/5 سم [ف: 2-276]
خط: نسخ، كا: نجم الدين بن سيد محمد حسيني جزايري، تا: 22 ذيحجه 1093ق، از روي نسخه نوشته يوسف بن شرف الدين عارف انصاري در روز پنج شنبه 2 محرم 1006 [نشريه: 2-116]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ 67گ (68-134)، 14 سطر، اندازه: 10×16 سم [صد و شصت نسخه: - 57]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا با روكش پارچه خاكستري، 18 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 18-119]
آغاز: برابر؛ انجام: يكون مرفوعاً فمرفوع خمسه عشر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج ترياكي، 39ص (37-75)، 11 سطر، اندازه: 9×15/5 سم [ف: 248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مهر: «توكلت علي الله الغني عبده محمد ولي»؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 49گ، 16 سطر، اندازه: 9×18 سم [اهدائي رهبر: 9-155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن محمد ابراهيم سجستاني، تا: 1109ق؛ واقف: آقا زين العابدين خادم اصفهاني، 1166ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: پارچه اي، 24گ، 18 سطر (7/3×12/8)، اندازه: 12/2×19/4 سم [ف: 211-8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ جلد: مقوايي، 19گ (36پ- 54)، 21 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-889]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعي [نشريه: 4-405]
بي كا، تا: قرن 13 [ف: - 21]
بي كا، تا: 1308ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، 70گ، 12 سطر (6×11)، اندازه: 10×17 سم [ف: 3-950]
آغاز: برابر؛ انجام: فهواي المجهول في المثال الاول اثنان و خمسان يحصل من قسمة مسطح الماخذ و المعلوم... و هو خمسة عشر علي الواسطة و هو الاربعة في الثالث ايضاً اثنان و خمسان...
بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «منه رحمه الله»؛ كاغذ: نخودي، اصفهاني، جلد: مقوايي، رويه تيماج مشكي، 61گ (45-105)، 19 سطر (5×13/5)، اندازه: 9×18 سم [ف: 141-11]
انجام: فان كان احد الطرفين و ذلك علي وجهين احدهما جعل الثالث تاليا للنسبة المطلوب
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 61گ (27پ-87پ)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 2-7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ صورت وقف كتاب از مال محمد ولي؛ جلد: چرم زرد، 50گ، 16 سطر، اندازه: 10×18 سم [مؤيد: 2-6]
بي كا، بي تا [نشريه: 7-516]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
حسيني طباطبائي، محمد اشرف بن حبيب الله، ق11 قمري
hoseynī tabātabā’ī, mohammad ašraf ebn-e habīb-ollāh (- 17c)
وابسته به: خلاصة الحساب شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
اهدا به: ميرحبيب الله صدر
تاريخ تأليف: يک شنبه 9 ذيقعده 1038ق
شارح كه از شاگردان شيخ بوده می گويد كه پيش از وي استاد علامه مولي حاج حسين يزدي قسمتي از آن كتاب را كه اصول حساب باشد شرح كرده بود، و طلاب از او خواستند كه شرحي بر تمام كتاب بنويسد. ابتدا باب سوم از «خلاصة الحساب» را براي تکميل شرح استادش حسين يزدي نگاشت، سپس به شرح دو باب اول آن پرداخت تا شرح کاملي فراهم آورده باشد.
آغاز: بسمله، بعد حمدالله الاحد الصمد و الصلوة علي النبي و آله بلا عدد... يقول (الفقير) الي الله الغني محمد اشرف بن حبيب الله الحسيني الحسني الشريفي الطالقاني لما كانت الرساله الموسومه بخلاصة الحساب... ممتازة عن ساير كتب الحساب... و قد شرح الاستاد العلامه مولانا الحاج حسين اليزدي شطراً منها و هو اصول الحساب،... التمس مني بعض الطلبه ان اكتب لباقيها شرحايذلل الصعاب... ثم بعد اتمامه التمس بعض آخر منهم ان اكتب لاصوله شرحا كشرح الفروع ليكون المجموع في هذا الباب... قال المصنف بعد اتمام الخطبه و بيان سبب تصنيفها و رتبتها اي الرسالة المذكورة علي مقدمه... و عشرة ابواب...
انجام: و ما توفيقنا الا بالله و عليه الاعتماد يوم الحساب فاحفظ وصيتي و الله حفيظ عليك ان شاء الله هذا آخر ما اوردناه من شرح خلاصة الحساب...
[الذريعه 229-227/13؛ كشف الحجب 333؛ دنا 663/6 (25 نسخه)]
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ در پايان جدولي است به عربي در شناختن روز يكم هر ماه عربي گويا از شارح؛ مهر: اسمعيل بن لطفعلي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز، 147گ، 17 سطر (7×12)، اندازه: 11×19 سم [ف: 3275-13]
آغاز: برابر؛ انجام: قوانين الحساب فيه استعارات. تم الكتاب في ليلة تحويل الشمس في الحمل... سبعة و ثمانين و الف في بلده شيراز علي يد الفقير محمد نصير بن محمد مشهدي.
خط: نستعليق، كا: محمد نصير بن محمد مشهدي، تا: 1087ق، جا: شيراز؛ كاتب ديباچه شارح را كه در نسخه حاضر در حاشيه نوشته و از نوشته مرحوم نفيسي بر مي آيد كه برخي از نسخ، اين ديباچه را ندارد، محشي از شارح و نيز يك حاشيه مفصل از حواشي بهائي بر خلاصه (كه شيخ در آن از بحر الحساب خود ياد مي كند)؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 224ص (2-225)، 21 سطر، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 105-19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شريف ممسني، تا: 30 رمضان 1087ق، جا: شيراز مدرسه خان؛ واقف: ناييني؛ كاغذ: اصفهاني، 135گ، 15 سطر (6×12/5)، اندازه: 13×20/2 سم [ف: 213-8]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد شاه اصطهباناتي، تا: سه شنبه 2 ذيقعده 1098ق؛ با حواشي «منه رحمه الله» تصحيح شده؛ 123گ، اندازه: 14×20 سم [نسخه پژوهي: 2-179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد، تا: قرن 12؛ رجب 1308 داخل كتابخانه ميرزا محمد خان مستوفي گرديده؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج، 88گ، 17 سطر (7/5×16)، اندازه: 13/5×22 سم [ف: 16-344]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح با امضاي «منه ره» و يا «رونويس از خط مؤلف»، با جداول و اشكال هندسي؛ مهر: «محمد كافور...»؛ تملك: مصطفي حسين صفايي خوانساري در 1368؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج زرشكي، 157گ، 17 سطر، اندازه: 10×18 سم [اهدائي رهبر: 9-153]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 606
همان نسخه بالا [اهدائي ف: - 150]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ واقف: سيد محمد باقر سبزواري، محرم 1405؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج عنابي، 124گ، 19 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 18-84]
آغاز: لمئاتها و علي هذا فقس و اما الاشارة إلي الارقام فكما قال ره؛ انجام: من مسطح المخرجين.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ واگذاري بنياد مستضعفين در شهريور 1367؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج مشكي، 100گ، 14 سطر، اندازه: 12/1×18/2 سم [ف: 18-83]
بي كا، تا: 1107ق [ميراث اسلامي: 5-599]
از مولانا حسن يزدی و شاگردش سيد محمد اشرف حسينی طباطبائی که از باب سوم به پايان رسانده است؛ خط: نستعليق، كا: محمد جعفر پسر محمد صالح گرمرودي، تا: 1108ق؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-936]
اصفهان؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 35/1
همان نسخه بالا [نشريه: 5-303]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4557/1- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3-72]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: سه شنبه 25 ذيقعده 1111ق، جا: اصفهان؛ واقف: حاج قائم مقام، بهمن 1316؛ كاغذ: اصفهاني، 76گ، 20 سطر (6/5×13/7)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 8-214]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن جمال الدين محمد بن شجاع الدين محمد اردستاني، تا: سه شنبه 28 محرم 1116ق؛ مهر: «عبدالباقي بن... الحي الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 103گ، 19 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 1-44]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: سه شنبه صفر 1125ق؛ از روي نسخه نوشته از روي اصل نگارنده؛ گ 121پ-123ر مسئله ها و قاعده هايي است در حساب كه پاره اي از آن ها از همان شيرازي مي باشد؛ تملك: عبدالله بن حسين در 1274؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 123گ، 17 سطر (7×14/5)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 4-911]
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمعه 15 شوال 1176ق؛ مصحح؛ تملك: حيدر بن محمد بن...؛ جلد: مقوايي، 121گ، 18 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف: 8-134]
آغاز: برابر؛ انجام: من مطالبها حري، اي حقيق بالصيانة. و هذا آخر ما اردناه من شرح خلاصة الحساب بعون الملك... يوم الاحد التاسع من شهر ذيقعدة...
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد محمد جعفر [چنين]، تا: چهارشنبه 7 ذيحجه 1196ق؛ 87گ (13پ-99پ) [ف: 1-149]
بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام [ف: - 21]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا اريد تضعيفها و يقسم عددها الحاصل.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ ضميمه: قطعه از ترجمه خلاصة الحساب از مبحث كسور تا آخر كتاب، سه برگ آخر نسخه قطعه از شرح عربي باب هشتم خلاصة الحساب؛ واقف: حاج سيد عبدالباقي آيت اللهي شيرازي؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 115گ، 16 سطر، اندازه: 10/4×17 سم [ف: 18-83]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 28 محرم 1237ق، جا: رباط؛ جلد: تيماج سرخ، 66گ، 21 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-2461]
آغاز: و النجابة و الهداية و الاقبال منبع بحار الفضل و الافضال مركز دائرة الفخر و الكمال؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جواد بن محمد مهدي گلپايگاني ساكن نهاوند، تا: 1279ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج مشكي، 68گ (99پ-166پ)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: - 22]
خط: نستعليق نازيبا، كا: كرم علي بن علي رضا مشهور به ابن الخباز، تا: 1297ق؛ 23 سطر، اندازه: 18×22/5 سم [ف: - 98]
آغاز و انجام: برابر
كا: حاج نظر علي بن ابوالقاسم، تا: جمادي الاول 1298ق؛ تملك: محمدرضا بن محمد جواد معزي در 28 شعبان 1309؛ جلد: تيماج مشكي، 112گ (3پ-114پ)، 16 سطر (8/5×15)، 16×21/5 سم [ف: 39-119]
آغاز: برابر؛ انجام: اعطيتني ربع ما معك اونصف او ثلثه او غير ذلك من المال علي ما معي ثم لي سبب اعطائك الرابع ثمتها فكم مالا مع كل واحد منها اي من الرجلين و كم الثمن.
از باب سوم خلاصة الحساب آغاز مي شود؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قرمز، 56گ (55پ-110پ)، 14 سطر (6/5×12)، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 30-39]
خط: نسخ خوب، بي كا، بي تا؛ 47گ، 18 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: - 97]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ از نسخ هاي كه به خط مصنف بوده در نيمه ربيع الاول... نوشته شده؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: 1334]
خط: نسخ، كا: محمدحسن بن حسن بن محمد مجدالدين حسيني حسني، تا: دوشنبه 30 جمادي الاول، جا: لار؛ جلد: تيماج قرمز، 176گ، 13 سطر، اندازه: 15/5×22 سم [ف: 23-217]
آغاز: احمد الله علي عواطف كرمه و سوابغ نعمه و تضاعف قسمه... نحمدك يا من لا يحيط بجميع نعمه عدد، فيه براعة الاستهلال؛ انجام: هذا آخر ما اقتبسناه من شرح خلاصة الحساب المنسوب الي الفاضل الشيرازي...
خط: نسخ، كا: علي بن عبدالله (گويا همين شخص كتاب را مختصر كرده)، تا: شنبه 13 ذيحجه؛ جلد: تيماج قهوه اي، 77گ (32ر-108پ)، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-46]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
حسيني، محمد حكيم بن علاء الدوله، ق11 قمري
hoseynī, hakīm ebn-e ‘alā-od-dole (- 17c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
به درخواست: مجدالدين حسن
شرحي است مزجي بر «خلاصة الحساب» شيخ بهائي.
آغاز: احمد الله علي عواطف كرمه و لسوابغ نعمه و تضاعف قسمه و او من به اولا باديا و استهديه قريبا هاديا و اتوكل عليه ناصرا كافيا...
آغاز: برابر؛ انجام: ثم حبيبه يستخرج تطردا... و هو في المثال طول الحبيب المستوي عشرة اذرع و الحبيب المعكوس خمسة اذرع.
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: رجب 1095ق؛ مجدول، مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 102گ، 15 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 20-140]
خط: نسخ، كا: حسين، تا: 5 شوال 1111ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 81گ (48پ-128ر)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 305-20]
كا: محمد بن نعمة الله حسيني يزدي، تا: 29 ربيع الثاني 1215ق [ف: - 30]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ با اشكال هندس، مجدول، مصحح، محشي و برخي با عنوان «من افادات استادي مولانا مظفر ادام الله»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 78گ (1پ-78ر)، اندازه: 10/5×20 سم [ف: 241-20]
š.-e xolāsat-ol-hesāb
اصفهاني، محمد طالب بن حيدر، ق11 قمري
esfahānī, mohammad tāleb ebn-e heydar (- 17c)
وابسته به: خلاصة الحساب شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
دريک «مقدمه» و ده «باب» در آن افزودگي هايي بر متن است و از اوست: ترجمه مسايل حسابيه، که به سال 1060 پايان يافته است.
آغاز: بسمله، حمدبي غايت وثناي بلانهايت واحدي را سزاست که از وصمت اثنينيت مبراست وفردي را لايق است که از شائبه زوجيت معراست
انجام: و تطويل کلام در آن مسأله موقوف بر قواعد سابقه باشد و... که بتکرار همه ملکه حاصل شود
[دنا 662/6؛ الذريعة 230/13؛ نسخه هاي منزوی 180/1؛ فهرستواره منزوي 2672/4]
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 18/66-3546/2
آغاز و انجام: برابر
خط:نستعليق، بي كا، تا: جمعه 29 ذيقعده 1259ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشکي مذهب، 51گ، 25 سطر، 15×21 سم [ف: 5-2560]
š.-u xolāsat-il ḥisāb
اصفهاني، محمد قاسم بن محمد كاظم
esfahānī, mohammad qāsem ebn-e mohammad kāzem
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 1099
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي جبر نعمائه مراتب الاعداد؛ انجام: المستثني مأتان حتي كان له ثمانمأة و عنه
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: خاندان فرساد؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي، 125گ، 17 سطر (8/5×14)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-853]
š.-u xolāsat-il ḥisāb
حسيني تبريزي، محمد باقر بن ابي القاسم، ق11 قمري
hoseynī tabrīzī, mohammad bāqer ebn-e abe-l-qāsem (-17c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرحي است بر«خلاصة الحساب» شيخ بهايي با عنوان «قال، اقول». شارح از معاصرين علامه مجلسي است. از همين مؤلف «ميزان المقادير» در الذريعة معرفي شده است.
آغاز: بسمله، نحمدک اللهم علي ما اعطيتنا من اقسام نعمک و جمعت فينا من ضرب قسمک... اما بعد فيقول... ابن ابي القاسم الحسيني محمد باقر النيريزي...
انجام: و للموصي له الثالث خمسه و عليه يقاس ما يقع في ابواب الوصايا. قد وقع الفراغ من تسويد هذه الاوراق.
[دنا 662/6 (6 نسخه)؛ فهرستواره منزوي 2611/4 و 2673؛ الذريعة 226/11 و 318/23]
آغاز: بفقهه ثم لما کانت الرسالة المسماة بخلاصة الحساب الي جناب قدوة... قال طاب ثرده نحمدک يا من لايحيط بجمع نعمه... اقول النکتة في الابتداء بالبسملة و ارداف ههنا بالتحميد و اختيار الحمد علي اخويه؛ انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه انجام نسخه تعيين شد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1095ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج قهوه اي، 104گ، 15 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-2559]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج ترياكي، 146ص (240-95)، 18 سطر [سنا: ف: 2-156]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 370/2
همان نسخه بالا [نشريه: 7-236]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نور محمد بن حاجي ميرزا محمد در ارومي، تا: 1227ق؛ تملک: محمد علي بن حاجي محمد اسمعيل؛ كاغذ: کاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 59گ، 19 سطر، اندازه: 14/7×20/8 سم [ف: 292-1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1277ق، جا: اروميه؛ مصحح؛ 53گ (1پ-53پ)، 18 سطر، اندازه: 16/5×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-891]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ 51گ، 15 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 5-2557]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
حسيني خلخالي، علي بن محمد، ق11 قمري
hoseynī xalxālī, ‘alī ebn-e mohammad (- 17c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرح مزجي توضيحي مختصري است بر كتاب «خلاصة الحساب» استادش شيخ بهاءالدين عاملي كه در روزگار وي نگاشته و مخصوصاً به قواعدي كه ترك شده بيش تر نظر دارد.
آغاز: بسمله الحمدلله الفرد بلاندو الواحد بغير ضد لاترکيب في ذاته الازلية ليتحلل و لاتحليل في صفاته... اما بعد فاعلم ايها الذکي المتوقد ان الحساب علم لايخفي علي شانه...
انجام: و ان وجدت فيه شيئا يسر طبعک العالي و ادعوا المغفره للمذنب القصر شمس الدين... والحمدلله علي ختم الکتاب و الصلواة علي من اوتي الحکمة و فصل الخطاب و علي آله و اصحابه خير آل و اصحاب.
[دنا 663-662/6 (15 نسخه)؛ الذريعه 231/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوب، كا: حاجي محمد، تا: 1069ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج عنابي، 155گ، 18 سطر، اندازه: 10×19/5 سم [ف: - 155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بديع بن رفيع الدين محمد فراش حرم محترم، تا: رمضان 1085ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قرمز، اندازه:
12×18 سم [ف: 6-197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با جمله دعايي «منه رحمة الله»؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي كشميري، جلد: تيماج مشكي مذهب، 137گ، 16 سطر، اندازه: 12×19 سم [اهدائي رهبر: 9-152]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 963
همان نسخه بالا [اهدائي ف: - 150]
آغاز: برابر؛ انجام: يحصل مخرج الکسور التسعة المشهورة... و الحاصل في السبع و الحاصل في العشرة.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: وسط و انجام؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: کاغذ ترمه، جلد: ميشن سياه، 35گ، 17 سطر، اندازه: 17/4×24/7 سم [ف: 1-291]
خط: نسخ، كا: محمد رفيع بن محمد شريف حسيني، تا: 1105ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سرخ، 111گ، 19 سطر، اندازه: 12/3×19/5 سم [ف: 291-1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن حاجي محمد سميع طبسي گيلكي، تا: دهه دوم محرم 1114ق، نيم اول آن را خود و نيم دوم آن را پدرش نگاشته؛ توسط کاتب قرائت شده، داراي بلاغ، مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 1464-3]
انجام: و اعترض عليه بانه لو كان موضوع الحساب هو العدد من
خط: نستعليق، كا: خواجه كريم الله، تا: 12 جمادي الاول 1170ق؛ افتادگي: انجام؛ تملك: فرهاد بن وليعهد در جمادي الاول 1285؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن عنابي، 2گ، 22 سطر، اندازه: 15/5×24 سم [اهدائي رهبر: 9-153]
خط: نستعليق، كا: عبدالحسين بن ابوالحسن حسيني تنكابني، تا: شنبه 22 رمضان 1191ق؛ با جدول ها و اشكال هندسي، مصحح، محشي؛ جلد: تيماج مشكي، 113گ، 12 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 246-20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 4 رمضان 1231ق؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: حنايي فرنگي، جلد: تيماج زيتوني، 78گ، 21 سطر، اندازه: 14×21 سم [اهدائي رهبر: 9-153]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: مهدي تهراني، تا: 1237ق [الفبائي: 336]
خط: نسخ، كا: علي بن محمد باقر، تا: 22 جمادي الاول 1238ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-144]
خط: نستعليق، كا: حسين علي بن آقا جان مازندراني بارفروشي «بابلي»، تا: 3 ربيع الثاني 1272 ق؛ قطع: رقعي [ميراث شهاب: س 9ش 2-38]
آغاز: برابر؛ انجام: و اعترض عليه بانه لو كان موضوع الحساب هو العدد من حيث...
فقط دو برگ از اين كتاب را دارد. تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج زرشكي، 2گ (1پ-2پ)، اندازه: 15×24/5 سم [مؤيد: 3 -194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: مقوا با تيماج قهوه اي، 111گ، 18 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 210-1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كا: محمد قاسم بن امر الله يزدي، بي تا؛ 149گ (47پ-195پ) [ف: 1-149]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: نزديك عصر مؤلف؛ مصحح، محشي؛ جلد: مقوايي، 205گ، 15 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 21-366]
š.-e xolāsat-ol-hesāb = t.-ye xolāsat-ol-hesāb
قزويني، عبدالله بن شاه منصور، ق11 قمري
qazvīnī, ‘abd-ol-lāh ebn-e šāh mansūr (- 17c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
محل تأليف: مشهد
شرحي است بر خلاصة الحساب استادش شيخ بهائي در يك مقدمه و ده باب به همان ترتيب اصل كه در زمان حيات شيخ بهائي از تأليف آن در مشهد رضوي عليه السلام فارغ شده است.
آغاز: حمدي كه مقدور نباشد حصرش و محصور نگردد قدرش و منسي نشود ذكرش و مطوي نگردد سرش و منتهي نشود
عددش
انجام: گرچه صدفش زاده عبدالله است ** اما گهرش اخذ ز روح الله است
[دنا 663/6؛ الذريعه 231/13 شماره 828، نسخه هاي منزوی 148/1 و 149؛ فهرستواره منزوي 2675/4]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1069ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 37گ (100پ-136ر)، 17 سطر (9×17)، اندازه: 16×26 سم [ف: 141]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي بعضاً با عناوين «علي محمد»؛ جلد: مقوايي، 20گ (17پ-36)، 21 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-889]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
يزدي، محمد باقر بن زين العابدين، ق11 قمري
yazdī, mohammad bāqer ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 17c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرحي مزجي بر خلاصة الحساب شيخ بهائي؛ در آن جا كه بهايي از كتاب بزرگ خود «بحر الحساب» ياد و براهين مسئله «اخذ ارتفاع در مسئله چاه» را بدان كتاب احاله مي كند، يزدي مي گويد تا كنون بر اين كتاب دست نيافته ام گويا وي آن را تمام نكرده است». نسخه اي ديگر از اين شرح در كتابخانه عارف حكمت (شماره 50 رياضي) موجود و تاريخ كتابت آن 1097ق است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6341/7
آغاز: الرياضي اذ هو علم يبحث فيه عن احوال ما يفتقر في الوجود الخارجي دون التعقل الي الماده و فيه كلام قال في الحاشيه ذكر الشيخ في الشفا... و نقل عن المصنف انه يرد علي الشيخ انا نعلم قطعاً ان المحاسب ليبحث عن احوال العدد... ليكون الحساب من الالهي؛ انجام: و في بعض النسخ او نقصناها منه الثالث اقران له عشره الا جذر مالعمر و ولعمر و خمسه (دنبال مسئله 3 خاتمه)
برگ اول حاشيه را ندارد و فقط تا اندكي از خاتمه است و بعد از آن نانوشته مانده (گويا بيش از اين تأليف نشده)؛ خط: شكسته نستعليق، تحريري، كا: مهدي بن ابي الحسن محمد علي، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تيماج مشكي، 62ص (98-37)، 17 سطر، قطع: خشتي [ف: 19-362]
š.-u xolāsat-il ḥisāb
يزدي، حسين بن غياث الدين منصور
yazdī, hoseyn ebn-e qīyās-od-dīn mansūr
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
اهداء به: شاه عباس صفوي
وي آن را به دستور شيخ بهائي و به درخواست گروهي از طلاب شرح مزجي كرده و مطالب مشكل و پيچيده را با بهترين وجه توضيح داده است. اين شرح در زمان حيات مؤلف نگاشته شده است.
آغاز: بسمله. الحمد لله الواحد الاحد الفرد الواجد الصمد الذي لم يلدو لم يولد و لم يكن له كفوا احد... و الصلاة و السلام علي الرسول و الولي زوج الزهراء البتول و اولادهما الاحد عشر الي يوم الحساب و المحشر. يقول اضعف خلق الله و احوجهم الي غفران و به السرمدي حاجي حسين بن غياث الدين منصور اليزدي لما كان علم الحساب عما لا يكاد يستغني عنه احد من الانام... و كانت الرسالة... خلاصة الحساب لشيخنا و مولانا العلامة المحقق للحق و الصواب... الشيخ بهاء الدين محمد ادام الله ظله له علي المخلصين... فحداني ذلك و رخصة حضرة المصنف دام ظله العالي...
آغاز: برابر؛ انجام: و جزء من احد عشر و جزء من ثلثة عشر و قد يسمي الاقسام الثلثة الاخيرة مؤلفة و قد يطلق المفرد علي الاولي و المركب علي الاخيرين و اطلاق المفرد علي مالين بمكرر و لا مركب شايع ذايع و اذا رسمت.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11، در حيات مؤلف؛ افتادگي: انجام؛ محشي به لفظ «منه سلمه الله»؛ مهر: «عبده محمد بن هاشم وجيه الملك»، «لا اله الا الله الملك الحق المبين» (مربع)، «عبده احمد بن ابوالقاسم» (بيضی)، «ناد عليامظهر العجايب/ تجده عونا لك في النوائب/ و كل هم و غم سينجلي/ بولايتك ياعلي يا علي يا علي» (بيضی)؛ كاغذ: حنايي، 42گ، 18 سطر، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 34-5]
آغاز: برابر؛ انجام: و المكسور اذا كان المخرج زوجا ان ينصف المخرج و يقسم.
بي كا، بي تا؛ جلد: گالينگور سبز، 57ص (2-58)، 21 سطر، اندازه: 9/5×18 سم [ف: 124-47/2]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
مرعشي، عبدالرحيم بن ابي بكر، - 1149 قمري
mar‘ašī, ‘abd-or-rahīm ebn-e abī bakr (- 1737)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
به درخواست: محمد صادق حنفی
شرح مزجي نسبتًا مختصري است بر «خلاصة الحساب» شيخ بهاءالدين عاملي، گرفته شده از كتاب هاي ديگر با آن چه شارح استنباط كرده است. در يك سال و نيم تأليف شده است.
آغاز: نحمدك يا من لا يجمع جذور أقسامه الافهام و لا يحيط بجميع ضروب نعمه الارقام.
انجام: و لاستخراج هذه المسألة و نظائرها طرف آخر تطلب مع براهينها من كتابنا الكبير وفقنا الله تعالي لاتمامه.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 4207
آغاز و انجام: برابر
خط: رقعي، بي كا، تا: قرن 13؛ تاريخ وقف: 1246؛ جلد: مقوايي، 77گ، 25 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 11-208]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
برسوي، عبدالرحمن بن عبدالله، - 1161 قمري
borsavī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1748)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: 1121ق
شرحي بر خلاصة الحساب شيخ بهائي از عبدالرحمن بن عبدالله بروسوي حنفي مشهور به موج زاده، و از جمله آثار اوست: حاشيه بر تفسير بيضاوي و شرح مفتاح الغيب.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي قسم ضروب الامثال، التي لا واحداً واحداً و لاعدداً...
انجام: علي تقدير النقصان جذر، هذا ما تيسرلي في شرح الرسالة البهائية، و قد وقع الفراغ من تبييضه في اليوم الثامن و العشرين من ربيع الاول لسنة احدي و عشرين و مائة و الف من هجرة من له العز و الشرف صلوات الله عليه و علي ساير النبيين
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 7728
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي منقول از شرح جواد بن اسعد عاملي؛ كاغذ: فستقي فرنگي، 75گ، 21 سطر (8×16)، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 8-213]
š.-e xolāsat-ol-hesāb
لاهيجاني، محمد بن جلال الدين احمد، ق12 قمري
lāhījānī, mohammad ebn-e jalāl-od-dīn ahmad (- 18c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
اهدا به: شاه سليمان
كتابي است در رياضيات مشتمل بر يك «مقدمه» و ده «حديقه» و يك «خاتمه»: مقدمه: در بيان ماهيت علم حساب و موضوع و تعريف آن؛ حديقه 1. در شش بوستان (جمع، تنصيف، تفريق، ضرب، قسمت و جذر)؛ حديقه 2. حساب كسور در سه مقدمه (نسب اربعه، مخرج كسور، تجنيس و رفع) و شش مسلك (جمع كسور و تصنيف، تصنيف كسور، ضرب آن ها، قسمت كسور، استخراج جذر و تحويل كسر)؛ حديقه 3. بيان استخراج مجهولات؛ حديقه 4. استخراج مجهولات به حساب خطائين؛ حديقه 5. استخراج مجهولات به تحليل و تعاكس؛ حديقه 6. بيان مساحت در يك مقدمه و سه مسلك (مهية مساحت، مساحت از بقيه سطوح و مساحت اجسام)؛ حديقه 7. بيان توابع مساحت است در سه مسلك (وزن ارض، معرفت مرتفعات، معرفت عروض انهار و عمق آبار)؛ حديقه 8. استخراج مجهولات به طريق جبر و مقابله در دو مسلك (مقدمات و الفاظ مصطلحه و بيان مسائل سته جبريه)؛ حديقه 9. بيان قواعد شريفه و فوايد لطيفه كه محاسب را از دانستن آن چاره نيست در دوازده قاعده؛ حديقه 10. مسائل متفرقه و خاتمه در ذكر هفت مسئله لاينحل. اين رساله بعد از رحلت شيخ بهاء الدين عاملي تأليف شده و مؤلف از خواجه نصير الدين طوسي در چند موضع نام برده است.
آغاز: خلاصه كلام و نقاوة ما قال الانام حمد منعمي است كه احصاء نعم نا متناهي او از عدد نشايد و توصيف الاناء محدود... كه آن چه تفسير يافته زبدة قواعد علم حساب است و خلاصه مقوله لؤلو الالباب...
انجام: جذر باشد به طريق مانعة الخلو و السلام علي من اتبع الهدي
[دنا 662/6؛ فهرستواره منزوي 2676/4؛ الكواكب المنتشره 696]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عشور علي بن رمضان، تا: 1089ق؛ مصحح، محشي با نشان «ه» و «منه»، با دستخط محمد علي احديان؛ تملك: محمدعلي بن محمد با مهر «عبده محمدعلي بن محمد» (بيضی)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: پارچه سورمه اي، 64ص، 17 سطر (7×13)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 686-35]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ملا محمد شريف، تا: 25 ربيع الاول 1126ق؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج سبز، 15 سطر [سنا: 235-2]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 36/2
همان نسخه بالا [نشريه: 7-222]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
مائي چلبي، عمر بن احمد، ق12 قمري
mā’ī čalabī, ‘omar ben ahmad (- 18c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرحي است با عناوين «قوله، قوله» بر خلاصة الحساب شيخ بهائي. خطبه خلاصة الحساب را در اين شرح به سبك نگارشات اهل سنت در آورده اند. در ديباچه آن مي گويد: بر رساله بهائيه كه بين دانشمندان مشهور است حاشيه هايي نوشته بودم... تا در اين ايام كه نيز عد هاي آن را نزد من مي خواستند كه آن حواشي را جمع آوري كنم.
آغاز: يا من عجزت عن جمع تضاعف نعمه اقلام افهام العقلاء و تحير... و بعد فيقول... عمر بن احمد الشهير بالمائي و الچلبي، اني، رسمت فيما مضي في ايام التحصيل...
انجام: فمجموع الرمح اثنا عشر ذراعا و نصف و هو المطلوب
[دنا 664/6 (7 نسخه)؛ بروكلمان 280/2 ذيل ب 288 ف 596؛ الاوقاف العامة موصل 94/2 و 316/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: همت پسر محمد علي، تا: 1096ق؛ كاغذ: پسته اي، جلد: رويه ميشن سبز، 52گ (180پ-231پ)، 18 و 23 سطر، اندازه: 14×18 سم [ف: 6-416]
آغاز و انجام: برابر
كا: علي بن مصطفي، تا: 1124ق، جا: ارز روم؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 79ص (51-129)، 17 و 28 سطر (6×13)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 161-7]
آغاز و انجام: برابر
تا آخر باب هشتم (في استخراج المجهولات بطريق الحبر و المقابلة) است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1124ق؛ محشي با رمز «منه»؛ اهدايی: رهبری، 1373؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 62گ، 23 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [اهدائي رهبر: 9-155]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ محشي از مؤلف با نشان «منه» و از عمر السعدي؛ كاغذ: سفيد فرنگي و تركي، جلد: تيماج مشكي، 79ص (79-1)، 19 و 22 و 25 سطر، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 102-23]
انجام: فاضرب المجهول في الرابع يحصل ستة و ثلاثون قسم الحاصل علي...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ محشي با رمز «منه»؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 58گ، اندازه: 15×21 سم [اهدائي رهبر: 9-156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد جعفر بن ابي القاسم تبريزي، تا: 20 ذيقعده 1268ق؛ مصحح، محشي؛ 71گ (55پ-125پ)، 23 سطر، اندازه: 16/5×21 سم [محدث ارموي مخ: 2-890]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد صادق الوندي، تا: 1270ق [ف: 119]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 69گ، اندازه: 14×21 سم [ف: 3-31]
آغاز:... ثم اثبت ضعف هدا المضروب تحت النقطة التي تلاها و انقل الضعف الاول تحت المضاعف الثاني؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مهر: «عبده زين العابدين الحسيني» (بيضی)؛ جلد: چرم قهوه اي، 38گ، 20 سطر، اندازه: 12/8×21/6 سم [ف: 164-43]
آغاز: برابر؛ انجام: فاضرب الأول في الرابع يحصل ستة و ثلاثون و اقسم الحاصل...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «منه»؛ 59گ (17ر-75پ)، اندازه: 15×21 سم [مؤيد: 1-232]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
موسوي عاملي، حيدر بن محمد حسن، ق12 قمري
mūsavī ‘āmelī ،heydar ebn-e mohammad hasan (- 18c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
تاريخ تأليف: 2 محرم 1182ق
شرح مزجي مفصلي است بر «خلاصة الحساب» شيخ بهاءالدين عاملي كه شارح آن را پس از دو كتاب ديگر خود «محك القلايد في شرح الشواهد» و «يتيمة الدهر في مواليد الاربعة عشر» نگاشته است.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2717
آغاز: المفعول فمعناه حينئذ ان جنس المحمودية أو جميع أفراده قائم به تعالي و الاولي انه مبني للفاعل و فاعله هو الله تعالي دون غيره
نسخه اصل: كتابخانه اي در نجف اشرف؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ ظاهراً به خط مؤلف تصحيح شده با برخي خ طخوردگي ها و اضافات در حاشيه؛ 426ص [عكسي ف: 312-7]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
يزدي، محمد باقر بن محمد حسين بن محمد باقر، ق12 قمري
yazdī, mohammad bāqer ebn-e mohammad hoseyn ebn-e mohammad bāqer (- 18c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
اهداء به: نظام الملك بن غياث الدين عليخان
تاريخ تأليف: 24 شوال 1099ق
شرح مزجي متوسطي بر «خلاصة الحساب» بهاءالدين محمد عاملي است. شارح در مقدمه خود می گويد كه: «چون ديدم خلاصة الحساب خيلي مورد توجه طالبان علم رياضي است درصدد بر آمدم كه شرحي بنگارم تا مشكلات و معضلات خلاصة الحساب را بر طرف سازد از اين رو اين شرح را ترتيب دادم» و در ضمن به كتاب جد خود «محمد باقر بن زين العابدين يزدي متوفاي قرن 11 اشاره مي كند كه به نظر مي رسد همان عيون الحساب باشد كه شرح آن به نام «كفاية الالباب في شرح مشكلات عيون الحساب» از همين شارح معرفي شده است.
آغاز: الحمد لله الذي لايحصي جذور قسمه اعداد و اوهام و لا يبلغ كنه جلاله عقول و افهام... و بعد فيقول... ان الطباع قد تقاصرت عن ضبط انواع الحساب و تكاستت عن الانهاك فيه ذوي الالباب
انجام: فان کثيراً من مطالبها حري بالصيانة والکتمان حقيق بالاستتار عن اکثر اهل هذا الزمان فاحتفظ وصيتي اليک و الله حفيظ عليک
[دنا 665/6 (6 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، كاتب = مؤلف، تا: 24 شوال 1099ق؛ واقف: حاج آقا رضا موسوي زنجاني، شوال 1375؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي، 102گ، 17 سطر (5/5×9/5)، اندازه: 10/5×15/2 سم [ف: 214-8]
آغاز: برابر؛ انجام: تم علي يد مصنفها محمد باقر بن محمد حسين اليزدي...
كاتب = مؤلف، بي تا؛ 126گ، 15 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 1-145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد باقر بن زين العابدين يزدي، تا: 1099ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 127گ، 16 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 17-24/2]
آغاز: قوله: سيطيح منه استخراج المجهولات الحساب نوعان علمي و نظري و هو المسمي؛ انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه انجام نسخه تغيير يافت؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: صفر 1103ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ مهر: «العبد محمد صادق» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 75گ، 20 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف مخ - 3-1190]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق و نسخ، بي كا، تا: ذيقعده 1148ق؛ مصحح، از روي نسخ اصل كتابت و مقابله شده با اين عبارت: «واستكتب من نسخة نسخه الشارح رحمه الله بخطه و قوبل منها ايضاً» محشي با رمز «منه رحمه الله»، مجدول؛ تملك: رضي الدين محمد قزويني؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 126گ، 14 سطر (6×12)، اندازه: 12×18 سم [ف: 32-702]
آغاز: قاعدة في ضرب مابين العشرة و العشرين فيما بين العشرين و المائه بل فيما بين العشرة و المائه و لعل التخصيص تقدم ذکر مضروب مابين العشرين بعضه في بعض من المرکبات الاولي؛ انجام: الاولي ان تنجس المقسومين و بعد جعلها من جنس واحد تقسم المقسوم علي سدس المقسوم عليه
تذكر: نام مؤلف به استناد كتابشناسي شيخ بهائي 315 ذكر شد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و وسط و انجام؛ جلد: مقوا اسليمي، 69گ، 19 سطر، اندازه: 9×19 سم [ف مخ - 3-1190]
š.-e xolāsat-ol-hesāb
انصاري، روشن علي، ق13 قمري
ansārī, rošan ‘alī (- 19c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شارح اين اثر را به شيوه خلاصة الحساب شيخ بهائي تنظيم و تأليف كرده است: مقدمه در تعريف علم حساب و تعريف عدد؛ باب 1. حساب صحاح شش فصل؛ باب 2. حساب كسور؛... و
باب 10. در مسائل متفرقه كه با هم مناسبتي ندارند.
آغاز: نحمدك يا من لايحيط بجمع نعمه عدد، سپاس مي كنم ترا اي آن كه احاطه نمي كند بفراهم آوردن نعمت هاي او هيچ عدد...
انجام: شكرست مرخداي راكه آسان كننده است اتمام هر چيز را و توفيق دهنده است براي تمام گردانيدن هر چيز خصوصا اين رساله
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مقوا، 27گ، 17 سطر (8/5×14)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 302-14]
آغاز: برابر؛ انجام: ولا وجدوا عليها دليلا و نيافتند بر حل آن ها راه نمائيده و راه
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: رهبری، دي 1380؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج فرنگي يشمي، 140گ، 17 سطر، اندازه: 13×20 سم [اهدائي رهبر: 9-147]
آغاز: برابر؛ انجام: والصلوة علي رسوله و اصحابه و آله خير أصحاب و آل تمام شد ترجمه خلاصة الحساب.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: حنايي، 135گ، 13 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [ف: 18-36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: زينت النساء بنت سيد شاه الله دستگير، تا: 8 ربيع الثاني 1249ق، جا: اكبر آباد هندوستان؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوايي، 176گ، 15 سطر (9/5×18)، اندازه: 17×26 سم [ف: 8-85]
آغاز: برابر؛ انجام: و ميزان كسر اگر باشد آن را افزايند پس اين مجموع اگر با ميزان مكعب مخالف بود عمل باليقين خطاست.
نام مؤلف به قرينه آغاز تعيين شد؛ خط: نستعليق هندي، كا: محمد ولي الدين، تا: 17 جمادي الثاني 1253ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 221گ، 15 سطر، اندازه: 13/5×21/5 سم [ف: 20-139]
انجام: پس ياد دار صيت مرا كه سوي تست و خداي سبحانه نگاهبانست بر تو و الحمدالله المسير الاتمام و الموفق الاختتام... و اصحابه و آله خير اصحاب و آل باختتام رسيد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي صنعتي، جلد: تيماج فرنگي، 189گ، 13 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [اهدائي رهبر: 9-148]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
طبري، محمد كاظم بن رضا، ق13 قمري
tabarī, mohammad kāzem ebn-e rezā (- 19c)
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرح مزجي و مبسوط بر كتاب خلاصة الحساب شيخ بهايي كه به درخواست بعضي از علما نوشته شده است.
آغاز: بسمله الحمدلله علي توفيقه في كل باب و منه البداية... اما بعد فيقول الحكيم الاوحدي محمد بن الرضا الكاظم الطبري
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 101گ، 21 سطر (8×16)، اندازه: 14×21 سم [ف: 1-56]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 164گ، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 3-56]
آغاز: برابر؛ انجام: و فوق العلامة الثالثة الدرجة و في الرابعه الدقيقة و هكذا و هذا آخر ما اردنا ذكره في هذا المختصر... قد تمت
خط: نستعليق زيبا، كا: صفي قلي ابن عبدالرزاق نوري، تا: ربيع الاول 1270ق، حسب امر آقا ميرزا محمد حسين؛ مجدول، مصحح؛ اهدايی: جواد كماليان؛ جلد: تيماج زيتوني، 171گ، 14 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 1-404]
نسخه اصل: نسخه آقاي حسن نراقي؛ بي كا، تا: جمعه 16 ذيحجه 1281ق [فيلم ها ف: 1-600]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
رضوي حسيني، محمد رضا بن عبدالرزاق
razavī hoseynī, mohammad rezā ebn-e ‘abd-or-razzāq
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرح مزجي مختصري است بر «خلاصة الحساب» شيخ بهائي.
قم؛ معصوميه؛ شماره نسخه: 761
آغاز: الحمد لله الذي لا نفي نور صنوف نغمه مربعات صفوت الاعداد و لا يحيط بجمع ضرب و قسمه مكعبات الابعاد و الصلوة و السلام علي مقنن قوانينه مصحح موازين سطور الاعتقاد محمد؛ انجام: اذا وقع في عشرات ذلك المضروب و تأخذ بتلك النسبة.
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ محشي از محمد باقر؛ 21 سطر (9/5×15)، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 388-2]
š.-u xulāsat-il ḥisāb
موسوي خوانساري، امير محمد صادق
mūsavī xānsārī ،amīr mohammad sādeq
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
قم؛ فيضيه؛ شماره نسخه: 1950
آغاز: الحمد لله الواحد الاحد لا بجمع عدد الملك الغني الصمد لا بعديد و عدد؛ انجام: فلو قال فان كان صفر كان اولي و اخصر.
كاتب = مؤلف (گويا)، بي تا؛ 123گ، 20 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 1-145]
š.-u xolāsat-il-ḥisāb
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
ظاهراً غير همانند:
آغاز: المسائل الست الجبريه بعد عملك؛ انجام: من لم يعلم صعو بتها و نقرها بالسوال عنها و جميعها غنية عن البيان و قدحان لنا ان نختم الكلام هيهنا حامدين لولي كل خير و جميل و الهادي الي السييل و مصلين علي نبيه و خير خلقه محمد مو اله و مسلمين تسليماً كثيراً.
در فهرست با عنوان «نبذة من شرح البهائية». شيخ بهائي كه از رياضيدانان دوره صفوي است در مبحث جبر و مقابله مطالبي تازه آورده و مسائل متعددي طرح نموده است اين رساله كه بعدها آن مسائل را شرح داده به نام «شرح البهائيه» معروف است. در اين جا قسمتي از آن بدين قرار است: ابتداء قول ماتن آمده و سپس قول شارح به صورت «قال و اقوال»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 984ق؛ كاغذ: بخارايي و اصفهاني، جلد: تيماج، قهوه اي، 43ص (1-43)، 20 و 12 سطر (7/5×13)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 190-6]
آغاز: و سيجيء تعريفه انشاء الله تعالي في المقدمة لايحفي علق شأنه لاحتياج كثير من العلوم اليه؛ انجام: أو كان مما بين العشرين و المائة تضرب انت عدة عشرات الاقل من..
شرح مزجي توضيحي مختصري است بر «خلاصة الحساب» شيخ بهاءالدين محمد عاملي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح، محشي با نشان «منه سلمه الله»؛ جلد: مقوايي، 93گ، 13 سطر، اندازه: 9/5×16/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-889]
آغاز: المشهور فيما بين اولي العقول و الالباب ليذكروا آياته و ليعلموا عدد السنين و الحساب، و املاه اثناء اشتغاله بكتب آخر غير هذا الكتاب، و رجي من الله ان ينفعه يوم الجمع و التفريق و المآب و سلك فيه مسلك التوسط و الانصاف و تجنب طريق الجور و الاعتساف... ابتداء... بالحمد له كما ياتي اقتداء بالكتاب العزيز و عملا بخبر كل امر ذي بال لم يبدا فيه ببسم الله فهو قطع؛ انجام: و طول الرمح كالجواب الاول و هذه صورته، و ليكن هذا آخر الكلام، و الحمد الله علي التمام حمدا مع الصلوة، و السلام علي محمد سيد الانام و آله صحبه الكرام. وير جوه الفقير العلام ان يكون تحت هولاء الاعلام، في يرم الجمع و الحشر و القيام.
براي شيخ يحيي نوشته شده. مؤلف شرح از او چنين نام مي برد: «محيي سنة سيدنا و سيد المرسلين شيخ العلماء و المشايخ شرقا و غربا يحيي الذي حيي الاسلام به بعدا و قربا جعلت شرحي تحفة لحضرته العلي»؛ خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ 112گ (1-112) [ف: 112-22]
آغاز: بسمله. لحمدلله الذي جبر نعماؤه مراتب الاعداد و عجزت مقابلة تفريق
اين رساله به نام «شرح الاصفهاني و التوشيح» است و به «قال- اقول» و او شرحي هم بر جبر و مقابله خواجه طوسي دارد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ قطع: ربعي [نشريه: 4-386]
خط: نستعليق ريز، كا: محمد يوسف بن محمد مهدي حسيني آملي، تا: جمعه 23 صفر 1020ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 1ص (112ر)، 22 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 389-17]
آغاز: عن عدد صحيح مرکب عن هذه الاجزاء الثلثة و ان کانت الکسور ناقصة عن المخرج فيجب ان ينسب الکسور الي المخرج فما يحصل منه هو المطلوب کالسدس و الثلث؛ انجام: الباب الثالث في استخراج المجهولات بالاربعة المتناسبة اه الما فرغ من الباب الثاني من الابواب العشرة شرع في الباب الثالث منها و هو في کيفية استخراج المجهولات من العدد... الخمسة بان تضربها عن مخرج الکسر صار المجنس خمسة
قطعه اي از کتابي است درحساب بصورت شرح مزجي بر «خلاصة الحساب» شيخ بهايي که به دليل افتادگي طرفين نسخه نام شارح به دست نيامد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 8گ، 20 سطر، اندازه: 17/5×21/5 سم [ف: 5-2558]
آغاز: بسمله و به نستعين و رتبتها اي الرساله علي مقدمه في المبادي و هي ما يتوقف عليها المقاصد؛ انجام: يعلم ذلك لشيء بخصوصه و هو الجبر و المقابله فصلان تمم بعون الله تعالي و حسن توفيقه
روش كار در اين شرح آن است كه در ابتداء قول خلاصه الحساب مي آيد و سپس در ذيل، آن قول شرح و تفسير مي گردد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 12؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 128گ، 15 سطر (7×13)، اندازه: 14×20 سم [ف: 8-351]
آغاز: الأهم من اصوله اي... كلية من علم الحساب؛ انجام: و هو في المثال طول الجيب... خمسه اذرع تم بعونه... رب العالمين.
شرح توضيحي خلاصة الحساب بهاءالدين عاملي است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با نشان «منه»؛ مهر: «افوض امري الي الله عبده محمد 1259»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 130ص، 16 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 2-15]
آغاز: الحمد الله رب العالمين... اما بعد فلما كانت الجبريات بين الاعمال اعظم نفعا و افضل عملا و اشكل فكرا؛ انجام: خاتمة اي عدد اذا نقص منه نصفه الا ثلاثة الا اربعة الا خمسة حصل سبعة و اربعون؛ فاستحرجه بالاعمال جعلنا الله و اياكم من العالمين...
شرحي است بر بخش جبريات رساله «خلاصة الحساب» شيخ بهاء الدين عاملي؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج مذهب، 22گ (1پ-22ر)، اندازه: 14×20 سم [ف: 2-84]
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين... اما بعد فهذه فوائد ممزوجه بفرائد و عوائد مخلوطه بعوائد كافيه لفهم رسالة خلاصة الحساب... شرحت فيها مرتجلا... حسب قرائة بعض الاخوان مهر و لا... قال الشيخ الامام... بسم الله... نحمدك يا من لا يحيط بجميع نعمه عدد... و بعد فان الفقير الي الله... بهاء الدين محمد بن الحسين... و جعلتها تحفة لحضرة... و رتبتها علي مقدمه و عشره ابواب ثم قال مقدمه للعلم لافادة بصيرة الشارع و فيها فصول الاول في حد العلم المشروع فيه لان العلم كثرة يجمعها جهة واحدة اصلها الموضوع... فاعلم ان الحساب علم لهذا العلم؛ انجام: و احفظ وصيتي اليك و الله خليفتي عليك فيجاز يك ان بدات ما سمعت و اقول اني قد بذلت الجهد في حل الفاظها ما زجا بينها و بين كلامي... معرضا عن ايراد ما ليس له في حل الكتاب مدخل... لوجوه الاول ان لا يكون لي كلام براسه... و الثاني عدم ظفري باكثر الكتب... لاسيما الكتاب الكبير للمصنف مع انه الحري ان ينقل ما فيه الي هنا و الثالث قصور بضاعتي... و الرابع سهو له فهمه علي المبتديين و الخامس غاية استعجالي في تأليفه حتي لو استمررت عليه لتم في عشرة ايام لكن... لم يتم الا في اكثر من سنه كما كان قد اخبرني به من اخبرني في المنام و قد وقع الفراغ من تأليفه في منتصف ليلة الاربعاء... الثمانين بعد الالف. الحمد لله رب العالمين. و قد وقع الفراغ من تنسيخه... في سنه المائه و العشرين بعد الالف بيد... سليمان بن حبيب الله... بحق محمد و آله اجمعين.
شرح مزجي مختصري است بر آن رساله كه در 1080 تأليف آن پايان يافته و نويسنده شرح، نام خويش را نمي آورد و در پايان كتاب مي گويد نگارش آن بيش از يك سال به طول انجاميد و نيز چند عذر براي شدت اختصار شرح مي آورد. در آغاز شرح تمام متن ديباجه مؤلف را ذكر مي كند و در اين ديباچه نام حمزه ميرزا ياد شده است؛ خط: نستعليق، كا: سليمان بن حبيب الله، تا: 1120ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 63گ (1پ-63ر)، اندازه: 9×19 سم [ف: 250-22]
آغاز: قوله و علي آله و اصحابه و الإل هو الاهل و اهل الرجل اخص الناس به و بعضهم اشترط کون الاختصاص بالقرابة؛ انجام: و المائتين کالاثنين و کذلک الي تسع مائة و الالف کالعشرة في اليه اليمني من اليسري و کذا الالفاه و ما عداها و الله اعلم بحقيقة الاحوال
شرح مفصلي است با عنوان هاي «قوله - قوله» بر خلاصه الحساب شيخ بهايي، اين شرح غير «از قوانين الحساب في شرح خلاصة الحساب» شيخ جواد کاظمي، است؛ خط: نسخ، كا: محمد بن علي بن علي حسن منصور، تا: دوشنبه جمادي الاول 1127ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج قهوه اي، 56گ، 21 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5-2557]
آغاز:... و خاتمه المقدمة الحساب علم يستعلم منه استخراج المجهولات العدديه من معلومات مخصوصه؛ انجام: و انا اوردت في هذه الرسالة
شرح خلاصة الحساب شيخ بهايي است. در آن از شرح جواد (جواد بن سعد كاظمي مشهور به فاضل جواد) استفاده شده، همچنين شرح هايي با امضاهاي چلبي، منه رحمة الله، حسين و... نيز دارد.؛ بي كا، تا: احتمالاً قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: رويه كاغذ روغني صورتي، 29گ، 16 سطر (6×13/5)، اندازه: 11×20/8 سم [رايانه]
آغاز: بسمله، الفصل الثاني من الفصلين المذكورين لاستخراج المجهول بطريق الجبر و المقابلة في المسائل الستة الجبرية؛ انجام: الدرجة و في الرابعة الدقيقة، و هكذا، و هذا آخر ما اردنا ذكره في هذه المختصر و نسئل الله ان يجعله خالصاً لوجهه الكريم، و ينفعنا به و ساير المحصلين الي يوم الدين
گزارش بر بخشي از خلاصة الحساب بهائي؛ خط: نستعليق، بي كا،
تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 40گ (180پ-219پ)، 15 سطر، اندازه: 15/3×20/8 سم [ف: 6-372]
آغاز:... لان له الجذر و المخرج و هو الاربعة... قسمت جذر الكسر علي جذر المخررج ان كان اكثر؛ انجام: اعداد الاجناس بعضها علي بعض هذا آخر ما اردناه
گزارش جبر و مقابله «خلاصة الحساب» است (متن آميخته با گزارش است)؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فستقي، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 40گ (140ر-179ر)، 15 سطر، اندازه: 15/3×20/8 سم [ف: 6-371]
آغاز: الحمد لاهله و الصلوة علي رسوله و عترته و بعد فهذا تعليقة علقتها علي مسائل الجبريه و متعلقات التي اوردها الشيخ الفرقة المحقة و رئيس الطائفة الناجية بهاء الدين و الملة قدس روحه في كتاب خلاصة الحساب؛ انجام: و الاشياء الي تلك النبة بصير المال معادلا لخمة اعداد و نصف شيئي و مربع نصف عدد الاشياء و مضافاً الي الخمسة خمسة و نصف ثمن جذره اثنان و ربع تزيد... نصف نصف الشيئي و هو الربع...
شرح قسمت جبر خلاصة الحساب؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: محرم 1256ق؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي، 17گ، 18 سطر، اندازه: 14/5×27 سم [ف: 2-891]
آغاز: بسم الله تعالي، موضوع الحساب و نقسيمه و مراتبه و الاشارة الي ارقامه اما التعريف. الخ؛ انجام: فقد انقضت الاجارة المقدمة الثالثة في التجنيس و الرفع.
خط: نسخ، بي كا، تا: 1265ق؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 33گ، 18 سطر (9×15)، اندازه: 14×22 سم [ف: 1-427]
آغاز: نحمدک يا من لا يحيط بجمع نعمه عدد. ابتدأ بالتسمية و التحميد اقتداء بخيرالکلام؛ انجام: و الله حفيظ عليک.
خط: نستعليق، كا: فرج الله، تا: 1269ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 184گ، 17 سطر، اندازه: 13/1×21 سم [ف: 1-291]
آغاز: هي النصف و حاشيه الفواقانيه واحد و نصف و لما يرد... بعد از يك برگ الحق انه او الواحد ليس بعد دلان العدد ينقسيم بالذات؛ انجام: المسلك الاول ضرب الجدول... بعد از سه برگ ثم اضرب الاثنتين في السته... و اكتب واحد العشرة فوق الرابعة ثم اضربه في الاربعه وارسم ثمانيه
شارح شناخته نشد ولي از موجود به دست مي آيد كه كتاب در ده باب و هر باب مشتمل فصولي و مسلك هست فن كلام ما را نقل مي كند سلمه الله گويد است كه از زمان مؤلف نوشته شده و در سطر يك از دو برگ دوم نسخه ما كه آمده: «اوردته في الترجمة الفارسي لهذه الرسالة فاطلب منها»، از اين عبارت فهميده مي شود كه شارح را شرح ديگري به فارسي بوده، بنابراين گمان مي رود صاحب كتاب شيخ عبدالله بن شاه منصور قزويني نزيل مشهد رضوي شاگرد مصنف باشد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام، كاغذ فرنگي؛ 70گ، 13 سطر (3/5×9/5)، اندازه: 11×14/5 سم [ف: 167-1]
آغاز:... بسمله، نحمدك يا من لايحيط بجمع نعمه عدد. بسمك اولا اقتداء بخير الكلام و لما ورد فيه الحديث عن سيد الانام ثم حمدك ثانيا
موجود: وجه و اتم بيان فعسي ان ينتفع به الطالب؛ انجام: بان يفرض طول الرمح خمسة عشر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: سيد محمد حسين قريشي؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج، 156گ، 17 سطر (8×16)، اندازه: 12×19 سم [ف: 4-1491]
آغاز: و اعلم ان الشهاب بن الهاشم ذكر في كتابه المسمي به مرشد الطالب ان انس المطالب ما حاصله ان الضرب ينقسم؛ انجام: حصل مائتان و قسمنا الحاصل كذلك اي علي الثلثين خرج ستة و ثلثان.
چند برگ متعلق به يكي از شرح هاي خلاصه اي است؛ بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 8ص (24-31)، ابعاد متن: 8×15، اندازه: 17×23/5 [ف: 202-14]
آغاز: الفصل الاول في الجمع قسم العددين الذين... جمعها متجاذين أي تحصيل مرتبة الآد من كل منها؛ انجام: كان الغائب عشرة و بين المطلع و الرأس
شرحي مزجي بر خلاصة الحساب شيخ بهائي؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 103گ، اندازه: 11/5×20 سم [نسخه پژوهي: 1-57]
آغاز: بسمله - الاصل: نحمدك يا من لايحيط بجمع نعمه عدد... الاحاطة هي الاشتمال و الاستيعاب فالمحاط لابدان يكون متناهي
همه شرح را ندارد و از 12 قاعده ضرب مركب در مركب تا ششمين آن را كه ضرب با صفار باشد مي آورد و بدين عبارت «ثم رسمنا الاثنين في جنب السبعة فصار علي هذه الصورة 2734685 و هو المطلوب الطريق» پايان مي يابد. گزارشي است آميخته با متن و در آن از خلخالي (207پ و 208ر) و شارح جواد (247پ-249ر) ياد مي شود و گزارنده شيعي است و در ضرب چند رقمي در چند رقمي 12 قاعده به نام 12 پيشوا مي خواهد بياورد و اين چند راه ضرب (توشيح و محاذات و تنقيل با عل و منقح و اصفار و مورب) در نسخه ما هست؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «منه»؛ مهر: ميرزا آقا پسر آخوند ملا سلمان سماكي؛ كاغذ:
فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 252گ، 26 سطر (13×19/5)، اندازه: 16×23 سم [ف: 4-913]
آغاز: العدد الاكثر و الاكثر؛ انجام: ما هو خيرلنا في الدارين... و اله صحيحه اجمعين
خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: - 336]
بي كا، بي تا [نشريه: 7-770]
آغاز:... علي البرايا و البلاد، اعني الخاقان الاعظم مالك رقاب سلاطين الامم، باسط مهاد العدل و الامن و الامان في العالم علي نهج لم يسمعه احد؛ انجام: ترسم المربع المشتمل علي المربعات...
گزارش كاظمي و محمد اشرف شيرازي و خلخالي نيست، شايد از شمس الدين محمد گيلاني شاگرد بهائي باشد. در ديباچه از شاه عباس صفوي ستايش شده، سپس آمده: «مقدمة في امور ستة: تعريف علم الحساب و بيان موضوعه، و تعريف العدد و تقسيمه و مراتبه و اشار ة الي ارقامه. و اما التعريف فكما قال دام ظله»، عبارت «قال دام ظله» در متن چند جا تكرار شده. الباب الاول في حساب الصحاح؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي با نشان «منه مد ظله السامي»؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه ميشن قهوه اي، 20گ (51ر-70ر)، 15 سطر، اندازه: 12/9×19/8 سم [ف: 301-6]
š.-e xolāsat-ol-hesāb
وابسته به: خلاصة الحساب؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
ظاهرا غير همانند:
آغاز: پنجاه و شش شد و اين حاصل الضرب هفت است در هشت، قاعده ضرب آحاد در مائين؛ انجام: عبارت مصنف را مدظله در آخر اين كتاب نقل كرده، قال المصنف قد وقع للحكماء الراسخين في هذا الفن
ترجمه و شرح توضيحي مختصري است بر «خلاصة الحساب» شيخ بهاء الدين عاملي كه در روزگار وي نگاشته شده. عناوين مطالب را آورده و شرح مي كند با نقل مطالبي اندك از كتاب هاي ديگر؛ خط: نستعليق، كا: جمال الدين محمد بن نظام الدين انصاري، تا: 1013ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: مقوايي، 49گ (2ر-50پ)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 25-213]
آغاز:... رحمة الله عليه بيان هيئت اين علم و بيان موضوع او كرد؛ انجام: تكون معلقاً للدر في اعناق الكلاب فان كثيراً من مطالبها...
شايد مصباح اللباب از مسبب سبزواري (- 1053) باشد كه نسخه اي از آن در مرعشي (814-812/34 ش 13784) معرفي شده است، در عين حال خلاصة الحساب شروح گزيده كه قابل تطبيق با اين كتاب باشد فراوان دارد. به نظر مي رسد شرح حاضر نزديك عصر شيخ بهائي تأليف شده باشد؛ خط: نسخ خوب، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كتاب را محمدباقر بن محمد علي اصطهباناتي به فرزندش عبدالمولي فروخته و ده ريال گرفته؛ جلد: تيماج مشكي، 108گ، 16 سطر، اندازه: 15/5×24 سم [ف: 41-198]
آغاز: بسمله الحساب علم يستعلم منه استخراج المجهولات العددية من معلومات مخصوصة يعني تعريف مهية حساب آنست که حساب علم است که دانسته مي شود از رعايت کردن؛ انجام: ثم امسح من موقفک الي اصله و زد قامتک علي الحاصل فالمجتمع هو المطلوب يعني و اين طريقي ديگر است در دانستن ارتفاع بلندي ها و اين چنانست که بگذاري سبطيه ارتفاع را بر
شرح متوسطي است بر خلاف الحساب شيخ بهايي در نسخه حاضر خطبه شرح تحرير نشده است؛ خط: تحريري، كا: محمد باقر، تا: 1114ق؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج، 55گ، 11 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2558]
آغاز: الحساب يعني علم حساب و اين علم حساب بر دو نوع مي باشد نظري مي شود و عملي؛ انجام: دوازده گز و نيم مي شد اين خارج قسمت طول مجموع نيزه است و او مطلوب است.
شرح فارسي مزجي است بر خلاصه الحساب شيخ عاملي؛ خط: نستعليق، كا: محسن بن حبيب بن آقا جان المشيري، تا: 12 شعبان 1306ق؛ مهر: «الراجي الي الله محسن بن حبيب الله» (بيضی)؛ تاريخ وقف: 28 جمادي الاول 1326؛ جلد: تيماج قهوه اي، 17 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: - 198]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... نحمدك يا من لايحيط بجمع نعمه عدد... يعني حمد مي كنم ترا اي كسي كه احاطه نكرده است بجمع نعمت هايش عددي؛ انجام: تطلب مع براهينها من كتابنا الكبير وفقنا الله لاتمامه، يعني اين مسئله ايست...
ترجمه و شرح كوتاهي است بر كتاب معروف «خلاصة الحساب» شيخ بهاء الدين عاملي، فرازي از اصل با عناوين «قوله، قوله» آورده شده و به ترجمه و شرح مي پردازد و شرح فقط جنبه توضيح مشكلات كتاب و بيان مقاصد مؤلف را دربر دارد و به بحث هاي مفصل نمي پردازد؛ خط: عبارات عربي نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 53گ (59پ-111پ)، 17 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 4-221]
از مؤلفي ناشناخته و نادر؛ بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
آغاز: بسمله. قوله سيما الاربعة المتناسبة الخ اقول اربعية متناسبة عبارت است از آن که نسبت اول بسوي شافي مثل نسبت ثالث است به سوي رابع؛ انجام: بس مابقي شش ساعت و شش سبع است
شرح مفصل با عناوين «قوله، قوله» بر «خلاصة الحساب» شيخ بهايي است؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 38گ، اندازه: 17×21 سم [اهدائي رهبر: 9-154]
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 1042/1
همان نسخه بالا؛ 37گ (2ر-38ر) [مؤيد: 3-53]
š.-u xolāsat-iṣ-ṣalāt
مولي فصيح الدين
mawlā fasīh-od-dīn
وابسته به: خلاصة الفقه الکيدانی؛ نسفی کيدانی، لطف الله (-900ق)
شرح مختصر توضيحي بر «خلاصة الصلاة» لطف الله نسفي مشهور به فاضل كيداني. كتاب «خلاصة الصلاة» مرتب بر هشت «باب» مي باشد: الفرايض، الواجبات، السنن، المستحبات، المحرمات، المكروهات، المباحات.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 37047
آغاز: بسمله الحمدلله افتتح كتابه بالتسمية ثم التحميد؛ انجام: و الاعجب بلفظ الحدث و لو فيه نكتة اللهم اجعلنا من المنصفين لا من المتعسفين
خط: نستعليق، كا: محمد بن مير محمد خواجه دوردي، تا: رجب 1295ق، جا: مرو شاهجان؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: گالينگور، 44گ، 13 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [اهدائي رهبر: 3-383]
š.-u xulāsat-il ‘aqāyid
كردي، عبدالقادر بن محمد سعيد، 1211-1304 قمري
kordī, ‘abd-ol-qāder ben mohammad sa‘īd (1797 - 1887)
اهداء به: عمر پاشا
نويسنده مي گويد چون رساله خلاصة العقايد درباره مسائل وجود را پرداختم كه در عين ايجاز داراي مطالب بسيار بود، بر آن شدم كه رفع اختصار از آن كنم و آن را شرح كنم، پس اين شرح را پرداختم كه مباشر بحث مطالب خلاصة العقايد است و آن را تقديم به عمر پاشا (به ظاهر بايد اميري باشد، زيرا در وصف او قلمفرسايي بسيار كرده است) مي نمايم. او در اين رساله ابتدا تقسيم عقلي وجود را ذكر مي كند و سپس در ذيل آن تقسيم شرح مبسوطي مي آورد.
تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگي؛ شماره نسخه: 38/13
آغاز: آغاز: بسمله - الحمدلله الذي كشف حجاب معرفته بافاضة؛ انجام: پايان كتاب: هذا آخر ما اردنا ايراده في هذه الرساله و شرحها و الحمدلله اولاً و آخرا.
خط: نسخ خوش، كا: محمد جسيم، تا: 1275ق، جا: سليمانيه؛ در اين رساله روي قول خلاصة العقايد با مركب قرمز خط كشي شده و خود رساله نيز حاوي حواشي است؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، رويه كاغذي الوان، 30ص (56-85)، 15 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: - 219]
š.-u xulāsat-il-a‘qāyid (aṯ-ṯānī)
كردي، عبدالقادر بن محمد سعيد، 1211-1304 قمري
kordī, ‘abd-ol-qāder ben mohammad sa‘īd (1797 - 1887)
تاريخ تأليف: 1276ق
نويسنده مي گويد به سابق رساله اي در عقايد پرداختم و بعد به من رجوع شد كه شرحي بر آن پپردازم و آن را به نام واحدي از لشكر سلطان عبدالمجيد خان كنم. من چنين كردم. بعد باز به من رجوع شد كه شرح ديگر درباره آن بپردازم. محض اتيان امر اين شرح مجدد را درباره رساله عقايد پرداختم و آغاز آن از تسميه كردم و سپس مسائل وجود را كه در رساله عقايد آورده بودم در اين جا به شرح كشيدم. اين رساله به احتمال اقرب به يقين از شيخ عبدالقادر مذكور در رسائل قبل است.
تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگي؛ شماره نسخه: 38/19
آغاز: نحمده علي ما اخرجنا من ظلمة العدم؛ انجام: پايان كتاب: هذا آخر الشرح الثاني للرسالة الموسومة... يوم الاحد سادس و عشرين من شهر شعبان المعظم من شهور سنه 1276 بعد الهجرة النبويه.
خط: نسخ خوش، كا: محمد جسيم، تا: 1276ق؛ محشي؛ از صفحه 324 تا 328 اقوالي در مسائل مختلف فقهي اهل سنت و اشعاري پراكنده آمده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، رويه كاغذي الوان، 23ص (323-301)، 15 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: - 222]
š.-u xolāṣat-il-fiqh = š.-ul-xulāṣa
تفتازاني، مسعود بن عمر، 722-792؟ قمري
taftāzānī, mas‘ūd ebn-e ‘omar (1323 - 1390)
وابسته به: خلاصة الفقه الكيداني = مطالب المصلي؛ نسفي كيداني، لطف الله (- 900)
خلاصه الفقه از لطف الله نسفي معروف به فاضل كيداني و اين شرح از تفتازاني است.
آغاز: بسمله، معني التسميه بالفارسيه علي التحقيق بنام خداي بي همتاي آغاز ميكنم خدائي كه روزي دهنده است مر مؤمن و كافر را و بخشاينده است مر مؤمنان را سمعت عن استاذي طاب الله تعالي ثراه كه كتابيست در لغت خواجه ابوالحفص كبير را...
[دنا 668/6]
آغاز: برابر؛ انجام: و يتوضاء و يبني عليه بقية صلوته و الله اعلم بالصواب قد وجدت الفراغة من تحرير هذه النسخه المكتوبه عند اوان الصبيحه في يوم الجمعه... عند وقت الضحي و هو يوم ثمان عشرون من شهر الربيع الاول سنه سبعين و الف.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ برخي مطالب در حاشيه شرح گرديده و يا نقائص متن را جبران كرده؛ كاغذ: تركي شكري، جلد: تيماج زرشكي، 100ص، 12 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 1508-10]
آغاز: برابر؛ انجام: استخراج الاحكام و المحيط و الفتاوي الخانية و الكبيري و الهداية و حاشيتها و المتفق و ميزان الاصول و اللباب (تمت شرح خلاصة من تصنيف علامة التفتازاني سنه 1236)
بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز مذهب، 21گ (50پ-70پ)، اندازه: 15×25 سم [ف: 8-699]
آغاز: برابر؛ انجام: جاز ان ينصرف للتوضي و يتوضاء و يبني عليه بقية صلوة.
در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نستعليق، كا: سيد مراد خاجه بخاري في موزع قصابان، تا: قرن 13؛ جلد: مقوايي، 37گ، 15 سطر (7/5×15)، اندازه: 14×24 سم [ف: 51-129]
š.-u xolāṣat-il-fiqh-il-kiydānī
خراساني قهستاني، شمس الدين محمد، - 962؟ قمري
xorāsānī-ye qohestānī, šams-od-dīn mohammad (-1555)
وابسته به: خلاصة الفقه الكيداني = مطالب المصلي؛ نسفي كيداني، لطف الله (- 900)
تاريخ تأليف: 947ق
شرح مختصري است «فقه كيداني» در فروع حنفي. اين شرح مانند اصلش شامل نه فصل و هشت باب است.
آغاز: آغاز ديباچه: الحمد لله رب العالمين و الصلوة علي رسول محمد و آله اجمعين اعلم بأن العبد مبتلي بين ان يطيع الله تعالي فيثاب و بين ان يعصيه فيعاقب
آغاز شرح: الحمد لله الذي رفع قاعدة الفقه حتي وفقنا علي مراد خير التابعين
انجام: و لعل هذا اليسير نافع للانام بحرمة النبي عليه الصلوة و السلام ما انجر الافتتاح بالاختتام... للخاطبين الراغبين من فحول الرجال لعله بتولد منهن اولاد من صوالح الاعمال
چاپ: تاشكند، 1893 م
[سركيس 1533/2 و 1581؛ مخطوطات مكتبة المتحف العراقي، الفقهيه 111 ش 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: يوم العيد 1107ق، با سرلوح مزدوج، با كتيبه مذهب مرصع، مجدول، محشي به امضاء «منه» و...؛ تملك: محمد القاضي بدلاخلافة المدعو به شيخ زاده؛ مهر: «السيد علي يكتا 1289» (بيضی)؛ جلد: مقوايي روغني، 61گ، 17 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [ف: 37-309]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا كرم، 48گ (26پ-73ر)، اندازه: 13×22 سم [ف: 2-52]
š.-u xulāṣat-il fiqh-il kiydānī
بخاري، ابراهيم بن مير درويش، ق10 قمري
boxārī, ebrāhīm ebn-e mīr darvīš (- 16c)
وابسته به: خلاصة الفقه الكيداني = مطالب المصلي؛ نسفي كيداني، لطف الله (- 900)
اهداء به: سلطان سليمان بن سلطان سليم عثماني (- 974ق)
شرح مبسوطي است بر خلاصه فقه فاضل كيداني؛ شارح در مقدمه می گويد: «چون كتاب خلاصه فاضل كيداني بسيار كوتاه و مفيد به نظر مي رسد، ليكن برخي از عبارات آن، نياز به شرح و توضيح بيش تر دارد، از اين رو شرحي بر آن ترتيب دادم».
[فهرس مخطوطات دارالكتب الظاهرية الفقه الحنفي 447/1؛ معجم المطبوعات 1581-1580/2]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 14643/9
آغاز: بسمله، الحمدلله المحيط علمه الوافي بالاسرار و المضمرات، الكافي في الوقاية عن النوازل و كفاية المهمات... و بعد فيقول:... ان فضيلة العلم اظهر من ان تخفي علي ارباب العقل؛ انجام: و
لنقتصر علي هذا القدر، في شرح هذه الرسالة، لئلا ينجر الي الاملال، و الله اعلم بحقيقة الحال...
خط: نسخ، كا: محمد شمس الدين بن يحيي، تا: جمادي الثانی 1015ق؛ مصحح؛ ترقيمه: «و قد كتبت هذه النسخة المباركة من نسخة، كتبت بالروضة الشريفة النبوية فقابلت تلك النسخة من خط المؤلف، قال في آخرها: «و قد فرغت من تأليفه و تحريره في العشر الثالث، من الشهر العاشر من السنة الخامسة من العشر الخامس من المائة العاشرة من الهجرة النبوية المصطفوية عليه و علي آله و صحبه الصلاة و السلام و التحية، ما تعاقب الغداة و العشية، و وافق الفراغ من كتابة هذه النسخة المباركة، في يوم الجمعة المبارك، سابع عشر شهر جمادي الآخر من شهور سنة خمسة عشر و الف، احسن الله غاقبتها، علي يد احقر العباد... محمد شمس الدين بن يحيي شرف الدين بن محمد بن عبدالحق بن سعيد... الشافع»؛ با عبارت «وقف لاولادي و اولاد اولادي فان انقرضوا فلعلماء مدينة قونية و انا الاحوج، احمد الكوسج»؛ كاغذ: شرقي، 54گ (80پ-133ر)، 21 سطر، اندازه: 7/5×15 سم [ف: 37-93]
š.-u xulāṣat-il fiqh-il kiydānī
وابسته به: خلاصة الفقه الكيداني = مطالب المصلي؛ نسفي كيداني، لطف الله (- 900)
شرح مزجي رساله ملا لطف الله كيداني است در فقه حنفي، شامل توضيح مشكلات آن با نقل بعضي گفته ها و رد و ايراد مختصر در آن ها.
مشهد؛ ميبدي؛ شماره نسخه: 377/1
آغاز: الحمدلله الذي رفع قاعدة الفقه علي مراد خير التابعين ابي حنيفة و اصحابه رضي الله عنهم و عن اسلافنا اجمعين؛ انجام: و الخلاصة و الذخيرة و الجامع الصغير الخاني بتوفيق البرهان.
خط: نستعليق هندي، بي كا، تا: 1267-1268ق؛ مهر: «ملامحمد عمر صحاف»؛ جلد: تيماج زرشكي، 26گ (1پ-26پ)، اندازه: 16/5×27 سم [ف: 2-75]
شرح خلاصة الفقه كيداني- معراج المؤمنين
š.e xolāsat-ol feqh-e keydānī
وابسته به: خلاصة الفقه الكيداني = مطالب المصلي؛ نسفي كيداني، لطف الله (- 900)
متن عربي كتاب بنا بر قولي از لطف الله نسفي مشهور به فاضل كيداني فقيه حنفي (حوالي 900ق) است كه با «الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلاة علي رسوله محمد و آله اجمعين، اعلم ان العبد مبتلي بين ان يطيع الله تعالي فيثاب و بين ان يعصيه فيعاقب و الابتلاء متعلقة بالمشروع و غير المشروع فعلاً و تركا» آن را آغاز مي گردد. «مقدمة الصلاة» یا «مطالب المصلي» يا انواع «مشروعات و غيره مشروعات» نيز ناميده اند و برخي «مقدمة الصلاة» شمس الدين محمد فناري را همين «مقدمة الصلاة» دانسته اند. رساله حاضر شرحي است فارسي بر خلاصه مذكور كه به عنوان 8 مقوله: فرض، واجب، سنت، مستحب، مباح، محرم، مكروه و مفسد بحث كرده است. در مورد نماز مختصري بسط داده و چنين نگاشته كه نماز چهار مقوله اوليه را دارا مي باشد و امكان دارد مقوله اخير نيز در آن صدق بايد، براي تشريح اين مراتب در خصوص نماز هشت باب تنظيم نموده است: 1. فرايض، 2. واجبات، 3. سنن، 4. مستحبات، 5. محرمات، 6. مكروهات، 7. مباحات، 7. مفسدات (= مبطلات).
قزوين؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 1057/1
آغاز: بسمله. اگر سئوال كرده شود كه چرا مصنف كتاب خود را به بسم الله ابتدا؛ انجام: بلا عذر داخل است از براي آن كه طهارت از جمله شرايط است.تمت
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1240ق؛ كاغذ: آبي، جلد: يك طبله تيماج سياه، 78ص (3-80)، 18 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 277-2]
š.e xolāsat-ol-feqh-e keydānī
وابسته به: خلاصة الفقه الكيداني = مطالب المصلي؛ نسفي كيداني، لطف الله (- 900)
شايد از احمد الله بن صوفي جهانگير نگري بغدادي حنفي. «خلاصة الصلاة» معروف به خلاصه كيداني از لطف الله نسفي معروف به فاضل كيداني مي باشد، در هشت باب درباره احكام نماز مطابق با فقه حنفي، و از كتاب هاي درسي شبه قاره هند و پاكستان است. در اين شرح ابتدا متن عربي را آورده و سپس به ترجمه و توضيح مختصر آن مي پردازد.
[فهرست گنج بخش 2224/4 ش 2620؛ فهرست مشترك 515-514/14]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2032/1
آغاز:... و المستحب ما فعل النبي ص مرة و تركه مرة اخري... ترجمه: معني مستحب در لغت دوست داشته شده است
نسخه اصل: كتابخانه گنج بخش - پاكستان 3148؛ خط: نسخ، بي كا، تا: يك شنبه 27 ذيقعده 1256ق؛ افتادگي: آغاز؛ 119ص (119-1) [عكسي ف: 6-48]
شرح الخلاصة في اصول الحديث- خلاصة الخلاصة
شرح الخلاصة في النحو- شرح الفية ابن مالك
شرح الخلاصة في النحو- البهجة المرضية في شرح الالفية
š.-u xolāṣat-il-kitāb
عبدالهاشم بن زين العابدين، - 1323 قمري
abd-ol-hāšem ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 1905)‘
شرح مزجي و مبسوط «خلاصة الكتاب» است. شارح به دليل اين كه طلاب به علت عدم مؤانست با اصطلاحات كتاب و يا به علت عدم اطلاع از مطالب و مرادات مؤلف، به اين كتاب بي اعتنا شده بودند، اقدام به نگارش اين شرح نموده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 14403
آغاز: الحمدلله الواحد الفرد الصمد الذي لا يملكن جمع نعمه و آلائه بالعدد و لا يوصف؛ انجام: و نيفع بها بعدي بعض الإنتفاع و تكون بين يدي في الظلم كالسراج قد وقع الفراغ من تسويدها في الليلة الرابعة عشر من شهور سنة «1304»
خط: نستعليق تحريري، كا: شيخ عبدالله بن محمد حسن مامقاني، تا: 1307ق، جا: نجف اشرف؛ آن را ظاهراً در سن «17» سالگي نگاشته؛ مهر تملك: كاتب: «هو المالك كالكه في الصورة و مفارقه بالضرورة، عبدالله بن الشيخ محمد حسن المامقاني مدظله»؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي فلفل نمكي، جلد: چرم قهوه اي، 99گ، 14 سطر (7/5×12)، اندازه: 14×22 سم [ف: 36-348]
شرح خلاصه كيداني- شرح خلاصة الصلاة
شرح خلاصه كيداني- دستور المصلي
شرح الخلاصة لالفية- شرح الفية ابن مالك
š.-ul-xulāṣat-un nāfi‘a bi-l-addilat-il qāṭi‘a
اسعد بن منصور
as‘ad ebn-e mansūr
وابسته به: الخلاصة النافعة بالأدلة القاطعة في فوائد التابعة؛ رصاص، احمد بن حسن (- 656)
شرحي است بر كتاب «الخلاصة النافعة بالادلة القاطعة في فوائد التابعة» شمس الدين احمد بن حسن رصاص كه در چهار «باب» در عقايد زيديه تأليف شده است. نسخه ديگري از اين شرح در كتاب «مؤلفات زيديه» معرفي شده است.
[دنا 669/6؛ مؤلفات زيديه 444/1 و 155/2]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7602/3
آغاز: بسمله. كلام الشيخ في هذا الكتاب يشتمل علي اربعة فصول احدها في وجه ما بدا به و ثنا به؛ انجام: لان تنفيذ هذه الاحكام لايكون الا من جهتهم لقوله صلي الله عليه و سلم اربعة الي الولاة الخبر.
خط: نسخ، بي كا، تا: دوشنبه ربيع الاول 1050ق؛ مجدول؛ جلد: تيماج مشكي، 69گ (106پ-174پ)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 103-26]
شرح خمريه ابن فارض- لوامع انوار الكشف و الشهود علي قلوب ارباب الذوق و الجود
š.-ul-xamsat-i abyāt al-muštamilat-i ‘alā usūl-il-buḥūr-is- sitta ‘ašar
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 3253/6
لصدرالشريعة البخاري؛ خط: شكسته نستعليق، كا: جلال الدين عاملي، تا: قرن 8 و 9 [ف: 6-337]
š.-e xavass-ol-asmā’-el hosnā
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 246/9
از الجنة الواقية كفعمي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-933]
š.-e xavass-ol-asmā’-el-hosnā
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 29334
آغاز: تير المطالب ماجر مالك الملك مانع حبين مجيد ملك مليك مميت منان مهين؛ انجام: از آن مسطور مي گرد و بعضي از علماء اين فين گفته اند كه حرف الف در اعمال...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ ضميمه نسخه ش 15795 [رايانه]
شرح خواص جنة الاسماء- شرح جنة الاسماء
š.-e xavass-e čahār esm
در اسامي: كافي، غني، فتاح و رزاق.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 4423/2
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 2ص [ف: 7-397]
š.-e xavass-e čehel esm-e edrīs
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 2546
آغاز: شرح خواص چهل اسم ادريس علي نبينا و عليه السلام در كتاب مهج الدعوات مسطور است و از شيخ بهائي؛ انجام: هر يك مال يك اسمش كه ورق ديگر نيست نمانند و رفتار نمايند بعون الله تعالي.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: 1301ق؛ ضميمه نسخه ش 16211 [رايانه]
š.-e xavass-e čehel esm-e a‘zam
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8880/34
آغاز: شرح خواص چهل اسم اعظم حضرت حق سبحانه و تع [تعالي] كه از صاحبان دعوت منقول است در شرح صغير فاما ان چه در شرح كبير مسطور است دانسته باشد و شرايط را به جاي آورده و آن چه از آن برين كيفيت در شرح صغير نوشته مي شود عمل كند... اسم اول سبحانك لا اله الا انت يا رب كل شيء و وراثه؛ انجام: اسم بيست و دوم. يا مبدع البدايع... چندان علم و معرفت كه از بني آدم در حجاب است بر وي كشف شوذد و بسيار نفع يابد و به مردم.
خط: نسخ و نستعليق و شكسته، كا: محمد مهدي ابن محمد صالح رضوي، تا: با تاريخ 1096ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: الوان، جلد: ميشن ترياكي مذهب، 10ص (166-175 حاشيه)، اندازه: 13/9×23/7 [ف: 219-29/1]
š.-e xavass-e dohn-e aqrab
فروي، محمد
faravī, mohammad
از افادات شيخ محمد فروي است كه به وسيله يكي از شاگردانش نوشته شده است.
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 526/4
آغاز: شرح خواص دهن عقرب از كتب معتبره دهن عقرب يعني روغن گوگرد است كه ويرا بزبان هند كندك ويند؛ انجام: كه در هر كاري او را چه قدر تست و الله اعلم بالصواب
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: «فخرم همين بس است كه نامم محمد است»، «محمد حسين = 1114»؛ كاغذ: ترمه حنايي، 3ص، 15 سطر به شيوه هندي، اندازه: 14×23 سم [ف: 1-386]
š.-e xavass-e sūre-hā-ye qor’ānī
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 22574/5
آغاز: بسمله شرح سوره ابراهيم روايت است از بزرگان دين كه هركه اين سوره ها بر مويز خواند
ناشناخته. از سوره ابراهيم تا زلزال؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ فستقي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 23گ (71-93)، 15 سطر (8×14)، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 757-3]
š.-e xavass-e sūre-ye yāsīn
شيخ بهائي، محمد بن حسين، 953-1030 قمري
šeyx-e bahā’ī, mohammad ebn-e hoseyn (1547 - 1621)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8880/60
خط: نسخ و نستعليق و شكسته، كا: محمد مهدي بن محمد صالح الرضوي، تا: با تاريخ 1096ق؛ جلد: ميشن ترياكي مذهب، 1ص (335)، اندازه: 13/9×23/7 سم [ف: 222-29/1]
š.-e xavass-e sūre-ye yāsīn
فوائد مختلفي از خواص سوره مباركه يس است كه هيچ گونه سند معتبري همراه مطالب آن ديده نمي شود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12037/3
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم، روايت كرده اند كه هر كه خواهد بسوره يس عمل كند كه دم او گيرا شود هر عملي كه بكند آن اثر كلي دهد... مي بايد كه سوره يس هفت بار بر كاسه آب خواند و آن آب را بخورد؛ انجام: بحق اياك نعبد و اياك نستعين و شرح اين سوره بسيار است اما مختصر كرديم، تمت.
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: شرقي، 5گ (51-55)، 13 سطر، اندازه: 7×12 سم [ف: 30-400]
š.e xavass-e ‘araq
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1032/1- ف
نسخه اصل: بادليان اوزلي 125 (1619)؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-559]
š.-e xavass-e ‘azīmat-e qebtīye (r.)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 29260
آغاز: بسمله، اما بعد حمدله اما بعد اين رساله در شرح خواص عزيمت قبطيه مرويست از ابوسعيد؛ انجام: و ديگر چون كسي از خانه خود بيرون رود از جهت سفر يا غير...
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ صدرا 64 برگ در علوم غريبه ضميمه دارد. [رايانه]
š.-e xavass-e mojmal-e ba‘zī sūre-hā-ye qor’ān
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 533/6
آغاز: بسمله شرح و خواص مجمل... يس از حضرت رسول الله منقول است كه هر چيز را؛ انجام: زبان جمله خلقان درباره او بسته شود انشاء الله تعالي
بضميمه شرح دعاي قرشي منقول. از سوره يس به بعد برخي از سوره ها و خواص آن ها را ذكر كرده؛ خط: نستعليق، كا: عبدالحميد منجم، تا: 1304ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج عنابي، 15 سطر (7/5×14)، قطع: ربعي [ف: 1-475]
š.-e xavass-e navad va noh nām-e bārī ta‘ālā
تبريز؛ ملي؛ شماره نسخه: 3240/3
آغاز: صدر هر كاري به بسم الله كن ** تا شود كارت به سامان در جهان/ زان كه از دستت نيايد هيچ كار ** تا نراني نام ايزد بر زبان؛ انجام: در مصيبت هر كه را امري رسد ** گر نباشد طاقت و صبرش مدام/ گر بخواند از صبور او يك هزار ** حق در آن صبرش ببخشد و السلام» تمت
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول و مذهب، با شرح خواص چهل اسم و خواص قرآن به نظم در يك مجلد است؛ 12گ، 10 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 2-875]
š.-e xān-e xalīl
سورتي، عبدالرزاق بن محمد اسحاق، ق13 قمري
sūrtī, ‘abd-or-razzāq ebn-e mohammad eshāq (- 19c)
وابسته به: خوان خليل = ديباجه خوان خليل؛ ظهوري ترشيزي، نورالدين محمد (- 1026)
شرحي است مختصر بر خوان خليل نورالدين محمد ظهورالدين ترشيزي و چند تن از اميران روزگار او به نثر آميخته به نظم.
قم؛ معصوميه؛ شماره نسخه: 349
آغاز: آغاز، پس از ترجمه ترشيزي: اي از تو بر اهل تخت و اكليل سبيل ** گر ذكر جميل است و گر قدر جليل. از: حرفي است كه به معني علت و ابتدا و تجريد و بيان مي آيد، و ديگر معني ها دارد؛ انجام: و واگوئي به كاف فارسي بازگفتن، حرف، حرف شنيده را و واگويه يعني جرجا به هر دو جيم فارسي در زبان هندي باشد.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: شميز، 62گ، 9 سطر، اندازه: 13/5×18/5 سم [ف: 335-1]
‘š.-ul xīyār fi-l bay
قزويني، حسين بن محمد ابراهيم، 1126؟-1208 قمري
qazvīnī, hoseyn ebn-e mohammad ebrāhīm (1714-1794)
وابسته به: الخيار في البيع؛ محقق كركي، علي بن حسين (890-940)
شرح مزجي استدلالي است بر رساله «الخيار في البيع» محقق كركي.
اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: 789/1
آغاز: الحمدلله الذي أحل البيع و حرم الربا و جعل الوفاء بالشرط من لوازم عهد ارباب التقي و الصلاة و السلام علي من شرع لنا الشرائع؛ انجام: فتأمل في اطراف المقال حتي تصل الي حقيقة الحال و الاستعانة من الله المتعال في المبدأ و المآل.
خط: نسخ، كا: محمد شفيع بن عبدالحميد حسيني، بي تا؛ مصحح؛ 14گ (1پ-14ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-590]
š.-e dāstān-e ab-ez-zobayd-et tā’ī va bašīr ebn-e ‘avāne
وقار شيرازی، احمد بن محمد شفيع، 1232-1298 قمری
vagār-e šīrāzī, ahmad ebn-e mohammad šafī‘ (1817-1881)
به درخواست: حسام السلطنه
دومي مقامه اي از مقامات بديع الزمان است.
تهران؛ چهل ستون؛ شماره نسخه: 119
خط: نسخ، كا: عبدالله بن وصال، تا: 1286ق؛ مجدول زرين؛ 50گ، قطع: بياض رقعي [چند نسخه- ف: - 325]
š.-e dāstān-e čahār barādar
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8793/4
آغاز: الحمدلله رب العالمين... آغاز معما گفته بودند كه ما چهار برادر بوديم از نه ده يكي برهنه بود و سه جامه نداشت و آن برادر برهنه دو سه زر در آستين داشت... آغاز جواب: ايها الاخوان آن چه گفت ما چهار برادر بوديم از نه ده اعلم العقل و الهيولا و النفس و الطبع يعني ما چهار نور بوديم اول روح ناميه نباتي؛ انجام: و در روضه نشستيم و بتي مسافرانه گفتيم: شاه ما را به عشق مي سازد ** اهبطوا را بار حق درماند
خط: نستعليق، كا: صنيع الله، تا: 1069ق؛ جلد: تيماج عنابي، 12گ (63پ-74ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 28-269]
š.-e dāstān-e marmūz
حكيم مؤمن، محمد مؤمن بن محمد زمان، ق11 قمري
hakīm mo’men, mohammad mo’men ebn-e mohammad zamān (- 17c)
شرحي فلسفي بر داستاني رمزي كه (به نوشته او) از هندوستان به خراسان فرستاده شده و مير قوام الدين سنجاني خوافي نخست شرحي با تكلف و ناتمام بر آن نوشته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3364/7
آغاز: بسمله حكايت مرموزي كه بر سبيل امتحان از هندوستان بخراسان فرستاده بودند و مير قوام الملة و الدين سنجاني كه از اكابر خواف بوده شرحي بر آن نوشته و ظاهراً تكلف بسيار در اين شرح واقع شده و تطبيق تمام نداشته و بخاطر فاتر حقير محمد مؤمن الحسيني طبيب تنكابني رسيد كه آن چه او فق بداند بتحرير آورد و اگر في الواقع اصلي نداشته باشد ثمره فكر بي اصلي نيست. حكايت ما چهار برادر بوديم از نه پدر سه برهنه بودند؛
انجام: و بسلامت روان شدن كنايه از عدم موانع راهزنان و عقبات عالم بقاست نه تعلقات عالم حسي تمت بعون الله الحكيم
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: مقوايي بنفش، 5ص (106-110)، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 10-1198]
š.-e dāneš nāma-ye ‘alā’ī
وابسته به: دانشنامه علائي = حكمت علائي؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428)
كتاب دانش نامه علائي كه به زبان فارسي است از تأليفات شيخ الرئيس ابوعلي سينا است، اما اين كتاب شرحي است بر دانشنامه كه نويسنده آن ذكر نشده است. شارح در مقدمه آن چنين نوشته است: «هيچ كتابي نيافتم كه آن چه در حكمت به كار آيد از رياضي و منطقي و طبيعي و الهي جمله در وي باشد مگر دانشنامه و آن لفظي است سخت مشكل و بيش تر اشارت است و بعضي رمز و در آن حشو بسيار است... پس راي مجلس سامي اجل بهاء الدين سيف الملوك شجاع الملك شمس الخواص تيمور گور كان الدام اله عمره چنان اتفاق افتاد كه اني ضعيف آن كتاب را به پارسي دري نقل كند و هر چه حشو است از او دور كند و هر آن چه مرموز است آشكارا كند و از حد رمز تصريح كند...».
شيراز؛ ملي؛ شماره نسخه: 110
آغاز: حركت سكون كرد تا حركت فاعل حرارت شد و سكون عافل برودت شد؛ انجام: و فعل بعد چون در نفس ناطقه صورت پذيرفت هرگز آن صورت از او جدا نشود و هر نفس كه نقش صورت او باشد هرگز بسوات نرسد
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج مشكي، 125گ، 17 سطر (9×15)، اندازه: 14×20 سم [ف: 1-95]
شرح دوازده خانه رمل- شرح مفتاح الکنوز
š.-u dā’irat-il irtifā‘
جواني، سعيد بن عبدالرحيم
javānī, sa‘īd ebn-e ‘abd-or-rahīm
وابسته به: الملكية في تحقيق الدائرة الارتفاع؛ الغ بيك، محمد بن شاهرخ (796-853)
محل تأليف: سمرقند
شرح مزجي مختصر توضيحي است بر مقاله «دائرة الارتفاع» الغ بيك گوركاني، كه شارح حل مشكلات آن را از قاضي زاده رومي بهره مي برده و اين شرح را پرداخته است تا هنگام احتياج بدان رجوع كند.
كاشان؛ فرهنگ و ارشاد؛ شماره نسخه: 27/3
آغاز: الحمدلله الذي جعل درجات العالمين في دائرة الارتفاع مختلفة المراتب و صيرهم لمسير العالمين في ممر الاستقامة كالنجوم و الكواكب؛ انجام: وهو اول ما اشتغلت بتأليفه بعون الله و توفيقه
خط: نسخ، كا: محمد كريم بن نعمة الله طبيب، تا: رجب 1073ق؛ جلد: تيماج قرمز، 31گ (141-171)، 16 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: - 37]
š.-u dāyirat-i arisṭāṭālīs-il ḥakīm
بونی، احمد بن علی، - 622 قمری
būnī, ahmad ebn-e ‘alī (-1225)
فصلي است مستخرج از شمس المعارف و لطايف العوارف شهاب الدين احمد بن حسن بوني (- 622ق) در علوم غريبه و خفيه و حروف خاص آن و خواص هر يك با جداول و دواير طلسمات.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16359/2
آغاز: بسمله، فصل في شرح دايرة ارسطاطاليس... صنفه ابوالعباس احمد التوني (كذا) قدس الله روحه... فحينئذ بلغ الخبر الي الحكيم افلاطون
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج ترياكي مذهب، 19ص (41-23)، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 45-181]
š.-u dā’irat-i jannat-il-mā’wā
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 5731
آغاز: بسمله. قد... الي مركز دايره المكارم و المناقب و قطب وحي المقاصد؛ انجام: في كل واحده من الدوائر المثلث تسعه عشر حرفا
به روايت ابي المنذر عبدالله بن حسان كوفي؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: - 336]
š.-u dā’irat-iš šajarat-in nu‘mānīyya fi-d dawlat-il ‘uṯmānīyya
ابن عربي، محمد بن علي، 560-638 قمري
ebn-e ‘arabī, mohammad ebn-e ‘alī (1166 - 1241)
در علم حروف است.
تهران؛ مهدوي؛ شماره نسخه: 341
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 [نشريه: 2-157]
شرح دائرة علي بن ابي طالب- شرح خواص جنة الاسماء
شرح دائرة علي بن ابي طالب- شرح جنة الاسماء
š.-u dā’irat-il kibrīt-il aḥmar
شرح دعايي است موسوم به «دائرة الكبريت الاحمر و معدن الدر و الجوهر» كه منسوب به ابوالحسن علي بن عبدالله بن عبدالجبار حسني شاذلي (- 656ق) بنيانگذار طريقه شاذليه مي باشد. شرح ديگري بر اين دايره در كتابخانه برلين آلمان به شماره 4140 موجود است. اين شرح در شش «فصل» برگزار شده است: 1. في فضلها و خواصها؛ 2. فيما اودعه الله تعالي في كل اسم منها؛ 3. كيفية وضعها و تركيبها؛ 4. ضبط الفاظها المعجمة؛ 5. التكلم علي الاسم الاعظم و ضبط حروفه؛ 6. التكلم علي معني الآية الكريمة. شارح در آغاز شرح، دو سند روايت خود را به اين كتاب بدين ترتيب ذكر نموده: 1) شارح از تقي الدين احمد بن العباس زين الدين از پدرش شيخ ابي اسحق از الشاذلي؛ 2) شارح از پدرش از شهاب الدين از احمد بن ابي العباس شهاب الدين مشهور به عبدالوارث البكري از ابي العباس المرشي از ابي الحسن الشاذلي.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7601/1
آغاز: الحمد لله الذي وفق اوليائه لفهم اسراره و نظمهم بفضله في سلك ابراره... وبعد اشار الي من تمتثل اشارته و لايسع العبد الا اجابته ان اكتب له الدايرة المنسوبة لسيدنا قطب الافطاب... شيخنا الشاذلي؛ انجام: فانه يكون من امر عظيم و الله سبحانه و تعالي اعلم و صلي الله علي...
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن محمد باقر، تا: شعبان 1163ق؛ جلد: تيماج آبي، 24گ (1ر-24ر)، 12 سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 99-26]
š.-u dā’irat-i muḥammad-i bn-i ṭalḥa
قوچان؛ مدرسه عوضيه؛ شماره نسخه: 75/4
آغاز: و هذه مبدء القول فيها کما ذکره محمد بن طلحه رحمه الله و افاض علينا من برکات علومه اعلم ان الکلام اولاً فيما وقعت البداية به فان لکل أمر مبداً و المبدأ الأول هو الواحد الفرد سبحانه؛ انجام: و حروف المبادي و هي ثلاثة مقابلة عام البيعة و ما بعده الي الهمزه فذلک ثلاثة عشر عاماً و تمت الکلام کتبت في وزيعة اخري فليطلب هناک.
مؤلف در اين رساله صفات حروف را معرفي مي کند؛ خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ 1040ق؛ جلد: تيماج مشکي، 7گ (186ر-192)، 28 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف مخ]
š.-e derāya
فخرالزماني، عبدالنبي بن خلف، 990-1037 قمري
faxr-oz-zamānī, ‘abd-on-nabī ebn-e xalaf (1582 - 1628)
تهران؛ شهشهاني، حسين؛ شماره نسخه: بدون شماره
بي كا، تا: 1078ق [ميراث اسلامي: 5-603]
š.-od-dorra
مرشدي، احمد بن عبدالله، ق10 قمري
moršedī, ahmad ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 16c)
وابسته به: الدرة المضيئة؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833ق)
در گزارش قصيده الدرة در قراآت س هگانه كه به شيوه قصيده شاطبيه در قراآت هفت گانه سروده شده است. نام شارح در ديباچه آمده است.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6274/1
آغاز: بسمله. بعد از حمد حضرت منزل قرآن مجيد بر هفت حرف شافعي از براي تسهيل برامت مرحومه؛ انجام: يعني رسول خداي (صلی الله علیه و آله) و بر آل او اصحاب و پيروان آن سيد و سند اولي الالباب. تمام شد اين شرح شريف بر دست... و الحمدلله رب العالمين في التاسع من شهر جمادي الاولي سنة 998
خط: نسخ، بي كا، تا: جمادي الاول 998ق؛ كاغذ: ترمه سمرقندي، جلد: ميشن قهوه اي، 151گ (1پ-151)، 14 سطر، اندازه: 9/5×16/2 سم [ف: 301-9]
š.-ud durra
اشرفي مازندراني، خضر بن اسماعيل، - 1336؟ قمري
ašrafī māzandarānī, xezr ebn-e esmā‘īl (- 1918)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 16939
آغاز: بسمله،... و هو اهله و نظر علي محمد و اله قال... ابواب..؛ انجام: بيه بعد الشروع في الصوم... الدروس... سنه 1334
شرح اصول؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1324ق [رايانه]
š.-ud-durra
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
غير همانند:
آغاز: بسمله حمد له. الماء هو العنصر الذي هو احد اسطقسات المكونات منه خلق الكائنات؛ انجام: تغتسل، الحديث و هذه.
آميخته و مزجي متن از بحر العلوم است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مهر: محمد تقي شريف يزدي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج آلبالويي، 365گ، 22 سطر (9×15)، اندازه: 15×22 سم[ف: 16-406]
در طهارت؛ خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن يشمي، 254گ، 21 سطر، اندازه: 11/3×17/8 سم [ف: 1-292]
آغاز: قال السيد السند... ابدء بالحمد و بالصلاة كما قال الله تعالي ان الله و ملائكته يصلون... فتدبر فان الاولي ذكر السلام بعد الصلاة كما في آخر الآية فتأمل؛ انجام: و لم يكن شاهد معتبر للجمع نعمل بظاهر المعتبرة و نؤل غيرها لئلا يطرح فتدبر فانه نافع للاعتماد يصلح و السلام علي من اتبع الهدي.
شرح مختصري است بر رساله سابق كه پس از آوردن يك بيت به شرح آن پرداخته است، نسخه حاضر فقط مقدمات منظومه در اصول فقه را داراست؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشكی، 67گ (13پ-79ر)، 10 سطر، اندازه: 14×22/5 سم [اوراق عتيق: 1-192]
آغاز: بسمله، حمدله اما بعد فهذا كتاب الصلاة من المنظومة النجفية و الدرة الغروية؛ انجام: فادع عقيب الفرض بالمأثور فيه من الدعاء الموجز المشهور و قد انتهي الي هنا النظم الشريف... و مزقهم تمزيقاً انشاءالله.
مشتمل بر بخش صلاة است كه در سال 1293ق، به پايان رسيده؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1293ق؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 105گ، 18 سطر، اندازه: 17×22 سم [اهدائي رهبر: 3-386]
š.-ud-durra
شرح مزجي است بر ارجوزه «الدرر البهيه» شيخ احمد بن مصطفي بن احمد خوئيني در احكام ديات كه به سال 1264ق به نظم كشيده شده است. اين شرح بيش تر جنبه توضيحي و بيان مراد مؤلف را دارد با مثال هايي براي مبتدئين.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3100/2
آغاز: الحمد لمن هو جامع لجميع صفات الكمال و الشكر لمن له الانعام و الافضال و الصلاة و السلام علي محمد و آله خير آل؛ انجام: باسم الاله و النبي أختم، و الحمدلله علي أن وفقني لاتمام الشرح و قضي الله بعد ذلك لتحصيل المعارف الحقة و الكمالات
خط: نستعليق، كا: محمد بن حسن خوئيني، تا: جمعه 23 ذيقعده 1323ق؛ جلد: مقوايي، 21گ (70ر-90ر)، اندازه: 17×21 سم [ف: 8-323]
š.-ud-durra
وابسته به: الدرة في المنطق = ترجمة صغري في المنطق = الغرة الغراء = الغرة في المنطق؛ جرجاني، محمد بن علي (- 838ق)
مير سيد شريف جرجاني كتابي در منطق دارد به نام «كبري» دارد كه آن را فرزندش سيد شمس الدين محمد به زبان عربي برگردانيده و به نام «الدرة» ناميده، اين كتاب نيز داراي شروحي است كه نسخه ما نيز يكي از آن شرو ح است.
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 285/2
آغاز: و كل من التصور و التصديق ان حصل من غير افتقار الي الفكر سمي بديهيا و ضروريا فالبدهي و الضروري مترادفان كما ان الكسبي؛ انجام: الحمدلله اولا و آخرا ظاهرا و باطنا، تم تسويد هذه الرسالة المسماة بالدرة المنطق و تعريبها في اواسط ذي القعده من شهور سنة ثلث وعشرين فثمانيه مائه هجريه ببعض احوال شيراز و هو قرية ماكوان معدن المرض و انواع المضمار و الصلوة علي سيدنا محمدوآله الابرار هذا آخر مااردت جمعه حامدالله مصليا علي صاحب الرسالة... تمت الكتاب
خط: نستعليق، كا: محمود بن مولانا اسمعيل هزاركدي، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 13 سطر (6×12)، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 1-312]
š.-ud-durrat-il alfīyya
ابن قواس، عبدالعزيز بن جمعه، 628-696 قمري
ebn qavvās, ‘abd-ol-‘azīz ebn-e jom‘e (1231 - 1297)
وابسته به: الدرة الالفية فی علم العربية؛ ابن معطی، يحيي بن عبدالمعطي (564-628ق)
از منظومه هاي مشهوري كه در نحو سروده شده منظوم هاي است موسوم به «الدرة الالفية في علم العربية» كه تا قبل از آن كه ابن مالك (- 672ق) ارجوزه مسمي به «خلاصه» و مشهور به«الفيه» خود را به موازنه آن بسرايد در بين عموم طلاب علوم ادبي محل توجه فراوان بود، ناظم آن ابوالحسين زين الدين ابوزكريا يحيي بن معطي بن عبدالنور الزواوي الجزائري از ائمه مبرز ادب عربي است كه كتب ديگري نيز از قبيل «العقود و القوانين» و «شرح الجمل» و «حواشي بر اصول ابن السراج» (هر سه كتاب در نحو) و كتاب ديوان الخطب و كتاب المثلث و كتاب الفصول (ايضا در نحو) تأليف نموده و علاوه بر آن جمهره ابن دريد و قسمتي از صحاح جوهري را نيز به نظم درآورده و قصيده مطولي هم در قراآت سبع گفته است. وي به موجب قول ابوشامه در ذيل الروضتين (ص 160) از آيات ناس در حفظ كلام نحويين بود و چنان كه نوشته اند صحاح مذكور را از حفظ داشت. الفيه او كه با اين بيت آغاز مي شود: «يقول راجي ربه الغفور ** يحيي بن معطي بن عبدالنور» و بر اين منظومه يعني درة الالفية شروح متعددي نوشته اند از آن جمله: شرح محمد بن احمد اندلسي موسوم به «التعليقات الوفية» در دو مجلد، شرح مسمي به «الغرة المخفية» تأليف شمس الدين ابوالعباس احمد بن حسين بن احمد معروف به ابن الخباز، شرح عبدالمطلب بن مرتضي جزري موسوم به «ضوء الدرر»، شرح محمد بن محمود حنفي به نام «الصدفة الملبية بالدرة الالفية» شرح شيخ محمد بن محمد بن جابر در هشت مجلد، شرح عزالدين ابوالفضل عبدالعزيز بن جمعه موصلي معروف به ابن قواس (628-696) از مشاهير نحويين و از شارحين معروف كافيه ابن حاجب كه در وقت توقف خواجه نصيرالدين طوسي در بغداد ملازمت او را داشته و در مستنصريه از معيدان طايفه مالكيه بوده است؛ اين نسخه صدراً و ذيلاً ناقص است و احتمال مي رود كه شرح همين ابن قواس باشد.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 3943
آغاز: و يدل عليه منع صرف اعلي و صرف خير و شر و سويد و اعتبار الياء المحذوفة في بقاء نحو كسرة قاض و زوال اعتبارها في نحويد و دم و قوله: و العجمة اشرط ان تكون في العلم ** منقولة كذاك في وضع العجم/ و ان تزيد علي ثلث في القدر ** و قيل او تحرك نحوشتر؛ انجام: لكن لاستدراكها مشارفة ** بين كلامين علي المخالفة
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8؛ واقف: رضا نائيني، مرداد 1311؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا رويه پارچه، 90گ، 17 سطر (11/5×18/5)، اندازه: 17×25 سم [ف: 12-154]
شرح الدرة البهية- الفيروزجة الطوسية في شرح الدرة النجفية
š.-ud-durrat-il-bahīyya
شيخ محمد حسين بن محمد باقر، ق13 قمري
šayx mohammad hoseyn ebn-e mohammad bāqer (-19c)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
تاريخ تأليف: سه شنبه 22 ذيحجه 1282ق
شرحي است استدلالي بر «الدرة النجفيه» سيد مهدي بحرالعلوم. اين كتاب تا آخر «احكام البئر» تدوين شده است. مؤلف پدر صاحب وقايه است و تفسير سوره حمد او به نام مجد البيان چاپ شده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 20916
آغاز: بسمله، نحمدك يا من كرم بني آدم من بين المكونات و فضلهم علي جمع كثير و جم غفير من المخلوقات؛ انجام: و كذا الحكم فيما لو تغير ماء البئر و لم يعلم استناده الي وصول ماء البالوعة اليها والحمدلله علي اتمام احكام البئر... علي هاجرها الف سلام و تحية.
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخرقرن 13؛ محشي به لفظ «منه عفي عنه» و «منه دام ظله العالي»؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1371؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 70گ، 20 سطر، اندازه: 17×21 سم [اهدائي رهبر: 3-385]
š.-ud durrat-il bahīyya = al-jawharat-un najafīyya = al-bahjat-ul murtaḍawīyya fī š.-id-durrat-il bahīyya
يزدي، محمد صادق بن محمد، ق13 قمري
yazdī, mohammad sādeq ebn-e mohammad (- 19c)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
تاريخ تأليف: 9 ربيع الاول 1276ق؛ محل تأليف: نجف اشرف
شرحي است بر منظومه «الدرة النجفية» سيد محمد هادي بحر العلوم كه پس از آوردن يك يا چند بيت از اصل به شرح آن پرداخته است و در غره رمضان 1274 شروع به تأليف و در 9 ربيع الاول 1276 در نجف اشرف از تأليف جلد اول (كتاب الطهارة) فارغ شده است. ناظم تا بحث صلات طواف را بيش تر پيش نرفته و شرح نيز تا همان جاست. با اين عناوين در بخش طهارت: كتاب الطهارة: المقالة الاولي: في المياه؛ القول في تطهير المياه المتنجسه باقسامها؛ القول فيما يتطهر به من الاحداث و الاخباث، القول في احكام المشتبه بالنجس او المغصوب او المضاف؛ المقالة الثانية: في الطهارة المائية، المقام الاول: في الوضو، القول في الاسباب الموجبة للوضوء و الناقضة له، القول في احكام التخلي و التفرغ من البول والغائط و آدابه فعلاً و تركاً، القول في فرائض الوضوء و واجباته الداخله الشطريه و ما يتبعها، القول في الشرائط التي لادخل لها في اصل ماهية الوضوء و مفهومه، القول في سنن الوضوء، القول في وضوء المضطر و هو العاجز عن اتمام الوضوء لفقد بعض الاعضاء او لكونه ذاجبيرة، القول في احكام الخلل الواقع في الوضوء، القول في الغسل و اقسامه و احكامه و شرائطه، القول في بيان واجبات الغسل و احكامه بعد تفسيره، القول في سنن الغسل و آدابه فعلاً و تركا، القول في سبب الجنابة و احكامها، القول في بيان احكام الحيض و الاستحاضة و النفاس، القول في مس الاموات و بيان احكامه، القول في التيمم، القول في التطهير من الخبث، القول في المتنجسات، القول في الاحكام الطهارة و بيان شرطية الطهارة عن الاخباث للصلاة، القول في آداب الحمام و الاستطابة و تنظيف البشرة، القول في الاواني، القول في احكام الجنائز.
[دانشنامه مشاهير يزد 850/2؛ الذريعه 110/8]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي هدانا الي شرايع الاسلام بتمهيد قواعد الاحكام؛ انجام: و حينئذ فانتقاله اليهم من باب التعبد لا علي وجه الارض.
از ابتدا تا انتهاي طهارت؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ واقف: حسن فريد محسني، شهريور 1354؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 173گ، 25 سطر، اندازه: 17×23 سم [ف: 20-116]
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين... قال ان الصلاة هي افضل القرب، فقد سال معوية بن وهب في الصحيح ابا عبدالله (علیه السلام) عن افضل ما يتقرب به العباد الي ربهم و احب ذلك الي الله تعالي، فقال ما اعلم شيئا بعد المعرفة افضل من هذه الصلاة؛ انجام: من الدعاء الموجز المختصر المشهود، تقول: الحمد لله بمحامده كلها علي نعماه كلها حتي ينتهي الحمد الي ما تحب ربي و ترضي اللهم صل علي محمد و آل محمد و تقبل مني و زك عملي و الله العالم بحقائق احكامه...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: ربيع الثاني 1282ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، محشي با نشان «منه»؛ ترقيمه: «و نحن نقول: الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا، علي شرح صدورنا و انطق السنتنا و اجري اقلامنا في كشف الاستار عن وجوه فرائد هذا الشرح المنفيف التصنيف اللطيف و نساله ان يمن علينا بشرح سائر المباحث، حتي يكون وافيا لعمدة ما يحتاج اليه من المسائل و قد بسطنا القول فيه، في طي رسائل مفردات منفصلات، في تذييلات للكتاب و ها انا اشرع في ذلك مستعينا بالله و متوكلا عليه و متوسلا اليه، باحب خلقه لديه محمد و آله صلوات الله عليهم اجمعين... و قد وقع الفراغ من تسويد هذا الاوراق، في البلد المباركة الطيبة، و الارض المقدسة الطاهرة و التربة الزكية الزاكية المرتضوية، علي مشرفها آلاف سلام و صلاة و تحية، في خامس شهر ربيع الثاني، سنة الاثنين و الثمانين، من بعد الالف و الماتين، و انا العبد محمد بن محمد المدعو بالصادق»؛ تملك: محمد درجزيني به سال 1292ق، محمد علي بن محمد جعفر؛ كاغذ: فرنگي، 142گ (1-142ر)، 25 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 37-298]
شرح الدرة البهية/ اصول فقه/ عربي
š.-ud-durrat-il-bahīyya
كرمانشاهي، عبدالرحيم بن عبدالرحمن، 1223-1305 قمري
kermānšāhī, ‘abd-or-rahīm ebn-e ‘abd-or-rahmān
(1808 - 1888)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
تاريخ تأليف: 1283ق
كتاب شرحي است مفصل بر «منظومه دره غرويه» علامه سيد محمد مهدي بحرالعلوم.
كرمانشاه؛ جليلي؛ شماره نسخه: 278
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين الذي شرح صدور العلماء الراشدين بتمهيد اصول الفقه؛ انجام: ان لا يفرق بيننا و بين مسأله مقرون رضاهم برضاه بمحمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، كا: محمد علي كرماني، تا: جمادي الثاني 1287ق، جا: كرمانشاه؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج دارچيني، 125گ، 9 سطر، اندازه: 9×14/5 سم [ف: - 156]
شرح الدرة الغروية- شرح الدرة النجفية
شرح دره غرويه- الفيروزجة الطوسية في شرح الدرة النجفية
š.-ud-durrat-il-fāxira
وابسته به: الدرة الفاخرة = اثبات الواجب = دره فاخره؛ جامي، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
آغاز: الحمدلله الذي تجلي ذاته لذاته، اي علم ذاته بذاته، لابعلم زائد علي ذاته و هذه علم علي وجه كلي حمل و اشار به الي التعيين الاول فتعيين في باطن علمه
جمادي حاشيه بر مبحث «وجود» است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: الاول 1020ق؛ 20گ (226-245)، اندازه: 12×18/5 سم [نسخه پژوهي: 3-86]
آغاز: بسمله، قوله، الحمدلله الذي تجلي بذاته لذاته اي علم ذاته بذاته؛ انجام: و تكثير لقواعد البحث من غير ضروره
خط: نستعليق، بي كا، تا: 9910ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: حنايي، جلد: پارچه اي [رايانه]
š.-ud-durrat-il-muḍī’a fī qirā’at-iṯ-ṯalāṯat-il-marḍīyya
وابسته به: الدرة المضيئة؛ ابن جزري، محمد بن محمد (751-833)
تاريخ تأليف: 23 جمادی الثانی 828ق؛ محل تأليف: زبيد
شمس الدين محمد بن محمد جزري شافعي منظوم هاي به وزن و روي منظومه «حرز الاماني» سروده است در 240 بيت در بيان قراءت سه تن از قراء عشره: 1. قراءت ابو محمد خلف بن هاشم بزاز بغدادي؛ 2. قراءت ابو جعفر يزيد بن قعقاع مخزومي مدني؛ 3. قراءت ابومحمد يعقوب بن اسحق حضرمي بصري. جزري، اين منظومه را به نام «الدرة المضيئه...» موسوم داشته است. اين منظومه، تكمله منظومه حرز الاماني مي باشد و داراي شروحي است كه از آن جمله شرح حاضر است كه توسط يكي از شاگردان جزري در مجالس متعددي كه آخر آن مجالس در شنبه 23 جمادي الثانی 828ق در مسجد اشاعره داخل شهر زبيد بوده است گزارش گرديده است. نام شارح معلوم نيست. چلبي شرحي از جمال الدين بن علي الحصني (- 953) به نام «العزه» و شرحي به نام «عقد الدرر» ياد كرده است.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي تولي حفظ كتابه المكنون فقال تعالي انا نحن نزلنا... فتلقاه العدول عن العدول و اتصلت... و قد استخرت... الله تعالي واردت ايضاح منظومة الدرة المضيئه... و قد قراتها عليه في مجالس آخرها بعد عصر يوم السبت الثالث و العشرين من جمادي الاخرة سنه ثمان و عشرين وثمانمائه بمسجد الاشاعر داخل مدينة زبيد و سمعها بقرائتي جماعة كثيرون...
[كشف الظنون 743/1]
آغاز: برابر؛ انجام: و ايصاله الي حرم النبي (صلی الله علیه و آله) و بلغه مراده من جمع شمله باولاده... و ازواجه الطاهرين و التابعين لهم باحسان الي يوم الدين
خط: نسخ، بي كا، تا: جمعه، قرن 10 و 11؛ كاغذ: فستقي اسلامبولي، جلد: ميشن مشكي، 56گ (111-166)، 19 سطر، اندازه: 15/1×20/3 سم [ف: 5-22]
آغاز: برابر؛ انجام: و من يجمع الشمل و اغفر ذنوبنا ** و صل علي خير الانام و من تلا. تمت.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ با يادداشتی به تاريخ 20 رجب 1289ق درباره قحطی زمان ناصرالدين شاه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 16گ (161-176)، 25 سطر (10/5×21/5)، اندازه: 17/5×29 سم [ف: 4-1886]
شرح الدرة المنظومة- الفيروزجة الطوسية في شرح الدرة النجفية
š.-ud-durrat-il-manẓūma
محمد حسين بن محمد حسن
mohammad hoseyn ebn-e mohammad hasan
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
در فقه، از طهارت و نماز تا نماز طواف، با اين سرآغاز: «افتتح المقال بعد البسملة ** بمحمد خير منعم و الشكر له». نخست واژه يا عبارتي از متن را آورده، سپس به گزارش گسترده آن مي پردازد.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1599
آغاز: حمدله. صلاة. اما بعد، فيقول العبد الراجي... محمد حسين بن محمد حسن... لما ساعدني مواعد التوفيقات الرياسة و التائيدات... «افتتح المقال» المراد بالافتتاح لابتداء لما ورد كل امرء ذي بال؛ انجام «للنص» المتقدم و هو صحيحة...
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مهر: «محمد حسين» (بيضی)؛ كاغذ: نخودي كاهي، 105گ، اندازه: 15/5×17 سم [ف: 190-3]
شرح الدرة النجفية- شرح الدرة
š.-ud-durrat-in-najafīyya
گلپايگاني، زين العابدين، 1218-1289 قمري
golpāygānī, zayn-ol-‘ābedīn (1804 - 1872)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرح مزجي مفصلي است بر منظومه «الدرة النجفية» سيد بحرالعلوم. در اين شرح نقل گفته هاي بسياري از بزرگان فقها شده ورد و ايراد فراوان مي كند. بنا به گفته الذريعه (237/13) ابواب احكام صلاة مسافر و صلاة جماعت را كه در خود «دره» نيامده بود، در اين شرح افزوده است.
[الذريعه 237/13؛ دنا 672/6]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 4616
آغاز: كتاب الصلاة و هي لغة الدعاء و الرحمة و الاستغفار و حسن الثناء من الله عزوجل؛ انجام: و أما الموثقة فهي و ان لم تصرح بذلك الا أنها صرحت بالجواز كيف ما قدر بعد العجز..
از آغاز كتاب الصلاة تا احكام قيام؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ تملك: غلام حسين بن محمد جعفر با مهر «عبده الراجي غلام حسين» (بيضی)، محمد علي قمي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 184گ، 34 سطر، اندازه: 21×34/5 سم [ف: 12-180]
š.-ud durrat-in najafīyya = š.-ud durrat-il ġarawīyya
حسيني مرعشي، محمد بن عبدالمهدي، ق13 قمري
hoseynī mar‘ašī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-mahdī (-19c)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرح مزجي استدلالي است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 13698
آغاز: بسمله، الحمدلله علي الائه والشكر لله علي نعمائه؛ انجام: خلافاً لمن زعم انه يتطهر و يقضي... او لم يجد...
كتاب طهارت و مشتمل بر مباحث: في المياه، في الماء المضاف و الاسآر و غيرهما، فيها يتطهر به من الاحداث و الاخباث، في الوضوء، في اسباب الموجبة للوضوء، في احكام التخلي، في واجبات الوضوء، في وضوء المضطر، احكام الخلل في الوضوء، في الغسل؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ محشي از مؤلف؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 73گ، 17 سطر، اندازه: 16/5×23 سم [ف: 20-268]
š.-ud-durrat-in-najafīyya
موسوي، جمال الدين بن علي، ق13 قمري
mūsavī, jamāl-od-dīn ebn-e ‘alī (- 19c)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرح استدلالي متوسطي است در اين شرح يك يا چند بيت آورده شده و شرح مي شود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2928/1
آغاز: الغسل غسل عم كل البشره ** بنية في مثله مقرره. الباء بمعني مع فمعناه مع النية التي هي في مثله؛ انجام: ناتمام: لا خلاف في وجوب القضاء عليها مع تمكنها من الاداء بأن يمكن في صحة الاتيان بجميع الشرائط من الطهارة و غيرها
فقط احكام غسل از كتاب طهارت آمده؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح؛ 48گ (1ر-48پ)، اندازه: 16×22 سم [ف: 120-8]
š.-ud-durrat-in najafīyya
كاشف الغطاء، عباس بن حسن، - 1323 قمري
kāšef-ol-qetā’, ‘abbās ebn-e hasan (- 1905)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرحي است مختصر توضيحي منظوم بر «الدرة النجفية» سيد محمد مهدي بحرالعلوم نجفي تا اواخر بحث كفن ميت، با اشاره به ادله مسائل و بعضي اقوال فقهاء بزرگ. اين شرح با نظمي روان و متين سروده شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10406
آغاز: حمداً لك اللهم باريء النسم ** و الحمد للحامد من خير النعم/ وفقت احساناً و فضلاً و منن ** خيراً لنجل جعفر و ابن الحسن؛ انجام: و مقتضي الاصول في الانظار ** مؤيداً بالنقض في الاخبار
خط: نستعليق، بي كا، تا: از عصر مؤلف؛ روي برگي اين شرح به سيد علي سيد الاطباء حسيني مرعشي نسبت داده شده و اين نسبت نادرست است؛ تملك: ريحان الله موسوي به تاريخ 24 جمادي
الثاني 1319 با مهر «العبد ريحان الله الموسوي» (بيضی)، سيد كاظم گلپايگاني؛ جلد: تيماج قهوه اي، 159گ، 17 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 335-26]
š.-ud-durrat-in-najafīyya
مدرس چهاردهي، محمد علي بن محمد نصير، 1252-1334 قمري
modarres-e čahārdehī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad nasīr (1837 - 1916)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرح مزجي مختصري است، شامل بيان لغات و توضيح آن چه از عبارات مشكل مي نمود، به اضافه ابياتي از شارح و شرح آن ها در جاهائي كه اضافه لازم بود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 8503
آغاز: الحمدلله الواحد الأحد الصمد الذي رفع السماء بلا عمد و لا و تد و وضع الأرض علي سطح ماء جمد و خلق الخلق فيها من دون نصب و تعب؛ انجام: انما هو في مقام الاختيار و التمكن لا مطلقا و بالجملة فالتكليف علي قدر ما تيسر و وسع.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قرمز، 891گ، اندازه: 14×20 سم [ف: 22-90]
š.-ud-durrat-in najafīyya
خوئي، علي بن عليرضا، 1292-1350 قمري
xū’ī, ‘alī ebn-e ‘alī-rezā (1875 - 1932)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرح استدلالي است و در اين نسخه فقط شرح چند بيت اول آمده و احتمالاً تأليف آن ناتمام مانده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10980/11
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد لما كان الدرة الثمينة التي نظمها السيد الطباطبائي في الحقيقة لؤلؤة اخرجها غواص الصنع بيد قدرته
خط: نستعليق، كا: خاكمرداني خوئي، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 11گ (323پ-333پ)، اندازه: 16×21 سم [ف: 27-392]
š.-ud-durrat-in najafīyya
آراني كاشاني، محمد حسين بن محمد باقر، ق14 قمري
ārānī kāšānī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad bāqer (- 20c)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرح مفصل مزجي است و پايان بحث بالوعه در روز سه شنبه 22 ذيحجه 1282 و طهوريت ماء در سال 1283 و پايان كتاب حيض در جمادي الاول 1285 به پايان رسيده است.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 3479/1
آغاز: نحمدك يامن كرم بني آدم من بين المكونات و فضلهم علي جمع كثير و جم عفير من المخلوقات بأن منحهم الاستعداد للارتقاء الي اعلي الدرجات؛ انجام: و في المروي عن العلل المتقدم أيضاً ايماء اليه فتبصر و كيف كان فلاريب ان القضاء احوط.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1282-1285ق؛ مصحح توسط مؤلف، محشي؛ 336گ (3پ-338پ)، 17 سطر، اندازه: 16/5×22 سم [محدث ارموي مخ: 2-844]
š.-ud durrat-in najafīyya
كازروني، محمد تقي بن محمد شفيع، 1305- ق14 قمري
‘kāzerūnī, mohammad taqī ebn-e mohammad šafī
(1888-20c)
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرح مزجي بر منظومه «الدرة النجفيه» بحر العلوم است.
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 931
آغاز: الحمد الله رب العالمين و الصلاة علي سيدنا محمد و آله الطاهرين اما بعد فيقول... لما كان منظومة سيدنا بحر العلوم رحمة الله عليه في علم الفقه متنا ملخصا؛ انجام: قيل و لما وقف القاضي البيضاوي علي هذا الجواب استحسنه جدا و اثني علي العلامة.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: شعبان 1323ق؛ جلد: مقوا، 56گ، 16 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 2-195]
š.-ud-durrat-in-najafīyya
وابسته به: الدرة البهية = الدرة النجفية = الدرة المنظومة = الدرة الغالية في مسائل العالية؛ بحرالعلوم، محمد مهدي بن مرتضي (1155-1212)
شرحي است مفصل بر دره نجفيه بحرالعلوم كه شامل كتاب طهارة و صلوة تا نماز طواف مي باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16336
آغاز: بسمله، كتاب الطهارة الكتاب مصدر كتب يقال كتبه كتبا و كتابا و كتابة اي جمعه؛ انجام: المخلوق فيهن لتعدية الولد و تربيته بخلاف الاستحاضة و غيرها فانه لافة.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 366ص، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 45-163]
شرح درة النظمية- مفتاح خزائن الكلام
š.-u durj-il maḍāmīn
استرآبادي، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198-1263 قمري
estarābādī, mohammad ja‘far ebn-e sayf-od-dīn (1784 - 1847)
وابسته به: درج مضامين = لؤلؤ درج مضامين؛ اعمي اصفهاني، مختار (- 10)
تاريخ تأليف: شب يك شنبه 10 شوال 1221ق
گزارشي است مزجي كه در آغاز يك بيت از اصل را ذكر مي كند سپس آن را شرح مي دهد. متن فارسي و منظوم بوده و شارح آن را به عربي گزارش كرده است.
آغاز: الحمدلله الذي جعل القران علي العباده دليلا و امر بتجويد قراءته بقوله ورتل القران ترتيلا... فقال بسم الله الرحمن الرحيم يعني ابتدا في التصنيف او اصنف تمعونة الله...
انجام: در حق مختار اعني صفاهاني دعا و مرجوي ايضا من القراء ان يدعوني بدعاء الخيرقد فرغت من تتميم هذا الشرح في ليلة الاحد من العشر الاول من الشهر العاشر من السنة الاولي من العشر الثالث من العشر الثالث من الالف الثاني
[دنا 674/6 (6 نسخه)؛ الذريعه 242/13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 11گ (27ر-37پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 8-292]
خط: نسخ، كا: نصر الله بن حسن حسيني استرابادي، تا: پنج شنبه سلخ جمادي الاول 1230ق؛ جلد: تيماج قرمز، 32گ، 15 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 9-102]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 10 رجب 1236ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه ايئي، 14 سطر [ف: 16-325]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: سيد محمد بن محمد باقر بن قوام الدين محمد بن مفيد موسوي استرآبادي، تا: 1238ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج مشكي، 24گ (77-100)، 15 و 16 سطر (10×15)، اندازه: 17×21 سم [ف: 3-782]
آغاز: برابر؛ انجام: ان يدعو بدعاء قد فرغت من تتميم هذا الشرح في يوم الاثنين من العشر الآخر من الشهر الآخر من السنة الخمس و ثلثين و ماتين بعد الالف... الي يوم الدين.
در فهرست بدون نام مؤلف؛ بي كا، تا: دوشنبه دهه سوم ذيحجه 1235ق؛ كاغذ: سپاهاني و فرنگي، جلد: تيماج زرد، 42گ (254-213)، 13 سطر (6×11)، اندازه: 10×16 سم [ف: 2454-11]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوانا، كا: محمد علي بن محمد حسن كاشاني اراني، تا: دوشنبه 24 جمادي الثاني 1261ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج خرمايي، 12گ، 20 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 23-111]
آغاز: بسمله. بعد تحميد خدا تمجيد احمد نعمت آل ** از علي بن محمد جعفر از اخلاص بلا/ گفت تجويد است اهل الله خاصان را ضرور ** پند گيرد پند ده نوريست در ظلمات گور/ لولو درج المضامين چون مضامينش نكو است ** ليك اخلاطي
در اوزان وي و تعبير او است؛ انجام: شكر لله شد تمام اين بوستان ذو شرف ** ابتدا درغرس كردم ختم كردم در غرف
اين رساله «تجويد منظوم» علي بن محمد جعفر استرآبادي است كه به سياق درج المضامين سروده شده و اشتباها در اين جا آمده و بايد در ذيل تجويد منظوم به جلد هشتم منتقل شودكه دو نسخه ديگر هم از آن معرفي شده؛ بي كا، بي تا؛ 7ص (76-83) [ف: 9-1316]
š.e dorj-ol-mazāmīn = š.-e tajvīd-e mollā moxtār-e a‘mā
محمد محسن بن سليمان، ق13 قمري
mohammad mohsen ebn-e soleymān (- 19c)
وابسته به: درج مضامين = لؤلؤ درج مضامين؛ اعمي اصفهاني، مختار (- 10)
تاريخ تأليف: چهارشنبه 18 رمضان 1257ق
شرح کوتاهي است بر منظومه ملامختار قاري در قواعد تجويد که فقط جنبه توضيح عبارات آن را دارد و به جهت بعضي از اخلاء روحاني شرح شده است.
آغاز: الحمدلله الذي جعل قراءة القرآن سببا لمرتقي الي الدرجات العاليات... و بعد چنين گويد المفتقر الي الله تعالي في كل موطن...
انجام: لؤلؤ که عبارت است از هفتاد ودو به حساب ابجد که لؤلؤ خوانده شود که دو واو دوازده محسوب است نه همزه عدد ابيات اين منظومه مي باشد و روح المضامين که رقم آن مي باشد.تم
[الذريعة 242/13؛ دنا 673/6؛ نسخه هاي خطي، منزوي 91/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد، تا: اواخر شعبان 1245ق؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 21گ، 14 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-2563]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1257ق؛ مهر: كاتب «عبده نعمت الله» (بيضی) و «المتوكل علي الله عبده نعمت الله»؛ جلد: مقوايي، 36گ (1پ-36ر)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 16-263]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالجواد بن كربلائي مصطفي مسگر اردبيلي، تا: يك شنبه 26 شعبان 1263ق؛ جلد: گالينگور مشكي، 28گ (79پ-106پ)، اندازه: 11/5×16/5 سم [ف: 228-1]
آغاز: برابر؛ انجام: عشر اثنين از صفر عاشر.شمر ابيات آن لؤلؤ روح المضامين نام سالش را بدان لؤلؤ عبارت است از هفتاد و دو... تاريخ تأليف سنه هزار و صد و هشتاد وشش مي باشد. تمت
خط: نسخ و نستعليق شكسته، بي كا، تا: سه شنبه 9 جمادي الثاني 1284ق؛ جلد: تيماج مشکي مذهب، 26گ، 9 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 5-2523]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شريف ارجقي، تا: 1287ق؛ جلد: تيماج قرمز، 24 سطر، اندازه: 21×34 سم [ف: 7-16]
آغاز: برابر؛ انجام: يعني لؤلؤ که عبارت است از 72 به حساب به ابجد کبير که لؤلؤ خوانده شود دوواو را وترده مي شود به همزه و دولام که شصت مي شود عدد ابيات اين منظومه مي باشد
خط: نسخ، كا: ابوالفتح، تا: چهارشنبه 11 رمضان 1299ق؛ جلد: مقوا، 22 گ، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - 3-1191]
آغاز: برابر؛ انجام: مدواجب بودن همزه است بعدش متصل ** يا سکون لازمي مد جايز اندر منفصل/ لازمي دروقف وصل مظهرش درساکن است ** وز مشدد مدغمش دروقف عارف ممکنست
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا، 10گ، 12 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2523]
š.-u durar-il biḥār
عيني، عبدالرحمن بن ابي بكر، 837-893 قمري
aynī, ‘abd-or-rahmān ebn-e abī-bakr (1434 - 1488)‘
وابسته به: درر البحار علي اختلاف الائمة الاربعة الاخيار؛ قونوي، محمد يوسف (- 788ق)
شرح مزجي مختصري است بر كتاب «درر البحار» شيخ شمس الدين محمد يوسف قونوي دمشقي؛ شارح در مقدمه خود می گويد كه اين شرح فقط به جهت حل الفاظ اصل مي باشد با ذكر ادله به طور مختصر.
آغاز: الحمدلله الذي شرح بفقه العلوم صدور عبيده و وفقهم للتحلي بدرر بحاره فارتقوا بروح سعوده
[دنا 674/6؛ الاوقاف العامة بغداد 473/1]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 271
آغاز: برابر؛ انجام: فتقسم التركة علي سهام الام والعلم أثلاثاً اثنان للام و واحد للعم...
خط: نسخ نازيبا، كا: حسن بن علي بن عبيد بن احمد بن ابراهيم مرداوي سعدي، تا: 12 شعبان 883ق؛ از روي نسخه مصنف؛ تملك: محمد بن علي مدرس در مدرسه عبدالله، رشيد الدين القاضي به تاريخ 1045؛ جلد: تيماج قهوه اي، 246گ، 33 سطر، اندازه: 18×27 سم [ف: 1-301]
š.-ud durar-il bahīyya
كرمانشاهي، محمد محسن بن محمد سميع، - 1223 قمري
kermānšāhī, mohammad mohsen ebn-e mohammad samī‘ (- 1808)
وابسته به: الدرر البهية في النظائر الفقهية؛ كرمانشاهي، محمد محسن بن محمد سميع (- 1223)
شرحي استدلالي است بر الدرة البهية كه منظومه اي است در اصول فقه و اصل و شرح آن از محمد محسن بن محمد سميع كرمانشاهي است.
آغاز: سبحانه من لايزال محسنا ** حمدي اليه الملك المهيمنا... يقول المفتاق... ابن محمد سميع محمد محسن...
كاتب = مؤلف، بي تا [تراثنا: س 2ش 4-58]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا [تراثنا: س 2ش 4-52]
آغاز: برابر انجام: فائدة - هل مقتضي الفور علي القول بكون الامرله التوقيف باول از منة الامكان...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ همراه با متفرقاتي از مباحث اصول و نحو و غيره در 120گ؛ 33گ، 19 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-146]
‘š.-ud durar-il lawāmi‘ li-‘amal-il aqdām wa-l aṣābi
زمزمي، ابوالفتح بن اسماعيل، ق9 قمري
zamzamī, abolfath ebn-e esmā‘īl
شرح متين و راه گشايي است بر منظوم الدرر اللوامع لعمل الاقدام و الأصابع، از «ابراهيم بن علي الزمزمي» (864ق) كه عموي شارح بوده است. موضوع اين شرح و متن منظوم آن، توضيح قواعد رياضي و فلكي در شناختن اوقات شرعي مي باشد كه در ضمن آن، فوايد ديگري از قبيل تطبيق تاريخ هجري و شمسي (قطبي) آمده است. تاريخ نظم ارجوزه الدرر اللوامع بنا به نوشته شارح، سال 829ق بوده و زمان تأليف اين شرح، بنا به استرحام در نقل ناظم (قال رحمه الله تعالي) پس از سال 864ق مي باشد.
[دنا 674/6؛ شذرات الذهب 442/7؛ الضوء اللامع 122/11]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11558/2
آغاز: الحمد لفاطر السموات و مبدع المخلوقات و مدبر الكائنات... أما بعد فإنه لما كان علم الميقات و توابعه؛ انجام: و الآن و الأصحاب و الأزواج ** ما اختلط الضياء بالدياج. عدد أبياتها أحد و تسعين و فيها من النجوم ستين نجماً و الله أعلم و الحمدلله
خط: نسخ، كا: خطاب بن شعبان جلماوي وفائي كتبي مقدسي، تا: قرن 9؛ مصحح؛ در دنباله نام شارح «خادم السقاية العباسية» نوشته شده؛ كاغذ: خانبالغ، 20گ (49-68)، 17 سطر، اندازه: 8/5×12/5 سم [ف: 29-237]
š.-ud durr-in naḍīd fī fiqh-iṣ ṣalāt
اسدي، عابد بن عبدالسميع، ق10 قمري
asadī ،‘ābed ebn-e ‘abd-os-samī‘
تاريخ تأليف: يك شنبه 18 صفر 918ق؛ محل تأليف: حله
شرحي است بر الدر النضيد ابن فهد حلي از غياث الدين بن عبدالسميع اسدي. عبدالسميع بن فياض بن محمد اسدي (تراجم الرجال 292/1) از شاگردان ابن فهد. آثار: الفوائد الباهره (الذريعه 16/833، ش 297) و كفاية الطالبين (الذريعه 92/18، 830).
[مکتبه علامه حلی، ص99-100]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 183/1 معزي
آغاز: المرشد و الهادي الي المقاصد و في الاصطلاح ما يلزم من العلمبه العلم بمدلوله؛ انجام: و هكذا صلوة الجنازة اذ لاوقت لها معينا شرعا... و كذا النذر المطبق ش لعدم تعيين وقت له و الحمدالله اولا و آخرا و له الشكر باطنا و ظاهرا تم الشرح الفريد الدر النضيد في الحلة السيفيه... علي يد العبد الضعيف عابد بن من عبدالسميع الاسدي عفا الله عنهما.
خط: نسخ، كا: عبدالخضر بن جلال الدين بن محمد بن شمس الدين، تا: 20 صفر 1062ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: مقوايي، 63گ (2ر-64ر)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 39-109]
š.-u durr-il muxtār
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 24482
آغاز: و حق الحبس في الكل ثابت له... باب ما يصح رهنه و الرهن به و ما لا يصح رهنه لا يصح رهن مشاع؛ انجام: «باب
الوصيه بالثلث في وصية بالثلث ماله لزيد... يقسم الثلث بينهما»
مشتمل بر كتب رهن، جنايات و ديات مي باشد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ اهدايی: رهبری، اسفند 1376؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن خرمايي، 26گ، 21 سطر، اندازه: 18/5×28/5 سم [اهدائي رهبر: 3-383]
š.-e dorūd-e mostaqās
چنابي، گل محمد بن محمد افضل
čenābī, gol mohammad ebn-e mohammad afzal
ترجمه و شرحي است بر درود مستغاث. كتاب درود مستغاث عباراتي است كه جمله با «المستغاث الي حضرت الله تعالي الصلوة و السلام عليك يا رسول الله» شروع مي شود.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18725
آغاز: بسمله، جواهر حمد و يواقيت ثنا كه از معدن اخلاص و كان خلوص رو بحصول آورده نثار بارگاه جلال احديت؛ انجام: يعني ذنوب كسي كه بهم زاده اند آن والدين او را و اين دعاءيست براي برادران و همشيرات... و رحم كن آن والدين مرا رحمتي كه مماثل باشد تربيته كرد ان ها مرا در وقت صفرا.
در اوراد؛ خط: نستعليق، كا: يوسف، تا: 15 صفر 1134ق؛ متن عربي به خط نسخ معرب؛ جلد: گالينگور، 15گ، 15 سطر (10×18)، اندازه: 14×21 سم [ف: 51-120]
š.-ud durūs-iš šar‘īyya fī fiqh-il imāmīyya
فاضل جواد، جواد بن سعيد، - 1065 قمري
fāzel javād, javād ebn-e sa‘īd (- 1655)
وابسته به: الدروس الشرعية في فقه الامامية؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
تاريخ تأليف: 1040ق؛ نجف اشرف
شرح استدلالي مفصل و تحقيقي است با عناوين «قوله» بر «الدروس الشرعيه» شهيد اول. اين شرح چنان كه از منابع استفاده مي شود ناتمام و آن چه از قلم مؤلف خارج شده تا بخشي از حج مي باشد.
[الذريعة 234/13؛ دنا 674/6]
انجام: في كفارات الاحرام ان شاء الله تعالي تم الجزو الثالث من شرح الدروس... و تحياته علي مشرفه و الحمدلله رب العالمين، نسخه جزو سوم است و مي گويد كه جزو چهارم در شروط تمتع بايد باشد.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: چهارشنبه 1 ربيع الثاني 1040ق،
جا: نجف اشرف؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 114گ، 25 سطر (14×22/5)، اندازه: 20×30 سم [ف: 15-4162]
آغاز: بسمله، كتاب الصوم كان المناسب ايراد بعض الأحاديث المتعلقة بالصوم من المرغبات فيه كما فعل في الزكاة؛ انجام: و يقوي حملها علي الاستحباب ايضا و سيجيء لهذا تتمة في كفارات الاحرام ان شاء الله تعالي... علي يد مؤلفه جواد بن سعد بن جواد... و الحمدلله رب العالمين.
ج3، از ابتداي صوم تا انتهاي جزء سوم و آغاز «شروط التمتع» از كتاب حج؛ خط: نسخ، كا: حسن بن محمد ابراهيم خوانساري، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، مذهب، 182گ، 31 سطر، اندازه: 21×30 سم [اهدائي رهبر: 3-384]
طهارت و صلات؛ كا: محمد هاشم بن محمد قاسم افشاري، تا: دوشنبه 8 شعبان 1246ق [ف: - 19]
š.-ud durūs-iš šar‘īyya fī fiqh-il imāmīyya
خوانساري، رضي الدين محمد بن حسين، - 1113 قمري
Xānsārī, razī-od-dīn mohammad ebn-e hoseyn (- 1702)
وابسته به: الدروس الشرعية في فقه الامامية؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
اهداء به: شاه سلطان حسين صفوي
تاريخ تأليف: غره محرم 1112ق
شرح مزجي استدلالي است بر كتاب صوم و اعتكاف «الدروس الشرعية» تأليف شهيد اول. مرحوم آقا حسين خوانساري پدر شارح از ابتداي اين كتاب تا پايان كتاب الطهارة آن را شرح كرده، و چون نا تمام مانده بود لذا فرزندش شرح اين دو كتاب را به آن اضافه كرده است.
آغاز: الحمد لله الذي زين مدارس العلوم الفاخرة بدروس احكام الشرعية الزاهرة و حفظ... و اما بعد فاقول و انا المفتقر الي عفو ربه الباري...
چاپ: همراه شرح پدرش موسوم به «مشارق الشموس في شرح الدروس» به طبع رسيده
[الذريعة 244/13؛ دنا 675/6 (5 نسخه)]
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن حيدر جهرمي، تا: 1130ق؛ 202گ، 21 سطر، اندازه: 19×26 سم [ف: 1-146]
بر صوم دروس؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 [نشريه: 7-697]
آغاز: برابر؛ انجام: ان يجعله ذخر اليوم الحساب بحق نبيه محمد خير من اوتي الكتاب و آله الذين هم لمدينة العلم بمنزلة الأبواب و وقع الفراغ من تسويد عن يد مؤلفه الراجي... علي مهاجرها الف الف سلام و تحية.
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد ربيع خوانساري، تا: 1208ق؛ مصحح؛ تملك: سيد مصطفي صفايي خوانساري در 1375؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 161گ، 25 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [اهدائي رهبر: 385-3]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1446
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 4-271]
آغاز: برابر؛ انجام: و تحقيق هذه المسألة في الاصول لا من خصوصيات الاعتکاف من فروع الفورية في الامر المطلق و تحقيق هذه المسألة في الاصول... انتهي ما قصدنا ايراده... الف الف سلام و تحية.
تمام مباحث (کتاب الصوم والاعتکاف)؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 162گ، 25 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ]
š.-ud durūs-iš šar‘īyya fī fiqh-il imāmīyya
طباطبائي كربلائي، علي بن محمد علي، 1161-1231 قمري
tabātabā’ī karbalā’ī, ‘alī ebn-e mohammad ‘alī (1748 -1816)
وابسته به: الدروس الشرعية في فقه الامامية؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7712/1
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد تقي بن محمد اسماعيل هزارجريبي استرآبادي، تا: رجب 1236ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 32 سطر (15×26)، اندازه: 20×32 سم [ف: 16-682]
š.-ud durūs-iš šar‘īyya fī fiqh-il imāmīyya
وابسته به: الدروس الشرعية في فقه الامامية؛ شهيد اول، محمد بن مكي (734-786)
ظاهرا غير همانند:
آغاز:... و هو غسل الوجه و هو ركن و كذا غسل باقي الاعضاء المراد بالركن الجزء و يلزم الركنية بطلان الوضوء؛ انجام: اذ لا دليل علي انحصار رفع الحدث الاصغر في الوضوء، لم لا يجوز ان يكون الغسل رافعا للحدثين... ناتمام
شرح استدلالي بر بخشي از باب وضوء از متن كتاب الدروس اثر شهيد اول است، مؤلف شناخته نشد ولي به دليل نقل قول از شيخ بهائي در برگ نخست، از متاخرين عصر صفويه است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ كاغذ: شرقي، 10گ (288-297)، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 28-577]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12 [نشريه: 7-697]
آغاز: بسمله و اما استحبابه فلما من المسارعة والا سباق الي الخير و حصول الطهارة المطلوبة من الشارع كما يظهر من الكتاب و السنة و التحفظ من طريان المفسد في الغسل و لفتوي جميع من الصحاب باستحبابه قال المصنف في الذكري؛ انجام: بل يقول ان اصل اللغة للقيد المشترك والا يلزم التجوز قيل اولا انه علي هذا لاوجه نقول التسمية ثابتة شرعا الا ان يقال المراد بالتسمية الاطلاق و الاستعمال تمت.
جزء دوم كتاب است. شرحي مفصل و دقيق با عنوان «قال المصنف في الذكري، اقول» بر كتاب «الدروس الشرعيه في فقه الاماميه» تأليف شهيد اول شمس الدين محمد بن مكي عاملي است كه در آن به بسط و توضيح كلام مؤلف و جرح و نقد آراء شهيد پرداخته است؛ خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن محمد قزويني، تا: دوشنبه 10 جمادي الثاني 1237ق؛ واقف: عبدالوهاب قزويني، رجب 1237؛ جلد: تيماج سرخ، 211گ، 18 سطر [ف: 1-155]
ناشناس؛ بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-u dustūr-il-‘alāj
سبزواري، محمد حسن بن زين العابدين، ق13 قمري
sabzevārī, mohammad hasan ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (-19c)
شرح مزجي مختصري است از حسن بن زين العابدين سبزواري بر ارجوزه طبي خود او موسوم به دستور العلاج.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 5178
آغاز: الحمدلله الطبيب الشافي ** الواهب الصحة و المعافي؛ انجام: في فن الطب ما اجتهدت في تلفيقه و تركيبه و الحمدلله علي توفيقه.
خط: نستعليق شكسته، كا: = مؤلف، تا: ربيع الثاني 1294ق؛ واقف: عماد فهرستي، تير 1310؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا با رويه پارچه، 69گ، اندازه: 11×17 سم [ف: 19-294]
š.-e dastūr-e mo‘ammā
عبدالغني بن داود
abd-ol-qanī ebn-e dāvūd‘
رساله اي كوتاه در دستور ساختن معما و حل آن در بيست و شش «قاعده» و يك «خاتمه» در معماهاي اهل هند در هشت قسم بيان نموده و در هر مورد معماهاي منظوم از شعرا آورده و حل آن ها را توضيح داده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13675/4
آغاز: به معني معمايي مركب، چنان چه مولانا اعظم علامة الدهر مولانا شرف الدين يزدي شرف الله علي رحمته فرموده اند بيت: از ستم ماتم نداريم از برون است از شمار ** زير و بالا گفتم اي آرام جان مغدور دار؛ انجام: و اگر خطايي و سهوي واقع شده باشد به سبب وفور تعلق وبال پريشان بايد كه اصلاح از صلاح دانند له الحمد شفي الاواخر و السلام علي من اتبع الهدي
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 22گ (74پ-95پ)، 12 سطر [ف: 37-201]
š.-e dastūr-e mo‘ammā
وابسته به: معما = دستور معما؛ حسينی نيشابوری، حسين بن محمد (- 904ق)
شرحي است مزجي و كوتاه بر رساله «دستور معما» تأليف مير حسين بن محمد نيشابوري اين شرح با شرح هاي گزارش شده هم خواني ندارد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 14084/3
آغاز:... رفعت كه مراد از آن ري ملفوظ است جاي كرده و لفظ امير علي بحصول پيوسته و لفظ شي كه ماه انجم اشارت به آن است؛ انجام: غياث آن چه واسطه حصول اسم مقصود است و تصحيف آن لفظ عنايتي است... حرف اول نامش را بنهند لفظ با يا راست حصول يابد.
خط: نستعليق، كا: خواجه مير بلخي، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با نشان «ه»، در پايان اين رباعي آمده: «قاريا بر من مكن قهر و عطاب ** گر خطايي رفته باشد در كتاب/ آن خطاي رفته را تصحيح كن... و الله اعلم بالصواب»؛ كاغذ: شرقي، جلد: مشمع قهوه اي، 25گ (65پ-89پ)، 17 سطر (7/5×12)، اندازه: 12×18 سم [ف: 35-590]
š.-e dastūr-e mo‘ammā
وابسته به: معما = دستور معما؛ حسينی نيشابوری، حسين بن محمد (- 904ق)
يک بيت شعر درباره آن آمده و در ادامه شعر تفسير و تشريح شده و معما حل شده است. احتمالاً شرح مزجي دستور معما ميرحسين حسيني نيشابوري باشد.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 2776
آغاز: گو مژه هر در که دارد کن بمهر او نثار ** گودل ما را بغواصي مراد خود برآر. مراد از غواصي بدريا درآمدن است واز مراد خود برآوردن است حصول گوهر بر بالا و چنان که در اسم شمس؛ انجام: از واسطه نام تو آخردل زار ** از آتش غم سوخته باشد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با امضاي «س»، مجدول، برخي صفحات و سطور خط خورده و تصحيح شده؛ 48گ، 12 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف مخ - 3-1192]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye jāmī
عجمي، محمود بن نصرالله، ق10 قمري
ajamī, mahmūd ebn-e nasr-ol-lāh (- 16c)‘
وابسته به: معما (3) = رساله صغير؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898ق)
اهدا به: علي پاشا
تاريخ تأليف: 10 رمضان 959ق
رساله صغيره معماي جامي را در آن شرح كرده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6520
آغاز: متن: اي اسم تو گنج هر طلسمي ** قانع ز تو هر كسي به اسمي/ هم اسم تويي و هم مسما ** عاجز شده عقل ازين معما؛ معما كلامي است موزون كه دلالت كند بر اسمي از اسماء به طريق اشارت و ايماء...؛ شرح: حمد و ثناي بي قياس حضرت واجب الوجودي را... كه انسان را به تعليم اسماء حسناي خويش معزز ساخته؛ انجام: متن: در اسم برهان: برد جامي ره سوي در باز عجب رمزي شنيد ** كامد از فكرت درو نام دلارامي پديد؛ شرح: و شارحه... محمود بن نصرالله بن احمد العجمي الطالشي عفي الله عنهم و عن من يستحق العفو و الحمد الله رب العالمين و الصلاة و السلام علي سيدنا محمد و آله و صحبه اجمعين.
خط: نستعليق، بي كا، تا: ميانه هاي صفر 960ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سرخ، 92گ، 14 سطر (7×13)، اندازه: 13×19 سم [ف: 16-284]
شرح دستور معماي نيشابوري- معما
شرح دستور معماي نيشابوري- شرح معميات
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
لامعي برسوي، محمود بن عثمان، - 938 قمري
lāme‘ī borsavī, mahmūd ebn-e ‘osmān (- 1532)
وابسته به: نود و نه نام خداي = معماي اسماء الحسني؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
در اسماء الله (از الله تا الصبور) انشاء گرديده و در خود متن و شرح نامي از منشي و مؤلف آن نيست در حدود 300 بيت مي باشد. در كشف الظنون زير عنوان «شرح معماء اسماء الله الحسني» نوشته شده از محمود بن عثمان لامعي برسوي مي باشد (شايد اين شرح باشد).
آغاز: بسمله الله. نيست حد خامه از نام اله ** دم زدن بايد زبان دارد نگاه. از خامه كه مسماي الف است در لفظ الله اسم خواسته هرگاه بيحد شود فااسقاط يابد...
[كشف الظنون 57/2؛ دنا 675/6]
آغاز: برابر؛ انجام: الصبور - از دل آن چه بايد درو دار، چشم جانش با نشان نور دار، از بال بي دور شود و صاد بامشابه نور باشد منظوم؛ خط: نسخ، كا: هداية الله متخلص به طبعي سمناني، تا: 12 محرم 973ق؛ در برگ 10پ- 15ر شعر فارسي نظام و ميرزا صائب و روزهاي نحس و اشعار فارسي ديگر؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 10گ (1پ-10ر)، 15 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-412]
آغاز: برابر؛ انجام: رشته جان را ز فكر ناصواب ** جاودان يابي دلا پر پيچ و تاب
خط: نستعليق، بي كا، تا: 982ق؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج ترياكي، 3ص (28-26)، 11-12 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 17-69]
آغاز: برابر
خط: نستعليق خوب، كا: صالح بن عمر، تا: 1036ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج، 24ص (1-24)، 13 سطر، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 121-3]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
حسيني، ابوالقاسم بن فتح الله
hoseynī, ab-ol-qāsem ebn-e fath-ol-lāh
وابسته به: نود و نه نام خداي = معماي اسماء الحسني؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2040/2
آغاز: بسمله. لطيف ترين سمني از چمن سخنراني و لطف ترين ياسمني از دمن گهر فشاني؛ انجام: خاك روب آستان آن قامع و دافع اهل ضلال و جدال سيراب و شاداب سازد
خط: شكسته نستعليق، كا: ولي بن محمد امين سمناني، تا: 12 973ق، جا: احمد نگر؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 88گ (16پ-103ر)، 15 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-412]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī = š.-e roknī
ركناي نيشابوري، صادق، ق10 قمري
roknā-ye neyšābūrī ،sādeq (- 16c)
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معمانامه = كتاب المعما؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
تاريخ تأليف: 916ق= مطابق جمله «شرح رکني بنويس»
به طوري كه از مقدمه كتاب بر مي آيد امير عليشير نوائي مؤلف اين كتاب را به مير حسين بن محمد حسيني نيشابوري معرفي و سفارش كرده اند و شاگرد او گرديد چنان كه خود می گويد: «و اين فقير هم چون در پرده نعمت حضرت امير عليشير و ايشان فقير را سفارش كردند به مير حسين و شاگرد ساختند». در آغاز مقدمه می گويد كه مخترع و مدون اين علم شرف الدين علي يزدي مي باشد و بعد از او مولانا نورالدين عبدالرحمن جامي است.
آغاز: بسمله. بنام آن كه از تأليف و تركيب ** معماي جهان را داد ترتيب. اما بعد، معروض آن كه حقير صادق، ركني عاشق مي گويد كه در زمان جواني و ايام كامراني به عشق و عاشقي و به شعر و شاعري و به جوني معمايي ميل داشتم، از آن در ملازمت جناب سيادت پناهي فضيلت دستگاهي امير كمال الدين حسين بن محمد الحسيني المشهور بمير حسين النيشابوري كسب علم معما مي كردم و معمايي كه مي گفتند ياد مي كردم و آن چه خود نمي يافتم شرح و حل آن را از ايشان مي شنودم و حضرت مير چون معماهاي خود را جمع كردند شرحي در خور آن ننوشتند، لازم شد كه چون حق استادي در گردن اين حقير دارند، شرحي لايق بنويسم بتفصيل... و به همان ترتيب كه ايشان رساله را ترتيب داده اند شرح نوشتم، و چند بيت توحيد كه ايشان فرموده بودند همان بيت ها در اول اين شرح درآوردم... و حضرت ميرحسين نود و نه نام را گفته اند و در رساله خود در نياورده اند و كم ياب است از براي تيمن و تبرك در اول اين رساله درج كردم... الله
انجام: و شارح تاريخ شرح خود رابه شرح رکني بنويس گفته و آن اين است: اي دوست کتاب شرح رکني بنويس ** اين لب لباب شرح رکني بنويس/ تاريخ کتاب شرح اگر مي طلبي ** بنويس حساب «شرح رکني بنويس»
[نسخه هاي منزوی 2186/3 و 2189؛ الذريعة 384/9؛ مشترک پاکستان 12/14؛ دنا 676/6 (16 نسخه)]
خط: نسخ و نستعليق، كا: شمس الدين علي بن شرف الدين حسن حسيني مازندراني مرعشي، تا: 994ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه اي، 156گ، 14 سطر، اندازه: 12/3×21/5 سم [ف: 503-3]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 127گ، 17 سطر، اندازه: 10×18 سم [ف: 3-503]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 [مختصر ف: - 776]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: اسماعيل بن محمد حسيني، تا: 20 جمادي الاول 1074ق؛ شارح وفات استادش ميرحسين نيشابوري را در چهارشنبه 9 ذيقعده 904 ضبط نموده و اين شعر را آورده: «سيد حسين قدوه ارباب فضل كو ** رفت از جهان فاني و تاريخ فوت او/ بر اهل تعميه همه فايق فتاده بود ** با هجرت رسول موافق فتاده بود»؛ 148گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: - 103]
خط: نستعليق، كا: اسكندر بن سيد يعلي لاريجاني، تا: 12 رجب 1075ق، براي آخوند ملا محمد شريف مازندراني [ف: 3-21]
آغاز: برابر؛ انجام: اي دوست کتاب شرح رکني بنويس ** وين لب لباب شرح رکني بنويس/ تاريخ کتاب شرح اگر مي طلبي ** بنويس کتاب «شرح رکني بنويس»
خط: نستعليق، كا: نظرعلي، تا: شعبان 1082ق؛ جلد: تيماج سياه، 134گ، 15 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف مخ - 3-1192]
آغاز: برابر؛ انجام: جريان قواعد معمايي درنثر نيز واقعست که چنان چه از بعض الفاظ مذکور يعني از عبارت بوجه صحيح دال باشد براسم نام قاسم استخراج مي بايد.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج سرخ، 7گ، اندازه: 12×20 سم [ف: 5-2674]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 55گ (60پ-114پ)، 30 سطر، اندازه: 12×24 سم [ف: - 47]
آغاز: مشهور به حسين نيشابوري كسب علم معما مي كردم و معمايي كه مي گفتند ياد مي گرفتم؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: بابرخان، تا: 22 رجب 1109ق، به دستور آقا عبدالعظيم؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج قهوه اي، 117گ، 16 سطر، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: 31-99]
آغاز: شرحي لايق بنويسم به تفصيل تا عزيزان از معماهاي ايشان فيض برند و بدانند که معما عبارت از [...] ايشان است و ديگرها بازي طفلان است؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 21 صفر 1115ق، جا: اصفهان؛ جلد: تيماج مشکي، 74گ، 17 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف مخ - 3-1193]
آغاز: شاگرد ملا مير حسين معمائيست، چنان چه شرحي بمعماي ملا ميرحسين نوشته و در تاريخ گفتن دستي دارد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 15-16 سطر، اندازه: 10/3×15/6 سم [ف: 17-504]
آغاز: بسمله كه چنين معماي پيدا مي شود من رساله هاي معما نمي نوشتم عزيزي از ايشان پرسيده كه شماچنين فرموده ايد... چون ميرحسين از عالم برود متروك خواهد ماند... لازم شد كه چون حق استادي در گردن اين فقير دارند شرحي لايق بنويسم بتفصيل تا عزيزان از معماهاي ايشان فيض برند... و من الله التوفيق الله نيست حدخامه از نام اله. دم زدن بايد زبان دارد نگاه ** نيست حد خامه از نام اله؛ انجام: پوشيده نماند كه از عبادت دل ها شيداش شاديشاه بحصول پيوندد.
خط: نستعليق، كا: عبدالصمد بن حسين محلاتي، تا: 20 ربيع الثاني 1284ق، جا: اصفهان مدرسه ميرزا حسين؛ مهر: فضل الله محمد بن علي؛ كاغذ: كاهي، جلد: مقوا، 96گ، 17 سطر (10×16)، اندازه: 18×22 سم [ف: 1-390]
آغاز: برابر؛ انجام: علي نعمائه المتوافره و شاكرا علي آلائه المتكاثره... العالمين.
كاتب: ابوالفضل بن مهدي بن حاجي، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، رويه كاغذ قرمز، 134گ، 21 سطر (6/5×13)، اندازه: 10×20 سم [ف: 10-293]
آغاز: برابر؛ انجام: الصبور: از دل او آن چه بايد دور دار ** چشم و جانش با نشان نور دار. از دل او آن چه بايد گفته يعني... الصبور به ظهور پيوسته. مقدمه. بر ارباب فهم دانش پوشيده نماند كه مخترع و مدون علم شريف... مولانا شرف الملة و الدين علي يزدي در منتخب معما فرموده اند: تعريف معما... يعني از عبارت بوجه صحيح دال باشد بر اسم، نام قاسم استخراج مي نمايد
ذيل همين عنوان به مولي عبدالوهاب نيشابوري نسبت داده شده در جاي ديگر (384/9) ذيل عنوان «ديوان ملاركني نيشابوري» به همان ملاركني نيشابوري، گويا ركني نامش عبدالوهاب باشد؛
خط: شكسته نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: اصفهاني، اندازه: 11×18 سم [نشريه: 5-149]
خط: نسخ، كا: علي بن عبدالله، تا: شوال؛ كاغذ: فرنگي كبود، جلد: تيماج مشكي، 18 سطر (6×13)، اندازه: 11×18 سم [ف: 16-275]
آغاز: برابر؛ انجام: كه ذا اشارت باوست الماج شود، ند سركش گفته و نون ند ساقط ساخته الماجد شده... سوزد
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 12ص (2-13)، 17 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 320-17]
آغاز: برابر؛ انجام: يعني حروفي كه در ساكن متحر كند ساقط شوند آن بماند نعمان شود (الختم الدعاء الدعا قرار داد خاطر آن بود كه رساله مزبور بالتمام نقل شود چون حضرت اشرف السادات و الاشراف شاه ابوتراب فرمودند كه در سفينه همين كافي است لهذا بآن چه قلمي شده بود اختصار نمود. الدعاء)
كامل نيست؛ خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ 9گ (289ر-297ر) [ف: - 150]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
رومي، حسن بن عبد الشكور، ق10 قمري
rūmī, hasan ebn-e ‘abd-oš-šakūr (- 16c)
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معمانامه = كتاب المعما؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
تاريخ تأليف: چهارشنبه 29 رمضان 953ق؛ محل تأليف: مكه مكرمه
آغاز: باسمه الابتداء يا فتاح. اين عبارت از رساله مير است و درين لفظ اسم و اسم فتاح براعت استهلال باشد؛ انجام: و رضي الله عن اصحاب رسول الله اجمعين.
خط: نستعليق، كا: مصطفي بن حسن سلانيكي، تا: اواخر صفر 963ق؛ كاغذ: فستقي استامبولي، جلد: ميشن مشکي، 127گ، 21 سطر [ف: 3-502]
آغاز: عطا دلش را بنواخت و از جاه دلخواهش ترقي ساخت؛ انجام: باشد كه سبب حصول بعضي از حروف باشد و الله اعلم بالصواب
خط: نستعليق، كا: مصطفي بساطي، تا: يك شنبه 16 صفر 1019ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي با نشان «منه» و «لمحرره»؛ جلد: تيماج سبز، 127گ، 21 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 31-99]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
فكري، قرن 10 قمری
fekrī (-16c)
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معمانامه = كتاب المعما؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
تاريخ تأليف: 930ق
شرح مزجي و توضيحي مفصلي است بر دستور معماي حسين نيشابوري. شارح تاريخ اتمام اين شرح را كلمه «مفيض = 930» گفته است. در بيت هاي آخر كتاب مي گويد: «فكري غزل و ذكر رباعي تا چند ** حرف لغز و شرح معما تا كي». منزوي (2201/3) معميات از ملا عنايت فكري هروي مشهدي (ح973) معرفي كرده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9808/1
آغاز: بنام آن كه از تأليف و تركيب ** معماي جهان را داد ترتيب. ظاهر آن مي نمايد كه لفظ بنام كه جار و مجرورست متعلق باشد بلفظ ابتدا كه ملحوظ اكثر مصنفين مي باشد؛ انجام: بملاحظه آن كه گفته شده كه باشد برو نيز ختم كلام... به اهل فهم فيض رساننده است از آن ** تيريخ شد مفيض براي تماميش
خط: نستعليق، بي كا، تا: 930ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 243گ (1پ-243پ)، 17 سطر، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 31-97]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
نامي، خواجگي بلخي
nāmī, xājegī-ye balxī
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معمانامه = كتاب المعما؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
شرح مختصري است بر معماهاي منظومي كه مير حسين حسيني نيشابوري گرد آورده است بدون گزارش مقدمه آن كه دارا قواعد معماسازي و جز اين هاست، تاريخ تأليف اين شرح موافق «بگو شرح معماهاي مير است» مي باشد.
آغاز: بسمله. حمد نامحدود كاملي را كه معماي حقيقت ذاتش مبرا از تشبيه و معرا از تبديل است... چنين گويد... خواجگي البلخي المتخلص بالنامي كه درين اوقات مطالعه رساله طوطي شكرستان بلاغت... امير حسين... كرده ميشد چنان بخاطر فاتر خطور ميكرد كه معمياتي كه خدمت مشار اليه روح الله روحه متوجه بيان آن نشده اند نقاب اجمال از چهره تفصيل آن ها گشاده گردد
آغاز: برابر؛ انجام: و غرض آنست كه اگر شين را نويسي يعني
حاصل كني لفظ نه نون خود را بسوزد.
خط: نستعليق، كا: عزيزالله بن ناصرالدين رازي، تا: قرن 10، جا: اگره؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 46ص (1-46)، 15 سطر (7×12)، اندازه: 14×20 سم [ف: 2809-12]
آغاز: برابر؛ انجام: بيمن و همت مردان نوشتم ** برو شرحي كه بيحد دلپذير است/ اگر از سال تاريخش بپرسند ** بگو شرح معماهاي مير است
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوايي، 73گ، 23 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 6-14]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
نعيمي، ق11 قمري
na‘īmī (- 17c)
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معمانامه = كتاب المعما؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
شرح است بر دستور معماي مير حسين بن محمد حسيني نيشابوري.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9801
آغاز: بسمله. الحمدلله المبدي و المعيد الفعال اما يريد... قوله باسمك الابتداء يا فتاح يعني بنام تست ابتداي اين رساله و افتتاح اين مقاله.؛ انجام: از واسطه نام تو آخر دل زار ** در آتش غم سوخته باشد صد بار
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، متن با خط خوردگي، رکابه دار؛ جلد: مقوا رويه كاغذ ابر و باد، 108گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×17 سم [ف: 31-94]
š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معمانامه = كتاب المعما؛ حسيني نيشابوري، حسين بن محمد (- 904)
غير همانند:
آغاز: بنام آن که از تركيب و تأليف... ظاهر آن مي نمايد كه بنام كه بعني جار و مجرور است متعلق باشد بلفظ ابتدأ؛ انجام: ظاهر آنست كه لفظ باقي متمم تأليف باشد...
شرح مزجي است با شواهدي بسيار. اين رساله در متن يا حاشيه با متن و حاشيه نوشته شده و در مجموعه فوائد بسياري از دعا و مطالب فلسفي و كلامي و شعر و جز اين ها آمده و گويا بعضي از برگ ها از نسخه افتاده يا پس و پيش شده؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: كرم الله بن عطاء، تا: دوشنبه 18 شوال 1083ق، جا: مكه مكرمه؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قرمز، 32گ (176ر-207پ)، اندازه: 23×36/5 سم [ف: 131-17]
آغاز: بسمله. حامدا لله و مصليا علي نبيه و آله. بيت: چو كاري بي فضول من برآيد ** مرا در سخن گفتن نشايد. پس از فضول اين فقير است كه در نظر اعيان حضرت خداوندي سخن مي راند... اين چند كلمه باسلوب توضيح و تنقيح معماء ميرحسين نيشابوري عفي عنه الباري در قلم آمد؛ انجام: پوشيده نماند كه بحرف ياري است از و لفظ پرحاصل گشت برو ختم شد كلام كه ميم است يافت ديد اعلم و احكم
كتابي است در توضيح و تنقيح دستور معماي حسين نيشابوري. جز شرح هاي ركني و نواندكي و فكري است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 7 ذيحجه 1086ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 73گ (1پ-73ر)، 15 سطر، اندازه: 14/5×25 سم [ف: 31-96]
آغاز: صاف مي جو که همانا سازد ** دل زوسواس طهارت پاکش. ماده بعض از اسم لفظ همانا است که بواسطه ترکيب واسط ها مقصود به حصول پيوندد؛ انجام: بيار است اول از آن نام به ** که باشد بر او نيز ختم کلام. تأليف شروح الرساله... وقت ظهره قريب زمانده بود از فنادن داربقايله ايله ميشلي رحمة الله عليه رحمة واسعة
شرح مفصلي است بر رساله مير حسين نيشابوري معمايي و اين شرح در سال 941 به پايان رسيده. درفهرست سابق کتابخانه 88/3 اين شرح را از خواجگي بلخي متخلص به نامي دانسته اند ولي در اين اثر هيچ مؤيدي بر آن وجود ندارد؛ خط: نستعليق، كا: سيد صالح شريف ابن حاجي يوسف، تا: 1222ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با رمز «ضاء» گويا مراد ضميري باشد و ديگري با رمزء «صاء»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 75گ، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2563]
آغاز: همان آغاز كتاب مير حسين است: بنام آن که از تأليف و تركيب ** معماي جهان را داد ترتيب؛ آغاز شرح: در برگ (2-ب): وقف شد دولتي يعني «تي» دولت مبدل شد بهي
شارح و گزارنده آن شناخته نيست، و مانند حاشيه فقط در برخي جاها مطالبي بر متن افزوده است، و آغاز آن تا دو صفحه همان آغاز متن مير حسين است، و در صفحه سوم، كه بيت دوم غزل مير حسين را گزارش نموده، شرح را آغاز كرده است. و نامي از نگارنده در آن ديده نمي شود. در برگ 3پ می گويد: «پوشيده نماند كه حضرت مخدمي استاد مير حسين نيشابوري بمتابعت استاد خود مولانا نورالدين عبدالرحمان جامي اعمال معما را بر چهار قسم نهاده...» و در چند جاي ديگر نگارنده متن را به نام «ملاي زمان ميرحسين» ياد كرده. در برگ 4ر گويد: «چنان چه
شارح عليه ما يستحق گويد در اسم ميرك و كافي: از خدا هرگه كه خواهم مقصد و مقصود خويش ** مي نهم بر خاك آن در روي گرد آلود خويش. ولي من نمي دانستم كدام يك از گزارندگان «دستور معما» مير حسين اين شعر را ساخته است. در برگ 6پ از رساله كبير جامي نقل كرده. در برگ 22ر از كتاب چه معماي كمال الدين محمد بدخشي نقل كرده در برگ 30پ از عشق بازي مير حسين بايكي از غلام بچگان مير علي شير به نام اسماعيل داستاني آورده است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ بخش چهارم كتاب را ندارد؛ مصحح؛ كاغذ: ترمه نخودي، جلد: تيماج حنايي، 87گ، 19 سطر (6/6×14/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 404-2]
’š.-u du‘ā
بحراني، محمد بن عبدالله، ق12 قمري
bahrānī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 18c)
تاريخ تأليف: 11 رمضان 1173ق
شرح يك دعاء كه حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) بعد از نماز صبح مي خوانده اند.
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 493/3
آغاز: آغاز دعاء: اللهم اغفرلي ما قدمت وما اخرت و ما اسررت و ما اعلنت. اما بعد حمدالله الاتم و الصلوة علي رسوله صلي الله عليه و آله، فهذه سانحه علي سبيل العجالة احببت ان اشيرفيها الي لمعة من؛ انجام: وليس المعصوم الا من عصمه الله و لاحول و لاقوة الا بالله وكتب مسودها في هذه الاوراق خادم علماء الافاق الاحقر الجاني محمد بن عبدالله بن علي بحراني حامدا مصليا بتاريخ 11 شهر رمضان
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين»؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 37گ، 17 و 21 سطر (10×17/5)، اندازه: 15×24 سم [ف: 1-463]
’š.-od-du‘ā
نامعلوم:
نسخه اصل: اياصوفيا ش2049. درباره كلاهي شگفت انگيز كه ابن عباس در يمن ديده و دعاي سرخ باد و افسون خنام؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 2گ (33-34) [فيلم ها ف: 1-461]
شرح مفصلي بر يك دعا؛ بي كا، بي تا؛ قطع: رحلي [ف: - 278]
š.-e do‘ā’ī az sahīfe-ye sajjādīyya
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ علي بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
دعايي را كه در صحيفه سجاديه براي ازاله هموم و غموم وارد شده در اين رساله ترجمه و شرح مختصري شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12481/2
آغاز: مقدمة الجيش جنود دعا و صدر الصدور عرض حاجت و مدعا حمد و ثناي فراوان و سپاس و ستايش بي پايان مستجيب الدعواتي را سزاست كه از شفقت بي غايت و مرحمت بلانهايت دلالت و ترغيب به دعا فرموده؛ انجام: اگر چه نيستم سزاوار از جانب تو اي خداوند و صاحب عرش عظيم تم و آلاء الهنا قد عم.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا سفيد، 7ص (23-29)، 21 سطر، اندازه: 14/5×23/5 سم [ف: 35-435]
شرح دعاي ابوحمزه ثمالي- غرر اللئالي في شرح دعاء ابي حمزة الثمالي
š.-u do‘ā’-i abi ḥamzat-iṯ-ṯumālī
هروي، محمد تقي بن حسينعلي، 1217-1299 قمري
heravī, mohammad taqī ebn-e hoseyn-‘alī (1803- 1882)
وابسته به: دعاء ابوحمزه ثمالی؛ علی بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94ق)
گزارشي است از دعاي «ابوحمزة ثمالي» به روايت ابومحمد هارون بن موسي تلعكبري به زنجيره اي مي رسد به حضرت سجاد (علیه السلام) كه هنگام سحرهاي شب هاي رمضان مي خواندند. نسخه شرح همه دعا نيست. در الذريعه نيز آمده كه شرح بخش آغازين آن است.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1565/2
آغاز: الحمدلله و سلام علي عاده الذين اصطفي... فيقول المفتقر الي الله القوي، محمد تقي بن حسينعلي الهروي، غفرالله لهما. ان هذه ما خطرت بالبال مع قلة المجال و كثرة الاستعجال كتبتها حين النظر في دعاء مولينا السجاد؛ انجام: التي طبخها لافطاره ليبلغ الله في المؤمن الغاية في اختيار ايمانه، و في تفسير الامام، ذكرت حكاية السمكه مبسوطة، فارجع اليه.
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: 1283ق؛ 16گ (19پ-34ر) [ف: 3-190]
š.-e do‘ā’-e abū hamze-ye somālī
گواري، ملا محمد باقر بن سلطانعلي، - 1325 قمري
-) govārī, mollā mohammad bāqer ben soltān-‘alī
(1907
وابسته به: دعاء ابوحمزه ثمالی؛ علی بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94ق)
شرح دعاي شريف ابوحمزه ثمالي منسوب به سيد الساجدين حضرت علي بن حسين (علیه السلام) مي باشد كه در سحرهاي ماه مبارك رمضان تلاوت مي فرمودند و شيعيان هم به تأسي از آن حضرت تلاوت مي نمايند. به اين لحاظ اين دعا نزد شيعه داراي اهميت است، مؤلف ابتدا بر اين نيت بوده تا دعاي مذكور را به زبان عربي شرح نمايد، اما جناب حاج رضا قلي خان از وي خواهش كرد تا آن را به زبان فارسي تقرير كند چون اغلب اشخاصي كه به تلاوت اين دعا اشتغال دارند از اوساط اوناس اند به ملاحظه در حق ايشان امتثال امر عالي گرديد و كتاب حاضر مرتب شده به يك مقدمه (در تمهيد حقيقت دعا و شرايط اوقات آن) و بعد شرح دعا، به دنبال جمله و يا سطري شرح آن آمده است.
اراك؛ دهگان؛ شماره نسخه: 35
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله الذي غلب فئته القليلة بنصره علي فئة كثيرة مذمومة بفضله و امدهم بما هو من عنده علي ما... بعد چون حقير فقير الخاسر ابن سلطانعلي محمد باقر الكزازي عفي الله عن.؛ انجام: كه رحم تو از همه راحمين بيش تر است و هر چه مي كني به اندازه رحم تو است، و هذا آخر ما اوردناه من شرح و هذا الدعاء...
خط: نستعليق، بي كا، تا: دوشنبه 7 محرم 1292ق؛ افتادگي: آغاز؛ 238گ، اندازه: 17×22 سم [ف: 1-52]
š.-e do‘ā’-e abū hamze-ye somālī
طباطبائي، محمد بن علي، ق14 قمري
tabātabā’ī, mohammad ebn-e ‘alī (- 20c)
وابسته به: دعاء ابوحمزه ثمالی؛ علی بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94ق)
اراك؛ دهگان؛ شماره نسخه: 120
خط: نسخ معرب و نستعليق، كا: محمد باقر گواري، تا: جمعه 5 صفر 1295ق؛ 371گ، اندازه: 17×22 سم [ف: 1-132]
š.-e do‘ā’-e abū hamze-ye somālī
طواري يزدي، عباس بن محمد، ق15 قمري
tavārī yazdī, ‘abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
وابسته به: دعاء ابوحمزه ثمالی؛ علی بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94ق)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4327
بي كا، تا: 1417 ق [نشريه: 13-388]
š.-e do‘ā’-e abū hamza-ye somālī
دعائي است كه ابوحمزه به مناسبت شكسته شدن دست پسرش از امام زين العابدين تعليم يافته است. نخست متن عربي حديث و سپس اعتصام دعا و متن دعا (با ترجمه زير سطور) و بعد از آن ترجمه حديث و آن گاه شرخ فارسي دعاء است.
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه: 873/2
آغاز: آغاز متن حديث: قال ابوحمزة الثمالي انكسرت يدا بني مرة. آغاز ترجمه و شرح فارسي: بسمله، و هو ثقتي سيد جليل... رضي الدين ابن طاوس... در كتاب مهج الدعوات از ابوحمزه ثمالي... روايت كرده كه ابوحمزه گفت دست پسر من شكست، او را اوردم نزد يحيي بن عبدالله شكسته بند پس چون يحيي نگاه كرد سوي او گفت شكستگي بدي مي بينم... مرا به خاطر رسيد همان ساعت دعائي را از حضرت... ياد داشتم؛ انجام: و آن چه تو سزاوار آني با من بكن اي رحم كننده ترين رحم كنندگان
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز مذهب، 10گ (53-62)، اندازه: 12/5×19/5 سم [نشريه: 13-270]
شرح دعاي ابي دجانه انصاري- شرح دعاء ام الصبيان
’š.-u do‘ā’-il-istisqā
نائيني، محمد رضا بن رشيد، ق12 قمري
nā’īnī, mohammad rezā ebn-e rašīd (- 18c)
در شرح دعاء استسقاء (دعاء باران) از صحيفه سجاديه.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1032/16- طباطبائي
آغاز: بسمله الحمدلله محيي الارض بالماء و الصلوة علي خاتم الانبياء الذي به ينزل الغيث من السماء... و بعد فيقول العبد... محمد رضا بن محمد رشيد الناييني... اني اردت شرح دعاء الاستسقاء من الصحيفة السجاديه لاشتماله علي عبارات انيقه... فاقول شارعا فيه... و كان من دعائه عند الاستسقاء بعد الجدب. الاستسقاء طلب السقيا و هو انواع ادناه الدعاء بلاصلوة؛ انجام: پايان: و اكد ذلك بقوله انك علي كل شي قدير تمت... تحريرا في رابع شهر رمضان 1135 في محروسة اصفهان... في المدرسة... السلطانيه لم يزل فيها الافاضل و الطلبه
كاتب = مؤلف، تا: رمضان 1135ق، جا: اصفهان مدرسه سلطانيه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 2گ (19پ-20پ)، اندازه:
14×20 سم [ف: 23-326]
š.-u do‘ā’-il-isti‘āḏa
مطالبي است درباره حقيقت جن و شياطين كه از كتاب رياض السالكين سيد علي خان مدني، در شرح صحيفه سجاديه نقل شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 11314/21
آغاز:... قال السيد في شرح السجادية - رياض السالكين - في شرح دعاء الاستعاذة من الشيطان؛ انجام: يا موسي انك صليت، وضعت خدك علي التراب او قال علي الارض و الاخبار في هذا المعني كثيرة
خط: نستعليق شكسته تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، 4گ (208-211)، 22 سطر، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 28-491]
š.-u do‘ā’-il istiġfār
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16392/6
بي كا، بي تا؛ جلد: چرم قهوه اي، 6ص (69-73)، 10 و 13 و 19 سطر، اندازه: 7×15 سم [ف: 45-208]
š.-e do‘ā’-e esm-e a‘zam-e bārī ta‘ālā
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 16197/2
آغاز: پس از خطبه مختصر: «اما بعد اين مجموع غياث النفوس بهاءالخاكي رحمة الله عليه چنين گويد كه مدت سال متواتر اسم الله اعظم را طلب ميكردم از علما و فضلا و مشايخ و ارباب قلوب و رجاءالله و ابدالان و مجانين و مطلوب ميسر نمي شد بعد از آن رجوع بكتب آدم و چند هزار پاره كتاب مطالعه كردم روي نمي نمود... و آن چه بمدت عمر در سي سال طلب مي كردم آن شب به بركت روح مطهر حضرت رسالت پناه محمد صلي الله عليه و آله روزي شد
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: نخودي و حنايي فرنگي، اندازه: 9/5×13/7 سم [ف: 15-151]
š.-u do‘ā’-il i‘tirāf-i bi-t taqṣīr
نائيني، محمد رضا بن رشيد، ق12 قمري
nā’īnī, mohammad rezā ebn-e rašīd (- 18c)
دعائي است كه در «مفاتيح الفلاح» شيخ بهايي نقل شده است و ناييني جامع اين جنگ حاضر به شرح آن پرداخته است در شرح يك از فقرات دعا به سخن فاضل خوانساري در ترجمه دعا اشارت رفته و مقصود آقا جمال خوانساري است در ترجمه مفتاح الفلاح.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1032/26- طباطبائي
آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل شكر العباد علي نعمه و مننه الاعتراف بالتقصير... و بعد فيقول العبد الفقير... محمد رضا بن محمد رشيد... لما رايت شرح دعاء الاعتراف... شكراً و رايت انه تلقي بعض في بعض فقرانه عسرا... فشرعت في شرحه شگراً و ارجوبه في كل الامور يسراً؛ انجام: پايان: و الباقي لايحتاج الي الشرح و امنن علي بالمنن ياذا المن انك منان كريم و بالعباد رحيم و اتممتها في سادس شهر الشوال... سنه 1132
كاتب = مؤلف، تا: 6 شوال 1132ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 3گ (41پ-43ر)، اندازه: 14×20 سم [ف: 23-330]
«š.-u do‘ā’-i «allāhumm-a innī as’aluk-a bi-smik al-laḏī bihī ibtda‘t-a ‘ajā’ib-al-xalq
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
تاريخ تأليف: 20 ربيع الثاني 1252ق
شرح مزجي مختصري است بر دعائي كه شيخ طوسي در مصباح المتهجد از حضرت صادق عليه السلام روايت كرده:: «اللهم اني اسالك باسمك الذي به ابتدعت عجائب الخلق في غامض العلم بجود جمال و جهك». بعضي از اهالي مازندران شرح آن دعا را از سيد كاظم رشتي خواسته بودند وي به كرماني محول كرده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... ان هذه كلمات وجيزة كتبتها تبييتاً لبعض معاني الدعاء الجليل القدر
انجام: فهذه قليل من كثير ما شحن به هذا الدعاء الجليل و قطرة من بحار ما انطوي عليه هذا الذكر النبيل
[دنا 678/6]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد رفيع الموتي شورستاني، تا: قرن 13؛ 7گ (72پ-78پ) [سه كتابخانه اصفهان: ف: 109]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن رحيم تبريزي، تا: 1302ق، جا: كرمان؛
جلد: تيماج قرمز، 11گ (104پ-114ر)، 14 سطر، اندازه: 13/5×18/5 سم [ف: 263-18]
آغاز: برابر
نسخه اصل: كتابخانه مشايخ - كرمان الف 7؛ بي كا، بي تا؛ 17ص (258-74) [عكسي ف: 6-258]
«š.-u do‘ā’-i «allāhumm-a innī tawassalt-u ilayk-a bi malā’ikatik
اين دعاكه از ساخته هاي دعانويسان مجهول مي باشد و براي دفع دشمن ساخته شده در پنج باب شرح شده و چگونگي خواندن اين دعا و بهره برداري از آن را در اين باب ها بيان مي كنند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 6588/2
آغاز: اللهم اني اتوسل اليك بملائكتك و بحملة عرشك و بانبيائك... فصل في شرح الدعوة المتقدمة؛ انجام: و صونها بجهدك عن غير اهلها من السفهاء و الفساق و الظلام و لاتاكل ذي روح في مدة المعلومة
خط: نستعليق، كا: علي اكبر بن محمد تقي بن محمد جعفر كرمانشاهي، تا: 1297ق؛ جلد: مقوايي، 7گ (41پ-47ر)، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 17-163]
š.-u do‘ā’-i allāhumm-a nawwir ẓāhirī bi ṭā‘atik
مجذوبعلي شاه، محمد جعفر بن صفر، 1175-1238 قمري
majzūb-‘alī-šāh, mohammad ja‘far ebn-e safar (1762 -1823)
شرحي است كوتاه و عرفاني بر دعاي منسوب به حضرت امير (علیه السلام): «اللهم نور ظاهري بطاعتك و باطني بمحبتك و قلبي بمعرفتك و روحي بمشاهدتك و سري باستقلال اتصال حضرتك يا ذوالجلال و الاكرام». رساله مورد گفتگوي ما شرح اين چند جمله است از نظر عرفاني. شارح نام خود را در ديباچه نوشته و پيش از آغاز شرح پنج مقدمه ياد كرده است. شرح عربي است ليكن شعرهاي عارفانه فارسي بسيار آورده است.
آغاز: بسمله، نحمدك يا من جل عن مطارح اضواء الفكر جلاله... و بعد فيقول... محمد جعفر بن صفر خان الهمداني اين هذه نبذة من المعارف و الاسرار
انجام: مع التقصير فيها الحمد لله اولا و آخرا... ابدالآبدين
چاپ: طهران، سنگي، بدون تاريخ، جيبي، 35ص (صص 105-160)
[دنا 678/6 (9نسخه)؛ فهرستواره منزوي 547/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد سبزواري، تا: 4 شعبان 1211ق، جا: كبودرآهنگ؛ از روي نسخه مؤلف؛ جلد: تيماج قرمز، 12گ (1ر-12ر)، اندازه: 10×20/5 سم [ف: 5-308]
آغاز: برابر؛ انجام: منبع جل الحسنات و ما حي السيات بمنه وجوده و كرمه...
خط: نسخ متوسط، كا: محمد تقي بن محمد خوئي، تا: 15 رجب 1254ق، جا: شيراز، در حضور برخي اخوان (منهم مولانا حاج محمد علي سياح)؛ كاغذ: آبي فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 24گ، 18 سطر (8×14)، اندازه: 12×16 سم [ف: 136-1]
آغاز و انجام: برابر
كا: يوسف گرگاني بن ميرزا محمد علي، تا: 1268ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج يشمي، 42ص (226-267)، اندازه: 11×18 سم [ف: 2-27]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1272ق؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج حنايي، 121ص (167-287)، اندازه: 10×15 سم [سنا: ف: 1-143]
خط: نسخ، كا: آقا بابا ملا محمد مهدي شهميرزادي، تا: 1283ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 18 سطر (8/5×15)، قطع: ربعي [ف: 17-103]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا ينتمي شجرة الطاعات الا من كانت... و ماحي السيئات بمنه و كرمه بمحمد و آله الطاهرين
خط: شكسته نستعليق، كا: غلامحسين يزدي، تا: 1283ق؛ تملک: كتابخانه مجدالدين؛ جلد: تيماج قهوه اي، 26ص، 11 سطر، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 32-154]
با شعرهاي فارسي؛ خط: نستعليق، كا: مصطفي قلي، تا: 27 جمادي الاول 1297ق، براي آقا نجف قلي بيك؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 76ص، 9 سطر (4×9/5)، اندازه: 8/5×16 سم [ف: 612-16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 18گ (60پ-87پ) [ف: 1-327]
انجام: ثم قال له اقبل فأقبل الحديث و الفرق بين...
خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد باقر، بي تا؛ افتادگي: انجام؛
مجدول؛ جلد: تيماج سبز، 7گ (153پ-159پ)، 15 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 13-139]
š.-u do‘ā’-i umm-uṣ ṣibyān
شرح دعاء ام الصبيان مشهور به ابي دجانه انصاري.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16392/2
بي كا، بي تا؛ جلد: چرم قهوه اي، 7ص (16-22)، 10 و 13 و 19 سطر، اندازه: 7×15 سم [ف: 45-208]
š.e do‘ā’-e bād-e sorx
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 849/2
نسخه اصل: پاريس 1356.S. P. به روايت وهب بن منبه از مقاتل بن سليمان از كعب الاحبار؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 877ق؛ 1گ (116پ)، 17 سطر [فيلم ها ف: 1-542]
«š.e do‘ā’-e «bozorgvār
قم؛ معصوميه؛ شماره نسخه: 5779-4/78/2
شأن نزول است به فارسي و خود دعاء به عربي؛ بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 15 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 211]
شرح دعاي تمخيشا- تسخيرات
š.-u do‘ā’-il-jaljalūtīyya
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 29523
آغاز: بسمله. برات ببسم الله روحي به اهتدت الي كشف اسراري بباطنه انطوت هذا البيت؛ انجام: و القرحه و العدم المزمن بري باذن الله تعالي و هذا الخاتم كماتري قد تم.
خط: نسخ، كا: الپنكي كندي ف احمد بن خضرپ، تا: 1327ق؛ ضميمه نسخه ش 16148 [رايانه]
شرح دعاي جوشن صغير- حرز سليماني
š.-u do‘ā’-il jawšan-iṣ ṣaġīr
سمناني، محمد تقي بن محمد مقيم، ق12 قمري
semnānī, mohammad taqī ebn-e mohammad moqīm (-18c)
شرحي است بر دعاي جوشن صغير كه ابن طاوس در مهج الدعوات نقل كرده، و بيش تر در آن به جهات لغوي پرداخته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15315
آغاز: الحمد لله الذي جعل الادعية دروعاً واقية للعباد حفظاً من الشرور و حثنا علي المواظبة بها نجاة من سخط يوم التناد؛ انجام:... قالو حسبنا الله و نعم الوكيل مذكور في الكتب فليطالع ثمة.
خط: نسخ و نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح، با خط خوردگي و اصلاحات؛ تملك: فتحعلي زند در دهه اول جمادي الثاني 1261؛ جلد: تيماج قهوه اي، 35گ، 18 سطر، اندازه: 12/2×19/5 سم [ف: 43-16]
š.-u do‘ā’-il-jawšan-iṣ-ṣaġīr
ابوطالب بن رجب
abo-tāleb ebn-e rajab
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 267/11
آغاز: يقول الفقير الي الله تعلي... وجدت دعاء الجوشن و خيره و فضله وفي كتاب من كتب جدي السعيد تقي الدين الحسن بن داود
بي كا، بي تا؛ جا: نجف اشرف؛ جلد: تيماج مشكي، اندازه: 19×20 سم [ف: 1-246]
š.-u do‘ā’-il-jawšan-iṣ-ṣaġīr
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4131
بي كا، بي تا [نشريه: 13-368]
š.-e do‘ā’-el jawšan-es saqīr
غير همانند:
آغاز: آن چه ابوطالب بن رجب نقل نموده، اين است كه، يافتم دعاي جوشن و فضل آن را در كتابي از كتاب هاي جد خودم حسن بن داود، كه آن كتاب مشتمل بود بر «مهج الدعوات» و غير آن؛ انجام: آمين يا رب العالمين.
گزارش دعاي جوشن صغير است با اين سرآغاز: «الهي كم من
عدو انتضي علي سيف عدا و انه...» دو دعاي «الجوشن صغير» و «الجوشن كبير» منسوب به حضرت امام موسي بن جعفر (علیه السلام) هستند؛ خط: نسخ خوش، بي كا، تا: 11 - قرن 12؛ 47گ (184پ-230) [ف: 3-191]
آغاز: روايتيست از امام موسي كاظم كه روايت نموده از پدر خود از جد خود از امام حسين عليه السلام كه آن حضرت فرمود كه بمن گفت؛ انجام: و اجعلني لنعمائك من الذاكرين و لالائك من الشاكرين و ارحمني برحمتك يا ارحم الراحمين
در ذكر فضائل دعاي جوشن صغير است ولي شرحي براي متن دعا در نظر گرفته نشده است، دعاي جوشن صغير از ادعيه ماثوره و داراي اسناد غير قابل ترديد است و بخش قابل توجه آن به لسان مبارك حضرت امام زين العابدين در صحيفه كامله سجاديه است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، 4گ (64-67)، 28 سطر، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 28-498]
انجام: پس پناه دادي مرا از يأس او به توانايي خود.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: ربيع الثاني 1244ق؛ افتادگي: انجام؛ واقف: شيخ محمد جواد علميه (اهدايي)؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 6گ (56-61)، اندازه: 7×15/5 سم [ف: 4-1351]
š.-e do‘ā’-e jovšan-e kabīr
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
اردكان يزد؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 279/16
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 27 رمضان 1275ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (154پ-157ر)، 17 سطر، اندازه: 9/5×15/5 سم [ف: 2-28]
š.-u do‘ā’-il-jawšan-il-kabīr = š.-ul-asmā’-il-ḥusnā
سبزواري، هادي بن مهدي، 1212-1289 قمري
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
تاريخ تأليف: 8 رجب 1260ق
كتاب شرحي است محققانه بر دعاي جليل القدرجوشن كبير.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة علي افضل المصلين و اشرف الداعين و آله الذين هم اهل الذكر اجمعين و بعد فيقول المفتاق الي رحمة الباري و الهادي بن المهدي السبزواري...
انجام: فاجعل خاتمة كتاب وجودنا الخير و السلام... و المجمل المفضل المنعام و صلي علي محمد و آله الذين لفسطاط الوجود قوام و لكتاب الكون بدو و ختام
چاپ: مشار عربي، ص 540؛ تهران، سنگي، 1283ق، وزيري بزرگ، 288ص؛ به تصحيح نجفقلي حبيبي، تهران 1385ش
[الذريعة 90/13 و 248؛ دنا 679/6 (17 نسخه)]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 220گ، 19 سطر، اندازه: 14/2×21/8 سم [ف: 1-287]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علي، تا: سه شنبه 1 شعبان 1260ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 205گ، 18 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 35-333]
خط: نسخ، كا: سيدحسين بن سيدعلي حسيني، تا: 1261ق، به خواهش حاجي عبدالوهاب؛ جلد: ميشن سبز، 160گ، 23 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 166-1]
بي كا، تا: 1265ق؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 15×26 سم [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالوهاب بن عبدالجواد مشهور به صفي الدين، تا: 6 صفر 1266ق؛ جلد: تيماج مشكي، 140گ، 27 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 35-278]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمدرضا، تا: 14 جمادي الاول 1267ق؛ جلد: ميشين مشكي، 164گ، 22 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 35-311]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: محمد ايوبي، تا: 1267ق؛ مصحح با رمز «ص» و «12»، محشي برخي از آن ها نام «محمد اسماعيل»؛ مهر: «العبد المذنب محمد اسماعيل» (بيضی)؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن ترياكي، 168گ، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [اوراق عتيق: 2-370]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ تاريخ وقف: دوازدهم رجب 1271؛ جلد: تيماج قهوه اي، 166گ، 21 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 19-183]
آغاز: برابر؛ انجام: سبحانك يا لا اله الا انت الغوث الغوث خلصنا من النار يا رب اللهم احفظنا العثره و الذلل و سددنا للصواب في العلم و العمل اللهم كما وفقتنا للاختتام.
خط: نستعليق و شكسته، كا: غلام علي مازندراني، تا: 21 صفر 1273ق؛ واقف: علي زرين قلم، دي 1356؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج ماشي، 128گ، 20 سطر، اندازه: 17/5×23 سم [ف: 15-300]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد سبزواري (فرزند شارح)، تا: 1274ق؛ مصحح؛ مهر: «عبده محمد مهدي الحسيني»؛ جلد: تيماج مشكي، 385ص، 20 سطر، اندازه: 13/5×21/5 سم [ف: 50-230]
آغاز: برابر؛ انجام: سبحانك يا لا اله الا انت الغوث الغوث خلصنا من النار يا رب اللهم احفظنا العثره و الذلل و سددنا للصواب في العلم و العمل اللهم كما وفقتنا للاختتام.
خط: نسخ، بي كا، تا: 3 جمادي الثاني 1275ق؛ واقف: حاج احمد آقا فاضل، اسفند 1365؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج خرمايي، 218گ، 19 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 15-301]
آغاز: برابر؛ انجام: سبحانك يا لا اله الا انت الغوث الغوث خلصنا من النار يا رب اللهم احفظنا العثره و الذلل و سددنا للصواب في العلم و العمل اللهم كما وفقتنا للاختتام.
خط: نسخ، كا: ابراهيم طهراني از شاگردان شارح، تا: ذيحجه 1275ق؛ محشي از مؤلف و كاتب؛ واقف: فاضلخان؛ كاغذ: حنايي فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 176گ، 20 سطر، اندازه: 19×23 سم [ف: 15-302]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد محسن ملقب به فيض بن ملا عباس كوه سرخي، تا: يك شنبه شعبان 1276ق؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: فرنگي آبي، 204گ (1-204)، 17 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 34-723]
آغاز: برابر؛ انجام: و قال صلوات الله عليه هو في الاشياء علي غير الممازجة خارج منها...
خط: نستعليق، كا: ابوالحسن بن محمد نقي نهاوندي، تا: 1286ق؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن قهوه اي، 54گ، 21 سطر، اندازه: 13×21 سم [اهدائي رهبر: 6-311]
آغاز: برابر؛ انجام: كيف يشا و هو دائم الفضل قديم الاعطا
خط: نسخ و شكسته نستعليق خوش، بي كا، بي تا؛ محشي؛ 129گ، 19 سطر، ابعاد متن: 9/5×15/5، اندازه: 12/5×16/5 سم [ف: 232-1]
بي كا، بي تا [نشريه: 13-360]
بي كا، بي تا؛ خريداري از حوزه علميه ولي عصر كرمان [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و الوجود خمس مراتب، ذاتي و حسي و خيالي و عقلي و شبهي و لأجل الغفلة...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 53گ (84پ-136پ)، اندازه: 12/5×21 سم [مؤيد: 3-34]
š.-u do‘ā’-il-jawšan-il-kabīr
حسيني، موسي بن فضل الله، ق13 قمري
hoseynī, mūsā ebn-e fazl-o-llāh (- 19c)
شرحي است عرفاني و بر فرازهايي از دعاي جوشن كبير كه شامل هزار نام از نام هاي الهي مي باشد. بيش تر آن از شرح استادش حاج ملا هادي سبزوراي (- 1289ق) برداشت شده است.
[مرآة الشرق 1337/2؛ اعيان الشيعة 193/10؛ موسوعة طبقات الفقهاء 861/14؛ شرح دعاء الجوشن الكبير ملا هادي سبزواري]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 16018/6
آغاز: هذه مقامات عرفانية و مسالك ربانية جمعها العبد... الاول قد اشتهر في الألسنة ان العلة حد تام [للمعلول]؛ انجام: بالنور الذي هو نور لنفسه غير محتجب بالماهية و المادة و لواحقها و هو بسيط الحقيقة...
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: اواخر قرن 13، جا: كرمان؛ افتادگي: انجام؛ شارح در برگ 269پ نسخه، چنين نوشته: «در منزل متمتع بها مسماة فاطمه در كرمان نوشته شد»، با قلم خوردگي، مصحح؛ مهر: «اهدايي سيد كاظم كمالي الحسيني همداني» (بيضی)؛ اهدايی: سيد كاظم كمالي الحسيني همدانی؛ كاغذ: فرنگي، 21گ (258-278)، 25 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 40-556]
š.-u do‘ā’-il-jawšan-il-kabīr
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5222/3
آغاز: بسمله. شرح دعاء الجوشن، و هو الف اسم و اسم. قال الامام علي بن ابي طالب (علیه السلام) لولده الحسين اني اعلمك سرا من اسرار النبوة؛ انجام: و كان عبدالله جليل القدر و كل الله به ملكين يحفظانه، و هو في امان الله طول حياته و بعد مماته. فقال..
خط: نستعليق بي نقطه، بي كا، تا: قرن 10؛ در متن و هامش؛ كاغذ: سپاهاني، 2گ (175-176پ)، 16 سطر (6×12/5)، اندازه:
12/5×19/5 سم [ف: 16-55]
š.-e do‘ā’-e čahārdah esm-e mobārak
مازندراني، محمود بن محمد علي، ق13 قمري
māzandarānī, mahmūd ebn-e mohammad ‘alī (- 19c)
اين رساله به خط همان محمود مازندراني و ظاهرا تأليف اوست. پس از بيان خواص و فهرست اسماء دو فصل دارد.
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه: 871/4
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين اما بعد اين كه شرح دعاي چهارده اسم مبارك... و هر نامي خاصيتي دارد اسم اعظم باري تعالي است و شرح بسيار دارد نهايت مختصر نمودم؛ انجام: سود بسيار حاصل شود و از نقصان و زيان ايمن و سالم ماند
كاتب: محمود بن محمد علي مازندراني، تا: 1294ق، جا: حاجي ترخان؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقواي سفيد، 3گ (45-47)، اندازه: 13/5×21/5 سم [نشريه: 13-267]
š.-e do‘ā’-e čehel esm
بنا به دعوي مؤلف، چهل اسم از سخنان حضرت ادريس نبي و شيخ شهاب الدين مقتول استخراج و در اين رساله شرح شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 14495/5
آغاز: الحمدلله رب العالمين... أما بعد بو شرح چهل اسمك شرحدور و ادريس نبي عليه السلام؛ انجام: شرحي چو قدور أما بونده مختصر اولدي و الله أعلم
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: شرقي، 24گ (65-88)، 15 سطر، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 36-487]
š.-e do‘ā’-e čehel esm va xavass-e ānhā
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6410/1
آغاز: از شيخ شهاب الدين مقتول منقول است. روايت است از امير المؤمنين علي عليه السلام كه چون خواجه كائنات و خلاصه موجودات؛ انجام: علي محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين المعصومين برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: جمعه 17 محرم 1066ق؛ 17گ (2پ-18پ) [ف: 9-371]
š.-e do‘ā’-e hājat
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
اين شرح در پاسخ يكي از دانشمندان انجام گرفته است.
اراك؛ دهگان؛ شماره نسخه: 145/3
كا: محمد ابراهيم ابن علي انجداني از محال عراق، تا: 26 جمادي الاول؛كاتب در حاشيه صفحه پاياني افزوده: «اين نسخه را از روي خط شريف علامه به تاريخ 26 جمادي الاول سال مذكور استنساخ نموده؛ 13گ (189ر-201ر)، اندازه: 16×21 سم [ف: 1-189]
شرح دعاي حزب البحر- هوامع
š.-e do‘ā’-e hezb-ol-bahr
غير همانند:
بي كا، بي تا؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 22گ (45ر-66ر)، 14 سطر (5×14)، قطع: بغلي [ف: 17-104]
آغاز: نقل است از حضرت سلطان الاولياء... خواجه بهاءالدين يزدي قدس سره فرموده كه بما رسيده از استاد صحيح از مشايخ طريقت كه حزب البحر؛ انجام: يا حليما لايعجل يا جواداً لايبخل اقض حاجاتي و مراداتي بحق محمد و آله اجمعين. شرح دعاء حزب البحر و طريق آن منقول از سيد حسن شاذلي و اين شرح بجز شرحي است كه در ش 3 همين دفتر (شماره 2859/3 كتابخانه مجلس) معرفي گرديده است در پايان شرح اين دعا طريق خواندن دعاء چهارشنبه سوري نقل شده و نيز دعايي براي اختتام دعاء حزب البحر به دو طريق ياد شده است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد و زرد، جلد: تيماج مشكي، 108ص (11-118)، اندازه: 8×18 سم [ف: 10-200]
آغاز: حمدله. صلاة. بدان كه شيخ كامل عارف و امام عالم عامل سيد (ابو) حسن شاذلي ق. س. فرموده است كه دعي حزب البحر در مقاصد ديني و دنيوي اثري تمام دارد
به روايت شيخ ابوالحسن شاذلي (د 656ق) دعاهايي است عرفاني به نام هاي حزب البحر، حزب البر و حزب الكبير به عربي از وي چاپ شده است. گزارش و آداب بجا آوردن آن است به فارسي؛ خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: 27 جمادي الثاني 1283ق؛ 13گ (150ر-162پ) [ف: 3-192]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي محمد و آله الطاهرين بدان كه حزب البحر سيد حسن شاذلي قدس سره در
جميع مهمات ديني و دينوي مجربست و مشايخ طريقت و پيران حقيقت فرموده اند كه در هر مهمي عددي معين و شرحي مبين دارد و اين معني از اسرار خفيه است؛ انجام: يا لطيف الصنع يا حليماً لايعجل يا جواداً لايبخل اقض حاجاتي و مراداتي و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله اجمعين.
اين دعاء منسوب به سيد حسن شاذلي. مشايخ اجازه قرائت اين دعا بر طبق نوشته شارح چنين است: مشايخ سلسله مولا سعدالدين و ايشان از شيخ سعدالدين محمد رواسي اجازه اين حرزاز حضرت حاجي ابراهيم و او از حضرت شيخ شرف الدين جويني و او از شيخ مجدالشيخ مجدالدين فيروز آبادي و او سيد ياقوت حبشي و او از سيد حسن شاذلي؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد و زرد، جلد: تيماج مشكي، 15ص (12-26)، اندازه: 8×18 سم [ف: 10-155]
š.-e do‘ā’-e hazrat-e ādam
شرح سبب صدور و خواص دعايي است منسوب به حضرت آدم كه بدين گونه آغاز مي گردد: «لا اله الا الله العزيز الغفار لا اله الا الله الجليل الجبار...»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3029/4
آغاز: (بسمله) شرح دعاي حضرت آدم در كوه سر انديب اين دعا را بخواند از كلمات خلاص شد اين دعا را روايت سلمان فارسي كه رسول (صلی الله علیه و آله) بجنگ قلعه سلاسل رفت؛ انجام: فانصرنا علي القوم الكافرين برحمتك ارحم الراحمين
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 4ص (119-122)، اندازه: 16/5×19/5 سم [ف: 478-10]
š.-e do‘ā’-e xezr va elyās
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10975/6
خط: نسخ خوش، بي كا، بي تا؛ بسيار نفيس؛ قطع: رحلي [ميراث شهاب: س 9ش 2-41]
شرح دعاي رجب- شرح «اللهم اني اسألك بمعاني جميع ما يدعوك»
š.-e do‘ā’-e rajab
همداني شيخي، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239-1319 قمري
hamadānī šayxī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja‘far (1824 - 1902)
تاريخ تأليف: دوشنبه 7 ربيع 1296ق
شرحي است عرفاني بر دعاي ماه رجب که از توقيعات وارده از ناحيه مقدسه است. مؤلف ابتداء فقر هاي از دعا را نقل نموده و سپس به شرح آن مي پردازد.
آغاز: بسمله حمدله و صلاة... و بعد چنين گويد بنده قاصر محمد باقر بن محمد جعفر... که بعضي از بردران ايماني خواهش نمودند که به زبان فارسي... اللهم اني اسئلک بمعاني جميع ما يدعوک... بدان که الفاظ و کلمات قطع نظر؛ انجام: و مي رسد به آن که بايد برسد فرموده و ما بعده من الايام و الاعوام يا ذاالجلال و الاکرام تمام شد... و لعنة الله علي اعدائهم تمت حامداً مصلياً مستغراً
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ 11گ، 16 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2567]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ صادره از ناحيه مقدسه حضرت حجت؛ قطع: بياض رقعي [رشت و همدان: ف: - 1406]
š.-u du‘ā’-ir-rajab
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3580/2
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي هداني للاسلام و اكرمني بالايمان... اما بعد فيقول العبد المسكين الوحيد من غير معين... ماحداني الي الشرح و البيان دعاء صدر من صاحب الزمان... و هو المرجب الذي دعي به في كل يوم من شهر رجب؛ انجام: فان مقتضي الاكرام الاتمام.
خط: نستعليق، كا: محمد باقر، تا: جمعه 19 رمضان 1302ق؛ در ذيحجه 1310 مقابله شده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 55گ (41پ-95ر)، 19 سطر (8×15)، اندازه: 15×22 سم [ف: 12-2597]
š.-u do‘ā’-i rajabyya
موسوي اصفهاني، عبدالحميد بن محمد حسين، ق13 قمري
mūsavī esfahānī, ‘abd-ol-hamīd ebn-e mohammad hoseyn (- 19c)
تاريخ تأليف: جمعه 16 جمادي الاول 1296ق
شرحي است مختصر و مفيد بر دعاي مأثوره پس از تعقيبات نماز در روزهاي ماه مبارك رجب: «يا من ارجوه لکل خير...» که شارح به درخواست دوستان خود نگاشته است. مؤلف در اين
كتاب به ديگر آثارش نيز اشاره مي كند از جمله كتاب الكفاية في شرح المرضيه كه منظومه نحويه است و رساله در الف و لام، و همچنين به كتاب «اجابة المضطرين» سيد جعفر دارابي (-1267ق) اشاره مي كند.
آغاز: بسمله يا من خلقني و يهدين و ارجوه ان يطعمني و يسقين... اما بعد لما سئلني جمع من الاحباء و الصديقين و جمع من الاخلاء المشفقين ان اشرح...
انجام: من العذاب الدنيا و الآخرة كما هو المطلوب و قد فرغت من هذه الترجمة للدعاء المعلومة الموسومة الشريفة مع اني كنت في غاية الكلالة و الملالة و العسرة الشديده لقلة المؤنة بتوفيق... تمت الكتاب مسمي بشرح الدعاء الرجب...
[دنا 680/6؛ اقبال الاعمال 211/3؛ بحار الانوار 360/92]
آغاز: برابر؛ انجام: مع اشتغالي في اكثر الليالي بالقيام و في اغلب الايام بالصيام و علي الله التوكل و به الاعتصام
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 16 جمادي الاول 1296ق؛ مهر: «عبده الراجي محمد علي بن عبدالجواد» (بيضی)، كتابخانه مجد الدين؛ جلد: تيماج مشكي، 46گ، 10 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 43-36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي صيقلي، جلد: تيماج قهوه اي، 41گ (1-41)، 11 سطر (7×14/5)، اندازه: 14/5×21/5 سم [ف: 2013-4]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: پنج شنبه 7 شوال 1301ق؛ مصحح، در برگ اول نوشته اي در 21 سطر در اعتراض و انتقاد به اين رساله و مؤلف آن و شغل او را مکت بداري در اصفهان معرفي کرده و بي سوادش مي خواند؛ جلد: تيماج قهوه اي، 35گ، 11 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2567]
š.-u do‘ā’-i rajabyya
كرماني، محمد بن محمد كريم، 1263-1324 قمري
kermānī, mohammad ebn-e mohammad karīm (1847 - 1906)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 1421
خط: نسخ، كا: محمود بن غلام علي اصفهاني، بي تا؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 235گ، 15 سطر (7×13)، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-955]
š.-e do‘ā’-e sabāseb va xavass-e ān
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6422/5
آغاز: بدان كه دعوت سباسب درميان خواص و عوام اعتباري عظيم دارد؛ انجام: و خواندن 7 د دعوت هفت مرتبه يفعل كذا.
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 3گ (116ر-118ر)، اندازه: 20×34 سم [ف: 9-383]
š.-e do‘ā’-e sajjād
هروي، محمد تقي بن حسينعلي، 1217-1299 قمري
heravī, mohammad taqī ebn-e hoseyn-‘alī (1803- 1882)
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 146/3
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1297ق؛ كاغذ: فرنگي [نشريه: 11-929]
شرح دعاء سحر- شرح دعاء سحر
š.-e do‘ā’-es-sahar
قزويني، ابوتراب بن حسين، - 1260 قمري
qazvīnī, abū-torāb ebn-e hoseyn (- 1844)
شرح دعاء «بهاء». اين شرح داراي 6 «اشاره» است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3/6 خوئي
آغاز: الحمدلله رب العالمين و سلام علي عباده الادلاء عليه.؛ انجام: آن نور بحال خود بود تا اين كه بحضرت عظمي رسيديم
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج يشمي، 10ص (260-269)، 14+17 سطر، اندازه: 5×20 سم [ف: 7-156]
š.-u do‘ā’-is-saḥar
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
به درخواست: نواب حمزه ميرزا حشمت الدوله
تاريخ تأليف: 29 جمادي الاول 1274ق
شرحي است فلسفي بر دعاي سحر ماه مبارک رمضان: «اللهم اني اسئلك من بهائك». مؤلف ابتدا فرازي از دعا را آورده و از حيث لغت و معني بررسي و شرح مي کند. داراي «مقدمه» اي در چهار «مقصد»: 1. بيان بعض ما يشترك فيها الفصول من الالفاظ التي لابد من شرحها؛ 2. بيان الاسم و الصفة و المسمي و
الموصوف؛ 3. ... ان جميع ماسوي الله عزوجل اسماوه و صفاته فاقول هنا ان يدور علي اقطاب ثلثة؛ 4. اعلم ان لكل موجود مخلوق من مبدئه الي منتهاه خمس مقامات. بعد هر فقره از دعا را در يك فصل مجموعاً 21 «فصل» و در پايان داراي «خاتمه» اي است.
آغاز: حمدله. صلاة. و بعد، يقول العبد الاثيم كريم بن ابراهيم، انه قد القي الي كتاب كريم و خطاب عظيم من كافي الكفاة...
انجام: و يلزم قضاء حقوق جميع السائلين و كان فيما ذكرنا كفاية و بلاغ راتب ان اختم الكتاب هنا، فكان الفراغ منه عصر يوم السبت (29 جمادي الاول 1274ق)
چاپ: کرمان، 1351ق
[دنا 680/6 (14 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: رمضان 1274ق؛ واقف: سيد حسين مجتهد يزدي (بن سيد جعفر بتوسط محمد بن حسن شريف كرماني)، 14 ذيقعده 1336؛ كاغذ: فستقي فرنگي، جلد: تيماج خرمايي، 126گ، 15 سطر، اندازه: 15×20/4 سم [ف: 15-304]
آغاز: برابر؛ انجام: سنة اربع و سبعين بعد المآتين و الف حامداً مصليا مستغفراً.
خط: نسخ، بي كا، تا: شنبه 25 شوال 1274ق؛ كاغذ: فرنگي، 123گ، 16 سطر (6/5×12)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 45-5]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد كدكني، تا: 27 شوال 1275ق؛ مصحح، مقابله شده؛ كاغذ فرنگي؛ جلد: تيماج مشكي، 17 سطر (8×14)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 433-2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوب و ريز، كا: عبدالله بن محمد رضا اصفهاني، تا: دوشنبه 7 شوال 1278ق، جا: كربلا؛ واقف: نائيني، 113گ، 19 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 6-252]
آغاز: حمد له. و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين و رهطه المخلصين؛ انجام: وطغيان الضالين و لعب الجاهلين بالدين المبين.
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1295ق؛ اهدايی: ورثه محمد خان عسكري؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با تيماج ترياكي، 130ص (226-97)، 17 سطر (8×14)، اندازه: 15×22 سم [ف: 741-2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قهوه اي، 139گ، 16 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 2-125] و [عكسي ف: 5-310]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي سفيد و آبي، جلد: ميشن قهوه ای، 181گ، اندازه: 11/2×17/4 سم [ف: 293-1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 172گ، 12 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 191-3]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13 و 14؛ با يادداشت شب دوشنبه 1 ربيع الاول 1277 در بالاي تخت تهران؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 156گ، 18 سطر (5×11)، اندازه: 13×21 سم [ف: 260-16]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: علي بن ميرزا محمد سلماسي، تا: سلخ شوال 1302ق؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 21 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: - 244]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقي بن محمد رضا شيرازي، تا: 1308ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 185ص (1-185)، 19 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 43-47/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا:شنبه 19 رمضان 1311ق؛ جلد: مقوايي، 121گ، 16 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [كتابخانه هاي گلپايگان: ف: - 163]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما الباطن منها فان الاخذ البهاء مقامه صلي الله عليه و آله الذي هو مقام الرحمانية الممهيمنة علي ارکان عرش الولاية فمقام الجمال هنامقام الرکن المقدم الايمن
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12گ، اندازه: 11×20 سم [ف مخ - 3-1193]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 94گ، 20 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 35-278]
š.-u do‘ā’-is-saḥar
خلخالي، محمد قاسم، ق14 قمري
xalxālī, mohammad qāsem (- 20c)
تاريخ تأليف: از رمضان 1318ق تا 17 شوال 1323ق؛ محل تأليف: تهران
شرح مفصل مزجي بر دعاي سحر «اللهم اني اسألك من بهائك بأبهاه» با مباحث فلسفي و عرفاني و نقل احاديث و كلمات بزرگان حكماي اشراقيين و مشائين و عرفاء.
آغاز: بسم الله خير الابتداء و الحمد لله جامع الاسماء الحسني. - كنت برهة من الزمان كلما قرأت في ليالي شهر رمضان...
آغاز: برابر؛ انجام: الامن يعصمه الرحمن من هفوات الشيطان، فقد فرغ بحمد الله تعالي من تسويده و تأليفه...
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 179گ، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 12-21]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 490
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 2-90]
كاتب = مؤلف، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-u do‘ā’-is-saḥar
رفيعي قزويني، ابوالحسن بن ابراهيم (خليل)، 1268-1353 شمسي
rafī‘ī-ye qazvīnī, ab-ol-hasan ebn-e ebrāhīm (xalīl) (1889 - 1974)
تاريخ تأليف: سه شنبه 2 شعبان 1370ق؛ محل تأليف: تهران
شرح فلسفي متوسطي است بر دعاي سحر «اللهم اني اسألك من بهائك بأبهاه» كه مؤلف آن را در طهران منزل حاج مهدي يزدي قزويني نگاشته است.
آغاز: الحمدلله الذي جعل الدعاء وسيلة الي رقاء العبد و سعادته لفلاحه و اكرامه و وعداً لاجابته و بشراً بالاستجابة
انجام: و ان يحشرنا في زمرة عباده المخلصين انه ارحم الراحمين
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10211
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ روي برگ اول نسخه را به خط مؤلف دانسته اند و نبايد درست باشد زيرا داراي غلط هايي است که از مؤلف نمي تواند باشد؛ جلد: تيماج زرد، 14گ، 21 سطر، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 26-176]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 544
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 2-132]
š.-u do‘ā’-is-saḥar
شرحي است بر دعاي مباهله يا دعاي سحر که در سحرهاي ماه مبارک رمضان خوانده مي شود، دعا را در بيست و يک فصل تقسيم نموده و قطعات مختلف آن را شرح کرده است و خاتمه در شرح فقرتين اخيرتين دعاست که «اللهم اني اسألک من الشأن و الجبروت...».
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 7568-38/188
آغاز: و هو النفي المشار اليه في قول الصادق (علیه السلام) النفي شيء و ذلک ان الماهية نفي الوجود... و هذا القسم من الصفات تسمي بالذاتية لانک تصف بها الاحدية التي هي الذات الظاهرة؛ انجام: و انت لاتعرفه الا انک تعلم ان صاحبک حتم علي نفسه الاجابة لمن سئله بحقه فانت اذا
از فصل نهم تا خاتمه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: مقوايي، 59گ، 14 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 5-2564]
š.-u do‘ā’-is-saḥar
غير همانند:
شرح فارسي علي دعاء السحر الذي أوله: «اللهم اني أسالك من بهائك بأبهاه». آخر الرسالة ناقصة؛ بي كا، بي تا؛ جلد: چرم زرد، 2گ (100ر-111ر)، اندازه: 10×21 سم [مؤيد: 3-558]
آغاز: بسمله. حمد و ثناي بيقياس خداوندي راست كه بهاي عبوديت و بندگي را رستگاري و فلاح قد افلح المؤمنون... خواسته و مقربان قدس عبوديتش... حقائق نماي اخوان صفا و هوشمندان... مخفي نماناد... اين بنده فقير محتاج بعفو باري (جاي ام مؤلف خالي) كه شرحي بر آن نوشته باشم؛ انجام: مراد از امضي مقدم ايشان كه ملقب بعلويه علياست و مسمي شده بكتاب مبين كه مي فرمايد و لا رطب و لا يابس الا في كتاب مبين شرح عرفاني مفصلي بر دعاي معروف سحر به روايت حضرت امام رضا (علیه السلام) از جد بزرگوارشان امام محمد باقر (علیه السلام) (57-114ق) است كه در سحرهاي ماه رمضان مي خوانده اند با مطلع: «اللهم اني اسئلك من بهائك بأبهاه». شارح قبل از شرح به صورت مبسوط درباره دو مقام حضرت حق و وجود مطلق (1. مقام ذات اقدس كه حق حقيقي است، 2. مقام فعل مقدس كه حق اضافي است) سخن گفته است. نسخه حاضر ظاهراً ناتمام رها شده يا اين كه در اصل همين مقدار بوده است. موجودي نسخه تا اواسط دعا يعني تا فقره «اللهم اني اسئلك من مشيتك بأمضاها...» مي باشد؛ خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 1258ق؛ ضميمه: مذيل است به 12 برگ در ادعيه اسبوع، دعاي صباح و تعقيبات نمازها، مطالبي از تفسير الجوامع و...؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ:
نباتي، جلد: تيماج، 11گ، 26 سطر، اندازه: 10×21 سم [اهدائي رهبر: 6-315]
آغاز: الهي اي معبود بحق من لا تو دبني بعقوبتك ادب آموزي مفرماي مرا بطريق عقوبت كرد في كه مختص تو است؛ انجام: واعف عني الكثير و عفو كن از من گناه بسيار انك انت الرحيم الغفور... يهب لمن يشاء اناثا و يهب لمن يشاء الذكور.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1109ق؛ ضميمه نسخه ش 16803 [رايانه]
š.-e do‘ā’-e sedrat-ol-montahā
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8880/48
آغاز: نقلست كه از حضرت امير المؤمنين و امام المتقين علي بن ابي طالب عليه السلم گفت هر ان مؤمن كه اين دعا را بخواند يا با خود دارد
خط: نسخ و نستعليق و شكسته، كا: محمد مهدي ابن محمد صالح رضوي، تا: با تاريخ 1096ق؛ جلد: ميشن ترياكي مذهب، 5ص (271-267)، اندازه: 13/9×23/7 سم [ف: 221-29/1]
شرح دعاء السمات- تحقيق اربع كلمات من دعا السمات
شرح دعاء السمات- كشف الحجاب عن الدعاء المستجاب
š.-u do‘ā’-is-samāt
؟ شاه طاهر انجداني دكني، - 952؟ قمري
šāh tāher-e anjodānī dakanī (- 1546)
تاريخ تأليف: 17 رمضان 950ق
شرحي است مزجي بر دعاي معروف به دعاي سمات: «الله اني اسألك باسمك العظيم الاعظم الاعز الاجل الاكرم الذي اذا دعيت به علي مغالق ابواب السماء بالرحمة للفتح انفتحت...»، با مقدمه اي مشتمل بر فضل و آداب دعا. در برخي نسخه ها تأليف آن به سيد طاهر ركني نسبت داده شده است.
آغاز: بسمله. نحمدك و ندعوك في السراء و نرجوك للاجابة في الضراء و بعد فهذه و ريقات اخطها... في شرح الدعاء السمات...
انجام: و علي غرباء المؤمنين و المونات... برحمتك يا ارحم الراحمين.
[دنا 681/6 (8 نسخه)؛ الذريعه 251:13؛ مكتبة امير المؤمنين 443/2]
آغاز: برابر؛ انجام: يا من يحول بين المرء و قلبه، يا من هو بالمنظر الأعلي يا من ليس كمثله شي يا سميع يا بصير صل علي محمد و آله الطاهرين
بخشي از شرح مي باشد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ با افزودگي هايي شامل احاديثي از أربعين شيخ بهاء الدين عاملي و كتاب هاي شيخ طوسي قبل از آغاز آمده، دستخط آيت الله مرعشي نجفي در برگ نخست: «مجموعة فيها رسالة شيخنا البهائي في حل عبارة من قواعد العلامة الحلي، شهاب الدين الحسيني المرعشي النجفي»؛ كاغذ: شرقي، جلد: مقوا با كاغذ سبز، 3گ (4پ-6ر)، 24 سطر (13/5×16/5)، اندازه: 17/5×26 سم [ف: 39-107]
آغاز و انجام: برابر؛ فرغت من تحريره و تأليفه ليلة الجمعة حلعت [كذا] سبعة عشر من رمضان المبارك بسنة خمسين و تسعمائة من الهجرة النبوية علي مشرفها افضل الصلوة و التحية و الحمدلله علي التوفيق و صلي الله علي نبينا... تسليما كثيرا كثيرا
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ اهدايی: رهبری، مهر 1372؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 11گ، 25 سطر، اندازه: 20/5×31 سم [اهدائي رهبر: 6-316]
آغاز: برابر؛ انجام: و في بعض الروايات اللهم اني اسئلك بحرمة هذا الدعاء أن تنفضل علي و صلي اله علي محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 11گ، 21 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [اهدائي رهبر: 6-318]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 14گ (112پ-125پ)، 20 سطر (6×11)، اندازه: 11×18 سم [ف: 178-8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي؛ جلد: چرم قهوه اي، 19گ، 18 سطر، اندازه: 13/2×21/5 سم [ف: 43-73]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جديد الاسم إبن حسين خراساني، تا: 4 ذيقعده 1267ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، 17گ (148-164)، 19 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 34-300]
آغاز: برابر؛ انجام: يقال فلان مأن القوم اي احتمل قوتهم أو مفعلة من الأون و هو أحد جانبي الخرج و هو كالعدل.
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوايي زرشكي، 14گ (23پ-36پ)، 21 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-891]
آغاز: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعليق، كا: حاج شيخ علي اكبر نهاوندي، تا: 1331ق [ف: - 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مصطفي بن احمد صفائي خوانساري، تا: 1343ق؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 15گ، 20 سطر، اندازه: 11×17 سم [اهدائي رهبر: 6-318]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي به رسم «م ق م»؛ جلد: چرم زرد، 11گ (2پ-12ر)، 15 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [مؤيد: 1-334]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالائمة بن عبدالحسين نجفي خادم حرف نجف، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 20گ (3پ-22پ)، 17 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 3-303]
š.-u do‘ā’-is-samāt
بحراني بلادي، محمد بن عبدالله، ق11 قمري
bahrānī belādī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 17c)
تاريخ تأليف: 5 محرم 1166ق
شرح مزجي كه اندكي تفصيل و تطويل دارد، شارح به مباحث ادبي و كلامي اهتمام دارد همراه با نقل يرخي شواهد حديثي.
مشهد؛ مرتضوي؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: عن حواس الخلق و نقل ايضا طاب ثراه عن الباقر عليه السلام و الله احد اي المعبود الذي ياله الخلق عن ادراكه
كاتب = مؤلف، بي تا؛ افتادگي: آغاز [ف: - 20]
š.-u do‘ā’-is-samāt
عاملي، محمد، ق11 قمري
āmelī, mohammad (- 17c)‘
شرحي است با عناوين «قوله- قوله» بر دعاء سمات مشتمل بر نكات لغوي و ادبي و مسائل كلامي و تفسيري، و بايد شارح از دانشمند قرن يازدهم باشد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2396
آغاز: في عارض و من عرق الركض في وابل و في البيت هي احياء العفاة بفضله؛ انجام: اذا رأي موجبة سهو سترها و أحاديث عيب غفرها أو هفوة لسان سددها.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ مهر: «عبده احمد بن ضياء» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 85گ، 17 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 6-377]
š.-u do‘ā’-is-samāt
حسيني، محمد بن محمد باقر، ق12 قمري
hoseynī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (- 18c)
[الذريعه 328/11]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4261/1
آغاز: بسمله. و به نستعين. يروي عن النبي ان في يوم الجمعة ساعة يستجاب فيها الدعاء و مما ورد؛ انجام: و ما يناسب ذلك و من الله اسئل و اليه ابتهل في اتمام ساير الرياض من هذا الكتاب المسمي برياض الصالحين
گويا بخشي از آن است؛ بي كا، بي تا؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج عنابي، 20 سطر (9×16)، اندازه: 17×24 سم [ف: 11-277]
š.-e do‘ā’-es-samāt
دماوندي، عبدالرحيم بن محمد يونس، ق12 قمري
damāvandī, ‘abd-or-rahīm ebn-e mohammad yūnos (-18c)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4038/3
بي كا، تا: 1227 ق [نشريه: 13-357]
š.-e do‘ā’-es-samāt
سمناني، محمد تقي بن محمد مقيم، ق12 قمري
semnānī, mohammad taqī ebn-e mohammad moqīm (-18c)
اهداء به: نورالله خان.
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2498
آغاز: بسمله حمد و ثناي بيرون از حد و شکر و ستايش لا يحصي و لا يعد شايسته معبودي است؛ انجام: من مالک الارض و السماء.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 98گ، 12 سطر، اندازه: 0×16/4 سم [ف: 3-504]
š.-e do‘ā’-es-samāt
محمد مؤمن بن علي نقي، ق12 قمري
mohammad mo’men ebn-e ‘alī naqī (- 18c)
ترجمه و شرح مختصري است بر دعاي معروف به سمات، و گويا بيش تر بهره شارح در اين شرح از كتاب «صفوة الصفات» كفعمي مي باشد كه در شرح همين دعا نگاشته شده است.
آغاز: الحمدلله الذي جعل الدعاء ذريعة لنيل المطالب و المرام... و بعد بمسامع ارباب ذكا و بصيرت مي رساند
[دنا 682/6؛ فهرستواره منزوي 548/7]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 6821
آغاز: برابر؛ انجام: و در حديث ديگر وارد است كه درجه ايست خط: نسخ معرب و نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ مهر: «افوض امري الي الله عبده سيد محمد الحسيني» (بيضی)؛ جلد: تيماج قرمز، 32گ، 13 سطر، اندازه: 9/5×16 سم [ف: 18-18]
š.-u do‘ā’-is-samāt
حسيني، عبدالله بن محمد رضا
hoseynī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad rezā
تاريخ تأليف: جمادي الثاني 1213ق
شرح مزجي مختصري است بر دعاي سمات.
آغاز: بسمله الحمد لله الذي جعل الدعاء ذريعة الي كشف الغماء و وسيلة الي دفع البلاء...
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18356
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر ما جري به القلم و سمحت به البر الخاطئة... فقد تم... علي يد مؤلفه و صلي الله علي محمد و آله اجمعين.
خط: نسخ تحريري، كاتب = مؤلف، تا: غره جمادي الثاني 1213ق؛ مصحح؛ از ص 1 تا 5 مطالبي در خصوص دعاي سمات به فارسي؛ مهر: «عبده محمد الموسوي»؛ در پايان نسخه بندي در فقه از افادات سيد مهدي خراساني؛ واقف: محمد بن حسن بن علي موسوي، 14 رجب 1271ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 140ص، 12 سطر، اندازه: 9×14 سم [ف: 50-137]
š.-u do‘ā’-is-samāt
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
به درخواست: ملا علي اصغر نيشابوري
تاريخ تأليف: يک شنبه 5 شعبان 1238ق؛ محل تأليف: کوفه
شرحي است مزجي بر دعاي سمات، مشتمل بر ترجمه متن دعا و توضيح جهات ادبي و لطائف عرفاني و مصدر به مطالب مقدماتي از فائده و آداب دعاء و سند اين دعاء.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين و لعنة الله علي اعدائهم اجمعين اما بعد... ان المولي الافخر و النور الازهر ذاالفهم السليم و الادراک المستقيم... قد طلب من الفقير... بيان بعض اشارات الدعاء العظيم المشهور بدعاء السمات...
انجام: ولما کانت الاسماء مضمحلة فانية عند المسمي فنقول لايعرفها سواه و المعني في کلتا الحالتين واحد لايتغير فافهم هذا السر المنمنم الرمز المعمي و بسط المقال مقام اخر ولکن هذا ايراده في شرح الدعاء علي نهج الاجمال و الاختصار و صلي الله علي محمد و اله الطاهرين
چاپ: ضمن «مجموعه رسائل» مؤلف چاپ شده است.
[دنا 682/6 (24 نسخه)؛ الذريعه 25/18 «كشف الحجاب عن دعاء المستجاب»؛ فهرستواره منزوي 548/7]
آغاز: برابر؛ انجام: قد فرغ من تسويد هذه... في سنة 1238 في جامع الكوفه...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1238ق، جا: كوفه؛ محشي؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج مشكي، 47ص، 23 سطر (9×15)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 226-1]
آغاز: متقربا من قرون الغنم و يقرأ كالواحد منهم في القرن هذا الدعاء
خط: نستعليق هندي، كا: حسن بن امان الله دهلوي عظيم آبادي، تا: چهارشنبه 25 شعبان 1243ق، جا: كربلا؛ افتادگي: آغاز؛ از روي خط مؤلف؛ جلد: تيماج قرمز، اندازه: 14×21 سم [ف: 1-189]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: با تاريخ 1243ق، جا: كوفه؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 72ص، اندازه: 11×15 سم [ف: 344]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 875/3
نسخه اصلي: همان نسخه بالا [عكسي ف: 3-66]
آغاز: بسمله، حمدله، اما بعد فيقول... ان المولي الافخر و النور الازهر ذالفهم؛ انجام: و قد قال الشاعر: ومن حضر السماع بغير قلب ** ولم يطرب فلا يلم المغني
خط: نسخ، بي كا، تا: جمعه 21 شوال 1245ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 87گ، 15 سطر، اندازه: 14×21 سم [اوراق عتيق: 1-89]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن حسن لاهيجاني، تا: چهارشنبه 20
رجب 1246ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 58گ، 14 سطر، اندازه: 15/5×10/5 سم [ف: 2565-5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زين العابدين مشهور به خداداد بن غلامعلي، تا: 1247ق؛ واقف: سيد فضل الله بنافتي مازندراني؛ جلد: مقوا، 35گ، 23 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 3-1194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوانا، بي كا، تا: ربيع الثاني 1248ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 47گ (25پ-71پ)، اندازه: 16×22 سم [ف: 1-528]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مراغي، حسن بن محمد باقر، تا: 1254ق [رايانه]
آغاز: برابر
كا: محمد علي بن عبد علي دشتستاني، تا: غره ربيع الاول 1255ق؛ افتادگي: انجام؛ 40گ (390-429) [عكسي ف: 5-72]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد علي بن حبيب الله رضوي، تا: جمادي الاول 1258ق؛ واقف: حاج قطب المحدثين، بهمن 1338؛ 42گ، 14 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 252-6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: جمعه 4 صفر 1263ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشي، پس از كتاب چند صفحه داراي فرازي است از جواب هاي سيد به ميرزا حسين در پاسخ به اشكال هايي كه بر شرح نموده؛ جلد: تيماج قرمز، 40گ، 21 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 368-4]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: صفر 1264ق؛ واقف: شيخ محمد صالح علامه حائري، مرداد 1351؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 282گ، اندازه: 17×22/5 سم [ف: 15-302]
آغاز: برابر؛ انجام: ليل العمي الناظرون من الضياء. نقلت من اسرار العبادة لجناب السيد اعلي الله مقامه.
خط: نسخ خوش، كا: عباس بن علي محمد زنوزي، تا: 1266ق؛ 62ص (224-285) [عكسي ف: 1-229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن امام الدين، تا: 1274ق؛ مقابله شده به تاريخ 1274؛ جلد: تيماج زيتوني، 39گ، 15-16 سطر، اندازه: 11/5×17 سم [ف: 5-2436]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد علي مرتضي بن ابي الحسن حسين عريضي يزدي، تا: 1290ق، جا: رود از قراي نيشابور؛ براي آخوند ملا محمد حسين؛ جلد: پارچه، 62گ، 13 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 25-197]
قم؛ استادي، رضا؛ شماره نسخه: نامعلوم
همان نسخه بالا [صد و شصت نسخه: - 22]
آغاز: برابر؛ انجام: خامس شهر شعبان المعظم 1238 ه ق، في جامع الكوفة زادها الله شرفا... مستغفرا.
بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، مذهب، 30ص (150-121)، 17 سطر (9×15)، اندازه: 15×21 سم [ف: 558-10]
آغاز: برابر؛ انجام: جعل الظلمانية سبب ظهور.
تا «و قدرت ها منازل فاحسنت تقديرها»؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ 8گ (92پ-99پ) [ف: 5-38]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: فرنگي مويي، جلد: ميشن زرشكي، 24گ، 21 سطر، اندازه: 14/5×21 سم [اهدائي رهبر: 6-318]
آغاز: برابر؛ انجام: قد فرغ... في جامع الكوفه زادها... في سنه 1316
خط: نستعليق شكسته، كا: آل عصفور، محمد علي بن محمد تقي، تا: 1316ق [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: چرم قرمز، 26گ (47پ-72ر)، اندازه: 15/5×21/5 سم [مؤيد: 1-138]
بي كا، بي تا [نشريه: 7-540]
خط: نسخ تحريري، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 34ص (133-166) [ف: 7-297]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ 34ص (133-166) [ف: 7-157]
آغاز: برابر؛ انجام: و جعلت لها مطالع و مجاري فان کل کوکب له سبعين الف ملک يجرونه بالکلاليب و يظهرونه من مطلعه الخاص حيث ماطلب من الله سبحانه اياه بمکنون سره و حقيقة لبه علي اختلاف شهواته وتفاوت مراتب هيولاته
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 3-1194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 25گ، 21 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف مخ - 3-1194]
š.-u do‘ā’-is-samāt
خوانساري، يوسف بن محمد مهدي، ق14 قمري
xānsārī, yūsof ebn-e mohammad mahdī (- 20c)
تاريخ تأليف: 29 شوال 1321ق؛ محل تأليف: خوانسار (قصبه)
شرحي مفصل و مزجي در توضيح لغات و معضلات فقرات دعا با استناد به روايت نبوي و علوي عليهم السلام. مقدمه كتاب در وجه تسميه دعا و اوقات مخصوصه قرآءت و خواص آن و در آخر ضمن 12 مبحث و يك خاتمه به بيان تاثير ذكر صلوات در استجابت دعا پرداخته است. وي متعرض شرح اعتصام و اختتام دعا نشده است.
آغاز: بعد از خطبه مختصر: اما بعد فالكلام في هذا المقام انما هو في شرح دعاء السمات لما فيه في الآثار البينات و الفقرات المشكلات و قبل الشروع في ذلك ينبغي الاشاره الي جملة من الجهات المرتبطه به سنداً و متناً و تسمية و غيرها فنقول الجهة الاولي في سند الدعاء...
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 20813
آغاز: برابر؛ انجام: فقالوا له ليس ذلك الا من جانب الله... علي ذلك السيد العالم قامو باخراجه من البيت و استعفاه عما صدر فيه عليه فعفاه فوقف الدم و قد قال الله تع امن يجيب المضطر اذا دعا و يكشف السوء.
خط: نسخ تحريري، كاتب = مؤلف، بي تا؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 150گ، 15 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 15-303]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 1180
همان نسخه بالا [اهدائي ف: - 151]
š.-u do‘ā’-is-samāt
غير همانند:
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 [ف: 5-302]
آغاز: بسمله نحمدک و ندعوک في السراء و نرجوک للاجابة في الضراء... و بعد فهذه وريقات لخلة خلتي و ايجلباً... في شرح الدعاء المسمي بدعاء السمات؛ انجام: اما فعوله من المان بمعني القوة يقال فلان مأن القوم اي احتمل قوتهم أو مفعله
شرح مزجي مختصري است بر دعاي سمات با مقدم هاي در فضل دعا و آداب آن، در اين شرح بيش تر به جنبه ادبي توجه شده؛ خط:
نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ 20گ، 18 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-2564]
در وجه تسميه آن؛ بي كا، بي تا؛ 1ص [ف: 5-27]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج حنايي، 21ص (413-393)، 15 سطر [سنا: ف: 2-127]
š.-e do‘ā’-es-samāt = t.-ye do‘ā-ye samāt
ترجمه است با توضيح مختصري.
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 1188
آغاز: دعاهاي عظيم الشأنست جرأت نمود اميد كه مقبول افتد و حرجي نباشد كه المأمور معذور... (در برگ 5 آمده:) وليكن فقير در اين وقت آن چه حاضر داشتم و از كلام شارح دعا با ساير علما خوانده بودم نگاشتم مطابق حاجت ملتمس و غرض آن برادر كه مرا باين امر نمود. اللهم اني اسالك باسمك العظيم. مسئلت مي كنم از تو بنام بزرگ بزرگ تر، بزرگ تر عزيزتر جليل تر گرامي تر و كريم تر. الذي اذا ادعيت؛ انجام: و تو بر هر چيز قادر و توانائي. تمت الترجمه السمات في دارالسلطنه اصفهان..
خط: نستعليق زيبا، كا: محمد هاشم بن محمدكاظم، تا: جمعه 17 جمادي الثاني 1105ق، جا: اصفهان؛ افتادگي: آغاز؛ بر سبيل يادگاري به جهت برادر صوري و معنوي ميرزا محمدخان، مجدول مذهب؛ مهر: حاج سيد سعيد، «عبده ابوالقاسم الحسيني» (چهارگوش)؛ كاغذ: صيقلي، جلد: تيماج مشكي، 9 سطر (4/5×10/5)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 1646-3]
š.-e do‘ā’-e sayfī
حسيني خوارزمي، محمد بن احمد
hoseynī xārazmī, mohammad ebn-e ahmad
وابسته به: دعاء السيفي = اعتصام السيفي = الحرز اليماني؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
كتاب شرحي است توضيحي در خواص دعاء سيفي يا حرز يماني مروي از اميرمومنان حضرت علي عليه السلام. وي بدون نگارش ترجمه دعا به توضيح مندرجات عناوين ذيل پرداخته است: خواص سيفي علي ما ذكره العاملون، شرايط دعوت، اسامي حرز يماني، سلسله رواية، ذكر اعتصامات دعاء، فصولي در شرايط مندل، سلسله اسناد دعاء بطرق متفاوت. مؤلف سبب تأليف اين شرح را که گردآوري خواص اين دعا از کتاب هاي مختلف است را به رؤيا ديدن حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام و امر ايشان به جمع آوري ذکر کرده است. تفاوت بسياري در آغاز و انجام نسخه ها ديده مي شود.
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين... اما بعد چنين گويد: اين بنده ضعيف نحيف الفقير الي الله الغني محمد بن احمد بن محمد الخوارزمي الحسيني...
[دنا 683/6]
آغاز: برابر؛ انجام: ببركت اين حرز مبارك مقاصدش حاصل شده بود و الحمدلله رب العالمين.
خط: نستعليق ريز، كا: محتملاً محمد بن شيخ علي، تا: قرن 10؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: تيماج مشكي، 12ص، 17 سطر (5/5×9/5)، اندازه: 9×10/5 سم [ف: 233-2]
آغاز: سپاس و ستايش خداوندي را سزاست كه از غايت كرم بي منت بندگان را به طريق دعا هدايت نمود... اما بعد مخفي نيست... كه بنده محتاج در هجوم احتياج به جذب منافع و دفع مضار به اسلحه دعا متوسل شد لشكر هموم را از خود دور گرداند و به ترين ادعيه حرز يماني است كه به سيفي مشهور است... و بعضي از دانستن معني الفاظ عربيه و كلمات ادبيه عاجزند
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 6گ (42-37)، اندازه: 12×21/5 سم [نشريه: 13-262]
آغاز: برابر؛ انجام: اجب الي ما دعوك الله العجل العجل. آن گاه سه نقش خاتم سيفي بطور عجيبي ذكر شده است.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با كاغذ سبز، 62ص، 15 سطر (7×14)، اندازه: 12×18 سم [ف: 1-221]
آغاز: روي ثقة عن ثقة و عدل عن عدل عن اميرالمؤمنين علیه السلام علي ابن ابي طالب انه قال علمني رسول الله (صلی الله علیه و آله)؛ انجام: و بعد از سلام هفت بار يا چهل يكبار حرز يماني بخواند و بحسب حال صدقه دهد و نان بسگ ماده دهد دشمن مقهور شود.
خط: نسخ، بي كا، تا: حدود قرن 13؛ محشي به فارسي؛ واقف: محمد ايراني مجرد، بهمن 1350؛ كاغذ: نباتي، جلد: ميشن سبز، 41گ، اندازه: 17/3×22/3 سم [ف: 15-305]
آغاز: روي ثقه عن تقية و عدل عن اميرالمومنين (علیه السلام) علي بن ابي طالب؛ انجام: بحق هذه النقش الخاتم
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13. [رايانه]
آغاز: الحمدلله... که بسيار کتب خواص دعوات ديدم و از خودم به هيچ خواص و دعايي مستجاب تر و مجرب تر از خواص دعاي سيفي نيافتم و خواص دعاي سيفي را در کتب مختلفه؛ انجام: و فرصتي نگذرد که پادشاه شود بي لشکره و خزاين و سپاه اما بايد به اعتقاد درست بخوند و السلام علي من اتبع الهدي. بسمله. اللهم انت الله الملک الحق الذي لا اله الا انت انت ربي و انا
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ جلد: تيماج مشکي، 10 گ، 17 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف مخ - 3-1195]
š.-e do‘ā’-e sayfī = š.-e herz-e yamānī
جرفادقاني، محمد بن علي اصغر، ق13 قمري
jorfādeqānī, mohammad ebn-e ‘alī asqar (- 19c)
وابسته به: دعاء السيفي = اعتصام السيفي = الحرز اليماني؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح مفصلي است بر دعاي سيفي(حرز يماني) مروي از حضرت علي (علیه السلام) همراه با شرايط و آداب و نيز اعتصامات و اختتامات اين حرز كه علماء و مشايخ با وجوه مختلف و معتبر ايراد نموده اند. مؤلف قبلا شرحي مختصر و مجمل بر اين حرز نگاشته كه چندان مورد اعتماد نبوده و منجر به نوشتن اين شرح شده است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 39667
آغاز: بسمله. حمد له. صلات. اما بعد بدان كه حرز يماني كه آن را دعاء سيفي نيز گويند از احراز عظيمه است؛ انجام: فقيرك ببابك و ذليلك مسكينك ببابك يا رب العالمين بدان كه اين حرز بزرگوار.. چند سال قبل از اين شرحي مختصر مجمل مسطور داشته و بآن نسخه اعتمادي نبود حال كه اين نسخه معتبر صحيح... با اختتامات معتبره چنانچه اختتامات و اعتصامات معتبره آن را با آداب و شرايط مقرره مسطور داشتم و عليه التكلان
خط: نستعليق شكسته، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مذيل است به 11 برگ «دعاي سيفي» به خط نسخ و منتخب «تبصرة العوام» جمال للدين مرتضي محمد بن حسين رازي (الذريعه 123/24) به خط نستعليق مورب و «شرح حال زرتشت» و «اعتقادات اماميه» و «فائده مهمة» از خود كاتب؛ اهدايی: رهبری، شهريور 1387؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ، 29 سطر، اندازه: 17/5×23/8 سم [اهدائي رهبر: 6-320]
š.-e do‘ā’-e sayfī
وابسته به: دعاء السيفي = اعتصام السيفي = الحرز اليماني؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
در سال 861 تأليف شده؛ بي كا، تا: 1060ق؛ افتادگي: آغاز [نشريه: 7-516]
آغاز: الحمد لله الذي أوحي الي من شاء من عباده بأنواع ثلاث فهي منه أعظم الموهبات؛ انجام: و آله و أصحابه و أشياعه و أنصاره و أصهاره و عترته و محبيه و أمته و سلم تسليماً كثيراً دائماً أبداً الي يوم الدين.
شرح مزجي توضيحي مختصري است بر دعاي معروف به «السيفي» كه آغاز آن چنين است «اللهم انت الملك الحق الذي لا اله الا انت ربي و أنا عبدك» در اين شرح به مطالب ادبي و اعتقادي بيش تر اهميت داده شده و روز 26 ذيقعده 861 به پايان رسيده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: مقوايي، 26گ (69پ-94ر)، اندازه: 18/5×25 سم [ف: 20-51]
خط: شكسته نستعليق خوش، بي كا، تا: 1236ق؛ مجدول [رشت و همدان: ف: - 1219]
آغاز: بسمله - الحمد ثنائي الله اسميه و اسم ذاتي هو الله الذي لا اله الا هو الحي القيوم - اللهم بحق الهيتك و وحدانيتك و بحق عظمتك و قوتك و قدرتك و سلطانك سخرلي الجن و الانس و الشياطين و السلاطين؛ انجام: اللهم عني كل هم و غم يا مجيب و يا كريم اجبني برحمتك يا ارحم الراحمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين و الاحفاد و لاقوة الا بالله العلي العظيم.
دعاي سيفي محتوي اسرار خفيه و اسم اعظم است كه گويند هر كه آن را بخواند و بداند جن و انس و شياطين و سلاطين مسخر او مي شوند و بر اسرار خزائن غيب اطلاع مي يابد. اين شرح را ابوعبدالله از قول شيخ عبدالرحمن الوصمعي كه مقيم مكه بوده است نقل مي نمايد و به زبان عربي است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با كاغذ سبز، 21ص، 17 سطر (11×17)، اندازه: 16×21 [ف: 1-240]
š.-e do‘ā’-e sayfī
وابسته به: دعاء السيفي = اعتصام السيفي = الحرز اليماني؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
غير همانند:
آغاز: بسم. روايت مي كند امام ابوالفضل كرماني رحمة الله عليه از تميم ثقفي و او روايت مي كند از اميرالمومنين حسن بن علي رضي الله عنها
شرح «حرز يماني» و اصل دعاء؛ خط: نسخ جلي، بي كا، تا: قرن 9؛ كاغذ: چهار بغل، 11گ (77پ-88)، اندازه: 13×15 سم [نشريه: 5-133]
آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلاة و السلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين. اما بعد، فهذا هو الحرز اليماني الشهير بالدعاء السيفي و هو ما يجب تعظيمه و (اكرامه)، حتي قيل انه سبعون الف ملك يسالون عن الله تعالي اجابة دعوته؛ انجام: هذه قواعد دعاء السيفي المخفي و موقوف علي الاجازة... اين همه اكسير است كه موقوف است بر نظر اوليا و لله الحمد و المنة و الحمدلله وحده، تمام شد شرح دعاي سيفي به عون الله تبارك و تعالي.
شرح دعاي سيفي مشهور به حرز يماني و قواعد و اداب خواندن اين دعاست، كه در آن به سي قاعده و دستور اشاره شده است. خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج، 2گ (58ر-59ر)، اندازه: 16×30 سم [ميراث شهاب: س 13 ش 1و 2-158]
آغاز: اللهم انت الحي الذي لا اله الا انت؛ انجام: هيچ تشويش بخاطر خود راه ندهد.
دعاي سيفي با شرح آن به فارسي كه سبك تحرير آن قرن ششم را مي رساند (سعيد نفيسي). در ميان سطور تا ص68 با خطي جديد ترجمه اي نازيبا و مغلوط نوشته و بسا كه ترجمه سطور زيرين بدون جدول و با خطي كج نوشته شده چنان كه اين جمله «و المعائب و اللوازب و اللوازم و الهموم التي قد ساورتني فيها الهموم... لا اذكر منك الا الجميل» را چنين ترجمه كرده است: و از همه عيب هاء لازمه و از همه قصدهائي كه غالب باشد مراغم ها در آن قصدها ذكر نمي كنم از تو الاجميل» اما نمونه هايي از سبك كهن كتابت در اين ترجمه نيز ديده مي شوند مانند: زيرا تو بر هر شي اي، ممكن قديري (ص45 از نسخه)؛ خط: نسخ خوب، بي كا، بي تا؛ خط و كاغذ تذهيب معمول قرن ششم؛ كاغذ: سمرقندي شكري، جلد: ميشن سياه، 74ص، 5 سطر، اندازه: 13/5×18/5 سم [ف: 24-6]
آغاز: بسمله. روايت مي كند امام ابوالفضل كرماني (رحمة الله) از تميم ثقفي. و او روايت مي كند از اميرالمؤمنين حسن بن علي؛ انجام: بدان چه تواند، كه شرط چنين است. تمت الاسناد.
از ناشناس. گزارش دعاي مشهور به سيفي، با اين سرآغاز: «اللهم انت الملك الحق الذي لا اله الا انت، انت ربي و انا عبدك»؛ خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 9؛ 5گ (77پ-81پ) [ف: 2-152]
آغاز: بسمله، بعد الحمد و الصلاة نموده مي شود كه حرز يماني سيفي اعظم ادعيه ماثوره از حضرت والي ابرار و ولي مختار قسيم الجنة و النار اميرالمومنين و يعسوب المسلمين الغالب علي كا غالب ابوالحسنين علي ابن ابي طالب- عليه الصلاة و السلام- است كه به واسطه جبرئيل؛ انجام: لم ينالوا خيراً و كفي الله المومنين القتال و كان الله قويا عزيزا تمت الدعا بعون الله و حسن توفيقه و باذنه التوفيق
شرح دعاي سيفي مشهور به «حرز يماني» و آداب قرائت ان است كه منسوب به امير المومنين علي بن ابي طالب (علیه السلام) بوده كه بر پايه مقدمه نسخه، به واسطه جبرئيل امين (علیه السلام) بر حضرت خاتم انبيا محمد مصطفي (صلی الله علیه و آله) وارد شده. در وجه تسميه اين دعاي شريف به سيفي در مقدمه نسخه چنين آمده است: «... روايتي است كه سيف ذوالنيرين كه ملك يمن بوده، مغلوب دشمن شده و زمام امور ملك از قبضه قدرتش بيرون رفته و از خصم فرار نموده به عتبه عليه علويه، التجا برده و بعد از عرض حال به قرائت اين حرز ماذون شده و چهل روز متوالي التزام قرائت نموده و قبل از انقضا اربعين، خبر مقهور شدن دشمن به او رسيده، به ملك يمن معاودت كرده و سلطنت باز به او قرار گرفته...» گفتني است كه نسخه ديگري از اين اثر به شماره 11317/2 در همين كتابخانه موجود است [نسخه بعد]، البته نسخه حاضر نسبت به آن نسخه اضافاتي دارد، از آن جمله متن دعاي سيفي به نقل از مهج الدعوات و اختتام آن دعاست؛ خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي، مجدول، بين برگ هاي «77پ-95ر»
فوايدي در روش استخاره و دعاي مصري به نقل از مهج الدعوات سيد بن طاووس آمده كه ممكن است بخشي از الدره البيضا تأليف مرحوم ميرداماد (- 1040ق) بوده باشد؛ مهر: «افوض امري الي الله عبده محمد مهدي 1124» (مربع)؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 20گ (58ر-77ر)، 11 و 21 سطر (8/5×18)، اندازه: 16×30 سم [ميراث شهاب: س 13 ش 1و 2-156]
آغاز: بعد الحمد و الصلاة نموده مي شود كه حرز سيفي بماني اعظم ادعيه از حضرت والي ابرار و ولي مختار؛ انجام: و صلي الله علي محمد و آله اجمعين و سلم تسليما دائما ابدا فضلا كثيرا و الحمدلله رب العالمين
رساله اي است كه دستور العمل هاي مختلفي را براي خواندن دعا و همچنين ذكر مواردي از شدائد كه براي انسان پيش مي آيد و كيفيت خواندن دعا در آن هنگام. اين دعا را مرحوم محدث قمي به نقل از محدث نوري در مفاتيح الجنان آورده؛ خط: نسخ و نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي قديم، 5گ (60-56)، 28 سطر، اندازه: 9×16/5 سم [ف: 497-28]
آغاز: بسمله. در خبر است كه روزي حضرت خيرالانام (علیه السلام) در مسجد نشسته بود، حضرت اميرالمؤمنين... كرم وجهه در خدمت داشت، كه شخصي از در درآمد و سلام كرد حضرت ازو پرسيد كه از كجا مي آيي؛ انجام: الانبياء و المرسلين و الحمدلله رب العالمين.
گزارش از ناشناس. نخست 40 خاصيت جادويي آن، سپس شرح و آداب برگزاري آن را آورده؛ خط: نسخ زيبا، كا: عبدالله محمود، تا: 1251ق، براي ميرزا محمد شري؛ با سرلوح زرين؛ 45گ (105ر-149پ) [ف: 3-192]
براي شاهرخ خان؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه 8 رمضان 1253ق [ف: 3-55]
آغاز: در خواص حرز يماني؛ از عبدلله هلال ماثور است كه اگر كسي را دشمني باشد؛ انجام: يا حي يا قيوم يا ذالجلال و الاكرام و صلي الله علي محمد و آله اجمعين برحمتك يا ارحم الراحمين.
رساله اي است در بيان آثار، نتايج وآداب مختلف در خواندن دعاي سيفي، حرز يماني و دعاهاي اعتصام در مواردي از شدائد كه براي انسان پيش مي آيد. اين دعا را مرحوم محدث قمي به نقل از محدث نوري در مفاتيح الجنان آورده است؛ خط: نسخ، كا: محمد مهدي كرجي، تا: شعبان 1286ق، جلد: گالينگور قهوه اي، 90گ، 7 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 108-33/2]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي سيدنا محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين المعصومين و بعد بدان وقفك الله كه شرايط دعوت سيفي اول آنست كه بناحق از براي قتل هيچ مسلماني نخوانند
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فستقي، جلد: مقوا، اندازه: 11/5×16/5 سم [ف: 2-409]
آغاز: اين دعا را از جهت آن سيفي گويند كه در قطع و فصل مهمات چون شمشير قاطع است؛ انجام: برحمتك يا ارحم الراحمين
شرح و آداب خواندن اين دعا است؛ بي كا، بي تا؛ جلد: ميشن قهوه اي، 21گ (153پ-173ر)، 12 و 14 سطر، اندازه: 15/9×21/7 سم [ف: 141-9]
š.-u do‘ā’-iš šāḏilī
شاذلي، علي بن عبدالله، 591-656 قمري
šāzelī, ‘alī ebn-e ‘abd-ol-lāh (1196 - 1259)
آغاز: بسمله. صلاة... مساله سالها بعض الاخوان... و هي قول الشيخ ابوالحسن رضي الله عنه؛ انجام: فرغ من تعليقه... سبع و
خمسين مائة
خط: نسخ، بي كا، تا: 859ق؛ ضميمه نسخه ش 6186؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج؛ 16گ، 19 سطر [رايانه]
آغاز: بسمله. الحمد لله... و سلام علي عباده... و ليس من الكرم ان لا يحسن الا لمن احسن اليك و انت؛ انجام: و لك الخواتم لاولياء... رب العالمين
خط: نسخ، بي كا، تا: 859ق؛ ضميمه نسخه ش 6186؛ 9گ، 22 سطر [رايانه]
شرح دعاي شب جمعه- المواهب الرضوية
شرح دعاي صباح- مفتاح الفتوح و النجاح
شرح دعاي صباح- الدرة البيضاء
شرح دعاي صباح- مصاريع النجاح
شرح دعاء صباح- عرفان الحق
شرح دعاء صباح- شرح دعاء الصباح
شرح دعاء الصباح- مفتاح الفلاح و مصباح النجاح في شرح دعاء الصباح
š.-e do‘ā’-e sabāh
اميني، ابراهيم بن قاسم، - 941 قمري
amīnī, ebrāhīm ebn-e qāsem (- 1535)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اهدا به: خواجه حبيب الله و يا سلطان شجاع الدولة و السلطنة محمود
تاريخ تأليف: 929ق
شرحي است ادبي و كوتاه، همراه با اشعاري از مؤلف، بر دعاي صباح منسوب به حضرت امام علي بن ابي طالب عليهما السلام، و حدود سال 929ق موافق جمله «تم دعاء لصباح الامير» در خراسان، به نام خواجه حبيب الله (ظاهراً همان كه خواند مير، حبيب السير را به نام او ساخته) كه به خراسان آمده بوده، به پايان برده است. در ديباچه نسخه كتابخانه مجلس، به شجاع الدولة ملك سلطان محمود، تقديم شده ولي در نسخه كتابخانه دانشگاه به خواجه حبيب الله پيشكش شده است. شيوه اين شرح چنين است كه پس از نقل فقراتي كوچك از دعاء صباح مؤلف به ترجمه آن فقره و بحث در معاني معنوي و رموز دعاء عنوان نكته يافته پرداخته است. در ذيل هر فقره ابيات و رباعياتي از خود و ديگران نيز آورده است. از قاضي مير حسين يزدي ميبدي و شرح او بر ديوان منسوب به حضرت علي (علیه السلام) و از مشكوة الانوار غزالي و فتوحات محيي الدين ياد كرده است.
آغاز: (بسمله) خير غره طلع من غيب ليل المداد علي صباح اهل التيقن و الاعتقاد حمد من دلع لسان الصباح... و بعد بلسان دعاگويي دربان تناجولي بعرض مي رساند داعي يقيني ابراهيم اميني كه بحكم امر نافذ فرمان قل ادعوا الله... استدعاي مقاصد بدعا از حضرت عزت عز و علا فعلي است لازم... تا درين و لا كه بعد از وفور مرور محنت و بلا كه لازم سفر و ملازم جلالست، نوبت ديگر آفتاب جهان تاب مقاصد از مطلع اماني طالع گشته... پرچم حضرت اعلي شاه دين پناه پرتو توجه برساحت حالت اهالي خراسان انداخت... فقير كثير الحق (حير كسير البدن بوطن آمد و بتقريبي رقعه نيازي بسده سينه عاليجاهي ارسال داشت... آن دين پناهي كه ظل دولتش در تموز نيم روز مورث برد اليقين و غم اندوزست... نگين تمكين والد ماجدش با نظم بديع، زئدست كسي كه در ديارش، ماند خلفي بيادگارش، يا سجع خذالكتاب بقوه و نقش خاتم اتمش و آتيناه الحكم صبيا ناصب مناصب العدل و الجود ناهج مناهج النصفه بصفة الانصاف في الوجود... الكريم بن الكريم سلطان الملوك و ملك السلاطين شجاع الدوله و السلطنه و الاقبال ملك سلطان محمود... و بعد از مطالعه آن ضريعه... باستفار و استخبار احوال اين پايمال گشوده بودند...
انجام: بحمدالله اي دل كه از فيض عام ** به سيرابي اين بوستان شد تمام/ در آن هر طرف رنگي از گل شگفت ** ز هر نكته ريحان و سنبل شگفت/ بنام كسي يافت زيب تمام ** كزو يافت ملك رياست نظام/ ز تر كي و چر كس غلامان دلير ** يخ و برف افكنده در گرمسير/... رخش مهبط نور اقبال و جاه ** خداي جهان داردش در پناه
چاپ: گنجينه بهارستان، بخش علوم قرآني و روائي- 2، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، تهران، زمستان 1383ش، با تصحيح علي رضا هزاره.
[دنا 684/6 (4 نسخه)؛ معجم المؤلفين 76/1؛ فهرستواره منزوي 547/7]
آغاز: برابر؛ انجام: كرد رقم از پي تاريخ آن ** «تم دعاء لصباح الامير» (929) و الحمدلله... المعصومين الكرام
خط: نستعليق، بي كا، تا: 952ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز، 67ص (89-21)، 27 سطر (8×16/5)، اندازه: 14/5×25/5 سم [ف: 1195-9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، بي كا، تا: قرن 11؛ مذهب مجدول، نيم سرلوح مذهب؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 130ص، 15 سطر، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 10-558]
آغاز: برابر؛ انجام: كرد رقم از پي تاريخ آن ** تم دعاء لصباح الامير
خط: نسخ، بي كا، تا: 4 ربيع الثاني 1076ق؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج زرشكي، 52گ (71-122)، 14 سطر (8×14)، اندازه: 13×20 سم [ف: 205-34]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: علي بن احمد، تا: 1255ق؛ 31گ، اندازه: 11×17 سم [ف: 3-147]
آغاز: برابر؛ انجام: كرد رقم از پي تاريخ آن تم دعائي لصباح الامير
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج خرمايي، 66گ (2-67)، اندازه: 13/5×23/5 سم [ف: 1534-10]
š.-e do‘ā’-e sabāh
استرآبادي، سيف الدين احمد
estarābādī, sayf-od-dīn ahmad
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح گزيد هاي است بر دعاي شريف «صباح»، منسوب به حضرت امير المؤمنين (علیه السلام) بسيار اديبانه و عالمانه، مشحون و مزين به اشعار نغز پارسي، به صورت تك بيت و رباعي، از خود شارح و ديگران، صاحب الذريعه اين رساله را منظوم پنداشته و احتمال داده كه شارح، برادر «محمد جعفر استرآبادي» باشد؛ لكن دانسته شد كه اين رساله منظوم نيست و تاريخ كتابت نسخه و قدمت نثر آن، آن احتمال را نيز نفي مي كند.
آغاز: ديباچه گفتار همان ته نهد كس ** بر نام خداوند تعالي و تقدس
آغاز: برابر؛ انجام: بر بنده محتاج خود اي رب كريم ** از راه كرم بلطف رحمت فرماي
خط: نسخ، بي كا، تا: 948ق؛ در ادامه نسخه يادداشت هايي آمده از آن جمله صورت مكتوب «محقق كركي» به عنوان شهادت به عقايد حقه همچنين صورت استفتاآت و پاسخ آن و سواد مكتوب «شمس الملة و الشريعة و الطريقة، محمد»؛ مهر: «رق عباسعلي» (بيضی) (يعني غلام عباس، علي)؛ كاغذ: شرقي، 14گ (63-76)، 18 سطر، اندازه: 7/5×12/5 سم [ف: 36-301]
آغاز: برابر؛ انجام: برحمتك يا ارحم الراحمين پس رحمت عام و مرحمت تمام تو اي رحم كنند ترين رحم كنندگان... بر بنده محتاج خودت رب كريم ** از راه كرم بلطف رحمت فرماي
خط: نسخ ادعيه معرب، بي كا، بي تا؛ مجدول مذهب؛ 26گ، 11 سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 326-1]
š.-e do‘ā’-e sabāh = t.-ye do‘ā’-e sabāh
ميركي، قاسم، ق10 قمري
mīrakī, qāsem (- 16c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: 976ق
شرحي است فارسي بر دعاي صباح منسوب به اميرالمؤمنين علي (علیه السلام) در يک عنوان و يک اصل و يک ذيل مرتب شده و عنوان مشتمل بر دوکلمه است: نخستين کلمه در فضايل و خصايص دعاي صباح، کلمه دوم در بيان صبح و حد آن. سپس طريق لعن چهار ضرب و چهار دعاي کوچک آمده است. اصل كتاب در ترجمه اين دعاي شريف است كه توسط كمال الدين حسين استر آبادي از علماي وقت تصحيح شده است.
آغاز: نحمدك يا من خلق صبح اصابة الثناء و فلق فلق اجابة الدعاء و نصلي علي شمس فلك الرسالة و الاصطفاء... بر ضماير انجم نظاير اهل خبرت و اعتبار و بصاير دقيقه الانظار اولي الافهام و الابصار... علي ذلك التقدير بنده كمترين ميركي تجاوز الله عنه دعاي صبح را... اما عنوان مشتمل است بر دو كلمه...
انجام: يا كريم يا كريم اي بخشنده گناهكاران برحمتك يا ارحم الراحمين اميدوارم برحمت تو اي رحم كننده
[دنا 684/6 (12 نسخه)؛ ذريعه 102/4 ترجمه دعاء صباح از قاسم ياد شده است؛ فهرستواره منزوي 550/7]
آغاز: برابر؛ انجام: در اقتصار كوشيده بدين قدر اختصار نموده و الحمدلله علي التوفيق لاعلي المرام و اتمام الكلام.
خط: نستعليق، كا: لطف الله بن نصرالله رانكوئي خالدي، تا: شنبه از محرم 983ق، جا: مقام سالوكده از قراي لاهيجان؛ مصحح، در پنج برگ بعد از رساله حاضر (132پ-136ر) مطالبي به نقل از ذخيرة الملوك مير سيد علي همداني و يادداش تهايي با عناوين «من كتاب ملا سليمان متقي سلمه الله» و متفرقاتي ديگر؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (128پ-132)، اندازه: 12/5×18/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-893]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: حدود 1025ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن مشكي، 42ص (200-242)، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 144-5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: حدود 1025ق؛ 21گ (100پ-121پ)، 19 سطر [ف: 5-145]
خط: نستعليق، كا: شيخ علي فندرسكي، تا: محرم 1068ق؛ نسخه را ملاحسين استرآبادي تصحيح نموده؛ كاغذ: ايراني، جلد: تيماج ترياكي، 19ص (5-23)، 16 سطر، اندازه: 18×35 سم [ف: 85-2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شفيع بن علي نقي ابهري، تا: 1124ق؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 26ص (91-116)، 17 سطر، اندازه: 12/5×22/5 سم [ف: 291-19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با رويه گالينگور، 15گ، 20 سطر، اندازه: 15×21 سم [اهدائي رهبر: 6-267]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالكريم بن مشهدي پير محمد بن علي قلي بن فداعي بن مرتضي قلي، تا: 1238ق، جا: خوي؛ جلد: مقوايي سرخ، 8گ (68پ-75پ)، 19 سطر، اندازه: 17×22 سم [ميراث اسلامي: دفتر دهم - 778]
آغاز: خداوند انواع خوف ها و ترس ها كه در دل آن ها مي انداخته و چون عاديان در عظم جثه و طول قامت مشهورند
خط: نستعليق، كا: محمد جعفر بن ابوالحسن موسوي عريضي، تا: اول ذيقعده 1241ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج قهوه اي، 12گ (31پ-42پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 1-147]
آغاز: برابر؛ انجام: از شرايط داعي اينست كه با خضوع مشغول شود... در سجده اين مناجات مي خوانده اند: الهي قلبي محجوب... محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بي كا، تا: 1246ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قرمز، 39گ (39-1)، 12 و 14 سطر، اندازه: 11/2×17/8 سم [ف: 185-9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق خوب، كا: عليمحمد حسيني، تا: 1287ق؛ واقف: حاج قائم مقام؛ 11گ، 17 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 6-254]
آغاز: برابر؛ انجام: فاصفح اللهم عما کان مني من زللي و خطايي صفح اعراض است و زلل جمع ذلت وزلت لغزيدن و خطا بمعني گناهست.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: کاغذي، 6گ، 25 سطر، اندازه: 14×22/5 سم [ف: 5-2568]
آغاز: يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه، دلع أي أخرج و تبلج أي اضاء يعني بيرون آورده است زبان صباح را؛ انجام: در اقتصار كوشيده بدين قدر اختصار نموده و الحمدلله علي التوفيق لاعلي المرام و اتمام الكلام
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مطالب فارسي نستعليق؛ جلد: تيماج مشكي، 9گ (227ر-235پ)، اندازه: 16×23 سم [ف: 10-299]
آغاز: برابر؛ انجام: بدين قدر اقتصار نمود و الحمدلله علي التوفيق لاعلام المرام و اتمام الكلام
بي كا، بي تا؛ 10گ (62ر-71ر)، اندازه: 15×21 سم [مؤيد: 1-234]
š.-e do‘ā’-es sabāh
سالك دهي، حيدر بن عبدالجليل، - 1006 قمري
sālek dehī, heydar ebn-e ‘abd-ol-jalīl (- 1598)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
برای: خواجه محمد شفيع وزير گيلان وزير فرهاد خان قرامانلو
از حيدر بن عبدالجليل سالك دهي كه براي ميرزاي عالميان خواجه محمد شفيع وزير گيلان وزير فرهاد خان قرامانلو كشته در هرات به سال 1006ق نوشته است.
تهران؛ ادبيات؛ شماره نسخه: 112/1- د
آغاز: بسمله و اياك نستعين، سپاس بلاغت اساس كه رشك افزاي صبح صادق الانفاس است پروردگاري را كه همت بلند هستي پيوند است؛ انجام: و حق كسي بمقتضي بخشايش و انعام است و السلام علي من اتبع الهدي
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ دوشنبه 8 جمادي الثاني 1044 از نويسنده نسخه حسن بيك بن شعبان در بندي دارد و گويا نسخه ما از روي آن نوشته شده باشد نه اين كه نوشته خود او باشد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 171ص، 12 سطر (6/5×11)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 331-1]
š.-e do‘ā’-e sabāh
شوشتري، نورالله بن شرف الدين، 956-1019 قمري
šūštarī, nūr-ol-lāh ebn-e šaraf-od-dīn (1550 - 1611)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اهدا به: سلطان خيرات بگم
تاريخ تأليف: 15 شعبان 990ق
شرح متوسط و اديبانه بر دعاي صباح منسوب به اميرالمومنين که پس از ذکر هر فقره و توضيح معاني الفاظ مشکله به شرح کلامي و ذوقي مضامين آن فقرات پرداخته شده است، و در لابه لا از نام استادش مولانا عبدالواحد شوشتري و کتابش در حاشيه تهذيب المنطق ياد کرده است.
آغاز: مبارکترين صباحي که بنان بيان مشکين نفحات اجابت دعا به مشام جان رساند و لطيف ترين رواحي که زبان خامه عنبرين غمامه رشحات اصابت مدعا بکام جان چکاند صبح فرخنده افتتاح...
انجام: الهي بحق وصي رسول ** که از وي دعا راست عزقبول/ کزاهل اجابت درين کهنه دير ** بود صرف عمرش دعاهاي خير
چاپ: ايران، مشهد، تحقيق آقاي وفادار مرادي
[دنا 684/6؛ فهرستواره منزوي 549/7]
خط: نستعليق، كا: اسماعيل، تا: 10 ربيع الاول 1047ق، جا: حجاز؛ از روي نسخه اصل [نشريه: 2-120]
كا: حيدر علي بن حكيم محمد مازندراني متخلص به اماني، تا: 3 محرم 1084ق [نشريه: 5-222]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: ذيحجه 1096ق، جا: تهران؛ مصحح، با افزودگي هايي شامل برخي احاديث از منابع گوناگون در سبب برخي رخدادها، در برگ هاي «231-247» آمده به سال 1089ق در اصفهان نگارش يافته؛ كاغذ: شرقي، 21گ (206ر-226پ)، 22 سطر، اندازه: 8/5×18/5 سم [ف: 367-39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مهر: «حداقيت الله» (بيضی)؛ جلد: تيماج سياه، 41گ، 14 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف مخ - 3-1196]
آغاز و انجام: برابر
با توجه به آغاز و پي نوشت فهرست آستان قدس (ج 16: 280) نام مؤلف معين گرديد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ 15گ (87-101)، 21 سطر، اندازه: 9/5×15 سم [محدث ارموي مخ: 2-894]
آغاز: برابر؛ انجام: حاجت خود را پس بازمگردان مرا از بخشش هاي رفيع خود اي صاحب جود و بخشش تمت الكتاب
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ ضميمه نسخه ش 16028 [رايانه]
خط: نستعليق، كا: غلامحسين، تا: صفر 1303ق، براي حاج محمد حسن [نشريه: 2-69]
آغاز و انجام: برابر
با توجه به پي نوشت فهرست آستان قدس (ج16: 280) نام مؤلف معين گرديد؛ خط: نسخ، كا: مصطفي بن احمد حسيني خوانساري، تا: دهه آخر ربيع الثاني 1341ق؛ مصحح، مقابله شده؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا، 30گ، 15 سطر، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 306-15] و [اهدائي رهبر: 6-325]
آغاز: برابر
با توجه به پي نوشت فهرست آستان قدس (ج 16: 280) نام مؤلف معين گرديد؛ بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-146]
آغاز: برابر؛ انجام: اي صاحب جود و بخشش، تمت الكتاب بعون الملك العلام
بي كا، بي تا [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
بدون نام مؤلف؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا، جا: كشمير [رايانه]
š.-e do‘ā’-e sabāh
حسيني جامي، محمود بن ابي نصر، ق11 قمري
hoseynī jāmī, mahmūd ebn-e abī nasr (- 17c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
ترجمه و شرح مختصري است بر دعاي صباح حضرت امير المؤمنين علي عليه السلام؛ در اين ترجمه و شرح بيش تر مباحث ادبي آورده شده است. در مقدمه آورده: در نسخه هاي اين دعا اختلاف بسيار بود اما نسخه اي پيدا شد كه به دو واسطه تصحيح يافته بود به نسخه اي كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام به خط كوفي بر ورق آهو نوشته بودند...
آغاز: سپاس بيقياس حضرت واجب الوجودي را جل جلاله و عم نواله كه زبان صبح نوراني از كام شب ظلماني بيرون آورد تااين كلام با نظام...
انجام: و اقض لي حوائجي بحق القرآن العظيم و النبي الكريم محمد و آله الطاهرين.
چاپ: ضمن ميراث حديث شيعه، قم، مؤسسه فرهنگي دارالحديث، دفتر اول، 1377ش، با تصحيح سيد محمد رضا حسيني
[دنا 685/6؛ فهرستواره منزوي 549/7]
خط: نسخ و نستعليق، كا: كرم الله بن عطاء، تا: دوشنبه 18 شوال 1083ق، جا: مكه مكرمه؛ جلد: تيماج قرمز، 4گ (14پ-17ر)، اندازه: 23×36/5 سم [ف: 17-122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 13 رجب 1092ق؛ جلد: پارچه، 5گ (1پ-5ر)، اندازه: 13/5×24 سم [ف: 1-402]
š.-e do‘ā’-e sabāh
قمي، محمد شريف بن محمد مقيم، ق11 قمري
qomī, mohammad šarīf ebn-e mohammad moqīm (- 17c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10007
بي كا، تا: قرن 13؛ در الذريعه نيامده و تاكنون چاپ نشده؛ مجدول؛ قطع: جانمازي [ميراث شهاب: س 8ش 2-18]
š.-u do‘ā’-iṣ ṣabāḥ
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اين شرح از كتاب «بحارالانوار» علامه مجلسي استخراج شده است.
خط: نستعليق، كا: عبدالائمة بن عبدالحسين نجفي خادم حرم نجف، تا: پنج شنبه 3 ذيحجه 1125ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10گ (33پ-42پ)، 17 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 3-303]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1269ق؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-933]
آغاز: بسمله. شرح دعاء الصباح من المجلد التاسع عشر من البحار هذا الدعاء من الادعية المشهورة و لم اجده في الكتب المعتبرة الا في مصباح السيد؛ انجام: لا حول اي لا قوة في الظاهر و لا قوة اي في الباطن الا بالله العلي العظيم بذاته العظيم بصفاته
خط: نستعليق شكسته، كا: علامه سيد ابوالحسن بن سيد علي رضوي كشميري، تا: 1283ق؛ اهدايی: رهبری، ارديبهشت 1386؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهو هاي، 8گ، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [اهدائي رهبر: 6-321]
š.-e do‘ā’-e sabāh
مازندراني، محمد هادي بن محمد صالح، - 1120 قمري
māzandarānī, mohammad hādī ebn-e mohammad sāleh (- 1709)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: 13 رمضان 1108ق؛ محل تأليف: نجف آباد اصفهان
شرح مبسوطي است بر دعاي صباح مروي از حضرت اميرالمؤمنين (علیه السلام)؛ ترجمه تحت اللفظي و شرح مزجي اين دعا است با تكيه بر جهات دستوري و ادبي كلامي و با بهره گيري از اخبار و احاديث. مؤلف ذيل فراز «الهي ان لم تبتدئني الرحمة منك...»، در اين دعا بحث نسبتاً مفصلي در جبر و تفويض و نقد ديدگاه اهل سنت آورده است.
آغاز: اللهم يا من دلع لسان الصباح... خداوندا اي آن که بيرون کرده زبان سپيده دم را به گفتار روشنايي آن و خلاصه معني آن که...
انجام: بيامرز گناهان مرا اي آمرزنده گناهان و بپوشان عيب هاي مرا اي پوشاننده عيب ها اي سخت گير به عقوبت، اي آمرزگار، اي مهربان، اي مهربان.
[دنا 685/6؛ فهرستواره منزوي 549/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 13 رمضان 1108ق، جا: نجف آباد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 67گ، 16 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف مخ - 1-441]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد كاظم ملقب به چوپان، تا: ذيقعده 1130 ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه»، نام اين كتاب در ذيل آ ثار محمد هادي مازندراني و نيز در هيچ يك از منابع در دست ديگر بجز فهرست مسجد اعظم نيامده است [لازم بذكر است كه در ذيل نسخه الهيات مشهد و نسخه مجلس به تاريخ تأليف و نام مؤلف و محل تأليف تصريح شده] تاريخ كتابت نسخه مسجد اعظم 1108ق است. پس تأليف اين كتاب بايد قبل از اين تاريخ باشد از طرفي تاريخ درگذشت محمد هادي بن محمد صالح مازندراني 1120ق ثبت شده است و از طرف ديگر در حاشيه نسخه حاضر كه تحريري 1130ق است، حواشي
پراكنده اي با نشان «منه ظله، منه دام ظله، منه عفي عنه» دارد. افتادگي چند كلمه قبل از نام محمد هادي در انجام نسخه در دست اين شبهه را پيش مي آورد كه شايد مؤلف كتاب يكي از چهار فرزند وي يعني محمد تقي (1332ق) (مفهرس اعلام الذريعه 390/1) يا محمد مهدي (1134ق) (همان 2427/3) یا محمد علي (همان 1637/2) يا علي اصغر (همان 1497/2) باشد. لكن در منابع ذيل آثار هيچ يك از ايشان نيز نام اين كتاب نيامده است شايد حواشي نسخه ما عينا به نقل از كتابي كه در زمان حيات مؤلف نوشته شده رونويسي شده باشد، توضيحات صحافي: جاي گ 429 بين گ 430 و 431 است؛ خريد از آقاي قاسمي؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 42گ (393پ-434)، 20 سطر (11/3×21)، اندازه: 19/5×29 سم [رايانه]
آغاز و انجام: برابر؛ فرغت من تحرير هذه الترجمة في ثالث عشر من شهر رمضان المبارك سنه 1108 ه ق، الذليل محمد هادي بن محمد صالح المازندراني في قرية نجف آباد من قري اصفهان.
خط: نسخ و نستعليق، كا: جلال الدين محمد مازندراني، تا: شعبان 1132ق؛ مهر: «احمد بن علي محمد»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 19 سطر (5/5×15)، اندازه: 10/5×18/5 [ف: 379-2]
آغاز و انجام: برابر؛ فرغت من تحرير هذه الترجمة في ثالث عشر من شهر رمضان المبارك سنه 1108 و انا مترجمه الذليل محمد هادي بن محمد صالح المازندراني في قرية نجف آباد». انجامه: «الي هنا كلامه اعلي الله مقامه و كتب ابنه محمد تقي في بلدة عظيم آباد في سنة 1137».
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد تقي بن ملا محمد هادي مازندراني (پسر مؤلف)، تا: 1137ق؛ مذهب، با سر لوح و كتيبه، مجدول؛ مهر: كتابخانه جعفر سلطان القرايي؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، رويه پارچه اي، 5گ، 11 سطر (4×8/3)، اندازه: 7/2×12 سم [ف: 811-29/2]
š.-e do‘ā’-e sabāh
حسيني علوي، محمد اشرف بن عبدالحسيب، - 1121؟ قمري
hoseynī ‘alavī, mohammad ašraf ebn-e ‘abd-ol-hasīb (-1710)
روش شرح: هر فقره از دعاء مشتمل بر سه قسمت ممتاز مي باشد، وي بعد از نقل بخشي از دعا متذكر نكات ادبي، نحوي و معاني كلمات گرديده و در پايان ترجمه سليس آن را به همراه شرح فقره مذكور تحت عنوان «المعني» نگاشته است. به صورت نمونه يك فقره آن نقل مي گردد: «و سرح قطع الليل المظلم بغيا هب تلجلجه تسريح را معنيش ارسالست في الصحاح تسريح الشعر ارساله القطع جمع القطعه پاره [الاظلام تاريك شدن صح] المظلم تاريك... المعني اي آن كسي كه ارسال كرد پارهاي شب نيك تاريك را ارسال كردني كه ملابس و مقارن بود آن پارهاي شب [نيك صح] تاريك به تاريكي هايي كه متعلق به تردد و تحرك اوست...». در معرفي بيش تر سبك نگارش شارح بخشي از شرح فقره «و علم بما كان قبل از يكون علم» از دعا به عينه نقل مي گردد: «بدان كه محققان در تحقيق علم الله باشياء جنين كفته اند كه علم حق تعالي به اشيا زماني نيست و ازلاً همه موجودات و حوادث نزد او حاضرند بي نسبتي مضي و حال و استقبال به او و توضيح اين كلام آن است كه حضرت حق تعالي جون مكاني نيست بس نسبت او به جميع امكنه يكسان است جنان كه هيچ يك از مكان نسبت به او قريب و بعيد و متوسط نتواند بود و همجنين او و صفات حقيقي او زماني نيست بس مجموع موجودات و حوادث از ازل تا ابد نزد او حاضرند». اين شرح بيش تر به جهات ادبي بيان نكات و دستوري توجه دارد.
آغاز: بسمله. يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه، و در بعضي نسخ اللهم يا من دلع واقع شده، اللهم در اصل يا الله بوده است حدف حرف ندا شده است. و عوض او ميم مشدده مفتوحه آورده شده...
[دنا 685/6؛ الذريعه 253/13؛ فهرستواره منزوي 549/7]
آغاز: برابر؛ انجام: سني مواهبك جنان است كه مواهبك السنيه اضافه صفت بموصوفست برحمتك يا ارحم الراحمين
در فهرست ناشناخته و به استناد فهرستواره (549/7) نام مؤلف قطعي شد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قبل از قرن 11؛ افتادگي: آغاز؛ ضميمه: ضمن دو برگ آخر نسخه فضيلت دعاء صباح مروي از حضرت رضا (علیه السلام) به خط مغاير، انجام نسخه: «شرح و اسناد اين دعا بسيار است بدين مقدار اختصار كرده شده بجهه عدم فرصت»، مصحح؛ واقف: حسين كي استوان، آبان 1348؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن ترياكي، 43گ، 21 سطر، اندازه: 11/7×16/3 سم [ف: 307-15]
آغاز: برابر؛ انجام: معني چنين مي شود كه به جانب تو فرود آورده ام حاجت خود را از اين جهت رد نمي فرمايي يا از اين جهت كه رد نمي فرمايي مرا از مواهب سنيه خود نوميد و بي بهره.
خط: نستعليق، كا: محمد ربيع بن ميرزا محمد خواجه، تا: جمعه 4 ربيع الثاني 1264ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: مقوا سفيد، 13ص (14-36)، 19 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 427-35]
آغاز: برابر انجام: از مواهب رفيعه و مراحم سنيه خود نااميد و بي بهره، يا كريم يا كريم در بعضي از نسخ واقع است. برحمتك يا ارحم الراحمين، و صل الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين. تمت
بمنه تعالي.
بي كا، بي تا؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوا با روكش پارچه سبز، 4گ (46-43)، سطور چليپايي، اندازه: 12×22 سم [ف: 22-99]
š.-e do‘ā’-e sabāh
حسني طباطبائي، صدرالدين محمد، - 1154 قمري
hasanī tabātabā’ī, sadr-od-dīn mohammad (- 1742)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
ملخص از شرح دعاي صباح امير المومنين است.
يزد؛ مدرسي؛ شماره نسخه: بدون شماره/ 3
آغاز: يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه؛ انجام: دويم آن كه اهل و سزاوار خانه نبوت و پيغمبري بودند.
خط: نسخ، كا: ميرزا سيد احمد مدرس يزدي، بي تا؛ قبل از رساله ده برگ در شرح و ثواب دعاي صباح و نيز مطالب ديگري است؛ جلد: تيماج قرمز، 31گ (90-120)، 16 سطر (8×14)، اندازه: 10×17 سم [ميراث اسلامي: 8-466]
š.-e do‘ā’-e sabāh
نيريزي، قطب الدين محمد، 1100-1173 قمري
neyrīzī, qotb-od-dīn mohammad (1689 - 1760)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
ترجمه و نظم فارسي است از «دعاي صباح» منسوب به امام علي عليه السلام. دعاها را از نسخه اي به خط کوفي به سال 1130 در قزوين نزد ميرابراهيم قزويني و به سال 1159 از روي نسخه ديگر به خط کوفي تصحيح نموده و به درخواست بعضي از مؤمنين ترجمه کرده و فرازهايي از آن را در چند رباعي به نظم درآورده است. ظاهراً نيريزي شرحي به عربي بر اين دعا نيز دارد.
آغاز: 1: ان ابهي نور صباح طلع متجلياً من ليل المداد بضياء الاهتداء حمد من دلع لسان العرفاء و الحكماء... اما بعد فان من مواهب الله سبحانه علي الفقير الي الله الغني محمد المدعو بقطب الدين الحسيني ان شرفني بزيارة الدعاة المبارك المنقول من خط جدي و سيدي و مولاي الذي هو داعي الخلق الي الحق بالحق الوصي للخلافة و الامامة بالنص المطلق...
2: نوراني ترين صبحي چون صفاي مرآت که در هر بامداد از خامه زمان اهل اشتياق... اما بعد چون بعضي از برادران ديني و دوستان يقيني از اين فقير اقل... اي اسم تو حادث شده از ذات قديم ** مذكور در ابتداي قرآن كريم/ خود را به نشان تو نماييم نشان ** اي آن كه تو اللهي و رحمان و رحيم
يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه. اي رقص كنان چو ذره بهرت خورشيد ** مهر تو ضيا بخش دل اهل اميد
انجام: يا رب تو بفضل خويش اين مسکين را ** اين بنده معروف بقطب الدين را/ محشورش کن بمصطفي و آلش ** مصحوبش کن کتاب عليين را
چاپ: ميراث حديث شيعه، دفتر ششم، قم، مؤسسه فرهنگي دارالحديث، 1380ش، با تصحيح محمد ترابيان فردوسي
[دنا 686-685/6 (16 نسخه)؛ الذريعة 255/13؛ فهرستواره منزوي 550/7]
آغاز: برابر 1؛ انجام: ليس ذلك النور الواحد بل ليس نور الشمس الظاهر بذاتها في السماء في واحد منهما ثم قال عليه السلام بعد هذا التمثيل و لهذا امثال.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 21ص (21-1)، اندازه: 15/5×24/5 سم [ف: 305-35]
آغاز: برابر 2؛ انجام: رحمت فرستد خدا بر آقاي ما محمد و آلش كه پاكيزگانند اي ارحم راحمان از آن رحمت خاص ** بفرست سوي سيد سادات خواص/ هر دم بادا هزار صلوات و سلام ** بر احمد و آل او به صدق و اخلاص.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج قهو هاي مذهب، 15ص (36-22)، اندازه: 15/5×24/5 سم [ف: 305-35]
آغاز: اي صبح بحمد تو دل افروز شده ** ازفيض تو روشن شده تا روز شده/ دل هاي محبان توهرشام وسحر ** از نور ستايش تو فيروز شده؛ انجام: برابر
فاقد ديباچه است؛ خط: نسخ عالي و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 10گ، 20 سطر، اندازه: 12×21 سم [ف مخ - 2-889]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: متن نسخ معرب و ترجمه نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 12گ (1پ-12پ)، اندازه: 13×17 سم [اوراق عتيق: 2-344]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: حسن بن محمد حسيني، تا: رمضان 1203ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 14گ (18پ-31ر)، 12 سطر (8×10/5)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 14-33]
آغاز: در راه طلب ستاره رهبر ما... اما بعد چون بعضي برادران ديني و دوستان يقيني از اين فقير... المدعو به قطب الدين حسيني درخواست تصحيح و ترجمه دعاي صباح؛ انجام: اي اسم تو
حادث شده از ذات قديم ** مذکور درابتداي قرآن کريم/ اي رحمت راحمان از آن رحمت خاص ** بفرست سوي سيد سادات خواص/ هر دم بادا هزار صلوات و سلام ** بر احمد و آل او به صدق اخلاص
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ با يادداشت هايي به تاريخ 1205 و 1248 و 1288ق؛ جلد: مقوا با روکش کاغذي، 10گ، 16 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 5-2569]
آغاز: برابر 2؛ انجام: به صدق و اخلاص
خط: شكسته نستعليق و نسخ، كا: عبدالله بن ابي الحسن، تا: 1238ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 22گ (105-126)، 15 سطر (7×15)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 16-594]
آغاز: برابر 2؛ انجام: از بلند مرتبه بخشايشت نااميدي اي كريم اي كريم.
بي كا، تا: شعبان 1241ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي [ف: 11-359]
آغاز: برابر 2؛ انجام: كتبه چاكرب جان نثار چنگيز قاجار 1262 هجري قمري
در نسخه قسمتي از رباعيات شيخ ابوسعيد ابوالخير نيز نقل و به رشته تحرير در آمده؛ خط: نستعليق خوش، كا: چنگيز قاجار، تا: 1262ق؛ مجدول، كمندكشي زرين، با سرلوح مذهب مرصع ممتاز؛ مهر: مشيرالسلنه، حسين بن هدايت الله، رضا الحسيني، ناصرالدين؛ كاغذ: خانبالغ سيلو رنگ، جلد: تيماج مذهب، 78ص، 11 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 1-674]
آغاز: برابر 2؛ انجام: تمت الرسالة الشريفه المسمي بشرح دعاء الصباح اميرالمومنين و افضل الخلق بعيد رسول رب العالمين و ابيات سلطان العارفين شيخ ابوسعيد شرح اسماء حسني تحفه حضور الطاف ظهور نواب مستطاب...
خط: نستعليق خوش، كا: چنگيز قاجار، تا: 1262ق؛ مجدول، كمندكشي زرين، با سرلوح به طرح نيم ترنج مذهب مرصع؛ مهر: مشير السلطنه، حسين بن هدايت الله، رضا حسيني، ناصر الدين شاه قاجار؛ كاغذ: فرنگي زنگاري رنگ، جلد: چرم لاكي، 78ص، 11 سطر، اندازه: 13/9×19/9 سم [ف: 1-143]
آغاز: برابر 2؛ انجام: اي ارحم راحمان از آن رحمت خاص ** بفرست سوي سيد سادات خواص/ هر دم بادا هزار صلوات سلام ** بر احمد و آل او بصدق اخلاص
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد نبي بن عبدللعلي دونايي نوري اوزرودي، تا: 1266ق؛ محشي؛ واقف: كاتب، 1266ق، با مهر «عبده محمد نبي بن عبدالعلي دينائي» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ، 16 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: - 215]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر حسيني صفوي، تا: 1274ق؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 7گ، اندازه: 15/5×21/5 سم [اهدائي رهبر: 6-321]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: ميرزا محمدعلي، تا: 16 شوال 1283ق، جلد: تيماج سرخ، 15گ، 16 سطر، اندازه: 12×15 سم [ف مخ - 1-124]
آغاز: برابر 2؛ انجام: ارحمني يا علي ادركن برحمتك يا ارحم الراحمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ معرب، بي كا، تا: شعبان 1289ق؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج قهوه اي، 36ص، 14 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 250-45]
آغاز: اي اسم تو حادث تو از ذات قديم ** مذكور در ابتداي قرآن كريم/ خود را به نشان تو بيابيم نشان ** اي آن كه تو اله و رحمن و رحيم؛ انجام: اي ارحم راحمان از آن رحمت خاص ** بفرست سوي سيد سادات خواص/ هر دم باد از صلوات و سلام ** بر احمد و آل او بصدق و صفا
خط: نسخ معرب و نستعليق، كا: علي بن سلطان علي اندآبادي الاصل زنجاني المسكن، تا: 5 ذيقعده 1310ق، جا: محروسه اصفهان؛ اهدايی: واعظ تهراني؛ كاغذ: شيري، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 14گ (461ر-474پ)، 5 سطر، اندازه: 21×26 سم [اوراق عتيق: 2-481]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ 8گ (88پ-95پ)، اندازه: 15×21 سم [مؤيد: 3-56]
آغاز: برابر 1؛ انجام: و صلي الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين بر خواجه و آقاي ما محمد و آل او که پاکانند اي ارحم راحمان از آن رحمت خاصي... هردم باد هزار صلوات و سلام بر احمد و آل او به صدق و اخلاص.
خط: نسخ و نستعليق شكسته، بي كا، بی تا؛ جلد: تيماج مشکي، 9گ، 17-15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 901-2]
آغاز: هذا الدعاء المسمي بدعاء الصباح روي عن مولانا و سيدنا اميرالمؤمنين صلوات الله عليه... اين است دعايي که مسمي است به دعايي که درصبح خوانده مي شود روايت شده است... در اين نسخه هر جا که خطي جلي است سوادي زخط علي ولي است؛
انجام: و درود خداي بر آقاي ما محمد و آل او پاکيزگانند. اي ارحم راحمان از آن رحمت خاص بفرست سوي سيد سادات و خاص هر دم باد ازما درود و صلوات ** بر احمد و آل او به صدق اخلاص... المعصومين من آل طه و يس و صلي الله...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9گ، 15 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 2-906]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد رضا بن محمد كاظم مازندراني، بي تا؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج سبز، 12گ (147پ-158ر)، اندازه: 10×17 سم [ف: 11-109]
آغاز: برابر 2؛ انجام: بحق رحتمتت اي رحم كننده ترين رحم كنندگان و رحمت فرست خدايا بر آقاي ما محمد (صلی الله علیه و آله) و آلش كه پاكيزگانند.الهي قلبي محجوب...
خط: نستعليق زيبا، بي كا، بي تا؛ دعاها نسخ معرب؛ جلد: تيماج حنايي، 11گ (54ر-64پ)، 14 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 1-270]
š.-e do‘ā’-e sabāh
شوشتري، رضي الدين محمد، ق12 قمري
šoštarī, razī-od-dīn mohammad (- 18c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اهدا به: مريم سلطان بيگم (در نسخه مرعشي به شاه سلطان حسين صفوي)
شرح نسبتا مفصلي است بر دعاء صباح اميرالمؤمنين عليه السلام كه پس از آوردن مقداري از دعا آن را ترجمه و سپس به شرح آن پرداخته و از آيات و روايات بسيار نقل نموده و در ابتدا مقدمه بسيار مفصلي در اثبات صانع آورده است.
آغاز: حمد و ثناي بي منتها نثار درگاه بدايع آثار متكلمي كه به امر نافذ هو الله الخالق الباري زبان صباح را از كتم عدم بدار الملك وجود متوجه نموده طريق مسالك نجاح و فلاح به آحاد عباد آموخت...
انجام: يا ذاالجلال و الاكرام من جميع الذنوب و الآثام و الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي محمد و آله اجمعين.
چاپ: قم، ميراث حديث شيعه، دفتر دوازدهم، 1383ش، با تحقيق سيد جعفر حسيني اشكوري، صص 60-231
[دنا 686/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول، داراي سرلوح زرين؛ تملك: علي اكبر مروج الاسلام در رجب 1340؛ جلد: تيماج قهوه اي، 104گ، 15 سطر، اندازه: 14×/520 سم [محدث ارموي مخ: 2-894]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 11 رمضان 1263ق، جا: تاج دولتشاه، براي مولانا حسين كاشاني؛ در برگي قبل از كتاب اجازه اجتهادي است كه اسدالله براي محمد رضا نوشته است؛ جلد: تيماج قهوه اي، 126گ، 17 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 27-71]
š.-e do‘ā’-e sabāh
شيرازي، محمد جعفر، ق12 قمري
šīrāzī, mohammad ja‘far (- 18c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اهداء به: نواب معلي القاب مرتضي قلي خان
تاريخ تأليف: 6 محرم 1105ق
شرحي است بر دعاي صباح منسوب به اميرالمؤمنين عليه السلام در اين شرح مطالبي مربوط به موضوعات لغوي و پاسخ هايي از گفته هاي اهل سنت آمده است.
آغاز: الحمدلله سامع الدعاء و مجيب النداء... أما بعد بر ضمير منير مؤمنان نيک اعتقاد مخفي نماند که چون دعا از اعظم عبادات است
انجام: ببركت علي بن ابي طالب عليه صلوات الملك الغالب بأندك روزي بسمط تحرير در آمد.
[دنا 686/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، كا: محمد مؤمن بن اكمل الدين كازروني شيرازي، تا: اواخر دهه سوم رجب 1107ق؛ مجدول، با تقريظي كه آخوند محمد مسيح بن اسماعيل (مسيحا) بر كتاب نوشته؛ وقف نامه كتاب به نام مرتضي قلي خان نوشته شده كه بر مدرسه وي (ظاهراً همان مدرسه خان قم) وقف شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 68گ، 11 سطر، اندازه: 11/5×20/5 سم [ف: 9-306]
آغاز: برابر؛ انجام: پس باز مگردان مرا از بخشش هاي رفيع خود اي کريم اي کريم اي کريم به برکت علي بن ابي طالب به اندک روزي به سمط تحرير درآمد و قد فرغت من شرح هذا الکلام الرفيع في سادس شهر محرم الحرام سنه خمس و مائة و الف الهجري
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي به امضاء «منه»؛
جلد: مقوا کرم، 31گ، 20 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 2568-5]
š.-e do‘ā’-e sabāh
ملك، حيدر بن محمد، ق12 قمري
malek, heydar ebn-e mohammad (- 18c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
پيش از مؤلف آخوند ملامحمود نامي دعاء صباح را شرح و ترجمه كرده بود ولي نادرست بود و او با توجه به ترجمه و شرح نامبرده و رجوع به كتب لغت اين شرح را نوشته (ديباچه نسخه). عناوين اين رساله «يعني، حل، توضيح» است.
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 211/4
آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل الدعاء سلما يعرج... نزد ارباب زهد و صلاح سالكان مسالك فوز و صلاح هويداست كه مقصود از ذكر امري... لهذا اين دعاي جليل القدر عظيم الشان را كه منسوب بحضرت اميرمومنان عليه سلام الله الرحيم الرحمان و مسمي باسم مفتاح الجنان و مشهور به دعاء صباح است؛ انجام: و اختلاف اعداد ذكر را اختلاف مراتب اين حالت باعث مي تواند بود و العلم عندالله الحكيم العليم و السلام علي من اتبع الهدي
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: ذيقعده 1128ق؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج سرخ، 24گ (149پ-172پ)، اندازه: 10×18 سم [ف: - 737]
š.-e do‘ā’-e sabāh
استرآبادي، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198-1263 قمري
estarābādī, mohammad ja‘far ebn-e sayf-od-dīn (1784 -1847)
شارح پس از ذكر فقرات دعاي صباح (مروي از حضرات اميرالمؤمنين (علیه السلام)) به ترجمه و شرح الفاظ و عبارات،كشف رموز و اشارات و حقايق و توضيح مشكلات به بيان بعضي اشعار عرفاني پرداخته است.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 32102
آغاز: ديباچه گفتار همان به كه نهد كس ** برنام خداوند تعالي و تقدس؛ انجام: بر بنده محتاج خود اي رب كريم ** از راه كرم بلطف رحمت فرماي
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج، 15گ، 16 سطر، اندازه: 12×20/5 سم [اهدائي رهبر: 6-323]
š.-u do‘ā’-iṣ-ṣabāḥ = š.-u miftāḥ-il-falāḥ wa miṣbāḥ- in-najāt
سبزواري، هادي بن مهدي، 1212-1289 قمري
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: 17 رمضان 1267ق
شرحي است عرفاني و تحقيقي در بيان نكات و دقايق معنوي دعاء معروف ماثور. وي در توصيف شرح خود مي نگارد: «اردت ان اشرحه شرحا يذلل صعابه و يكشف نقابه و يوضح اغلاق لفظه و معناه و يبين اعماق قشره و مغزاه و ما تقاعدت في منازل تفسير ظاهره و تنزيله بل استشرفت الي ذروة مقام باطنه و تاويله».
آغاز: بسمله الحمدلله الذي مد سير نوره في المجالي و المواد من صباح الازال الي مسا الآبار
انجام: بقوله فلا تردني من سني مواهبك خائبا يا كريم يا كريم يا كريم و هو التكريم بالخلافة عن الكريم و صلي الله علي محمد و آله.
چاپ: مشار عربي، ص547؛ تهران، سنگي، 1283ق، وزيري بزرگ، 114ص
[الذريعة 255/13؛ دنا 687/6 (28 نسخه)؛ فهرستواره منزوي 549/7]
كا: محمد المجتهد، تا: 1237ق [تاريخ ناصحيح است]؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ 134گ، اندازه: 15/9×21/7 سم [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
كا: حسن بن محمد سبزواري، تا: 1267ق، نسخه چهل روز پس از تأليف کتاب است؛ مؤلف تعليقات و حواشي خود را بر اين کتاب به خط خويش در حاشيه همين نسخه مرقوم فرموده اند؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج، 132ص، 17 سطر، اندازه: 15×18/5 سم [ف: 1-35]
آغاز: غاليه و ما ادريك ما هيه جنة عاليه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد ايزدي سبزواري، تا: 17 رمضان 1267ق؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج مشكي، 189گ، 12 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: - 65]
آغاز: برابر
خط: نسخ ممتاز، كا: محمد سبزواري، تا: 17 رمضان 1267ق؛ در
آغاز خط محمد بن ابوطالب وانشاني گلپايگاني در 18 شوال 1343 آمده كه نسخه را براي فرزندش مسيح خريده با مهر «المستعين بالله محمد بن ابوطالب» (بيضی)، ذيل آن كسي با مداد تذكر داده كه كاتب خطاط معروف دوره محمد علي شاه قاجار بوده است؛ مهر: «محمد قلي بن عبدالله 1261» (بيضی)؛ جلد: تيماج زرشكي، 124گ، 16 سطر، اندازه: 10/5×17/4 سم [ف: 43-95]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن محمد سبزواري، تا: 10 ربيع الاول 1268ق؛ 140گ (140-1)، اندازه: 11×17 سم [نشريه: 13-396]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن كربلائي علي ايزقي سبزواري، تا: يك شنبه 23 محرم 1268ق؛ جلد: مقوايي، 112گ، 18 سطر، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 1-506]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق خبوشاني، تا: صفر 1269ق؛ واقف: احمد آقا فاضل، اسفند 1365؛ كاغذ: حنايي فرنگي، جلد: تيماج خرمايي، 118گ، 15 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 15-310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسحاق خبوشاني، تا: 27 شعبان 1271ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج قهوه اي، 110گ، 13 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 5-631]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن آقا كوچك طهراني، تا: سه شنبه 24 رجب 1272ق، جا: سبزوار؛ نشاني امانت سيد حسن بن حاجي سيد نصر الله؛ جلد: تيماج قهوه اي، 129گ، 16 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 255-12]
آغاز: برابر؛ انجام: قد وقع الفراغ عن تأليفه سابع عشر رمضان المبارك من شهور سنه.
خط: نسخ خوب، كا: محمد سبزواري، تا: ذيحجه 1272ق؛ اهدايی: محمد و حسينعلي الهي؛ كاغذ: كاهي صيقلي زرد، جلد: مقواي چرمي جگري، 290ص، 14 سطر (5/5×10)، اندازه: 10×15 سم [ف: - 9]
خط: نسخ، كا: محمد سبزواري، تا: جمادي الثاني 1274ق؛ مجدول، با سرلوح اکليل؛ بخشيده محمد جعفر ميرزا در 1277 به کسي؛ مهر: کتابخانه حاجي محتشم السلطنه؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن يشمي، 137گ، 14 سطر، اندازه: 10/5×18/5 سم [ف: 293-1]
آغاز:... غاليه و ما ادراك ماهيه جنة عالية ليس لها ثانية... يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه، في بعض النسخ اللهم يا من دلع، اللهم اصله يا الله؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد محسن ملقب به فيض بن ملا عباس كوه سرخي، تا: دوشنبه 12 ذيحجه 1276ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 64گ (268-205)، 17 سطر (9×15)، اندازه: 17×22 سم [ف: 724-34]
خط: نسخ، كا: محمد سبزواري، تا: 1279ق؛ افتادگي: انجام [نشريه: 2-172]
خط: نستعليق، كا: ابوالقاسم بن محمد علي كاشاني، تا: 18 رجب 1279ق؛ كاتب كتاب را نزد مؤلف خوانده، مصحح، پس از كتاب سه برگ است شامل چند دعا كه نصرالله آشتياني در ماه رجب 1343 نوشته؛ جلد: تيماج قهوه اي، 83گ، 23 سطر، اندازه: 13/5×21/5 سم [ف: 16-132]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1283ق [ف: 3-106]
آغاز: برابر؛ انجام: فلا تردني من سني مواهبك خايبا يا كريم يا كريم يا كريم.
خط: نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد علي سمناني، تا: 17 رجب 1284ق، جا: سمنان؛ محشي از شارح؛ واقف: محمد صالح علامه حايري، مرداد 1351؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج خرمايي، 129گ، 16 سطر، اندازه: 7×16 سم [ف: 15-310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي منقول از مجمع و مراح؛ با صورت وقف به مدرسه فاضلخان؛ واقف: قاسمعلي برسي، 1344ق؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج عنابي، 71گ، اندازه: 11×21 سم [ف: 15-311]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ در پشت صفحه اول آمده: «اين نسخه بخط مرحوم حاجي سبزواري است که بتوسط مرحوم حاج ميرزا ابراهيم شريعتمدار به جناب آقا حسين رسيده»؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج عنابي، 111گ، 15 سطر (7×14/5)، اندازه: 11/5×21 سم [ف: 2-728]
خط: نسخ، كا: ملا حسين، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: عطف ميشن قهوه اي، 166گ، 12 سطر، اندازه: 13/6×22 سم [ف: 1-523]
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج
ترياكي، 104ص (127-230)، 16 سطر [سنا: ف: 2-127]
آغاز: برابر؛ انجام: المصراعات في الابواب بابان منصوبان ينضمان جميعا مدخلهما.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن ترياكي، 45ص (270-314)، 21 سطر (7×14)، اندازه: 14×22 سم [ف: 225-10]
آغاز: قال بسمله يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه و في بعض النسخ اللهم يا من دلع اللهم اصله يا الله فالميم عوض عن ياء فلهذا؛ انجام: ان النفوس الفلكية بعد ما كملت التحقت بعالم العقل و تعقلت بالافلاك بدلها من النفوس
فاقد خطبه و ديباچه مي باشد و ميزان كسري حدود 3 برگ است؛ خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج مذهب، 86گ، 16 سطر، اندازه: 12×18 سم [اهدائي رهبر: 6-322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب، كا: محمد علي بن عاليجاه مجدت، تا: پنج شنبه 15 ربيع الثاني 1300ق، جا: يزد؛ جلد: تيماج قهوه ای، 137گ، 15 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 5-2565]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد حسين، تا: غره رجب 1316ق؛ جلد: مقوايي، 70گ، 18 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2565]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلي الله علي محمد و آله قد وقع الفراغ في سنه 1273
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 1324ق؛ تملک: سيد محمود قدسي نيا [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد دامغاني، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 97گ، 15 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [ف مخ - 3-1195]
آغاز: برابر؛ انجام: و الافاضة و الانارة و الاجادة و نظايرها ذاتية له تعالي و في حصول الذاتي من ذي الذاتي لايقع.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: ميشن مشكي، 65گ، 22 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 35-394]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ قطع: وزيري [رشت و همدان: ف: - 1506]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 149]
كا: معصوم الحسيني، بي تا [تراثنا: س 2ش 3-154]
š.-e do‘ā’-e sabāh
خوئي، مصطفي بن محمد، ق13 قمري
xū’ī, mostafā ben mohammad (- 19c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اهداء به: ابوالمكارم خانلر ميرزا فرزند عباس ميرزا نايب السلطنه (- 1278ق)
شرحي است مزجي و تحقيقي بر دعاي صباح. روش شرح: پس از ترجمه روان يك فقره از دعا شرح لغات و نكات نحوي را در عنوان «مصباح فيه افصاح» و توضيحات لازمه را در عنوان «فائده» ارائه نموده است. اين شرح مشحون به اشعار فارسي است و ميرزا علي ترك بر فقره «و علم بما كان قبل ان يكون» تعريضي نگاشته كه به انضمام جواب آن در حاشيه نسخه [آستان قدرس] آمده است. تاريخ تأليف كتاب مسلماً بعد از رحلت عباس ميرزا بوده و اگر مرقومه پشت صفحه اول اين نسخه «به خط مغاير» مبني بر تأليف آن در دارالعباد يزد صحيح باشد، تاريخ شرح خلال سنوات 1253-1251ق متقارن با ايام حكومت خانلر ميرزا در يزد خواهد بود.
آغاز: بهترين دعايي كه ترتيل آن در هر صياح باعث رستگاري نشأتين است ثناي كبريائيست جلت عظمته. الخ.
[دنا 686/6؛ فهرستواره منزوي 549/7]
آغاز: برابر؛ انجام: دويم آ نكه اهل و سزاوار خانه نبوت و پيغمبري بودند تمت
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ با يادداشتي از محمد هادي بن مصطفي كه گويا فرزند نگارنده است مبني بر اين كه نسخه اي از دعاي صباح را كه به خط كوفي بوده و در خزانه ناصر الدين شاه بوده و منسوب به حضرت علي است گرفته و با دعاي متن مطابقه داده؛ جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 80گ، 19 سطر (9/5×15)، اندازه: 16×22 سم [ف: 2-699]
خط: نسخ، كا: علي بن محمد صفار، تا: 26 ربيع الاول 1286ق؛ محشي؛ مهر: «يا علي مدد»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 80گ، 18 سطر (6×12)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 3- 902]
يزد؛ جامع كبير؛ شماره نسخه: 90
همان نسخه بالا [نشريه: 4-387]
آغاز: برابر؛ انجام: دويم آن كه اهل و سزا دار خانه نبوت و
پيغمبري بودند
خط: نستعليق زيبا، كا: محمد حسين مهاجر هروي ملقب به حشمة الاياله، تا: جمعه 20 ذيقعده 1333ق، به دستور آقاي عدالة السلطنه؛ جلد: تيماج قهوه اي، 63گ، 15 سطر، اندازه: 17/5×21 سم [ف: 21-108]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر زمان پيغمبر صلی الله علیه و آله را در مي افتند بايست تربيت و تعيش در خانه پيغمبر كنند و محرم بيت باشند و دويم آن كه اهل و سزاوار خانه نبوت و پيغمبري بودند.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مجدول، داراي سرلوح مزدوج كم كار؛ تملک: جواد طالقاني 1370؛ واگذاري بنياد مستضعفان شهريور 1367؛ كاغذ: فرنگي نباتي، جلد: تيماج خرمايي، 122گ، 14 سطر، اندازه: 11×18/2 سم [ف: 15-309]
š.-e do‘ā’-e sabāh
يزدي، احمد بن حسن، - 1310؟ قمري
yazdī, ahmad ebn-e hasan (- 1893)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
ترجمه و شرح مختصري است بر دعاي صباح حضرت اميرالمؤمنين (علیه السلام): «اللهم يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه».
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2407/3
آغاز: بدان كه دعاي صباح بخط مبارك اميرالمؤمنين يافت شده و حضرت آن را باين اسم مسمي نموده؛ انجام: و مرا از مواهب سنيه خود نرسيد و بي بهره نمي كني.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ شايد به خط مؤلف؛ مصحح؛ جلد: تيماج سبز، 11گ (181ر-191ر)، 29 سطر، اندازه: 22×34 سم [ف: 7-9]
š.-u do‘ā’-iṣ-ṣabāḥ
عراقي، نورالدين بن شفيع، - 1341 قمري
erāqī, nūr-od-dīn ebn-e šafī‘ (- 1923)‘
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: جمعه 16 و 17 شوال 1336ق؛ محل تأليف: اسلامبول
شرح مزجي است داراي اشاراتي عقليه. شارح آن را پس از شرح فارسي بر همين دعا نوشته است.
مشهد؛ مرتضوي؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: اعلم انه مذهب الامامية يلزم ان يكون النبي و الامام معصومين من الذنوب و من السهو و النسيان؛ انجام: و اعلم ان النسبة بينهما عموم من وجه و لا اعلم ان ايهما ارجح لعدم نسخة منه عندي و الله الهادي
كاتب = مؤلف، بي تا [ف: - 20]
š.-u do‘ā’-iṣ ṣabāḥ
خوئي، علي بن عليرضا، 1292-1350 قمري
xū’ī, ‘alī ebn-e ‘alī-rezā (1875 - 1932)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: 27 رجب 1219ق
شرح نسبتاً مفصلي است بر دعاي صباح حضرت امير المومنين عليه السلام در سه مرحله در هر جمله (لغت، محسنات بلاغتي، معني) با آوردن شواهدي از آيات و روايات و شعر فارسي.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10980/2
آغاز: اللهم يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه... لا يخفي علي الناقد المتدرب ان المعصومين سلام الله عليهم علي ما هم عليه؛ انجام: و وفقنا للعلم و العمل و نجنا عن الهم و الكسل
خط: نستعليق، كا: خاكمرداني خوئي، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 28گ (50ر-77پ)، اندازه: 16×21 سم [ف: 27-389]
š.-e do‘ā’-e sabāh
بنان الشريعه، جواد، - 1379 قمري
banān-oš-šarī‘e, javād (- 1960)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
مؤلف نخست آن دعاء عالي مضمون را جمله جمله ترجمه تحت اللفظي نموده سپس به جهات ادبي و نكات معنوي آن پرداخته است.
[دنا 688/6؛ فهرستواره منزوي 549/7]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 8624
آغاز: اللهم يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه اي خدائي كه بيرون آوردي زبان صبح را با گويائي و روشنائي او؛ انجام: اين همه از بخشش و التفات ايشان نصيب من افتاد.
خط: شكسته ريز، كا: = مؤلف، تا: ربيع الثاني 1365ق؛ پس از اين ضمن پنج صفحه تفريظي است اثر خامه حاج ميرزا مهدي آشتياني (1306-1372ق)؛ واقف: بنان الشريعه، جواد، اسفند 1337؛ 60گ، 16 سطر، اندازه: 17×20 سم [ف: 6-254]
š.-e do‘ā’-e sabāh
كازروني، محمد تقي بن محمد شفيع، 1305- قرن 14 قمري
kāzerūnī, mohammad taqī ebn-e mohammad šafī‘ (1888 - 20c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح مزجي مختصري است بر دعاي صباح منسوب به امير المومنين علي عليه السلام كه شروح زيادي بر آن نگاشته شده است و بنا به گفته مؤلف «اين نسخه از روي نسخه منقوله به خط امام عليه السلام است» كه شرح كرده است.
آغاز: بسمله اللهم يا من دلع لسان الصباح... ترجمه ظاهرش اين كه مي خوانم آن خدايي را كه بيرون آورد به حكمت كامله و قدرت شامله زبان صباح را...
انجام: فلا تردني من سني مواهبك خائبا سني رفيع است و مراد از سني مواهب مواهب سنه ايست از قبيل اضافه صفت است بموصوف... و از جمله ادعيه روز جمعه كه در ساعت آخر روز جمعه بايد بخواند... تا آخر همه آن ها در كتاب ادعيه هست.
چاپ: ضمن ميراث حديث شيعه، دفتر نهم، قم، مؤسسه فرهنگي دار الحديث، 1377ش، با تصحيح رمضانعلي انتظاري
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 753
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: سه شنبه 18 رمضان 1321ق؛ با سرلوح، مجدول؛ 11گ، 20 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 2-33]
š.-e do‘ā’-e sabāh
كرماني، عليرضا بن محمد باقر، ق14 قمري
kermānī, ‘alī-rezā ben mohammad bāqer (- 20c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اهداء به: ناصرالدين شاه
شرح مفصلي است با عناوين «اشارة، انارة» بر دعاي صباح حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام (اللهم يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه)، در اشارات جهات ادبي جمله هاي دعا و در انارات جهات معنوي آن ها بيان مي شود. شارح نام مستوفي الممالك را در مقدمه اش مي آورد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1976
آغاز: بهترين كلامي فصاحت شيم و خوش ترين مباني بلاغت توأم كه عارفان آگاه را زيب زبان و زبان بدان گويا؛ انجام: يا تو كم كن حاجت من را همي ** يا مكن غافل مرا از خود دمي/ كردم از فضلت [كلامم] خاتمه؟ ** كن شفيعم مرتضي و فاطمه
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ شايد به خط مؤلف؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 144گ، 11 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5-350]
š.-e do‘ā’-e sabāh
مشهدي، معين الدين محمد
mašhadī, mo‘īn-od-dīn mohammad
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
[دنا 688/6؛ فهرستواره منزوي 550/7]
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 2585/7
آغاز: بسمله، گوهر محمدي كه پرورده صدف خواطر غواصان بحر تحقيق باشد نثار فرق ثناي كريمي است جل شانه؛ انجام: اي بخشاينده تر از هر بخشاينده.
بي كا، بي تا؛ اهدايی: وزيري؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 21گ (137-157)، اندازه: 10×16 سم [ف: 4-1354]
š.-e do‘ā’-es-sabāh
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
اهداء به: شاه سليمان صفوي (- 1106ق)
شرحي است ادبي و لغوي بر دعاي صباح که خود مؤلف مي گويد: «اين بنده خاکسار و ذره بي مقدار قدري از اوقات را صرف ترجمه لغات و شرح بعضي از عبارات دعاي منسوب به حضرت امام المتقين و قدوة اصحاب الحق و اليقين اميرالمؤمنين...». در متن کتاب از «شاه سليمان الصفوي الموسي الحسيني خلدالله تعالي علي رؤس العالمين» نام برده است.
آغاز: مفتاح خزائن بر و نوال و مصباح طريق وصول به مقاصد و آمال چه تواند بود بجز افتتاح بحمد مجيب الدعوات
انجام: به جانب تو فرود آورده حاجت خود را از اين جهت رد نمي فرمائي مرا يا از اين جهت كه رد نمي فرمائي مرا از مواهب سنيه خود نوميد و بي بهره.
آغاز: و وثيقه حصول هر مدعا وذريعه وصول به مراتب و درجات عليا نتواند بود جز... و بعد برکافه انام از خاص و عام واضح و لايح است که... مشهور به دعاي صباح و مسمي بمفتاح الفتوح و النجاح؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مراد بن رستم، تا: يک شنبه 17 شعبان 1122ق؛
افتادگي: آغاز؛ محشي با امضاي «منه»؛ 36گ، 17 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 5-2569]
آغاز: برابر؛ انجام: باستعاره حبال براي ايشان از حيثيت كه تمسك بديشان سبب ترقي است بأوج هدايت و راه يابي
فقط تا جمله «و علقت بأطراف حبالك أنامل ولائي» شرح شده؛ خط: نستعليق، كا: عبدالائمة بن عبدالحسين نجفي خادم حرم نجف، تا: 1125ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 48گ (43پ-90پ)، 17 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 3-304]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد مومن ملقب به برهان، تا: جمعه 7 ربيع الثاني 1135ق؛ اهدايی: ورثه حاج محمد نصيري؛ 72گ، 9 سطر، اندازه: 10/5×14/5 سم [ف: 2-26]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد رضا، تا: 15 رجب 1273ق، حسب امر آقا سيد حسين؛ در آخر رساله فوائدي در اشعار منسوب به علي (علیه السلام) و اشعاري از حادثه ابن المعتز، صفي الدين حلي آمده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 31گ، 17 سطر، اندازه: 11×21 سم [ف مخ - 3-1196]
آغاز: بسمله، اللهم يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه. کلمه اللهم در بعضي از نسخ دعا واقع شده و در اصل آن بنا بر مشهور نزد ادبا
فاقد مقدمه است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 8 ذيقعده 1290ق؛ 9گ، 29 سطر، اندازه: 20×34 سم [ف: 5-2570]
آغاز: و بعد بر كافه انام از خواص و عوام واضح و لايح است دعاي جليله سلسله ولايت نشان صفيه صفويه ادام الله تعالي ظلال نضفتها علي مفارق الانام؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد اسماعيل خوانساري، تا: سه شنبه ربيع الثاني 1297ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با امضاي «منه»؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 152-33/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: فضل الله بن احمد تركي تبريزي، تا: جمعه 24 رجب 1329ق؛ مصحح؛ جلد: مقوايي زرشكي، 23گ (1پ-23ر)، اندازه: 17×21/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-894]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ نسخه مقدم هاي دارد كه در نسخه شماره 12473 مجلس وجود ندارد. در اين مقدمه كتاب به شاه سليمان صفوي تقديم شده؛ جلد: مقوا سفيد، 23ص (23-1)، 21 سطر اندازه: 14/5×23 سم [ف: 435-35]
š.-u do‘ā’-iṣ-ṣabāḥ
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
غير همانند:
آغاز: حمدا لك يا من اعطانا صباح العقل المنجي من غياهب الجهالات لنستدل به علي وجودك و عملك لايقان صنع ما في الارض؛ انجام: و في بعض النسخ وتكراره لتاكيد و المبالغة فهذا ما تيسرنا من تفسير هذا الدعا علي سبيل الاستعجال و الحمدلله.
كامل، رساله اي متوسط در شرح مزجي دعاي صباح كه به دعاي «مفتاح الفتوح و رموز الكنوز» معروف است. از نام مؤلف اطلاعي به دست نيامد، در ضمن اين رساله با حدود 25 شرح دعاي صباح كه نوشته شده تطبيق شده با هيچ كدام شان مطابق نبود؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: ذيحجه 1088ق؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج با مقوا، 35گ [ف: 1-318]
آغاز: زبرها و بنيتها حيث ان كلا منهما ستون و هذا من خاصيه هذا الحرف العلي و الانسان الكامل ميزان الله تعالي لمعادله؛ انجام: و ليدع الوطر حتي يقضي الوطر و هو ام المطالب و اصل المارب و سني المواهب كما اشار اليه عليه السلام بقوله فلا تردني من سني المواهب خائبا يا كريم يا كريم يا كريم...
شرحي مزجي است بر دعاي صباح منسوب به حضرت علي (علیه السلام) كه به سال 1267ق تأليف شده محتملاً همان شرح ملا هادي سبزواري است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1277ق، جا: تهران؛ افتادگي: آغاز (حدود 3-4 برگ)؛ كاغذ: دولت آبادي نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 74ص (145-218)، 19 سطر (7/5×12/5)، اندازه: 13/3×20/3 سم [ف: 36-18]
آغاز: اللهم اصله ياالله فالميم عوض عن ياء فلهذا لايجتمعان؛ انجام: والتوجه الغريزي للكل الي الله فكل وجهة هو موليها و ما من دابة الا...
شرح علي دعاء الصباح لاميرالمومنين عليه السلام الذي اوله: «يا من دلع لسان الصباح»؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ جلد: چرم زرد، 86گ، 19 سطر، اندازه: 11×18 سم [مؤيد: 2-32]
š.-e do‘ā’-es-sabāh
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي
طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
در آغاز متن دعا بند بند ترجمه و سپس شرح ادبي لغات آمده است.
آغاز: بسمله و به ثقتي اللهم يا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه خداوند اي آن كه بيرون كرده اي زبان سپيده دم را به گفتار روشنايي آن اللهم در اصل يا الله بوده چون كلمه طيبه بسيار بكار برده مي شد در دعاها براي تخفيف حرف نداء افتاده و عوض آن ميم مشدده در آخر در آمده گويند دلع لسانه يعني اخرجه و در ان...
انجام: اغفرلي ذنوبي يا غفار الذنوب و استر عيوبي يا ستار العيوب... بيامرز گناهان مرا اي آمرزنده گناهان و بپوشان عيب هاي مرا اي پوشاننده عيب ها اي سخت گير به عقوبت، اي آمرزگار اي مهربان اي مهربان اي مهربان
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 13 رمضان 1108ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 70گ (39پ-108ر)، 20 سطر (6×13/5)، اندازه: 11×19/5 سم [ف: - 268]
آغاز و انجام: برابر؛ تمت الرسالة بالخير و السعادة في ضحوة يوم الجمعه چهارم شهر جمادي الثاني من شهور 1236.
خط: شكسته نستعليق و نسخ، بي كا، تا: جمعه 4 جمادي الثاني 1236ق؛ قطع: بياض رقعي [رشت و همدان: ف: - 1259]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن محمد نوري دنائي مازندراني، تا: 1273ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 43گ (9پ-51ر)، 18 و 19 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 6-182]
š.-e do‘ā’-e sabāh
نامعلوم:
بي كا، تا: قرن 12 [رشت و همدان: ف: - 1220]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
آغاز: حامدالله ومصليا علي الرسوله خاتم الانبياء و وصيه اتم اوصياء و آله الازکياء... بي نام تو هيج نامه نام نيافت ** بي ذکر تو هيج خامه کام نيافت/ تا نام مبارکت نيامد به زبان ** آن نامه به هيچ صورت انجام نيافت؛ انجام: شر از واجب تعالي نيست بلکه فاعل شر عبداست خلافا للاشاعره و اما قول بر آن که تخصيص خير به مقتضاي مقام است
مؤلف دراين شرح مختصر، بيش تر بر شرح لفظي آن نظر داشته است. از کتاب لمعات عراقي، التعليق ابوالعباس احمد بن علي القرشي البون، کشاف زمخشري نام برده است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 37گ، 16 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف مخ - 3-1196]
شرح دعاء الصباح (مختصر)- مفتاح الفلاح في شرح دعاء الصباح
š.-u do‘ā’-iṣ-ṣabāḥ wa-s-samāt
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
وابسته به: دعاء الصباح = دعاي صباح؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح دعاي صباح و سمات است که از بحار الانوار نقل شده اين شرح بيش تر بر تفسير لغوي تکيه دارد
[بحار الانوار 355-339/87]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1377/2
آغاز: من کتاب بحار الانوار... قال السيد ابن الباقي رحمه الله في کتاب مصباحه المسمي بالاختيار کان اميرالمؤمنين عليه السلام يدعو بعدرکعتي الفجر بهذا الدعا: بسمله. اللهم يا من دلع لسان الصباح؛ انجام: فاخذنا منه بعض فوائده و لکونه من الادعية المشهورة و قد اشتمل علي الفاظ غريبة تحتاج الي الشرح و البيان و الله المستعان
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 62گ، 13 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف مخ - 3-1197]
’š.-u do‘ā’-iṣ-ṣabāḥ wa-l-masā
محمد صادق بن زين العابدين، ق11 قمري
mohammad sādeq ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 17c)
تاريخ تأليف: صفر 1062ق
شرح مزجي ادبي است بر دعاي شش از ادعيه صحيفه سجاديه كه شارح بيش تر به مباحث كلامي و بيان مفردات لغوي و مسائل مشكل ادبي آن پرداخته و چنان چه در در بعضي نسخ آمده در ذيحجه 1061 شروع بدان و در صفر 1062 آن را خاتمه داده است.
آغاز: الحمدلله فالق الإصباح و خالق المساء و الصباح و مزوج الارواح بالاشباح و الصلاة علي سيد البشر
نسخه اصل: كتابخانه مرتضوي - مشهد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ به خط يكي از شاگردان مؤلف، مصحح، محشي از مؤلف با عنوان «منه دام ظله»؛ تملك: محمد اسماعيل بن سميع؛ 76ص [عكسي ف: 7-142]
آغاز: محمد و آله الانجبين و عترته الاطهرين الاطيبين؛ انجام: و اقام مقامه مقام الذلول المغفول و الله المعطي للسؤل و هو المرجو و المأمول.
در ماه صفر سال 1062 پايان يافته، در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نستعليق نازيبا، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با علامت «منه»؛ جلد: تيماج مشكي، 85گ، 9 سطر، اندازه: 10×14 سم [ف: 32-1]
š.-e do‘ā’-e sabāh va masāy-e sahīfa
حويزي، جعفر بن عبدالله، - 1115 قمري
hovayzī, ja‘far ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1704)
اهداء به: شاه عباس صفوي
در منابع از آن ياد نشده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10021/6
آغاز: بسمله الله اكبر فالق الاصباح و منور الارواح و الاشباح لآلي حمدي؛ انجام: ذكر اين اوصاف از براي مدح ايشان است... و الصلوة علي النبي و آله عليه و عليهم السلام
خط: نستعليق ريز، كا: محمدرضا بن محمد حسين طالقاني، تا: قرن 12، جا: قزوين؛ تملك: محمد بن احمد موسوي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 19ص (74-56)، 21 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 31-32]
š.-e do‘ā’-e sanamay qorayš
نصيري طوسي، يوسف بن حسين، ق8 قمري
nasīrī tūsī, yūsof ebn-e hoseyn (- 14c)
وابسته به: دعاء صنمي قريش = دعاء الصنمين؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: اواخر ربيع الاول 740ق
شرح مختصري است بر دعاي «اللهم العن صنمي قريش» كه گويند حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام اين دعا را در قنوت نماز مي خوانده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... اما بعد علي رغم اهل البغض و الحسد... بتوفيق احد صمد بوجه اختصار و استعداد
[دنا 690/6؛ الذريعة 256/13؛ فهرستواره منزوي 550/7]
آغاز: اللهم العن صنمي قريش وجبتيهما و طاغوتيهما يعني خداوندا لعنت كن بدان دو بت قريش؛ انجام: و نقش القلب دارند آن جا كه فرموده است أستر ذهابك و مذهبك، برحمتك يا أرحم الراحمين.
تذكر: نام مؤلف به استناد فهرستواره منزوي (550/7) ذكر شد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: حدود 1037ق؛ مصحح؛ مطالب نسخه افتادگي دارد؛ كاغذ: شرقي، 26گ (2-27)، 12 سطر، اندازه: 4×9سم [ف: 29-106]
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمود بن محمد صابر واعظ فهنانجي، تا: اواسط صفر 1048ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9گ (113پ-121پ)، اندازه: 13×19 سم [ف: 16-319]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلي الله علي سيد المرسلين و خاتم النبيين محمد و آله الطيبين الطاهرين و سلم تسليماً كثيراً كثيراً
خط: نستعليق، كا: ابوالحسن بهاري، تا: 1049ق؛ جلد: تيماج مشكي، 4گ (238ر-241پ)، 25 سطر، اندازه: 22×34 سم [ف: 8-191]
آغاز: برابر؛ انجام: گفت چيست نام او؟ فرمود كه نام او محمد است...
خط: نسخ و نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج زرشكي، 10گ (133-142)، 15 سطر (9×15)، اندازه: 13×19 سم [ف: 268-29]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-e do‘ā’-e sanamay qorayš
مدرس چهاردهي، محمد علي بن محمد نصير، 1252-1334 قمري
modarres-e čahārdehī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad nasīr (1837 - 1916)
وابسته به: دعاء صنمي قريش = دعاء الصنمين؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
ترجمه و شرح كوتاهي است در صد اصل بر دعاي معروف صنمي قريش كه نقل شده حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام در قنوت نماز مي خوانده، در هر اصلي كلمه يا جمل هاي شرح شده و ضمناً به بعضي از فضايل و مناقب آن حضرت اشاره مي شود.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 8780
آغاز: الحمدلله رب العالمين... زماني بود كه خيال آن شده كه شرح دعاي صنمي قريش نمايم فحمدالله كه توفيق مساعدت
نمود؛ انجام: و جمع بستن از روي مبالغه در استغراق و جمع بواو و نون از باب تغليب الأشرف است.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ به خط مؤلف تصحيح شده؛ جلد: مقوايي، 29گ، 21 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 22-312]
š.-e do‘ā’-e sanamay qorayš
وابسته به: دعاء صنمي قريش = دعاء الصنمين؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
بعضاً همانند:
آغاز: اي سالك از شناخته سوي خدا؛ انجام: فردا رسد ز عزت اوشد ترا جزا
خط: نسخ، بي كا، تا: 875ق [رايانه]
آغاز: بسمله حمد بيحد و مدح بيعد خداوندي را سزد كه اين صفت دارد كه پروردگار عالميان است؛ انجام: الحديث الاربعون ان عليا امير المؤمنين و سيد المرسلين صلوات الله عليه...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ اهدايی: شيخ مصطفي علميه؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مشكي، 66گ، 14 سطر (6×12/5)، اندازه: 11×18 سم [ف: 3-1117]
آغاز: بسمله حمد بي حد و مدح بي قدح خداوندي را سزد که نوع انسان را بحليه عقل و زيور نطق مکرم گردانيد کما قال الله تعالي و لقد کرمنا بني آدم... اما بعد چون بر مقتضي من يردالله ان يهديه يشرح صدره للاسلام ذات شريف وعنصر لطيف جناب صاحب اعظم... علي الطبسي؛ انجام: که اللهم عذبهم بگويد اشعار باشد بآن جماعت و آن افعال قبيحه ايشان تمام شد شرح دعا و صلي الله علي محمد و آله
ترجمه و شرحي است بر «دعاي صنمي قريش» منسوب به اميرالمؤمنين (علیه السلام)، که شارح به دستور علي طبسي که او نيز شرحي بر دعاي مذکور داشت، اين شرح را به فارسي دري نوشته است. درباره علي طبسي نگاه کنيد به طبقات اعلام الشيعه (قرن 11ص 405)؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 28 رجب 1040ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 77گ، 11 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5-2570]
آغاز: بسمله. حمدله. اما بعد بدان اسعدك الله تعالي كه اين دعا از غوامض اسرار و كرائم اوراد اميرالمؤمنين علي... است؛ انجام: و نجات آخرت كرامت كناد و عاقبت همه بخير گرداناد بحق محمد و عترته و الامجاد.
جز ذخر العالمين است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 24گ (88پ-111ر)، 20 سطر (6×11)، اندازه: 11×18 سم [ف: 8-178]
آغاز: حمد وافري كه در احاطه بيان نيايد؛ انجام: بفرياد آيند و فغان نمايند و الله اعلم بالصواب
شارح مي گويد كه من پيش تر شرحي به عربي نوشتم و اكنون اين را به فارسي مي نويسم؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12 [نشريه: 5-375]
آغاز: آغاز شرح: حمد وافري كه در احاطه بيان نيايد... بايد دانست كه به روايات صحيحه به نبوت پيوسته كه اميرالمومنين (علیه السلام) دعايي را در وتر بعد از قنوت هميشه مي خواندند و چون... بعضي اشارات كه احتياج به بيان دارد. بنابراين شرحي بر آن به عبارت عربي تحرير يافت و بيان اكثري از آن اشارات را از كتب حديث استخراج نمود شد و بعد از آن به خاطر رسيد كه ترجمه آن به عبارات فارسي نوشته شود؛ انجام: بي ثبات گردند و به فرياد آيند و فغان نمايند و الله اعلم بالصواب
ترجمه و شرحي است كه ظاهراً در حدود قرن 12-13 فراهم آمده و به جز شرح يوسف بن حسين اندرودي و به جز ذخر العالمين شرح محمد مهدي بن علي اصغر قزويني معاصر شاه سلطان حسين و نيز جز از ضياء الخافقين است كه آن نيز در عصر سلطان حسين صفوي فراهم شده. در الذريعه از چند شرح فارسي ديگر ياد شده بدون ذكر خصوصيات؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ پشت برگ اول نوشته اي است از زين العابدين محمد تقي خوانساري؛ كاغذ: فرنگي شكري، جلد: كاغذ آبي، 36گ، 9 و 15 سطر، اندازه: 14×22/5 سم [نشريه: 13-195]
آغاز: بسمله اللهم العن صنمي قريش و جبتيها و طاغوتيها و افكيها لعن طرد و ابعاد است از رحمت پروردگار
شرح مفصل مزجي است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ از انجام ناتمام مانده است؛ 72گ، 22 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2571]
آغاز: بسمله. اللهم العن صنمي قريش اشارة الي الامامين الظالمين الضالين المضلين. ايشان را بت خوانده است
بي كا، بي تا [چند نسخه- ف: - 116]
آغاز: بسمله، حمد بي حد و مدح بي عد خداوندي را سزد كه انسان را به حليه عقل و زيور نطق مكرم گردانيد؛ انجام: تا ترا از خود دور كرد
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوايي با گالينگور مشكي، 40ص (108-147)، 15 سطر (8×14)، اندازه: 12×19 سم [ف: 1624-5]
š.-e do‘ā’-e tamtām
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1202/92- طباطبائي
آغاز: وقت خواندن اين دعا پيش از خواندن... ده مرتبه صلوات بفرستد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 1گ (79پ) [ف: 23-741]
š.-e do‘ā-ye tayr-e rūmī= š.-e do‘ā-ye morq-e rūmī
داستان مرغ رومي به روايت فردي به نام ابوجعفر فقيه (شايد ابوجعفر محمدبن جرير طبري متوفاي 310ق) به اسنادش (در اين متن نيامده) است، در آن آمده كه: مرغي از آسمان بر مردي در حال طواف كعبه هنگام سحر هويدا شده و دعايي به وي تعليم مي نمايد. فضل بن عباس (عموزاده رسول الله (صلی الله علیه و آله)) نيز گفتار وي را با ذكر حديثي از رسول الله (صلی الله علیه و آله) تصديق مي نمايد: «ابن عباس گفت راست مي كويذ من از رسول (صلی الله علیه و آله) شنيدم كه مرغي هست در ولايت روم، وقتي يكي از امت من آن جا در دست كافران كرفتار بوذ و ان مرغ هر سحركاه بيايذ و حق سبحانه و تعالي را تسبيح كنذ، به زباني فصيح جنانك، كسي جنان ثنا نكويذ و ان ثنا امت من بياموزذ و از دست كافران خلاص بيابذ...». در ادامه باز هم تاييد همين دعا از محمد بن اسامه المقري نقل قول مي نمايد: «كه جون خواب بديذم بيدار شذم، دانستم كه اين حقيقت است از انج ديو خوذ را به صورت پيغمبر (علیه السلام) دروغ نكويذ، در وقت برخاستم و خاستم تا آبدست كنم، جون آبدست تمام كردم، كتاب خداي را بيش نهاذم و آنج رسول (علیه السلام) فرموذه بوذ بكردم...».
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: ذيل 287
آغاز: روايت كند مه فقيه ابوجعفر به اسنادها، درست از امامان ثقه كه مردي را ديذم نوراني اندر كعبه طواف نموذ و غظيم به كار خوذ مانده بوذم...، شبي وقتي سبيذه دم مرغي بيامذ و بر سر آن مطموره نشست، به زبان فصيح اين دعا بخوانذ و نوري از دهان وب بيرون آمذ؛ انجام: و قيل الحمدلله رب العالمين، فلله الحمد رب السموات و رب الارض، رب العالمين يسبح لله ما في السموات و ما في الارض، له الملك و هو علي كل شيء قدير
خط: نسخ مايل به نستعليق، بي كا، تا: اواخر قرن 7 يا اوايل قرن 8؛ گفتني است كه همچنين بخشي از همين رساله در برگ هاي «279پ-280ر» اين مجموعه با اندكي تغييرات مجددا تكرار شده است. ناگفته نماند كه متن فارسي و نوع نگارش كهن اين اثر از نظر ادبي بسيار حائز اهميت و توجه است؛ كاغذ: شرقي نخودي، جلد: تيماج، 2گ (137ر-138ر)، 20 سطر (15×23/5)، اندازه: 20/5×28 سم [ميراث شهاب: س 13 ش 1و 2-159]
شرح دعاي عديله- العقائد الناجية
شرح دعاي عديله- توشه قبر
š.-u du‘ā’-il-‘adīla
ملك، حيدر بن محمد، ق12 قمري
malek, heydar ebn-e mohammad (- 18c)
با عناوين «اصل (متن دعا)، توضيح، اشارة، افادة»
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 211/5
آغاز: اصل بسمله. شهد الله لا اله و الا هو و الملئكة و اولو العلم قائما بالقسط... توضيح هذا اقتباس من كلام الله تعالي من سورة آل عمران فحقيقة الشهادة الاخبار بالشيء عن مشاهدة او بما يقوم مقام المشاهدة؛ انجام: و رزقنا الله تعالي و لجيمع الاحباء بمنه و كرمه قد فرغ من تأليفه يوم الجمعة الثاني من شهر ربيع الاول سنة العاشر من العشر الثالث من الماة الثامنة من الالف الثاني من الهجرة النبوية صلي الله علي خير خلقه محمد و آله حامدا و مسبحا و مصليا و ان العبد الاحقر ابن محمد حيدر المقلب بملك و السلام علي من اتبع الهدي اللهم فضلك... فرده علي وقت حضور موتي برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نسخ و نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: جمعه 2 ربيع الاول 1129ق؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج سرخ، 8گ (173ر-180ر)، 22 سطر (7×15)، اندازه: 10×18 سم [ف: - 736]
š.-u do‘ā’-il-‘adīla
تبريزي، علي بن خداوردي، ق13 قمري
tabrīzī, ‘alī ebn-e xodāverdī (- 19c)
به درخواست: آخوند ملا عباس گاوگاني (جاوجاني)
تاريخ تأليف: 11 ربيع الثاني 1246ق؛ محل تأليف: نجف اشرف شرح مزجي دعاي عديله منسوب به حضرت اميرالمومنين علي عليه السلام است.
[الذريعة 257/13]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13828
آغاز: بسماة، الحمدلله الذي لا يبلغ مدحته القائلون و لا يحصي نعمائه العادون... أما بعد فيقول العبد... قد التمس عن الحقير أن يشرح له دعاء العديلة... بسم الله الرحمن الرحيم و اما معناها فهو ما قد تكاد جميع الخلق؛ انجام: اللهم صل علي محمد و آل محمد... الحمد لله رب و لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم جعله الله زاد اليوم الدين و نفع به طالب... و فرغ من تسويده مؤلفه الحقير علي
بن خداوردي التبريزي في بلدة الغري عند مولاه الوفي و سيده الجلي و إمامه الحفي و صاحبه الرضي أخ النبي البهي سراج الله المضيئي حلال المشاكل أبوالحسن علي صلوات الله و سلامه عليه و آله الصفي الو لي في ليلة الاحدي عشرة من شهر ربيع الثاني في سنة 1246... تم الكتاب بعون الملك الوهاب.
خط: نسخ، آيات معرب، كاتب = مؤلف، تا: 1246ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، در برگ آغاز دو بيت شعر عربي در مدح اميرالمومنين عليه السلام چنين آمده است: «و مناق بشهد العدو بفضلها ** و الفضل لم تشهد به الاعدا/ كمليحه شهدت لها ضرتها ** و الحسن لم تشهد به الضرا»، و نيز ابياتي از محمد بن ابي ابكر كه در مجمع البحرين نيز با مطلع زير آمده است: «يا أبنانا قد وجدنا ما صلح ** خاب من أنت أبوه و أفتضح»؛ مهر: «الله اكبر 1240» (مربع)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مشمع قهوه اي، 69ص، 21 سطر (10×15/5)، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 111-35]
š.-e do‘ā’-e ‘adīla
حسيني قزويني، محمد تقي بن امير مؤمن، - 1270 قمري
hoseynī qazvīnī, mohammad taqī ebn-e amīr mo’men (- 1854)
تاريخ تأليف: آخرربيع الثاني 1248ق
ترجمه و شرح كوتاهي است از دعاي معروف عديله. اين شرح را مؤلف براي بيان عقايد حقه نگاشته و در خاتمه موعظه اي را كه حضرت علي عليه السلام به يكي از اصحابش نموده، ترجمه كرده است.
آغاز: الحمدلله كما هو اهله و الصلوة علي محمد و آله اما بعد اين مختصري است در تحقيق عقايد حقه دينيه و ايمانيه و ضبط آن ها با ادله تفصيليه در ضمن شرح...
[دنا 691/6؛ فهرستواره منزوي 551/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12466
آغاز: الحمدلله كما هو اهله و الصلوة علي محمد و آله اما بعد اين مختصري است در تحقيق عقايد حقه دينيه و ايمانيه و ضبط آن ها با ادله تفصيليه در ضمن شرح؛ انجام: و ملأ ضمائرها عن انوار الأيمان و اسكنها في فراديس الجنان تم بعون الله تعالي في يوم الاثنين من سلخ شهر ربيع الاولي 1248.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: آخر ربيع الاول 1248ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 17گ، 19 سطر، اندازه: 15×20/5 سم[ف: 35-420]
š.-u do‘ā’-il ‘adīla
شيخ علي كرمانشاهي، ق14 قمري
šayx ‘alī kermānšāhī (- 20c)
تاريخ تأليف: صفر 1345ق
آن را به درخواست ياران و با نداشتن كتاب ساخته است. در ذريعه (258-257/13) از اين شرح ياد نشده است.
آغاز: بسمله. حمد له... نسب الي بعض الائمة المعصومين علیهم السلام الدعاء المعروف الموسوم بالعديلة و هو و ان لم يتضح سنده الا انه ربما يقال ان علو مضامينه و رفعة بياناته... يغنينا عن البحث عنه؛ انجام: و منفس الكرب يا ارحم الراحمين.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 8گ (3پ-10پ)، 24 سطر (11×19)، اندازه: 18×23 سم [ف: 3489-13]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1284ق؛ آن گاه شرح ابيات فارابي «كمل حقيقتك التي لم تكمل - و الجسم دعه في الحضيض الاسفل...» به عربي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، اندازه: 11×17 سم [ف: - 278]
š.-e do‘ā’-e ‘adīla
بهبهاني، عبدالله بن محمد، - 1325؟ قمري
behbahānī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (- 1907)
شرحي است تحقيقي و كلامي بر دعاء عديله كبري، در تعريف كتاب در مقدمه آورده است: «چون سابقاً شرح مبسوطي بر عديله كبري در تفاصيل اصول عقايد خمسه دينيه توحيد و عدل و نبوت و امامت و معاد نوشته بودم كه فهم مطالب غامضه و معاني دقيقه مندرجه در آن زياده از حوصله و طاقت عامه ناس بود لهذا بعضي از اخوان ايماني از اين حقير خواهش كردند كه شرح مختصري به قدر فهم و به اندازه حوصله عوام بر دعاء مزبور نويسد». وي موفق به اتمام اين شرح نشده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... جمعي از اخوان ايماني و اخلاء روحاني از اين حقير خواهش نمودند
[فهرستواره منزوی 551/7]
آغاز: برابر؛ انجام: مرتبه سيم از مراتب اربعه توحيد توحيد افعالي است.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: حدود اواخر قرن 13؛ ضميمه: ضمن دو برگ آغاز نسخه يادداشت هايي در خلقت انسان و مراتب سته به اصطلاح صوفيان؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه مشكي، 78گ، 12 سطر، اندازه: 16×20 سم [ف: 15-312]
آغاز: برابر؛ انجام: يعني در منع و فعل خود حكيم است و هر چيز را ايجاد بموقع خود كرده...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 145گ (1ر-145ر)، اندازه: 17×20/5 سم [ف: 13-396]
š.-e do‘ā’-e ‘adīla
ظاهراً غير همانند:
شرح دعاي عديله كبير و سپس عديله صغير؛ خط: نستعليق، كا: محمد شاه قاضي، تا: قرن 11؛ مجدول؛ جلد: ميشن ترياكي، اندازه: 14/8×26/1 سم [ف: 8-389]
آغاز: شهدالله انه لا اله الا هو و الملائكة... بدان كه اصل شهادت به معني حضور را مي گويند. پس وقتي كه گفته شود اني اشهد بكذا. معني چنين مي شود كه اني اعلم يعلم العيان بكذا. پس معني شهادت؛ انجام: اين عالم آسماني دارد و زميني دارد و آفتاب و ماهتابي...
ناشناخته، و بنا بر يادداشتي از ميرزا محمد بن عبدالنبي بن عبدالصانع اخباري نيشابوري (178-1232ق) است. نسخه در دست ديباچه اي را ندارد. عقايد است عهد و وصيت به شيوه دعا. با سرآغاز: «اللهم خاطر السماوات و الارض» [ذريعه]. شرحي است حامل متن. براي نشاني: «ازاح العلل في التكليف. ازاح به معني ازاله است، علل جمع علت است به معني مرض و ضعف و تكليف امري را گويند» (در اين جا هفت شبهه ابليس را آورده، سپس با سربندهاي «اما جواب شبهه اول» تا «جواب شبهه هفتم» به شبهه ها را مي كند)؛ خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشاني «ملك الواعظين»؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج زرد، 227گ، 21 سطر (8×14)، اندازه: 16×22 سم [ف: 3-192]
شرح دعای عديله و دعاي توبه. شرح دعاي عديله آن مشتمل بر نه سطر در فضيلت دعاي مزبور از حضرت امير و امام صادق (علیه السلام)؛ بي كا، بي تا؛ قطع: جيبي [رشت و همدان: ف: - 1456]
آغاز: شهد الله انه لا اله الاهو و الملئكه وا ولو العلم قائما بالقسط؛ انجام: مثل اين عالم آسماني دارد و زميني دارد و آفتابي و ماهتابي
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام [رايانه]
شرح دعاي عرفه- مظهر الغرائب و مظهر العجايب
š.-u du‘ā’-il-‘arafa
حسيني بحراني، محمد بن ابراهيم، ق11 قمري
hoseynī bahrānī, mohammad ebn-e ebrāhīm (- 17c)
وابسته به: دعاء عرفه؛ حسين بن علی (علیه السلام)؛ امام سوم (4-61ق)
شرح جمله «ها انا أتوسل اليك بفقري اليك و كيف أتوسل بما هو محال أن يصل اليك» از دعاي عرفه حضرت امام حسين عليه السلام و رفع تناقضي كه به نظر بعضي در اين جمله مي رسد، در يك «مقدمه» و سه «مقاله»: المقدمة: در آداب تضرع و معني فقر؛ مقاله 1. در حل جمله به روش صوفيه و عرفاً؛ مقاله 2. در حل آن به رأي اشاعره؛ مقاله 3. در حل آن به رأي حكما.
چاپ: در مجله ميقات حج، شماره 3
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 6025/3
آغاز: الحمدلله ذي الطول و الاحسان و النعم الجلائل و الصلاة علي محمد و آله اولي الفواضل و الفضائل؛ انجام: و هو بهذه الجهة و الاعتبار اثر منه تعالي، هذا آخر ما أردنا ايراده و الحمدلله أولا و آخراً..
خط: نستعليق، بي كا، تا: سال 1151-1152ق، جا: كاشان مدرسه عماديه؛ كاتب يكي از شاگردان سيد ماجد مي باشد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 10گ (24ر-33ر)، اندازه: 8/5×12/5 سم [ف: 16-26]
š.-u do‘ā’-i ‘arafa
قاري، مصطفي بن ابراهيم، 1007-1080 قمري
qārī, mostafā ben ebrāhīm (1599 - 1670)
وابسته به: دعاء عرفه؛ حسين بن علی (علیه السلام)؛ امام سوم (4-61ق)
اهدا به: نظام الدين احمد بن معصوم حسيني
تاريخ تأليف: آخر ربيع الاول 1064ق
شرحي است بر دعاي عرفه حضرت امام حسين. اين شرح را مؤلف از حواشي استادش شمس الدين حسيني بن محمد شيرازي مكي (متوفاي بعد از 1064ق) كه بر حاشيه دعاي عرفه نوشته بود، استخراج و تنظيم نموده است. در آن از شرح دعاي عرفه سيد خلف شوشتري كه به التماس ميرزا محمد استرآبادي شرح نموده، ياد مي كند.
[الذريعة 407/3-516/1]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12357
آغاز: الحمدلله الذي علم عباده الدعاء و امرهم به و ندبهم اليه بقوله... و بعد فان الطلبة القاطنين في البلد الامين اراد ان يقابلوا الدعاء؛ انجام: اما لمراعاته رقبة المحفوظ و اما لرفعة رقبته قال تعالي و ارتقبوا اني معكم رقيب انك علي كل شي قدير اي علي كل الممكنات المقدورات كما مر.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1 ربيع الثاني 1064ق؛ محشي از مؤلف؛ جلد: تيماج، مجدول، مذهب، 134گ، 15 سطر، اندازه:
12×19/5 [ف: 35-316]
š.-u du‘ā’-il ‘arafa
سبزواري، محمد علي بن عباسعلي، 1262-1362 قمري
sabzevārī, mohammad ‘alī ebn-e ‘abbās‘alī (1846-1943)
تاريخ تأليف: 1341ق
شرحي است تحقيقي بر دعای عرفه كه به هنگام بازگشت از سفر زيارت عتبات مقدسه بر حسب عهدي كه داشت به تأليف آن پرداخت و عمرش وفا به اتمام آن نكرد. مأثور خامه اش تا اوايل دعاء شرح جمله «و وفقتني لما تزلفني ليدك» است.
آغاز: بسمله، قال سبط الرسول قرة عين البتول الحمدلله الذي ليس لقضائه دافع؛ انجام: يا كل كما ياكلون و يمشي كما يمشون كا قال الله تعالي قل ما انا الا بشر مثلكم.
خط: نستعليق تحريري، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ احتمالاً مسوده اصلي و رعايت ترتيب اوراق نشده؛ واقف: احمد فاضل، اسفند 1366؛ كاغذ: شطرنجي مشقي، 70گ، 24 و 26 سطر، اندازه: 14×22/8 سم [ف: 15-313]
آغاز: آغاز پس از تسميه: قال عليه السلام الحمدلله الذي ليس لقضآئه دافع الحمد هو الثناء علي الجميل الاختياري. الله اسم لذات المستمجع لجميع صفات الكمال و الحمد مصدر يقع بمعني الفاعل و المفعول و كلاهما صحيح اما بمعني الثاني؛ انجام: ان لنا مع الله حالات لايسعها ملك مقرب و في مقام البشر كاحد الناس ياكل كما يأكلون و يمشي كما يمشون كما قال الله تعالي و ما انا الابشر مثلكم.
خط: نسخ، بي كا، تا: ارديبهشت 1314ق؛ واقف: حاج احمد آقا فاضل، تير 1325؛ 75گ، 21 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 6-254]
š.-e do‘ā’-e ‘arafa
طواري يزدي، عباس بن محمد، ق15 قمري
tavārī yazdī, ‘abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4326
بي كا، تا: 1415ق [نشريه: 13-388]
š.-e do‘ā’-e ‘okāša
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 19011
آغاز: سيدي و مولايي و حبيبي عبدالله صلي الله عليه و آله السلام عليك يا اباالقاسم؛ انجام: عملا صالحا ترضي به عني اللهم اني اسئلك بكل اسم هو لك
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 [رايانه]
š.-e do‘ā’-e ‘alavī mesrī
غير همانند:
آغاز: در كتاب مهج الدعوات مذكورست آن چه معنيش بدين راجع مي شود كه روايت كرده حسن بن علي بن حماد البصري كه خبر داد مرا ابوعبدالله حسن بن محمد العلوي كه گفت حديث كرد مرا محمد بن الحسن؛ انجام: كردم دعا را يافتم دانستم كه بد كرده بودم زنهار هر كس بدين دعا مواظبت نمايد بايد كه همين قاعده مرعي دارد تا از خوف ايمن باشد.
با تلخيص و ترجمه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 999ق؛ كاغذ: اصفهاني شكري، جلد: تيماج قرمز، 73ص (7-79)، 15 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 9-639]
آغاز: بسمله، شرح دعاي علوي مصري روايت كرد حسن بن علي حماد البصري از عبدالله بن حسن بن محمد الحسيني العلوي المصري كه مراغمي و المي سخت روي نمود؛ انجام: و اخصص محمد بأفضل الصلوات و التسليم اللهم ارحمنا فيهم و اغفرلنا معهم برحمتك يا أرحم الراحمين...
مطالبي كوتاه در توضيح فقرات دعا. دعايي است كه راوي پس از پناه جستن در حاير حسيني (علیه السلام) در عالم رؤيا از حضرت صاب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) فرا گرفته. ابتدا شرح واقعه راوي و طريق استخلاص وي و سپس طريقه ختم اين دعا آمده. در پايان دعايي كه بايد پس از دعاي مذكور خوانده شود آمده است؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج، 37ص (37-1)، 10 و 11 سطر (6×11)، اندازه: 11×15 سم [رايانه]
š.-e do‘ā’-e ahd-nāme-ye sāheb-az-zamān
هرندي، محمد بن محمد حسن، ق13 قمري
harandī, mohammad ebn-e mohammad hasan (- 19c)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5866/2
آغاز: بسمله. حمد له... اما بعد اين شرح دعا عهدنامه حضرت صاحب العصر و الزمان؛ انجام: و سر آن اينست كه همه اين اصول مستفاد از كتاب و سنت مي شود... الي يوم الدين.
كاتب = مؤلف، تا: 21 ذيحجه 1287ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد:
تيماج ترياكي، 15 سطر (6×12)، اندازه: 14×20 سم [ف: 114-16]
š.-u do‘ā’-il ġayba al-marwī fi-l kāfī
باب، علي محمد بن محمد رضا، 1236؟-1266 قمري
bāb, ‘alī mohammad ebn-e mohammad rezā (1821 - 1850)
وابسته به: الكافي؛ كليني، محمد بن يعقوب (- 329)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 3725/5
خط: نسخ، كا: غلامرضا متخلص به حيران، بي تا؛ مجدول؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: مقوايي روكش تيماج، 39ص (164-126)، 19 سطر (8/5×14/5)، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 1764-5]
š.-e do‘ā’-e fāzel-e bozorgvār
اصفهان؛ روضاتي، سيد محمد علي؛ شماره نسخه: 1/15
خط: نسخ جلي، بي كا، تا: قرن 9؛ كاغذ: چهار بغل، 4گ (69پ-72)، اندازه: 13×15 سم [نشريه: 5-133]
š.-e do‘ā’-e qadh
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10975/7
خط: نسخ خوش، بي كا، بي تا؛ قطع: رحلي [ميراث شهاب:س 9ش 2-41]
š.-e do‘ā’-el-qonūt
رساله مختصري است در شرح دعاي قنوت به نقل از كتاب «مشارق الانوار القدسية في بيان العهود المحمديه» شيخ عبدالوهاب بن احمد شعراني (زنده 958ق).
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 954/4
آغاز: بسمله، القنوت الطاعة و الدعاء و القيام و المشهول الدعاء و... اللهم الميم المشددة فيه عوض عن باء النداء؛ انجام: اذا ادخل الله تعالي الموحدين بالنار اماتهم فيها فاذا اراد ان يخرجهم منها امستهم الم العذاب تلك الساعة كذا.
خط: نستعليق زيبا، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (50پ-54پ)، 17 سطر، اندازه: 10×16 سم [ف: 2-222]
š.-e do‘ā’-e kelīd-e mahabbat
چند دعا براي ايجاد محبت آورده است که از جمله آن ها «دعاي چهل کليد» است که منسوب به فاطمه زهرا سلام الله عليها نموده که چهل آيه قرآني است که روز جمعه بعد از غسل آن را اگر بخوانند و به آب بدهند و به خورد هر کس دهند محبت در قلب او ايجاد مي شود و اگر ميان زن و شوهر اختلافي باشد برطرف مي گردد.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 3915/2
آغاز: شرح دعاي کليد جهت محبت روايت است از طنطنه خاتون که روزجمعه داخل شدم برخاتون خودم فاطمه زهرا عليها السلام ديدم به دست مبارک خود ظرفي آب گرفته دعا مي خواند و مي دمد؛ انجام: يا طرتائيل سامعا مطيعا بحق بحق الاسماء الاعظم ان تقضي لناحاجاتنا برحمتک يا ارحم الراحمين بحق همه انبياء خود بحق همه اولياء خود به حق هم اصفياء خود به حق تمام مخلوقات خود اين بنده روسياه را نااميد مکن
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا، 11گ، اندازه: 10×16 سم [ف مخ - 3-1197]
شرح دعاي كميل- كاشف الاسرار
شرح دعاي كميل- جذبة الحقيقة
š.-u du‘ā’-il-kumayl
نطنزي، محمود بن علي، - 735 قمري
natanzī, mahmūd ebn-e ‘alī (- 1335)
وابسته به: دعاء كميل؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17612 ض
نسخه نادر؛ بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-u du‘ā’-il kumayl
اشرفي، صفرعلي، - 1257 قمري
ašrafī, safar‘alī (- 1841)
وابسته به: دعاء كميل؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح مزجي متوسطي است بر دعاي حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام كه شب هاي جمعه خوانده مي شود و كميل بن زياد نخعي آن را روايت كرده است. در اين شرح مطالب فلسفي بسيار نقل شده و بيش تر آن ها از ملاصدرا مي باشد.
آغاز: الحمد لله الذي يجيب دعوة الداعين و يعطي مسألة السائلين
و يسمع صرخة الملحين و يري بكاء الباكين...
آغاز: برابر
تا شرح عبارت «ان تخلد فيها المعاندين» مي رسد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ گويا اصل؛ 120گ، 13 سطر، اندازه: 15×20 سم [صد و شصت نسخه: - 22]
آغاز: برابر؛ انجام: ناتمام: علي خلاف ما يقتضي الاخر بالمعني الذي ذكرنا من ذي بعد فتامل
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 119گ، 14 سطر، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 13-185]
š.-u du‘ā’-il-kumayl
ساروي، محمد بن محمد محسن
sāravī, mohammad ebn-e mohammad mohsen
وابسته به: دعاء كميل؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
شرح مختصري است بر دعاي كميل مروي از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام «اللهم اني اسألك برحمتك التي وسعت كل شيء». در اين شرح گفته هاي فلاسفه و بعضي از عرفا نقل شده و گاهي به احاديث نيز استشهاد مي كند. به دستور حاجي ميرزا مجتبي رفيق و مرشد مؤلف تأليف شده و در سرآغاز كتاب تجليل فراواني از وي مي كند.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3672/1
آغاز: نحمدك يا من تكمل ذاتك بذاتك و استكمل عبادك بذاتك و بجودك الفايض من ذاتك؛ انجام: الذي قد مضي في صدر الكتاب اسمه المستطاب و انه قد شرف و وشح باسمه ادام الله تأييدات الملك الوهاب...
خط: نستعليق، كا: محمد خليل بن محمد حسين بيرجندي قائني، تا: 1269ق؛ جلد: تيماج سبز، 34گ (4پ-37پ)، 18 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 10-64]
š.-u du‘ā’-il kumayl
قاضي سبزواري، عبدالاعلي بن محمد، ق14 قمري
qāzī-ye sabzevārī, ‘abd-ol-a‘lā ben mohammad (- 20c)
وابسته به: دعاء كميل؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاريخ تأليف: 28 رمضان 1288ق؛ محل تأليف: سبزوار
شرحي عرفاني بر دعاي كميل است كه در شب هاي جمعه مي خوانند. مؤلف در مقدمه از ناصرالدين شاه به عظمت ياد مي كند. در موارد اندكي از اشعار و جملات فارسي آورده است.
آغاز: بسمله. الحمدلله الفرد العلي الذي اشرق بسبحات وجهه نجوم السموات الارواح
انجام: و ما انت الا اهل العفو و المغفرة... بمحمد و آله الطيبين الطاهرين المعصومين
چاپ: ايران، مطبعه علمي، 1343ق، سنگي، جيبي، 200ص، به درخواست (تذكارا) حاج سيد علي رضا سبزواري، به سعي و اهتمام حاج ميرزا احمد «كتاب فروش» طهراني
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9273
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 28 رمضان 1288ق، گويا به خط مؤلف كه براي پيشكش به وزارت سبزوار آقا ميرزا سلمان مستوفي ديوان اعلي كتابت كرده؛ مصحح، ركابه دار؛ مهر: مؤلف «هو الاعلي 1282»؛ جلد: تيماج سرخ مذهب، 85گ، 18 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 30-47]
š.-e do‘ā’-e komayl
طواري يزدي، عباس بن محمد، ق15 قمري
tavārī yazdī , ‘abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
وابسته به: دعاء كميل؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4420
كاتب = مؤلف، تا: 1403ق [نشريه: 13-400]
š.-e do‘ā’-e komayl
وابسته به: دعاء كميل؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
ظاهرا غير همانند:
بي كا، تا: 1084ق [ميراث اسلامي: 5-603]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و بعد فاني كنت برهة من الزمان راجياً من الله تعالي أن ييسرلي و يوفقني لان اكتب شيئاً؛ انجام: ناتمام: و في الدعاء اللهم امكر لي و لا تمكر بي أراد بمكر الله ايقاع بلائه بأعدائه دون أوليائه
همان شرح شماره 2826/2 [نسخه بعدی] است با دگرگوني هايي و به اضافه سرآغاز كتاب و به خط خود مؤلف، و گويا نسخه
بعدی پس از تجديد نظر به خط كاتبي نوشته شده است و شرح در اين نسخه نيز ناتمام است؛ خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 38گ (231پ-268ر)، اندازه: 12×20 سم [ف: 8-32]
آغاز: روي كميل بن زياد النخعي و هو أحد من خواص مولانا امير المؤمنين علي بن ابي طالب و ابنه ابي محمد الحسن صلوات الله عليهما؛ انجام: فأوحي الله عزوجل اليه داهنوا أهل المعاصي و لم يغضبوا لغضبي
شرحي است با عناوين «قوله- قال» بر دعاء كميل، در اين شرح گفته هاي فلاسفه و صوفيه نقل شده و احاديث بسيار مي آورد و به جنبه هاي ادبي اهميت داده، و شرح ناتمام مانده است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 49گ (182ر-230ر)، اندازه: 12×20 سم [ف: 8-32]
š.-e do‘ā’-e komayl
وابسته به: دعاء كميل؛ منسوب به علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
غير همانند:
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 4گ (67پ-70ر) [ف: 6-251]
آغاز: و به اعتمادي و عليه توكلي و توسلي بسم الله الرحمن الرحيم حمد بي حد و ستايش بي عدد مر خداوندي را سزد كه درگاه رحمتش پناه درماندگان؛ انجام: مثل سرابيل و مضامين و قوارير كه جمع منتهي الجموعيه پس ان اصلي است... محمدرضا الخوانساري في يوم السابع من شهر رمضان المبارك
كتاب در توضيح و شرح دعاي كميل مي باشد به تفصيل كه شارح آن نيز مشخص نشد؛ خط: نستعليق و نسخ خوش، كا: محمد حسن بن مولينا محمد رضا خوانساري، تا: 1322ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي روكش تيماج مذهب، 122گ، 17 سطر (7/5×14)، اندازه: 12/5×20/5 سم [ف: - 58]
شرح دعاء «لك يا الهي وحدانية العدد»/ شرح دعا
«š.-u do‘ā’-i «lak-a yā ilāhī waḥdānīyyat-ul-‘adad
وابسته به: صحيفه
شرح كوتاه فقره دعاي صحيفه سجاديه «لك يا الهي وحدانية العدد».
اراك؛ كتابخانه مدرسه حاج محمد ابراهيم؛ شماره نسخه: 117/23
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: با تاريخ 1299ق؛ توضيح چند حديث ديگر؛ كاغذ: نخودي، 2گ (323ر-324پ)، اندازه: 11×17 سم [دو كتابخانه اراك: - 147]
شرح دعاي مرغ رومي- شرح دعاي طير رومي
š.-e do‘ā’-e mašlūl
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17979ض
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
š.-u du‘ā’-il miṣbāḥ = š.-u du‘ā’-iṣ ṣabāḥ
كرماني، محمد كريم بن ابراهيم، 1225-1288 قمري
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 -1871)
براي حاج سيد كاظم.
آغاز: بسمله. حمدله، و الصلاة علي محمد و آله الطاهرين و بعد يقول... كريم بن ابراهيم الكرماني ان هذه كلمات وجيزة كتبتها تبينا لبعض معاني الدعاء الجليل. المصباح
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ با مهر: «عبده الراجي محمد كاظم الحسيني» مورخ 1248؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سبز، 8ص (178پ-185ر)، 21 سطر (9/5×15)، اندازه: 15/5×20 [ف: 423-16]
خط: نستعليق، كا: محمد ابراهيم ابن علي انجداني از محال عراق، تا: پنج شنبه رجب؛ 10گ (202پ-211ر)، اندازه: 16×21 سم [ف: 189-1]
š.-u do‘ā’-i makārim-il-axlāq
مدني، علي خان بن احمد، 1052-1118؟ قمري
madanī, ‘alī xān ebn-e ahmad (1643 - 1707)
بخشي از شرح صحيفه سجاديه مؤلف است كه به نام «رياض السالكين» خوانده مي شود، درشرح دعاي مكارم الاخلاق.
[الذريعه 260/13]
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 222/16
خط: شكسته، نستعليق، كا: ملا محمد تقي گلپايگاني، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج قرمز، 16ص (268-253)، اندازه: 11×16 سم [ف: 175-1]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 2204/4
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6-255]
š.-u du‘ā’-i makārim-il axlāq
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 17753
آغاز: منا العبادات و عاملنا في الطلب معامله الطفل؛ انجام: للاخبار المتواتره بمدح هذه الحيوه لانها
خط: نسخ، كا: دهستاني، حسن بن محمد، تا: 1171ق؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
š.-e do‘ā’-e maksūr va šekastegī
قاضي، جعفر
qāzī, ja‘far
ترجمه و شروحي است كوتاه بر دعاي مكسور و شكستگي (دعايي كه براي شفاي شكستگي خوانده مي شود) كه ابوحمزه ثمالي که از اصحاب حضرت امام زين العابدين علي بن الحسين بوده، از آن حضرت روايت كرده است. اين دعا همان گونه كه شارح در آغاز كتاب آورده، در كتاب مهج الدعوات سيد رضي الدين ابن طاووس حلي آمده است. اين دعا به صورت زيرنويس به فارسي ترجمه شده و هر جا نياز به شرح داشته به تفصيل به شرح آن پرداخته است. اين شرح در آغاز نسخه با خطي غيراصلي به شيخ جعفر قاضي نسبت داده شده و ما غير اين يادداشت دليل ديگري بر آن نيافتيم.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12652
آغاز: سيد جليل عظيم القدر و المنزلة سيد رضي الدين بن طاووس... از او حمزه ثمالي كه از اصحاب حضرت... يا حي قبلكل حي يا حي بعد كل حي ياحي مع كل حي؛ انجام: و رحمت بر محمد و اهلبيت او بفرست و آن چه تو سزاوار آني با من بكن اي رحم كننده ترين رحم كنندگان.
خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: نيمه قرن 12؛ مصحح، محشي، داراي ركابه دار، داراي سر لوح، مجدول مذهب، حرز احتجاب منسوب به حضرت علي بن ابي طالب و دعاي توسل منقول از كتاب مزار ابن بابويه به خط كلب علي بن محمد حسن حكمي به سال 1158ق در حاشيه اين نسخه آمده است، دعاهايي به خط كلب علي در برگ 5 و 11 آمده كه جهت برادرش ملامحمد حسين نگاشته شده؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 31گ، 11 سطر (6×11)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 141-32]
š.-u du‘ā’-in nudba
حسني طباطبائي، صدرالدين محمد، - 1154 قمري
hasanī tabātabā’ī, sadr-od-dīn mohammad (- 1742)
شرحي است با عناوين «قوله، قوله» بر دعاي مشهور ندبه، كه شارح پس از آوردن مقداري از متن، به شرح آن پرداخته است.
آغاز: قال مولانا محمد صالح المازندراني في شرحه للكافي نفي الرجس عنهم علي وجه المبالغة حيث أكد ذلك بوجوه؛ انجام: من فعل بالكسر الري و التروي كالترضي، سيراب شدن.
قسمت اول شرح دعاي ندبه در نسخه ديگري توسط كاتب فوق الذكر استنساخ گرديده و در اين جا از شرح «الا المودة في القربي» موجود است؛ خط: نسخ تحريري، كا: سيد احمد بن محمد بن مرتضي بن ميرزا مدرس بن محمد بن مرتضي بن محمد بن صدرالدين، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ با مهر: «عبده الراجي احمد الطباطبائي» (بيضی)؛ جلد: مقوايي، 8گ (38-45)، 16 سطر (11×16)، اندازه: 17×22 سم [ميراث اسلامي: 8-465]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1761/6
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 5-218]
آغاز: اما بعد حمد الله المدعو بكل لسان المرجو؛ انجام: الري و التري كالترضي. سيراب شدن.
خط: نسخ و نستعليق، كا: سيد جواد بن سيد احمد مدرس يزدي، بي تا؛ جلد: تيماج ترياكي، 17گ (124-140)، 26 سطر (11×18)، اندازه: 11/5×21 سم [ميراث اسلامي: 8-460]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1708- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1-342]
š.-e do‘ā’-e nodba
طواري يزدي، عباس بن محمد، ق15 قمري
tavārī yazdī, ‘abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4329
بي كا، تا: 1417ق [نشريه: 13-388]
š.-u du‘ā’-in-nūr
صدرالدين شيرازي، محمد بن ابراهيم، 979-1050 قمري
sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 - 1641)
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 235/4
خط: نستعليق، كا: محمد مومن بن محمد صادق دزفولي، تا: يك شنبه 29 ربيع الاول 1231ق؛ قطع: بياض رقعي [رشت و همدان: ف: - 1401]
شرح دعاهاي روزانه ماه رمضان- عنوان الكلام في شرح ادعية الصيام
š.-e do‘ā hā-ye rūz hā-ye māh-e ramazān
كوكدي گلپايگاني، محمد رضا بن علي، ق13 قمري
kūkadī golpāygānī, mohammad rezā ebn-e ‘alī (- 19c)
تاريخ تأليف: 1268ق
شرحي است بر دعاهاي روزهاي ماه رمضان.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 31/45-6165/5
آغاز: الحمدلله و سلامه علي عباده الذين اصطفي محمد و آله خير الوري و بعد چنين گويد... محمد رضا بن علي الکوکدي الجرفادقاني که چون همه ساله دروعظ ايام ماه مبارک رمضان؛ انجام: با اعتراف نخواهد وفقنا الله تعالي للتضرع و الاعتراف و التوجة و الرجوع و السلام
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1268ق؛ مصحح؛ متن خط خوردگي دارد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ، 27 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2566]
š.-u do‘ā’-il-hilāl
وابسته به: الصحيفة الکاملة السجادية؛ علی بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94ق)
شرحي است بر دعاي چهل و سوم صحيفه سجاديه كه حضرت سجاد (علیه السلام) آن را به هنگام ديدن هلال ماه مي خوانده اند. شايد شرح حاضر مقداري از «الحديقه الهلاليه» شيخ بهائي باشد.
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 4220/4
آغاز: قوله و كان من دعائه عليه السلام اذا نظرالي الهلال الهلال و احد الأهلة و هوفي اللغة مايري من جرم القمر في أول الشهر و النسان الذي له شعبتان؛ انجام: فالمنكسف أولاً غربي الشمس و كذلك المنجلي أولاً غربتها وهذه صورة الكسوف علي السطيح الجسمي.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي، 11گ (104--114پ)، 20 سطر، اندازه: 11/5×19 سم [محدث ارموي مخ: 2-891]
«š.-u du‘ā’-i «yā sāmi‘-ud du‘ā
شرح است بر دعاء منسوب به حضرت علي (علیه السلام) معروف به «يا سامع الدعاء». نويسنده شرح از علماء عامه است و اين شرح در قرن 10 يا پيش از آن نوشته شده (نسخه حاضر از قرن 10 است). توجه شارح بيش تر به توضيح مبهمات و نكات ادبي و دستوري دعا است. شارح از رضي الدين استرآبادي - شارح كافيه و شافيه ابن حاجب، ابن مالك و تفتازاني مكرر ياد كرده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3567/4
آغاز: بسمله، الحمدلله و سلام و علي عباده الذين اصطفي... و بعد فهذه شمة من شرح الثناء الحسن و الحسين و الدعاء المرضي المرتضوي علي ما تيسر للمدون المقل حسب طبعه المخل و ها هو نشرع في التدويه... قال رضي الله عنه و ارضاه و كرم وجهه... يا سامع الدعاء و يا فاطر السماء؛ انجام: و انعام الجوار الذي لاينحل التام العام هذا آخر الكلام و اوان الاختتام ولله الحمد ميسر كل مامول و مرام و علي كرام اخياره افضل الصلوة و السلام.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج خرمايي، 41ص (110-150)، اندازه: 13/5×23/5 سم [ف: 1535-10]
شرح دعاء «يا من ارجوه اكل خير»- شرح دعاء رجبيه
شرح دعاء «يا من ارجوه لكل خير...»/ دعا/ عربي
«...š.-u du‘ā’-i «yā man arjūhu li-kull-i xayr
موسوي، عبدالمحمد، ق13 قمري
mūsavī, ‘abd-ol-mohammad
تاريخ تأليف: 1274ق
شرح مزجي مختصري است بر دعاي «يا من ارجوه لكل خير» كه در تعقيب نمازهاي ايام ماه رجب خوانده مي شود. اين شرح ادبي را شارح در تعطيل نوروزي 1274ق نوشته است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 5572/3
آغاز: هذه ترجمة للدعاء المشهور الذي ورد به روايات كثيرة و أخبار متواترة في قراءته عقيب كل صلاة؛ انجام: بمجرد حصول التوفيق من الملك العلام
خط: نسخ، كا: جعفر بن محمد شيرازي نمازي، تا: 1280ق؛ جلد: تيماج مشكي، 13گ (74پ-86ر)،اندازه: 12×18 سم [ف: 14-336]
«š.-e do‘ā’-e «yā man tahell-o bihī ‘oqad-ol makāreh
وابسته به: الصحيفة الکاملة السجادية؛ علی بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94ق)
شرحي است مزجي بر دعاي منسوب به امام زين العابدين كه در صحيفه سجاديه آمده است. شارح مي نويسد كه ابن طاووس در كتاب «مهج الدعوات» خود مي نويسد: اليسع بن حمزه قمي از اخذ و غصب اموال خود توسط وزير معتصم نزد امام هادي عليه السلام شكايت برد. امام دستور داد كه اليسع دعاي «يا من تحل» را بخواند تا از گرفتاري وزير معتصم رهايي يابد و در امورش گشايش ايجاد شود. او چنين كرد و چنان شد كه مي بايست. دعايي كه ابن طاوس در مهج الدعوات بيان كرده با دعاي موجود در صحيفه مقداري متفاوت است. اين شرح بيش تر به توضيح لغوي پرداخته و در آغاز خواص و منابع آن را بيان مي كند.
آغاز: بسمله مقدمة الجيش جنود دعا و صدر الصدور عرض حاجت و مدعا حمد مجيب الدعواتي سزاست که از غايت شفقت بيغايت و نهايت مرحمت بلا نهايت... اما بعد اشعه انوار اين مدعا بر پيشگاه انتباه هوشمندان آگاه تابان است كه در اشتغال به دعا و طلب و سؤال ار درگاه واهب العطايا...
انجام: و اگر چه نيستم من سزاوار آن از جانب تو اي خداوند و صاحب عرش عظيم
چاپ: ضمن ميراث حديث شيعه، قم، مؤسسه فرهنگي دار الحديث، دفتر هشتم، 1381ش، تحقيق سيد محمد رضا حسيني
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: هندي، جلد: تيماج مشكي، 17گ (56پ-72ر)، 12 سطر (11/5×18)، اندازه: 11×19/5 سم [ف: - 361]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ 10گ (10-1)، 16 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: 5-2571]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب، بي كا، تا: سه شنبه 12 شعبان 1122ق؛ مصحح؛ 11گ، 17 سطر، اندازه: 14×24 سم [ف: 5-2571]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالائمة بن عبدالحسين نجفي خادم حرف نجف، تا: 1125ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9گ (23پ-31پ)، 17 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 3-303]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد اسماعيل خوانساري، تا: 14 ربيع الثاني 1297ق؛ افتادگي: آغاز؛ محشي با امضاي منه؛ جلد: تيماج قهوه اي، 16 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 152-33/2]
شرح دعوات الاسماء- شرح اسماء الحسني (شرح كبير)
š.-e da‘avāt-ol asmā’ (t.-ye š.-e saqīr) = š.-e da‘avāt-e sohravardī
نخجواني، محمد بن سعد، ق8 قمري
naxjavānī, mohammad ebn-e sa‘d (- 14c)
وابسته به: دعوات الاسماء (دعوات صغير) = الاوراد = شرح اسماء الله = اسماء الادريسية؛ سهروردي، يحيي بن حبش (549-587)
ترجمه اي است از كتاب «الدعوات» شهاب الدين سهروردي. همين مترجم رساله ديگري در علوم غريبه دارد موسوم به «حل المشكلات» كه اصل آن از حكيم طمطام هندي است كه از كتب اساتيد جمع آوري نموده و ابن ساوجي به فارسي ترجمه نموده است.
[دنا 694/6؛ الذريعه 74/7]
آغاز: اسم اول: سبحانک يا لااله الا انت رب کل شيء ووارثه براي نزديکي حکام و حصول مطلب در روي وي هفده مرتبه بخواند؛ انجام: خلاصي از شکر عيش و زندان و حبس. هرکس اين اسم چهل نود و نه بار آن را بخواند به نيت هرکدام از مذکورات ان شاء الله خلاص يا بد. تم.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشکي، 3گ، 14 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 4-1835]
آغاز: خاصيت اسم اول آن است كه هر كه خواهد پيش ملوك رود هفده نوبت اين اسم را بيك مجلس بخواند و بر روي ايشان بدمد و محبت وي در باطن او پيدا شود؛ انجام: اسم چهلم يا مجيب فلاتنطق الالسن بكل آلاته و ثنائه. كاتب افزوده است: تمام شد كتاب چهل اسم حضرت ادريس (علیه السلام) در روز يك شنبه 14 شهر ربيع الثاني سنه 1266 كاتبه محمد حسن تمام شد.
در فهرست ناشناس است و با عنوان «چهل اسم ادريس»؛ كا: محمد حسن طهراني، تا: يك شنبه 14 ربيع الثاني 1266ق؛ كاغذ: فرنگي سفيد و شكري، جلد: تيماج كبود، 8ص (15-28)، 10 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 137-23]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلوة علي خير خلقه محمد خاتم النبيين و آله الطاهرين و صحبه اما بعد چنين گويد مترجم اين عبارت مختصر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ جلد: قهوه اي، 17ص (311-327) [ف: 116-36]
شرح دعوات سهروردي- شرح دعوات الاسماء (ترجمه شرح صغير)
’š.-u da‘wat-il aṭibbā
ابن اثردي، علي بن هبة الله، - 507؟ قمري
ebn asardī, ‘alī ebn-e hebat-ol-lāh (- 1114)
اهداء به: ابي العلاء محفوظ
شرحي است بر «دعوة الاطباء» ابن بطلان ابوالحسن يوانيس مختار بن حسن بن سعدون بن عبدون نصراني بغدادي كه به ساخت كليله و دمنه و در 12 قسم است. او آن را در دير قسطنطين بيرون قسطنطيه در 450ق ساخته است. همين متن در مصر به چاپ رسيده است. شرح به روش پرسش و پاسخ در مسائل طباعي و كحالي و جرائحي و فصد و صيدلاني و مسئله هاي ديگر (روي هم 19) و در 507ق ساخته شده است (چلبي 493/1). نسخه ما هم به همين روش و بايد از ابن البردي باشد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1904 و 6197- ف
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 7؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: مقوا، 12گ، 27 سطر (12×19)، اندازه: 18×25 سم [ف: 8-518] و [فيلم ها ف: - 3-209]
š.-e da‘vat-e vasīt-e hezb-ol-bahr
آداب خواندن دعاي حزب البحر
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8904/37
خط: نسخ و نستعليق و تحريري، كا: كلب علي بن جواد كاظمي، تا: با تاريخ 1072ق؛ در حاشيه برگ 10ر هم مطلبي در همين خصوص از «مسوده خط شاه عبدالله شاه ولد شاه عارف مشهور به شاه جي» نقل شده؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ (9پ-10پ)، اندازه: 14/9×25/3 سم [ف: 282-29/1]
شرح دفتر ابوالفضل- مرآت الضماير
š.-e dalā’el-ol-xayrāt
وابسته به: دلائل الخيرات الاعتقادية؛ هندسي نصيرآبادي، كلب باقر بن كلب حسين (- 1329)
چاپ: لكهنو، سنگي، بدون تاريخ، وزيري بزرگ، 198+24 صص (در هامش)
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 27228
بي كا، بي تا؛ خريداري از رضا ميداني [رايانه]
š.-u dalā’il-ul-xayrāt-il-i‘tiqādīyya
خوانساري، محمد حسن، - 1336 قمري
xānsārī ،mohammad hasan (- 1918)
وابسته به: دلائل الخيرات الاعتقادية؛ هندسي نصيرآبادي، كلب باقر بن كلب حسين (- 1329)
شرحي است بر منظومه كلب باقر تقوي.
اراك؛ دهگان؛ شماره نسخه: 129/2
آغاز: شرح: لما يتوقف عليه ما هو دافع لخوف الضرر كما سيجيء فيكون النظر ايضاً داخل
شارح ابيات را شماره گذاري كرده و از آخر ناتمام مانده، در برگ الحاقي آغاز نسخه چنين آمده: «و عليه تعليقات مع شارحه منضمه به، كتب الكتاب السيد الفاضل محمد حسن الخوانساري في 1336 و توفي في العراق و دفن في صحن امامزاده»؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد حسن بن محمد يوسف خوانساري، تا: 1336ق؛ 144گ (2ر-145)، اندازه: 11×18 سم [ف: 1-142]
š.-u dulūk-iš-šams
خلخالي، حسين بن حسن، - 1014 قمري
xalxālī, hoseyn ebn-e hasan (- 1606)
نويسنده مي گويد چون نماز از واجبات دين است و پيغمبر درباره اوقات آن فرمود: «اقم الصلوة لدلوك الشمس الي غسق الليل» و فسر «آن الفجر» بين اهل فن اختلاف در معني «دلوك الشمس» شده است بعضي ها دلوك الشمس را غروب شمس و اكثر دلوك الشمس را زوال شمس از كبد آسمان دانسته اند و اين قول مختار ماست پس بر آنم در اين رأي تفصيل بيش تر دهم و به شرح آن دست يازم ولي چه اين رأي و چه رأي مخالف هر دو احتياج به اطلاع از علمي دارند كه براي رصدبندي لازم است و آن در شرح الوقايه آمده است. باري به تبيين مسأله همت گماشتم قصد از آن ملتمس دوستان و برادران بسياري بود. او سپس به مسائل نجومي (براي روشن گري طلوع و غروب و زوال شمس) مي پردازد كه با اطلاع آن مي توان ظهر شرعي را تعيين كرد.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 1796/2
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علي نبيه محمد سيد الاولين و الآخرين و علي آه و اصحابه اجمعين اما بعد؛
انجام: من المشرق و المغرب و الشمال و الجنوب.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 6ص (148-143)، 22 سطر (11×17/5)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 377-10]
š.-ud-dimā’-iṯ-ṯalāṯa = k.-il-ḥayḍ
شرحي است بر كتابي در دماء ثلاثه (حيض و نفاس و استحاضه) و احكام متعلق به آن ها. متن كتاب شامل يك مقدمه و شش فصل است و مؤلف متن در سال 981ق درگذشته و شارح در سال 1100ق مشغول تأليف شرح بوده است. مؤلف كتاب و شارح هر دو پيرو مذهب حنفي هستند.
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 304
آغاز: عائدة اليها لا اليه ذكره في النهاية تبعاً للحاكم لكن قال العالمة الحلبي تبعاً للكنز؛ انجام: فيكون الدرهم و مادونه قولاً كما مر و الباعث لكتبا هذا المقول رضوان الله المقول و غفرانه
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي به امضاي «منه»؛ اهدايی: جواد كماليان، 1354ش؛ جلد: مقوا قهوه اي، 170گ، 13 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 1-272]
شرح الدنيا مزرعة الآخرة- بطيخيه
š.-e davāzdah esm-e šarīf
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1178/42
به نثر؛ كا: محمد بن حاجي احسن القاساني، تا: صفر 1126ق؛ محشي و فهرست؛ جلد: تيماج مشكي، 38ص (486-523) [سنا: ف: 2-159]
شرح دوازده امام- شرح الصلوات
شرح دوازده امام- اثني عشرية
š.-e davāzdah emām
گلپايگاني، اسدالله بن محمود، 1303-1366 قمري
golpāygānī, asad-ol-lāh ebn-e mahmūd (1886 - 1947)
وابسته به: دوازده امام = مناقب = صلواتيه = التحية الاثني عشرية = درود = الصلوات و التحيات؛ ابن عربي، محمد بن علي (560-638)
به درخواست: سيد خليل خان عرب شاهي خليفه سلطاني صفوي تاريخ تأليف: 4 جمادي الثانی 1329ق شرحي است بر «دوازده امام» محيي الدين ابوبكر محمد بن علي بن محمد طائي. مؤلف اين كتاب را به درخواست ناظم مدرسه مباركه نير اعظم جناب آقاي آقا ميرزا سيد خليل خان عرب شاهي خليفه سلطاني صفوي كه خواسته كتابي نوشته شود كه سبك و مسلك اين مدرسه معلوم شود و بهتر از دوازده امام محيي الدين نيافته، بر عهده گرفته تا آن را شرح كرده و اجمالي از شرح حال مؤلف و اجمالي از تواريخ ائمه عليهم السلام را نيز بيافزايد. مؤلف معتقد است محيي الدين از اجله علماء ظاهر و باطن بوده، در ظاهر به مسلك اهل سنت و در باطن از اثنا عشريان با ايمان و عرفاي سترگ بوده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15497
آغاز: نيكوترين ثنا و بهترين حمد يگانه اي را سزاست كه ساحت توحيدش از حدو عد مبراست؛ انجام: پس له الخلق و اله الامر است همين ** مظهر الله رب العالمين
خط: نستعليق تحريري، كاتب = مؤلف، تا: 4 جمادي الثاني 1329ق؛ مجدول، داراي سر لوح عادي؛ جلد: چرم قهوه اي، 15گ، 20 سطر، اندازه: 18/2×22/4 سم [ف: 43-126]
š.-e davāzdah emām
وابسته به: دوازده امام؛ نصيرالدين طوسی، محمد بن محمد (597-672ق)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8885/16
آغاز: شرح دوزاده امام خواجه نصيرالملة و الدين الطوسي. نقل است از آن حضرت عليه الرحمة و الرضوان كهدر شهر بغداد»؛ انجام: «زين المنابر و المساجد ولي الملك الماجد قتيل الكافر الماجد صاحب المحنة و الكرب
در آن ادعا شده كه خواجه نصير اين دوزاده امام را در خواب از اميرالمؤمين (علیه السلام) آموخته است؛ خط: نستعليق و شكسته، بي كا، تا: قرن 11 و 13؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن زيتوني، 1گ (17پ)، اندازه: 15/6×25/8 سم [ف: 1-231]
شرح دوازده امام خواجه نصير- ذريعة المآرب
š.-e davāzdah band-e bahr-ol-‘olūm
نواب شيرازي، ابوطالب بن علي اكبر، - 1301 قمري
navāb-e šīrāzī, abo-tāleb ebn-e ‘alī akbar (- 1884)
وابسته به: الاثنی عشريات فی المثراثی؛ بحرالعلوم، محمد مهدی بن مرتضی (1155-1212ق)
كتاب، شرح يازده بند است و شارح در آخر گفته كه چون در
نسخه وي بند دوازدهم غلط زياد داشته و ديگر نسخه ها بند دوازدهم را نداشته، آن را شرح نكرده است.
آغاز: سپاس بي قياس آغاز بي انبازي را رواست كه موجودات را از ممكن نيستي به عرصه هستي آورده
انجام: اگر ان شاء الله نسخه صحيحي بدست آيد آن ترجمه شود، و الحمدلله رب العالمين
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ مصحح؛ 53گ، اندازه: 15/5×21 سم [نسخه پژوهي: 1-37] و [نسخه پژوهي: 2-180]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام كتاب و مؤلف به استناد آغاز نسخه كامل شد؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني 1265ق، جا: شاه چراغ؛ در گ 47 تخميسات سيد حسين نبيره بحرالعلوم گويا سيد حسين بن رضا (1221-306) كه در ديباچه الرجال ص130 از او ياد شده است)؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن سياه، 45گ (2پ-46پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-368]
š.-e davāzdah-gāne-ye asmā’-e mobārake
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 6422/4
آغاز: و بشمخ چهار حرف آتشي و بادي و آبي و خاكي است و بشمخ چهار حرف است شرقي و غربي؛ انجام: اللهم يا بشمخ... فسبحان الذي بيده ملكوت كل شيء و اليه ترجعون
بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 2گ (115ر-116ر)، اندازه: 20×34 سم [ف: 9-383]
š.-e do beyt
دواني، محمد بن اسعد، 830-908؟ قمري
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
شرح بيتي از گلشن راز: «تفكر رفتن از باطل سوي حق» و بيتي از خواجه شيراز است: «پير ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت» از ملا جلال الدين محمد دواني و هر دو چاپ شده است، و به دنبال آن فوايد متفرقه اي است از رسالة العدالة تأليف دواني در وصف سلطان يعقوب و سطري چند از جام جهان نما تأليف غياث الدين منصور دشتكي شيرازي و شرح مختصري در اصول بحث و مناظره به عربی از ملا حامد.
چاپ: به كوشش اسماعيل واعظ جوادي، تحقيق، ج1 ش9: 13-25
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 6528
آغاز: بسمله، ملا جلال دواني در شرح اين بيت گلشن راز؛ انجام: و مورثات البلادة و الاعوجاج.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: شكري، جلد: پارچه اي، 6گ، اندازه: 13×19/2 سم [ف: 7-605]
š.e do beyt az jāmī
شرح مختصري بر دو بيت از جامي است كه بيت اول آن چنين است: «عشق جز نايي و ما جز ني نيئيم ** او دمي با ما و ما بي وي نيئيم».
قزوين؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 282/3
آغاز: اين چند سطريست بعضي منثور وبعضي منظوم كه به قلم صدق نيت و خلوص طويت مرقوم در بيان معني ني وحكايت شكايت؛ انجام: كه يكي هست وهيچ نيست جز او ** وحده لا اله الا هو
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: جمعه 16 جمادي الاول 1269ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ، 21 سطر [ف: 1-357]
š.-e do beyt az d.-e amīr-al-mo’menīn
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1202/49- طباطبائي
آغاز: لا يبلغ المرء بالاحجام همته ** حتي يواصل من نفسه بتعزير نرسد مرد به و ا پس شدن به همت خود
در صدر اين بخش نوشته است: «من ديوان علي عليه السلام در بيان آن كه شربت مراد كشيدن موقوف است به زهر محنت چشيدن»؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13، 49گ [ف: 23-729]
š.-e do beyt-e fārsī dar nesbat-e moalafa
تهران؛ فرمانفرمائيان، حافظ (دكتر)؛ شماره نسخه: بدون شماره/ 1
بي كا، بي تا؛ 1گ (157ر) [نشريه: 7-550]
š.-e do beyt-e golšan-e rāz
وابسته به: گلشن راز؛ شبستری، محمود بن عبدالکريم (687-720ق)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض 7911
بي كا، بي تا [الفبائي: - 338]
شرح دو بيت مثنوي- ني نامه
شرح دو بيت مثنوي- سعد و نحس ايام سي روزه ماه
شرح دو بيت مثنوي- اشعار
شرح دو بيت مثنوي- شرح بيت امير خسرو «ز درياي شهادت...»
š.-e do beyt-e masnavī
لاهيجي، محمد بن يحيي، 840-912 قمري
lāhījī, mohammad ebn-e yahyā (1437 - 1507)
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي كانت أحديتة الذاتية منقطعة الاشارات... و بعد يكي از برادران ديني معني اين دو بيت مثنوي
آغاز: برابر؛ انجام: مخالفت داشته باشد و توجيه اول با ابيات لاحق انسبو اولي مي نمايد كما لايخفي علي المتأمل
خط: نستعليق، كا: محمد شفيع فيروزآبادي، تا: 1083ق، جا: حيدرآباد؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن قهوه اي، 2گ، 24 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [اهدائي رهبر: 112-5]
آغاز: برابر؛ انجام: باداب الروحانيين ليظهر عليكم
خط: نسخ، كا: نوربخش، عبدالله بن محمد امين، بي تا، ضميمه 23015 مي باشد. [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: محمد سيد المرسلين و آله و عترته المعصومين اجميعن تمت
خط: نسخ، بي كا، بي تا [رايانه]
š.-e do beyt-e masnavī
شرح نخستين بيت مثنوي مولوي است به نظم و نثر در بيان معني ني و حكايت و شكايت وي از نورالدين عبدالرحمن جامي.
چاپ: به سال 1329ق در حاشيه اشعة اللمعات در طهران به طبع سنگي رسيده؛ در كابل نيز به ضميمه ني نامه چرخي چاپ شده
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض 5941
آغاز: بسمله. عشق جز نايي و ما جز ني نييم او دمي بي ما و بي وي نييم (اصل نسخه اين است: نه ايم) ني كه مردم نغمه آرايي كند در حقيقت از دم نايي كند؛ انجام: با شكر خايان هم آوا بوده يي
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11 [الفبائي: - 338]
š.-e do beyt-e masnavī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 743/9- ف
نسخه اصل: پاريس 968 .S. P (بلوشه 113)؛ بي كا، تا: 8 رمضان 1009ق [فيلم ها ف: 1-534]
شرح دو حديث- پنجاه موقف
š.-e do hadīs dar setāyeš-e hemyarī
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 792/1
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 10 سطر [ف: 5-177]
š.-e do hadīs-e nabavī
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
پاسخ مؤلف است به پرسش در باره دو حديث نبوي (صلی الله علیه و آله) «ان لكل شئ قلبا و قلب قرآن يس» و نيز «انزل القرآن علي سبعة احرف». اين پرسش و پاسخ در هرات صورت گرفته است.
آغاز: بعد از سپاس و ستايش و صلا ة برگزيده عالم آميزش و آلايش ببايد دانست كه رسيدن فهم بلطايف و اشارات انبيا
انجام: چه در نص قرآن چند جا روشن گشته از آن جمله قوله تعالي و لا رطب و لا يابس الا في كتاب مبين
چاپ: ايران، انتشارات آيت اشراق، 1391 شمسي، سيد محمود طاهري، 1، در چهارده رساله فارسي او
آغاز: بسمله رب سهل و تمم قال النبي صلعم ان كلك شئ قلبا..؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 903 و 904ق، جا: مسعوديه يزد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4ص (270-273)، 15 سطر، اندازه: 16/5×24 سم [ف: 16-32]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صالح اصفهاني، تا: يك شنبه 17 جمادي الثاني 1084ق؛ جلد: تيماج قرمز، 2گ (45پ-46پ)، 15 سطر، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 230-8]
š.-e do robā‘ī
شرح عرفاني و ذوقي دو دوبيتي زير است: «من بحر محيط را بزورق ديدم ** در يك زورق دو بحر مطلق ديدم/ هفت گوهر شب چراغ يزداني را ** در طاق جرسدان معلق ديدم»، «آنم كه جهان چو حقه در مشت منست ** وين قوه حق ز قوه پشت منست/ كونين و جهان و هر چه در عالم هست ** در قبضه قدرت دو انگشت منست».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10721/5
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول، با لوح مختصر؛ جلد: گالينگور با روكش اسليمي، 9ص (248-256)، 13 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 33/1-198]
š.-e do qazal-e hāfez
لاهيجي، حسام الدين بن يحيي، ق11 قمري
lāhījī, hesām-od-dīn ebn-e yahyā (- 17c)
آغاز غزل نخستين: «نه هر كه چهره برافروخت دلبري داند».
آغاز غزل دوم: «دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند».
آغاز: بسمله. بعد از حمد و ثناء قادر توانا كه اربعه متضاده متبانيه را در سلك انتظام متناسبه در آورده نظم و نسق كارخانه وجود خود را منتظم ساخت
[دنا 696/6؛ فهرستواره منزوي 557/7]
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 488/2
آغاز: برابر؛ انجام: دل بمعشوق حقيقي بستن و غفلت از ما سواي او بنفس من القاء كرد و الحال آن نغمه از باطن بظاهر جلوه ظهور مي نمايد و الله اعلم بحقايق الامور.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «منه»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 29گ (35پ-63ر)، 17 سطر (6×12/5)، اندازه: 11/5×19/5 سم [ف: - 312]
š.-e do qet‘a še‘r
اين رساله در شرح دو قطعه شعر عربي است: 1. قطعه اي است با اين مطلع: «خدا نبيضه الشقراء و انزع قشورها ** فان لها تحت القشور لباباً». يكا يك ابيات اين قطعه در اين رساله شرح مي شود و در اين شرح كيفيت تكوين نطفه مونث و مذكر بيان مي گردد و نيز نشان داده مي شود كه چه اعمالي بايد انجام شود تا سرانجام به نتيجه تكويني رسد؛ 2. قطعه اي است با اين مطلع: «خد الطيار و الطاقا ** و شبي البرقا». اين قطعه نيز بيت بيت شرح مي گردد.
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2519/4
آغاز: بسمله و به نستعين: خدا لبيضه الشقراء و انزاع قشورها؛ انجام: و صاحب هذا الرفيق فانه صديق صديق... فانه رفيق رفيق
خط: نستعليق، كا: محمد علي بن ابوالقاسم دست غيب شيرازي، تا: محتملاً قرن 13، جا: قزوين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 10ص (194-185)، 16 سطر (7×14/5)، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 27-6]
š.-e dah beyt-e ebn-e ‘arabī
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
شرح و گزارش ده بيت عربي است درباره وجود و تعريف مراتب آن كه ابن عربي در آغاز آن ها می گويد: «ان الوجود لحرف أنت معناه ** دليل لي امل في الكون الا هو». اين شرح به درخواست يكي از سالكان را دين نگاشته شده است.
آغاز: بعد از حمد و سپاس خداي و درود بر مهتر راهنماي محمد مصطفي صلوات الله و سلامه عليه و علي آله اجمعين
انجام: اين بود ترجمه و مؤداي ظاهر اين ده بيت و لله الحمد علي نعمائه...
چاپ: ايران، قم، انتشارات آيت اشراق، 1391 شمسي، سيد محمود طاهري، 1، در چهارده رساله فارسي او
[دنا 694/6؛ فهرستواره منزوي 523/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 828-841ق؛ تملك: محمد حسين حسيني در تبريز در 1016ق؛ مهر: «عبده علي نوري 1196ه» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي، 2ص (225-226)، 23 سطر، اندازه: 15×23 سم [ف: 241-32]
آغاز: برابر انجام: وز زبان بلبل و گل ماجرايي بشنويد... و لله الحمد... الاكرمين و اجتائه
خط: نستعليق، بي كا، تا: 903 و 904ق، جا: مسعوديه يزد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6ص (204-209)، 15 سطر، اندازه: 16/5×24 سم [ف: 14-32]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد صالح اصفهاني، تا: يك شنبه 17 جمادي الثاني 1084ق؛ جلد: تيماج قرمز، 5گ (70پ-74پ)، 15 سطر، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 231-8]
فارسي
š.-e dah qā‘ede-ye najm-od-dīn kobrā
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 2163/3
آغاز: بسمله و به نستعين الحمدلله الذي هدانا و لهذا ما كنا لنهتدي لولاان هدانا اليه؛ انجام: و هر چند اقرب ميشود ادراك او ابسط و انسب مي افتد و معني دوم آن كه اگر ياد كنند مرا
خط: نسخ، كا: محمد بن عبداله محمد مولائي و سلطان محمد بن شيخ علي، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قرمز، 14ص، 19 سطر (10×16/5)، اندازه: 16/5×23 سم [ف: 229-5]
š.-e dohn-e aqrab
شرحي است درباره خواص روغن عقرب كه از كتاب تذكره شيخ محمد قزويني نقل و انتخاب شده است.
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه: 54/3
آغاز: الحمد لله الذي انزل... در وجود بين آدم چهار هزار؛ انجام: اشاره به تندي او است و استاد صاحب تجربه مي بايد به عمل آورد تا به خلق خاصيت ها بخشد انشاء الله تعالي.
بي كا، تا: قرن 14؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشكي، 6ص (34-29)، 15 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 1-78]
š.-u dībājat-il-istibṣār
وابسته به: الاستبصار فيما اختلف من الاخبار؛ شيخ طوسی، محمد بن حسن (385-460ق)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 11423
آغاز: بسمله. اما بعد حمدالله الذي خلقنا و علمنا البيان؛ انجام: و طرقها اصحابنا عن النبي (صلی الله علیه و آله) و الائمة فانها صحيحة علي ما قدمناه
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كتابت شده به نام محمد بن حسن؛ اهدايی: كتابخانه آيت الله شيخ محمد صالح علامه حائري، تير 1351؛ 8گ، 21 سطر [رايانه]
š.-u dībājat-i taḥrīr-il qawā‘id-il manṭiqīya = ḥāšīyat-u taḥrīr-il qawā‘id-il manṭiqīya = burhānīyya
برهان الدين بن كمال الدين حميد، ق9 قمري
borhān-od-dīn ebn-e kamāl-od-dīn hamīd (- 15c)
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسيه قطبي؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
از آن جا كه خطبه آغازين قطب الدين رازي در شرح «الرساله الشمسيه» همراه با استعارات لفظي و تشبيهات بليغ بوده، بنا به درخواست برخي از بزرگان از برهان الدين مبني بر شرح خطبه مذكور، ايشان هم در رساله حاضر به شرح خطبه آغازين «تحرير القواعد المنطقية با عنوان» «قوله» پرداخت.
آغاز: بسمله. متوكلا بكرمه العميم و مصليا... و بعد فيقول... برهان الدين بن كمال الدين بن حميد... لما كان صدر شرح... الرازي للرسالة الشمسية مشحوناً بالاستعارات...
انجام: قوله عن الخطل اي فساد الكلام و الانحراف من طريق السداد تم ما اردنا من شرح الديباچه الحمدلله اولا و آخراً و الصلاة علي رسوله باطناً و ظاهراً
[کشف الظنون 1063/2؛ الذريعة 37/6؛ دنا 699-698/6 (48 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ محشي با نشان «منه»، در 2پ-3پ حاشيه سيد علي است؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج سرخ، 7گ (3پ-9پ)، 19 سطر (7/5×19)، اندازه: 11/5×24/5 سم [ف: 153-4]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ محشي؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ كاغذ: نخودي، جلد: پارچه اي زرد اخري، 4گ، 20 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 1-279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ مصحح؛ واقف: سيد جلال الدين تهراني، مرداد 1361؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 4گ، 23 سطر، اندازه: 12/2×19/2 سم [ف: 24-214]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-944]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: نو، 20 سطر (8×13/5)، اندازه: 13×20 سم [ف: 490-16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي؛ واقف: دكتر محمد زهرائي، تير 1350؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج عنابي، 10گ، 14 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 24-215]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالكريم، تا: قرن 11؛ 5گ، سطور چليپايي،
اندازه: 15×19/5 سم [ف: 327-1]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج عنابي، 18-25 سطر، اندازه: 13/5×18 سم [ف: 2-480]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق تحريري، كا: محمد شريف بن شيخ ابوتراب داودي استرآبادي، تا: 1077ق؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 8گ (1پ-8)، ابعاد متن: 6×13، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 386-13]
خط: نسخ خوش، كا: محمد حسين بن ملا عباس، تا: 1084ق؛ قطع: رقعي [ميراث شهاب: س 9ش 2-12]
خط: نستعليق، كا: محمد محسن بن محمد مقيم موسوي حسيني صفوي، تا: 1084ق؛ جلد: تيماج قرمز، 4گ (1پ-4پ)، اندازه: 12×19 سم [ف: 1-145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1088ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج حنايي، 6گ (145پ-150)، 20 سطر (9/5×14)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 431-17]
آغاز: ص1 بسمله هذه حاشيه لبرهان الدين بن كمال الدين بن حميد علي الرسالة الشمسيه؛ انجام: تنتج موجبه جزئيه و ثلثه آخر.
از ابتداي شرح تا مباحث قياسات حملي آمده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، 83گ، 17 سطر (7×14)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 319-10]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 و 13؛ واقف: آخوند ملا محمد رضا، 1275؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 163گ، 12 سطر (4×11)، اندازه: 9×11 سم [ف: 670-16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 7گ (227-233)، 14 سطر (13×16)، اندازه: 18×22/5 سم [ف: 653-30]
آغاز: برابر؛ انجام: فيكون هذا الشرح منقحا و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج زيتوني مذهب، 9گ (51پ-59پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 2-86]
آغاز: برابر؛ انجام: خصوصاً في تنقيح هذا الشرح فقط المقدم علي هذه الديباجه فيكون هذا الشرح منقحا و لله الحمد التام و علي رسوله الصلاة و السلام علي آله و صحبه مصباح الظلام. تمت.
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ 5گ (1ر-5پ) [ف: 3-93]
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ با يادداشت مقابله 1238ق؛ 5گ (49پ-53ر) [ف: 3-93]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: ابي بكربن حمزه، تا: شوال 1112ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 19 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: - 183]
آغاز: الحمد بالابداع الشمول النعمه و غير... قوله و شكر منعم اغرق؛ انجام: برابر
خط: نستعليق مغلوط، كا: محمد باقر بن محمد حسيني، تا: پنج شنبه شوال 1116ق؛ افتادگي: آغاز؛ اهدايی: رهبری، مهر 1387؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 2گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×18/7 سم [اهدائي رهبر: 5-363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمدباقر بن محمد، تا: 25 صفر 1130ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشکي، 3گ، 20 سطر، اندازه: 16×24 سم [ف مخ - 1-287]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالله بن مصطفي بن داود، تا: 15 صفر 1130ق؛ جلد: تيماج قرمز، 5گ (8ر-12پ)، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-895]
آغاز: برابر
تذكر: نام مؤلف و كتاب به قرينه آغاز ذكر شد؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: ربيع الاول 1137ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 7گ (139-145)، 19 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 991-3]
خط: نستعليق، كا: عبدالرحمن بن خضر بن حسن بن عبدالله بن رمضان، تا: 1145ق؛ 4گ (2پ-5ر)، اندازه: 16×22 سم [ف: 1-104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: شوال 1150ق؛ محشي؛ جلد: مقوا رويه كاغذ سبز، 7ص (126-132)، 12 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 44-198]
آغاز: برابر؛ انجام: فيكون هذا الشرح منقحا
خط: نستعليق، كا: حسين بن ابراهيم، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 7گ (50پ-56پ)، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 9-908]
آغاز: برابر؛ انجام: حال للصدق و الصواب خصوصا في حال تنقيح الشرح المقدمه علي هذه الديبا چه فيكون هذا الشرح... تمت كتابة شرح خطبه الشمسيه بيد. الفقير محمد حسن... في يوم الجمعخ خاص شهر رجب المرجب من شهور سنه 1224
خط: نسخ و نستعليق شكسته، كا: محمد حسن، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 7ص (244-250)، اندازه: 15×21 سم [ف: 9-200]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالمطلب بن سليمان، تا: 1200ق، جهت ملا عناية الله افندي شيخ زاده؛ 2گ (28پ-29ر) [سه كتابخانه اصفهان: ف: - 104]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ قطع: جانمازي [ميراث شهاب: س 9ش 2-35]
آغاز: برابر؛ انجام: بل الغرض أسأل في كل حال للصدق و الصواب خصوصاً في حال تنقيح الشرح المقدم علي هذه الديباجة فيكون هذا الشرح منقحاً، قد تمت هذه الرسالة...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 6گ، 13 سطر، اندازه: 13/5×19/5 سم [ف: 327-1]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1211 ق [ف: - 105]
آغاز: و أفاض برحمته محرکات اجرام الفلکية و الصلاة و السلام علي ذوات الانفس القدسية؛ انجام: و الصواب في تنقيح هذا الشرح بالعرض في رسال في کل حال و الصواب في تنقيح الشرح للقدم علي هذا الديباجة فيکون هذا منضماً
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1215ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشکي، 6گ، اندازه: 16×21 سم [ف مخ - 113]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد تقي آقاسي، تا: 1218ق؛ مصحح؛ جلد: چرم زرد، 6گ (27پ-32پ)، 21 سطر، اندازه: 10/5×21 سم [مؤيد: 2-139]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: 1224ق، اهدايی: محمود مويد زاده؛ كاغذ: كاهي آبي، جلد: مقواي چرمي، 13 سطر (8×14)، اندازه: 16×19/5 سم [ف: 20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1225ق؛ واقف: مشهدي فريدون، رجب 1313ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: تيماج قهوه اي، 13 سطر (9×14)، اندازه: 16×21 سم [ف: - 426]
آغاز: برابر؛ انجام: بل الغرض أسأل في كل حال للصدق و الصواب خصوصاً في حال تنقيح الشرح المقدم علي هذه الديباجة فيكون هذا الشرح منقحاً، قد تمت هذه الرسالة...
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن آقا بابا، تا: پنج شنبه 23 ربيع الاول 1231ق؛ 8گ، 17 سطر، اندازه: 15/5×21/5 سم [ف: 1-327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد تقي آقاسي، تا: 1218ق؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: نخودي فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 5گ، 20 سطر، اندازه: 11×21 سم [اهدائي رهبر: 5-364]
خط: نستعليق، كا: سلطانعلي گواري كزازي، تا: 29 شوال 1233ق، جا: كرمانشاه مدرسه حاجي شهباز خان؛ كاغذ: شكري، جلد: چرم مشكي، 5گ (164ر-168پ)، 15 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: 2-367]
خط: نسخ، بي كا، تا: رمضان 1234ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج مشكي، 15 سطر [ف: 11-466]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ريز، كا: مصطفي بن محمد بن خالد بغدادي، تا: با تاريخ 1237ق؛ كاغذ: فرنگي، فستقي، جلد: تيماج ترياكي، 219گ، 17 سطر (6×15)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 100-9]
آغاز: برابر؛ انجام: بمعني انه لايحتاج الي تربية الغيربل الكل محتاج الي ذلك
خط: نستعليق نازيبا، كا: عبدالعظيم لواساني، تا: 1240ق، جا: نجف اشرف؛ جلد: مقوايي، 8گ (237پ-244ر)، اندازه: 10/5×15/5 سم [ف: 330-5]
آغاز: برابر؛ انجام: بل الغرض اسال في كل حال للصدق و الصواب خصوصا في تنقيح الشرح المقدم علي هذه الديباجه فيكون هذا الشرح منقحا. قد تمت هذه الرساله...
خط: نستعليق، كا: ابراهيم بن حاجي ملا مصطفي، تا: 1258ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج مشكي، 7گ (2پ-8پ)، 15 سطر (8×15)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 169-18]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالرزاق بن عبدالرحيم خلخالي، تا: دوشنبه محرم 1287ق، جا: زنجان مدرسه سيد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (91پ-95پ)، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 8-15]
خط: نسخ تحريري، كا: محمد، تا: 1330ق؛ 4گ (172ر-175ر) [ف: 3-93]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تركي، بي كا، بي تا؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 2گ (148پ-150پ)، 22 سطر (7×13 و 11×17)، اندازه: 14×20 سم [ف: 20-459]
آغاز: برابر
نام مؤلف به قرينه آغاز تصحيح شد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جا: سليمانيه؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-168]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 2گ (76-77)، اندازه: 13×18 سم [ف: 5-2574]
آغاز: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 3گ (1-3)، 25 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5-2574]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالعظيم، بي تا؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج ترياكي، ابعاد متن: 10×19، اندازه: 11×20 سم [ف: 11-370]
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد غريب، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (177ر-180ر)، 21 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: - 44]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن بن حاج علي اصغر قزويني، بي تا؛ جلد: تيماج مشكي، 6گ (43پ-48پ)، اندازه: 10×15 سم [ف: 12-196]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (42پ-46پ)، اندازه: 13×17/5 سم [ف: 13-269]
آغاز: برابر؛ انجام: و قدبق الصدق و الصواب مترادفان و كذلك مايقا بلهما؛ قوله...
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: سفيد، جلد: مقوا با كاغذ سبز، 8ص، 20 سطر (9×14)، اندازه: 14/5×19/5 سم [ف: 356-2]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
بي كا، بي تا [ف: - 137]
š.-u dībājat-i taḥrīr-il qawā‘id-il manṭiqīyya
حنفي حجازي، محمد، ق12 قمري
hanafī hejāzī, mohammad (- 18c)
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسيه قطبي؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
شرح مزجي است بر ديباچه شمسيه قطبي «تحرير القواعد المنطقيه».
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 804/9
آغاز: افتتح كتابه بالاستعارات الدالة علي ان احسن الكلام حمد مبدع ذي الانعام؛ انجام: قد قال شارح الخطبة - تغمده الله بغفرانه و اسكنه بحبوحة جنانه بعد الفراغ عن شرح الخطبة - هذا ما تيسر للعبد الفقير محمد الحنفي الحجاز ي.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ جلد: تيماج زيتوني مذهب، 8گ (60پ-67پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 2-86]
š.-u dībājat-i taḥrīr-il-qawā‘id-il-manṭiqīyya
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسيه قطبي؛ قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
شرحی است مزجی بر خطبه شرح شمسيه قطب الدين رازي كه به جنبه هاي ادبي و بلاغتي آن توجه شده است.
آغاز: افتتح كتابه بالاستعارات الدالة علي أحسن الكلام حمد مبدع ذي الأنعام تنبيها علي ان صدور الحدعنه في صدر المقاله... ليس عن تقليده و جهل بكيفية الحال
انجام: عن الطريق أي طريق السداد، إنه ولي التوفيق و بيده أزمة التحقيق جمع زمام.
آغاز: برابر؛ انجام: يجنبني عن الخطل اي الخطاء و الاضطراب انه ولي التوفيق و بيده ازمة التحقيق جمع زمام و الحمدلله رب العالمين في سابع من شهر محرم الحرام علي يد افقر العباد ابوالصادق
الشهير بملا عباس عفي عنه رب الناس.
شرح ديباجه شرح قطب الدين رازي بر رساله شمسيه كاتبي در فهرست دارالكتب پس از ذكر نسخه اي از شرح تفتازاني بر شمسيه آمده و ضميمه آن شرح ديباجه آن است از ولي قماني؛ بي كا، تا: 1071ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 15ص (150-136)، 15 و 24 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 10-2049]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2296/2- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا؛ كا: ملاعباس ابوالصادق، تا: محرم 1071ق [فيلم ها ف: 1-669]
آغاز و انجام: برابر
حاشيه اي است مزجي بر مقدمه شمسيه از جمله «ان ابهي درر...» هست تا «و تجبني عن الخطل و الاضطراب، انه ولي التحقيق»، خط: نسخ و نستعليق، كا: سعيد بن محمد باقر بن ملا عبدالرزاق، تا: جمعه غره ذيقعده 1094ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج قهوه ای، 10گ، 14 سطر (7×12)، اندازه: 11/5×17/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1789]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمدبن محمد باقر بن مولا عبدالرزاق (منجم؟) معروف به سعيد، تا: ذيقعده 1094ق، واقف: علي مردان خان تيموري (نصرت الملك)؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج عنابي، 13 سطر (7×11/5)، اندازه: 12×18 سم [ف: - 477]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: سال 1151-1152ق، جا: كاشان مدرسه عماديه؛ كاتب يكي از شاگردان سيد ماجد مي باشد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 13گ (33پ-45ر)، اندازه: 8/5×12/5 سم [ف: 16-27]
آغاز: برابر
بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج عنابي، 18ص، 15 سطر، اندازه: 15/5×29/5 سم [ف: 11-482]
آغاز و انجام: برابر
به درخواست محمد شريف معروف به پيراني زاده تأليف شده؛ خط: نسخ، كا: احمد، مارديني، تا: 1273ق، جا: مدرسه مسعوديه؛ از روي نسخه كاتب ديگر به نام مصطفي التاجي الجرميكي، كتابت شده؛ كاغذ: فرنگي، 17گ (39-55)، 17 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 29-257]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالرزاق بن عبدالرحيم خلخالي، تا: دوشنبه محرم 1287ق، جا: زنجان مدرسه سيد؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (96ر-101ر)، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 15-8]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 11گ، 16 سطر (4/5×13)، اندازه: 9×17 سم [ف: 317-1]
š.-u dībājat-i taḥrīr-il-qawā‘id-il-manṭiqīyya
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسيه قطبي قطب الدين رازي، محمد بن محمد (694-766)
ظاهرا غير همانند:
آغاز: نقاب عن وجوه استعاراتها للنواظر و يجلو عرائس اشاراتها علي خواطب الخواطر؛ فاجبته باسعاف المقصود؛ رجاء الثواب من المعبود فجاء بحمد؛ انجام: عليه و عليهم الصلوة و السلام و التحية و الاكرام ما سطع النور من الظلام و لمع البرق من الغمام، تم و الله اعلم
ديباچه كتاب تحرير القواعد المنطقية، از ديدگاه ادبي، مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و به طور مستقل به شرح آن پرداخته اند، شرح حاضر، يكي از بهترين شرح هاي ديباچه است، لكن شارح آن شناخته نشد؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ افتادگي: آغاز و وسط؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: شرقي، 7گ (1-7)، 17 سطر، اندازه: 6×14 سم [ف: 31-301]
آغاز: بسمله قال ان ابهي درر الي قوله باكمل التحيات اقول ان ابهي اسم ان و هو افعل التفضيل من البهاء؛ انجام: اي يبعدني و يخلصني الخطل الفحش
شرحي است با عناوين «قال- اقول» بر خطبه تحرير القواعد المنطقية تأليف قطب الدين رازي؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ واقف: زين الدين جعفر زاهدي، دي 1377؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 4گ، 21 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 24-216]
آغاز: الحمد بالابداع الشمول للنعمة و غيره سبب؛ انجام: من الخلل اي فساد الكلام و الانحراف عن...
شرح ديباجه كتاب شرح الشمسية في المنطق؛ خط: نستعليق، كا: حاجي باقر بن مير محمد حسيني، تا: 1116ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: چرم زرد، 2گ (62ر-63پ)، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [مؤيد: 1-402]
كا: اسماعيل بن حاجي محمد كريم شيرازي، تا: 1216ق، جا: سجاس؛ جلد: تيماج [10-224]
آغاز: حسب الاضمع فی الكلام النشر لعطاء النظم مغیر و اما الثانی فبان تشبیه الاوصاف الجمیلة الواقعة فی الحمد بالزهر و المرغوبیه قیستعار بهالفظ الزهر... قوله حمد مبدع جزان الابداع؛ انجام: قوله عن الخلل ای فساد الكلام و الانحراف عن طریق السداد تم ما اردناه من شرح الصدر بفضله و كرمه العمیم
شرحی است بر دیباچه «تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشمسیة»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «منه»؛ 4 گ، 17 سطر [ف: 5 - 2573]
آغاز: بالمعقول و اعتباراً لكونه اشهر و اظهر من المحسوس مبالغة سبیل الادعاء؛ انجام: و قد یقال الصدق و الصواب مترادفان و كذلك ما یقابلها عن الخلل ای فساد الكلام و الانحراف عن طریق السداد.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 9 گ (1 ر - 9 ر)، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 3 - 585]
آغاز: اعنی البنان على سبیل الاستعارة التخیلیة و یجوز ان یكون الاضافة فی بنان البیان؛ انجام: قوله عن الخطل ای عن فساد الكلام و الاعراض عن طریق السداد تم ما اوردنا من شرح الدیباجة الحمد لله اولا و آخرا و الصلوة على رسوله باطنا و ظاهراً تمت
شرح مختصری است بر دیباچه «تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشمسیة» قطب الدین رازی با عناوین «قوله - قوله» که بیش تر به جنبه ادبی و بلاغت توجه نموده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 4 گ، 15 سطر، اندازه: 15/5 × 20 سم [ف مخ - 1 - 287]
Š.-u dībājat-i jawāhir-in-naħw
زواری، ابو سعید بن احمد، ق 9 قمری
zavvārī, abū-saīd ebn-e ahmad (- 15 c)
وابسته به: جواهر النحو فی علم الاعراب؛ طبرسی، فضل بن حسن (468 - 548)
صاحب روضات می گوید که «الجواهر فی النحو» که منسوب به شیخ ابو علی طبرسی است محتمل است که از تالیفات شیخ شمس الدین طبرسی نحوی باشد. شارح قاضی ابو سعید زواری است که فقط دیباچه کتاب جواهر النحو را از نظر نحوی و موضوع اعراب شرح کرده است.
تبریز؛ تربیت؛ شماره نسخه: 80
بی کا، بی تا [ف: - 241]
Š.-e dībājat-e hāšīya-ye tahzīb-ol-manteq
وابسته به: حاشیة تهذیب المنطق (ترجمه) = حاشیة تهذیب المنطق = حاشیه ملا عبد الله = شرح تهذیب المنطق؛ ملا عبد الله بن حسین یزدی (- 981)
شرح فارسی بر دیباجة شرح المولى عبد الله الیزدی على تهذیب المنطق للتفتازانی.
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 492/2
آغاز: الحمد لله الذی هدانا سواء الطریق و جعل لنا التوفیق خیر رفیق؛ انجام: و نامیدن او بسورة توحید باعتبار آخر سوره است: و لم یكن له كفواً احد
خط: نستعلیق، کا: حاجی باقر بن میر محمد حسینی، تا: 1116 ق؛ جلد: چرم زرد، 3 گ (50 پ - 52 ر)، 15 سطر، اندازه: 12 × 18/5 سم [مؤید: 1 - 401]
š.-u dībājat-ir r.-il jafarīyya
رضوی، محمد مهدی بن محمد صالح، ق 11 قمری
razavī, mohammad mahdī ebn-e mohammad sāleh (- 17 c)
وابسته به: الجعفریة = واجبات الصلاة؛ محقق کرکی، علی بن حسین (890 - 940)
تاریخ تالیف: 954 ق؛ محل تالیف: مشهد رضوی
شرح مزجی مختصری است بر دیباجه رسالة الجعفریة محقق کرکی. اهتمام شارح به مباحث ادبی و لغوی است. شارح در مقدمه از اثر دیگر خود که تعلیقه ای بر ارشاد است چنین نام برده «و التصدی لاتمام ما رقمته على كتاب الارشاد...» وی معاصر استر آبادی شارح جعفریه بوده و از وی در مقدمه به عنوان فاضل معاصر استر آبادی یاد نموده است.
آغاز: الحمد لله على جزیل احسانه و الصلاة على محمد شارع اشرف ادیانه و على صادع شرایعه و واضع قواعد برهانه...
آغاز: برابر؛ انجام: فما یاتی علیه المناقشات لذكره و ان وجهه على طریق الامتاع و الارسال مما لا یخفى و الحمد لله ولى الحمد و حریة اولا (تاریخ تالیف)
خط: نستعلیق، كا: عبد الله بن حاج میرزا علی، تا: 984 ق؛ محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 5 گ (2 پ - 6 ر)، 23 سطر (6/5 × 16/5)، اندازه: 14 × 15 سم [ف: - 715]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان كان وجهه بطریق الاقناع و الارسال مما لا یخفی... فرغ عن توصیفه و تالیفه... فی المشهد المقدسة الرضویة... محمد مهدی الرضوی المشهدی.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1012 ق؛ از روی خط مؤلف کتابت شده؛ کاغذ: شرقی، 11 گ (13 پ - 23 پ)، 14 سطر، اندازه: 8 × 13 سم [ف: 35 - 659]
آغاز: برابر؛ انجام: و فرغ مؤلفه من ترصیفه و ارقمه بالنصر تراب عینیه سیده و سنده وجده و مولاه ثامن الائمة الطاهرین...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 16 ذیقعده 1014 ق، جا: شیراز مدرسه خواجه مقصود بیکی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6 گ (4 پ - 10 پ)، 22 سطر، اندازه: 13 × 19 سم [ف: 14 - 154]
آغاز: برابر؛ انجام: سبحان رب العرش الكریم و لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظیم... و باقی الصلوات المندوبة مذكورة فی كتب الاصحاب من اراد فلیطلب هناك.
خط: نستعلیق، کا: طهماسب بن سپاه مدد، تا: 8 ذیحجه 1075 ق؛ مصحح، محشی با امضای «ع ک» و «منه رحمه الله» و «زی رحمه الله»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 271 گ،
19 سطر، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 5 - 2573]
š.-u dībājat-i š.-it-tașrīf
مسعود بن عرب
masūd ebn-e arab
وابسته به: شرح العزی فی التصریف = شرح التصریف = شرح تصریف الزنجانی؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722 - 792)
رساله ای کوتاه در شرح و توضیح مقدمه شرح التصریف سعد الدین تفتازانی که به خواهش شاگردش به ویژه محمد بن رمضان الولادی به نگارش در آمده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 2401/1
آغاز: متوكلاً بكرمه... و رسوله الذی هو للمومنین روؤف رحیم، فیقول المحتاج الى الله الملک القدیر... لما كان صدر شرح الامام الفاضل الكامل ذروة المحققین... التمست منی الاعزة من تلامیذی؛ انجام: و اعلم ان فی بعض النسخ انشرح و المراد بالتصریف هیهنا عین علم التصریف بالعین المهملة ثم الیاء ثم النون فرد على هذه النسخة ذلك [...] بلا خفاء و الله اعلم تمت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1014 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6 گ، 11 سطر، اندازه: 13 × 22 سم [ف مخ - 3 - 1199]
š.-u dībājat-i š.-iš šamsīyya fi-I qawāid-il manțiqīyya
قرامانی، ولی الدین محمد بن مصطفی
qarāmānī, valī-od-dīn mohammad ebn-e mostafā
وابسته به: شرح الشمسیة فی القواعد المنطقیة؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722 - 792)
شرحی است بر دیباچه شرح سعد الدین تفتازانی بر رساله شمسیه نجم الدین عمر بن علی قزوینی معروف به کاتبی.
آغاز: بسمله. الفیاض المنزه افعاله عن العلل و الاغراض مبدع البدایع بحكمة الكامله و مخترع الحقایق بقدرته الشامله...
انجام: آیات القرآن فهو اخص مطلقاً من المعجزات هذا آخر ما اردنا ایراده و الله [اعلم] بالصواب.
[کشف الظنون، ج 2، ستون 1063؛ دنا 700/6]
آغاز و انجام: برابر
تنها حاشیه است بر شرح دیباچه آن. نام مؤلف به استناد آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 8، به نام سلیمان؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 7 گ (7 پ - 13 ر)، 17 سطر (6 × 11/5)، ابعاد متن: ربعی [ف: 17 - 277]
آغاز: برابر؛ انجام: و هی غیر القرینة الدالة على تعین المراد و الله اعلم بالصواب.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین گردید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 846 ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور آبی، 62 ص (68 - 129)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 32 - 284]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: جمادی الثانی 870 ق؛ واقف: میرزا ابو القاسم حسینی؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 9 گ، 16 - 18 سطر، اندازه: 12 × 17 سم [ف: 1 - 330]
آغاز: بسمله، الحمد لله الذی وعد لمن ذكره ذكره بین الملائكة المقربین... و بعد فیقول العبد المفتقر الى الله محمد بن مصطفی
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 8 گ (41 - 48)، 15 - 23 سطر، اندازه: 14 × 19 سم [ف: 5 - 2574]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: عبد اللطیف بن صولان بن یزید، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 8 گ (3 پ - 10 پ)، 23 سطر (5/5 × 18/5)، اندازه: 11 × 25/5 سم [ف: 19 - 127]
š.-u dībājat-i š.-i miftāḥ-il-ulūm
وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555 - 626)
شرحی است با عناوین «قوله - اقول» بر دیباچه «شرح مفتاح
العلوم» سکاکی.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 7130/2 - 36/30
آغاز: بسمله ای باستعانة اسمه اؤلف و ابتدا تالیفی واصل اسم سمو بمعنى الارتفاع عند البصرین؛ انجام: قوله و هو ان ذكر اه اقول المراد منه تعریف الوضع النوعی ففیه نظر من وجهین... هو یفیدان ذكر الدال على الملزم جایز خبر ان المشدده هذا ما تفردت به بتوفیق الله
خط: نستعلیق، كا: على، تا: دو شنبه ذیحجه 1257 ق؛ مصحح، محشی از «احمد» و «ابن حیدر» و «مصباح»؛ جلد: تیماج مشکی، 12 گ، 18 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 5 - 2574]
š.-u dībājat-il ujāla
ملا عبد الله بن حسین یزدی، - 981 قمری
mollā abd-ol-lāh ebn-e hoseyn-e yazdī (- 1574)
وابسته به: حاشیة تهذیب المنطق = العجالة = حاشیة الدوانی؛ دوانی، محمد بن اسعد (830 - 908)
شرح مزجی مختصری است توضیحی بر مقدمه رساله «العجالة فی شرح تهذیب المنطق» دوانی.
مشهد؛ میبدی؛ شماره نسخه: 382/2
آغاز: الحمد لله على ما انعم علینا ظاهراً و باطناً و الصلاة و السلام على من هو شفیع اللعاصین شارحاً و ماتناً؛ انجام: و عین الخطا علیلة و رمیدة و الله الحمید الاعلى و رسوله صلاة من العلی و على آله و صحبه المقتدی.
خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: قرن 13؛ محشى؛ جلد: تیماج سبز، 4 گ (5 پ - 8 پ)، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 26 سم [ف: 2 - 81]
š.-u dībājat-i farāid-il-qalāyd
وابسته به: فرائد القلائد فی مختصر شرح الشواهد؛ بدر العینی، محمود بن احمد (762 - 855 ق)
شرحی است با عنوان های «قوله، قوله» بر دیباچه «فراید القلاید فی مختصر شرح الشواهد» عینی.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 4737/2 - 24/37
آغاز: الحمد لله الذی شرف لسان العرب و جعله عمدة لمن بعد و اقترب و لم تزل العلماء یفتقرون الیه و یقولون فی جمیع اقوالهم علیه كیف لا... و صحبه و عترته و حزبه اما بعد فان هذا شرح لطیف و انموذج ظریف؛ انجام: قوله و قلوبع بفتح القاف و اللام و سكون الواو و فتح الباء الموحدة قال ابن فارس قلوبع اسم للعبة و هذا ایضا كنایة... و لا یلتفت الیها لحقادها فانهم قد تم شرح خطبة شرح مختصر الشواهد و بالله التوفیق و الاعانة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مذهب، 4 گ، 25 سطر، اندازه: 16 × 27 سم [ف: 5 - 2576]
š.-u dībājat-il-qāmūs
سلیمانی، مقصود بن شاه ولی
soleymānī, maqsūd ebn-e šāh valī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9686/3
آغاز: بسمله. الحمد لله الذی علم آدم الاسماء ثم عرضهم على الملائكة... لما كان كتاب القاموس دستور العمل فی اللغة العربیة... ان اشرح دیباجته مع نبذة من مقاصده لیكون عونا لهم فی الطب؛ انجام: علی زنة واحدة و لنكتف بهذا القدر من الشرح و التفصیل... علیه التوریت و الانجیل و الحمد لله الكریم الجلیل...
خط: نسخ، كا: فیض الله بن اسماعیل، تا: اواخر رجب 1162 ق؛ جلد: مقوا، 18 گ (106 پ - 123 ر)، اندازه: 16 × 21/5 سم [ف: 31 - 51]
S.-u dibajat-il-qamus-il-muhit
شاخوری، سلیمان بن على، - 1101 قمری
šāxūrī, soleymān ebn-e alī (- 1690)
وابسته به: القاموس المحیط = قاموس اللغة = قاموس المحیط و القابوس الوسیط = الجامع لما ذهب من كلام العرب شماطیط؛ فیروز آبادی، محمد بن یعقوب (729 - 817)
شرح مزجی زیبایی است بر دیباچه قاموس المحیط فیروز آبادی که مؤلف بعد از ذکر قسمتی از مقدمه آن را شرح می کند، و بیش تر نظر به توضیح لغات و بیان نکات ادبی مقدمه دارد.
[الذریعه 262/13 و 263؛ دنا 697/6]
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 13؛ در سال 1288 قمری مقابله و تصحیح شده، در فهرست اصل به خط مؤلف دانسته شده اما سال کتابت با تاریخ حیات مؤلف تطبیق نمی کند؛ شماره بازیابی موقت است؛ قطع: وزیری [میراث شهاب: س7 ش 3 - 4 - 25]
آغاز: بسم الله... و به صحة كل سقیم الحمد لله و سلام على عباده الذین اصطفی
جزء اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ یادداشتی از کشکول فرزند مؤلف منقول است، یادداشتی دارد از «احمد بن سلیمان» ابن مؤلف؛ جلد: تیماج قرمز، 35 گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 19 سم [ف: 1 - 60]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 6
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 20]
š.-u dībājat-il-qāmūs-il-muhīt
مرتضی زبیدی، محمد بن محمد، 1145 - 1205 قمری
mortazā zobaydī, mohammad ebn-e mohammad (1733 - 1791)
وابسته به: القاموس المحیط = قاموس اللغة = قاموس المحیط و القابوس الوسیط = الجامع لما ذهب من كلام العرب شماطیط؛ فیروز آبادی، محمد بن یعقوب (729 - 817)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1136/15
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 15 ص (226 - 240) [سنا: ف: 2 - 131]
š.-u dībājat-il-qāmūs-il-muḥīt
وابسته به: القاموس المحیط = قاموس اللغة = قاموس المحیط و القابوس الوسیط = الجامع لما ذهب من كلام العرب شماطیط؛ فیروز آبادی، محمد بن یعقوب (729 - 817)آغاز: الحمد لله منطق البلغاء باللغی فی البوادى الانطاق جعل الشیی ناطقا و اللغی جمع لغة و هی اصوات یعبر عنها كل قوم عن اغراضهم
انجام: فالانسان محل النسیان و اول ناس اول الناس و على الله التكلان
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالاً قرن 11؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ تملک: حسن بن احمد حماد در سال 1199؛ جلد: تیماج یشمی، 8 گ، 27 سطر، اندازه: 18 × 24/7 سم [ف: 43 - 88]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ درشت، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: میشن قهوه ای، 10 گ، 35 سطر، اندازه: 18/7 × 29/7 سم [ف: 9 - 266]
شرح دیباجة الكافیة - شرح الفاظ خطبة الوافیة فی شرح الكافیة
š.-u dībājat-i k.-iş Şalāt
وابسته به: غنیة المتملى (المستملی) فی شرح منیة المصلی؛ حلبی، ابراهیم بن محمد (- 956)
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2719/2 - 14/169
در نسخه حاضر دو شرح کوتاه بر کتابی در صلاة موجود است. آغاز کتاب متن چنین است: «الحمد لله الذی جعل العبادة مفتح السعادة»؛ خط: نسخ، كا: محمد بن علی سافری، تا: 1194 ق؛ جلد: مقوا، 6 گ، 19 سطر، اندازه: 13 × 18 سم [ف: 5 - 2576]
Š.-u dībājat-il-muḥarrir
وابسته به: المحرر فی الفقه = محرر التدوین = المحرر فی الفروع الشافعیة؛ رافعی قزوینی، عبد الکریم بن محمد (557 - 623)
شرحی است بر دیباجه المحرر عبد الکریم بن محمد رافعی قزوینی؛ خط: نسخ، كا: عبد المحسن بن ملا شیخ حسن خلخالی، تا: حدود 1113 ق؛ 3 گ (4 پ - 6 پ) [مختصر ف: - 487]
خط: نسخ، كا: عبد المحسن بن ملا شیخ حسن خلخالی، تا: 1113 ق، 4 گ (1 پ - 4 ر) [مختصر ف: - 487]
Š.-u dībājat-i muxtașar-il maānī
رومی، عضد الدین بن عبد السعاد، ق 11 قمری
rūmī, azod-od-dīn ebn-e abd-os-saād (- 17 c)
وابسته به: مختصر المعانی = المختصر فی شرح تلخیص المفتاح = شرح تلخیص المفتاح = المختصر فی شرح التلخیص؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722 - 792)
به گفته مؤلف: چون دیباچه کتاب «المختصر فی شرح تلخیص المفتاح» تفتازانی، حاوی استعارات حیرت انگیز و نکات دقیق بود و ادراک آن برای همگان میسر نبود بر آن شدم که لطائف و نکات دقیق و لغات مشکل آن را بیان کنم و به سؤالاتی که احیانا به ذهن می رسد پاسخ دهم.
آغاز: الحمد الله الذی اخرجنا عن ظلمة الكفر الى نور الایمان بان ارسل الینا الرسول بالمعجزات الباهرة و النصوص المفیدة... نحمدک یا من شرح الخ قیل آثر فی بادیة الحمد ما یدل على التجدد و الحدوث...
انجام: قال فی تفسیر قوله تعالی فسلموا على انفسكم تحیة من عند الله الآیة قوله تحیة مصدر من معنی سلموا لان سلم و حیا بمعنى واحد
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه ربیع الثانی 1047 ق؛ توسط منتجب الدین در اسفند 1309 به کتاب خانه تحویل شده؛ کاغذ: شکری،
جلد: مقوا، 30 گ، 15 سطر، اندازه: 15 × 30 سم [ف: 25 - 98]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: میر علی بن نظر شاه اردلانی، تا: 1065 ق، جا: اصفهان؛ کم تصحیح دارد؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 34 گ (99 پ - 133 پ)، 16 سطر، اندازه: 10 × 20 سم [اهدائی رهبر: 10 - 142]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 429/2
همان نسخه بالا؛ تذکر: نام مؤلف در فهرست عضد الدین بن عبد القادر آمده که با توجه به آغاز آن و به استناد فهرست آستان قدش تصحیح شد؛ 35 گ (95 پ - 129 پ) [مؤید: 1 - 347]
š.-u dībājat-i maşābīḥ-il-hudā
وابسته به: مصابیح الهدی؛ بحر العلوم، محمد مهدی بن مرتضی (1155 - 1212)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2439/3
آغاز:... بسمله، الحمدلله الذی اوضح مسالک الافهام بمصابیح البیان... اما بعد فطال ما اشتدت الاشواق و اعتدت العیون و الاعناق؛ انجام: و مثله منتف فی الشرع و مما ینعطف هذا آخر ما وجدناه من الرسالة الشریفة و هی مقدمة المصابیح للاوحدى السید مهدی
خط: نسخ، كا: محمد صالح خوانساری و حاج قاسم بن علی اکبر، تا: 1233 ق؛ کاغذ: فستقی، رویه کاغذی مقوایی، 9 گ (66 ر - 74 ر)، 25 سطر، اندازه: 16 × 21/2 سم [ف: 6 - 16]
شرح دیباجة المصباح - اعراب دیباجة المصباح
شرح دیباجة المصباح - الاصباح فی شرح دیباجة المصباح
š.-u dībājat-il-mişbāḥ
وابسته به: المصباح فی النحو؛ مطرزی، ناصر بن عبد السید (538 - 610)
ظاهرا غیر همانند:
خط: نسخ، بی کا، تا: 999 ق [الفبائی: - 338]
خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تازه، 9 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 200]
آغاز: الحمد لمن شرف الانسان باللسان و نور قلوبنا بالعلم و الایمان... و بعد فان دیباجة المصباح فی علم الاعراب لایخفى على ذوی العقول و اولی الالباب؛ انجام: الرابع ان یكونا معرفتین او مشابهتین للمعرفة و ههنا الشرط الاخیر مفقود فكیف یصح ان یكون الفصل، تمت بعون الله الملک الوهاب.
شرح دیباچه المصباح مطرزی (م 610 ق) است که به نام «فاضل محمد چلبی مشهور به ابن عبد الکریم» تالیف یافته است. در این کتاب از میر سید شریف و تفتازانی نقل شده است. در مقدمه کتاب آمده: «چون دیباچه کتاب المصباح فی علم الاعراب حاوی فوائد و قواعد لطیف و مشتمل بر دقائق اسرار زبان عربی و مباحث ادبی و متضمن رموز نحوی و بلاغی از تشبیه و استعاره... بود [بر آن شدم] كشف غطاء از آن ها نموده و به شرح آن بپردازم]»؛ خط: نسخ، كا: سلیمان فرزند یوسف موروی، تا: جمادی الثانی 1012 ق، جا: فنار تكیه حاجی؛ مصحح، محشی با عناوین «سید على داده»، «مختصر»، «اختری» و... دارد که برخی به ترکی نگاشته شده، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی مشکی، 39 گ، 19 سطر (7 × 15)، اندازه: 13/5 × 20 سم [ف: 30 - 584]
شرح دیباجة الوافیة فی شرح الكافیة - شرح الفاظ خطبة الوافیة فی شرح الكافیة
š.-e dībāde-ye xašxāš nāma
تائب تبریزی، اسماعیل بن حسین، - 1374 قمری
taeb-e tabrizi, esmail ebn-e hoseyn (- 1955)
وابسته به: خشخاش نامه؛ تائب تبریزی، اسماعیل بن حسین (- 1374 ق)
تاریخ تالیف: 24 ذیقعده 1353 ق؛ محل تالیف: مشهد رضوی
«خشخاش نامه» یکی از مثنوی های تائب است دارای دیباچه ای به نثر آکنده از اشارات علمی و ادبی. تائب می گوید که این دیباچه را به گروهی از دانشمندان ایران فرستادم و خواستم که آن را شرح کنند ولی هیچ کدام این کار نتوانستند ناچار خودم به شرح آن پرداختم. در این شرح پراکنده های بسیاری به نثر و نظم از مطالب علمی و تاریخی و ادبی آمده است با عناوین «متن، شرح».
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1195
آغاز: الحمد لله الحنان المنان الذی خلق الانسان علمه البیان و هدانا بالایمان من قبل ان نعرف شکر الامتنان؛ انجام: و معنی دیگر این که از این بالاتر هم نویسندگان در عالم هستند، تمام شد شرح دیباچه خشخاش نامه...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ 47 گ، اندازه: 14 × 15 سم [ف: 3 - 456]
š.-u dībājat-iš šāfīya
وابسته به: الشافیة فی الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 - 646 ق)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 37092
آغاز: شرح الدیباچة. بسمله و به نستعین و ثقی (كذا؛ ثقتی). قوله سالنی فعل ماض و المتصل به ضمیر المفعول ای التمس و طلب منى من المسئلی و هو السوال و الطلب، قوله من موصول او موصوف سئل الرفع على الفاء؛ انجام: كان مفعولا به ای سائلا نفعه و ان تعلق بالثانی كان مفعولا له لاشعارة بالعلیة ای متضرعا لاجل نفعه. تم شرح الدیباجة.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاتب بخش اصلی: محمد تقی بن محمد موسوی، تاریخ تحریر بخش اصلی: 6 شوال 1245 ق؛ اهدایی:رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 1 گ (2 ر - 12 پ)، 26 سطر، اندازه: 15 × 25 سم [اهدائی رهبر: 10 - 244]
š.-e dībāča-ye š.-ot-tasrīf
وابسته به: شرح العزی فی التصریف = شرح التصریف = شرح تصریف الزنجانی؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722 - 792)
ظاهرا غیر همانند:
آغاز: ان اروى زهر الى قوله حمد الله سبحانه مقصود شارح به ایراد این جمله اثبات آنست که حمد الله تعالى احسن حمدها است و افضل کلام های فصیح؛ انجام: و ذکره... که از خواص مشبه به است، ترشیح استعاره افراغ آنست و السلام.
توضیح و حاشیه ای است بر شرح تصریف تفتازانی؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: ملا محمد طاهر نوری، تا: 1248 ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مشکی، 3 گ (191 پ - 194 ر)، ابعاد متن: (5/5 × 10)، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 19 - 65]
آغاز: بسمله قوله ان ارو ازهر الى قوله حمد الله سبحانه و تعالی. مقصود شارح بایراد این جمله اثبات آنست که حمد الله تعالی احسن حمدها است؛ انجام: که از خواص مشبه به است ترشیح استعاره افراغ است. تمت.
یادداشت هایی مختصر است بر دیباچه شرح تصریف؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 4 گ (102 - 105)، 17 سطر، اندازه: 9/5 × 16/5 سم [ف: 3 - 1598]
آغاز: قوله ان اروی زهر یخرج فی ریاض الكلام من الاكمام... مقصود شارح به ایراد این جمله اثبات آن است که حمد خدای تعالی احسن حمدها است
شرحی است بر دیباچه شرح تصریف سعد الدین تفتازانی؛ بی کا، تا: قرن 13؛ 3 گ (54 ر- 56 پ) [سه کتاب خانه اصفهان: ف: - 116]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 12 محرم 1215 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج پسته ای، 7 ص، 25 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 201]
آغاز: بسمله قوله ان اروى زهر الى قوله حمد الله تعالی مقصود شارح بایراد این جمله اثبات آن است که حمد الله تعالی احسن حمدها است و افضل كلام های فصیح؛ انجام: و ذكر قالب که از خواص مشبه به است ترشیح استعاره افراغ است قد تم هذه الرسالة الشریفة فی بیان التشبیه و الاستعارة
رساله کوتاهی است در شرح خطبه تفتازانی در شرح تصریف که تشبیهات و استعارات به کار برده در آن را شرح می دهد به صورت «قوله - قوله»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6 گ، اندازه: 9 × 15 سم [ف مخ - 1 - 288]
آغاز: بسمله، قوله ان اروی زهر تخرج فی ریاض الكلام الى قوله حمد الله سبحانه و تعالی مقصود شارح بایراد این جمله اثبات آنست که حمد الله احسن حمدها است و افضل کلام های فصیح و معنی حقیقی فقره اولی این است که احسن کلام فصیح تخریج من لسان الفصحاء حمد الله تعالی و حصول این معنی بنا بر استعاره ای است؛ انجام: افراغ که لفظ مستعاره است پس استعاره در آخر نمته تابع استعاره افراغ است که مقدمه است و ذکر قالب که از خواص مشبهه به است ترشیح استعاره افراغ است.
بی کا، بی تا؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 7 ص (54 - 60)، اندازه: 12 × 18/5 سم [ف: 9 - 412]
آغاز: ان اروى زهر الى قوله حمد الله سبحانه مقصود شارح بایراد این جمله اثبات این است؛ انجام: و ذکر غالب از خواص مشبه به است ترشیح استعاره افراغ است
شرح خطبة كتاب شرح التصریف تفتازانی که از جهت بلاغی به آن پرداخته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: پوست مشکی، 8 گ (42 ر - 49 ر)، 13 سطر، اندازه: 10 × 14/5 سم [مؤید: 2 - 117]
شرح دیباچه شمسیه - الطائف السنیة فی شرح دیباجة الرسالة الشمسیة
شرح دیباچه طوالع الانوار - شرح خطبة طوالع الانوار
Š.-e dībāče-ye farāed-ol qalāed fi moxtasar-e š.-es šavāhed
وابسته به: فرائد القلائد فی مختصر شرح الشواهد؛ بدر العینی، محمود بن احمد (762 - 855 ق)
شرح کوتاهی بر دیباچه فرائد القلائد فی مختصر شرح الشواهد عینی است با عناوین «قوله - قوله».
آغاز: وصف المال كثیرا و المراد احمد الله حمدا سائغا كثیرا. قوله شرجعا و فی العباب الشرجع الطویل و قال ابن عباد الناقة الطویلة و وصف الحمد بالطول واراد به حمد لا ینقطع. قوله شعلعا معناه كمعنا شرجع...
انجام: الطعنة عنده بمنزلة هذه اللعبة التی لا یبابها و لا یلتفت الیها بحقارتها فافهم. تم تفسیر الدیباجة و الحمد الله اولا و آخرا.
آغاز: فلذلك انتصبته من همی الماء و الدمع یهمی همیا و همیانا اذا سال و وصف الشكر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1093 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با بلاغ مقابله؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 3 گ (221 ر - 224 پ)، 21 سطر، اندازه: 13 × 19 سم [اهدائی رهبر: 10 - 245]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ خطبه کوتاه آغاز کتاب را ندارد؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 5 گ (220 پ - 224 ر)، 20 سطر، اندازه: 13 × 20 سم [اهدائی رهبر: 10 - 245]
š.-e dībāče-ye favāed-e zīyāyya
وابسته به: الفوائد الضیائیة فی شرح الكافیة = شرح الكافیة لابن الحاجب = شرح ملا جامی؛ جامی، عبد الرحمن بن احمد (817 - 898)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 39612
آغاز: الحمد لولیه و الصلوة على نبیه و على آله و اصحابه المتادبین بآدابه. یعنی سپاس و ستایش مختص است از برای ولی حمد درود و تحیات بر نبی او باد که آن حضرت محمد است و هم چنین درود و تحیات بر آل و اصحاب او باد؛ انجام: و ضیاء الدین یوسف هم در ذهن و هم در خارج مقدم است. پس ضیاء الدین یوسف حقیقة علت غایی نیست بلکه مثل آن است در سبب شدن تصنیف.
خط: نستعلیق، کا: حاجی باقر بن میر محمد حسینی، تا: جمعه 13 ربیع الثانی 1116 ق؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 5 گ (56 پ - 60 ر)، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 18/7 سم [اهدائی رهبر: 10 - 246]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 492/4
همان نسخه بالا [مؤید: 1 - 401]
Š.-e dībāča-ye kobrā fe-I-manteq
وابسته به: کبری در منطق؛ جرجانی، علی بن محمد (740 - 816) شرح مزجی مختصری بر دیباچه کتاب «کبری» میر سید شریف جرجانی (816 ق) است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 39613
آغاز: بسمله. بدان که آدمی را قوتیست دراکه یعنی بغایة الغایة دریابنده که آن را عقل؛ انجام: سیم انفصالی چنان که شبی این عدد یا زوج باشد یا فرد یا
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: محمد باقر بن محمد حسینی، تا: 1116 ق؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 3 گ، 18 سطر، اندازه: 12/5 × 18/7 سم [اهدائی رهبر: 5 - 364]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 492/5
همان نسخه بالا [مؤید: 1 - 402]
Š.-e dībāča-ye golestān
قصوری، غلام محی الدین بن غلام مصطفی، 1202 - 1270 قمری
qosūrī, qolām mohī-od-dīn ebn-e qolām mostafā (1788 - 1854)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد الله (- 691)
شرح مختصری است بر مفردات دیباچه گلستان سعدی. مؤلف شرحی به زبان فارسی بر سروده های دشوار گلستان نیز دارد.
[گنج بخش منزوی 1291/3 - 1292؛ مشترک پاکستان 805/1 و 103/14 - 104]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2077
نسخه اصل: کتاب خانه گنج بخش - پاکستان 6620؛ خط: نستعلیق، كا: غلام محیی الدین، تا: 1225 ق؛ با یادداشتی از پروفسور محمد اقبال مجددی در 16 نوامبر 1977 م که کاتب نسخه را همان مؤلف دانسته؛ محشی؛ 52 ص [عکسی ف: 6 - 105]
š.-e dībāče-ye golestān
حاجی گل، محمد عارف بن غلام سرور
hājī gol, mohammad āref ebn-e qolām sarvar
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد الله (- 691)
شرحی است بر ابیات آغازین بوستان سعدی تا ابتدای «در
ستایش پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)»؛ بدین ترتیب که ابتدا ابیات را با فاصله نوشته و سپس زیر سطور و در حاشیه به شرح و توضیح موارد مختلف پرداخته است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 8289
خط: نستعلیق متوسط، کاتب = مؤلف، بی تا؛ محشی با امضای عفى عنه، اللهم اغفر لكاتبه و...؛ خریداری از بهزاد زارع؛ كاغذ: هندی، جلد: مقوایی، 6 گ (31 - 36 پ)، 7 سطر (10/5 × 22/5)، اندازه: 21 × 34/3 سم [رایانه]
š.-e dībāde-ye masnavī
حسینی، محمد
hoseynī, mohammad
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604 - 672)
شیراز؛ بنیاد فارس شناسی؛ شماره نسخه: 34/4
آغاز: بسملة. الحمد لله الخبیر بعواقب الامور العالم بما تخفیه الضمائر فی الصدور... و بعد هذا كتاب المثنوی یعنی این کتابی است که در او بیان می شود از ترک معاصی؛ انجام: بتاریخ یوم پنج شنبه شهر شعبان المعظم من شهور سنة اربع و تسعین و ماتین بعد الالف من الهجرة النبویة على مهاجرها الف الف صلوات و سلامه و تحیة بتسوید شرح دیباچه مجلدات مثنوی مولوی قدس الله سره العزیز که از زاده مفكره سحر نگار و نتایج طبع بدایع آثار و اختر برج ضمیر منیر و گوهر بحر خواطر فیض تخمیر و مساوقه القلم انمل در ربار و ثمرات المدة كلك سبحانه مولینا الاعظم ملاذ الائمة فی العالم حبر النحریر المتبحر الكامل المكمل الفاضل المفضل کاشف الحقایق و الدقایق کهف الواصلین و ملجا المحققین قطب الملة و الحق و الدین حامی الحقیقة مهدی الطریقة محمود الخلیفة مفخر الحاج الحاج محمد حسینا طول الله ظله العالی على مفارق المحتبین مادامات السماء یظل على مافی و على الارضین میبود حسب الفرمایش صاحبی ملاذی دیباچه دفتر دانش و بینش و انتباه عنوان صحیفه شعور و فهم بالاكتناه زبدة الناهجین الى المنهج الاعلى قدوة السالكین الى المسلك الاقصی فخر الحاج آقا محمد مدظله العالی الشهیر بالشیرازی پرداخت حرره اقل الطلبة علی اکبر
شرح دیباچه مجلدات مثنوی مولوی؛ خط: نسخ، كا: على اكبر ورامین، تا: 1294 ق؛ جلد: تیماج سبز، 33 گ (31 پ - 63 ر)، اندازه: 13 × 24 سم [ف: - 56]
... š.-e dībāčae-ye nāma-ye delnavāz
تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ شماره نسخه: 25/2
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 3]
š.-e dībāče-ye nahj-ol-balāqa va čand xotba-ye dīgar
علم الهدی، مرتضی بن داعی، ق 6 قمری
alam-ol-hodā, mortazā ben dāī (- 12 c)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359 - 406)
دیباچه و چند خطبه از نهج البلاغه را به عربی شرح شده که متاسفانه در این نسخه پایان رساله به واسطه افتادگی معلوم نیست.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 399/8
آغاز: بسمله، الله احمد على مرائی اسرار انوار توحیده و ایاه اشکر على مناظر انوار اسرار تمجیده محمد و آله الاطهار الاطیاب الاطهرین الاطیبین؛ انجام: من كل منهما مستلزم لخلافه مع الاخرو ان فرض
خط: شکسته نستعلیق و نسخ بد، بی کا، تا: محتملاً قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج مشکی، 58 ص (88 - 145)، 18 - 19 سطر (12 × 16/5)، اندازه: 17 × 21 سم [ف: 1 - 385]
Š.-e dīvan
عنوان های بند ها به فارسی است و شرح فارسی پس از بیت های دیوان علی (علیه السلام) با رمز «ش» می آید و سپس یک رباعی فارسی در شرح هر بیت از این دیوان.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4411
آغاز: بسمله. انتخبت هذه الابیات من دیوان... امیر المومنین... نفی نسب طینی و اثبات حسب دینی. الناس من جهة التمثال اكفاء... ش می فرماید جمعی که افراد انسانند از روی صورت یکسانند چه پدر ایشان آدم است و مادر ایشان حوا؛ انجام: و آب کرم این راه خدا است راست.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ در 17 برگ پایان شعر عربی است با ترجمه فارسی در مرثیه فاطمه (علیه السلام) و قصیده حمیری با ترجمه فارسی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 71 گ، 19 سطر (5 × 11)، اندازه: 7 × 15 سم [ف: 13 - 3374]
Š.-u d.-i ibn-i fārid = al-bahr-ul-fāid fi š.-i d.-i ibn-i fārid
بورینی، حسن بن محمد، 963 - 1024 قمری
būrīnī, hasan ebn-e mohammad (1556 - 1615)
وابسته به: دیوان ابن فارض؛ ابن فارض، عمر بن على (576 - 632)
تاریخ تالیف: 1010 ق
عمر بن علی بن رشید بن فارض اندلسی مغربی مشهور به شرف الدین ابن الفارض از اکابر شعرا و عرفای اوایل قرن هفتم هجری قمری بوده است. تصنیفاتی عرفانی در اصطلاحات عرفا و صوفیه و دیوان اشعاری بسیار فصیح و بلیغ به زبان عرب از وی به جای مانده است که بار ها وسیله ادبا و فضلا شرح و تفسیر شده است. شیخ ابو الضیا بدر الدین حسن بن محمد بن محمد البورینی از مشاهیر ادبا و فضلای نیمه اول قرن یازدهم هجری قمری. شروح و تعلیقات متعددی از شعرا و فضلای نامدار سلف از وی به جای مانده است که یکی از آن شرح بر قصاید ابن فارض می باشد.
آغاز: بسمله و به نستعین. الحمد لله الذی اورد احبائه مناهل الصفا و هداهم بلطفه الى سلوک سبیل المروة و الوفا... اما بعد فیقول العبد الفقیر الى الله الحسن ابن محمد البورینی الشافعی لطف الله به و آله و صحبه... لان الافكار السلیمه و الطباع مستقیمه اختص الاستاد الكامل فی خلل الفضائل سیدی الشیخ عمر بن الفارض سقى الله قبره شریف... اعلق له شرحا على دیوانه العجیب الجامع من عقود البلاغه لكل عقد غریب...
انجام: و لنفسی غیرها ان سكنت ** یا خلیلی سلا ها ما سلا ها و من تامل دقة هذا الكلام ورقة ما فیه من المرام فقد راى عجبا... الحمد لله رب العالمین و الصلوة و السلام علی سیدنا و مولانا محمد... الى یوم الدین...
چاپ: بولاق، 1289 ق؛ المطبوعات الخیریة، 1320 ق؛ الطبوعات الازهریة، 1329 ق، (ج 1 - 2): مصر، سنگی، 1279 ق، وزیری، 311 ص
[الاوقاف العامة 132/3؛ معجم المطبوعات 200 و 602؛ دنا 701/6]
خط: نسخ، كا: صفی الدین بن سلیمان بن صفی الدین، تا: 21 ربیع الثانی 1057 ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 261 گ، 21 سطر، اندازه: 20/2 × 31 سم [ف: 1 - 293]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله رضی الله عنه و ارضاه. و لنفسی غیر ها ان سكنت ** یا خلیلی سلا ها ما سلا ها هذا التركیب فی غایة الاشكال و لكن التبادر من اللفظ ان تكون الام فی النفسی زائدة و یكون...
خط: نسخ کهن، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ تملك: از نا شناس در 1130 ق، احمد بن صالح در 1163 ق؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: ترکی، جلد: مقوای روکش تیماج تریاکی، مذهب، 508 ص، 19 سطر، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 7 - 472]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن آبی، 277 گ، 18 سطر، اندازه: 15/2 × 22 سم [ف: 1 - 293]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: نور محمد علی قراجه داغی، تا: 1274 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: چرمی، 212 گ، 19 سطر، اندازه: 18/5 × 28/5 سم [ف: 2 - 903]
š.-u d.-i ibn-i fārid
دحداح، رشید بن غالب، 1813 - 1889 میلادی
dahdāh, rašīd ebn-e qāleb (1813 - 1889)
وابسته به دیوان ابن فارض؛ ابن فارض، عمر بن على (576 - 632)
آن را از روی شرح شیخ حسن بورینی و شرح شیخ عبد الغنی نابلسی دمشقی صوفی ساخته است.
چاپ: (ج 1 - 2): مصر، 1279 ق، وزیری، 311 ص
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 43 عکسی
عکسی از روی نسخه چاپ بولاق، مطبعه خیریه، 1289 ق؛ بی کا، بی تا؛ 253 گ، اندازه: 20/5 × 29/5 سم [ف: 3 - 1321]
Š.-u d.-i ibn-i fărid
وابسته به: دیوان ابن فارض؛ ابن فارض، عمر بن على (576 - 632)
آغاز: شربنا على ذكر الحبیب مدامة... شربنا ای معاشر السالكین فی طریق الله تعالى بالهمم العالیة و الانفاس الغالیة
در این برگ ها شرح قصیده میمیه خمریه و قصیده جیمیه و قصیده عینیه ابن فارض آمده است؛ خط: نسخ مغلوط، كا: محمد تقی بن محمد کاظم همدانی، تا: 1269 ق؛ 63 گ (129 پ - 191 ر)، اندازه: 15 × 21/5 سم [ف: 1 - 77]
رشید بن غالب که دو شرح حسن یورینی و عبد الغنی نابلسی را یک جا گرد آورده و آن در مصر به سال 1306 به چاپ رسیده؛ بی کا، بی تا؛ تنها عکس آغاز کتاب با یادداشت آقای فرزانه پور [نشریه: 3 - 188]
š.-u d.-i ibn-i muqarrab
وابسته به: دیوان ابن المقرب؛ ابن مقرب، علی بن مقرب (575
ظاهرا غیر همانند:
آغاز: كیف... على الفراش؛ انجام: نستعیذ بالله من هذه الحان و... و لجمیع المسلمین آمین
خط: نسخ، كا: ابراهیم حنفی، تا: 728 ق، جا: حلب؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: - 338]
آغاز: الم تجب یا معداذ دعوتا ** و نلت ما كفت بنا جوتا؛ انجام: و ذلک اسد لعدوه درس القوم بن احمد ابن معتز رئیس عامه.
ابن مقرب احسائی یکی از شاعران معروف قرن هفتم است و اشعار او که در مدح و مسائل زندگی می باشد حاوی لغات و اصطلاحات خاص زبان عربی است. این کتاب بعد ها شرح شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، مذهب، 354 گ، 15 سطر (11 × 18)، اندازه: 13/5 × 21/5 سم [ف: 7 - 185]
آغاز: بسمله، الحمد لله المتفرد باستحقاق وجوب الوجود؛ انجام: و ملک السلطان الاعظم خلد الله ملکه فی ذی الحجة سنة ثلاث و ثلاثین و ستمایة.
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن حسن، تا: قرن 13؛ از روی نسخه مورخ 963 استنساخ شده؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: چرمی دار چینی، 314 گ، اندازه: 19/7 × 30/5 سم [ف: 7 - 606]
آغاز: بسمله. لم ارجع الزفراخ فی احشائی؛ انجام: بجیث فی ملتقاها ببطل البطل
خط: نسخ و ثلث، بی کا، بی تا؛ نسخ و ثلث کهن [الفبائی: - 339]
š.-u d.-i abi firās
بهائی، عبد اللطیف بن بهاء الدین، - 1082 قمری
šāmī, abd-ol-latīf ebn-e bahā-od-dīn (- 1672)
وابسته به: دیوان ابو فراس؛ ابو فراس حمدانی، حارث بن سعید (320 - 357)
تاریخ تالیف: 1075 ق
نویسنده می گوید جمعی از برادران و علاقه مندان به علم ادب عرب و زبان و شعر عربی از من خواستند که دست به شرح دیوان و اشعار ابو فراس الحارثی بن ابی العلاء سعید بن حمدان ابن عم ناصر الدوله و سیف الدوله ابن حمدان برم. من هم بهر بر آوردن ملتمس ایشان دست به شرح این دیوان زدم و تا آن جا که توانستم عقده ها و فروبسته های آن را در این شرح باز گشودم. او پس از مقدمه ای در شرح حال ابو فراس اشعار این شاعر را بازگو می کند و در زیر آن به شرح آن ها می پردازد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 290
آغاز: بسمله، الحمد لله الذی خلق الانسان و علمه البیان و انزل القرآن هدى للناس؛ انجام: اتممت شره بعون الله توفیقه و هدایته الى تحریره و تنمیقه فی عشرین یوما من اقصر الایام و الحمد لله اولا و آخرا ظاهرا و باطنا و لا حول و لا قوه الا بالله العلى العظیم و كان الفراغ من اتمامه فی مدینة طرابلس الشام لیلة السبت ثلاث خلون من جمادی الاخره لسنه خمس و سبعین و الف من الهجره النبویه على مهاجر ها افضل الصلوه و اتم السلام.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1075 ق؛ کاغذ: فرنگی و ترمه، جلد: تیماج قرمز، 134 گ، 21 سطر (9 × 16)، اندازه: 14/5 × 22/5 سم [ف: 7 - 258]
š.-u d.-i abi mihjan-it-taqafi
ابو هلال عسکری، حسن بن عبد الله، - 395 ه قمری
abū-helāl-e askarī, hasan ebn-e abd-ol-lāh (- 1006)
چاپ: قاهره، محقق: یوسف عبد الوهاب، مكتبة القرآن، 1995 م.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 413/1 - ف
نسخه اصل: ایاصوفیا ش 3881؛ خط: نسخ، كا: یاقوت مستعصمی، تا: شوال 681 ق؛ 33 گ (2 - 34) [فیلمها ف: 1 - 466]
š.-u d.-i abi nuwās
وابسته به: دیوان ابی نواس؛ ابو نواس، حسن بن هانی (145 - 196)
شرح قدیم است بر دیوان ابی نؤاس و طبق موضوعات آن در ده باب ترتیب یافته که از باب خمریات شروع شده و به باب زهدیات ختم می شود.
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 307
آغاز: و امرتنی اعلى الله امرك و رفع قدرك ان اجمع لك شعر ابی نؤاس فی فنونه العشرة الخمر و الطرد و المذكر؛ انجام: و لم نجد له شعرا فی الزهد على قافیة الیاء تمت اشعار ابی نؤاس فی الزهد...
خط: نسخ زیبا، كان عبد الله بن ابراهیم تبریزی، تا: 1275 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، 185 گ، 19 سطر، اندازه: 18/5 × 30 سم [ف: 2 - 23]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 83
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 105]
š.-u d.-i abīwardī
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه: 1435/2
آغاز: ان احق ما تصرف الیه الهمم فی المجمل الحق نقیض الباطل خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ 36 گ (33 - 68)، 21 سطر، اندازه: 9 × 22 سم [ف: 3 - 91]
š.-u d.-i axtal
دیوان اخطل؛ اخطل، غیاث بن غوث (19 - 90 ق)
غیاث الدین بن غوث بن الصلت بن طارقة بن عمرو بن سبحان معروف به اخطل یکی از شاعران معروف اسلام است. او اشعاری در مدح بزرگان عرب دارد و این نسخه حاوی پاره ای از آن قصاید با شرح مشکلات آن قصاید است.
چاپ: بیروت، محقق: ایلیا حاوی، دار الثقافه، 1968 م ودار المشرق، 674 ص، 1969 م.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1335
آغاز: بسمله، قال الاخطل و اسمه غیاث بن غوث؛ انجام: هذا آخر شعر الاخطل من روایة ابن الاعرابی... و نقلته من اصله بخطه و صلواته على محمد و آله الطاهرین و سلم تسلیماً كثیرا.
خط: نسخ، كا: مهدی بن علی نقی تبریزی، تا: 1285 ق؛ جلد: تیماج مقوایی، 170 گ، 15 سطر (7 × 14)، اندازه: 14 × 22 سم [ف: 9 - 330]
Š.-u d.-i u jūbat-iz-zamān
حسینی بخاری، عطا محمد بن فتح الله
hoseynī boxārī, atā mohammad ebn-e fath-ol-lāh
«اعجوبة الزمان» دیوان عربی مؤلف است که دارای قصاید عرفانی می باشد و در این شرح هر بیت را در سه مرحله شرح می کند: «الفاظه» در معنی مفردات لغوی، «تفسیره» معنی بیت به عربی، «بیانه» معنی بیت به فارسی. دیوان مذکور دارای اجزاء و قصاید متعددی است از جمله قصیده های: یائیه، همزیه، عینیه، الامیه، هائیه، دالیه، بائیه و... مؤلف برای برخی از قطعات این شرح خطبه مستقلی انشاء نموده و نام جدا گانه ای انتخاب کرده است. مانند «ذخیرة الملوك فی مشاهد السلوک» و «منازل السالكین و مقاصد السایرین». (حافظیان)
آغاز: الحمد لله ذی المن و النعم و مولى الآلاء بالفضل و الكرم و منشیء الا كوان من العدم...
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 148 و 1116 عکسی
آغاز: برابر؛ انجام: زیرا چه بدرستی دل من مقیم شده است بر کرانه فنا و نیست مرا از همان بی نیازی و فراموشی.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ تملک: میر عبد الرحیم حسینی و مهر «عبده عبد الرحیم» (مربع)؛ مهر: «شاه جهان شده مخلص حسین 1037» (دایره)، «عبده اعتماد الدوله» (دایره)؛ جلد: تیماج قرمز، 533 گ، 16 سطر، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 1 - 167] و [عکسی ف: 3 - 245]
Š.-u d.-il imām-is sajjād
حمیدی، محمد بن نبی، ق 10 قمری
hamīdī, mohammad ebn-e nabī (- 160)
وابسته به: دیوان الامام السجاد علیه السلام؛ علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38 - 94)
شرحی است بر دیوان منسوب به امام سجاد امام چهارم شیعیان؛ شارح ابتداء شعر را نقل و سپس از لحاظ اعرابی و دستوری آن را تجزیه و تحلیل کرده است و در آخر آن اشعار را معنی نموده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1837
آغاز: بسمله و به نستعین، الحمد لله الذی هو بالحمد جدیر و الصلوة على سیدنا محمد البشیر النذیر؛ انجام: فی آیه آخرى یبدل الله سیئاتهم حسنات الحمد لله على الاتمام و على رسوله محمد افضل الصلوة و اتم السلام و على آله الكریم و اصحابه العظام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 932 ق؛ از روی نسخه به خط مؤلف انتساخ و با آن مقابله گردیده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج تریاکی، 73 گ، 19 سطر (10 × 14/5)، اندازه: 16 × 22 سم [ف: 10 - 417]
Š.-u d.-il imām-is sajjād = irāb-i d.-il imām-is sajjād
وابسته به: دیوان الامام السجاد علیه السلام؛ علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38 - 94)
شرح ادبی و لغوی است بر دیوان منسوب به امام زین العابدین على بن الحسین». شارح به درخواست برخی از دوستان در واقع دیوان آن حضرت را اعراب گذاری و ترکیب کرده و به ندرت می توان گفت شرح نموده، اصل دیوان آن حضرت حدود 150 بیت ترتیب یافته بر حروف قوافی و برای هر حرف، 5 بیت آورده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12780
آغاز: احمد الله حمد العارفین جلال عظمته و اصلی على خیر خلقه محمد و عترته و اسلم تسلیماً كثیراً اما بعد فبعض الاوداء الذین معهم وداد فی حقهم اعتقاد و لم یكن لهم قط عناد... قافیه الالف، تبارک ذو العلی... تبارک التی تعالی و هو فعل ماض و مشتق من
التبارک، و ذو بمعنی صاحب؛ انجام: لانه جواب الشرط المضر تتلق مواعظی فانک ان تلق تفر و حلولی مجرداً بالاضافة و كذلك... و هو اعلم بالصواب و الیه المرجع و المآب.
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 742 ق؛ مصحح، محشی، 6 بیت شعر فارسی از مهستی گنجوی به خط کاتب در انجام آمده؛ ترقیمه: «فرغ من تعلیق هذه الابیات... الداعی لدولة صاحبها... کمال الدین الیزدی... فی ذی القعدة من اثنین و اربعین و سبعمائة و الحمد لله على نواله»؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمعی زرشکی، 19 گ، 34 سطر (8 × 18)، اندازه: 12 × 22 سم [ف: 32 - 460]
š.-u d.-il-imām-is-sajjād
وابسته به: دیوان الامام السجاد علیه السلام؛ علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38 - 94)
غیر همانند:
آغاز: قافیة الالف. قال حسین بن علی رضی الله عنهما: تبارک ذو العلى و الكبریاء؛ انجام: بمعنى امن جاره من سواء كان ذلك الجار قریبا منه او بعیدا او یقال...
شرحی است بر دیوان منسوب به امام سجاد، علی بن حسین (علیه السلام). دیوان مذکور شامل 150 بیت است که به ترتیب حروف الفبایی آخر قوافی تنظیم شده و در هر حرف، پنج بیت درج شده است، بدین جهت در برخی منابع به عنوان «المخمسات» معرفی شده است. موضوع این اشعار، مباحث عبادی، اخلاقی و پند و اندرز است. در این شرح نیز اعراب ابیات و مسائل ادبی و لغوی بیش تر مورد توجه قرار گرفته است. شارح باید از دانشمندان اهل سنت باشد. وی در بیان معانی برخی کلمات از تفاسیر سنیان استفاده می کند و از پیامبر اکرم با دعای «صلى الله علیه و سلم» و از امام با دعای «رضی الله عنه» یاد می کند. شارح آشنای به زبان فارسی بوده چنان که در جایی بیتی به فارسی آورده است: «كما قال الشاعر: در این عالم کسی بی غم نباشد ** اگر باشد بنی آدم نباشد»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 840 ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: چرم زرد، 42 گ (1 پ - 42 پ)، اندازه: 13/5 × 18/5 سم [مؤید: 3 - 529]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1302 عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 7]
آغاز: آغاز شرح بعد از خطبه: قافیة الالف: تبارک ذو العلی و الكبریاء ** تفرد بالجلال و بالبقاء. تبارک تفاعل من البركة و هی ثبوت الخیر التی فی شئ و سمی بذلك لثبوت الخیر؛ انجام: و موبق نفسه كسلاً و جهلاً ** و مورد ها مخوفات الهلاک... و ذلک ان القایل اذا قال اخاف ان یقع امر كذا كانه یقول اعلم و انما یخاف لعلمه بوقوعه فاستعمل الخوف فی العلم قال تعالى و انذر به الذین یخافون
خطبه شارح را ندارد. شرحی است بر دیوان منسوب به امام سجاد علی بن حسین (علیه السلام) این شرح به جنبه های ادبی دیوان پرداخته است. از این شرح شیخ آغاز بزرگ در الذریعه (431/9) یاد نموده لكن نسخه ای معرفی نکرده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 34 گ (1 پ - 34 پ) [ف: 37 - 342]
š.-u d.-i imraulqays
بطلیوسی، عاصم بن ایوب، - 494 قمری
batalyūsī, āsem ebn-e ayyūb (- 1102)
وابسته به: دیوان امرؤ القیس؛ امرؤ القیس، جندح بن حجر (130 ق. ه - 80 ق. ه)
گزارشی است از ادیب نحوی لغوی، ابو بکر عاصم بن ایوب بطلیوسی وزیر بر دیوان امرؤ القیس بن حجر کندی.
آغاز: بسمله، قال الوزیر صاحب المظالم ابو بکر عاصم بن ایوب ابقاه الله بحمد الله نستفتح و بالصلوة على محمد نستنبح اعلم ابقاك الله ان للشعر اغراظ تدل عنها العلماء.
انجام: كما یراث براس الفلكة الوبر. ویروی کمایلات... الوبر. بم شعر امرء القیس بن حجر الكندی مرتبا احسن الترتیب
چاپ: المطبوعات الخیریة، 152 ص، 1307 و 1308 ق؛ ایران، تهران، 1276 ق، سنگی، رقعی، 225 ص، به سعی و اهتمام قومپانیه (کمپانی) چاپ کتب ادبیة؛ مصر، مطبوعات محمد شاهین، 1282 قمری، 179 ص ص
[معجم المطبوعات 569 و 472؛ دار الكتب 200/3؛ کشف الظنون 1041/2 و 776/1؛ هدیة العارفین 435/1؛ سزگین 51/2 و 70 و 109 و 122 و 125؛ زرکلی 12/4؛ کحاله
51/5؛ دنا ج 6، ص 703؛ معجم التاریخ التراث الاسلامی، ج 2، ص 1320؛ دانش نامه جهان اسلام ج 3، ص 501]
آغاز: برابر؛ انجام: ما تح یترع دلوا من بئر قد تجرد لذلك و الله اعلم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج یشمی، 213 گ، 17 سطر، اندازه: 10/5 × 17 سم [ف: 7 - 298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: صیقلی، جلد: تیماج مشکی، 55 گ، 26 سطر (8/5 × 15/5)، اندازه: 14/5 × 21 سم [ف: 2 - 776]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 65 گ، 23 سطر (11 × 19)، اندازه:
19/7 × 29/5 سم [ف: 7 - 607]
آغاز: برابر؛ انجام: حتى سكنت نفسی من خوفها و احشا الانسان تضطرب من الخوف و جعلهم مصابیح الظلام...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، یادداشت مفصلی درباره لرستان به نقل از کتاب على سیاح هراتی؛ تملک: فرهاد بن ولیعهد به سال 1249 با مهر «عبده الراجی فرهاد» (بیضی)، محمد خراسانی به سال 1322 در تهران با مهر «هو المغر الراجی محمد بن عبد الكریم» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 83 گ، 23 سطر، اندازه: 15/5 × 26/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 896]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1250 یا 1205؛ با یادداشتی درباره امریء القیس نقل از ادب الكاتب به خط مطالعه کننده فاضلی که در سراسر مجموعه حواشی سودمندی دارد و در حاشیه ص 2 - 3 نیز سخن ابن الانباری را می آورد درباره نسب امرى القیس و اختلاف و اضطراب روایات دیوان او. این الانباری می گوید: «رایت دیوان امری القیس مختلف الروایات و مضطرب الاقوال و العبارات باختلاف جامعیه... احببت ان اجمعه بروایاته و اصحح الاقوال من عباراته و اذكر نسبه الى آدم (علیه السلام) و احل بعض لغته العویصه...»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 129 گ (1 - 129)، 16 سطر، اندازه: 12 × 21 سم [ف: 22 - 46]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: محمد حسین حجة الاسلام، 1322؛ جلد: تیماج قرمز، 112 گ، 15 سطر، اندازه: 14 × 21/5 سم [ف: - 88]
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود 1247 ق [مختصر ف: - 487]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن عبد العلی، تا: 1248 ق؛ واقف: قائم مقام؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 89 گ، 18 سطر (7/5 × 13)، اندازه: 13/5 × 21 سم [ف: 7- 607]
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 محرم 1248 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 79 گ (1 پ - 79 ر)، 19 سطر [ف: 6 - 23]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن كاظم حسینی همدانی، تا: 1249 ق؛ کاغذ سفید فرنگی، 108 ص (2 - 109)، 23 سطر (8/5 × 15/5)، اندازه: 16/5 × 24/5 سم [ف: 7 - 760]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست از ابوبکر والبی دانسته شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1249 ق؛ 106 گ، 15 سطر [ف: 5 - 2577]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا علی رضای رشتی مستوفی، تا: با تاریخ 1250 ق، جا: تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 27 گ (159 پ - 185 پ)، 27 سطر (10/5 × 20/5)، اندازه: 17/9 × 28/6 سم [ف: 29/1 - 459]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1255 ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قرمز، 86 گ (1 پ - 86 پ)، 18 سطر، اندازه: 13/6 × 20/8 سم [ف: 8 - 239]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1256 ق؛ 20 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 2 - 258]
آغاز: بسمله، قال علقمة بن عبده بن النعمان؛ انجام: قد نجرد لذلك و الله اعلم.
در این نسخه قصاید زیر از علقمه آمده است: 1. قصیده به مطلع: «طحابک قلب فی الحان طروب»، 2. قصیده بمطلع: «هل ما علمت و ما استودعت مكتوم»، 3. قصیده به مطلع: «ذهبت من الهجران غیر مذهب»، 4. قصیده به مطلع: «دافعت عنه بشعری»، 5. قصیده به مطلع: «و من رجل احلوه رحلی و ناقتى»، 6. قصیده به مطلع: «ترائت و استار من البین دونها»، 7. قصیده به مطلع: «و دنفیر للمكاوز انهم»، 8. قصیده به مطلع: «و مولی کمولى الزبرفان و ملته» (خالدین علقمه بن عبده آن را سروده است)، 9. قصیده با مطلع: «و شامت بی لا تخفى عداوته» (عبد الرحمن بن على بن علقمه سروده است)، 10. قصیده با مطلع: «وجدت امن الناس قیس بن عثعث» (شاس بن علقمه سروده است)، 11. قصیده با مطلع: «و نحن جلبنا من ضریه خلینا» 12. قصیده با مطلع: «و یلم الذات الشبا معیشه»؛ بی کا، تا: 1258 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 28 ص (381 -408)، 25 سطر (11 × 21)، اندازه: 19 × 31/5 سم [ف: 10 - 93]
آغاز: برابر؛ انجام: كمل جمیع شعر امروء القیس بروایاته و الحمد لله حمدا كثیرا كما هو اهله.
در این نسخه این قصاید از امروء القیس آمده: 1. قصیده رائیه با مطلع: احار بن عمرو کافی حمر ** ولید و على المرء ما یا تمر، 2. قصیده لامیه با مطلع: قفانبك من ذكرى جیب و منزل...، 3. قصیده لامیه با مطلع: الاعم صباحا ایها الطلل البالی، 4. قصیده بائیه با مطلع: خلیلی مرا بی علی ام جندب...، 5. قصیده با مطلع: بمالك شوق لبد ما كان...، 6. قصیده با مطلع: اعنی على برق اراه و میص، 7. قصیده بمطلع: الان ان قوما کنتم امس دونهم، 8. قصیده با
مطلع: غشیت دیار الحی بالبكرات، 9. قصیده با مطلع: لمن طلل ابصرته فشجانی، 10. قصیده با مطلع: قفانبك من ذكرى حبیب و عرفان، 11. قصیده با مطلع: دع عنك نهبا صیح فی حجراته، 12. قصیده با مطلع: ارانا موضعین لحتم غیب، 13. قصیده با مطلع: لعمرك ما قلبی الى اهله بحر، 14. قصیده با مطلع: الماعلى الربع القدیم بعسعسا، 15. قصیده با مطلع: دیمه هطلاء فیها وطف، 16. قصیده با مطلع: اماوی هل لی عندكم من معرس، 17. قصیده با مطلع: یادار ماریه بالحائل، 18. قصیده با مطلع: رب رام من بنی ثعل...، 19. قصیده با مطلع: ایا هندلا تنکحی بوهه، 20. قصیده با مطلع: الا قبح الله البراحم كلها، 21. قصیده با مطلع: و الله لا یذهب شجی باطلا، 22. قصیده مدحیه با مطلع: ان بنی عوف ابتنوا حسنا، 23. قصیده با مطلع: الا یا لهف هند اثر قوم، 24. قصیده مدحیه معلی با مطلع: کافی اذ نزلت على المعلی، 25. قصیده با مطلع: لنعم الفتی تعشوالى ضوء ناره، 26. قصیده با مطلع: ابعد الحارث الملک بن عمرو، 27. قصیده با مطلع: انی حلفت یمینا غیر كاذبه، 28. قصیده با مطلع: الا انعم صباحا ایها الربع فانطق، 29. قصیده با مطلع: امن ذکر سلمی ان ناتک تنوض، 30. قصیده با مطلع: تطاول لیلك بالاثمد ..، 31. قصیده با مطلع: و ذا ظطب غامضا كله، 32. قصیده با مطلع: و شمائلی ما قد علمت و ما؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1258 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 108 ص (193 - 300)، 25 سطر (11 × 21)، اندازه: 19 × 31/5 سم [ف: 10 - 88]
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 شعبان 1269 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر (7 × 13)، اندازه: 16 × 22 سم [نشریه: 3 - 139]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 29 جمادی الثانی 1274 ق؛ مجدول با سرلوح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 104 گ، 17 سطر (6 × 11)، اندازه: 10 × 16 سم [ف: 1 - 331]
خط: نسخ، كا: موسوی درب امامی، تا: 1275 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 131 ص (130 - 260)، 21 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 17 - 335]
آغاز: بسمله، احار بن عمر كانی خمر، و یعدو على المرء ما یاتمر، و قوله احار ترخیم حارث و الخمر الذی قد خامره داء او وجع ای خالطه و یعدو على المرء ای یصیبه. علاقطنا بالشیم ایمن صوبه، و ایسره اعلى السنا فیذبل... ایمنه یكون على اقطن و ایسرة على السناء و یذبل
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسین بن نصر الله علی آبادی، تا: سه شنبه 18 ذیحجه 1275 ق؛ با سرلوح زرین، مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه روغنی مذهب، 117 گ، 12 سطر، اندازه: 13 × 20/6 سم [ف: 1 - 293]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 27 جمادی الاول 1277 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن یشمی، 218 گ، 11 سطر، اندازه: 11/6 × 22/2 سم [ف: 1 - 294]
آغاز: آغاز قصیده امرؤ القیس: احار ابن عمرو كانی خمر ** و یعدو على المرء ما یاتمر. قوله احار ترخیم حارث و الخمر الذی قد خامره داء او وجع؛ انجام: و قرت به العینان بدلت آخرا... و انما شكر تغیر الدهر علیه و قلة موافقته له بتغیره و تغیر كل شئ فیه.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: چرم قهوه ای، 15 گ، 23 - 35 سطر، اندازه: 18/5 × 22/7 سم [ف: 43 - 175]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «دیوان امرؤ القیس» آمده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26 گ (1 پ - 62 پ)، 20 سطر [ف: 25 - 203]
š.-u d.-i imraulqays
والبی، ابوبکر
vālbī, ābū-bakr
وابسته به: دیوان امرؤ القیس؛ امرؤ القیس، جندح بن حجر (130 ق. ه -80 ق. ه)
[کشف الظنون 776/1؛ تاریخ نگارش های عربی ج 2 ص 213؛ دنا ج 6، ص 703؛ معجم التاریخ التراث الاسلامی، ج 2، ص 1320؛ دانش نامه جهان اسلام ج 3، ص 501]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 6288/7 - 31/168
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمین... حدث ابوبكر الوالبی قال حدثنی ابو جعونه الذهلی عن ابی العالیة عن رجل من... و یقول: مضى زمنً و الناس یستشفعون لی ** فهل لی الى لیلى الغداة شفیع؛ انجام: هذه جملة ما تناهی الینا من اخبار المجنون و اشعاره خارجاً عما لم نكتبه و ما كان منحولاً من قصیدة او خبراً عرضنا عن كتابته
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 1276 ق، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 34 گ، 17 سطر، اندازه: 15 × 20 سم [ف: 5 - 2577]
š.-u d.-i imraulqays
وابسته به: دیوان امرؤ القیس؛ امرؤ القیس، جندح بن حجر (130 ق. ه - 80 ق.ه)
اراک؛ دهگان؛ شماره نسخه: 177/4
آغاز: قال امرؤ القیس بن حجر بن الحارث بن عمر و المقصور و معنى المقصور انه اقتصر به على
خط: نستعلیق زیبا، كا: محمد على ابن حاج محمد صادق دهکردی، تا: 1300 ق؛ 260 گ (27 ر - 286 پ)، اندازه: 15 × 23 سم [ف: 1 - 235]
š.-e d.-e amīr-al-momenīn
میبدی، حسین بن معین الدین، - 911 ه قمری
meybodī, hoseyn ebn-e moīn-od-dīn (- 1506)
وابسته به: دیوان امیر المؤمنین علی علیه السلام؛ منسوب به على بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاریخ تالیف: صفر 890 ق
شرح فارسی به نظم و نثر از حسین بن معین الدین میبدی یزدی بر دیوان حضرت امیر المؤمنین علیه السلام، در «مقدمه» با «هفت» فاتحه برای توضیح مطالب و عقاید و پس از ترجمه هر شعر یک رباعی ایراد شده است. صاحب روضات الجنات می گوید ابن شهر آشوب نام این دیوان را «تاج الاشعار و سلوة الشیعة» نوشته و جمع و ترتیب آن را از علی بن احمد ادیب نشابوری معاصر سید رضی دانسته و نجاشی کتاب شعر على را از کتب عبد العزیز بن یحی جلودی شمرده است. ارباب اطلاع در انتساب دیوان به حضرت علی علیه السلام تردید داشته و گفته اند به استثناء چند قطعه مختصر باقی اشعار را دیگران ساخته اند. مجلسی در بحار الانوار چنین بیان می کند: «و کتاب الدیوان انتسابه الیه مشهور و كثیر من الاشعار المذكورة فیه مرویة فی سائر الكتب و یشكل الحكم بصحة جمیعها». در کتاب «انوار العقول من اشعار وصى الرسول» که مؤلفش معلوم نیست چنین ملاحظه شد: «و لست ادعی ان كل فلق فیه سمع من فلق فیه و انه علیه السلام قطعاً و یقیناً ناظمه و منشئه بل فی كثیر منه آخذ بالظن و لتخمین اذ من الشذر فی مثله الحكم بالیقین». خود شارح نیز در دیباچه به این معنی اشارت کرده: «و هر چند یقین معلوم نیست که این بحر از خاشاک غیر صافی است اگر یک بیت شعر اوست مرا در دنیا و عقبی کافی است». احمد زکی صفوت مؤلف كتاب «ترجمة علی بن ابی طالب» می نویسد: «دیوان شعر که به امام نسبت داده اند تقریباً هزار و چهار صد بیت را شامل است. اشعار دیوان از صناعت شعری بی بهره بوده بلاغت و جزالت کلام امام در آن ها دیده نمی شود، بعضی بر آنند این شعر ها از شریف رضی جامع نهج البلاغه است و ما این سخن را تصدیق نتوانیم کرد چه میان این اشعار و اسلوب شعر رضی فرق بسیار ست، اشعار امام و ارجوزه های او در تاریخ طبری العمده ابن رشیق و مروج الذهب و العقد الفرید ذکر شده اما ادباء در ازمنه مختلفه بر مقدار قلیل اشعار آن حضرت افزوده و این دیوان را به وجود آورده اند.» (یوسف اعتصامی)
عناوین فواتح چنین است: فاتحه 1. بیان راه راست که مسلوک اصفیاست؛ 2. ذات خدا تقدس و تعالی؛ 3. اسماء و صفات الهی؛ 4. انسان کبیر؛ 5. انسان صغیر؛ 6. نبوت و ولایت؛ 7. فضایل و احوال على مرتضى علیه السلام. در برخی از نسخه ها، مقدمه میبدی افراد در کتابت شده است.
آغاز: مقدمه: بسمله. سپاس سعادت اساس و شکر عبادت لباس، معبودی را که اعلام نبوت... اما بعد بر مسافران مراحل طریقت و مجاوران منازل حقیقت...
آغاز شرح: الناس من جهة التمثال اكفاء ** ابوهم آدم و الام حواء. مفهوم تعریف اشارت است به تعیین و تمیز معنی در ذهن سامع و حرف تعریف نزد سیبویه لام...
انجام: مقدمه: و ایراد رباعی بر طبق آن در حکایات حوادث و [...] حروب تفصیل قصص خواهد شد با خصر بیان و احتراز تکرار لغات التزام شده، چه فهم آن از ترجمه می توان و اسئل الله اتمام الكتاب فانه منعم الصدق و الصواب
پایان شرح: یحصى مناقب اهل البیت حاصرها ** لو كان یضبط عد ارمل برینا / مهما تراوصف عقد من مدیحهم ** فی نظمه ود زهرة الحر تضمینا
چاپ: مشار فارسی، ج 3، ص 3230؛ تهران، نشر میراث مکتوب، محقق، 1380 ش؛ تهران، سنگی، 1285 ق، وزیری، 454 ص؛ دار الخلافه طهران، 1356 ق، رحلی، 342 ص (در هامش و متن)؛ [دنا 703/6 - 707 (123 نسخه)؛ نسخه های منزوی 1303/2 و 3468/5؛ الذریعة 266/13 و 364/16؛ مشترک پاکستان 1762/3 و 2187/9؛ ریحانة الادب 4976؛ کشف الظنون 202/2 به نام فواتح الاسرار؛ مكتبة امیر المؤمنین 446/2؛ فهرستواره منزوی 608/6 و 920/8 با عنوان «مفاتیح کنوز حقایق» و ناشناس که عناوین ذکر شده نشان می دهد همان دیباچه شرح میبدی است؛ فهرستگان حدیث 390/4 - 398]
شرح و حواشی:
1- حاشیة مقدمة شرح میبدی بر دیوان حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام)؛ شریف کاشانی، فضل الله بن محمد (- 11)
2- خلاصه فواتح در شرح دیوان امام علی (علیه السلام) (مختصر)؛ جرفادقانی، محمد بن حسن (- 13)
3- شرح دیوان امیر المومنین (علیه السلام)
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: شخصی آمد و گفت جاریه پادشاه را مرضی شده و طبیبان فرموده اند که گوهر را صلایه کنند و به آن دهند و پادشاه می فرماید که گوهر را زود بشکن و صلایه کرده بیاور.
خط: نسخ، كا: شیر علی بن قاسم بن شیخ حاجی الهروی، تا: صفر 890 ق؛ با سرلوح مزدوج مذهب، مجدول، مصحح، محشی، با نسخه اصل مقابله شده؛ جلد: مقوایی، 291 گ، 23 سطر، اندازه: 22 × 33/5 سم [ف: 38 - 283]
خط: نسخ، کا: شهاب بن محمد بن حسین بن ابی بکر بیضاوی، تا: 8 ذیحجه 893 ق؛ با یادداشت مورخ 994 در بقعه ذاعویه، مجدول، با ترنج و سرلوح، محشی از محمد بن موسی بسنوی بر مساله جذر اصم میبدی؛ مهر: محمد حسینی مورخ 1243؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن مشکی، 244 گ، 25 سطر، اندازه: 12/5 × 21 سم [ف: 3 - 507]
آغاز و انجام: برابر مقدمه
مقدمه شرح میبدی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 903 ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [الفبائی: - 548]
آغاز و انجام: برابر مقدمه
تنها مقدمه؛ خط: نسخ جلی، بی کا، تا: آخر ربیع الاول 909 ق؛ تملک: سید محمد اسعد با مهر «پیرو آل محمد احمد 1210» (دایره)؛ جلد: گالینگور آبی، 62 گ، 23 سطر، اندازه: 13 × 20 سم [ف مخ - 3 - 1200]
خط: نستعلیق، كا: احمد بن محمد الحافظ الكاتب، تا: نیمه ربیع الثانی 918 ق؛ افتادگی: آغاز؛ نشانی بخشیدن کتاب به محمد على به تاریخ محرم 1141 با مهر «المؤمن حی فی الدارین» (بیضی)؛ تملک: ركن الدین با مهر «المؤمن حی فی الدارین» (مربع)؛ مهر: نراقی «المهدی من هدیت» (بیضی)، «عبده کمال الدین حسین» (دایره)؛ واقف: مهدی نراقی، ذیقعده 1201؛ جلد: تیماج قهوه ای، 289 گ، 23 سطر، اندازه: 13 × 22 سم [ف: 24 - 142]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 22 رمضان 927 ق؛ 251 گ، 23 سطر، اندازه: 17 × 24 سم [ف: 1 - 254]
كا: محمد بن على عریضی، تا: 934 ق [میراث اسلامی: 5 - 599]
آغاز: برابر شرح؛ انجام: و طبیبان فرموده اند که گوهر را صلایه کنند و به او بدهند و پادشاه می فرمایند زود بشکن و صلایه کرده بیاور.
مقدمه مؤلف را ندارد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن على بن حسن عریضی حسینی، تا: 21 ربیع الثانی 935 ق؛ محشى؛ تملک: باقر بن محمد اصفهانی در ربیع الاول 1060 ق، سعید بن حاجی عبد القادر عاشق آبادی؛ مهر: «یا حسین بن علی ادرکنی 1215»، «یا محمد الهاشمی ادرکنی» (بیضی)، کتابخانه جعفر سلطان القرایی؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن مشکی، 206 گ (1 پ -206 ر)، 17 سطر (7/5 × 12)، اندازه: 12/2 × 18/6 سم [ف: 29/2 - 667]
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد بن امیر قلعلی سبزواری، تا: ذیقعده 952 ق؛ مجدول، دارای سرلوح مختصر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 402 گ، 19 سطر، اندازه: 12 × 21 سم [ف: 23 - 193]
خط نسخ، كا: جار الله بن جار الله، تا: 1 محرم 959 ق [نشریه: 2 - 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: داود بن حاجی، تا: رمضان 961 ق، جا: کشمیر؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 650 ص، 19 سطر، اندازه: 16 × 25 سم [ف: 2 - 99]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، كا: عبد الله بن عبد الجبار سمرقندی، تا: 161 ق، جا: کلکته؛ مجدول، دارای سرلوح، یادداشت محمد حسین حسینی و این که کتاب به میرزا عبد الکریم به تاریخ سه شنبه 19 ذیقعده 1288 بخشیده شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 407 گ، 17 سطر، اندازه: 13 × 23 سم [ف: 2 - 60]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دو شنبه 20 ذیحجه 980 ق؛ با مناجات زین العابدین در پایان؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 183]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و ان یعتق الله رقابنا و رقاب آبائنا و امهاتنا من النار بفضله و جوده و کرمه یوم السبت عشر جمادی الاخر... لعل الهی یعف عنی بفضله ** و یغفر تقصیری و سوء فعالیا / در خانقه و مدرسه گشتیم بسی ** انصاف که در هر دو ندیدیم کسی / دیدیم بلی فسانه گویی چندی ** قانع شده از دوست ببانک جرسی
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 980 ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: چرمی، 392 گ، 17 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 2 - 878]
آغاز: هر نفس ناطقه که بزیور حکمت آراسته گشت در سلک فرشته است
خط: نسخ، كا: احمد، تا: صفر 988 ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 276 گ (1 ر - 276 پ)، 21 سطر، اندازه: 17 × 24 سم [ف: 24 - 184]
آغاز: و مجاوران منازل حقیقت مخفی نیست که علم روشن تر ستاره ایست که در آسمان ماهیت انسان تابد و نازل تر غنچه ایست که در چمن حقیقت او شمه شکفتن یابد؛ انجام: برابر شرح
دیباچه «فواتح سبعه» و تمامی شرح را شامل است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 997 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، محشی از مؤلف و دیگران؛ جلد: مقوایی، 354 گ، 17 سطر، اندازه: 13 × 25 سم [ف: 38 - 129]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: وسط؛ مجدول، با
سرلوح زرین؛ معز الدین محمد بن شکر الله حسینی خضر شاهی ایزدی آن را در محرم 1023 از نوابی گرفته؛ تملک: محمد بن افضل الدین اصفهانی در 1025؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 338 گ، 17 سطر، اندازه: 17/5 × 27 سم [ف: 3 - 507]
آغاز: اهل العلم احیاء و الناس مرضی و هم... علم مفتاح كنوز حقایق؛ انجام: واسطه خلاص و نجات و رابطه رفعت درجات شود لمؤلفه
خط: شرح نستعلیق و اشعار نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: نادر میانجیان، فروردین 1362؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 244 گ، 21 سطر، اندازه: 16/5 × 22/5 سم [ف: 17 - 305]
آغاز: و من انسب است تا لهم را فایده معتد به باشد می فرماید؛ انجام: و هزیمة بر لشکر کفار افتاد... الصدر نهد مصدر ** هو اللیث معدیا علیه و عاد...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزوای، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 156 گ، 22 و 24 سطر، اندازه: 15/4 × 22/9 سم [ف: 17 - 305]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ دو جلد یک نسخه است که در دو بخش جلد شده؛ مجدول، مصحح، محشى؛ جلد: مقوایی، 414 گ، 17 سطر، اندازه: 11/5 × 19/5 سم [ف: 25 - 4]
تا شرح بند «ارشاد به تفویض و توکل بر خالق جز و کل» (4 سطر) دارد، دیباچه هم در آغاز هست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ یادداشت مورخ جمادی الاول 963 در فومن و یادداشت مورخ شعبان 1109؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 330 گ، 21 سطر (10/5 × 18/5)، اندازه: 20 × 28/5 سم [ف: - 149]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول، با دو سر لوح، محشی؛ تملك: على جزایری در 1017، زین العابدین نامی؛ در صفحه عنوان آمده که نواب خان اعظم میرزا محمد عزیز مشتهر به میرزا کو که از هند به مکه و مدینه رفته و به یمن رفته و در 1001 حج کرده بود و به سوی هند رهسپار شده بود این نسخه را با جنگی نفیس به صفی الدین طبیب بخشید، و او این دو را به پسر خود محمد حسین داده، این مطالب به خط صفی الدین است مورخ 1003؛ تملک: معز الدوله که آن را در 1292 از سید عبد الرحمن خریده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 513 گ، 15 سطر (7/5 × 12)، اندازه: 14 × 21/5 سم [ف: - 149]
آغاز و انجام: برابر مقدمه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 یا اول 11؛ کاغذ: اصفهانی شکری، 228 ص، 17 سطر، اندازه: 16 × 24/5 سم [ف: 7 - 157]
آغاز: برابر؛ انجام: مقدمه:... و احتراز از تکرار لغات التزام شده، چه فهم آن از ترجمه می تواند. و اسال الله توفیق اتمام...؛ انجام موجود:... ربیعة السامعة المطیعة...
خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 144 گ، 23 سطر (10 × 17)، اندازه: 16/5 × 22 سم [ف: 1 - 150]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 [مختصر ف: - 488]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 307 گ، 9 سطر (9 × 16)، اندازه: 15/5 × 24/5 سم [نشریه: 5 - 330]
تنها فواتح است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 [نشریه: 7 - 183]
آغاز و انجام: برابر مقدمه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: میر حامد حسین [رایانه]
از شرح دیوان او؛ خط: نستعلیق، كا: على بن شعبان رومی علائی، تا: 1000 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 5 گ (27 پ - 31 ر)، اندازه: 12 × 13 سم [ف: 5 - 323]
فواتح را هم دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، محشی با نشان «منه»، با بلاغ؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 113 گ، 22 سطر (8 × 17)، اندازه: 14 × 24 سم [ف: 14 - 3519]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول، مصحح؛ واقف: سید على مازندرانی، جلد: تیماج مشکی، 319 گ، 19 سطر (10 × 17/5)، اندازه: 16/5 × 27 سم [ف: 51 - 95]
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول، دارای سرلوح؛ جلد: تیماج قرمز، 410 گ، 17 سطر، اندازه: 15 × 24 سم [ف: 22 - 211]
انجام: در آن برج سعادت انجام امید آن که از غیر محرم محفوظ و از نزد درویشان محفوظ باشد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ 171 گ، 21 سطر، اندازه: 12/5 × 23/5 سم [کتاب خانه های گلپایگان: ف: - 74]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان:
«کشف الكشاف سعد الدین تفتازانی، فخر الدین، صحاح، شرح مقامات حریری، عزیز، انوار، شرح مواقف، مفردات راغب، مغنی اللبیب، تاج، مغرب، نفیسی شرح موجز، شرح فصوص قیصری، ذخیره، کشاف، فانی، از اهیر بیهقی، فائق، الكشاف، مهذب، اصطلاحات کاشی، شرح شافیه، شرح مصابیح قاضی»؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج سرخ، 108 گ، 19 سطر (11 × 18)، اندازه: 18 × 25/5 سم [ف: - 83]
همان مقدمه است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول، با سرلوح زرین [ف: 3 - 20]
كا: عین على، تا: قرن 11؛ مجدول؛ کاغذ: سفید و آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 130 ص (1 - 130)، 25 سطر (9 × 19)، اندازه: 15 × 26 سم [سنا: ف: 1 - 202]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 241 ص (156 - 396)، ابعاد متن: 5 × 12، اندازه: 10 × 19 سم [سنا: ف: 1 - 99]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و با امیر المؤمنین می گفت قاتلان عثمان را به من سپار و امیر مصلحت درین نمی دید و روزی فرمود
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ تملک: محمد رضا؛ جلد: گالینگور، 54 گ، 21 سطر، اندازه: 12 × 18 سم [ف: 6 - 3136]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و على بعد از نبی، ولی و وارث وامام و وصی بود، اما خلیفه نبود و بعد از عثمان خلیفه شد.
فواتحی است به عنوان مقدمه بر شرح دیوان حضرت امیر؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، مجدول؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوایی، 18 گ، سطور چلیپایی (18 × 35/5)، اندازه: 26 × 43/5 سم [ف: 7 - 841]
آغاز: بعضی گویند هر یک از کواکب سیراه مانند دل است و افلاک جزئیه او مانند اعضا و نفس متعلق است اول به كوكب؛ انجام: کسی که حدة نظر و قوت عروج ندارد و مشاهد احوال هر شیء از مراتب تنزلات او کند نتیجه خواب او زود ظاهر شود.
تنها بخشی از دیباچه کتاب است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن زیتونی مذهب، 31 ص (22 - 52)، اندازه: 12/3 × 23/6 سم [ف: 29/1 - 311]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: پادشاه می فرماید که گوهر را زود بشکن و صلایه کرده زود بیاور. تمام شد شرح دیوان سرور و... و بر اندازنده سر سروران ابطال و شجاعان کفر و ظلم... امام مطلق علیه الصلوه و السلام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی منقول از قیصری، نهایه شرح مواقف، انوار، فصل الخطاب، شرح منازل السائرین، شرح حكمة الاشراق، در النظیم، صحاح، تاج، مهذب، الاسماء، شافیه، طیبی، شرح مقامات حریری، مجمع الامثال، مفردات راغب، شرح مصابیح، مغرب و نشانه های صح، ص 5، منه، 12؛ مهر وقف ملا محمد جعفر مجتهد طهرانی؛ اهدایی: ناصر کاتوزیان؛ کاغذ: سپاهانی نخودی و شکری، جلد: تیماج مشکی، 339 گ، 15 سطر (9/5 × 14/5)، اندازه: 18/5 × 24 سم [ف: 19 - 167]
آغاز: بلا مراجع نه ترجیح بلا مرجح و حکیم می گوید ترجیح بلا مرجح نیز محال است و منتهی سلسله اسباب ذات حق است و او منشا اردات است
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 یا قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 167 گ، اندازه: 19 × 24 سم [ف: 2 - 436]
آغاز: برابر مقدمه
همان فواتح کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ با سرلوح، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، قطع: ربعی [نشریه: 3 - 397]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوب، كا: محمد باقر بن محمد قاسم خراسانی، تا: اواخر جمادی الثانی 1005 ق؛ با سرلوح متوسط، مجدول، از نسخه مورخ ربیع الاول 891 به فرموده خواجه محمد بن خواجکی استنساخ شده؛ تملک: خلیفه سلطان به تاریخ 1049؛ مهر: «لا اله الا الله ملک الحق المبین عبده محمد تقی»، «ابو القاسم 125»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 308 گ، 22 سطر (10 × 17/5)، اندازه: 18 × 27 سم [ف: 13 - 115]
دارای فواتح سبعه مقدمه می باشد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد رضا حسینی خادم رازی، تا: جمعه 9 رمضان 1009 ق، جا: مشهد رضوی مدرسه میر افضل؛ افتادگی: آغاز؛ 128 گ، 16 سطر، اندازه: 9/5 × 17/5 سم [ف: - 39]
آغاز: النهر اسد ای قبل وصولک؛ انجام: برابر شرح
خط: نستعلیق، کا: غیاث الدین محمود، تا: 1010 ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملک: محمد سعید بن محمد هادی در 1997 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1012 ق؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 398 ص، اندازه: 16 × 23/5 سم [ف: 1 - 309]
خط: نسخ معرب و نستعلیق، كا: غیاث الدین محمود بن حسن لاهیجانی، تا: چهار شنبه 21 ربیع الاول 1013 ق؛ افتادگی: انجام؛
تملك: محمد صفی بن ابی الفضل؛ جلد: تیماج عنابی، 398 گ، 17 سطر، اندازه: 10/5 × 17 سم [ف: 5 - 380]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1016 ق؛ افتادگی: وسط؛ کاغذ حنایی و فستقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 240 گ، 23 سطر (9 × 18)، اندازه: 15 × 24/5 سم [ف: 1 - 212]
خط: نسخ، كا: اوحد بن سیدی محمد نصر الله عطائی، تا: 1016 ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قرمز، 199 ص، 23 سطر، اندازه: 0 × 17 سم [ف: 21 - 126]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1017 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: وجیه الدین بن اسماعیل، تا: جمعه 5 محرم 1018 ق؛ دارای ترنج و سرلوح زرین، مجدول؛ مهر: کیکاوس مورخ 1234؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: میشن، 349 گ، 21 سطر، اندازه: 14 × 25 سم [ف: 11 - 308]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن قاضی عماد الدین مسعود شریف قاضی، تا: 25 ربیع الاول 1034 ق؛ اندازه: 12/5 × 24/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 180]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1034 ق؛ با سرلوح، مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: ساغری، اندازه: 14 × 22 سم [ف: 3 - 507]
فقط هفت فاتحه مقدمه آمده و در پایان این نسخه «فتحیه» نامیده شده؛ خط: نستعلیق زیبا، كا: احمد، تا: 1035 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، دارای سرلوح رنگین، مذهب؛ جلد: روغنی مذهب، 127 گ، 16 سطر، اندازه: 9/5 × 19 سم [ف: 24 - 253]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و لقمان شاگرد او بود و فیثاغورس شاگرد سلیمان...
خط: نستعلیق، كا: محمد تبریزی معروف به برهان المنجمین، تا: 1042 ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج سبز، 17 گ (135 پ - 151 پ)، اندازه: 17 × 25 سم [ف: 17 - 111]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 18 ذیحجه 1042 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 329 گ، 16 سطر (10 × 16)، اندازه: 18 × 25 سم [ف: 12 - 2984]
آغاز:... می فرماید به درستی که من می گویم مرنفسی خود را و حال آن که او... بیان آن که فرح لازم شرح است... اذا شتملت على الیاس القلوب ** وضاق لما به القدر الرحیب؛ انجام: برابر شرح
خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، تا: شنبه اواخر ربیع الاول 1048 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ مهر: محمد محسن (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 210 گ، 20 سطر، اندازه: 13 × 19 سم [ف: 5 - 2578]
آغاز: از جوار ما بیرون رفتی و بر ما جفا کردی پس متوجه بزیارت رسول صلی الله علیه و سلم شد؛ انجام: برابر شرح
چون از آغاز افتاده فواتح را ندارد؛ خط: نسخ زیبا، كا: یار محمد بن فیض الله عباسی هاشمی، تا: 14 رجب 1048 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، محشی از کتاب های ادبی و تفسیر؛ جلد: تیماج سبز، 247 گ، 17 سطر، اندازه: 16 × 26 سم [ف: 3 - 99]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1049 ق، قسمتی در قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه سبز، 383 گ، 19 سطر (7 × 17)، اندازه: 15 × 24/5 سم [ف: 3 - 13]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: حاجی محمد بن كرم الله سیاف شوشتری، تا: 17 ذیحجه 1050 ق؛ مجدول؛ تملك: مهدی قلی شاملو، حسین قلی بن حسن قلی شاملو؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 212 گ، 15 سطر (7/5 × 12)، اندازه: 4/5 × 23 سم [ف: - 83]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الرشید بن عبد الواحد، شوشتری، تا: جمعه 23 شعبان 1053 ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده محمد صالح الحسینی»؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج حنایی، 297 گ، 20 سطر (8/5 × 17/5)، اندازه: 14 × 25 سم [ف: 28 - 580]
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: سلخ رمضان 1054 ق؛ مجدول، با سرلوح رنگین، مصحح؛ مهر: «جعفر قلی بن رضا قلی» (بیضی)؛ جلد: تیماج، 264 گ، 19 سطر، اندازه: 16 × 24 سم [ف: 10 - 372]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: واسطه خلاص و نجات و رابطه رفع درجات شود.
خط: نسخ، كا: عبد الرشید بن عبد الواحد شوشتری، تا: 1055 ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 230 گ، 20 سطر (7 × 16)، اندازه: 13 × 23 سم [ف: 6 - 88]
آغاز و انجام: برابر مقدمه
خط: شکسته نستعلیق، كا: محمد کاظم اصفهانی، تا: محرم
1055 ق، جا: اردبیل؛ مجدول، تملك: حاجی محمد حیدر؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد مذهب، 246 گ، 14 سطر، اندازه: 8 × 18/5 سم [ف: 10 - 172]
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن نجم الدین تستری، تا: پنج شنبه 14 شعبان 1057 ق؛ تملك: محمد جواد بهبهانی اردکانی؛ اندازه: 15 × 24/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 180]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و در آخرت واسطه خلاص و نجات و رابطه رفعت درجات شود.
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن نجم الدین، تا: 4 ذیقعده 1057 ق؛ دارای یک سرلوح؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: شکری و مجدول، جلد: میشن بنفش، 298 گ، 20 سطر (8/5 × 17/5)، اندازه: 16 × 29 سم [ف: 7 - 608]
خط: نستعلیق، کا: محمد رضا فیروز آبادی، تا: 1061 ق؛ افتادگی: انجام (قسمتی از دیباچه را ندارد)؛ مجدول؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج قرمز، 27 ص، سطور چلیپایی، اندازه: 9 × 15 سم [ف: 21 - 126]
آغاز: برابر مقدمه
خط: نستعلیق خوب، کا: محمد سعید، تا: 20 رمضان 1065 ق؛ مجدول، با یک سرلوح مذهب، مذهب؛ مهر: مشیر السلطنه، حسین بن هدایت الله، رضا الحسینی»، «عبده عبد الوهاب الموسوی»، ناصر الدین شاه (شاه شاهان ناصر الدین)؛ کاغذ: اصفهانی آبی، جلد: مقوای روکش چرم، مذهب، 524 ص، 19 سطر، اندازه: 18 × 32 سم [ف: 1 - 670] 70. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 511/12 - طباطبائی
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و على بعد از نبی ولی و وارث و امام و وصی بود اما خلیفه نبود و بعد از عثمان هم خلیفه شد. تمت التوشیح.
بی کا، تا: 1085 یا 1065 ق؛ در حاشیه صفحه اول کتاب فائده ای است درباره طریق و کیفیت درک لیلة القدر به نقل از ابو الحسن خرقانی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 68 گ (84 پ - 151 پ)، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 19 سم [ف: 22 - 210]
خط: نستعلیق، کا: صفی بن محمد ظهیر، تا: شوال 1074 ق؛ در ربیع الاول 1226 ق در قزوین خریده شده؛ تملك: اعتضاد السلطنه 1283 ق؛ واقف: سپهسالار، 1297 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 87 ص (41 - 127)، اندازه: 24 × 38 سم [ف: 4 -]
آغاز: در چمن حقیقت او سمت شکفتن یابد هر نفس ناطقه که بزیور حکمت آراسته گشت در سلک فرشته است
خط: نسخ خوش، کا: محمد امین بن فتح الدین، تا: 10 رجب 1079 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ تاریخ وقف: 1101؛ جلد: تیماج، 284 گ، 22 سطر، اندازه: 15/5 × 26 سم [ف: - 90]
خط: نسخ و ثلث، كا: محمد مظفر بن محمد حکیم، تا: شنبه 15 شوال 1080 ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، مقابله شده در شعبان 1082، مجدول، دارای سرلوح رنگین؛ نشانی بخشیدن کتاب از طهمورث میرزا فرزند حسام السلطنه به امیر اسماعیل قاجار به تاریخ 25 صفر 1287 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 179 گ، 19 سطر، اندازه: 16 × 24/5 سم [ف: 19 - 231]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و پادشاه می فرماید که گوهر را زود بشکن و صلایه کرده بیاور تمام شد این ارقام پریشان بیمن همت درویشان در تاریخ رفیع الشان فیض نشان در بیست و ششم ربیع الاول سنه 1083
خط: نسخ، بی کا، تا: 26 ربیع الاول 1083 ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج، 375 گ، 17 سطر (14/5/8)، اندازه: 15/5 × 22 سم [ف: 1 - 290]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: قد فرغ من تحریر هذه الدیوان لامام الانس و الجن كاشف اسرار لدنی معدن العلم الاولین و الاخرین امیر المومنین علی بن ابی طالب علیه السلام... فی شهر محرم الحرام سنه سبع و ثمانین بعد الالف من الهجرة النبویه... كتبه المذنب الحقیر مجنون بهبهانی غفر الله ذنوبه و ستر عیوبه. غرض نقشی است کز ما باز ماند ** که هستی را نمی بینم بقائی / مگر صاحب دلی روزی برحمت ** کند بر حال مسکینان دعائی
خط: نستعلیق خوش، کا: مجنون بهبهانی، تا: محرم 1087 ق؛ مهر: مشیر السلطنه، حسین بن هدایت الله محمد رضا الحسینی، ناصر الدین شاه قاجار؛ کاغذ: اصفهانی دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 462 ص، 23 سطر، اندازه: 17/5 × 30 سم [ف: 1 - 954]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: محتملاً قرن 12؛ با سرلوحه مذهب، مجدول؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: روغنی، مذهب، 538 گ، 15 سطر (7 × 13)، اندازه: 13 × 21/5 سم [ف: 5 - 302]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق بد و نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قرمز، 287 گ، 21 سطر (12 × 21)، اندازه: 19/5 × 29 سم [ف: 1 - 15]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1805 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: 1 - 131]
آغاز: لا یصدر من الكریم الا الكرم بكرم عمیم و لطف جسیم...،
الناس من جهة التمثال اكفاء ** ابوهم آدم و الام حواء / جمعی که افراد حقیقت انسانند از روی صروت و مثال یکسانند
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 240 گ، 9 سطر، اندازه: 13 × 19 سم [ف: 1 - 326]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 21 سطر، اندازه: 12/8 × 22/8 سم [ف: 7 - 159]
خط: نسخ، كان محمد کاظم بن محمد شریف، تا: 1129 ق؛ تملک: فرهاد میرزا در 1266؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر (10 × 15/5)، اندازه: 17 × 25 سم [نشریه: 3 - 188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد فیاض بکری، بی تا، جا: تته؛ مصحح، محشی؛ مهر: «الواثق بالله الغنی عبده ابراهیم بن باقر الحسینی 1249» (مربع)، «عبده الراجی آقا کوچک» (مربع)، «عبده محمد هادی الحسینی 1167» (بیضی)، «دکتر ابو الحسن»، «امید شفاعت دارد محمد باقر» (مربع)؛ جلد: تیماج، مشکی، 264 گ، 21 سطر، اندازه: 16 × 28 سم [ف: 1 - 127]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: قم ابا التراب... یلزمه المجعولیه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1186 ق [رایانه]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و در آخرت واسطه خلاص و نجات و رابطه رفعت و درجات شود.
خط: نستعلیق، کا: حبیب الله بن على اكبر تاجر کاشانی، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج یشمی، 818 ص، 15 سطر، اندازه: 18 × 28/5 سم [ف: 10 - 1740]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ بی دیباچه [نشریه: 2 - 110]
فاقد خطبه کتاب و فاتحه های آغاز آن؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «صالح الحسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 176 گ، 23 سطر، اندازه: 11 × 23/5 سم [ف: 14 - 15]
آغاز: علم روشن تر ستاره ایست که در آسمان ماهیت انسانی تا بدو نازک تر غنچه ایست که در چمن حقیقت او شکفتن یابد؛ انجام: برابر شرح
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، مذهب، 323 گ، 17 سطر (9 × 20/5)، اندازه: 19 × 29 سم [ف: 1 - 113]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1221 ق؛ افتادگی: انجام؛ 218 گ، 21 و 23 سطر، اندازه: 18 × 24 سم [ف: 2 - 241]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین آقا میرزا محمد حسینی، تا: دو شنبه 24 ذیحجه 1238 ق؛ مفتاح رموز اشعار استشهادی بدین قرار: ض: ابن فارض، م: مولانا صاحب مثنوی، ظ: خواجه حافظ، د: شیخ محمود شبستری، مح: شیخ محیی الدین اعرابی، س: خود مؤلف؛ کاغذ: بغدادی، جلد: تیماج قرمز، مذهب، 327 گ، 20 سطر (6/5 × 16)، اندازه: 13 × 24 سم [ف: 1 - 138]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و در آخرت واسطه خلاص و نجات و رفعت درجات شود آمین یا رب العالمین الخاتمة.
بی کا، تا: ذیحجه 1244 ق؛ کاغذ: آبی، 18 سطر (8 × 17/5)، اندازه: 15 × 26 سم [رشت و همدان: ف: - 1212]
آغاز: بسمله. اما بعد نفی نسب طینی و مدح علم دینی «الناس من جهة التمثل اكفاء ابو هم آدم و الام حواء» مفهوم تعریف اشارت است به تعین و تمیز معنی ذهن سامع و حرف تعریف که نزد سیبویه لام و نزد (...) همزه و نزد خلیل مجموع همزه و لام است اشارت است به حقیقت؛ انجام: عقد من مدیحهم همزه و لام است اشارت است به حقیقت.
بی کا، تا: ذیحجه 1244 ق؛ مجدول؛ 18 سطر (8 × 17/5)، اندازه: 15 × 26 سم [رشت و همدان: ف: - 1213]
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد مهدی اصفهانی، تا: 1253 ق؛ مقدمه این شرح است؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج سرخ، 137 گ، 14 سطر (5/5 × 10/5)، اندازه: 11 × 17/5 سم [ف: - 83]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب، کا: عبد الله بن جعفر ایروانی، تا: پنج شنبه سلخ رمضان 1259 ق، جهت فرزندش عبد الحمید؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: مقوا، 256 گ، 18 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: - 156]
خط: نسخ زیبا، كا: محمد ابراهیم، تا: ذیقعده 1259 ق، جا: همدان، جهت حاج میرزا محمد بن محمد شریف همدانی؛ با دو سرلوح، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 231 گ، 20 سطر، اندازه: 16 × 27 سم [ف: 1 - 166]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 420
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 904]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الله بن امام قلی کرکری، تا: شنبه 11 جمادی
الثانی 1265 ق؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 257 گ، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 896]
خط: نسخ، كا: مسیح کمره ای، تا: 1294 ق [نشریه: 2 - 100]
هفت فاتحه آغاز کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: ربعی [ف: 2 - 25]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: حكایة امام یافعی در روض الریاحین فرماید که پادشاهی گوهری بملازم خود سپرده طفل او آن گوهر را بشکست... و پادشاهی فرماید که گوهر را زود بشکن و صلایه کرده زود بیاور تمام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 438 گ، 16 سطر، اندازه: 14 × 20 سم [ف: 5 - 2578]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق خوش و استادانه، كا: ابراهیم فرزند ملا درویش محمد، کازرونی، تا: جمعه 29 رمضان 1303 ق، جا: شیراز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 260 گ، 19 سطر (13 × 24)، اندازه: 20/5 × 32/5 سم [ف: 29 - 505]
آغاز: بسمله، هذا فتوحات سبعه فاضل العقول حسین ابن معین الدین میبدی؛ انجام: استساخ گردیده در رشت حینی که اشتغال بکار گذاری نیز داشت فی جمادی الاول 1311 فی تسع و خموس (= خمسین) من عمری.
خط: نستعلیق، كا: میرزا علی اکبر خان حسینی شیرازی، تا: 1311 ق، جا: رشت؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 266 ص (1 - 266)، 11 سطر (11 × 15/5)، اندازه: 7/5 × 22 سم [ف: 6 - 74]
آغاز: برابر مقدمه
نسخه اصل: کتاب خانه محمد باقر سنگلجی - تبریز؛ خط: نستعلیق، كا: محمد باقر شریعت سنگلجی، بی تا؛ کاتب تخرجات و پاورقی های متعددی در این نسخه افزوده است؛ 284 ص [عکسی ف: 4 - 309]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ قطع: بیاض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1260]
آغاز: برابر مقدمه
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ دارای سرلوح خوب؛ 297 گ، 20 سطر، اندازه: 14 × 23 سم [ف: 2 - 240]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 236 گ، 20 سطر، اندازه: 15 × 22 سم [ف: 14 - 215]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: مولانا جلال الدین محمد رومی و هر جا به «س» شد مراد مؤلف خود است و هر جا در اشعار عربی به «ض» شده ابن فارض است العلم عند الله العلام و به الاعتصام تمت.
جلد اول از کتاب؛ خط: نسخ جلی، بی کا، بی تا؛ تملک: محمد بن عبد الرزاق نوری؛ جلد: تیماج سیاه، 195 گ، 11 سطر [ف: 1 - 156]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 85 گ (1 - 85)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 1 - 96]
آغاز: برابر مقدمه
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ دارای سرلوح و کتیبه، مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 379 گ، 17 سطر (8 × 14)، اندازه: 14 × 24 سم [ف: 5 - 1831]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و گویند مهاجرین نزد پیغمبر صلی الله علیه و سلم تفاخر می کردند...
از اول تا شرح «و انا المسقى كاساً لذة الا نفس فیها هبة الله فمن مثلی فی الدنیا شبیهاً»؛ خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 399 گ، 19 سطر، اندازه: 19 × 29 سم [ف: 5 - 2578]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: ذنوبی بلائی فلاحیلتی ** اذا كنت فی النفس حمالها / فنسیت المعاد فیا ویلتی ** و اعطیت للنفس آمالها / فردا که من از بیم شوم بی می مست ** وز بار گناه معصیت باشم پست
همراه با فواتح سبعة؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ با سرلوح مزدوج، مجدول مذهب؛ جلد: تیماج مشکی، 313 گ، 19 سطر، اندازه: 10/5 × 19/5 سم [ف: 5 - 2578]
آغاز: و قل لى هی الخمر و لا تسقى سراً اذ امكن الجهر و من اسم من اهوى و دعنی عن الكنی... جمعی پندارند که دانش منحصر در علوم رسمیه است؛ انجام: و على بعد از نبی ولی و وارث و امام و وصی بود اما خلیفه نبود و بعد از عثمان خلیفه هم شد. تمت الفواتیح.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سرخ، 122 گ، 15 سطر، اندازه: 12 × 18/5 سم [ف: 6 - 3136]
آغاز و انجام: برابر مقدمه
از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 109 گ، 15 سطر، اندازه: 11 × 18 سم [ف مخ - 1 - 362]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: درویش اخلاق الهی دارد. در ملک وجود پادشاهی دارد چون قدر او زماه [...] دانستن خیر تا كماهی دارد ذکر صفاء ارباب کمال و نعوت اصحاب خط: نستعلیق زیبا، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «الواثق بالله الغنی محمد علی بن حسین علی» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 438 گ، 22 سطر، اندازه: 14 × 23 سم [ف مخ - 3 - 1200]
آغاز: لا شك ان الله تعالى یرید الامر و النهی؛ انجام: انا خادم اهل الیقین حسین بن معین جعله الله من الفنا و رزقه رحیق البقا
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ واقف: محمد ایرانی مجرد؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 444 گ، اندازه: 12 × 20 سم [ف: 9 - 186]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، 16 سطر (7 × 13)، اندازه: 12/5 × 21 سم [ف: 2 - 706]
آغاز: المطلب الاول فی النی و الولی و عرفان احوالهما... متکلمان گویند نبی انسانیت، انجام: قوله (صلی الله علیه و آله و سلم) كما تنامون و كما تستیقظون
بی کا، بی تا؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج قرمز، 23 گ (247 - 269)، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 10 - 1206]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و از نظر درویشان محفوظ باشد، و در آخرت واسطه خلاص و نجات، و رابطه رفعت درجات شود. من منظومات الشارح: ان النبی محمدة و وصیه ** و ابنیه و ابنته البتول الطاهرة... (تا چهار بیت، و سپس:) لله دركم یا آل یاسینا ** یا انجم الحق اعلام الهدى فنیا... (تا هشت بیت. پنج بیت از این هشت بیت در نسخه این کتاب خانه در متن نوشته شده، و سه بیت از خامه نویسنده افتاده، و کسی که گویا خود نگارنده (میبدی) باشد آن را در حاشیه افزوده است)
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، بی تا؛ نام نویسنده و تاریخ ندارد. لیكن در طرف چپ و پائین برگ 239 پ این جمله دیده می شود «كتبه العبد الفقیر عبد الحی عبد الرحمان (چنین) عفی الله عنهما الغفران (چنین) تاریخ سنة تسع مائه»، پس از آن اجازه ای برای کسی به نام تقیا الدین محمد نوشته شده، محشی با رمز «منه» و «ه» و «12» و «قطب الدین محمد شریف» و «صحاح» و «قاموس» و «ه ص» و «مهذب الاسماء» و «مجمل» و «مغرب» و «دیوان» و «فایق» و «شرح مصابیح قاضی» و «نهایه» و «مغنی اللبیب» و «بیهقی» و «كفایة التعلیم» و «انوار» و «کشاف» و «مجمع الامثال» و «تاج المصادر» و «اصطلاحات کاشی» و «قیصری» و «حکمت اشراق» و «مواقف» و «شرح تجرید قوشچی» و «فصل الخطاب» و جز آن، مجدول، دارای یک سرلوح؛ کاغذ: ترمه نخودی، جلد: تیماج، 241 گ، 25 سطر (9 × 18)، اندازه: 15 × 25 سم [ف: 2 - 116]
گزیده فواتح؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا [ف: 5 - 263]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 17 سطر (11 × 16)، اندازه: 16 × 23 سم [ف: 16 - 297]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی کبود و نخودی و سپاهانی، جلد: پارچه گرد، 69 گ (1 پ - 69 پ)، 19 سطر (7 × 13)، اندازه: 12 × 22 سم [ف: 14 - 3847]
نسخه اصل: آغاز و انجام چند نسخه از کتاب خانه های یوگسلاوی؛ بی کا، بی تا [فیلمها ف: 1 - 636]
نسخه اصل: بادلیان 78. Ind. Ist. Pers (2785)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر، جا: اجمیر [فیلمها ف: 1 - 552]
بی کا، بی تا؛ نسخه ای است گران بها و موزه ای است، برگ ها زر اندود شده با خط بسیار زیبا و دارای سرلوح جالب می باشد [نشریه: 7 - 536]
آغاز: و دلی که به سکه دانش نرسیده از غایت قلبی روان نیست؛ انجام: حررة هذا الحروف للاخ الروف مرکز دایرة الهدایة دایره مركز الدرایه... و انا خادم اهل الیقین حسین بن معین جعله الله من اهل الفناء و رزقه رحیق البقاء...
صفحه اول ساقط شده؛ خط: نسخ و نستعلیق خوش و استادانه، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: اصفهانی دولت آبادی، جلد: تیماج لاکی مذهب، 588 ص، 20 سطر، اندازه: 16/5 × 29/5 سم [ف: 1 - 672]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: تمام شد این ارقام پریشان به یمن همت درویشان... الملک الوهاب.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج یشمی مذهب، 658 ص، 24 سطر، اندازه: 11 × 21 سم [ف: 2 - 167]
آغاز: و چون ذره خاک رو قطره بی مقدار حسین بن معین الدین... در شرح ابیات محكمة المبانی: الناس من جهته التمثال اكفاء ابو هم آدم و الام حواء؛ انجام: برابر شرح بخشی از کتاب فواتح و به شرح؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 59 گ (11 پ - 69)، 24 - 29 سطر (11/5
× 16/5 و 12 × 17) اندازه: 15 × 21 سم [رایانه]
مقدمه شرح دیوان امیر المومنین؛ بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتاب خانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 10/5 × 19 سم [رایانه]
آغاز:... نور تو قدم کردند محققان اسرار قدم؛ انجام: شخصی آمد و گفت جاریه پادشاه را مرضی شده و طبیبان فرموده اند که گوهر را صلایه کند...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 369 گ، 17 سطر (8 × 16/8)، اندازه: 15/8 × 24/3 سم [رایانه]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و رزقه رحیق البقاء... فی سنه الف و عشرین اثنی
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: لباس معبودی را که اعلام... و ارقام حقایق انجام حدس؛ انجام: غبی کوکی و هم شتاب کن می فرماید ای جوینده علی را بدرستی که من بینم ترا نادان...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: محمد باقر سر و قد رضوی [رایانه]
آغاز: برابر مقدمه؛ انجام: و اولو الارحام... سابع شهر جمادی الثانی سنه...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز و انجام: برابر مقدمه
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج سیاه، 16 گ (40 پ - 155 پ)، اندازه: 11 × 15 سم [ف: 33/1 - 70]
آغاز: آن روز که آفریده شد لوح و قلم ** در بزم عیان نهاد نور تو قدم / کردند محققان اسرار قدم ** بر صفحه دل حرف وفای تو رقم؛ انجام: و قارن اذا قارنت حرا مودبا / فتى من بنی الاحرار زین المشاهد کلا هر دو ولا باعد نفیض الاقارب و زکی پارسا و انجزا راست کردن وعده و الموعودة.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ رکابه دار؛ تملک: محمد طاهر معزی در شعبان 1293 ق، یادداشت هبه ملا علی به محمد طاهر و او (ملا علی) از میرزا حسین؛ جلد: مقوایی، 221 گ، 15 سطر (9 × 13)، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 39 - 93]
š.-e d.-e amīr-al-momenīn
وابسته به شرح دیوان امیر المؤمنین (علیه السلام)؛ میبدی، حسین بن معین الدین (- 911 ق)
شرح دیوان مولای متقیان حضرت علی (علیه السلام) که در سال 890 تالیف شده و این کتاب تلخیص ترجمه آن است، شاید توسط آقا جلال نامی به سال 1301 خلاصه گردیده است. چند عنوان نسخه: مرتبه حضرت خاتم صلى الله علیه و آله / پند به حضرت فاطمه (س) حسن، حسین / خطاب به فرزند خود محمد حنفیه / خطاب به عمر و عاص در صفین / خطاب ابو طالب به مرتضی على / پیام به معاویة بن ابی سفیان / خطاب به فاطمه برای اطعام مسکین / شکایت از مشرکان، منافقان، دشمنان و...
اراک؛ دهگان؛ شماره نسخه: 192
آغاز: و ودیعه نطفه اند تا بپرورند و باز سپارند؛ انجام: باید که به حق کنی توجه شب و روز ** تا غصه و غم شود به فضلش ز ایل. در عصر چهار شنبه هفتم شهر ربیع الاخر درید اقل احقر عباد الله محمد علی بیاری خدای تعالی اتمام پذیرفت... که مرحوم آقا جلال راقم كل الاه سه جزء که دو جزء را حقیر سراپا تقصیر نوشته... 1301 ق ق». الهی بیامرز خواننده را ** ببخشای یا رب نویسنده را / الهی بحق نبی و وصی ** که بگذر ز جرم محمد على / خصوصاً کسی را که پیشش نوشت ** مقامش تو بنمای باغ بهشت خط: نستعلیق، كا: آقا جلال و محمد على، تا: چهار شنبه 7 ربیع الثانی 1301 ق؛ افتادگی: آغاز؛ 346 گ، 12 سطر، اندازه: 12 × 20 سم [ف: 1 - 253]
š.-e d.-e amīr-al-momenīn
حسینی، حسین بن اسماعیل، ق 11 قمری
hoseynī, hoseyn ebn-e esmāīl (- 17 c)
وابسته به: دیوان امیر المؤمنین علی علیه السلام؛ منسوب به على بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
مؤلف این شرح بنا بر تصریح در مقدمه، حسین بن اسماعیل حسینی است که «حسینی» تخلص می کند و در این شرح از كتب عرفا هم چون محیی الدین ابن العربی و سهروردی، احیاء العلوم غزالی و اخلاق ناصری نقل ها نموده و به اشعار مولوی و حافظ و قاسم انوار و جامی تمثل جسته و مسلماً در اوایل قرن دهم، زنده بوده و پیش از شروع به شرح دیوان به عنوان مقدمه حدیث کمیل را شرح کرده است و طرز این شرح دیوان این است که یک یا چند بیت از دیوان را نقل و به ترجمه فارسی آن پرداخته پس از آن همان معنی و مراد را در یک رباعی فارسی انشا نموده و در ذیل آن زیر عنوان «اشراق» به شرح عرفانی آن بیت یا بیت ها پرداخته و در این بخش نیز رباعی هایی گذارده و گاهی در شرح عرفانی ابیات چند اشراق دارد. در این شرح بسیاری از ابیات از خود شارح موجود است و تمام این شرح در حدود 3400 بیت می باشد و شرح منتخبی از ابیات دیوان است. (ابن یوسف شیرازی)
آغاز: ما من دابة الاهو آخذ بناصیتها ان ربی على صراط مستقیم الحمد لله الذی هدانا طریق مشاهدة حقیقة كل شی كما هو و
بذلک شهدنا انه لا اله الا هو، رباعیه: پیدا و نهان و غائب و حاضر اوست ** طغرای نشان مظهر و ظاهر اوست / زان چشم که در چشم تو است ارنگری ** بینی بیقین که اول و آخر اوست
[دنا 707/6؛ الذریعه 266/13]
آغاز: برابر؛ انجام: صاحب تعانق اطراف است و تبعیت... باطن است باعث حرف ها که از حروف.
در فهرست با عنوان «شرح حدیث الحقیقة» آمده؛ خط: نسخ، كا: احمد، تا: صفر 988 ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 57 گ (281 پ - 337 پ)، 21 سطر، اندازه: 17 × 24 سم [ف: 24 - 184]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: یار محمد سرندی، تا: 1027 ق؛ مصحح، محشی با امضاء «منه رحمه الله»؛ کاغذ: بخارایی، جلد: میشن، 184 ص(101 + 83)، 17 و 19 سطر، اندازه: 14 × 24 سم [ف: 3 - 361]
با عنوان «شرح حدیث الحقیقة» آمده؛ خط: نستعلیق، کا: شیخ محمد، تا: 27 رجب 1089 ق؛ تملك: ابو تراب بن حسین قزوینی با مهر «یا ابو تراب» (بیضی)، ظهور الله بن صدر الاسلام قادری، احمد بن حمزه موسوی؛ جلد: تیماج مشکی، 84 گ، 21 سطر، اندازه: 13 × 21/5 سم [ف: 25 - 128]
قم؛ لاجوردی، سید مهدی؛ شماره نسخه: 39
آغاز: برابر
همان نسخه بالا [چند نسخه - ف: - 115]
آغاز: برابر؛ انجام: در آخر طلسم اشارت بود به آن که کمال ظهوری او که هواست الله می شود، که در اول طلسم است هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن و هو بكل شی علیم کاتب در ذیل نسخه آرد: نکته ها چون تیغ فولادست تیز ** چون نداری تو سپر وا پس گریز
خط: نسخ روشن، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 130 گ (91 پ - 220)، اندازه: 13 × 22 سم [ف: 22 - 75]
آغاز: العلم انهم على الهدى لمن استهدی... انجام: لیکن می جوی چو خضر آب حیوة از ظلمات.
خط: نستعلیق، كا: على اكبر و آقا محمد ابراهیم، تا: 1276 - 1277 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ جلد: تیماج جگری، 122 ص (1 - 122)، 15 سطر، اندازه: 13 × 22 سم [ف: 32 - 258]
š.-e d.-e amīr-al-momenīn
مستقیم زاده، سلیمان بن عبد الرحمن، - 1202 قمری
mostaqīm-zāde, soleymān ebn-e abd-or-rahmān (- 1788)
وابسته به: دیوان امیر المؤمنین علی علیه السلام؛ منسوب به على بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
تاریخ تالیف: 1186 ق
قم؛ حجتیه؛ شماره نسخه: 515
آغاز: حمد سعادت اساس و شکر فضیلت لباس؛ انجام: اللهم صل على محمد و آل محمد بعدد كل حرف... و على كل خال و نعمة...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1278 ق، با صورت تقریظ 9 نفر از دانشمندان معاصر مؤلف که به ترتیب عبارتند از: 1. محمد حمید نیلی زاده قاضی سابق دار السلطنة العلیه، 2. حاج ابراهیم حنیف شارح الشقاء الشریف قاضی سابق بورسه، 3. سید عبد الله هاشم زاده قاضی، 4. میر سلمان عارف امین دفتر خاقانی، 5. سید محمد حاکم وقایع نویس، 6. امیر بن شیخ محمد حسین، 7. محمد صالح افندی زاده محمد امین مفتی دولت علیه، 8. عثمان زاده پیری زاده مفتی دولت علیه، 9. سید محمد سعید بن شیخ الاسلام شیخ محمد میر زاده نقیب قاضی عسکر سابق عسکر روم؛ 220 گ، 29 سطر، قطع: رحلی [ف: - 98]
Š.-e d.-e amīr-al-momenīn
وابسته به: انوار العقول من اشعار وصی الرسول = دیوان امیر المؤمنین علی (علیه السلام)؛ بیهقی نیشابوری کیدری (قرن 6)
شرحی است به نظم و نثر از یکی از متاخران بر دیوان منسوب به علی (علیه السلام) و در آن از تحفة الملوک سید جعفر بروجردی کشفی عبارتی آمده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4251
آغاز: قوله علیه السلام: الناس من جهة التمثال اه: انسان که بصورت همه چون یک دیگرند - باید که بعین مهر در هم نگرند؛ انجام: و شبحی اندوهناک و السلام علی من اتبع الهدی.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 84 گ، 18 سطر (7 × 14)، اندازه: 11 × 17 سم [ف:13 - 3222]
Š.-e d.-e amīr-al-momenīn
وابسته به: دیوان امیر المؤمنین علی علیه السلام؛ منسوب به على بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (- 40)
نامعلوم:
آغاز: (در حرف باء افتاده): صبور على ریب الزمان صلیب، می فرماید اگر پرسی [مردی] را که چگونه ای تو. حریص على ان الا تری به کاتبة، پس بدرستی که من صبوری بر بدبختی روزگار؛ انجام: در حرف یاء افتاده: بزرگوار سخت سینه او شیر بود حمله کرده.
شعر ها در آن به ترتیب قافیه شرح و ترجمه شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ سرمه ای، 76 گ، 22 سطر، اندازه: 13/3 × 20/8 سم [ف: 3 - 508]
ترجمه اشعار؛ کا: محمد بن شمس الدین، تا: 1014 ق؛ انتقالی از کتاب خانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 14/3 × 22 سم [رایانه]
آغاز: از ثانی و حذف خبر عیسی در بیت ثانی برای اشعار باطلاع حقتعالی بر مقاصد و مطالب عباد؛ انجام: و واسطه خلاص و نجات و رابطه رفعت درجات شود انه ولی الاجابة عناوین این شرح مسجع و در صفر 890 ق موافق اسفند 406 جلالی به پایان رسیده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 7 ربیع الثانی 1057 ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 128 گ، 20 سطر، اندازه: 14 × 23 سم [ف: 22 - 153]
آغاز: بسمله و به نستعین فی التتمیم. الحمد لله العلى الكبیر المبین العالی المتعالى الذی اعلى مراتب العباد العباد بمتابعة نبیه و ولیه الى اعلى علیین... مجامع محامد و ثنا و طوالع لوامع عزت و کبریا لایق است مر حضرت واجب الوجودی را... که بنی آدم را بشرف نطق و مزیت عقل... برگزید... اما بعد نزد اکابر... مقرر... کشته که بعد از ادای واجبات اسلام... اطاعت و فرمان برداری فرزندان ایشان.. واجب و لازم است؛ انجام: و احذر مصاحبة اللئام فانهم... و اذا منعت فسمهم منقع، می فرماید حذر کن از مصاحبت لئیمان و ناکسان که ایشان باز دارند از تو صفای دوستی خود و آرایند خود را، ایشان اهل محبت و دوستند مادام که خشنود داری ایشان را از خود چیزی.
شرحی است به فارسی بر دیوان منسوب به علی (علیه السلام) از یکی از شاگردان نظام الدین عبد الحق و به نام سر کار قاین و قهستان امیر علاء الدین سید علی، او چندین بار همین دیوان را نزد همین نظام الدین گذرانده و اجازه خواندن و نوشتن آن را از او گرفته و لغات آن را نزدش تصحیح کرده و با ترجمه روشن او این شرح را نوشته و از شرح قاضی میر حسین یزدی بهره برده و رباعی هایی که همین یزد در شرح خود آورده در این شرح پس از هر بندی گنجانده است. متن او همان انوار العقول است و مناجات على که «سید مرتضی» به ترتیب تهجی گرد آورده است (دیباچه)، عنوان ها فارسی است و پس از هر بندی با عنوان «می فرماید» ترجمه فارسی است. گویا از همان عبد الحق و آن گاه پس از عنوان «رباعیه» یک رباعی فارسی است گویا از همان میبدی یزدی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 100 گ، 16 سطر (13 × 21)، اندازه: 20 × 26 سم [ف: 12 - 2652]
آغاز: باز گردان نفس را سوی حیا و حفظ کن ** از جهان ایمن مباش و در ره تقوی گذر / انما حبتها لتسقل الموت ** و ادخلتها لتخرج عنها؛ انجام: الهى ینحى ذكر طولک لوعتى ** و ذکر خطا یا العین منی تدمع
ترجمه ابیات به نظم گزارش شده؛ خط: متن نسخ، ترجمه نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 59 گ، 6 سطر، اندازه: 12/5 × 18/7 سم [ف: 17 - 307]
آغاز: سپاس سعادت اساس و شکر عبادت لباس معبودی را که اعلام نبوت و ولایت در میدان فتوت و هدایت بر افراشت؛ انجام: امام و مقتدای خلق اینست ** چنین مولی امیر المؤمنین است
این شرح منتخب از گزارشی است که قاضی میر حسین بن معین الدین میبدی بر دیوان حضرت امیر المومنین علیه السلام نوشته است. شخصی که این شرح را از آن گزارش برگزیده ظاهراً از خود چیزی نیفزوده و حتی دیباچه تازه ای بر آن ننوشته و با دیباچه اصل کتاب را آغاز می کند؛ خط: نستعلیق، كا: محمد طاهر، تا: 1226 - 1232 ق، جلد: تیماج مشکی، 30 گ (55 پ - 84 ر)، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 5 - 219]
آغاز: بسمله و نستعین، قال امیر المؤمنین و امام المتقین و وارث علم النبیین... الناس من جهة التمثال اكفاء ** ابو هم ادم و الام حواء. جمعی که حقیقة افراد انسانند از روی صورت یکسانند... انسان که بصورة، همه از یکدگرند ** باید که بعین مهر در هم نگرند؛ انجام: فردا که زقیدش شود روح خلاص ** یابد بهشت هر چه خواهد دل من... / عترة البر النبی المصطفى ** و على الورد بین الجحفلین
از شارحی ناشناس که دیوان مرتضی (انوار العقول) را نخست به نثر گزارش می کند و سپس در یک رباعی آن را به نظم در می آورد و در انتها اشعاری از حضرت امام حسین علیه السلام در 5 برگ به نقل از ابو مخنف ذکر شده است. ضمایم این نسخه عبارتند از: 1. احادیثی از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم (ص 232 - 241)، 2. صد حدیث در مدح حضرت علی علیه السلام (ص 242 - 246)، 3. احادیث قدسی (ص 248 - 275)، 4. قصه ذو القرنین و ادریس به نقل از قطب راوندی (ص 279 - 340)؛ خط: متن نسخ، ترجمه نستعلیق، كا: محمد طاهر، تا: ذیحجه تا رمضان 1253 ق؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج دارچینی،
171 گ، 8 سطر، اندازه: 14/5 × 21 سم [ف: 17 - 306]
آغاز: بسمله و به نستعین، الحمد لولیه و الصلوة على نبیه محمد و آله اجمعین... الناس من جهة التمثال اكفاء ** ابوهم آدم و الام حواء / آدمی از ره تمثال بهم مانند نه ** که پدر آدم (علیه السلام) و حوا همه را شد مادر؛ انجام: فان قیل فی الاسفار ذل و محنة ** و قطع الفیافی و ارتکاب و الشداید
در این نسخه شارح اشعار را به نظم در آورده و در هر موضوع قافیه و وزن جداگانه ای را رعایت کرده و شرح ناتمام مانده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج زرشکی، 220 گ، 15 سطر، اندازه: 14/2 × 20/8 سم [ف: 17 - 308]
آغاز: بسمله الحمد لله العلی الكبیر العالی المتعالى الذی على مراتب العباد العباد بمتابعة نبیه و ولیه... اما بعد نزد اکابرا زاهل یقین و ارباب بصایر از علمای راسخین؛ انجام: پس هر امر عظیمی آسان می شود هر گاه توسل بجویی به پیغمبر صلعم و جزع مکن هر گاه فرود آید تو را امر عظیم پس چه بسیار است از برای خدا الطاف خفیه
شرحی است به فارسی بر دیوان منسوب به امیر المؤمنین (علیه السلام) از یکی از شاگردان نظام الدین عبد الحق؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول، ترجمه به نثر فارسی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 172 گ، 15 سطر، اندازه: 17 × 26 سم [ف: 5 - 2699]
آغاز: الناس من جهة التمثال اكفاء... فرماید جمعی که حقیقت افراد انسانند از روی صورت یکسانند چه پدر ایشان آدم و مادر حواست
ترجمه و شرح مختصری است بر دیوان مشهور منسوب به امام على علیه السلام که پس از آوردن یک یا چند بیت به ترجمه و سپس شرح مختصر آن پرداخته است؛ خط: نسخ نا زیبا، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14، 95 گ (14 ر - 108 ر)، اندازه: 13/5 × 20/5 سم [ف: 1 - 65]
آغاز: ای عاشق دنیا بغیر تست روی او و بحق تعالی که هر آئینه پشیمان خواهی شدن؛ انجام: باید که بحق کنی توجه شب و روز ** تا غصه و غم شود بفضلش زایل
گویا مختصری است از شرح دیوان امیر المومنین علی (ع) که حسین بن معین الدین میبدی تالیف کرده؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد لطیف بن محمد تقی حسینی شاهرودی، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ از ص 1 - 19 مطالب پراکنده از جمله دستور طبی از رستم الحكماء، روایت نبوی (ص) منقول از علی (ع) با ترجمه زیرنویس فارسی و با آغاز: «ما من عبد یكتب صفتی هذه ثم یضعها فی بیته الا لم یقرب ذلك البیت شیطان و لا سلطان...» (ص 17 - 1)، در برگ آخر منظومه چهارده معصوم گویا از شیخ بهاء الدین الحسینی یا الحسنی با مطلع: «بحبیب حسبی و نجیب نسبی ** و طبیب ادبی و ادیب نجبی»؛ جلد: گالینگور مشکی، 297 گ، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 19 سم [ف: 50 - 115]
š.-e d.-e anvarī
عمرانی، علی بن محمد، - 560 ه قمری
emrānī, alī ebn-e mohammad (- 1166)
وابسته به دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
شرحی ادیبانه بر دیوان «حکیم اوحد الدین علی بن اسحاق انوری ابیوردی» می باشد.
[دنا 708/6؛ ریحانة الادب 197/1 و 205/4؛ معجم المؤلفین 215/7]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12141
آغاز: سپاسی که از روی گواهی خرد بر ذمه خانواده امکان الازمست آنست که؛ انجام: در اعتراض بر کسی که خود معترف بخطایست نکوشند و السلام علی من اتبع الهدى. خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: چهار شنبه 1 محرم 1144 ق؛ مجدول، مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 101 گ، 15 سطر (9 × 15/5)، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 30 - 600]
Š.-e d.-e anvarī
شادی آبادی، محمد بن داود، 806 - 956 قمری
šādī-ābādī, mohammad ebn-e dāvūd (1404 - 1550)
وابسته به دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
شرح مختصری است بر دیوان انوری، شارح اول بیتی را ذکر می کند سپس به شرح مختصر و مفید آن می پردازد.
آغاز: سپاس بی قیاس مرصانع قدیم را که به امر كن جمله مكونات را از نهان خانه كتم عدم بور صحراء وجود آورد و از جنس حیوان انسان را به درجه
[نسخه های منزوی 3462/5؛ دنا 709/6]
آغاز: برابر؛ انجام: آن گه به شهور نه به ایام ** معنیش هر آینه بدانیم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملاً قرن 11؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج تریاکی، 244 ص، 17 سطر (6/5 × 15)، اندازه: 12 × 20 سم [ف: - 88]
آغاز:... اما بعد می گوید جامع این ابیات غریب و شارح این
نکات عجیب، کم ترین بندگان حضرت محمدی داود بن [چنین] محمد علوی شادی آبادی نور الله قلبه بنور عرفان الحقیقة؛ انجام: حکیم نوری می گوید من پیش از این چنان تو فکر بودم که روز. بیت: بادی الله سال شاد تا هست / (12 سطر بعد): حکیم انوری می گوید: من پیش از این چنان تو فکر بودم که روز...
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: دکتر صادق کیا؛ کاغذ: ایرانی نخودی، جلد: مقوا تیماج، 168 گ، 15 سطر (7 × 15)، اندازه: 11/5 × 22 سم [ف: 3 - 192]
آغاز: باز این چه جوانی و جمالست جهان را ** وین حال که نو گشت زمین را و زمان را؛ انجام: ابو الفرج شاعریست معروف از رونه از جمله خراسانست فرخی شاعریست معروف از سیستان
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1028 ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج، قرمز، 250 گ، 14 سطر (6 × 14)، اندازه: 12/5 × 23/5 سم [ف: 4 - 381]
نسخه اصل: سپهسالار ش 204؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ با تملك 1272 و 1297؛ 155 گ، 21 سطر [فیلمها ف: 1 - 130]
خط: نستعلیق شکسته، كا: عنایت الله، تا: سه شنبه 25 شعبان 1257 ق، جا: ارومی؛ اندازه: 115 × 24 سم [نسخه پژوهی: 2 - 177]
آغاز: برابر؛ انجام: از بی روغنی چراغ در خانه من نمی افروزد و همه شب در تاریکی خانه منتظر می باشم که تا کی صبح [...] و آفتاب بر آید [...] خانه از نور چراغ می دهد و از شعاع مهتاب نیز مراد باشد
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «العبد محمد مبین» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 117 گ، 19 سطر، اندازه: 14 × 25 سم [ف مخ - 3 - 1200]
š.-e d.-e anvarī = š.-e moškelāt
فراهانی، ابو الحسن، - 1040 قمری
farāhānī, abo-ol-hasan (- 1631)
وابسته به: دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
در دو بخش: 1. شرح قصاید، 2- شرح مقطعات او. در پایان شرح قصاید از وجود اغلاط در آن چنین پوزش می خواهد: «چون اول تالیفی است که در اوائل سن توجه به ترتیب آن گماشته و بواسطه بعضی موانع که لازمه ایام جوانی است فرصت تفحص و استكشاف و عرض کردن بر یاران صاحب انصاف نداشته ام و پیش از آن که من راضی به انتشار باشم منتشر شد خطا های این كثیر الخطا را بذیل اصلاح بپوشند».
وی در این کتاب فقط شعر ها و واژه های دشوار را گزارش نموده است. نخست یک یا چند بیت را نویسد و گزارش می نماید و سپس واژه های چند شعر دیگر دنبال آن را آورده و گزارش می نماید. از شعر شاعران بزرگ گواه می آورد و از کتاب های کلاسیک زمان خود نقل کند. وی در این کتاب از کتاب های زیر نقل می کند: التفهیم بیرونی (-440 ق)، شرفنامه منیری، نزهة القلوب مستوفی (- 750 ق)، اصطلاحات الشعراء آذری، جوهریه خواجه نصیر طوسی (- 672)، مجمل التواریخ، شرح دیوان خاقانی از شیخ آذری، اداة الفضلاء دهلوی، شرح هیاكل النور دوانی (- 907 ق)، كفایة الحساب غیاث الدین منصور دشتکی (948)، شرح تذكره از شمس الدین، روضة الصفا از میر خوند، فرهنگ حسین وفائی، حدایق العجم، مجمع الامثال میدانی، منتخب کتاب تکمیل از میر عطاء الله، معیار الاشعار خواجه نصیر، المعجم فی معاییر اشعار العجم از شمس قیس، حاشیه شرح جدید تجرید از ترمذی، ترجمه فارسی معاد از بوعلی، تاویلات عبد الرزاق کاشی (- 730 ق)، فرهنگ میرزا، تحفه، حدیقه سنائی، فرهنگ شمس فخری، ربیع الابرار زمخشری، امامت خواجه نصیر، جام جهان نما از غیاث الدین منصور، رساله از رسایل فرس به خط قدیم، شرح مقامات حریری از جوهری، عجایب المخلوقات، شرح دیوان از قاضی میر حسین، السامی فی الاسامی، اشعار حافظ شیرازی، خفاف، مهجة التوحید. نسخه های این شرح بسیار مختلف است.
آغاز 1: (دیباچه:) سپاسی که از روی خرد بر ذمه جمله خانواده امكان لازم است آنست که بفریب ادراک لایف ستایش یزدان پاک نزنند... فهم رازش نکنم او عربی من عجمی - لاف مهرش چه زنم او قرشی من حبشی شرائف الصلوة... علیه و على اهل بیته الطاهر... اما بعد خامه جهان نورد این گوشه نشین بساط سخن ابو الحسن با آن که بر مرکب بیان سوار بود، یا چندان سیاحت اقلیم خیال نمود که نعلین دوات از پایش افتاد و آبله های قدمش سیاه شد بتازگی از شهرستان سخن می رسد پست و بلند الفاظ و معانی طی کرده بسر چشمه فیض الهی پی برده غرائب شگرف و عجائب ژرف دیده، بحكم آن که مسافران را ره آوردی در کارست شرح قصائد دیوان رفیع بنیان حكم نكته طراز... اوحد الدین انوری... ارمغان وار آورد تا در مذاق دوستان سخن رس و عزیزان صبح نفس خوش گوار آید. گرچه پیشت نکرد کس تعریف ** که مرا چیست پایه و مقدار / سخنم خود معرف هنر است ** چون نسیمی که آید از گلزار. امید که بزرگان بساط سخن خرده نگیرند و این بضاعت مزجاة را در پذیرند... پنهان نماند که چون بسیاری از شاهدان ابیات این کتاب از نقاب خفا خلیع العذار بود... به شرح ابیات مشكله قناعت نمود و بعد از فراغ از شرح اشعار معضله تفسیر لغات مشكله ابیات غیر مشروحه در هر مقام نمود به ترتیب طبیعی آن ابیات مگر جایی که لغات مشکله آن مقام سبق ذکر یافته باشد...
باز این چه جوانی و جمالست جهان را
2 (آغاز قصاید): بازین چه جوانی و جمال است ** وین حال که نو گشت زمین و زمان را / هم جمره بر آورد فرو برده نفس را ** هم فاخته بگشاد فرو بسته زبان را. جمره بنا بمشهور بخاریست که در آخر زمستان براید
3 (آغاز مقطعات): ای نام تو قالب عبارت را روح ** در راه تو پای عقل و دانش مجروح / عمرم همه صرف شرح گردید و نشد ** یك قطعه ز دیوان كمالت مشروح. تعالى الله چه قادریست متعال... و بعد شیرازه بند شیرازه بند حیرانی ابو الحسن الحسینی الفراهانی را قرار در خاطر چنان و اراده آن بود که قبل از شروع در شرح مقطعات این دیوان رفیع بنیان و در اصطلاح شرح قصاید
انجام: 1 (انجام قصاید): تعلیم کسی را چیزی آموختن و مراد از تعلیم رسن تابی تعلیم رفتن و برگشتن است دول بضم دال دلو آبی پر، اینست آن چه بی تاویل در شرح قصائد بر زبان قلم آمد توقع از راى صواب نمای صاحبان فطرت و فطنت که این نسخه بمطالعه ایشان مشرف می شود آنست که چون اول تالیفی است که در اوایل سن... و اعتراض بر کسی که خود معترف بخطاست نپوشند و السلام علی من اتبع الهدی.
2 (انجام مقطعات): چخی بفتح جیم فارسی یعنی بر روی او خیره شوی و عتاب کنی. حبل رشته. ابو الفرج شاعریست معروف از رو نه که از جمله خراسان است. فرخی شاعریست معروف از سیستان و الله اعلم.
چاپ: 1340 ق، به کوشش مدرس رضوی
[دنا 709/6 - 712 (105 نسخه)؛ نسخه های منزوی 3459/5 و 125/2؛ الذریعة 165/13 و 265/13 و 109/9؛ فارس نامه ناصری 138/1 و 145؛ تذكره نصر آبادی ص 276 -277]
آغاز و انجام: برابر 1
خط: نسخ خفی، کا: زین العابدین بن شرف الدین حسن زیناء شیرازی، تا: شنبه 18 رمضان 1021 ق؛ مجدول، با سرلوح و دو کتیبه مذهب منقش بسیار خوب؛ مهر: ناصر الدین شاه، عبد الله نوری، مشیر السلطنه؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: چرم ساغرى مذهب، 388 ص، 17 سطر، اندازه: 10 × 17/3 سم [ف: 7 - 502]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 5 و 12 ربیع الثانی 1022 ق؛ مقدمه اول را ندارد؛ محشی با عبارت: «منه سلمه الله»؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 142 گ، 17 سطر، اندازه: 20 × 12 سم [ف: 7 - 632]
آغاز: ای نام تو قالب عبارت را روح ** در راه تو پای عقل و دانش مجروح / آغاز شرح: باز این چه جوانی و جمال است جهان را ** وین حال که نو گشت زمین را و زمان را شرح قصاید و مقطعات؛ خط: نستعلیق خوب، كا: محمد صلاح بن حسن حسینی، تا: 1027 و 1028 ق؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 169 گ، 15 سطر، اندازه: 24/3 × 14 سم [ف: 3 - 352]
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 جمادی الاول 1032 ق [نشریه: 7 - 183]
آغاز: برابر 2؛ انجام: مضرابی بکسر میم تعلم کسی را چیزی آموختن و مراد از تعلیم رسن تا بی پس روست.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: ابراهیم گیلانی، تا: ذیحجه 1035 ق؛ مهر: «کم ترین بنده...» (مربع)، «مظهر لطف الهی نوروز 1112»، «شعاع 1305» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 112 گ، 14 سطر (5 × 12/5)، اندازه: 10 × 18 سم [ف: 29 - 580]
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم نصیری طوسی، تا: 1040 ق؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن تریاکی، 155 گ، 11 سطر، اندازه: 12/7 × 19/6 سم [ف: 3 - 504]
آغاز: برابر 1؛ انجام: فراغ از نوشتن این رساله موزه روی نمود اگر صاحب نظرانی که نظر برین نسخه افکنند بدعای آمرزشی که رحمت حضرت رحیم بهار جوست و هر آینه نیکان را خو روح مجروح این سرا پا تقصیر را مرهمی مرحمت کنند
شرح قصاید و قطعات (کام)؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن هدایت الله اصفهانی سراپاشنی، تا: 19 رمضان 1046 ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»، مهر: «شعاع 1315» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 134 گ، 17 سطر، اندازه: 8/5 × 16/5 سم [ف: 5 - 2579]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، کا: محمد طالب بن حاجی حیدر جلیلی، تا: 1049 ق، جا: اورنگ آباد دکن؛ کاغذ:دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، مذهب، 149 گ، 18 سطر (6 × 14)، اندازه: 12 × 21 سم [ف: 3 - 252]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: 12 جمادی الثانی 1053 ق؛ آغاز دیباچه افتاده است: از حوصله ادراک و انس اندوزان عرصه خاک در کشف مقطعات؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 163 گ، 17 سطر (4/5 × 13)، اندازه: 9/5 × 18/5 سم [ف: 11 - 24]
آغاز: برابر 3؛ انجام: برابر 1
خط: نستعلیق، کا: منصور، تا: 1058 ق [الفبائی: - 339]
خط: نستعلیق، کا: جمال الدین على، تا: 10 ذیحجه 1060 ق؛ مهر: على نقی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سبز، 174 گ، 12 سطر
(5 × 10)، اندازه: 11 × 18 سم [سنا: ف: 1 - 27]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، کا: محمد یوسف بن مولانا شعیب طالقانی جزنی، تا: اواخر ربیع الاول 1062 ق؛ مصحح، با نشانی بلاغ، محشی؛ تملک: لطف علی بن محمد کاظم تبریزی صدر الافاضل در سال 1296؛ جلد: تیماج سورمه ای، 114 گ، 21 سطر، اندازه: 9/8 × 18 سم [ف: 43 - 155]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
شامل شرح ابیات مشكله و شرح قصاید می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر ذیقعده 1069 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 200 گ، 15 سطر، اندازه: 12 × 21 سم [ف مخ - 3 - 1201]
آغاز: برابر 2؛ انجام: یخصك بالعبادة، و قصد آن کند که عبادت را بتو مخصوص می سازم، با آن که ظاهر از این کلام عکس این معنی است و امثال این در کلام ایشان بسیار است.
گزارش قصاید اوست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 ربیع الثانی 1077 ق؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی،جلد: تیماج قهوه ای، 50 ص (138 - 187)، 15 سطر (7/5 × 14/5)، اندازه: 13 × 19/5 سم [ف: 13 - 54]
شرح قصائد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1085 ق؛ مجدول، محشی [ف: 3 - 20]
گزیده است؛ خط: نستعلیق، کا: حامد بن محمد شریف فاروقی، تا: 24 محرم 1089 ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سیاه، 39 گ (39 پ - 77)، 21 سطر (8 × 16)، اندازه: 15 × 24 سم [ف: 16 - 158]
آغاز: برابر 2؛ انجام: گفتم او را کله چگونه نهم که کلاهی ببایدش. زد و برد نجیب سپهسالار که با حکیم مصاحب و مرید... چون نجیب از نهایت بزرگی که در سر دارد دو عدد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ مهر: محمد ابراهیم 1244؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 134 گ، 14 سطر (5 × 11)، اندازه: 9/5 × 16 سم [ف: 15 - 4181]
بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح [میراث شهاب: س 8 ش 4 - 59]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12 [نشریه: 2 - 85]
آغاز: نمونه در آغاز: در ده کیمیای جان آتش چام بیهقی ** طلق حلال ناردان طلق روان گوهری. کیمیای جان عبارت از شراب انگوری است و کیمیا اکسیر را گویند؛ انجام: نمونه در انجام: ای بدرگاه تو بر قصه رسان صاحب ری ** ره نشین سر کوی کرمت حاتم طی. در مدح سید السادات مجد الدین جعفر علوی گفته (ص 507 دیوان انوری چاپ مدرس)... وحدت نوع تو بر شخص تو مقصور کند ** عقل صرفی که نظیرت ندهد «مطلب ای»؛ (ص 508) سؤال به «مطلب ای» چنان که در مقام خود مبین شده یا از فصل است که ممیز ذات است. (ص 203 شرح مشکلات دیوان انوری چاپ مدرس رضوی)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 232 گ، 10 سطر، قطع: بغلی [آستانه قم: - 133]
شرح قصاید است و مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 87 گ، 18 سطر (9 × 15)، اندازه: 13 × 20 سم [ف: 12 - 2823]
شرح قطعات و از انجام یک برگ و از میانه مقداری افتادگی دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ ركابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 294 گ، 9 سطر، اندازه: 10 × 16 سم [ف: 31 - 160]
دو بخش را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 60 گ، 15 سطر (6 × 10)، اندازه: 10 × 15 سم [ف: 8 - 584]
آغاز: برابر 3...؛ برابر 2؛ آغاز: آن چنان محمود سیرت مهتر مسعود طالع ** نام سیرت داد آن را نام طالع کرد این را. یعنی پسران خود را مسعود محمود نام گذاشت؛ انجام: شرح قصیده: برابر 1؛ شرح مقطعات: انجام: ای رای ملک شه معظم ** مه پرور و سال بخش ثانی. رای وزیر، مصرع ثانی مدح هر یک از پادشاه و وزیر می تواند بود (تمت الكتاب بعون الملک الوهاب)
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 96 گ، 21 سطر (6 × 11)، اندازه: 10 × 15/5 سم [ف: 8 - 35]
دیباچه را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، در پایان ستایش على است که نویسنده نسخه به دستور معتمد الدوله سروده است؛ نخجوانی تبریزی در 18 دسامبر 1925 بقزوینی بخشیده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 184 گ، 14 سطر (6/5 × 15)، اندازه: 13 × 22 سم [ف: 1 - 333]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سرخ، 15 و 20 سطر، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 6 - 61]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سفید، 123 گ، 18 سطر، اندازه: 12/2 × 15/5 سم [ف: 3 - 504]
آغاز: برابر 2؛ انجام: که در فصل خزان بشهر ری رفته سری بکشد و غرض بدان متعلق بوده که پیش از...
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 187 گ، 11 سطر (5 × 11)، اندازه: 9 × 14 سم [ف: 38 - 181]
آغاز و انجام: برابر 1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1105 ق، جا: احمد آباد؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج سبز، 235 ص، 15 سطر، اندازه: 13 × 24 سم [ف: 17 - 160]
آغاز: برابر 1؛ انجام: (بخش یکم): برابر 1، (بخش دوم): برابر 2
هر دو بخش را دارد؛ خط: نستعلیق ریز و خوش، بی کا، تا: پیش از 1134 ق؛ تملک: محمد حسین بن میرزا عبد الرحیم در جمادی الاول 1134 ق؛ مهر:«نظر على محمد» (بیضی)؛ اهدایی: دکتر صادق کیا؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج سرخ، 180 گ، 14 سطر (6 × 13/5)، اندازه: 11/5 × 21 سم [ف: 3 - 193]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 8 جمادی الثانی 1156 یا 1256 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 135 گ، 15 سطر، اندازه: 13/5 × 21 سم [مؤید: 3 - 272]
آغاز: برابر 1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 15 × 26 سم [نشریه: 11 - 952]
شامل دو بخش: شرح قصاید و شرح مقطعات؛ خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری رنگی، جلد: تیماج مشکی، قطع: رقعی [نشریه: 13 - 415]
بخش قصاید، ناقص؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [نشریه: 13 - 417]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
شرح بخش قصاید اوست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 108 گ، 14 سطر (10 × 17)، اندازه: 17/5 × 26/5 سم [ف: 13 - 104]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 19 سطر (6/5 × 14/5)، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 17 - 93]
شرح قصاید از ص 5 است تا ص 145 و شرح مقطعات از ص 1 - 62؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 103 گ، 14 سطر (6/5 × 15)، اندازه: 16 × 22 سم [ف: 1 - 332]
آغاز: برابر 2؛ انجام: به واسطه آن که جرم ماه میان قرص آفتاب و بصر حائل می شود چون مراد.
از آغاز شرح قصاید انوری است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 64 ص (1 - 64)، اندازه: 10 × 16/5 سم [ف: 23 - 350]
آغاز: برابر 3؛ انجام: اعم از آن که حرفی ساکن واسطه باشد چنان که درین ترکیب دوست خواست گریست.
شرح قطعات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ ركابه دار؛ جلد: تیماج مشکی، 55 گ، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 15 سم [ف: 31 - 84]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
دیباچه مؤلف را ندارد و از آغاز شرح ابیات مشكله شروع می شود و تا پایان کتاب؛ خط: نسخ و شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ به چندین خط که هر قسمت را کاتبی کتابت کرده و سپس آن ها را به هم پیوند زده و یک کتاب را تشکیل داده اند؛ مصحح، رکابه دار؛ جلد: تیماج مشکی، 265 ص (1 - 265)، اندازه: 13/4 × 21/6 سم [ف: 27/1 - 251]
شرح قصاید و مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 171 گ، 17 سطر (6 × 11)، اندازه: 10 × 16 سم [ف: 16 - 273]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، 42 گ (34 ر - 75 پ)، 19 سطر (9 × 15)، قطع: ربعی [ف: 17 - 231]
شرح قصاید؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه مشکی، 96 گ، 14 سطر (9 × 12)، اندازه: 14 × 21 سم [ف: 16 - 389]
قصاید و قطعات هر دو؛ خط: نستعلیق، کا: حسین شادان شارح دره نادره، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور، 15 سطر (11 × 20)، اندازه: 17 × 28 سم [ف: 16 - 692]
آغاز: برابر 3؛ انجام: برابر 1
شرح قصاید؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «منه» و «محمد رضا»؛ مهر: «عبده الراجلی امام قلی» (بیضی)، «عباس قلی»؛ 119 گ، 18 سطر [ف: 5 - 2580]
آغاز: برابر 3
گزارش مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: میشن قرمز، 69 گ، 14 سطر (6 × 3)، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف:3 - 890]
آغاز: برابر 1؛ انجام: و من الاعراب من یو من الله عرب خوشحال شده گفت: ایها القاصی العصا.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 182 گ، 17 سطر (7 × 15)، اندازه: 17/5 × 23 سم [ف: 6 - 713]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1216 ق؛ مهر: «عبد المتوكل على الله محمد حسین حسینی»؛ کاغذ فستقی؛ 165 گ، 13 سطر (7 × 13/5)، اندازه: 11 × 17 سم [ف: 1 - 176]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 283
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 38]
آغاز: برابر 1؛ انجام: و بیت چهارم مبتنی است بر مسند مشهوره فهی ملاحظة
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، كا: حسین علی بن زین العابدین رودباری (ظاهرا)، تا: 1220 ق؛ مصحح، محشی؛ وقف نامه هدایت الله نوری به سال [1250 ق] در آغاز؛ کاغذ: فرنگی، 53 گ (1 - 53)، 20 - 22 سطر، اندازه: 10 × 16 سم [ف: 40 - 700]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1224 ق؛ کاغذ: کبود، قطع: ربعی [نشریه: 5 -642]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1225 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 134 گ (40 پ - 173 پ)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 16 - 341]
آغاز: که بفسوس خواهش بی تمیز پلاس کهنه لفظ را ببهای پرند معنوی بفروشد
شامل دو بخش (شرح قصاید و شرح مقطعات) می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1230 ق؛ افتادگی: انجام (از آخر شرح مقطعات در حدود هفتاد و چهار بیت نگارش نیافته)؛ برگ ننوشته ای که پیش از نسخه است نیز دارای یادداشتی مختصر به خط عز الدوله عبد الصمد میرزای قاجار به سال 1335 می باشد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 154 گ، 18 سطر، اندازه: 12 × 20/5 سم [ف: 3 - 353]
مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1231 ق؛ 19 گ، 21 سطر، اندازه: 20 × 29 سم [ف: 3 - 13]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1233 ق، واقف: محمد ایرانی مجرد؛ کاغذ: نباتی، جلد: پارچه ای، 138 گ، 15 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 9 - 196]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، كا: محمد امین بیک، تا: 1233 ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مذهب، 46 گ (106 - 151)، 25 سطر، اندازه: 20 × 30 سم [ف: 22 - 51]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، کا: محمد علی حسینی، تا: صفر 1233 ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شکری، جلد: تیمج قهوه ای، 97 گ (109 - 205)، 17 سطر، اندازه: 15/5 × 20 سم [اوراق عتیق: 2 - 390]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
در دو بخش: 1. گزارش قصیده ها، 2. گزارش مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا شنبه 27 جمادی الاول 1233 ق، جلد: تیماج مشکی، 79 گ (1 پ - 79 ر)، 23 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 30 - 224]
آغاز: برابر 1؛ انجام: بخش 1: برابر 1؛ بخش 2: برابر 2
شرح در دو بخش است: 1. گزارش قصیده ها، 2. گزارش تنها بیت های دشوار؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1234 ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج مشکی، 136 گ (1 پ - 136 پ)، 15 سطر، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 2 - 15]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1234 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی نرم، 91 گ، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 21 سم [ف: 2 - 881]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، كا: عبد الرحیم بن زین العابدین، تا: 1235 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 113 گ، 17 سطر، اندازه: 14 × 21 سم [ف: 24 - 76]
آغاز: که بفسون خواهش بی تمیز پلاس کهنه لفظ را ببهای پرند معنی بفروشد. و سر چشمه... خامه جهان نورد این گوشه نشین بساط سخن ابو الحسن...
آغاز بخش یکم: برابر 2؛... آغاز بخش دوم: برابر 3؛ انجام: انجام بخش نخست: سطرلاب؛ آلتیست معروف که ارتفاع... سطر لابون یعنی... محال؛ خطا قلابی بفتح... تعلیم؛ کسی را چیزی... رسن تابی؛ پس روی... دول؛ بضم و او آن چه بی تامل بر زبان قلم آید. اینست که ذکر شد.
فقط بخش یکم را آن هم بی دیباچه در بر دارد؛ خط: نستعلیق زیبا، كا: محمد عیسی، تا: 1236 ق؛ افتادگی: آغاز (آغاز دیباچه در نسخه افتاده)؛ با سرلوح؛ اهدایی: آقای مشکوة؛ كاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 109 گ، 15 سطر (6 × 13)، اندازه: 10 × 19 سم [ف: 2 - 125]
آغاز: برابر 1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1240 ق؛ 125 گ، 16 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 2 - 238]
قصاید و مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 صفر 1242 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 111 گ، 17 سطر (8 × 14/5)، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 17 - 374]
دیباچه را ندارد و شرح قصاید است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد محسن بن میرزا محمد حسین پسر میرزا عبد الغنی طبیب کرمانی، تا: 26 ذیقعده 1245 ق؛ کاغذ: فرنگی کبود و سفید فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 80 گ (58 پ - 137 ر) [ف: 10 - 1716]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
شرح قصاید و مقطعات (کامل است)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 21 ذیحجه 1251 ق؛ جلد: تیماج زرد، 104 گ، 18 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [ف: 5 - 2579]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
فاقد دیباچه و شرح قصاید و مقطعات است؛ خط: نستعلیق زیبا، کا: احمد بن محمد حسینی حسنی، تا: 22 محرم 1252 ق؛ مهر: «هو، کتاب خانه احمدی 1336 شیراز» (بیضی)؛ جلد: تیماج سیاه، 168 گ، 14 سطر، اندازه: 14 × 20 سم [ف مخ - 3 - 1201]
خط: نستعلیق، کا: محمد صادق بن میرزا محمد جعفر آشتیانی، تا: پنج شنبه 241254 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 173 گ، 15 سطر، اندازه: 14/7 × 22/5 سم [ف: 3 - 504]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
بخش 1 و 2 قصاید و مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محرم 1254 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131 گ، 17 سطر، اندازه: 14 × 22 سم [ف: 5 - 2579]
خط: نستعلیق، كا: محمد علی بن ملا عبد الله، تا: 1254 ق، جا: ارومی؛ افتادگی: آغاز؛ در حاشیه و متن یک نسخه طبی است که برای میرزا محمد علی به تجویز حکیم آقایی نوشته شده؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 107 گ، 19 سطر (6 × 15)، اندازه: 13 × 21 سم [سنا: ف: 1 - 400]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1254 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، قطع: خشتی [نشریه: 13 - 426]
شرح قصاید؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1255 ق؛ 93 گ، 15 سطر، اندازه: 12 × 21 سم [ف: 3 - 97]
شرح مقطعات؛ خط: نستعلیق، کا: محمد محسن بن هادی اردکانی، تا: 1256 ق؛ 42 گ، 15 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 3 - 97]
خط: شکسته، نستعلیق، كا: محمد صالح تضری، تا: رجب 1256 ق؛ کاغذ سپاهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (5/5 × 11)، قطع: ربعی [ف: - 162]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 1
شرح قصاید؛ خط: نستعلیق، کا: جعفر قلی قلیچی، تا: 1258 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 65 گ (1 پ - 65 پ)، 19 سطر، اندازه: 13/6 × 22 سم [ف: 8 - 318]
آغاز: برابر 3؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، کا: جعفر قلی قلیچی، تا: 1258 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 25 گ (66 پ - 90 پ)، 19 سطر، اندازه: 13/6 × 22 سم [ف: 8 - 318]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
شامل دو بخش است بخش اول شرح قصاید و بخش دوم شامل شرح مقطعات است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1258 ق، مجدول؛ کاغذ: اصفهانی سفید، جلد: تیماج مشکی، 182 ص، 19 سطر، اندازه: 15 × 22 سم [ف: 17 - 302]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
این کتاب در دو بخش است: شرح قصاید و شرح مقطعات؛ خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: 1 جمادی الثانی 1258 ق، به دستور آقا میرزا ابراهیم؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 94 گ، 19 سطر (7 × 14)، اندازه: 14/5 × 22/5 سم [ف: 1 - 332]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، كا: ملا حضرت قلی مکتب دار واحد العین، تا: 1260 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 151 گ (1 پ - 151 پ)، 13 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [مؤید: 3 - 45]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، كا: محمد علی بن محمد گروسی، تا: 1260 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 161 گ، 14 سطر (7/5 × 14/5)، اندازه: 15 × 22 سم [ف: 5 - 443]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دو شنبه 7 جمادی الثانی 1260 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 82 گ، 17 سطر، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 5 - 2579]
آغاز: برابر 3؛ انجام: برابر 1
شرح مقطعات که جزء ثانی کتابست بر شرح قصاید مقدم واقع شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1264 ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 81 گ، 17 سطر (7 × 17)، اندازه: 12/7 × 23/5 سم [ف: 7- 633]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
شامل دو بخش قصاید و قطعات و مقدمه ای که بر هر دو بخش نوشته شده؛ خط: نستعلیق، كا: محمد بن محمد کاظم بهبهانی، تا: جمادی الاول 1265 ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 201 ص (60 - 260)، 20 سطر، اندازه: 13/2 × 21/7 سم [ف: 17 - 110]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 1
خط: نستعلیق، كا: عبد الجبار، تا: 1265 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 238 ص (2 - 239)، 18 سطر، اندازه: 13 × 21/5 سم [ف: 17 - 306]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 24 جمادی الثانی 1265 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 85 گ، 20 سطر (9 × 16/5)، اندازه: 12 × 15/5 سم [ف: 15 - 4065]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 20 صفر 1267 ق [ف: 3 - 20]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 1
خط: نستعلیق شکسته خوش، كا: ابو الحسن حسینی فراهانی، تا: 25 صفر 1267 ق، جا: تهران؛ اهداء به آخوند ملا علی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 40 گ، 22 سطر (10 × 16/5)، اندازه: 15/5 × 21 سم [ف: 6 - 425]
آغاز: برابر 2؛ انجام: تشبیه اول از جهت باقی و ثانی فنا بر حال خود راجح است.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1273 ق؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج، 10 ص (4 - 13)، اندازه: 11/4 × 18/2 سم [ف: 43 - 191]
آغاز: برابر 3؛ انجام: تن تیغ تو را از تن قبایی ** سر رمح تو را از سر کلاهی. مصرع ثانی بیت اول جمله ای است معترفه یعنی دشمنان از ننگ آن که... می دهند تا از ننگ مخالفت تو خلاص شوند
بخش دوم در گزارش تنها بیت های دشوار؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه رحمه الله»؛ تملک: کریم با مهر وی در 1273؛ جلد: تیماج قهوه ای، 139 گ، 18 - 20 سطر، اندازه: 12/5 × 19 سم [ف: 5 - 2580]
آغاز: برابر 2؛ انجام: طریق استخراج مقاصدش چنان که خود باز نموده مبنی بر تواریخ مشهوره است میان منجمان و بعضی اصطلاحات ایشان از لفظ... (جای نقطه ها یک برگ سفید قرار گرفته و بعد بقیه مطالب با عبارت «نیست که در مدح وزرا گویند» آغاز می شود). تمام شد شرح مقطعات بمبارکی و فرخی تم كتابته فی یوم الثلث و قد مضى احد و عشرین یوماً فی شهر شعبان المعظم فی سنه 1274
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1274 ق؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبین عبده عبد الكریم»؛ کاغذ: فرنگی، 77 گ، 20 سطر، اندازه: 19 × 23 سم [ف: 2 - 880]
بی کا، تا: 1275 ق؛ مقدمه را هم ندارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 75 گ، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [ف: 3 - 353]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1286 ق [نشریه: 13 - 423]
آغاز: برابر 2
فاقد دیباچه؛ خط: نسخ، كان معین الدین محمد بن نظام الدین احمد سهروردی، تا: سلخ ربیع الثانی 1290 ق؛ جلد: روغنی، 162 گ، 16 سطر، اندازه: 10 × 15 سم [ف: - 57]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1294 ق؛ مقدمه شارح را ندارد؛ واقف: سردار کل یار محمد افشار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 127 گ، 15 سطر (8 × 14)، اندازه: 15 × 22 سم [ف: 7 - 634]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1297 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن زرد، 16 سطر، اندازه: 17/3 × 22/3 سم [ف: 6 - 103]
شرح 64 قصیده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1299 ق، جا: مامونه خوی؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، قطع: خشتی [نشریه: 13 - 431]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 - 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج
مشکی، قطع: وزیری کوچک [نشریه: 13 - 423]
بی کا، بی تا؛ خریداری از محمد حسین علوی [رایانه]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 339]
این کتاب ناقص است؛ بی کا، بی تا؛ اهدایی: مرحوم آقا شیخ علی اتحاد تبریزی [ف: - 172]
بی کا، بی تا؛ از آغاز شرح قصاید و انجام شرح مقطعات افتادگی دارد. [نشریه: 5 - 587]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر 2
قصاید و مقطعات انوری؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ در پایان بخش دوم دارد «تاریخ کتابت نسخه شهر جمادی الثانی سنه 1078 تمام شدن کتاب شهر ذی قعدة الحرام 1256»، یادداشت 15 رجب 1345 در آغاز هست؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 114 گ، 15 سطر (8 × 14/5)، اندازه: 13/5 × 20 سم [ف: - 147]
آغاز: برابر 2؛ انجام: و در منزل ایشان بسر می برد به همین که دست تو را بر سر خود ببیند هم در آن بساط شطرنج دعوی پادشاهی کند و پنج نوبت یعنی نقاره بر پیل شطرنج بندد.
بخش اول از جلد دوم؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 103 ص (1 - 103)، 15 سطر، اندازه: 14/5 × 21 سم [ف: 26 - 207]
نسخه اصل: بادلیان 43 اوزلی (557)؛ بی کا، بی تا؛ 129 گ (71 - 199) [فیلمها ف: 1 - 554]
آغاز: همچ ون تمر بید کند مام و نشان کم ** دریا به او دور کنون نام و نشان را. یعنی در سایه بید از کثرت و انبوهی شاخ و برگ او نام و نشان دورست؛ انجام: که در او مروارید خیزد افزار حوائج و یک طعام
خط: شکسته نستعلیق خوب، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی از شارح، مجدول؛ مهر: «محمد حسین» (بیضی)؛ کاغذ: اصفهانی مایل به حنایی، جلد: مقوایی روکش تیماج، 181 گ، 13 سطر (6 × 11/5)، اندازه: 10 × 17/5 سم [ف: - 23]
خط: نستعلیق خوب، بی کا، بی تا؛ 188 گ، 14 سطر، اندازه: 8 × 15/5 سم [ف: 2 - 239]
آغاز: برابر 3؛ انجام: و در همه بستر ها با او دخول کنند الا در بستر پدرش
مقطعات؛ بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 8 گ (52 ر - 59 پ)، اندازه: 11 × 17 سم [ف: 9 - 372]
آغاز: برابر 2؛ انجام: آموختن و مراد از تعلیم رسن یابی تعلیم پس روی و برگشتن است
بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 32 گ (19 پ - 50 پ)، اندازه: 11 × 17 سم [ف: 9 - 372]
آغاز: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 58 گ (55 - 112)، 21 سطر، اندازه: 20 × 29 سم [ف: 2 - 12]
آغاز: هر چه از آن پس بر تیغ مثنی برید ** هر چه از آن پس شکست گرز مکرر شکست. یعنی در چنین جنگی که گرز مغفر ها خورد می کرد و شمشیر ها و خنجر ها به خون رنگین می شد؛ انجام: هجا بفتح ها، چنگ، او تاد میخ ها و مراد از او تاد زمین کو هاست، نکهت. چون کسی رو به روی مشرق بایستد بادی که از مقابل او آید، ضیاء قبول بفتح قاف خوانند و بادی که از
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 گ، 13 سطر، اندازه: 11 × 17 سم [ف مخ - 3 - 1201]
آغاز:... الاسرار مسطور است که بان؛ انجام: در کتابت عفو کن و الله اعلم بالصواب
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: اخبار خو کیده... شرح مقطعات دایر اصلاح؛ انجام: وی بلند آفتاب و الاماده در بهشت عیدا.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-e d.-e anvarī
قائم مقام، ابو القاسم بن عیسی، 1193 - 1251 قمری
qāem-maqām, ab-ol-qāsem ebn-e īsā (1779 - 1836)
وابسته به دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: 33/2
شرح قصاید و مقطعات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1 شعبان 1288 ق؛ از روی نسخه ساریخان صفوی؛ کاغذ: فرنگی و سفید و آبی، جلد: تیماج مشکی، 160 گ (10 پ - 169 پ)، 12 سطر (10 × 15)، اندازه: 18 × 21/5 سم [ف: - 222]
š.-e d.-e anvarī
دنبلی، محمد بن عبد الرزاق، ق 13 قمری
donbalī, mohammad ebn-e abd-or-razzāq (- 19 c)
وابسته به: دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
تاریخ تالیف: 1247 ق
نویسنده که از فاضلان زمان و از اولاد عبد الرزاق دنبلی دانشمند عصر فتعلی شاه قاجار است می گوید پس از مطالعه فقه و اصول و حکمت و کلام خواستم در شعر پیچم و در فن آن دست یازم لذا شروع به خواندن دواوین کردم که از آن جمله دیوان انوری ابیوردی بود. این دیوان از آن جا که حاوی مشکلات عدیده و رموز شطرنج و نرد و ستاره شناسی و نجوم و علوم زمان بود به وجهی در من اثر گذاشت که برای فهم دقیق آن، از پدر آن را آموختم و مشکلات آن را بر حسب نکته پردازی های پدر از هم باز گشودم و حاصل این کتاب شد که امیدوارم دیگران را نیز به کار آید. پس از این مقدمه نویسنده به یک یک ابیات می پردازد و آن ها را شرح می دهد. (عبد الله انوار)
آغاز: بسمله، براعت استهال حمد و ستایش و بیت القصیده ثنا و نیایش تسبیح و تقدیس خالقی است که طفل یک روزه را لب روح پرور...
انجام: هم بگذرد مدار غم ای جان که عاقبت ** بگذارم این سرای مجازی و بگذرم. هم می گذرد محل دور نمودن غم و اندوه جان که آخر الامر می گذارم این سرا و دنیا مجاز را و بگذارم این جهان به جهان باقی یعنی آن وقت مدار غم هم می گذرد.
[دنا 712/6؛ نسخه های منزوی 3463/5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1250 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 233 گ، 23 سطر، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 6 - 219]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن رستم علی، تا: جمعه ذیحجه 1287 ق؛ جلد: تیماج مشکی، 227 گ، 21 سطر، اندازه: 16 × 25/5 سم [ف: 25 - 379]
آغاز: برابر؛ انجام: حمل بر تقصیر و قصور کاتب نکند چرا که در نسخه قصوری بود و بقدر امکان تصحیحش نموده ام و زیاده از این در شرح قطعات ملالست
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 391 گ، 19 سطر، اندازه: 16/5 × 25/5 سم [ف: 2 - 879]
š.-e d.-e anvarī
فیض قمی، علی اکبر بن محمد، ق 13 قمری
feyz-e qomī, alī akbar ebn-e mohammad (- 19 c)
وابسته به: دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
تاریخ تالیف: 1281 ق
شرح کوتاهی است بر بعضی از قطعات مشکل دیوان انوری که به نام شاه قاجار نگاشته شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 5149
آغاز: بهترین سخن ستایش خالقی است که زبان را نعمت بیان بخشید و جسم را خلعت جان؛ انجام: ترهات اباطیل و هرزه است، آس بمعنی آسیاست
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مجدول؛ تملك: محمد القمی (میرزا محمد فیض) به تاریخ 1314؛ جلد: مقوایی، 25 گ، اندازه: 11 × 18 سم [ف: 13 - 353]
š.-e d.-e anvarī
وابسته به: دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (- 583)
نامعلوم:
آغاز:.. مجاری احوال بر خلاف رضا است. محول گردانیده، مجارى بضم میم جمع مجری ایضاً بالضم، مجری روا شدن، در این قصیده گرفتاری خود را بمرض رشته که مرضی است معروف؛ انجام: وز ملکشاهیت عالم رونق از سر یافته. یعنی در ایام پادشاهی تو فلک فتنه را در قوت...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فستقی فرنگی، جلد: میشن قرمز، 15 گ (73 - 87)، 17 سطر، اندازه: 14 × 20/6 سم [ف: 8 - 346]
خط: نستعلیق، کا: محمد صالح سقزی، تا: 1256 ق [نشریه: 7 - 699]
آغاز: باز این چه جوانی و جمال است جهان را ** وین حال که نو گشت زمین را و ز ما آن را / هم جمره بر آورد و فرو برده نفس را ** هم فاخته بگشاد فرو بسته دهان را. جمره بنا بر مشهور بخاری است که در آخر زمستان از زمین بر آید و در اصطلاح تازیان حدوث آن؛ انجام: معن بفتح میم و سکون عین مهمله شخصی است مثل حاتم به کرم معروف، ابریق لولئین معشر به فتح میم و شین گروه... و در اعتراض بر کسی که خود معترف به
خطاست نکوشند تد تم الكتاب بعون...
شرح قصاید؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 2 صفر 1257 ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج ساغری مشکی، 16 - 12 سطر (5/5 × 13)، اندازه: 14 × 21 سم [سنا: ف: 2 - 34]
بی کا، بی تا؛ خریداری از امر الله صفری [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از عبد الله ناصری [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از امر الله صفری [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از سید مرتضی علی حسینی [رایانه]
š.-u d.-i tamīm-i bn-i muqbil
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 11971
آغاز: کلیه لولدت منی و انجبت فترلو؛ انجام: اجلی شرقها او مطالع.. بالله العلى العظیم
خط: نسخ کهن، كا: على بن ابی طالب، تا: 380 ق؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: - 339]
š.-u d.-il-jādira
شرح دیوان الجادرة قطبة بن اوس روایة ابی عبد الله محمد بن العباس یزیدی المبرد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 413/2 - ف
نسخه اصل: ایاصوفیا ش 3881؛ خط: نسخ، كا: یاقوت مستعصمی، تا: شوال 681 ق؛ 27 گ (35 - 61) [فیلمها ف: 1 - 466]
š.-u d.-i jirān al--awd an-numayrī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 414 - ف
نسخه اصل: ایاصوفیا ش 3978؛ بی کا، بی تا؛ 68 گ، 11 سطر [فیلمها ف: 1 - 343]
شرح دیوان حافظ - مرج البحرین
شرح دیوان حافظ - تحفة الناظمین
š.-e d.-e hāfez
سروری، مصطفی بن شعبان، 897 - 969 ه قمری
sarvarī, mostafā ben šabān (1492 - 1562)
تاریخ تالیف: چهار شنبه 4 ذیججه 966 ق
شارح، بر گلستان و بوستان نیز شرح نوشته است.
آغاز: آغاز ج 1: الحمد لله الذی حفظ الذكر عن تحریف ریب المنون.
آغاز ج 2: الحمد لله الذی عین اعیان الدین...
چاپ: چاپ خانه بولاق قاهره، 1250، در 2 جلد
[دنا 712/6؛ الذریعة 180/13 و 224/9؛ قرطای 2227؛ فهرستواره منزوی 555/7]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 26 ذیحجه 966 ق؛ با سرلوح مذهب، مجدول، محشی؛ 326 گ، اندازه: 16/5 × 28 سم [نسخه پژوهی: 2 - 180]
نسخه اصل: بادلیان 8530، 78.Land Or؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 974 ق؛ 249 گ، 25 سطر [فیلمها ف: 1 - 130]
آغاز: عاطفت پیر می فروش ** هرگز شراب صبا تتجی پیرک میلی برکتی ایله؛ انجام: خواجه حافظ ای هزار باغ دین ** بر كمالت صد هزاران آفرین... زمان ایله بولوب و بیلوب و بیرورقه یازمش ایدم شمدی آخرده ایراد قلدم...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ مهر: «عبده نظر على 1258» (چهار گوش)، «فخر الاطباء» (بیضی) با تاریخ 1286 ق؛ جلد: تیماج یشمی مذهب، 178 گ، 22 سطر (8 × 14/5)، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 51 - 79]
آغاز: برابر 1؛ انجام: گرفت نافه چین بوی مشک از آن گیسو... السلام ای شرح گیسوی تو و اللیل آمده. السلام ای شمه از وصف رویت و الضحی، ز مهر...
جلد نخست، شامل حرف «الف» تا «ص»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و «لمحرره»؛ مهر: «یوسف بن محمد [محمود]» (بادامی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع، قهوه ای، 333 گ، 18 سطر (9 × 17)، اندازه: 16 × 24/5 سم [ف: 38 - 737]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1032 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 94 گ، 25 سطر (9 × 18)، اندازه: 17 × 25 سم [ف: 12 - 2975]
آغاز: برابر 1؛ انجام: سحر با معجزه پهلو نزد ایمن باش ** سامری کیست که دست از ید بیضا ببرد... از دست که سیل غمش از جا
ببرد - الدن قومه که سیل غم.
جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 11 یا قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه»؛ تملك: فخر الاطباء در سال 1288؛ جلد: تیماج مشکی، 287 گ، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 51 - 79]
آغاز: برابر 1؛ انجام: گرا یمن بودی از باد خزانی (ناقص).
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 88 گ، 17 سطر (10 × 14/5)، اندازه: 18 × 22/2 سم [ف: 7 - 609]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج مشکی، 5 ص (137 - 141)، 24 سطر (13 × 20)، اندازه: 13 × 15 سم [ف: 17 - 316]
نسخه اصل: بادلیان 851، 45.Land Or؛ خط: نسخ ترکی، بی کا، بی تا؛ 313 گ، 21 سطر [فیلمها ف: 1 - 130]
š.-e d.-e hāfez
سودی، محمد، - 1000 ه قمری
sūdī, mohammad (- 1592)
وابسته به: دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (- 792)
به درخواست: عمر افندی شیخ حرم یثرب
این شرح بیش تر به جنبه های ادبی پرداخته و یک بیت از شعر را می آورد و آن را شرح می نماید. کوشش شده است که معانی اشعار واضح گردد و در مباحث عرفانی وارد نمی شود.
چاپ: در بولاق به سال 1250 چاپ شده
[دنا 71376؛ فهرستواره منزوی 555/7]
آغاز: الحمد لله الذی وفقنی لبیان العلوم و المعارف و لسان العرب المهذب و العجم المؤدب... و بعده معلوم اولا که بو اوراقك؛ انجام: محصول بیت کندی حافظک او زره... سوررسین قولا یدر همان بنی کند کدن سورمه
خط: نسخ، كا: محمد بن کنعان مصطفی افندی سقی زاده، تا: 1134 ق؛ مجدول، محشی از مؤلف، دارای سرلوح رنگین؛ مهر: «محمد حامد» (بیضی)، «صادق» (دایره)؛ تملک: محمد طاهر بن مصطفی حلبی هاشمی به تاریخ 1213 و مهر «السید محمد طاهر» (بیضی)، جلال الدین علی به تاریخ 1269؛ جلد: تیماج قهوه ای، 567 گ، 33 سطر، اندازه: 17/5 × 29 سم [ف: 3 - 263]
خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج مشکی، 417 گ، 27 سطر (10 × 20/5)، اندازه: 20 × 30 سم [ف: 17 - 325]
š.-e d.-e hāfez
تهتلی، عبد الرحمن
tahtalī, abd-or-rahmān
وابسته به: دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (- 792)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7940
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 566 گ، 21 سطر (11 × 20/5)، اندازه: 17 × 18/5 سم [ف: 16 - 745]
š.-e d.-e hāfez
رضوی لکهنوی، محمد صادق علی، ق 13 قمری
razavī-e lakhanvī, mohammad sādeq alī (- 19 c)
وابسته به: دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (- 792)
تاریخ تالیف: 1212 ق؛ محل تالیف: نولکشور
شرح و تفسیری عرفانی است بر دیوان حافظ که به درخواست منشی نولکشور صاحب نوشته است.
آغاز: الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها... الى آخر. شرح: دانا و آگاه باش یا ایها الساقی ای هر کدامی نوشاننده ادر کاساً بگردان پیاله را و ناولها و بنوش و بنوشان آن را بباید دانست که چون بعضی از الفاظ چنان که ساقی و نافه و طره جعد آن که در کلام صوفیه اند بطریق حال و مقام او را تعبیر باید کرد و اقتصار بر معنی واحد نتوان ساخت چنان که مولانا محمود در کتاب گلشن راز می گوید. قطعه: ندارد عالم معنی نهایت ** کجا بیند مر او را لفظ و غایت
چاپ: مشار فارسی، ج 3، ص 3231؛ نولکشور، 1908/1326؛ الكهنو، سنگی، 1293 ق /1876 م، وزیری، 348 - 2 ص
[دنا 713/6؛ فهرستواره منزوی 557/7]
آغاز: برابر؛ انجام: که هر واحدی توجه بدان آرد. خاتمة الكلام فی شكر الاتمام شکر این عطایا بكدام ترنم سرایم... در سال تاریخش - قطعه بگوش هوشم فرو خواند... گفتا فلكم بدین بلاغت کس نیست تاریخ سواد او چه پرسی (1212)... ختمی بیا و بگذر زین ماجرای ذوق
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن محمد صادق عرف قریش، تا: 29 جمادی الاول 1212 ق، جا: شکار پور، برای عبد الکریم خان دوانی؛ دوباره در روز پنج شنبه 30 جمادی الاول 1212 آن را مقابله نموده؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 127 گ، 21 سطر (12 × 22)، اندازه: 18/5 × 29 سم [ف: - 148]
آغاز: برابر؛ انجام: دیده ماوای خیال گلعذاری ساختم ** لیک محرومم كزان گلرخ بخاری ساختم / آن که از سر غیب گوید راز ** هست دیوان حافظ شیراز
تمت الكلام بعون الملک الوهاب این جواهر بی بدل که مبرا از عیب و خلل است بتاریخ بیست و پنجم شهر شوال المکرم یک هزار و دو صد و هفتاد و چهار بود که مطبوع طبع سردار و الاتبار ذو الاقتدار سردار حیدر خان خلف سردار عظمت نشان حشمت توامان جلالت بنیان سردار رحم دل خان دام عزه گردید بمبلغ دو صد و پنجاه تومان رایج کابلی هدیه گردید الهی بخیر و عاقبت همیشه مطالعه کنند.
توضیح آن که در این نسخه تا غزل بمطلع: حالی خیالی وصلت خوش می دهد فریبم ** تا خود چه نقش بازد این صورت خیالی، شرح و تفسیر شده است؛ خط: نستعلیق، كا: احمد ابن میرزا کاظم طهرانی، تا: 1220 ق، به فرمایش عبد العزیز خان؛ مجدول، مذهب؛ کاغذ: ترمه کشمیری نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 736 ص، 11 سطر در متن و 38 سطر در حواشی، اندازه: 19 × 30 سم [ف: 7 - 463]
š.-e d.-e hāfez
محمد ابراهیم بن محمد سعید
mohammad ebrāhīm ebn-e mohammad sald
وابسته به: دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (- 792)
درباره برخی از بیت های دشوار آن.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 1668/1
آغاز: اندیشه حمد شایسته نعمت های الهی تصوری است که از عظمت آن شهر بقیه خیال فرو ریزد... چنین گوید... محمد ابراهیم بن محمد سعید؛ انجام: همه را جمالی و مظاهر آن جمال می داند با همه است
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی با نشانه «منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سرخ، 27 گ (3 پ - 29 ر)، 14 سطر، اندازه: 11 × 18 سم [ف: 5 - 326]
š.-e d.-e hāfez
وابسته به: دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (- 792)
نامعلوم و ظاهرا غیر همانند:
آغاز: الا یا ایها الساقی... دانا و آگاه باشید هر کدام
اصل نسخه: گنج بخش، 8668 (مشترک 1609/2)؛ خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: قرن 12؛ 22 گ [عکسی ف: 2 - 171]
آغاز: بسمله. اندیشه حمد شایسته نعمای الهی تصوریست که از عظمت آن شهر بند خیال فرو ریزد؛ انجام: و ازین جهت که همه را مجالی و مظاهر آن جمال می داند با همه است.
شرح برخی از ابیات است که مؤلف بر حسب تکلیف میر صابر حسینی در سفر بنگاله نگاشته است که با بیت: دوش از سوی میخانه آمد پیر ما... آغاز می شود؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: ابراهیم بن رحمت الله حسینی نجفی، تا: قرن 11 و 12؛ جلد: تیماج سرخ، 13 ص (91 - 103)، اندازه: 17 × 30 سم [ف: 24/3 - 76]
آغاز: افراد چندی که از غیب املای قلم لسان الغیب خواجه حافظ شیرازی گردیده: دوش از مسجد سوی میخانه آمد پیر ما... بدان که می باصطلاح اهل شهود و قلاح عبارت است از کیفیت و حالت که از اجلی محبوب حقیقی بر سالک راه عشق رخ می نماید؛ انجام: ساقی حدیث سرو و كل لاله می رود - ا ین بحث یا ثلاثه فساله می رود بان که جمعی که دل خود را بمصقله لاله الا الله صیقل می نماید... وسعه یومیه که در وقت معین می خورند
در آن پاره ای از شعر های او شرح عرفانی شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 36 ص (189 - 224) [ف: 10 - 1755]
آغاز: الا یا ایها الساقی ادر... الا: حرف تنبیه و کلمه خطاب بمعنی گردانیدن؛ انجام: و در جام آفتابم مرا حرام کی می گوید هر کس مرا بخورد حرف و سخن صدق از او بروز خواهد کرد
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ در برگ 102 ر تا 104 پ چند معما به فارسی و نسخه های طبی از نسخه حاجی مراد موسی (موسلی) كحال نوشته روز چهار شنبه ذیقعده 1295 و اشعار فارسی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 12 گ (91 پ - 102 ر)، 17 سطر [ف: 5 - 459]
آغاز: فحش از دهن تو طیبات است. یا به طریق استفهام باشد یعنی جواب تلخ زیبنده است از لب شیرین یعنی خوب نیست لكن معنی اول بهتر است؛ انجام: ریو به معنی مکر و حیله و تزویر و فریب باشد و نام پسر کیکاوس هم هست که داماد طوس بود و به دست فیروز بن سیاوش کشته شد.
شارح ابتدا برخی از لغات ابیات را معنی کرده سپس کل یک بیت را به فارسی روان و قابل فهم ترجمه کرده است و آن گاه تفسیری مطابق با آن به دست داده است. البته بعضی از اشعار را انتخاب و شرح نموده به سبک «لطیفه غیبه» دارابی و در این شرح از فیض کاشانی نیز مطالبی نقل کرده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور سبز، 101 گ، 16 سطر،
اندازه: 13 × 21 سم [ف مخ - 3 - 1202]
بی کا، بی تا؛ خریداری از مهر دخت همایی [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از رضا میدانی [رایانه]
š.-u d.-u ħassān i-bn-i tābit
وابسته به: دیوان حسان بن ثابت؛ حسان بن ثابت (- 54)
حاوی اشعار معروف «حسان بن ثابت» شاعر مخضرم است، در ابتدای آن شرح حالی از «حسان» دارد و سپس اشعار او نقل می شود. طرز شرح بدین قرار است. ابتداء هر بیت می آید و بعد لغات آن شعر معنی می شود و سپس خود شعر تفسیر و شرح می گردد. جامع این شرح می گوید این اشعار حسان از کتاب محمد بن حبیب ممافری فراهم آمده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1051
آغاز: بسمله، قال حسان بن ثابت بن المنذربن؛ انجام: ابی على الصفار انتهى تمت. الحمد لله رب العالمین تمت المقابله فی یوم اربعا فی غره ذی القعده 1161 ه ق
خط: نسخ، بی کا، تا: 1161 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 128 گ، 15 سطر (9 × 16/5)، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 9 - 49]
š.-u d.-il-ħimāsa
رازی، احمد بن فارس، 326 ه - 395 ه قمری
rāzī, ahmad ebn-e fāres (939 - 1006)
وابسته به: دیوان ابو تمام = دیوان الحماسة؛ ابو تمام، حبیب بن اوس (190 - 231)
شرح متوسطی است بر کتاب «الحماسة» ابو تمام طائی، و در آن بیش تر به موارد لغات و مباحث ادبی توجه شده است.
[معجم المؤلفین 40/2؛ فهرس المخطوطات المصورة 488/1؛ دنا 714/6؛ سزگین 69/2؛ دایرة المعارف بزرگ اسلامی 368/4]
خط: نسخ معرب، كا: محمد حسین بن محمد، تا: 1250 ق؛ محشی؛ کاغذ: فستقی ختایی، جلد: میشن سبز، 120 گ، 36 سطر، اندازه: 21/8 × 31/4 سم [ف: 1 - 294]
آغاز: قال الشیخ الامام ابو الحسین بن فارس بن زکریا (رحمه الله علیه) سالت اتاک الله سؤلك و سهل الى كل خیر سبیلك؛ انجام: کانما لبست او التبست فنكاً فقلصت من حواشیه عن السوق...
خط: نسخ، كا: اسد الله حائری بروجردی، تا: جمادی الاول 1286 ق، جا: تهران؛ در حاشیه تفسیر لغات مشکل از صحاح اللغة، محشی از «علی اکبر فراهانی»؛ تملک: علی اکبر حسینی فراهانی اول شهر الله 1292؛ جلد: تیماج قهوه ای، 172 گ، 16 سطر، اندازه: 14/5 × 22 سم [ف: 25 - 116]
کا: عبد الرحمن المدرس، تا: 1299 ق؛ انتقالی از کتاب خانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 246 گ، اندازه: 17/7 × 29/5 سم [رایانه]
Š.-u d.-il-ḥimāsa = š.-u þimāsat-i abi tamām
مرزوقی اصفهانی، احمد بن محمد، - 421 ه قمری
marzūqī esfahānī, ahmad ebn-e mohammad (- 1031)
وابسته به: دیوان ابو تمام = دیوان الحماسة؛ ابو تمام، حبیب بن اوس (190 - 231)
شرح معروف و نسبتاً مفصلی است بر کتاب «الحماسة» ابو تمام، که در برخی موارد به تفصیل وارد شده، بیش تر به جنبه های لغوی و ادبی پرداخته و به زندگی نامه شعراء و تاریخ زندگی آن ها توجه می کند.
آغاز: الحمد لله خالق الانسان متمیزا بما علمه من التبیین و البیان و صلی الله... اما بعد فانک جاریتنی اطال الله بقاك فی اشمل سعادة و اكمل سلامة.
چاپ: قاهره، محقق: احمد امین، و عبد السلام محمد هارون، مطبعة لجنة التالیف و الترجمة و النشر، ج 1 و ج 4، 1371 و 1372 ق.
[دنا 714/6 (11 نسخه)]
آغاز: باسط ذراعیه بالوصید و یروی مما حملن به؛ انجام: لكن نكاء القرح بالقرح اوجع
برخی صفحات جابجا شده و گویا اوراقی از آن ساقط شده؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 6 یا 7؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با یادداشتی از «متولی مضجع خاقان خلد مكان فتح علی شاه» على اكبر بن آقا میرزا محمد مورخ رمضان 1276 ق مبنی بر به دست آوردن این کتاب در نجف اشرف؛ جلد: تیماج مشکی، مذهب، 172 گ، 23 سطر، اندازه:
15/5 × 19/5 سم [ف: 27/2 - 22]
تنها شرح «ابواب الملح و مهزلة النساء» است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ مقابله شده در رمضان 720؛ تملک: فرهاد میرزا در 14 ربیع الثانی 1299؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن مشکی، 22 گ، 19 سطر، اندازه: 14/8 × 19/7 سم [ف: 1 - 295]
جزو سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ تملک: فرهاد میرزا؛
کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 56 گ، 19 سطر، اندازه: 14/8 × 20/7 سم [ف: 1 - 296]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 6 و 7؛ كاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 106 گ، 19 سطر، اندازه: 14/3 × 20/3 سم [ف: 1 - 295]
آغاز: برابر؛ انجام: نجومه رکد لیست بزائلة ** کانما هن فی الجو القنادیل
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج قرمز، مذهب، 351 گ، 33 سطر (11/5 × 18/5)، اندازه: 17/5 × 25 سم [ف: 10 - 642]
آغاز: برابر؛ انجام: نجومه ركد لیست بزائلة ** كانما هن فی البحر القنادیل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ جلد: روغنی مشکی، 273 گ، 27 سطر، اندازه: 21/5 × 35 سم [ف: 16 - 19]
آغاز: برابر؛ انجام: الحرباء اعظم من العظاة و هو اغبر مادام صغیرا ثم یصفر اذا كبر فاذا جمعت الشمس علیه اخذ جلد...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، روی برگ اول یادداشتی به خط نستعلیق زیبای محمد مهدی بن محمد ابراهیم جیلانی به تاریخ چهار شنبه 28 ذیحجه 1281 دیده می شود که همان شیخ مهدی کجوری دانسته شده و باید تحقیق بیش تری بشود؛ جلد: تیماج قهوه ای، 301 گ، 29 سطر، اندازه: 20 × 37 سم [ف: 4 - 89]
بخشی از شرح الحماسه؛ بی کا، تا: قرن 13؛ در برگ 146 پ قصیده ابی النجم العجلی؛ 17 گ (129 ر - 145 ر)، 17 سطر (9/5 × 30)، اندازه: 18 × 27 سم [ف: - 130]
آغاز: برابر؛ انجام: لیل تحیر ما ینحط فی جهةِ ** كانه فوق متن الارض مشكول / فجومه ركد لیست بزائلة ** كانما هن فی الجو القنادیل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 332 گ، 25 سطر، اندازه: 20 × 34 سم [ف: 5 - 2554]
خط: نسخ، كا: محمد مهدی بن علی نقی تبریزی معلم، تا: چهار شنبه ذیحجه 1275 ق، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 367 گ، 31 سطر، اندازه: 20/5 × 34/2 سم [ف: 1 - 296]
آغاز: برابر؛ انجام: متی ارى الصبح قد لاحت مخابل ** و اللیل قد صرقت منه السراویل / لیل تحیر ما ینحط فی جهة ** کانه فوق متن الارض مشكول / بخرمه ر كدت لیست بزائلة ** کانما هن فی الجو القنادیل
خط: نسخ، بی کا، تا: سلخ ربیع الاول 1275 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 273 گ، 27 سطر (11 × 24)، اندازه: 21 × 35 سم [ف: 15 - 2]
آغاز: برابر؛ انجام: و الشعراء انما اغراضهم التی یسددون نحوها و غایاتهم التی ینزعون الیها وصف الدیار و الاثار و الحنین الى المعاهد... فانا نشتغل بما هو القصد من شرح الاختیار و الله الموفق للصواب و الصلوة على رسوله محمد و آله الاخیار.
مقدمه این شرح است؛ بی کا، تا: 1295 ق، جا: دار الخلافه؛ جلد: مقوایی زرد، 7 گ (163 پ - 169 ر)، 19 سطر، اندازه: 14/5 × 25/5 سم [ف: 38 - 284]
آغاز: برابر؛ انجام: مشکول نجومه... كانما هن فی الجو القنادیل
خط: نسخ، بی کا، تا: 1295 ق؛ افتادگی: انجام: کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج سرخ، 280 گ، 22 سطر (10/5 × 23)، اندازه: 21/5 × 34/5 سم [ف: 8 - 412]
آغاز: برابر؛ انجام: نجومه ركد لیست بزائلة ** كانما هن فی الجو القنادیل
دو باب اخیر دیوان الحماسة در این نسخه نیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 351 گ، 25 سطر، اندازه: 18 × 31 سم [ف: 2 - 164]
آغاز: برابر؛ انجام: نجومه ركدت لیست بزائلة ** كانما هن فی الجو القنادیل
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 300 گ، 28 سطر، اندازه: 22 × 36 سم [ف: 1 - 144]
شرح دیوان الحماسة - شرح المختصر على دیوان ابی تمام
Š.-u d.-il-himāsa = š.-u þimāsat-i abi tamām
خطیب تبریزی، یحیی بن على، 421 - 502 قمری
xatīb-e tabrīzī, yahyā ben alī (1031 - 1109)
وابسته به: دیوان ابو تمام = دیوان الحماسة؛ ابو تمام، حبیب بن اوس (190 - 231)
شرح نسبتاً مفصلی است بر حماسه ابو تمام طائی. بر اساس نوشته یاقوت و حاجی خلیفه «ابو زکریا یحیی بن على التبریزی» سه شرح بر حماسه ابو تمام نوشته است: صغیر، متوسط و طویل.
آغاز: بسمله. اما بعد حمد الله النبی لا یبلغ صفاته الواصفون و لا یدرك یقینه السارفون کشف بنوره الدجی و اسعف الراجی بما رجا...
چاپ: بیروت، دار الكتاب العربی، با مقدمه و تعلیق اسمر، راجی، 2 جلد در 1 مجلد
[معجم المؤلفین 214/3؛ فهرس المخطوطات المصورة 488/1؛ بروکلمان 1/(279) 331؛ معجم الادباء 27/20؛ کشف الظنون 692/1؛ دنا 714/6؛ الاوقاف العامة موصل
112/2]
آغاز: و قال یزید بن الحكم الثقفی یعظ ابنه بدراً، یا بدر و الامثال یضربها ** لذى اللب الحكیم؛ انجام: و اذا تامله المنصف حق التامل وجده جامعاً لاغراض الكتاب، و معانیه نافعاً لملتمس الفایدة مما یحویه، و الله الموفق للصواب...
نسخه اصل: چستر بیتی، ش 3869 (اربری، فهرست خطی عربی 42/4). ظاهراً جزء چهارم، از شرح كبیر باشد، الا این که از برگ پنجاه و نهم تجزئه دیگری شروع می شود و روی این برگ با خطی کهنه «الجزء الرابع من شرح الحماسة» نوشته شده که دلالت بر این دارد از اول نسخه تا این برگ 59 تتمه جزء سوم باشد. به هر حال این نسخه از هشت یا نه مطلع باقی مانده از باب ادب شروع و به پایان کتاب ختم می شود؛ خط: نسخ معرب، کا: محمد بن مهدی بن یوسف بن حجاج مكناسی مالکی، تا: 29 محرم 591 ق؛ از روی نسخه خط مهلب بن حسن مهلبی که او نسخه خود را از روی نسخه ای که بر مصنف قرائت شده و اجازه ای به خط مؤلف بر آن بوده نوشته است، مصحح؛ 209 گ [عکسی ف: 2 - 278]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1550 - ف
نسخه اصل: کتاب خانه دکتر مهدوی ش 710؛ خط: نسخ، كا: حسین بن حسن بن حسین ابی القاسم، تا: پنج شنبه 11 رجب 593 ق، جا: قم؛ 233 گ، 21 سطر [فیلمها ف: 1 - 342]
آغاز: بسمله. و ما توفیقی الا بالله قال الشیخ الامام ابو زکریا یحیی ابن على الخطیب التبریزی رحمة الله. اما بعد حمد الله النبی لا یبلغ صفاته الواصفون و لا یدرك یقینه السارفون كشف بنوره الدجی و اسعف الراجی بمارجا؛ انجام: و نقله ابو تمام فقاله. اما الهجا فدق عرضک دونه و المدح عنك كما عرفت جلیل فاذهب مانت طلیق عرضك انه عرض عرزت به و انت خلیل تم الجزء الاول من شرح الحماسة لابی زکریا یحیی بن على الخطى التبریزی رحمة الله تعالى و یتلوه فی الجزء الثانی ان شاء الله تعالی و قال آخر الا ابلغا خلتی راشدا و صنوى قدیما اذا ما القبل و الحمد لله رب العالمین...
جزء اول شرح بر حماسه؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 6؛ مهر: ناصر الدین شاه قاجار؛ کاغذ: بغدادی، جلد: مقوای روکش چرم، 354 ص، 15 سطر، اندازه: 18 × 25 سم [ف: 7 - 490]
آغاز: فصاویلم و قدویلم كما قیل الحمد لله و الحمد لله اتباعا لاحدى الحركتین و قصده الى مدح الشباب؛ انجام: و قد زاحت العلل... الیمین علیها زاحت
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ از روی نسخه اصل با یک واسطه که در 27 ذیحجه 654 نوشته شده بود؛ با چند یادداشت: 1. از محمد بن ناصر بن محمد بن علی که می گوید ابو زکریا یحیی بن علی بن حسن بن محمد شیبانی لغوی تبریزی کتار را در روز پنج شنبه 16 رجب سال 500 بر من خوانده است، 2. از ابن الجوالیقی محمد که می نویسد کتاب را ابو القاسم عبد الملک بن ابی بکر قزوینی نزد همان خطیب تبریزی در ربیع الثانی 500 خوانده و ابو الوفاء احمد بن عبد الواحد عبد کوی قزوینی می شنیده است. از این یادداشت بر می آید که نسخه اصل کهن را همان ابن الجوالیقی نوشته بوده است، 3. اجازه روایت همان ابن الجوالیقی موهوب بن احمد در 522 به ابو العباس احمد بن مروان، 4. گواهی بر این که نسخه دارای این سماع ها و اجازه ها که از روی اصل شارح نوشته شده بود در 27 ذیحجه 654 به انجام رسیده بوده؛ تملك: ابراهیم بن مهدی بن حسین بن عیسی بن على بن عرفات قدیجی خطی نجفی معروف به ابراهیم بحرانی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سیاه، 189 گ، 15 سطر، اندازه: 18 × 25/5 سم [ف: 1 - 294]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [مختصر ف: - 483]
š.-u d.-il-himāsa = al-bāhir fi-I-himāsa
طبرسی، فضل بن حسن، 468 ه - 548 ه قمری
tabarsī, fazl ebn-e hasan (1076 - 1154)
وابسته به: دیوان ابو تمام = دیوان الحماسة؛ ابو تمام، حبیب بن اوس (190 - 231)
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2446
آغاز: الحمد لله الحكیم الحمید العلى المجید الذی خلق الانسان و علمه البیان و فضل لسان العرب على لسان
نسخه اصل: کتاب خانه فیض الله افندی - ترکیه 1642؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ نسخه قدیمی؛ مصحح، محشی؛ تملک: فیض الله مفتی سلطنت عثمانی؛ 300 ص [عکسی ف: 7 - 60]
š.-u d.-il-ḥimāsa
وابسته به دیوان ابو تمام = دیوان الحماسة؛ ابو تمام، حبیب بن اوس (190 - 231)
غیر همانند:
نسخه اصل: بایزید ولی الدین ش 5479؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛
98 گ، 14 سطر [فیلمها ف: 1 - 342]
آغاز: باب المراثی قال ابو خراس الهذلی؛ انجام: و بتمامه تم کتاب الحماسه و الحمد لله رب العالمین
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ آقای غلام علی عرفانیان کارشناس محترم کتب خطی با زحمات فراوان پس از استخراج عنوان صحیح نسخه و تنظیم اوراق آشفته کتب و مقابله آن با نسخه چاپی ابواب کتاب را بر آن اساس تنظیم نمودند. [رایانه]
š.-e d.-e xāqānī
شادی آبادی، محمد بن داود، 806 - 956 قمری
šādī ābādī, mohammad ebn-e dāvūd (1404 - 1550)
وابسته به: دیوان خاقانی شیروانی؛ خاقانی، بدیل بن علی (520 - 595)
مؤلف در روزگار شاه ناصر الدین خلجی (906 - 916 ب) می زیسته و دیوان انوری را نیز گزارش کرده است. وی نخست بیتی را می آورد و سپس واژه های دشوار آن را گزارش کرده و روی هم بیت را شرح نموده است.
آغاز: جواهر زواهر سپاس بی قیاس نثار حضرت صمدیت سزاوار است که بكرم عمیم... اما بعد شارح قصاید شریفه و فاتح این جراید لطیفه محمد بن داود... دل من پیر تعلیمست و من طفل... بدان که دل نفس ناطقه را گویند که روح انسانی است و آن لطیفه ایست... شرح بعضی ابیات مشكله قصاید و اشعار معضله دیوان... عثمان بن على المعروف بامام خاقانی نور الله مضجحه...
انجام: درخشنده از خوان عنکبوت می سپرد و بالا بر می آید بر سر او رنگ سرخست
[نسخه های منزوی 3465/5؛ الذریعه 280/9 - 281 و 9: 28؛ دنا 715/6 - 716 (28 نسخه)]
آغاز: بیت مرا در بوته تلقین چنان بگداخت کاندر من ** نه شیطان ماند و وسواسش نه آدم ماند و عصیانش؛ انجام: چون کاسه یرزش جهان حلقه بگوش است آن چنان ** کز تاج شیر شبستان نعلین سکبان هلمنش
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز (ظاهراً صفحه اول آن ساقط است)؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، مذهب، 141 گ، 21 سطر (8 × 18)، اندازه: 14 × 25 سم [ف: 4 - 18]
آغاز: برابر؛ انجام: هفت بتان کنایه از هفت ستاره ایست که شب و روز گرد خانه می گردند و سه پنج عبارت از پانزده عدد نقش کعبتین است و کعبتین قرعه شش پهلو را گویند و بدان نرد بازند خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 174 گ (1 پ - 174 ر) [ف: 37 - 279]
آغاز: برابر؛ انجام: ان خبر سیرو کند نابینای که فرد مایه و الله اعلم و الحمد لله على الاتمام و الصلاة و السلام على افضل الانام (قد استراح القلم من تنمیق هذا الشرح بقصیدة الخاقانی من شهر ربیع الاول روز چهار شنبه سنه - افتاده)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ مهر: «عبده محمود بن محمد الرضوی 1261 و 1291»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 272 گ، 21 سطر (9 × 17)، اندازه: 147/5 × 25 سم [ف: 1 - 333]
آغاز: برابر؛ انجام: که کوی دبور حورا آراسته کرده برون آورده باسم و من این چنین عمل چگونه کنم.
خط: شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 416 گ، 16 سطر (7 × 14)، اندازه: 13 × 21/5 سم [ف: 3 - 207]
آغاز: ستاره بر او بود با آن بهم؛ انجام: زود برو و شراب و نقل درخوانچه کن.
خط: نستعلیق، كا: عبد الرشید ولد شیخ اولیا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ کاتب ساکن اوده؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 224 گ، 24 سطر (7/5 × 17/3)، اندازه: 13/5 × 24 سم [ف: 7 - 609]
آغاز: آن چه در باب ارباب مثلثات در جدول نوشته شده نسبت بر درست... کوکب اول در مرتبه دویم است... در مدح تهمتن پهلوان ایران در بحر مضارع مثمن احزاب؛ بر وزن فعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن بیت: روزم فزون شد از غم هم غم خوری ندارم ** رازم بر آمد از دل هم دلبری ندارم / ریحان هر سفالی بی کژدمی نیابم ** جلاب هر طبیبی بی نشتری ندارم
از شرح بیت: «زانیانند که در دار قمامه جمع اند ** من از آن جمع چه نقصان بخراسان یابم» تا شرح قصیده در مدح جلال الدین شروان شاه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، 241 گ، 15 سطر، اندازه: 18 × 28 سم [ف: 5 - 2581]
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمین و الصلوة و السلام على رسوله محمد عبدک و نبیک و آله... اما بعد این تحفه تذکره ایست بلکه تبصره عقلای وقت؛ انجام: یکی شکم دوم رحم سیوم مشیمه زن می پرورد و آراسته می گرداند تا بچه می شود. و الله اعلم بالصواب و الحمد لله على الاتمام و الصلوة و السلام على افضل الانام. آخر نسخه: قد استراح القلم من تنمیق (چند کلمه سیاه شده) جمادی الاخیر سنه 1032 ق تمام شد
ابتدای نسخه از شرح بیت پانزدهم یعنی: «نبشتم ابجد تجرید بس چون نشره طفلان ** نگاریدم بسرخ و زرد ز اشک و چهره
هزمانش»؛ خط: نستعلیق بد و نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1032 ق؛ افتادگی: آغاز؛ با سرلوح، مجدول؛ کاغذ: بخارایی و دولت آبادی و اصفهانی آبی، جلد: تیماج زرد، مذهب، 317 گ، 17 سطر (11 × 20)، اندازه: 15/5 × 28 سم [ف: 1 - 14]
آغاز: بعد شارح این قصائد منیف و فاتح این جرائد لطیف؛ انجام: و شراب و نقل در خوانچه کن
خط: نستعلیق، کا: شرف الدین کرد، تا: 1047 ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 252 ص، 17 سطر (7 × 17)، اندازه: 13/5 × 24/5 سم [ف: 5 - 253]
آغاز: برابر؛ انجام: لیس من اهلك بگوش عالم اندر گفت عقل ** آن زمان کز روی فطرت ناف زد مادرم؛ فطرت آفرینش ناف زدن عبارت از فضله ناف بریدن است... طوفان بر سر کوه آمد و قریب شد که کنعان غرق گردد از آن جا شفقت پدری است نوح
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 94 گ، 14 سطر، اندازه: 13 × 20 سم [ف: 5 - 2581]
شرح 53 قصیده از دیوان خاقانی که فهرست مطلع قصیده ها آخر نسخه آمده؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ 206 گ، اندازه: 14/5 × 26 سم [ف: 3 - 57]
شرح برخی از ابیات و قصاید دیوان خاقانی، افضل الدین عثمان بن على؛ خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ کتابت 11 رجب سال 1231 ق، این تاریخ کتابت مربوط به 6 برگ آغازین و 22 برگ پایانی نسخه است و بقیه برگ ها در قرن 12 ق کتابت شده [میراث شهاب: س 9 ش 2 - 16]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مذهب، 299 گ، 23 سطر (7 × 14/5)، اندازه: 12 × 21/5 سم [ف: 16 - 751]
آغاز: از دیباچه افتاده: دل این داعی غایت رسوخ و نهایت وثوق یافته بود... تا مثاب شوند. قصیده: دل من پیر تعلیم است و من طفل زبان دانش ** دم تسلیم سر عشر و سر زانو دبستانش؛ بدان که دل نفس ناطقه گویند؛ انجام: زحل آن کس را هلاک کند. نظم: پا کاملكا قد فلک را ** جز بهر سجود خم نکردی / آن چیست که از بدی نکردم ** و آن چیست که از کرم نکردی / خاقانی را که مرغ عشق است ** جز نامزد حرم نکردی / گفتم که دهی جزای جرمم ** چون وقت رسید هم نکردی
خط: نستعلیق، كا: محمد فاضل بن محمد شفیع، تا: یک شنبه 16 رمضان 1110 ق، جا: احمد آباد؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 106 گ، 21 سطر (9 × 17)، اندازه: 15 × 25 سم [ف: 9 - 1200]
بی کا، تا: حدود قرن 13؛ افتادگی: آغاز [د. ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: محتملاً قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 205 گ، 21 سطر (8 × 15)، اندازه: 14 × 21/5 سم [ف: 6 - 642]
آغاز: این قصیده را تحفة الحرمین و مفاخر الثقلین گویند در نعت حضرت علیا گفته است و پیش حضرت کعبه اتفاق افتاده فاما بر سر روضه مخدوم آفرینش محمد صلى الله علیه و آله است؛ انجام: و بی خرد و وحشی اند و به سخن های شیرین مقید شوند و به چرب زبانی و شیرین گوئی چون گاوان دشتی به لعاب شیر مقید شوند مطیع خود گران خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 90 گ (2 ر - 91 ر)، اندازه: 17 × 20/5 سم [ف: 28 - 200]
انجام: پس به یک لفظ اتفاق همه حکم کردند که تو جاوید بقائی یعنی همیشه زنده و پاینده در عالم مانی.
دیباجه موجود در نسخه شماره 1113 را ندارد؛ خط: نستعلیق، كا: محمد امین بیک، تا: 1233 ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی مذهب، 104 گ (1 - 104)، 25 سطر، اندازه: 20 × 30 سم [ف: 22 - 51]
آغاز: رسوخ و نهایت وثوق یافته بود و اطاعت امر ایشان دلپذیر؛ انجام: ای ذره ها برخورد بیرون اندازد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1242 ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 177 گ، 16 سطر (9 × 15)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 6 - 118]
آغاز: دل من پیر تعلیم است و من طفل زبان دانش ** دم تسلیم سر عشر و سر زا نود بستانش / بدان که دل نفس ناطقه را گویند ** که روح انسانی است؛ انجام: و بیت آخرین در این نسخه این سه بیت است که در حق شیروان شاه گوید: از طالع میلاد تو دیدند رصدها ** اختر شمران رومی و یونانی و مائی / تسییر براندند و براهین بفزودند ** هیلاج نمودند که جاوید بقائی / کردند همه حکم که در پانصد و هشتاد ** ابخاز بدست آوری و روم گشائی
کا: عبد الرحیم، تا: 1244 ق؛ مجدول [ف: - 169]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الله بن عبد الله، تا: 1249 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 131 گ، 18 سطر، اندازه: 15 × 21/5 سم [مؤید: 3 - 72]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: نصر الله بن مشهدی علی، تا: 1249 ق، به جهت میرزا مهدی خلف ارشد مصطفی بک لله باشی؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد مذهب، 274 ص، 20 سطر، اندازه: 15 × 23/5 سم [ف: 17 - 153]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1261 ق؛ دیباجه را هم دارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 128 گ، 27 سطر، اندازه: 21 × 34 سم [ف: 3 - 358]
آغاز: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: غلام علی بن امر نظام الملک محمد باقر، تا: 10 شعبان 1273 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج تریاکی، 225 گ، 21 سطر، اندازه: 13 × 21/5 سم [ف: 43 - 212]
آغاز: برابر؛ انجام: ای چاه مربع بگو از آن که دریا منم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربیع الثانی 1289 ق؛ با فهرست قصاید در آغاز، ولی کامل نیست؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 267 گ، اندازه: 15 × 21/5 سم [ف: 7 - 610]
آغاز: بیت: دل من پیر تعلیم است و من طفل زبان دانش، دم تسلیم سر عشر و سر زانو دبستانش بدان که دل نفس ناطقه را گویند که روح انسانی است و آن لطیفه ربانی است که تعلیم به ارواح؛ انجام: بیت: الحق نهنگ هندوی دریا نما از نیکویی... الحق راست و سزاوار و این جا به معنی زهی است... بر وی پرده پیدا شود و بدان سبب بینایی از چشم برود.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 109 گ، 15 سطر، اندازه: 15 × 21 سم [ف: 5 - 2630]
آغاز: بعضی از ابیات مشكله قصاید و اشعار... به عبارتی اسهل و موجز؛ انجام: شراب سرخ رنگ شده است و او سیاه است و مانند مریخ بروح
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 - 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج زرشکی، 207 گ، 23 سطر، اندازه: 14 × 23 سم [ف: 24 - 131]
آغاز: برابر؛ انجام: آن کس که یافت طوبی و طرف ریاض خلد ** طرفه بود که چشم به طرفا بر افکند؛ طرف گوشه، ریاض روضه، خلد بهشت، طرفه عجب، طرفا درخت گز و این بیت نیز نظیر ابیات بالا است... و طرف و طرفه و طرفا صنعت اشتقاق و تجنیس است.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ در برگ 38 ر نوشته ای از لطف علی و در برگ 213 پ نوشته ای از همو به تاریخ 1292؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 252 گ، 18 سطر، اندازه: 16 × 21/5 سم [ف: 38 - 285]
آغاز: برابر؛ انجام: ببلغار آمد و قندر نشاند اهل بابل بر زمنش نزل و کران افشاند تاریکی ظلمات را...
خط: نستعلیق، كا: عبد الرشید، بی تا، جا: اوده؛ افتادگی: انجام [الفبائی: - 339]
š.-e d.-e xāqānī
معموری، عبد الوهاب بن محمد، ق 11 قمری
mamūrī, abd-ol-vahhāb ebn-e mohammad (- 17 c)
وابسته به: دیوان خاقانی شیروانی؛ خاقانی، بدیل بن علی (520 - 595)
تاریخ تالیف: 1018 ق
اهداء به: صدر الدین محمد
شارح می گوید بسی از مرد مانند که در ذم شعرای بزرگ بی خود سخن می گویند و از آن چه لایق ایشان نیست دم می زنند از آن جمله است عرفی که گفته: «در کلیات او (= خاقانی) که مظهر جزئیات است تخمیناً در پانصد بیت زیاده احتمال معنی را راه نیست». بعد از ملاحظه این حال جمعی از رفقا از من خواستند تا در شرح و توضیح دقایق دیوان آن امام انام اقدام کنم ولی این فکر در بوته اجمال بود تا آن که فرزندی اعز صدر الدین محمد از من مؤكداً خواست که به شرح بپردازم و من هم به خاطر او آغاز به شرح کردم. ابتدای آن از شرح این بیت است: «دل من پیر تعلیمست و من طفل زبان دانش ** دم تسلیم سر عشر و سر زانو دبستانش»؛ و پس از ان قصاید و غزلیات و رباعیات شرح می گردد. البته در پاره ای از مواضع فقط بیت مشکل شرح ولی ابیات آسان بدون شرح است. (عبد الله انوار)
وی در این کتاب از کسان و کتاب های زیر نام برده است: فردوسی، انوری، گرشاسب نامه اسدی، کسائی، سیف اسفرنگی، ظهیر فاریابی، عطار، مولوی، منطق الطیر امیر خسرو، ازرقی، خلاق المعانی، نظامی گنجری، شمس فخری، شرح مخزن الاسرار نظامی، لغت فرس اسدی، صحاح جوهری، شرف نامه ادات الفضلاء (آداب الفضلاء)، فرهنگ شیخ عبد الرحیم بهاری معاصر شمس الدین محمد خفری، دستور اللغة، فرهنگ سروری کاشانی، نصاب الصبیان، کنز اللغة، مطول تفتازانی، تفسیر کبیر، تفسیر بیضاوی، شهر بانو مادر امام زین العابدین، شهر های جابلقا و جابلسا، تاریخ طبری، چکامه بوعلی سینا، ابن عربی، سعد حموی، عبد الرزاق کاشی، شیخ سری سقطی، ملا حسین کاشفی. آغاز: خاقانی کشور سخنوری و سلطانی ملک بلاغت گستری سزاوار اقلیم گیر بلاغت و براعتست...
انجام: یعنی چه احسان و انسانیت به بخت کنم که ترا از من باز
نگیرد، و وصال ترا بمن ارزانی دارد
چاپ: این شرح در پاورقی دیوان خاقانی چاپ عبد الرسولی به طبع رسیده است.
[دنا 716/6؛ نسخه های منزوی 3465/5؛ الذریعة 792/9]
آغاز: برابر؛ انجام: خربط؛ بط کلان است که آن را قاز گویند، و آن را شکل ابلهانه است، و سفید می باشد. و بمعنی ابله و نادان نیز آمده. و در این مقام معنی نانی مراد است تمت
خط: نستعلیق، کا: محمد معصوم پسر محمد باقر منشی، تا: 12 جمادی الاول 1037 ق، به دستور آق اولی خان برادر آقا علی خان پسر سلمان خان خوش نویس؛ تملک: حسن علی پسر عبد الله پسر حسن شوشتری؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج حنایی، 364 گ، 12 - 15 سطر، اندازه: 13 × 20 سم [ف: 2 - 129]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 113 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: 1 - 131]
بی کا، تا: 16 صفر 1044 ق؛ مقابله شده [نشریه: 5 - 343]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شب عید مبارک 1054 ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 177 گ، 22 سطر، اندازه: 12 × 24 سم [ف: 38 - 116]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن را شکل ابلهانه است و سفید می باشد و بمعنی ابله و نادان نیز آمده است و در این مقام ثانی مراد است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 124 گ، 17 سطر، اندازه: 13 × 21 سم [ف: 33/2 - 180]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ ظاهراً از دوره مصنف؛ مهر: «محمد علی» (چهار گوش)؛ جلد: تیماج سرخ، اندازه: 11/5 × 21 سم [نشریه: 7 - 736]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: الصمد ابن جان محمد، تا: رجب 1123 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 300 گ، 23 سطر (10 × 17)، اندازه: 16 × 27 سم [ف: 5 - 29]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج تریاکی، 482 گ، 19 سطر (13 × 23)، اندازه: 21 × 33 سم [سنا: ف: 2 - 168]
آغاز: برابر؛ انجام: هر نیم شبی بت مراتب بینی ** و ز تبخاله آبله بر لب بینی.
خط: نستعلیق، كا: عباس میرزا، تا: 4 جمادی الثانی 1233 ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، مذهب، 486 گ، 19 سطر (12/5 × 23)، اندازه: 22 × 36 سم [ف: 3 - 83]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2281 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: 1 - 131]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رجب 1233 ق؛ کاغذ: فستقی شکری، جلد: تیماج، 153 گ، 25 سطر، اندازه: 21/5 × 31 سم [ف: 9 - 186]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 286 گ، 19 سطر، اندازه: 16 × 25 سم [ف: 2 - 239]
آغاز: برابر؛ انجام: افکند بستگی حلق رباب اشاره به بندی است که بر رباب نصب نموده
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج سبز، 46 گ، 20 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [مؤید: 3 - 265]
Š.-e d.-e xāqānī
وابسته به: دیوان خاقانی شیروانی؛ خاقانی، بدیل بن علی (520 - 595)
غیر همانند:
آغاز: دریا صفت است باز بین از غم مژگان درد آمیخته اند یعنی خاک در ممدوح را دریا وار تاثیری است که اشک داد خواهان چون بر آن زمین می افتد مبدل به در می شود؛ انجام: دست تو شمس و خط تو خط استواست کاقلیم شرکت را تبعیدی بر افکند نزاکت درین بیت در لفظ تربت یعنی هم چنان که خط استوا اطراف شمالی و جنوبی کره ارض را.
در این نسخه آغاز قصیده یا غزل آمده و سپس شرح آن است و پس از آوردن چند بیتی از آن ها سبب سرودن و وزن شعری آن ها یاد می شود؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: ترمه، 119 گ، اندازه: 11/7 × 23/3 سم [ف: 3 - 506]
آغاز: رومیان است و آن مدت بودن آفتاب در برج حمل است
اصل نسخه: گنج بخش، ش 852 (گنج 1443/3). گزارش قصیده های اوست: نخست بیتی را آورده، سپس اگر لازم باشد، تک - تک واژه ها را گزارش می کند، آن گاه به قافیه و قاعده دستوری آن ها می پردازد. با سربند های: «و له فی العزلة و التجرید» و «فی الفقر و القناعة». برای نشانی: «و له فی العزلة... ضمان دار
سلامت شد دل من / چون به دار الملک یافت مسکن. ضمان دار میانجی و بد رفتار. دار الملک شهری است که تخت سلاطین باشد، عزلت گوشه گیری، و معنی بیت آن است که» (ص 109)؛ خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 536 ص، 21 سطر [عکسی ف: 2 - 171]
آغاز: شرح قصاید امام خاقانی علیه الرحمة: عروس عافیت آن کس قبول کرد ** که عمر پیش بهاداد پیش شیر بها؛ عافیت تندرستی شیر بهادست پیمان که از طرف داماد پدر عروس را وقت کار خیر دهند به نقد؛ انجام: و شعری گیاهی است که زلف خوبان بدو نسبت کنند و آن را آویشن گویند.
شرح قصاید اوست؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: ابو القاسم؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج آلبالویی، 190 گ، 21 سطر (5/5 × 11)، اندازه: 11/5 × 18 سم [ف: 16 - 25]
آغاز: بسمله. اما بعد در این نسخه که یکی از جواهرات بی قیمت و بی نظیر دنیا... و از کلام انو شیروان عادل است؛ انجام: باز سوی منزل آغاز رفت ** از همان راهی که آمد باز رفت. تمام شد کتاب مختصر و پر معانی... بتاریخ دوازدهم شهر شوال 1112.
همان فتح علی شاه قاجار (- 1183) که در دیباچه نامش آمده است ولی در ص ع نسخه ما یادداشتی است که دور است این شعر ها از او باشد. چه او را آن اندازه پایه و مایه علمی نبوده است که بتواند آن ها را بسراید. در آن قصاید است و رباعی ها با تخلص خاقان»؛ خط: نستعلیق، كا: عبد الله شیرازی، تا: 12 شوال 1112 ق؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: میشن سرخ، 21 گ، 21 سطر، اندازه: 15 × 24/8 سم [ف: 3 - 505]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام [ف: 3 - 20]
ناقص؛ بی کا، تا: قرن 13 [د. ث. مجلس]
آغاز: بسمله. این قصیده را نزهت الارواح و نزهت الاشباح گویند در کعبه معظمه انشا کرده اول صفت مقصد عشق؛ انجام: بدان که پدر خاقانی نجار و جد او جولاه بود بمناسبت گفته...
شارح معاصر فتح علی شاه قاجار است؛ بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 74 گ (59 پ - 132 ر)، اندازه: 16 × 21 سم [ف: 30 - 51]
آغاز: دل من پیر تعلیم است و من طفل زبان دانش
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [نشریه: 7 - 236]
شرح قصیده خاقانی «دل من پیر تعلیم است و من طفل سخن دانش»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 264]
آغاز: قصاید و اشعار سایر سلف مطلع گشت بالتماس بعضی از احباب که انیس پرده خلت؛ انجام: حله و احیا هر دو قصبه اند در سرحد بادیه و نیز مسافران حاج مانده شده آن جا قرار گیرند.
شرح عرفانی مفصلی است بر دیوان خاقانی؛ در این شرح بیتی آورده می شود و شرح می گردد؛ خط: نستعلیق زیبا، كا: حسن بن محمد ابراهیم کوهنی تفریشی، تا: پنج شنبه 11 ربیع الاول 1253 ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 242 گ، 18 سطر، اندازه: 14 × 21 سم [ف: 3 - 129]
آغاز: بسمله. حمدله. اما بعد این تحفه تذکره ای است بلکه تبصره عقلای وقت؛ انجام: آراسته می گرداند به آن چه میدان و الله اعلم بالصواب... افضل الانام
نسخه اصل: کتاب خانه ملی 3080 - 1348 [تذکر: این شرح در فهرست انوار از شادی آبادی دانسته شده]. این شرح از شادی آبادی و معموری غنائی نیست؛ بی کا، بی تا؛ [فیلمها ف: 1 - 131]
آغاز: دل من پیر تعلیم است من طفل زبان دانش ** دم تسلیم سر عشر و سر زانو دبستانش؛ پیر تعلیم استاد را گویند، طفل زبان و آن طفل نوآموز
در این شرح کوتاه مفردات لغوی و اصطلاحات عرفانی گزارش شده و به مباحث مفصل نمی پردازد. و این جز شرحی است که به شماره 942 گذشت؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 155 گ (4 پ - 158 ر)، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 24/5 سم [ف: 14 - 268]
شرح دیوان خواجه حافظ شیرازی - لطیفه غیبیه
š.-u d.-i zuhayr-i-bn-i abi sulmā
فرازی، عمر بن على
farāzī, omar ebn-e alī
وابسته به: دیوان زهیر؛ زهیر بن ابی سلمی (- 13)
شارح: قاضی ابو العباس عمر بن على فرازی. زهیر بن ابی سلمی یکی از شاعران سبعه معلقه دوره جاهلی است در این نسخه همه اشعار او با شرح آمده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 610
آغاز: بسمله، قال القاضی ابو العباس احمد بن عمر بن على الفرازی؛ انجام: ایسار صدق، علمتهم عند التشاء و قله الازاء... لله رب العالمین
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملاً قرن 10؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: میشن تریاکی، مذهب، 133 گ، 15 سطر (9/5 × 20/5)، اندازه:
19/5 × 29/5 سم [ف: 8 - 93]
š.-e d.-e sayf-e esferāng
خواجه محمد سروقد
xāje mohammad-e sarvqad
وابسته به: دیوان سیف اسفرنگ؛ سیف اسفرنگی (581 - 666)
از خواجه محمد سروقد، که روزگارش به دست نیامد. گزارش بیت های دشوار سروده های سیف اسفرانک می باشد. در منابع در دسترس، از این شرح نشانی به دست نیامد.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1070/7
آغاز: شرحی که خواجه سرو قد بر بعضی اشعار مشكله سیف اسفرنک نوشته. گر عقاب قلمت عین ز توقیع برد ** کرکسان كاف بر آرند برون (بر نون خ. ل) از دل بم؛ کرکسان گفته و نسرین فلک خواسته و از کاف سر کرکسان مراد است. و نون ماهی را گویند؛ انجام: و این هر سه بیت بر یک و تیره است. و در سخنان سیف اسفرنک از این قسم سخن بسیار است.
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: دکتر علی نقی منزوی؛ 3 گ (16 ر - 18 پ) [ف: 2 - 153]
š.-u d.-i šudūr-id dahab
عراقی، محمد بن احمد، - 580 ه قمری
erāqī, mohammad ebn-e ahmad (- 1185)
وابسته به: شذور الذهب؛ انصاری مغربی، علی بن موسی (515 - 593 ق)
برهان الدین، ابو الحسن علی بن ابی القاسم موسی بن ارفع راس، مجریطی اندلسی مسائل علم کیمیا را به صورت رمزی، در دیوانی به ترتیب حروف تهجی به نظم کشیده و آن را «شذور الذهب» نام نهاده است. به جز خودش، افراد مختلفی از جمله ابو القاسم، محمد بن احمد سیماوی» آن را شرح نموده اند. نسخه حاضر همان شرح سیماوی است که در منابع نامی از این شرح نیافتیم. شارح بخشی از عبارت دیوان را آورده و با عنوان «قوله، قوله» و «الشرح» به شرح آن پرداخته و در مقدمه شرح می گوید: «وقتی دیدم در صفت کیمیا کسی که علاوه بر کیمیا، بر دیگر علوم چون ادبیات و ریاضیات تسلط کامل دارد، دیوانی ترتیب داده و اشعاری سروده که سر آمد منظومه های بسیار است که در علم کیمیا نگاشته شده است و یک بیت آن به تمامی آن منظومه ها برتری دارد، از این رو تصمیم بایسته است ادا نکرده اند». ناگفته نماند که بعد از این شرح «ایدمر جلدکی» نیز شرح های گوناگونی بر این دیوان نگاشته که مفصل ترین آن ها «غایة السرور فی شرح الشذور» است. (سید محمود مرعشی)
آغاز: قال الشارح، نحمد اللهم حمد العارفین بوحدانتیک، المعترفین بربوبیتک الخاضعین بعصمتك، المعتبرین بحكمتك؛
انجام: اذا لم یفعل التساولی لم یبلغ الاوزان الطبیعیة مزاجها و هذا آخر الشرح المبارك و الحمد لله اولاً و آخراً...
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب، كا: محمد بن آقبقاز جاجی، تا: 18 جمادی الثانی 733 ق؛ مجدول مذهب، مصحح، عبارت «بلغ مقابلة» مقابله شده، محشی، افزودگی هایی در خصوص شارح و سهروردی، منظومه ای منسوب به امیر المؤمنین همراه حدیثی از آن حضرت در برگ های قبل از آغاز و بعد از انجام به صورت پراکنده آمده است؛ مهر: «الواثق بالله محمد شریف» (بیضی)، «عبده محمد شریف»، «سید اسد الله خان غالب قسمت لنا علم و للاعداء مال رضا الجبار فینا» (مربع) به تاریخ 1154 ق؛ تملک: سید مهدی لاجوردی حسینی با مهر «مهدى اللاجوردی الحسینی» (بیضی) به تاریخ 1380 ق؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 169 گ، 21 سطر (14/5 × 21/5)، اندازه: 19 × 28 سم [ف: 33 - 156]
خط: نسخ، كان محمد نصیر، تا: 1278 ق [الفبائی: - 244]
š.-e d.-e šams
وابسته به: دیوان شمس تبریزی؛ شمس تبریزی، محمد بن على (582 - 645)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 21173
بی کا، تا: قرن 13، خریداری از رضا شیخان [رایانه]
š.-e d.-e šowkat
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9007/1
خط: نستعلیق ترک، کا: سید محمد نوری مهندس، تا: رجب 1276 ق؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج مشکی، 27 گ (1 پ - 27 ر)، 19 سطر (10 × 16/5)، قطع: ربعی [ف: 17 - 273]
شرح دیوان عرفی - طراز معنی
š.-e d.-e orfī
صفی پوری، احمد بن عبد الرحیم، ق 13 قمری
safī pūrī, ahmad ebn-e abd-or-rahīm (- 19 c)
وابسته به: دیوان عرفی شیرازی؛ عرفی شیرازی، محمد بن علی (963 - 999)
تاریخ تالیف: غره رجب 1254 ق
شرحی است نسبتاً مختصر بر چهل و هشت قصیده از دیوان جمال الدین محمد عرفی شیرازی. در این شرح پس از آوردن یا چند بیت لغات را توضیح داده وانگهی معنی می کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1940
آغاز: سپاس بی غایت و ثنای بی نهایت هر سلطانی را سزد که فسحت آباد ازل و ابد در جنب ملک قدیمش چون قطره به محیط ناپدید؛ انجام: بل چاهی بیژن که تیره و تاریک است یعنی شعله شمع بروشنی خاطر شاه نماند
خط: نستعلیق، كا: محمد عبد الرحمن بن محمد صلاح الدین هارونی، تا: دو شنبه 26 شعبان 1316 ق؛ جلد: مقوایی، 188 گ، 16 سطر، اندازه: 18/5 × 30 سم [ف: 5 - 306]
š.-e d.-e orfi
شاه جهانپوری، لاله عوض رای مسرت
šāh jahānpūrī, lāle avaz ray masarrat
وابسته به: دیوان عرفی شیرازی؛ عرفی شیرازی، محمد بن على (963 - 999)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 27677
آغاز: بسمله. ای زمعنی... از شرح و بیان انداخته راز پنهان بر زبان ها از بیان انداخته و آن دو حرفی كذا خط بیتی نشان دادی تمام؛ انجام: شرح انشراح جان فزاست و حساب جمیله جمیل باین الفاظ در ستایش گویاست شد ختم این کتاب برحمت... سنه 1273
خط: نستعلیق، کا: ضیاء الدین بن سلیم بن شیخ محمد اشرف، تا: 1273 ق [رایانه]
Š.-u d.-i alqama
بطلیوسی، عاصم بن ایوب، - 494 قمری
batalyūsī, āsem ebn-e ayyūb (- 1102)
وابسته به: دیوان علقمة؛ علقمة الفحل (- 20 ق. ه) شرح ادیبانه ای بر قصیده بائیه «علقمة بن عبدة بن قیس عبیدی تمیمی» معروف به فحل است که وی در وصف برادرش «شاس بن عبده» که توسط «حرث بن ابی شمر غانی» اسیر شده بود سروده است.
آغاز: بسمله، قال علقمة بن عبدة بن النعمان... و هو الذی یقال له الفحل لانه خلف امرء القیس على امراته فسمى الفحل و قیل ان فی رهطه رجل یقال له علقمة الخصی و كان لعلقمة بن عبدة اخ یقال له شاس.
انجام: ینزح دلوا من بئر قد تجرد ذلك و الله اعلم.
[دنا 717/6 (4 نسخه)؛ کشف الظنون 802/1؛ سزگین 120/2 و 122؛ بروکلمان ترجمه عربی 101/2؛ سرکیس 1347/2؛ معجم التاریخ التراث الاسلامی، ج 2، ص 1320؛ معهد المخطوطات، ادب، ج 4، ص 138 - 139]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1250 یا 1205 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مذهب، 34 گ (129 - 162)، 16 سطر، اندازه: 12 × 21 سم [ف: 22 - 46]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد کاظم همدانی، تا: 1247 ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 گ (107 پ - 129 پ)، 20 سطر [ف: 25 - 204]
قصیده علقمه است از او (با حاشیه)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1247 ق [مختصر ف: - 626]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1248 ق؛ واقف: حاج قائم مقام؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 27 گ، 18 سطر (7/3 × 13)، اندازه: 13/4 × 21 سم [ف: 7 - 610]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1248 ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 23 گ (132 پ - 154 ر)، 19 سطر [ف: 6 - 23]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «دیوان علقمه» و بدون نام مؤلف آمده؛ خط: نسخ، كا: حسن بن كاظم حسینی همدانی، تا: 1249 ق؛ کاغذ: سفید فرنگی، 33 ص (182 - 214)، 23 سطر (8/5 × 15/5)، اندازه: 16/5 × 24/5 سم [ف: 7 - 760]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست «دیوان علقمه» آمده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1249 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، کا: میرزا علی رضای رشتی مستوفی، تا: با تاریخ 1250 ق، جا: تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 8 گ (186 پ - 193 پ)، 27 سطر (10/5
× 20/5)، اندازه: 17/9 × 28/6 سم [ف: 29/1 - 460]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1255 ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قرمز، 26 گ (87 ر - 112 ر)، 18 سطر، اندازه: 13/6 × 20/8 سم [ف:8 - 239]
آغاز: طحابک قلب فی الحسان طروب
خط: نسخ، بی کا، تا: 1256 ق؛ اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 2 - 258]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف؛ كا: احمد بن محمد علی اصفهانی، تا: 24 شوال 1278 ق، به خواهش آقا سید فرج الله؛ جلد: تیماج قهوه ای، 22 گ (41 پ - 62 ر)، 21 سطر، اندازه: 13/5 × 19/5 سم [ف مخ]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق زیبا، كا: محمد على ابن حاج محمد صادق دهکردی، تا: قرن 13؛ 13 گ (263 پ - 275 ر)، اندازه: 15 × 23 سم [ف: 1 - 234]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذلك ان فی الكلام معنى التعجب و لما كثر استعمال و یلم فی الدعاء بها حذفت الهمزة...
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 30 گ، 15 سطر [ف: 5 - 2581]
š.-e d.-e alavī
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 28211
آغاز: و سه شنبه بعالم عقول و نفوس مجرده و چهار شنبه بعالم مثال و پنج شنبه بعالم شهادت؛ انجام: سنیه او شیر بود حمله کرده برو و حمه کننده باید که بگرید
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 354 گ، 14 سطر [رایانه]
شرح دیوان فارسی - گنجینه معارف
شرح دیوان متنبی - محبی شرح دیوان متنبی
شرح دیوان متنبی - مجمل التواریخ و القصص
شرح دیوان متنبی - التبیان فی شرح الدیوان
شرح دیوان متنبی - شرح دیوان المتنبی
š.-u d.-il-mutanabbī
ربعی، علی بن عیسی، 328 - 420 قمری
raba, ali ebn-e isa (941 - 1030)
وابسته به: دیوان المتنبی؛ متنبی، احمد بن حسین (303 - 354)
[معجم المؤلفین 162/7]
رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 4 د
از: ابو الحسن علی بن عیسی ربعی شیرازی بغدادی مؤلف التنبیه على خطا ابن جنی فی تفسیر شعر المتنبی؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 16 ربیع الثانی 1266 ق؛ با حواشی و ضمائم؛ اندازه: 14/5 × 25/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1138]
š.-u d.-il-mutanabbī
ابو العلاء معری، احمد بن عبد الله، 363 - 449 قمری
ab-ol-alā maarrī, ahmad ebn-e abd-ol-lāh (974 - 1058)
وابسته به: دیوان المتنبی؛ متنبی، احمد بن حسین (303 - 354)
چاپ: قاهره، محقق: عبد المجید دیاب، دار المعارف، مطابع الدار، 4 ج، 1986 م.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 647 - ف
نسخه اصل: سلیمانیه حمیدیه ش 1148. به نام لامع العزیزی با معجز احمد. مقابله شده با اصل در چهار صد و هفتاد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 249 گ، 26 سطر [فیلمها ف: 1 - 343]
š.-u d.-il-mutanabbī
واحدی، علی بن احمد، - 468 قمری
vāhedī, alī ebn-e ahmad (- 1076)
وابسته به: دیوان المتنبی؛ متنبی، احمد بن حسین (303 - 354)
تاریخ تالیف: 16 ربیع الثانی 462 ق
یکی از قدیم ترین شروح دیوان متنبی است بر اسلوب قدیم و بدون ترتیب و تنظیم قوافی. در آغاز، مؤلف مقدمه ای متضمن بحث درباره نویسندگان شرح بر دیوان متنبی و ناقدین آن نگاشته و بر هر یک از آن شروح خرده گرفته است. حاجی خلیفه در کتابش تصریح کرده است که این شرح بهتر از تمام شرح هایی است که بر دیوان متنبی نوشته اند. ناگفته نماند که بر دیوان متنبی به جز این شرح شروح بسیاری نوشته شده و به نوشته برخی از نویسندگان متجاوز بر 50 شرح است.
آغاز: الحمد لله على سوابغ النعم، و له الشكر على حلائل القسم، ربنا الذی علم بالقلم، علم الانسان ما لم یعلم...
انجام: هذا آخر ما اشتمل علیه دیوانه الذی رتبه لنفسه... و الله تعالى ذكره یتغمدنا و ایاه بسعة رحمته... انه الغفور المنان.
چاپ: مشار عربی، ص 548؛ بمبئی، 1271 ق، چاپ سنگی؛ بمبئی، سنگی، 1302 ق، وزیری، 270 ص (در هامش) با عنوان
خلاصة شرح ديوان متنبي؛ خلاصة شرح ديوان متنبي: بندر بمبئي، سنگي، 1269-1271، رحلي كوچك (خشتي)، 4+358 صص
[کشف الظنون 809/1 و 520/1؛ الذريعة 276/13؛ دارالکتب 206/3؛ معجم المطبوعات 190/5؛ بروكلمان 1/(12 و 411) 524؛ سركيس 1905/2؛ الاوقاف العامة موصل 53/2؛ دنا 717/6 (32 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: فيض الله افندي - استانبول، ش 1649؛ خط: نسخ، كا: حسن بن علي، تا: سه شنبه 17 شوال 593 ق؛ مصحح، با نشان بلاغ؛ تملك: فيض الله افندي؛ 201گ [عكسي ف: 2-277]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا مثل معناه يسهل عليه ما يشق علي غيره فالمرتقي الصعب له حذور سهل
جزء اول اين شرح؛ خط: نسخ كهن، بي كا، تا: قرن 7؛ احمد بن محمد بن حسن كواكبي (مفتي قسطنطنيه در ق11) تعليقاتي بر اين شرح دارد كه در نسخه آن ها را به خط نويسنده در بردارد، با اين يادداشت به قلم نسخ كهن: «عرض هذا الكتاب علي امام الثابت بحماة حسبما رسم به و هو الشيخ الامام العروة شيخ الشيوخ شمس ابي عبدالله محمد بن الصفدي»، با ابياتي به عربي در مدح حسين پاشا مورخ 1001؛ تملك: جعفر بن علي تبريزي، ابراهيم بن عمر حنفي مورخ 857، محمد بن عمر نصيبي شافعي از اعلام قرن 9 و از قضاة دمشق و حلب، عمر بن داود بن شيخ سلمان فارسي، رستم بن احمد شيرواني، محمد طرسوسي، محمد سليم كاتب محرم 1115؛ جلد: تيماج قهوه اي، 473گ، 24 سطر، اندازه: 18×25/5 سم [ف: 39-24/2]
آغاز: الا لا اري الا حداث حمدا و لا ذما فما بطشها جهلا و لا كفها حلما. يقول لالحمد الحوادث السار ة و لا اذم الحوادث الضاره فانها اذا بطشت بنا و ضرت لم يكن ذلك جهلا منها و اذا كفت عن الضرر لم يكن ذلك حلما منها يعني ان الفعل في جميع ذلك لله تعالي لالها و انما تنسب الافعال اليها استعارة و مجازاً؛ انجام: اذا سال الانسان ايامه الغني و انت علي بعد جعلتك موعدا الي الدهر يحيل عليك من اقترح عليه الغني... محو شده) عليه باتيانك كما قال ابو تمام شكرت الي الزمان بحول حالي... محو شده) عبدالحميد... محو شده). المبتني بحمدالله تعالي و منه كرمه و ذلك في شهور سنه خمس و ثمانين و ستمائه للهلاك و صلي الله علي سيدنا محمد النبي الامي و آله الطاهرين.
خط: نسخ و ثلث، بي كا، تا: 685ق؛ مهر: ناصرالدين شاه قاجار؛ كاغذ: بغدادي، جلد: مقواي روكش چرم، 561ص، 17 سطر، اندازه: 18×25 سم [ف: 7-470]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً قرن 8؛ كاغذ: بغدادي، جلد: مقواي روكش تيماج، 929ص، 23-25 سطر، اندازه: 14/7×20/5 سم [ف: 7-466]
آغاز: برابر؛ انجام: و قال: قال الناس أما كفته سماحته في البلد حتي أبرز بيته الي الطريق.
نيمه اول شرح؛ خط: نسخ معرب، بي كا، بي تا؛ تملك: حسن بن علي الحقير به تاريخ 990 از تركه مرحوم معمارزاده، محمد بن محمد خفاجي، علمي بغدادي كاتب به تاريخ 1009 در قسطنطنيه؛ تاريخ وقف: 1211؛ جلد: تيماج مشكي، 227گ، 19 سطر، اندازه: 20×31 سم [ف: 4-120]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج عنابي، 328گ، 25 سطر (12/5×21/5)، اندازه: 12×30/5 سم [ف: 9-954]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن قهوه اي، 225گ، 31 سطر، اندازه: 21/2×31/3 سم [ف: 296-1]
خط: نسخ، كا: ناصر بن جمال حسيني، تا: دوشنبه 4 جمادي الثاني 1073ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 214گ، 23 سطر (11/5×19)، اندازه: 18×28/5 سم [ف: - 576]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صالح اصفهاني، تا: 1084ق؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 476ص، 25 سطر، اندازه: 21×29 سم [ف: 4-391]
آغاز: برابر؛ انجام: و قتل بعده ولده محسن و الحمدلله وحده و صلي الله علي سيدنا محمد و اله و سلم
خط: نسخ، بي كا، تا: محتملاً قرن 12؛ كاغذ: فرنگي (فستقي)، جلد: تيماج، 223گ، 29 سطر (12/5×21)، اندازه: 22/5×34 سم [ف: 165-8]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول، با پيشاني زرين؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن ترياکي، 215گ، 33 سطر، اندازه: 18/1×27/8 [ف: 297-1]
آغاز: ولد ابوالطيب احمد بن الحسين؛ انجام: و جميل عفوه، انه لغفور المنان.
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد علي بن محمد حسين طالقاني، تا: قرن 12؛ واقف: ناييني؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج عنابي،
300گ، 21 سطر (9/4×15/8)، اندازه: 17×24/5 سم [ف: 611-7]
آغاز: برابر؛ انجام: هل تغني الرسايل في عدوي ** اذا مالم يكن ظبار قاقا هذا استفهام
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي مذهب، 183گ، 25 سطر، اندازه: 16×29 سم [ف: 107-24]
آغاز: بسمله، رب اتمم بالخير، قال ابوطالب احمد بن الحسين بن الحسن المتنبي ابني الهوي اسفاً يوم النوي بدني؛ انجام: سبب قتله و قتل ابنه و ذهاب ماله فرحمه الله و رحمنا اذا صرنا اليه و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ معرب، بي كا، تا: احتمالاً قرن 12؛ جلد: تيماج كرم قهوه اي، 214ص، 21 سطر، اندازه: 14/8×21 سم [ف: 45-258]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم. الحمدلله الذي علم السراير و خبر الضماير له الاحاطة بكل شيئي و الغلبة لكل شيئي و القوه علي كل شيئي و اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شريك له؛ انجام: برابر
خط: نسخ و ثلث، بي كا، تا: 9 محرم 1174ق؛ مجدول، با يك سرلوح مذهب كار اصفهان؛ مهر: ناصرالدين شاه قاجار؛ كاغذ: ترمه اصفهاني، جلد: ميشن مذهب، 1306ص، 15 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 7-468]
جزو يكم؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، به دستور ميرزا محمد علي مستوفي ديوان؛ كاغذ: ترمه [نشريه: 2-157]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 226گ، 20 سطر (9×19)، اندازه: 17×28 سم [ف: - 576]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 365گ، 17 سطر (10×19)، اندازه: 18×27/5 سم [ف: - 576]
آغاز: بسمله. الحمد لله علي سوانج النعم و له الشكر؛ انجام: يطلق عليه اسمه ن تم... و صلوته علي نبيه محمد و آله اجمعين سنه 1245
خط: نسخ، بي كا، تا: 1245ق [الفبائي: - 339]
آغاز: برابر انجام: و يقطعها عن البرية فمن اين تسبه فعله فعل السيف حتي يطلق عليه اسمه.
جلد اول؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1246ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 264گ، 18 سطر (11×18)، اندازه: 18×23 سم [ف: 12-73]
خط: نسخ، كا: محمد بن جعفر، تا: 1247ق؛ تملک: لطف علي بن مؤيد الدوله قاجار در 1289؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 245گ، 17 سطر، اندازه: 18×29/5 سم [ف: 296-1]
از قافيه ميم: «يمدحه و قد عزم علي الرحيل عن انطاكيه» است؛ خط: نسخ، كا: احمد بن ابوالفتح شريف حايري اصفهاني، تا: دوشنبه 14 رمضان 1251ق، جا: كرمانشاه؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج مشكي، 250گ، 17 سطر (10×19)، اندازه: 17×27 سم [سنا: ف: 2-230]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 870
همان نسخه بالا [نشريه: 7-183]
آغاز: برابر؛ انجام: فمن أين يشبه فعله فعل السيف حتي يطلق عليه اسمه. تم الجزء الأول...
جلد اول؛ خط: نسخ، بي كا، تا: چهارشنبه 15 ذيقعده 1255ق؛ محشي؛ جلد: چرم مشكي، 112گ، 20 سطر، اندازه: 17/5×29/5 سم [مؤيد: 1-296]
خط: نسخ، كا: علي بن محمد علي قراچ هداغي، تا: جمعه 15 ربيع الاول 1267ق؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 188گ، 22 سطر، اندازه: 17/7×28/7 سم [ف: 296-1]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما كل سيف يقطع الهام حده ** و تقطع ازمات الزمان مكارمه ذكر فضله في هذا البيت علي السيف يقول قد ينبو حد السيف... قد فرغت من تسويد هذه اوراق... حيي من الهي ان يراني ** و قد فارقت دارك و اصطفاكاثم انه سارمعه و معه خيل مختارة و مطايا منتخبة... و غلام له يقال له مفلح و اخذ جميع ما كان معه بعد ان ابلي فهيم و ذلك في يوم الاثنين...
خط: نسخ، كا: علي بن محمد، تا: 1277ق؛ در خاتمه قسمتي از امثال وارده در ديوان را از مجمع الامثال نقل كرده اند؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي، 303گ، 74-22 سطر، اندازه: 18×30 سم [ف: 875-2]
جزء اول شرح است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1279ق؛ جلد: تيماج مشكي، 202گ (2پ-203پ)، 19 سطر، اندازه: 21×35 سم [ف: 17-118]
خط: نسخ، كا: محمود بن سيد محمد صحاف، بي تا؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 215گ، 31 سطر، اندازه: 18×28/4 سم [ف: 1-296]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 28 ربيع الاول؛ جلد: تيماج قهوه اي
مذهب، 306گ، 21 سطر، اندازه: 22×32 سم [ف مخ-1202-3]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما كل سيف يقطع الهام حده ** و يقطع ازبات الزمان مكارمه ذكر فضله في هذا البيت علي كبيت يقول قد ينبو حد السيف...
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: محمد علي بن محمد حسين، بي تا؛ مهر: «حسن الطباطبائي»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: چرمي، 200گ، 20 سطر، اندازه: 20×34 سم [ف: 2-876]
آغاز: كانها في نفوسهم شيم تصفهم نقا الاعراض و الوجوه و الشيم لولاك لم اترك البحيرة و العورد في ماؤها شيم..؛ انجام: قال الزجاج هو الانحطاط و العثور و اهل اللغة يقولون تعس بفتح العين يتعس فهو تاعس.
خط: تحريري، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ جلد: تيماج قرمز، 258گ، 25 سطر، اندازه: 16×23 سم [ف: 26-115]
آغاز: بسمله و قال يمدح ابا علي هرون بن عبدالعزيز الارواحي الكاتب: امن ازديارك في الدجا الرقبا ** إذ حيث كنت من الظلام ضياء؛ انجام: ابي خلق الدنيا حبيبا تديمه ** فما طلبني منها حبيبا ترده
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول محرر مذهب مرصع، با سرلوح مزدوج مرصع مذهب، در آخر نسخه قصيده اي از بشر بن عوانه بن عربي؛ جلد: تيماج زرد، 65گ، 12 سطر، اندازه: 16/5×21 سم [ف: 26-146]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي از ابوالمجد شيخ محمد رضا نجفي اصفهاني، بعضي از آن ها داراي تاريخ 17 محرم 1355-10 صفر 1356ق؛ جلد: تيماج قرمز، 358ص، 29 سطر، اندازه: 23/5×32 سم [اوراق عتيق: 2-325]
شرح ديوان المتنبي/ ادبيات/ عربي
š.-u d.-il-mutanabbī
ابن محمد بن عبدالجليل غازي
ebn-e mohammad ebn-e ‘abd-ol-jalīl qāzī
وابسته به: ديوان المتنبي؛ متنبي، احمد بن حسين (303-354)
مؤلف كتاب ظاهرا از شاگردان ابوبكر خوارزمي است و از وي با عنوان «الاستاد» ياد مي كند. شرحي است غيرمعروف بر ديوان متنبي كه از سياق كلام ذيل در شرح يكي از ابيات ص28 نسخه جاي سخن، مي توان به نام مؤلف پي برد: «قال ابن فورجه دعوي ابي الفتح انه دون عليها ثلاثا و ابوالطيب لم يرد ما ذهب اليه و ليس بواجب ان يكون اسمها هذا الذي وقف به. قال بن محمد بن عبدالجليل الغازي كتب هذا من شرح الاوحدي». شارح در شرح اين بيت: «ما ينتهي لك في ايامه كرم ** فلا انتهي لك في اعوامه عم»، بيت فارسي زير را نقل مي كند: «مهرگانيت واشمار نبود ** زندگانيت واشمار مباد». در اين شرح علاوه بر ابن فورجه و ابن جني كراراً از دو شرح العنبري و عبدالملك رامني نقل مي شود.
آغاز: ما اهتز (ناخوانا) بمعني و الفاعل الاهيف و المتقي هو العاشق... و يروي بترس من تجلده..؛ انجام: علي وجههك الميمون في كل غارة ** صلاة توالي منهم و سلام
خط: نسخ كهن، بي كا، تا: قرن 7؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ تملك: جعفر بن علي تبريزي در 1288؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج مذهب، 377گ، 15 سطر، اندازه: 18×27 سم [ف: 44-24/2]
آغاز: عينيه يقول وفاؤ كما بان تسعداني؛ انجام: لان عاقر النافة اشقي ثمود
خط: نسخ، بي كا، تا: احتمالاً قرن 13؛ افتادگي: آغاز؛ مهر: «عبده جواد» (بيضی)؛ جلد: ميشن يشمي، مذهب، 160گ، 21 سطر، اندازه: 18×30 سم [ف: 47-27/2]
š.-u d.-il-mutanabbī
تبريزي، محمد جعفر بن قاسم
tabrīzī, mohammad ja‘far ebn-e qāsem
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5171/5
آغاز: بسمله و به نستعين نحمدك اللهم يا من خلق الانسان و علمه بحكمة البيان... ابلي الهوي اسفا يوم النوي ** و فرق الهجر بين الجفن و الوسن. بلي الثوب يبلي بلاء و بلي؛ انجام: قضاعة تعلم اني الفتي الذي ادخرت لصروف الزمان. قضاعة ابوحي من اليمن... عن اقدامه في المهالك.
خط: نستعليق ريز، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 18گ (109پ-126پ)، 13 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 4136-15]
š.-u d.-il-mutanabbī
برقوقي، عبدالرحمن بن عبدالرحمن، 1293-1363 قمري
baraqūqī ،‘abd-or-rahmān ebn-e ‘abd-or-rahmān (1876-1944)
وابسته به: ديوان المتنبي؛ متنبي، احمد بن حسين (303-354)
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 10880
خط: نستعليق خوش، كا: رفيع بن محمد علي اصفهاني، بي تا؛ قطع:
رقعي بزرگ [ميراث شهاب: س 9ش 2-16]
š.-u d.-il-mutanabbī
وابسته به: ديوان المتنبي؛ متنبي، احمد بن حسين (303-354)
غير همانند:
آغاز: و قال لمعاذ و هو يعذله: ابا عبد الاله معاذ اني ** خفي عنك في الهيجا مقامي، اي خفي عنك اي عليك في الهيجاء. اي في الحرب ما افعله و ابا شره من مقامي اي موضعي؛ انجام: و نفسي له نفس الفداء لنفسه ** و لكن بعض المالكين عنيف؛ يقول ابو الطيب نفسي له اي ممدوح الفداء في حالتي الاساءة و الاحسان ثم استرجع فقال... يتلوه الجزء الثاني و هو السيفيات نفع الله به مالكه بمنه و كرمه... الحمدلله علي نعمه الباطنة و الظاهرة و صلي الله علي سيدنا محمد و عترته الطاهرين...
شارح معلوم نشد ولي با شرح «برقوقي» و «واحدي» و «يازيجي» تطبيق گرديد هيچ كدام از آن ها نبود؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 804ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: چرمي، 398گ، 15 سطر، اندازه: 18/5×27/5 سم [ف: 881-2]
آغاز: افتاده در باب يكم: ولست بمستبق اخالا تلمه، علي شعث اي الرجال المهذب، و قوله من ذا الذي استفهام انكاري؛ انجام: و انشد بعده و هو الانشاد الخامس و الثلاثون بعد المأتين و منهل وردته عن منهل علي ان عن فيه بمعني بعد قال ابوحيان هذا مذهب كوفي و تبعهم القتبي و هذا المصنف و استدل.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: فستقي، جلد: ميشن سياه، 252گ، 31 سطر، اندازه: 20/7×29/9 سم [ف: 1-296]
آغاز: بسمله، قال ابوالطيب احمد بن حسين بن الحسن المتنبي ابلي الهوي اسفاً يوم النوي بدني وفرق الهجر بين الجفن و الوسن روح تردد في مثل الحلال اذا طارت الريح؛ انجام: اللب العقل و العقل زين القلب فکذلک انت زين ابيه کانه فضله علي ابيه و من ينوه رنين ابايه ** کانها النور علي قضبه
ديباچه کتاب موجود نيست. شرحي متوسط بر ديوان معروف متنبي ابوالطيب احمد بن حسين بن حسن که به صورت «قوله-قوله» تنظيم شده است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مهر: «مشير الممالک» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 102گ، 28 سطر، اندازه: 21×30 سم [ف مخ -3-1203]
آغاز: و ابدعوا في المعاني غرائب اوصخوابها طرقا فجاجا حتي اصبحت روضة الشعر متضمنه الانوار يائعة الانوار... فمن اول قوله: ابلي الهوي اسفاً يوم النوي بدني ** و فرق الهجر بين الجفن و الدسن، يقال بلي الثوب بلا وابلاه غيره ابلاءً؛ انجام: و لو فارقت نفسي اليک حياتها ** لقلت اصابت غير مذمومة العهد، يريد لو ان نفسي فارقت حياتها واثرتک علي الحياة لم انسبها الي سوء العهد تم
شرحي است مفصل بر ديوان متنبي، مالک اين نسخه «سيد خلف بن سيد عبدالمطلب موسوي حسيني» مقدمه اي بر آن افزوده است مؤلف شرح حاضر شناخته نشد؛ خط: نسخ جلي، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز؛ مجدول، مصحح؛ درآخر نسخه در دو صفحه تعدادي اسامي به ترتيب حروف الفباء درج شده؛ جلد: تيماج قهوه اي، 272گ، 25 سطر، اندازه: 20×29 سم [ف مخ - 1-288]
از جزو 11 است سپس جزو 1 تا جزو 34؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 321گ، 31 سطر (11×22)، اندازه: 21×30 سم [ف: 241-16]
كا: خلف بن سيد عبدالمطلب موسوي، بي تا [نشريه: 5-214]
آغاز: قال يمدح الامير سيف الدوله: و فاوكما كا لربع الشجاه طاسمه ** بان تسعدا و الدمع اشفاه ساجمه؛ انجام: كذا قال الرامني و عزت و عامت سجت في تداك في عطاك و عاموا: علي وجهك الميمون في كل غارة صلوة توالي منهم و سلام.
جلد دوم يكي از اين شروح مي باشد، با شروح موجود در منابع تطبيق نمي كرد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: گالينگور يشمي، 165گ، 17 سطر (8/5×20/5)، اندازه: 17/3×30/2 سم [ف: 173-19]
بي كا، بي تا؛ خريداري از امرالله صفري [رايانه]
š.-u d.-i nābiġat-iḏ ḏibyānī
بطليوسي، عاصم بن ايوب، - 494 قمري
batalyūsī, ‘āsem ebn-e ayyūb (- 1102)
وابسته به: ديوان نابغه؛ نابغه ذبياني، زياد بن معاويه (- 18ق از هجرت)
اصل از نابغه ذبياني، ابوامامه زياد بن معاويه از شعراي نامي جاهليت و شرح از اديب نحوي لغوي ابوبکر وزير عاصم بن ايوب بطليوسي.
آغاز: بسمله قال الوزير ابوبكر صاحب المظالم عاصم بن ايوب ابقاه الله... يمدح النعمان بن المنذر و يعتذر اليه...
انجام: وصف بالبيت ان العرب و الترك و العجم كانوا يأملونه و يرجون خيره.
چاپ: قاهره، مطبعة الوهبية 79ص، 1293ق.
[تاريخ نگارش هاي عربي ج 2، ص 195-198؛ دنا 719/6 (6 نسخه)؛ معهد المخطوطات ادب ج 4، ص 152-153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 21 صفر 1205ق؛ مهر: «آرايش خسروي محمد محسن» (مربع)؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 80گ، 15 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 77-24/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: 1248ق؛ مهر: شاهزاده فرهاد ميرزا معتمد الدوله «عبده الراجي فرهاد» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشکي، 55گ، 18 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 814-2]
خط: نسخ، بي كا، تا: 14 صفر 1248ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن سياه، 52گ (80پ-131ر)، 19 سطر [ف: 6-23]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1248ق، واقف: نائيني؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: پارچه اي، 28گ، 27 سطر (11×21)، اندازه: 19/5×29/5 سم [ف: 612-7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق شكسته، كا: ميرزا عليرضاي رشتي مستوفي، تا: 4 جمادي الاول 1251ق، جا: تهران؛ كاغذ: حنايي، جلد: ميشن قهوه اي، 18گ (194پ-211ر)، 27 سطر (10/5×20/5)، اندازه: 17/9×28/6 سم [ف: 460-29/1]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1256ق؛ 20 سطر، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 2-258]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1258ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 79ص (379-301)، 25 سطر، اندازه: 19×31/5 سم [ف: 91-10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود حسيني فراهاني، تا: 16 ربيع الاول 1292ق؛ واقف: ناييني؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: مقوايي، 83گ، 16 سطر (7×14/7)، اندازه: 16/8×22/5 سم [ف: 611-7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: پارچه اي، 53گ، 18 سطر (7/5×13)، اندازه: 13/6×21/2 سم [ف: 612-7]
š.-u d.-i nābiġa
وابسته به: ديوان نابغه؛ نابغه ذبياني، زياد بن معاويه (- 18)
غير همانند:
آغاز: بسمله، كان من حديث النابغه و اسمه زياد بن معويه بن جابر بن ضباب بن يربوع؛ انجام: رابيه الكفل نخبه شعر النابغه الذبياني و الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي محمد و اله و سلم تسليما.
حاوي شرح اشعار نابغه دبياني شاعر معروف عرب است. نابغه كه از بزرگان ادب عرب مي باشد در اين نسخه اشعار او شرح شده و طرز شرح بدين سان است كه ابتدا هر بيت او مي آيد و سپس آن بيت در ابتدا لغت به لغت و سپس خود بيت به وجه كامل شرح مي گردد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ مهر: ناصر الدين شاه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 55گ، 19 سطر (6×14/5)، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 111-7]
آغاز: بسمله، كان من حديث النابغة؛ انجام: نجز شعر النابغة الذبياني.
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 13؛ واقف: درة السلطنه ملك زاده كوثر؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 51گ، اندازه: 15×21/2 سم [ف: 612-7]
آغاز: بسمله کان من حديث النابغة واسمه زيادبن معاوية بن جابر بن ضباب بن يربوع... و بدء غضب النعمن کانت المتجردة و کان النعمن قصيرا دميما ابرش وکان ما ردا وکان النابغة. «فقال النابغة: من ال مية رائح او مغتدي ** عجلان ذازاد و غير مزود؛ انجام: فاصبحتم والله يفعل ذلکم ** يعدکم مولي مواليکم حجل/ اذا شاء منهم ناشي دونحت له ** لطيفة طي الکشح رابية الکفل
در رساله حاضر به شرح قصايد و اشعار وي پرداخته شده و پس از ذکر هر بيتي مشکلات ادبي و لفظي آن برطرف و معني رواني از آن ارائه شده؛ خط: نسخ جلي، كا: احمدبن محمدعلي اصفهاني، تا: 28 رمضان 1280ق، به خواهش آقا سيد فرج الله؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 40گ، 21 سطر، اندازه: 13/5×19/5 سم [ف مخ]
š.-u ḏāt-iš-šifā’ fī sīrat-il muṣṭafā
وابسته به: ذات الشفاء في سيرة المصطفي و من بعده من الخلفاء؛ ابن جزري، محمد بن محمد (751-833)
شرحي است بر نظم «الشفاء في تعريف حقوق المصطفي» تأليف
قاضي عياض. ناظم (ابن جزری) منظومه اش را به نام سلطان با يزيد عثماني سروده است. اين شرح به صورت مزجي برگزار شده است و ناظم و شارح هر دو از عالمان عهد عثماني تركيه بوده اند. تعداد ابيات اين منظومه حدود 500 پانصد بيت است و در 798ق سرودن آن پايان يافته است.
قم؛ گلپايگاني؛ شماره نسخه: 8400-57/70
آغاز: لكونها في اي معي كما في قوله تعالي ادخلوا في امم اي معهم غاية اختصار وايجاز
از شرح «برسم سلطان... محمد ** صاحب الشيراز الرضي المويد» تا شرح «فهو الذي كسر هم بنفسه ** لما اذاقهم اليم باسه»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ 286گ، 15 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 5-2582]
شرح الرامزة- الجواهر السنية في شرح الخزرجية
شرح الرامزة- شرح قصيدة الخزرجية
š.-ur rāmiza = š.-u ‘arūḍ-il-xazrajīyya
غرناطي، محمد بن احمد، 697-760 قمري
qarnātī, mohammad ebn-e ahmad (1298 - 1359)
وابسته به: الرامزة = خزرجية = الرامزة الوافية = قصيده رامزه؛ خزرجي، عبدالله بن محمد (- 626)
در اين شرح نيكو كه با عناوين «ص-ش» مي باشد، شارح به شواهد و بعضي از بحث هاي ادبي نيز پرداخته و سعي مي كند كه مشكلات و مغلقات قصيده را بيان كند. شارح پس از آوردن يك يا دو بيت از متن به شرح آن پرداخته است.
آغاز: الحمدلله الذي بحمده نستفتح و هو الفتاح العليم و بهداه نسترشد فبنور ارشاده ينجلي لنا عن المشكلات ليلها البهيم.
انجام: و قد كملت ستاً و تسعين فالذي توسط في ذا العلم توسعه حياً و سيأل عبدالله ضياء الدين محمد الخزرجي من مطالعه الحاقه بالدعاء.
[دنا 720/6 (9 نسخه)؛ كشف الظنون 1337/2؛ ظاهريه، علوم لغت ص 406-408]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نستعليق، كا: محمود بن محمد بن علي بن حمزه لاهيجي گيلاني، تا: 965ق؛ جلد: مقوايي، 34گ (70پ-103پ)، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 3-429]
خط: نسخ و نستعليق، كا: قطب الدين نعمة الله بن اسماعيل حسيني دشتكي، تا: سه شنبه 26 جمادي الاول 987ق؛ مقابله شده با منقول در شب يك شنبه 7 رجب 987؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه كاغذ مغزي ميشن قهوه اي، 72گ (54پ-125ر)، 15 سطر، اندازه: 11×16 سم [ف: 6-31]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن علي بحراني، تا: جمعه 27 ربيع الثاني 1073ق، جا: اصفهان؛ مصحح؛ تملك: كاتب با مهر «الواثق بالله الولي عبده حسن بن علي» (بيضی)؛ جلد: تيماج مشكي، 77گ، 15 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [محدث ارموي مخ: 2-845]
آغاز: برابر؛ انجام: وقع الفراغ من تسويد هذه الرساله المسماه بالخزرجيه
خط: نسخ تحريري، كا: حسام الدين بن سعد المشرفي، تا: 1099ق، جا: مدرسه شيخ محمد بن يوسف بحراني؛ محشي؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد الحسيني»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي با رويه تيماج، مذهب، 38گ، 21 سطر، اندازه: 14/6×20 سم [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: ثلث، كا: محمد اشرف مظفرآبادي، تا: چهارشنبه محرم 1109ق؛ مقابله شده؛ جلد: تيماج، 58گ، 14 سطر (6/5×10/5)، اندازه: 13×18 سم [ف: 2-159]
آغاز: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ بي كا، تا: 1120ق؛ 64 گ، قطع: رقعي [ف: - 316]
آغاز: برابر
تذكر: نام مؤلف به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد بن عبدالله بن علي بن غانم بن حمد عسكر احسائي، تا: 1173ق؛ تملك: علي بن شيخ احسائي؛ 54گ (1-54)، اندازه: 15×21 سم [ف: 3-61]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي؛ مهر: «بن محمد قلي عبدالله» (بيضی)، «لا اله الاالله الملك الحق المبين عبده علي بن باقر الحسيني» (مستطيل)، «يا مظهر العجايب يا مرتضي علي» (مربع)، «يا قاهر العز و يا والي الباب»؛ كاغذ: شرقي نخودي، جلد: ميشن مشكي، 81گ، 15-16 سطر (5×11)، اندازه: 10×17/1 سم [ف: 159-29/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 91گ (12پ-102پ)، 16 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 26-395]
š.-ur-rāmiza = ta‘līq-un ‘ala-r-rāmiza
غير همانند:
آغاز: الحمدالله ذي الطول و النعمة و الصلوة و السلام علي النبي الرحمة القائل ان من الشعر لحكمة، اما بعد، فهذا تعليق لطيف علي الرامزة في علمي العروض و القافية للشيخ عبدالله ضياءالدين الخزرجي... قال الناظم رح: بسم الله الرحمن الرحمي، افتتح و للشعر العربي و هو كلام... ميزان يسمي عروضه لائه يعرض عليه الشعر؛ انجام: ضرورة ائه يوقف عليها بالماء و القاعدة في علم الخط ان تكتب...
اصل قصيده رامزه شامل 102 بيت است و اين نسخه تا شرح بيت 41 به انجام رسيده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي، 10گ (41-50)، 19 سطر، اندازه: 6×14 سم [ف: 40-58]
آغاز: قصيده: و للشعر ميزان تسمي عروضة ** بها النقص و الرجحان يدريها الفتي. آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم قال الامام الشيخ الاجل ضياءالدين ابو محمد عبدالله الخزرجي تغمده الله برحمته؛ انجام: (و جوزه في حدس) كجهز و شطر اجواز (لزط و انهل لزي) كذا عقلا اي الجواز.
شرحي است كوتاه بر قصيده رامزه، معروف به عروض خروجيه، ضياءالدين عبدالله بن محمد مالكي خزرجي معروف به ابن ابي جيش (626ق) كه در علم عروض و قافيه سروده است؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قرمز، 10گ (1پ-10پ)، 16 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 26-395]
آغاز: ان اثقل شعريوزن بميزان؛ انجام: اقصي حل الخزرجيه
از غلام نقشبند لكهنوي؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: - 339]
شرح الرامزة الخزرجية- العيون الغامزة علي خبايا الرامزة
شرح رباعي ابوسعيد- حورائيه
š.e robā‘ī abū sa‘īd-e ab-ol-xayr
وابسته به: رباعيات ابوسعيد؛ ابوسعيد ابوالخير (357-440)
غير همانند:
آغاز: آغاز رباعي: يك بوسه سليمان به لب آصف زد ** حورابه نظاره نگارم صف زد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 1ص (95پ) [ف: 37-340]
آغاز: د بر سر گور... المعني آن كه گفت دي بر سر گور ذله غارت كردم غرض از دي خطاب متكلم است تنبيه ماضيه و از گور جسم و جسد ايشان را گويند؛ انجام: جزئي كه وجود او به خود نيست ** مستيش نهادن از خرد نيست
شرح اين رباعي از قاسم انوار و اسيري و لاهيجي و عبدالرحمن جامي و شيخ بهائي و محمد مؤمن تنكابني در دست است؛ خط: نستعليق، كا: صنيع الله، تا: 1069ق؛ جلد: تيماج عنابي، 4گ (60پ-63ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 28-268]
آغاز: الحمدلله رب العالمين... حورا بنظاره و نگارم... حورا عبارتست از ارواح كه مستعد شهود و جمال حضرت حق اند
بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-152]
š.-e robā‘īyyāt = š.-e robā‘īyyāt-e fārsīyyāt
دواني، محمد بن اسعد، 830-908؟ قمري
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
اهدا به: ايلدروم با يزيد (886-918ق)
گزارشي است بر سروده خود او كه در جواني سروده بود، در اين که وجود واجب الوجود عين ذاتش هست با مطلع: «هستي تو بذات و ما بتو هست نما...» و هم چنين گزارشي است بر رباعي ديگري با مطلع: «اعيان که باصطلاح ماهياتست...» و چند رباعي ديگر. در ديباچه آن آمده در جواني رباعياتي سروده بودم و اکنون به خواهش جمعي از برادران آن ها را شرح مي کنم. مؤلف در شرح اين رباعي: «تا چند كني نقل فتوحات و نصوص ** حق را طلب از نصوص خاتم نه فصوص»، به نقد پاره اي از سخنان شيخ ابن العربي و صدرالدين قونوي مي پردازد و پيروي از تعليمات آنان را در آن جا كه با ظواهر شرع موافقت ندارد، ناروا مي شمارد، خاصه در سخنان محيي الدين را درباره «خاتم الولاية المحمديه» مورد اعتراض قرار مي دهد. در پايان از محيي الدين عذر مي خواهد و نيز همه جا از او با احترام فراوان ياد مي كند. دواني در شرح اين رباعي: «در ديده تحقيق سرابي است جهان ** بر سيل فنا نقش حياتي است جهان» مي گويد: «و در نزد اين طايفه مقرر است كه بقاء صفتي است مخصوص به حضرت حق چنان كه شيخ اشعري آن را ثامن صفات سبعه داشته
و بقائي كه ممكنات را مي نمايد نزد محققان به تجدد امثال است».
آغاز: حمداً لا له غمر الخلق آلائه - لامعبود سواه بل ليس سواه... حمد سزاوار سرادق كبريا تقدس و تعالي... و بعد، در سوالف ايام كه عنفوان جواني و ريعان زندگاني و عنوان شادماني بود...
انجام: به سر قصه سيمرغ و غصه هدهد ** كسي رسد كه شناساي منطق الطير است/ تو چه داني زبان مرغان را ** كه نديدي دمي سليمان را - نسئل الله تعالي الاطلاع علي حقايق اسراره و الاستيضاء بلوامع انواره.
چاپ: تهران، 1368ش، با تصحيح و شرح دكتر مهدي دهباشي
[نسخه های منزوي 810 و 3473؛ فهرستواره منزوي 178/6؛ دنا 721-720 و 725]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج سبز، 16گ (116-101)، 21 سطر (9/5×18)، اندازه: 17×25 سم [ف: 1853-10]
نسخه اصل: نسخه آقاي كتابي در اصفهان؛ بي كا، تا: 17 شوال 970ق، جا: قزوين [فيلم ها ف: 1-131]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: غياث الدين محمود بن محمدباقر، تا: شعبان 983ق؛ كاغذ: زرد، جلد: مقوايي، 12گ، 20 سطر (12/5×17/5)، اندازه: 13×19 سم [ف: - 110]
خط: نستعليق، كا: مظفر حسين بن احسان الدين، تا: 1016ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 34گ (61ر-94پ)، اندازه: 9/5×30 سم [ف: - 256]
خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: 1037ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج آلبالويي، 22گ (29-50)، 18 سطر (8×19)، اندازه: 12×20/5 سم [ف: 634-16]
آغاز: رباعية في الاشارة الي تفاوت الموجودات في النقص و الكمال و الخير و الشر و سائر الاحوال: هر حال كه داري تو در اطوار وجود ** آن لازم ذات توست در طور شهود؛ انجام: نزد اهل تحقيق مقرر است كه كمال هر صفتي در آن است كه با ضد خود».
بي كا، تا: 1038ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ (88ر-91پ)، 15 سطر [سه كتابخانه اصفهان: ف: - 47]
آغاز: برابر؛ انجام: پس تعلق و ارتباط در آن مرتبه نمي گنجد اين سخن خالي از غموضي نيست بايد كه به نظر دقيق در آن تأمل و امعان نمايند.
خط: نسخ، بي كا، تا: 20 رمضان 1045ق؛ افتادگي: وسط؛ كاغذ: حنايي و نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 7گ (1پ و 39پ و 52ر-56ر)، 14-13 سطر (5×12)، اندازه: 9/9×17/2 سم [ف: 292-29/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، كا: رجبعلي بن جواد علي مازندراني دربار فروشده، تا: 20 صفر 1062ق؛ 19گ (112پ-130ر) [ف: 3-465]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: 1085 يا 1065ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 24گ (173پ-196پ)، 21 سطر، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 22-212]
آغاز و انجام: برابر
خط:نستعليق زيبا، بي كا، تا: با تاريخ شنبه 5 رجب 1069ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج سبز، 21 سطر، اندازه: 9/5×19/5 سم [ف: - 253]
آغاز: برابر
تذكر: در فهرست شرح رباعيات جامي از خود او دانسته شده اما نام كتاب و مؤلف با توجه به آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: شكسته نستعليق عالي، بي كا، تا: 1082ق؛ كاغذ: ترمه اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، 12 سطر، اندازه: 10/5×18 سم [ف: 7-492]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1082 و 1083ق؛ با نشان «بلغ قبالا» مقابله شده؛ جلد: تيماج سياه، 32ص (172-203)، سطور چليپايي، قطع: بياضي [ف: 66-33/2]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 18 شعبان 1085ق؛ در پايان اشعاري از زلالي، عبدالله بن نجم الدين قندهاري مي نويسد كه نسخه در قندهار در 1244 از كتاب هاي ملا سيف الله افغان سني به من رسيده؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج، 35گ، 24 سطر (5×13)، اندازه: 10×18 سم [ف: 13-3060]
نسخه اصل: بادليان اكسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بي كا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1-567]
خط: نستعليق، كا: عماد الدين حسيني، تا: قرن 11 [نشريه: 7-222]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: قرن 11؛ 96 ص (257-162) [عكسي ف: 1-230]
خط: نسخ، كا: اسدالله بن ظهيرالدين علي دواني، تا: قرن 11 [ف:- 359]
آغاز: برابر
خط: نستعليق ريز، كا: نصيرالدين محمد رضوي شاگرد آقا حسين خوانساري، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج حنايي، 7گ (1پ-7پ)، 42 سطر (13×23)، اندازه: 20×31 سم [ف: 16-338]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1356/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 4-164]
آغاز: بسمله. حمدا لاله هو بالحمد حقيق؛ انجام: علي مدارج فهم... و السلام علي من اتبع الهدي
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11 [رايانه]
آغاز: برابر؛ انجام: رباعية في الاشارة الي ان الحق [تعالي] متصف ازلاً و ابداً بالصفات الكمالية التي الي عين ذاته و الي دفع الوهم الذي...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ مصحح؛ كاغذ: شرقي، 8گ (111-104)، 27 سطر، اندازه: 9×21 سم [ف: 38-770]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي كبود، جلد: تيماج، 57گ (78-22)، 19 سطر (6×18)، اندازه: 15×26 سم [ف: 137-16]
از شرح رباعيات؛ خط: نستعليق چليپا، بي كا، تا: قرن 11 و 12؛ مجدول؛ قطع: رحلي [نشريه: 7-136]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد كاظم بن محمد حسن، تويسركاني، تا: قرن 12؛ «امثال عرب» و «دفع شبهه»؛ كاغذ: سمرقندي، 21گ (109-89)، 15 سطر، اندازه: 5/5×12 سم [ف: 104-28]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1119ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن زرد، 17 سطر [ف: 5-318]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13، براي بديع الملك ميرزا؛ اندازه: 10/5×16/5 سم [نسخه پژوهي: 3-172]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1206ق، جا: اكبر آباد؛ جلد: تيماج مشكي، 119گ (119-1)، 17 سطر (6×11)، اندازه: 10×16 سم [ف: 3021-13]
نسخه اصل: كتابخانه اي در نجف اشرف؛ خط: نستعليق، كا: محمد حسن، تا: اواخر ربيع الثاني 1236ق؛ مصحح؛ واقف: ملك الاطباء؛ 50ص [عكسي ف: 7-162]
آغاز: بسمله في الاشاره الي كون وجود الواجب عين ذاته و بيان وجود الممكن و نسبته الي وجود الواجب؛ هستي تو به ذات و ما به تو هست نما ** الله كه تفاوت از كجا تا به كجا
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد طبيب، تا: 1255ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 110ص (61-170)، 17 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: 10-1922]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، كا: عبدالرحيم فرزند محمد تقي، تا: پايان رجب 1265ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، 25گ (142-166)، 19 سطر، اندازه: 10×14 سم [ف: 649-30]
بي كا، تا: 1301ق، جا: تهران؛ جلد: چرمي، 14 سطر (6/5×12)، اندازه: 11×18 سم [رشت و همدان: ف: - 1229]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1310ق؛ 24گ (56پ-79) [ف: 51-6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 14؛ جلد: تيماج فرنگي، 94ص (770-677)، اندازه: 11×18 سم [ف: 44-176]
بي كا، بي تا [الفبائي: - 339]
آغاز: هذه نسخه موافقه ميرزا ابراهيم المنقوله عن الفاضل ملا محمد شفيع... بسمله حمد الاله غمر الخلق؛ انجام: شارح ميبدي در شرح ديوان امير (علیه السلام) تمت الرساله الموسومه بشرح رباعيات
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [الفبائي: - 339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي كبود، جلد: تيماج سبز، 65ص (115-51)، 12 سطر (6×13)، اندازه: 11/5×20 سم [ف: 120-11]
بي كا، بي تا؛ ماشين شده، زير صفحات حواشي مايل هروي دانشمند كابلي است به خط محمد انور هروي در 29 حوت 1329ش، با تصحيح و مقدمه خود مايل به خط خود در 16 جوزاي 1344ش، از روي نسخه اصل نوشته محمد انور هروي؛ كاغذ: فرنگي، 99گ، 12 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 21/5×30 سم [ف: 50-17]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 21گ (62پ-82پ)، اندازه: 12×18/5سم [ف: - 380]
آغاز: في شرح رباعية في بيان الواجب و وجود الممكن و النسبة الي الوجود الواجبي. هستي تو بذات هست و ما هست نما ** الله چه تفاوت از كجا تا بكجا... محققان اصحاب عناوين و مدققان ارباب برهان چنين ديده
بي كا، بي تا؛ جلد: ميشن آلبالويي، 15 سطر [ف: 9-58]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: حنايي و نخودي، جلد: مقوايي، 36ص (42-77)، اندازه: 13×24/5 سم [ف: 419-17]
آغاز: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، بي تا؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ جلد: تيماج مشکي، 56گ (44-99)، 15 سطر (7/5×15) [ف: 319-1]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2150/7- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1-647]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا [رايانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا [رايانه]
š.-e robā‘īyyāt
كاشاني، حبيب الله بن علي مدد، 1262-1340 قمري
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
چندين رباعي در مدح مولي اميرالمؤمنين علي عليه السلام انتخاب و شرح مختصري نموده است.
يزد؛ سريزدي؛ شماره نسخه: 118/3
آغاز: هذه رباعيات مشتملة علي نبذ من مناقب مولانا اميرالمؤمنين و يعسوب الموحدين علي بن ابي طالب عليه السلام؛ انجام: و مي تواند شد كه اشاره به كلمه لا اله الا الله باشد كه هر كه او را نگويد مؤمن نيست و الله أعلم.
خط: نسخ زيبا، كا: هادي دامغاني، بي تا؛ 8گ (47پ-54ر)، 12 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 1-99]
š.-e robā‘īyyāt
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 118/8
خط: نستعليق، بي كا، تا: 14 شوال 1259ق؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج، 28ص (141-168)، 17 سطر (7×14)، اندازه: 13×21 سم [سنا: ف: 1-61]
š.-e robā‘īyyāt-e abū sa‘īd-e ab-ol-xayr
فاني شيرازي دهدار، محمد بن محمود، 947-1016 قمري
fānī šīrāzī dehdār, mohammad ebn-e mahmūd (1541 -1608)
نويسنده اي رساله از پيروان طريقه ذهبيه بوده و ظاهراً اين رساله نيز از همان محمد دهدار است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2796/5
آغاز: حمد الا له هو بالحمد حقيق؛ انجام: الاسماء الحسني و لسمات المحدثات.
خط: نستعليق تحريري، كا: محمدعلي، تا: 1308ق؛ كاتب نخست عنوان كتاب را «كتاب مرات الحقايق في شرح گلشن راز» نوشته و سپس روي آن خط كشيده و «شرح رباعيات شيخ ابوسعيد» نوشته است و در آغاز نسخه پس از بسمله اين رباعي را نوشته: «همسايه و همنشين و همره همه اوست ** با دفق كه او اطلسي شد همه اوست/ در انجمن فرق و نهان خانه جمع ** بالله همه اوست ثم بالله همه اوست»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن خرمايي، 13ص (149-137)، 17 سطر، اندازه: 11/5×18 سم [ف: 65-10]
š.-e robā‘īyyāt-e abū sa‘īd-e ab-ol-xayr
عبيدالله بن محمود
obeyd-ol-lāh ebn-e mahmūd‘
وابسته به: رباعيات ابوسعيد؛ ابوسعيد ابوالخير (357-440)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1454/4- ف
نسخه اصل: موزه بريتانيا ش 26294 .Add (ريو 862)؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-602]
š.-e robā‘īyyāt-e abū sa‘īd-e ab-ol-xayr
وابسته به: رباعيات ابوسعيد؛ ابوسعيد ابوالخير (357-440)
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 65/3
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ مهر: محمد مهدي تفنگدار محلاتي متخلص به فدائي مورخه 1314؛ جلد: تيماج مشكي، اندازه:
17×22/5 سم [ف: 494-1]
š.-e robā‘īyyāt-e abū sa‘īd-e abe-l-xeyr = xavass-e robā‘īyyāt-e abū sa‘īd
وابسته به: رباعيات ابوسعيد؛ ابوسعيد ابوالخير (357-440)
در خواص و آداب و شرايط خواندن آن ها براي درمان بيماري ها و برآورده شدن حوايج و ساير امورات است.
آغاز: بدان ايدك الله في الدارين كه اين رباعيات حضرت سلطان السالكين و مرشد العارفين قطب الاقطاب شيخ ابوسعيد ابوالخير خراساني قدس سره گوگرد احمر است در وصول به سعادات و حصول مدعيات و جلب روزي و تسخير قلوب و دفع عاهات تأثير تمامي دارد...
[دنا 722/6؛ ريحانة الأدب: 131/7؛ الذريعة: 68-67/10]
آغاز: برابر؛ انجام: به جهت تفريق اعادي و هم صحبتان محل از مجلس ده بار بخواند: اين كيدي كبر از كجا پيدا شد ** اين صورت قبر از كجا پيدا شد/ خورشيد مرا ز چشم من پنهان كرد ** اين لكه ابر از كجا پيدا شد
خط: نسخ، كا: محمد حسين، تا: 1129ق؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 2گ (52ر-53پ)، ابعاد متن: 9×20، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 387-20]
آغاز: برابر؛ انجام: هر گاه كسي خواهد كه كسي را بخواب بيند ده مرتبه بخواند اللهم اجعل عاقبة أمورنا خيراً و اجعلنا مع محمد و آله في الدنيا و الآخرة بمحمد و آله صلي الله عليه و آله.
بخشي از خواص رباعيات ابو سعيد آمده؛ خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ اين رساله از برگ «14ب» آغاز شده و ادامه آن در برگ هاي پيشين «13 ب و 14 الف» آمده، در ميان برگ ها ابياتي با عنوان «موعظه فارسيه»، ابياتي منسوب به امام صادق و ديگران به عربي و نيز اشعاري از شيخ بهايي رحمة الله عليه و در پايان نيز توقيع حضرت امام حسن عسكري بهابن بابويه قمي رحمة الله عليه آمده؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مشمعي مشكي، 2گ (13پ-14پ)، سطور مورب (12×18)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 32-865]
آغاز: برابر انجام: يا رب سبب حيواة حيوان بفرست ** در خان كرم نعمت الوان بفرست.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج سرخ، 13 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 10×17 سم [ف: 1585-3]
آغاز: برابر؛ انجام: رضوان بتواند كه كند منع بهسي (؟) ** يك سوز در خانه صاحب بتوان راند
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: پسته آبي، جلد: ميشن سياه، 5گ (85پ-89پ)، 15 سطر، اندازه: 17×21 سم [ف: 5-470]
آغاز: برابر؛ انجام: از هجر تو اي نگار اندر نارم ** مي سوزم و مي ساز م و دم در نارم
بي كا، تا: قرن 13؛ در ذيل شرح خواص هر رباعي اسامي الهي متناسب با موضوع حاجت ياد شده؛ جلد: تيماج قرمز، 6گ (39پ-44پ)، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 22-258]
آغاز: برابر؛ انجام: سر دل خويش را چه گويم با تو ** چون عالم سر و الخفيات توئي
براي هر يك از رباعيات معروف ابوسعيد ابوالخير فوايد مخصوص ذكر شده و گزارش دهنده در آغاز آداب خواندن رباعيات را به اختصار آورده و مجموع آن ها را 70 رباعي مي داند؛ خط: نسخ و نستعليق، كا: عباس بن محمد شيرازي، تا: 1256ق؛ جلد: مقوايي، 8گ (93پ-100پ)، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 4-346]
آغاز: برابر
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 1261ق؛ 16گ (2پ-17)، اندازه: 10×15 سم [نسخه پژوهي: 3-174]
آغاز: برابر؛ انجام: بجهت رفع فقر و فاقه چهل و يكروز هر روز هزار و پانصد مرتبه دريك مجلس يخواند از فقر و فاقه برهد انشاء الله تعالي: يا علي يا علي مرا درياب ** كه فرو مانده ام در اين گرداب/ چون تو را قدر تست در هر باب ** بخدا يا علي مرا درياب
خط: نسخ، بي كا، تا: 1267ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 12ص (399-388)، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 316-9]
آغاز: برابر؛ انجام: بجهة گشايش مهمات بخواند؛ بكار ما چه درنگ است يا علي مرتضي.
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد حسن، تا: 1270ق؛ كاغذ: نباتي، جلد: تيماج خرمايي، 20ص (146-165)، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 17-449]
آغاز: برابر
بي كا، بي تا؛ جلد: چرمي، 1ص (86پ)، 14 سطر (6×12)، اندازه: 11×17 سم [رشت و همدان: ف: - 1236]
š.-e robā‘īyyāt-e jāmī
جامي، عبدالرحمن بن احمد، 817-898 قمري
jāmī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
تاريخ تأليف: 1 رجب 876ق
شرحي است بر 43 رباعي كه در مسئله وجود سروده است و آن رباعيات را چنين توصيف نموده: «رباعي چند در اثبات وحدت وجود و بيان تنزلانش بمراتب شهود با تنبه بر كيفيت دريافتن آن علي سبيل الكشف و العرفان و رسيدن آن بطريق الذوق و الوجدان». (مهدي ولايي)
آغاز: حمد الاله هو بالحمد حقيق ** در بحر نوالش همه ذرات غريق/ نا كرده ز فضل محض توفيق رفيق ** نسپرده طريق شكر او هيچ غريق، پاكا يگانه اي كه كثرت ثنويت صفت و موصوف را گرد سراپرده عزت وحدتش راه نيست... اما بعد نموده مي شود كه پيش از انشاي اين نامه نامي و افشاي اين صحيفه گرامي رباعي چند در اثبات وحدت وجود و بيان تنزلاتش [به] مراتب شهود با تنبيه بر كيفيت يافتن آن علي سبيل الكشف و العرفان و رسيدن بآن بطريق الذوق و الوجد ان سمت اتمام گرفته بود و صورت انتظام پذيرفته اما چون ترجمان زبان را بواسطه رعايت قافيه ميدان عبارت تنگ بود و ره نورد بيان را بجهت محافظت بر وزن پاي اشارت لنگ... لاجرم در ذيل آن رباعيات... كلمه اي چند منثور از سخنان كبراي دين و عرفاي اهل يقين مرقوم و مسطور مي گردد
انجام: و حضرت مخدومي... در ذيل... اين دو بيت مثنوي كه موافق حال و مطابق قال كمينه است نوشته اند: حرف درويشان بدزد دمرددون ** تا بخواند بر سليمي آن فسون/ كار مردان روشني و گرمي است ** كار دو نان حمله و بي شرمي است؛ رباعي: جامي كه نه مرد خانقا هست و نه دير ** ني با خبر از وقفه نه آگاه ز سير/ هم فاتحه هم خاتمه اش جمله نوشت ** فافتح بالخير رب و اختم بالخير
چاپ: تهران، 1343؛ حدود 1310 همراه چند کتاب ديگر در حيدر آباد هند؛ تهران، با مقدمه ايرج افشار با رساله در تصوف بهمراه لوامع و لوايح
[دنا 725-722/6 (83 نسخه)؛ الذريعه 68/10 و 279/13؛ نسخه هاي منزوي 809 و 808/4 و 3472/5؛ مكتبة اميرالمؤمنين 447/2؛ فهرستواره منزوي 179-178/6]
نسخه اصل: بايزيد ولي الدين ش 1819؛ بي كا، تا: قرن 9؛ 26گ (74-99) [فيلم ها ف: 1-474]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 9؛ روي گ56 يك رباعي به خط عبدالرحمان جامي است: «هر چند نه در شمار درويشانم ** بيرون ز صف جمع صفا كيشانم/ بر نقل حديثشان حريصم، يعني ** من معتقد معتقد ايشانم الفقير عبدالرحمن الجامي عفي عنه، كتبه في شهور سنة 878». و بالاي همين صفحه آمده: «رأيت في المنام في العشر المتوسط من محرم سنة عشرين و تسعمائة في بلدة مصر بالزواية البسطامية مصنف هذا الكتاب الشارح لفصوص الحكم يقرأ علي بصو رفيع: آگه ز تلخ كامي جامي گهي شوي ** كز جام هجر هنچو خودي جرعه اي چشي، هذا الشرح و هذا البيت لمولانا عبدالرحمن الجامي رحمه الله تعالي، كاتبه صاحب الواقعة اسماعيل البرواني عفي عنه»؛ 57گ (112-56)، اندازه: 9/5×16 سم [نسخه پژوهي: 1-33] و [نسخه پژوهي: 3-161]
نسخه اصل: اياصوفيا ش 3832؛ خط: نسخ، كا: محمود کاتب گيلاني فومنی، تا: 22 رمضان 866ق، جا: دمشق؛ 57گ (324-380)، 15 سطر [فيلم ها ف: 1-408] و [فيلم ها ف: 1-667]
تهران؛ مينوي؛ شماره نسخه: 230 بخش 3 و 231 بخش 3
نسخه اصل: همان نسخه اصل بالا [ف: - 127]
نسخه اصل: دهلي نو ش 504 (181)؛ بي كا، تا: با تاريخ 867ق [فيلم ها ف: 1-163]
خط: نستعليق، بي كا، تا: شنبه سلخ رجب 876ق، جا: برهانپور هند؛ كاغذ سمرقندي؛ جلد: مشمع سبز، 19 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 11×20 سم [ف: 1-343]
مشهد؛ مولوي؛ شماره نسخه: 519
همان نسخه بالا [نشريه: 5-77]
نسخه اصل: اياصوفيا ش 4207؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه 22 شعبان 877ق، جا: بغداد؛ 11گ (292-302)، 30 سطر [فيلم ها ف: 1-161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 895ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن قهوه اي، 10گ (331ر-340پ)، 31 سطر، اندازه: 25/2×34 سم [ف: 8-94]
شرح بر رباعيات خود او؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 9 و 10 [مختصر ف: - 489]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: بخارايي شكري، جلد: مقواي روكش تيماج، 25 سطر، اندازه: 24×36/5 سم [ف: 3-244]
خط: نستعليق، كا: ظهوري، تا: 902ق؛ كاغذ: بخارايي شكري، جلد: مقواي روكش تيماج، مذهب، اندازه: 26×36 سم [ف: 3-248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 902ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: چرمي
سياه، 32گ، 17 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 882-2]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3104/9- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2-77]
خط: نستعليق، كا: محمود بن علاء الملك، تا: 5 جمادي الثاني 902ق؛ جلد: تيماج مشكي، 33گ (62پ-94ر)، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 303-26]
خط: نسخ، كا: محمد بن حسن معروف هروي، تا: شوال 909ق؛ كاغذ: سمرقندي، 27 سطر (2/5×15)، اندازه: 23/5×33/5 سم [ف: 17-90]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 940ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه ميشن، 24گ (267ر-290پ)، 25 سطر، اندازه: 15×23 سم [ف: 7-179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن عتيق الله، تا: 994ق؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج ماشي، 105ص (196-300)، 15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 17-401]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: شوال 997ق، جا: احمد نگر؛ جلد: تيماج سبز، 37گ (118-154)، 21 سطر (9/5×18)، اندازه: 17×25 سم [ف: 1853-10]
آغاز: علم و معرفتش برهاني ساطع. شعر: شاه عربي قبله ارباب نجات ** كاينه ذات آمد و مرآت صفات... اما بعد نموده مي شود؛ انجام: نظم بيابانست هايل كعبه مقصود را در ره كه بي.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ با سرلوح و جدول زرين؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج مشكي، 91گ (103ر-193پ)، 14 سطر (5×12)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 11-2034]
آغاز: اي فضل تو دستگير من دستم گير ** سير آمده ام ز خويشتن دستم گير؛ انجام: رو دل بكسي ده كه در اطوار وجود ** بو دست هميشه با تو و خواهد بود
رباعيات او؛ خط: نستعليق كتابتي، بي كا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 16گ (519-534)، 30 سطر (11×20)، اندازه: 17×28/5 سم [ف: 417-8]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي با عبارت «منه»؛ جلد: تيماج شتري مذهب، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 1-213]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: مقوايي، 12گ (477پ-488ر)، 25 سطر، اندازه: 18×26 سم [ف: 17-296]
آغاز: برابر؛ انجام: و بآن انفاس متبر كه مسكية الختام گردد و هي هذه
خط: نستعليق، بي كا، تا: محتملاً قرن 11؛ كاغذ: بخارايي، جلد: تيماج مشكي مذهب، 24ص (85-108)، 14 سطر (7/5×12)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 520-5]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سبز، 58گ (206پ-263ر)، 14 سطر (5×12/5)، اندازه: 9/5×17/5 سم [ف: - 391]
خط: نستعليق، كا: علي بن شعبان رومي علائي، تا: 1000ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن سياه، 3گ (223ر-225ر)، اندازه: 12×13 سم [ف: 5-324]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: درويش مصطفي مولوي سهروردي، تا: قرن 11؛ مصحح؛ كاغذ: شرقي، 17گ (87-103)، 30 سطر، اندازه: 9×20 سم [ف: 38-768]
آغاز: و بعد نموده مي شود كه پيش از انشاء اين نامه نامي و افشاء اين صحيفه گرامي رباعي چند در اثبات وحدت وجود؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 25 جمادي الاول 1031ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 54گ (1پ-54پ)، 12 سطر، اندازه: 9/5×17/5 سم [ف: 190-15]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: 1085 يا 1065ق؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 20گ (265پ-284پ)، 21 سطر، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 22-215]
آغاز: برابر؛ انجام: بحق قطب دائرة الايجاد و بحرمة الابدال و الاوتاد و السلام...
خط: نستعليق زيبا، بي كا، تا: با تاريخ شنبه 5 رجب 1069ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج سبز، 26گ (63-88)، 21 سطر، اندازه: 9/5×19/5 سم [ف: - 252]
خط: نستعليق خوش، كا: محمد عارف بن محمد صالح غزنوي، تا: 1072ق؛ كاغذ: حنايي، جلد: تيماج عنابي، اندازه: 9×17/5 سم
[ف: 11-316]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: عبدالكريم بن نظام الدين علي درمياني قايني، تا: دوشنبه 11 محرم 1078ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: ميشن مشكي، مذهب، 39ص (261-299)، ابعاد متن: 10/5×12، اندازه: 15/7×28/6 سم [ف: 416-29/1]
آغاز: برابر؛ انجام: جامي نه مرد خانقاه است و نه دير ** ني با خبر از وقفه نه آگاه زسير
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1082 و 1083ق؛ با نشان «بلغ قبالا» مقابله شده؛ جلد: تيماج سياه، 23ص (150-172)، سطور چليپايي، قطع: بياضي [ف: 66-33/2]
خط: نسخ، كا: علي اكبر، تا: 1091 تا 1092ق؛ مجدول؛ جلد: تيماج قهوه اي، 9گ (98ر- 98 رساله و 102ر-109پ)، اندازه: 10×17 سم [ميراث اسلامي: دفتر نهم - 98]
تتمه شرح رباعيات وحدت وجود؛ خط: نسخ، كا: علي اكبر، تا: 1091 تا 1092ق؛ مجدول؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (102ر-109ر)، اندازه: 10×17 سم [ميراث اسلامي: دفتر نهم - 99]
تتمه شرح رباعيات وحدت وجود؛ خط: نسخ، كا: علي اكبر، تا: 1091 تا 1092ق؛ مجدول؛ جلد: تيماج قهوه اي، 5گ (148ر-151پ)، اندازه: 10×17 سم [ميراث اسلامي: دفتر نهم - 100]
نسخه اصل: بادليان اكسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بي كا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1-567]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: هندي، جلد: كاغذي، 33گ (8ر-40ر)، 5 سطر (6/5×14/5)، اندازه: 12/5×22 سم [ف: 17-482]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: مير سرور علي، تا: 20 صفر 1130ق؛ واقف: نائيني؛ 51گ، 11 سطر، اندازه: 15×24 سم [ف: 4-177]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 31ص (28-58)، 21 سطر، اندازه: 17×28 سم [ف: 10-1951]
در شرح قصيده اي از لوامع خود او؛ خط: شكسته نستعليق، كا: ابوالقاسم وفا، تا: قرن 13؛ 30گ (209-238 در هامش) [ف: 6-137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: رجب 127=1207ق؛ جلد: تيماج ترياكي، قطع: جيبي [ف: 2-62]
آغاز: منصف آن كه چون اين ضعيف بعجز معترفست و بقصور متصف؛ انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ بي كا، تا: 1224ق؛ جلد: تيماج مشكي، 24ص (144=121)، 21 سطر، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 1071-3]
يزد؛ جامع كبير؛ شماره نسخه: 152/5
همان نسخه بالا [نشريه: 4-399]
آغاز: استغفار با زبان موافق داردوباسم يا فعال بحسب معني دردل مشغول شدن در دفع وسواس اصلي تمام دارد واگر باين نيز دفع نشود در دل چند نوبت تأمل کلمه لا اله الا الله بکند بدين طريقه که لا موجود الا الله تصور کند؛ انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: يحيي بن شاهقلي قزويني، تا: 7 ذيحجه 1228ق؛ افتادگي: آغاز؛ 9گ، 14 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 5-2582]
خط: نستعليق، كا: علي نقي بن امين، تا: جمادي الاول 1229ق؛ محشي؛ كاغذ: سفيد و آبي، جلد: تيماج حنايي، 17ص (379-395)، ابعاد متن: 10×19، اندازه: 20×29 سم [سنا: ف: 2-58]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: شكرالله اردلاني سنندجي، تا: 1231ق، براي ميرزا معصوم طبيب اصفهاني؛ كاغذ: سفيد فرنگي، جلد: چرمي، ابعاد متن: 11/5×23، اندازه: 21/5×31/2 سم [ف: 673-7]
آغاز و انجام: برابر
اصل نسخه: گنج بخش، ش 377 گنج (1629/3)؛ خط: نستعليق خوش، بي كا، تا: 1234ق؛ 36گ (43-78) [عكسي ف: 2-172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1237ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج زرد، 20 سطر (12×17)، اندازه: 16/5×21/5 سم [ف: 154-10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالرحيم فرزند محمد تقي، تا: اوايل شعبان 1265ق؛ محشي؛ كاغذ: فرنگي، 18گ (178-195)، 19 سطر، اندازه: 10×14 سم [ف: 30-650]
خط: نستعليق ريز، كا: محمد هاشم تبريزي، تا: 1270ق؛ قطع:
ربعي [نشريه: 7-270]
آغاز: برابر؛ انجام: و از تعينات اسماء و صفات و تلبس به مظاهر كاينات و اين ممتنع است مر غير حق سبحانه را
خط: نستعليق، كا: اسماعيل، تا: 1273ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: ميشن قهوه اي، 9گ (60پ-68ر)، 13 سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 388-9]
نسخه اصل: بادليان 65 E (ش 2630)؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: سه شنبه 7 محرم 1286ق؛ 16 سطر [فيلم ها ف: 1-573]
خط: نستعليق، بي كا، تا: پنج شنبه 7 رمضان 1287ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (55پ-57پ)، 16 سطر [ف: - 181]
بي كا، تا: 1297ق [نشريه: 13-385]
خط: نستعليق، كا: قادر بن حسين حسني ماهدشتي، تا: 1298ق؛ جلد: تيماج مشكي، 23گ (1ر-23پ)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 18-65]
آغاز و انجام: برابر
تذكر: نام مؤلف و كتاب به قرينه آغاز نسخه تعيين شد؛ خط: نسخ، كا: محمد علي كرمانشاهي، تا: 1303ق؛ 50گ (216پ-265ر) [ف: 5-14]
آغاز: برابر؛ انجام: در قيد كتابت آورده ميشود تا اين رساله بآن كلمات قدسيه تمام شود و بآن انفاس متبركه مسكيه انختام گردد و هي هذه.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1305ق؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: تيماج قهوه اي، 42ص (137-178)، 19 سطر (7×14)، اندازه: 13×21 سم [ف: 264-13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: محمد حسين عشقي ذهبي ابن ميرزا محمد فايق، تا: 1306ق؛ جلد: تيماج قرمز، 85ص (54-138)، 14 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 32-325]
نسخه اصل: نسخه آقاي شيخ آقا بزرگ تهراني؛ كا: زنجاني، تا: 1350ق؛ 16گ (87ر-103پ)، قطع: ربعي [فيلم ها ف: 1-751]
نسخه اصل: بادليان 2692 وينفيلد 74 (فهرست 51/3)؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-742]
بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-566]
بي كا، بي تا [نشريه: 2-85]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-257]
آغاز: برابر؛ انجام: و افتح بهذا المحمل مفصلة و كن بطينتك لله و من كان لله كان لله له
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج سرخ، 8گ (5ر-12پ)، 23 سطر، اندازه: 14/5×24/5 سم [ف: 37-173]
نسخه اصل: اياصوفيا ش 4209؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 26گ (887-862)، 27 سطر [فيلم ها ف: 1-162]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ، كا: حاجي محمود، بي تا؛ كاغذ: دولت آبادي نخودي شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 27گ، 21 سطر (4/5×12/5)، اندازه: 9/5×18/5 سم [ف: 177-2]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ كاغذ: ايراني، جلد: تيماج ترياكي، 52ص (144-195)، 23 و 24 سطر، اندازه: 14×23 سم [ف: 1-12]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 83ص (84-2)، 11 سطر، اندازه: 14×23 سم [ف: 1-166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: ايراني، جلد: تيماج قرمز، 58ص (122-65)، 14 سطر، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 145-1]
آغاز: برابر؛ انجام: واقع شود يا قصوري دست دهد.
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج زرد، 48ص (2-49)، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 113-1]
آغاز: اما بعد نموده مي شود كه پيش از انشاي اين نامه نامي و افشاي اين صحيفه گرامي رباعي چند در اثبات وحدت وجود و بيان تنزلاتش؛ انجام: و مشايخ طريقت قدس الله ارواحهم از جمله اذكار لا اله الا الله را اختيار كرده اند و حديث نبوي عليه الصلوة و السلام
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج قهوه اي، مذهب، 19گ (138پ-156پ)، ابعاد متن: 5/5×16، اندازه: 9×19 سم [ف: 2-276]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محمد رفيع بن عبدالغفار استكتاب كرده؛ محشي از يوسف بن هادي خان تنكابني؛ جلد: تيماج قهوه اي، 22گ (41پ-62ر)، اندازه: 13×20 سم [ف: 27-330]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: فهرستي؛ 29گ، 16 و 17 سطر، اندازه: 11×21 سم [ف: 4-178]
آغاز: برابر؛ انجام: كارد و نان حيله و بي شرمي است رباعيه في الخاتمه
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ مجدول؛ واقف: نائيني؛ 49گ، 15 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 4-178]
آغاز: برابر؛ انجام: از نور معني تهي سازد.
خط: نستعليق و شكسته، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ واقف: شمس الدين پرويزي؛ كاغذ: فرنگي، 30گ، اندازه: 11×18 سم [ف: 11-196]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ در اولش «از كتب داداش حاجي موسي اعلي الله مقامه است حرره احمد بن محمد حسن»؛ واقف: امين پناهنده؛ جلد: تيماج مذهب، 18 سطر، اندازه: 10×15 سم [ف: - 395]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: حنايي و نخودي، جلد: مقوايي با، 25ص (153-177)، اندازه: 13×24/5 سم [ف: 420-17]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ مصحح، مجدول زرين؛ مهر: كتابخانه باقر ترقي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 21 سطر، اندازه: 13/5×24/5 سم [ف: 266-32]
آغاز: برابر؛ انجام: در انجمن فرق و نهانخانه... و السعاده
خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا [رايانه]
«š.-e robā‘īyyāt-e xān = š.-e «koll-o mowlūd-en yūlad-o ‘ala-lfetra
خواجگي كاساني، احمد بن جلال الدين، - 949 قمري
xājegī kāsānī, ahmad ebn-e jalāl-od-dīn (- 1543)
شرح 12 رباعي عبيدالله خان ازبك (940-946ق) است كه از وي به روشني نام مي برد، به نثر آميخته به نظم. آغاز مي كند به شرح حديث «كل مولود يولد علي الفطرة...» و آيه «صبغة الله و من احسن من صبغة الله» و در دنبال مطلبي عرفاني عبارتي است به اين گونه: «چنان كه رباعي خان عالي شأن دلالت بر آن مي كند»، آن گاه رباعي خان را مي آورد. (احمد منزوي)
آغاز: الحمدلله الذي طهر قلوب الطالبين و العاشقين بنور تجليات اسمائه و صفاته و كحل عيون العارفين و المحققين لمشاهدة جماله و جلاله... بدان اي طالب صادق...
انجام: خدمت ترا بكنگره كبريا باشد ** اين شفقت گاه را به ازين نردبان مخواه
[نفيسي 400/1 «رساله در شرح كل مولود يولد علي الفطرة» كه بايستي همين رساله باشد؛ مشترك پاكستان 1613/3؛ فهرستواره منزوي 561/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق هندي، كا: بابا گلكار، تا: قرن 10؛ مجدول؛ جلد: تيماج سرخ، 9گ (82پ-90ر)، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 98-33/1]
آغاز: برابر؛ انجام: بر جمله بار ليغيني بو قلو فاسا... تمت...
اصل نسخه: گنج بخش، ش 1410 (گنج 668/2 و 1508)؛ خط: نستعليق تحريري، كا: محمد امين، تا: 1280ق؛ 9گ (167-175) [عكسي ف: 2-172]
شرح رباعيات خواجه پارسا- حواشي مؤلفات پارسا
š.-e robā‘īyyāt-e xayyām
زنجاني، ابراهيم، ق14 قمري
zanjānī, ebrāhīm (- 20c)
وابسته به: رباعيات خيام؛ خيام، عمر بن ابراهيم (- 517)
تاريخ تأليف: 16 محرم 1344ق
ميرزا حسين خان دانش قزويني در ايام اقامت خود در اسلامبول، رباعيات منسوب به عمر خيام نيشابوري را به تركي ترجمه و شرح نموده است و در آغاز شرح حال خيام را به صورت گسترده نگاشته است. زنجاني در كتاب حاضر، شرح مذكور را به فارسي ترجمه نموده و خود مقدمه اي در هفت صفحه بر آن افزوده است. او در اين مقدمه از عقب ماندگي ملت ايران و عدم توجه به سرگذشت علما شكايت مي كند. (عبدالحسين حائري)
آغاز: الحمدلله و الصلوة علي رسول الله اين بنده ابراهيم زنجاني
پس از اين كه در عمر خود و عوالمي كه در وطن من سير آن ممكن بود سير كرده و از قضا...
انجام: ارباب فضل ايران لازم دانسته اين اقدام را كردم و شايسته است كه آن را با صورت هايي كه در كتاب مطبوع تركي است به طبع رساند ختم في 16 محرم الحرام 1344 هجري.
[دنا 725/6؛ الذريعه 317/9، ش 1878؛ مشار، مؤلفين 58/1؛ فهرستواره منزوي 179/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7183
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: تقي خاتمي، تا: 17 ارديبهشت 1311ق؛ مقدمه مؤلف در نسخه حاضر تا صفحه 264 ادامه يافته و بعد از آن رباعيات به ترتيب شماره مسلسل شرح شده است؛ تقي خاتمي در اول نسخه آورده كه زنجاني طبع اين كتاب را به وي سپرده؛ جلد: گالينگور، آبي، 146گ، 14 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 25-184]
شرح رباعيات در وحدت وجود- شرح رباعيات جامي
š.-e robā‘īyyāt-e ‘erfānī
شرحي است بر ابيات عرفاني؛ اول يك بيت را مي آورد و سپس به صورت مختصر شرح مي دهد. اين ابيات كه به صورت رباعي و تك بيتي مي باشند از جهت شعري و ادبي پايين هستند. آغاز اشعار: «هر ذره كه مي بيني ** خورشيد درو پيداست/ در ديده ما بيند ** چشمي كه به حق بيناست/ نيرين اعظمين بحسب اعتبار جرمين متغيرانند... في الحقيقه نور شمس است حق را به خلق هر كه شناسد نه عارفست/ حق را بحق شناس كه عارف چنين بود. هر كجا صورتي كه مي بيني/ معنيش حضرت خداونديست. در شهادت هر چه بيني او بود ** هر چه گويد لاجرم نيكو بود». در آغاز نسخه، نام كتاب «مفاتيح» نوشته شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7903/2
آغاز: الحمدلله الجواد بظهور الوجود في مراتب الغيب و الشهود و الصلوة و السلام علي صاحب المقام المحمود محمد و آله اجمعين بدان كه حضرت مفتح الابواب بمفتاح و عنده مفاتح الغيب دري از خزانه وجود بگشود؛ انجام: پس در حال عدم باشد و چون حاديث باشد فاعل، فاعل آن موجب مي تواند بود پس واجب الوجود مختار باشد و الله اعلم.
خط: نستعليق شكسته، بي كا، تا: 1094ق؛ جلد: تيماج زيتوني، 22گ (40پ-61پ)، 17 سطر، اندازه: 8×20 سم [ف: 26-382]
š.-e robā‘īyyāt-e qāmeza
نقشبندي، خواجه محمد باقي
naqšbandī, xāje mohammad bāqī
بي كا، تا: قرن 13؛ قطع جيبي جانمازي؛ قطع: جيبي [ميراث شهاب: س 9ش 2-30]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ قطع جيبي جانمازي؛ كاغذ: آبي فرنگي، قطع: جيبي [ميراث شهاب: س 8ش 4-70]
شرح رباعيات فارسيات- شرح رباعيات
š.-e robā‘īyyāt-e kajūrī
تنكابني، محمد بن سليمان، 1234-1302 قمري
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
شرح چند رباعي است از عارف جزاير كجوري كه به زبان محلي سروده شده و تنكابني آن ها را گزارش داده و از جنبه ظاهر و باطن در آن ها بحث مي كند. شارح، تابستاني به دهات كوهستاني رفته و مردم را ديده است كه اين رباعي ها را مي خوانند براي سرگرمي اين شرح را نگاشته است.
آغاز: سپاس بي قياس مر ذات كامل الصفات حكيمي را سزاست كه نور منيرش بر مرآة مصفات قلوب عارفان تجلي نموده
[دنا 725/6؛ فهرستواره منزوي 563/7]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3840/7
آغاز: برابر؛ انجام: و اين رساله را در همين مقام ختم مي كنم و بقيه اشعار امير از ما سطر و زبر منظور عرفا خواهد بود
خط: نستعليق، كا: ابوالحسن گيلاني، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (108ر-115ر)، اندازه: 11×17 سم [ف: 10-224]
š.-e robā‘īyyāt-e mohtašam
وقار شيرازي، احمد بن محمد شفيع، 1232-1298 قمري
vaqār-e šīrāzī, ahmad ebn-e mohammad šafī‘ (1817 -1881)
اهدا به: معتمد الدوله فرهاد ميرزا
وي اين رساله را به امر معتمد الدوله فرهاد ميرزا در شرح شش رباعي معروف محتشم كاشاني كه در ماده تاريخ جلوس شاه اسماعيل ثاني (به سال 984) سروده و شيوه استخراج يك هزار و يك صد و بيست و هشت تاريخ از 24 مصراع آن، تأليف كرده است و در آغاز رساله سبب نگارش آن را به تفصيل بيان داشته
است. وي مي گويد: «در چند سال قبل يكي از اعاظم دفترخانه پادشاهي... در اين مرحله مسمايي به عمل آورده... و كشف قناع از چهر شاهد مطلوب فرموده» و سپس در حاشيه پيشين راس نو صفحه مي نويسد: «منظور از كاشف قناع [شارح رباعيات]... آقا ميرزا علينقي است كه روزگاري در رأس دفتر دار الانشا ء دارالخلافه بوده و اكنون به لقب مير لشگر نيز ملقب آمده».
اين رساله را وقار (پس از يكسال) در يازده «مقدمه» (فصل) و يك «بيان» و «خاتمه» ساخته است. اينك فهرست مندرجات: فصل 1. شمه اي از حال محتشم. وقار در اين فصل نمونه هايي از قصايد و غزليات و قطعات محتشم را مي آورد و خود مي گويد: «اين گونه اشعار نه مقبول طباع است و نه قابل سماع... منظور از ايراد اين اشعار سپاس نعمت ملوك عهد و ولاة عصر است... كه پس از دولت زنديه كه بازار هنر به كلي كاسد و كار هنرپروران چون امور مملكت داراي فاسد گرديد خاقان بزرگ... فتحعلي شاه تأكيد اين اساس و تجديد اين بنيان نمود و شيوه سخن سنجي دوباره... رونق گرفت... تا اكنون كه بحمدالله و منه سي و اند سال است كه پادشاهي هنر پرست... مالك رقاب... اهل ايران گرديد (مقصود ناصرالدين شاه است)»؛ 2. مجملي از حال شاه اسمعيل صفوي؛ 3. معني تاريخ و اشتقاق آن؛ 4. تواريخ معروف و مشهور و عدد آن ها و مبداء هر يك. اين فصل و فصل بعد نشان دهنده اطلاعات وسيع و عميق وقار است از تاريخ گاه شماري و مصادر علم نجوم و تقويم پيش از اسلام و پس از اسلام؛ 5. ظهور و مبدأ تاريخ اسلام؛ 6. اندر فائده علم تاريخ. در پايان اين فصل قصيده اي از خود ياد كرده است؛ 7. تعريف شعر؛ 8. حروف مقطعه و معجمه؛ 9. حروف تهجي و تطبيق آن با اعداد فصل و قاعده تطبيق و استخراج اعداد از حروف و جملات شعر و نثر؛ 10. ايراد شش رباعي معروف از محتشم كه هر مصراع آن نهصد و هشتاد و چهار عدد است؛ 11. قاعده جذر گرفتن و افزايش و كاهش در اعداد در علم حساب؛ بيان - پس از اين يازده فصل در ذيل «بيان» به ذكر مقصود اصلي و توضيح و شرح استخراج تاريخ فوت شاه اسماعيل از 6 رباعي مزبور پرداخته است؛ خاتمه - در عذر خواهي از تأخير در تأليف رساله و در پايان قصيده اي در مدح فرهاد ميرزا و پس از چند مقدمه مجموعه اي از اشعار او است.
آغاز: افتتاح هر فن و آغاز هر سخن بنام خداوندي يگانه سزاوار است... اما بعد چنين گويد... احمد الموعو بالوقار كه هماره سيرت ارباب سيرت.
انجام: چشم اميدم بدست حق بود آري ** چشم گدايان بود به دست كريمان
چاپ: به اهتمام ذوالرياستين شيرازي، به صورت ناتمام، با يادداشت موجز مرحوم وحيد دستگردي، در مجله ارمغان، سال 14، شماره 10، صص 722-713، سال 15، شماره 1، فروردين 1313، صص 73-77، سال 15، شماره 2، ارديبهشت 1313، صص 100-107، سال 15، شماره 3، خرداد 1313، صص 226-236؛ گنجينه بهارستان، بخش تاريخ 1، به كوشش سيد سعيد مير محمد صادق، تهران، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، بهار 1384ش، با تصحيح بهروز ايماني.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5744
آغاز و انجام: برابر
كا: رحمت پسر وقار، تا: 1296ق؛ فرهاد ميرزا در برگ اول نسخه نوشته «اين كتاب را رحمت پسر ميرزاي وقار براي من نوشته حرره فرهاد سنه 196»، در كنار ص 19-20 حاشيه اي است، نشان «منه» كه ظاهرا به خط وقار است نه بخط رحمت؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج، 98ص، 12 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 17-184]
š.-e robā‘īyyāt-e mohtašam
نائيني، علينقي بن محمد، ق13 قمري
nā’īnī, ‘alī-naqī ebn-e mohammad (- 19c)
محتشم كاشاني (- 996ق) شش رباعي در تاريخ جلوس شاه اسماعيل دوم صفوي (984ق) سروده كه از هر مصراع آن چند ماده تاريخ به ترتيب خاصي استفاده مي شود. اين رباعي ها در رساله حاضر به نام شاهزاده معتمد الدوله شرح شده و تمام آن ماده ها را بيان مي كند. روز پنج شنبه 18 رجب 1290ق به نگارش اين رساله مأمور شده و روز جمعه آن را به پايان برده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2265
آغاز: الحمدلله الذي جعل عباده المحتشمين مكرماً بجنود العقل و الدراية و معتمد التفويض أزمة الانام اليهم لفرط الكفاية؛ انجام: و يوم السبت بنظر انور والا انشاء الله خواهد رسيد.
خط: نستعليق زيبا، بي كا، بي تا؛ شايد به خط شارح؛ مصحح؛ جلد: مقوايي، 6گ، 11 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 6-251]
š.-e robā‘īyyāt-e mo’ayyed-od-dīn razī
شرح رباعيات مؤيد الدين رضي شيخ محمد باقر نقش بندي به فارسي.
[فهرستواره منزوي 563/7]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2571/24
آغاز: بسمله، حمدله، اما بعد نموده مي آيد كه اين مسوده ايست در شرح بعضي از رباعيات مشرحه كه شيخنا و مولانا و استادنا في الطريقه... سپاس و ستايش خداوندي راست جل سلطانه كه حجاب سراپرده؛ انجام: تا ساعتي از آن بار تخفيف يابند فليكن
هذا آخر الرسالة... و علي آله الابرار و صحبه الاخيار
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1310ق؛ كاغذ: فرنگي فلفل نمكي، جلد: سياه، 8گ (92پ-99ر)، 16 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 52-6]
«š.-e robā‘ī-ye «ahval nīyam ey dūst
خواجگي كاساني، احمد بن جلال الدين، - 949 قمري
xājegī kāsānī, ahmad ebn-e jalāl-od-dīn (- 1543)
در ديباچه مي گويد: «پادشاه پادشاهان. مخلص و معتقد درويشان»، از آن گونه اوصافي كه در ديگر رساله هاي خود، از آن ميان «بابريه» و «چهار كلمه» به سلطان روزگار خود (عبيدالله خان ازبك 940-946ق) داده است. آن شاه رباعي زير را سروده است: «احول نيم اي دوست، يكي دو بينم ** هر چيز كه بينم، همه با او بينم/ مستغرق هو چنان شدم در همه حال ** هو گويم، هو بشنوم و هو بينم». وی می گويد: چون اين رباعي به مجلس فقرا رسيده، يكي گفته است، اين سخن از ايشان نبايستي. جواب به مخالفان آن است كه: كم و بيش از 15 سال قبل، او به پرورش اين خان قيام كرده است، و ايشان (خان) گاهي غزل و رباعي يا بيتي به من مي داده و اين ضعيف به قدر وسع شرح آن كرده. (احمد منزوي)
آغاز: الحمدلله رب العالمين... بعد از حمد خدا و درود رسول مجتبي... آن كه به تبريز ديد يك نظر شمس دين * طعنه زند بر دهه سخره كند بر چله
[دنا 725/6 (1 نسخه)؛ فهرستواره منزوي 559/7]
آغاز: برابر؛ انجام: هر كه كشتش غلام شاه شود ** ملك و انس را پناه شود
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1268ق؛ كاغذ: شرقي، 30گ (202-231)، 17 سطر، اندازه: 9×18/5 سم [ف: 31-600]
آغاز: برابر؛ انجام: بس كنم، خود زيركان را اين بس است ** بانگ دو كردم، اگر در ده كس است. الحمدلله رب العالمين...
اصل نسخه: گنج بخش، ش 1401 (گنج 673/2)؛ خط: نستعليق تحريري، كا: محمد امين بن خليفه حاجي قربان، تا: محرم 1280ق؛ 6گ (297-302) [عكسي ف: 2-173]
«...š.-e robā‘ī-ye «az panja-ye panj va
لاهيجي، محمد بن يحيي، 840-912 قمري
lāhījī, mohammad ebn-e yahyā (1437 - 1507)
شرح است بر اين دو بيت كه از او سؤال شده بوده است: «از پنجه و پنج و ششدر و شش بدر آن ** وز كشمكش سپهر سركش بدر آي/ خواهي كه چشمي ذوق خوشي هاي عدم ** از ناخوشي وجود خش خش بدر آي»
آغاز: بسمله. و به استعين. حمد و سپاس و ثناي بي قياس حضرت واجب الوجودي را كه اعيان ممكنات را از عالم غيب و علم بنور تجلي شهودي در عالم عين و شهادت منور گردانيد... سائل صاحب بصيرت مسعود سيرت از معني اين رباعي سئوال فرمودند كه: از پنجه و پنج شش بدراي ** وز كش مكش سپهر سركش بدراي/ خواهي كه چشي ذوق خوشي هاي عدم ** از ناخوشي وجود خوش خوش بدراي
[نسخه هاي منزوي 1235/2؛ الذريعه 281/2؛ دنا 725/6؛ فهرستواره 562/7]
آغاز: برابر؛ انجام: اميد كه از علم با يقين و از گوش با هوش آيند و الله يقول الحق و هو يهدي السبيل.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، 3ص (10-12)، 20 سطر (6×12)، اندازه: 12×19 سم [ف: 3836-14]
آغاز: برابر؛ انجام: التوحيد اسقاط الاضافات بيت: جهان را نيست هستي جز مجازي ** سراسر كار او لهو است و بازي
خط: نستعليق، كا: محمد علي پسر محمد صادق رازي، تا: 1262ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 4گ (7ر-10ر)، 15 سطر، اندازه: 10/5×16 سم [نشريه: 13-47]
آغاز: برابر؛ انجام: كلمه اي چند درقيد الفاظ و حروف مقيد گردانيده شد اميد كه از علم بعين و از كوشش بآغوش آيند.
خط: نستعليق، بي كا، تا: شايد از سده 11؛ مصحح؛ جلد: پارچه سفيد، 2گ (135پ-136ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5×21/5 سم [ف: 12-89]
«š.-e robā‘ī-ye «ba man būdy manat nemī dānestam
دهدار، محمد تقي بن محمد، ق12 قمري
dehdār, mohammad taqī ebn-e mohammad (- 18c)
شرحي است مختصر بر رباعي فيض كاشاني (- 1091): «با من بودي منت نمي دانستم ** يا من بودي منت نمي دانستم/ رفتم چو من از ميان ترا دانستم ** تا من بودي منت نمي دانستم». اين شرح در حيات وي نگاشته شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13404/5
آغاز: از واردات خاطر ملكوت ناظر دانشمند... با من بودي منت نمي دانستم... الشرح، چون مذكور مي شود كه بعضي از اعزه به درستي اين شعر قائل هستند؛ انجام: در قرينه علم و عين پي نمي توان برد و اين حال ها هويت است و الله اعلم
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ مهر: «عبدالباقي بن صدرالدين محمد الفيضي» (بيضی)، نصيرالدين سليمان بن محمد علم الهدي أبن فيض كاشاني «... نصيرالدين سليمان... بمحمد علم الهدي سنه 1117»؛ كاغذ: شرقي، جلد: تيماج زرشكي، 2گ (49-48)، 15 سطر (5×13)، اندازه: 9×16 سم [ف: 20-34]
š.-e robā‘ī-ye jāmī
شرح يك رباعي از رباعيات جامي در عرفان و فلسفه: «صوفي به چهار قسم باشد بشناس ** ديگر همه افتاده درين قيد لباس/ عارف و عاشق و موحد نيز است ** ديگر ز همه محققي بيوسواس». در منابع شارح اين رباعي پيدا نشد البته خود جامي نيز رباعيات خود را شرح نموده است، ليكن رباعي فوق يافت نشد.
[مشترك پاكستان 965:2-967؛ فهرستواره منزوی 178:6، 251]
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 7318
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم عزيزي سوال كه دگر رباعي مولوي كه صوفي بچهار قسم باشد بشناس ديگر همه افتاده درين قيد لباس؛ انجام: و رياضيات و مجاهدات براي كشف اينمعني بطريق وجدان و ذوق حاصل گردد بلكه سود و امل اين مرتبه را محقق و ذوالعيني و ذوالعقلي نيز مي نمامند
خط: نستعليق، بي كا، تا: احتمالاً قرن 13؛ مجدول، با سرلوح ساده طلاپوش، كتيبه با نقش بسم الله الرحمن الرحيم؛ كاغذ: هندي نخودي، جلد: تيماج ترياكي مذهب، 2گ (19پ-20پ)، 20 سطر (8/6×18/3)، اندازه: 15/5×25/4 سم [رايانه]
«...š.-e robā‘ī-ye «čon xāles gašt
شرحي است منسوب به شهاب الدين بر اين رباعي: «چون خالص كشت نقد قلب از قلبي ** كفرش باطل نمايد ايمان سلبي/ در حضرت راز دان جوابي است قبول ** لم تومن را ليطمئن قلبي».
[فهرستواره منزوي 560/7]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1803/24
انجام: نيست و الله اعلم بحقيقه الحال اينست آن چه اند تتبع كلمات مطابقه در حل اين رباعي بخاطر ميرسد و الله الهادي الي سبيله قد فرغت من تسويده في ليله الجمعه سادس و عشرين شهر ربيع الثاني من شهور سنه 1267
خط: نسخ، بي كا، تا: 1267ق؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج قهوه اي، 4ص (272-269)، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 305-9]
شرح رباعي حورائيه- حورائيه
š.-e robā‘ī dar tanāsox
[دنا 727/6؛ فهرستواره منزوي 178/6]
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 4137/75
آغاز: رباعية علي رأي اهل التناسخ: در سير وجود سوي رسخ افتادم ** و ز عالم رسخ پس بفسخ افتادم/ كردم گذر از فسخ سوي عالم مسخ ** چون مسخ شدم باز بنسخ افتادم. اين رباعي حكايتي است از بيان حال مذهب تناسخ و معتقد ايشان و توضيح اين موقوف است بر تقدير اعتقاد ايشان. ببايد دانست كه ايشان فسخ دارند و مسخ و نسخ و رسخ، چهار مرتبه؛ انجام: پس منع ايشان كردن مشكلست، و ليكن اعتقاد بجميع مسايل ايشان ناكردن آسانست من حيث المجموع. والله اعلم بحقايق الامور 1070.
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1041-1050ق؛ كاغذ: ترمه، 2گ (151پ-152ر)، اندازه: 15/9×29/5 سم [ف: 7-221]
š.-e robā‘ī dar ma‘refat-e nafs
شيخ محمد حنفي
šayx mohammad hanafī
شرحي است بر اين رباعي غزالي كه به صورت رمز سروده است: «توضي بماء الغيب ان كنت زاير لاوصل صلاة الفجر في اول العصر/ فهذه صلوة العارفين بربهم ** فان كنت منهم فاتضح البر بالبحر».
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 454/13
آغاز: قال القطب الكبير الشيخ محمد الحنفي بلغني عن الغزالي انه كان يقول تعاطي بعض الصوفية بعض المحرمات في ظاهر الشرع... المراد بالوضوء طهارت اعضاء الصفات القلبية من النجاسات المعنوية؛ انجام: فلا تفاوت بينهما بل الجميع عنده سوي و الله اعلم تمت الرسالة
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج مشكي، 7گ (275ر-281پ)، اندازه: 15×21 سم [ف: 1-383]
š.-e robā‘ī dar vahdat-e vojūd
نشاط اصفهاني، عبدالوهاب بن محمد رحيم، 1175-1244 قمري
nešāt-e esfahānī, ‘abd-ol-vahhāb ebn-e mohammad rahīm (1762 - 1829)
نويسنده پس از حمد خدا و نعت رسول مي گويد: «پيش از انشاي اين نامه نامي» يك رباعي در وحدت وجود گفته بودم و چون مجال شعر را براي بيان اين گونه مباحث تنگ يافتم بر آن شدم كه ابتدا مطلب خود را در بيان وحدت وجود به نثر باز گويم و سپس رباعي مزبور را تبيين نمايم. او در ابتدا موجودات را به سه قسم تقسيم مي كند: 1. موجودي كه وجود وي مغاير ذات وي مي باشد؛ 2. موجودي كه حقيقت وي مغاير وجود وي مي باشد؛ 3. موجودي كه وجود او عين ذات اوست. او پس از اين تقسيم يكايك موجودات را شرح مي دهد و بعد به شرح وحدت مي پردازد و سپس اين رباعي را تبيين مي كند. در آخر رساله جوابي آمده است كه سعدالدين كاشغري در جواب بعضي از اصدقاء براي ذكر نوشته و آداب آن را بازگو مي نمايد.
شارح خود چندين رباعي در وحدت وجود گفته و سپس شرح كرده است (ديباچه) اين هم گويا از نشاط باشد.
آغاز: بسمله.و به نستعين حمداً لاله هو بالحمد حقيق ** در بحر ذاتش همه ذرات غريق...
[دنا 727/6]
آغاز: برابر؛ انجام: و از ديدين متعقل نميپردازد و الله اعلم بالصواب (حضرت مخدومي قدس الله تعالي روحه در ذيل اين كلمات قدسيه اين دو بيت مثنوي كه موافق حال و مطابق فيل و قال اين كمينه است و نوشته بودند: حرف درويشان بدزدد مرد دون ** تا بخواند بر سليمي آن فسون/ جامي كه نمود خانقاه است و نه دير ** نع با خبر از فقير نآكاه زمير/... ** حرره مؤمن خاكسار هشت چار)
بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 27گ (53پ-79پ) [ف: 1-166]
آغاز: برابر؛ انجام: تا اين رساله آن كلمات قدسيه تمام شود و بآن انفاس متبركه مسكية الختام گردد. پايان: جامي كه نه مرد خانقاه است و نه دير ** ني با خبر از وقف و نه آگاه از دير
تذكر: نام مؤلف به استناد نسخه دانشكده ادبيات تهران ش 109/4 ذكر شد؛ بي كا، تا: محتملاً قرن 10؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج مشكي، 25ص (62-86)، 17 سطر (10×16)، اندازه: 17×22 سم [ف: 655-6]
š.-e robā‘ī-ye dībāče-ye čakāme
يزدي، علي اصغر، - 1240 قمري
yazdī, ‘alī asqar (- 1825)
ديباچه چکامه اثر بديع و اديبانه ميراز لطفعلي بن محمد کاظم دانش پس از انتشار مورد توجه برخي واقع و شروح و تعليقاتي بدان نگاشته شد، شارح حاضر توضيحات رباعي واقع در ابتداي ديباچه چکامه را که يکي از افاضل شرح نموده نپسنديده و خود شرح دوباره اي بدان زده است، بيت اول رباعي عبارت است از: «اي دربن بودت شده انديشه تباه ** نايافته دانش مهين سوي سوي تو راه».
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 2125/3
آغاز: الحمدلله الذي شرح صدورنا لفهم اسرار المعاني و البيان... اما بعد چنين گويد العبد الاحقر... چون چندي بمطالعه ديباچه شرح حکامه پارسي مشغول و باستفاده از آن خزينه؛ انجام: و پيش از اين هرکس خواهد بشجره اخرب و اخرم از کتب قوم رجوع نمايد چون دستور و معيار و رساله سيفي و جمع مختصر و حقير اين مختصر را بر لفظ مختصر ختم نمود و الله تعالي هو ولي التوفيق نعم المولي و نعم النصير
خط: نستعليق، كا: هدايت الله بن فتح الله، تا: رمضان 1297ق، جا: تهران؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6گ، 11 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - 3-1203]
«š.-e robā‘ī-ye «dī bar sar gūr zalla qārat kardam
جامي، عبدالرحمن بن احمد، 817-898 قمري
jāmī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
شرح است بر رباعي منسوب به ابو سعيد ابوالخير و يا به شهاب الدين سهروردي: «دي بر سر گور ذله غارت كردم ** مر پاكان را جنب زيارت كردم/ شكرانه آن كه روزه خوردم رمضان ** در عيد نماز بي طهارت كردم».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 511/28- طباطبائي
آغاز: هذا شرح مولانا المحقق عبدالرحمان جامي علي هذه الرباعيه... مراد از گور ابدان كمل است كه مدفن اسرار و معارف است و مراد از ذله معاني ذوقيه است؛ انجام: چه در اين سهو و فنا نيز فاني گشته بودم.
بي كا، تا: 1085 يا 1065؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (314ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 22-218]
«š.-e robā‘ī-ye «dī bar sar gūr zalla qārat kardam
لاهيجي، محمد بن يحيي، 840-912 قمري
lāhījī, mohammad ebn-e yahyā (1437 - 1507)
شرح مختصر است بر دوبيت شعر: «دي بر سر گور زله غارت کردم ** مر پا کانرا جنب زيارت کردم/ کفاره آن که روزه خوردم رمضان ** در عيد نماز بي طهارت کردم».
آغاز: هو الحق المبين. دي بر سر گور زله غارت كردم ** مر پا كان را جنب زيارت كردم/ كفارت آن كه روزه خوردم رمضان ** در عيد نماز بي طهارت كردم، گو عبارت از بدن انسان است كه روح در و مستتر و پنهان است و زله عبارت از قواي نفساني است...
[نسخه هاي منزوي 1235/2؛ دنا 728/6 (10 نسخه)؛ الذريعه 281/3؛ فهرستواره منزوي 562/7]
آغاز: برابر؛ انجام: داب اهل الله نيست... ليظهر عليكم
كا: عنايت بن حسين شيرازي، تا: 988ق؛ كاغذ: سپاهاني و فرنگي، جلد: مقوا با پارچه زري، 4ص (366-369)، اندازه: 10/5×23 سم [ف: 9-825]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، 2ص (4-5)، 20 سطر (6×12)، اندازه: 12×19 سم [ف: 14-3836]
آغاز: برابر؛ انجام: سايه را مايه زشخص آمد پديد ** ورنه سايه خود بخود چيزي نديد
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج مشکي، 1گ (264ر)، 21 سطر، اندازه: 15×19/5 سم [ف مخ - 1-289]
خط: نستعليق، كا: عباس بن محمد علي دزفولي، تا: 1222ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 2گ (194پ-195ر)، 17 سطر (7/5×16)، اندازه: 13×21 سم [ف: 15-4190]
در نسخه ما از شيخ بهائي دانسته شده؛ خط: نستعليق، كا: علي بن ابي الحسن حسيني مازندراني، تا: 1241ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 1ص (103)، 18 سطر (8/5×14)، اندازه: 16×21 سم [ف: 2197-11]
آغاز: برابر؛ انجام: و اگر بسط اين معاني خواهند رساله اي مطول مي توان نوشت فاما علم را از كتاب جستن دأب اهل الله نيست. خذ العلم من افواه الرجال و ابواب الروحانية
خط: نستعليق، كا: محمد علي پسر محمد صادق رازي، تا: 1262ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 2گ (10ر-11ر)، 15 سطر، اندازه: 10/5×16 سم [نشريه: 13-48]
آغاز: برابر؛ انجام: و كفاره سيات من شد ذلك فضل الله يوتيه من يشاء و الله ذو الفضل العظيم من اشارات الاه
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ 3گ (40پ-42ر) [ف: 15-38]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج حنايي، 2گ (264-263)، 16 سطر (5/5×13)، اندازه: 10/5×20 سم [ف: 2132-11]
آغاز: شرح رباعيه شيخ شهاب الدين سهروردي «زله غارت كردم... طهارت كردم» المعني قطب الاقطاب حضرت شاه قاسم الانوار فرموده اند؛ انجام: منقور نمي دهيم.
خط: نستعليق ترك، بي كا، بي تا؛ كاغذ: استانبولي، جلد: مقوا، 4ص (223-220)، 18 سطر (12/5×18)، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 369-17]
آغاز: برابر؛ انجام: که بي طهارتي عبارت از آنست نماز مي گذارم وصول به مقام توحيد مرا حاصلست و الله اعلم بالصواب
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا، 2گ، 15 سطر، اندازه: 11×21 سم [ف مخ - 1-289]
«š.-e robā‘ī-ye «dī bar sar gūr zalla qārat kardam
شيخ بهائي، محمد بن حسين، 953-1030 قمري
šeyx-e bahā’ī, mohammad ebn-e hoseyn (1547 - 1621)
شرح كوتاهي است بر اين رباعي شيخ ابوسعيد ابوالخير و يا سهروردي: «دي بر سر گور ذله غارت كردم ** مر پاكان را جنب زيارت كردم/ كفاره آن كه روزه خودم رمضان ** در عيد نماز بي طهارت كردم».
آغاز: هذا شرح آخر علي هذه الرباعيه للشيخ الكامل بهاء الدين محمد العاملي رحمه الله. بر ارباب فهم مخفي نماند كه اگر قائل اين رباعي مباحي و يا مقيد بوده اظهار لاابالي و بي باكي خود نموده و اگر موحد بوده، احتياج به تاويل دارد. بدان كه دي عبارت ماضي است و لكن زمان حال مراد است
انجام: و نماز ميت بر نفس گذاردم چه در نماز ميت طهارت شرط نيست.
[دنا 728/6؛ نسخه های منزوي 1236/2؛ فهرستواره منزوي 562/7]
آغاز: هو الله تعالي دي بر سر گور ذله غارت كردم ** مر پاكان را جنب زيارت كردم/ شكرانه آن كه روزه خوردم رمضان ** در عيد نماز بي طهارت كردم
خط: نسخ، بي كا، تا: 1043ق؛ كاغذ: سمرقندي، جلد: تيماج عنابي، 3ص (467-465)، 21 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: 278-17]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1075/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 3-152]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: 1085 يا 1065ق؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (314ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 22-219]
آغاز: برابر
درفهرست بدون مؤلف آمده با استناد به نسخه شماره «511/29- طباطبائي» مجلس شورا نام مؤلف تعيين گرديد؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد علي جزايري صيمري، تا: 1092ق؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 1گ (68ر)، 23 سطر [ف: 36-253]
آغاز: هو الله تعالي. گور ذله غارت كردم ** مر پاكان را جنب زيارت كردم... بدان كه دي عبارت از زمان ماضي و زمان گذشته و حال است و عبارت است فرعون انساني؛ انجام: برابر
چند سطر آغازين نسخه مغاير با ديگر نسخه هاست؛ خط: نستعليق و شكسته، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مخملي بنفش، 1ص (109 حاشيه)، سطور چليپايي (11/5×19)، اندازه: 13/9×21/5 سم [ف: 29/1-572]
«š.-e robā‘ī-ye «dī bar sar gūr zalla qārat kardam
حكيم مؤمن، محمد مؤمن بن محمد زمان، ق11 قمري
hakīm mo’men, mohammad mo’men ebn-e mohammad zamān (- 17c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3321/36
آغاز: (پس از رباعي) دي عبارت از ماضي مركب به حال است و ذله عبارت از اخلاق ذميمه و غارت كنايه از دور ساختن آن از نفس قدسي؛ انجام: نماز ميت است كه وضوء لازم ندارد و نماز ميت كردن بر نفس اماره اشاره بمردن او است. بسبب بي هذه و الله اعلم بالصواب كذا خط ببالي و انا الحقير محمد مؤمن الحسين الطبيب غفرالله و لوالديه.
بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سبز، 1ص (508)، اندازه: 8×18 سم [ف: 10-994]
«š.-e robā‘ī-ye «dī bar sar gūr zalla qārat kardam
نامعلوم:
نسخه اصل: بادليان اكسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بي كا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1-569]
رساله در شرح اين دو بيت: «دي بر سر گور زله غارت كردم...»، در سي بيت مي باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن فاضل سبزواري، تا: 1218ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: تيماج، 2ص (319-320)، 41 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 3-479]
نسخه اصل: نسخه آقاي افشار شيرازي؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 1-719]
«...š.-e robā‘ī-ye «zolfaš bekašī
حكيم مؤمن، محمد مؤمن بن محمد زمان، ق11 قمري
hakīm mo’men, mohammad mo’men ebn-e mohammad zamān (- 17c)
در شرح اين رباعي شيخ ابوسعيد كه علامه حلي در پاسخ سؤال از قاعده فلسفي «لايصدر عن الواحد الا الواحد» انشاء كرده است. رباعي اين است: «زلفش بكشي دراز كار آيد از او ** ور بگذاري جنگل بار آيد از او/ ور پيچ و خمش ز يكديگر بگشايي ** عالم عالم مشك طرار آيد از او». حكيم مؤمن اين رباعي را شرح و توجيه كرده است.
آغاز: (بسمله) منقول است كه از علامه حلي قدس سره از معني لايصدر عن الواحد الا الواحد سؤال نمودند و جناب رفيع ايشان اين رباعي شيخ ابو سعيد ابوالخير طاب ثراه را در جواب فرمودند... و تطبيق آن بخاطر قاصر حقير محمد مؤمن الحسيني الطبيب چنين رسيده كه تشبيه ممكن كه مقدور واجب عز شانه است بزلف به سبب ظلمت عدم اوست...
انجام: بايد صادر اول واحدي باشد متصف بكمال و جمال قادر واحد مختار عز شانه و السلام علي من اتبع الهدي.
[فهرستواره منزوي 178/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3321/43
آغاز و انجام: برابر
بي كا، تا: قرن 11؛ در ذيل صفحه 522 نوشته است از معتمد الدوله (درويش عبدي) در معرفي مؤلف و نويسنده اين رساله؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج سبز، 2ص (521-522)، قطع: بياض رقعي [ف: 10-997]
š.-e robā‘ī-ye sahāb-od-dīn
قزويني، خليل بن محمد زمان، ق12 قمري
qazvīnī, xalīl ebn-e mohammad zamān (- 18c)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10841/58
آغاز: مما ينسب الي الشيخ العارف سحاب الدين قدس سره: چون خالص كسب نقد قلب از قلبي ** كفرش باطل نمايد ايمان سلبي/ در حضرت رازدان خواست قبول ** لم تؤمن را ليطمئن قلبي. تصوير مفاد اين رباعي موقوف بر تذكر مقدمه اي است كه اكثر كلمات اين طايفه از اشاره به آن و اعتناي به آن خالي نيست. و آن اين است كه سالك مقامات سالكين و سائر منازل موجدين را در هر مقامي سه حالت ضروري است؛ انجام: و با قطع نظر اين مقدمه اسقاط اين كلام چنان كه كلام مجيد از فايده تنقيد خالي از اندك صعوبتي نيست. و الله اعلم بحقيقة الحال. اين است آن چه از تتبع كلمات اين طايفه در حل اين رباعي به خاطر مي رسد و الله الهادي الي سبيل الرشاد
خط: نسخ، كا: خليل بن حاج محمد زمان قزويني، تا: 1129ق؛ انجامه: «و انا العبد خليل بن محمد زمان القزويني عفي عنهما بالنبي و الوصي»؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 2گ (109پ-110ر)، ابعاد متن: 9×20، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 20-398]
š.-u rbā‘ī ‘aynān ‘aynān
شرواني، محمد امين بن صدرالدين، - 1036؟ قمري
šervānī, mohammad amīn ebn-e sadr-od-dīn (- 1627)
شرحي است بر رباعي عربي كه به درخواست ضياء الدين نگاشته است. رباعي اين است: «عينان عينان لك تكحل جفونهما ** في كل عين من العينين نونان/ نونان نونان لم يخططهما قلم ** في كل نون من النونين عينان».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13886/53
آغاز: ان ابهي درر تنظم ببنان البيان حمدالله الذي... و بعد... ان اشرح البيتن اللذين استصعبما القوم... العين يطلق علي الحدقة التي هي عبارة عن مجموع طبقات؛ انجام: و لقد سمعت ان بعض الاخوان من خلص الخلان كتب في شرح هذين البيتين رسالة و اودع فيها نكات غربية و دقايق عجيبة و فصل فيها الكلام
بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: مقواي، 2گ (151پ-152ر) [ف: 37-477]
شرح رباعي «هستي تو به ذات...»- شرح رباعيات
š.-ur-rub‘-il mujīb = š.-u r.-il jayb = š.-u r.-in fi-l ‘amal-i bi-r rub‘-il mujīb
سنباطي، احمد بن احمد، - 995 قمري
sanbātī, ahmad ebn-e ahmad (- 1587)
وابسته به: الربع المجيب = الفتحية في الاعمال الجيبية = العمل بالربع المجيب (رسالة في)؛ سبط مارديني، محمد بن محمد (907-826)
رساله اي است كوتاه در شرح «رسالة في العمل بالربع المجيب» از بدرالدين مارديني. نام دقيق شارح، احمد بن احمد بن عبدالحق سنباطي مي باشد ولي در نسخه موجود و كشف الظنون به عنوان احمد بن عبدالحق سنباطي آمده است. كتاب داراي «مقدمه» و 20 «باب» است.
[كشف الظنون 859/1؛ معجم المؤلفين 149/1؛ هدية العارفين 149/1؛ دنا 729/6؛ بروكلمان 368/2]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13747/6
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و بعد، فيقول العبد الفقير الي الله تعالي... هذا توضيح لطيف علي الرسالة الموضوعة في العمل بالربع المجيب؛ انجام: و مضي من درجاته قدر ذلك فهو اول طلوع الفجر و الله اعلم
خط: نسخ، بي كا، تا: اواخر قرن 10؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، 20گ (108-89)، 21 سطر، اندازه: 8/5×13 سم [ف: 733-34]
š.-ur rub‘-il mujīb
غير همانند:
آغاز: بسمله و به نستعين. احمدك يا من اطلع عباده علي اوقات العبادة... و بعد فلما كان الربع المجيب انفع الالات التي يتوسل بها الي معرفة سمت القبله و الاوقات و كانت من رسائله المقبولة الرسالة الماردينية اذ فيها اسهل طرق كل عمل يتعلق بالامور الدينية لكن يقع في مواضع منها خلل كثير اردت اصلاحها فسلكت مسلك التغيير و زدت ما يتعلق بالمحسنات بعد اتمام الامور اللازمة و جعلت الترتيب علي مقدمة و عشرين بابا و خاتمة. المقدمة (في تعريفات رسومه) اي امور ترسم علي الربع المجيب؛ انجام: (... علي تقاطع الخيط معها) اي مع تلك القوس الثانية (فيلزم المري علي قدر جيب التمام).
ربع مجيب افزاري است در ستاره شناسي كه درجه ها و دقيقه هاي جيب قوس ها در آن نگار شده و در قرن 4 و 5 دانشمندان ايراني آن را ساخته و دريافتن ارتفاع و سعه مشرق و سمت و قوس فلكي به كار مي بردند (گاهنامه 1311ص 111). ابي العباس احمد بن محمد قسطلاني نگارنده مواهب (- 923ق) رساله اي در آن دارد و هم چنين عطاء الله عجمي كه محيي الدين محمد بن قاسم شهير باخوين (- نزديك 900ق) بر آن گزارش نوشته است. شعبان بن حسن قسطموني رساله اي در «عمل بربع مجيب» نوشته در يك مقدمه و چند باب و نيز درباره ربع مقنطرات و درباره رخامات هر دو به تركي. هم چنين شيخ غرس الدين ابراهيم بن شهاب الدين
بن شيخ احمد نقيب در يك مقدمه و 20 باب درباره ربع مجيب رساله اي نوشت. قاضي زاده رومي موسي بن محمود نيز رساله اي در اين باره دارد كه در طوس هست (ش 100) و از محمود بن محمد بن قاضي زاده رومي پنداشتند. مولي ميرم چلبي محمود بن محمد بن قاضي زاده رومي (- 932ق) دو رساله به فارسي به نام سلطان بايزيد نوشت يكي در 20 باب در ربع مقنطرات ديگري در ربع مجيب (چلبي در «رسالة في الربع المجيب» - گاهنامه 310ص 78- دو نسخه از ربع مقنطرات و ربع مجيب در فهرست بلوشه ج 2 ش 783 شناسانده شده هم چنين ربع مقنطرات ميرم چلبي در ش 792 آن جا). اين رساله ما گزارشي است آميخته بر رساله ماردينيه در«الربع المجيب» در يك مقدمه و بيست باب؛ خط: نستعليق، كا: اسماعيل بن علي بن عثمان، تا: رمضان 1117ق، جا: ارز روم؛ محشي؛ 11گ (40پ-50ر) [ف: 4-913]
آغاز: متن: بسمله الحمد لله خالق الاصباح و جاعل الليل... شرح:... الاسم مشتق من السمو و هو العلو
در يك مقدمه و 17 باب و خاتمه؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1136ق؛ 25گ، قطع: خشتي [ف: - 119]
شرح رجال الصحيحين- اسماء رجال الصحيحين
š.-e rejāl-ol-qayb
شرح اجمالي رجال الغيب «محيي الدين ابن عربي» است كه به تركي نگاشته شده و افزون بر آن دعاي معروف رجال الغيب و دايره آن بعد از شرح گنجانده شده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 13108/3
آغاز: الحمد لله رب العالمين... اما بعده، شيخ المحققين و قطب العارفين... بيومشدر كه مثلاً هر ايك هر كوننده اطراف عالمدن؛ انجام: يا مغيث يا مغيث يا مغيث، و اغوثاه و اغوثاه و اغوثاه، برحمتك يا ارحم الراحمين.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ شكل دايره رجال الغيب حاوي اعداد و كلمات، قبل از انجام آمده، پس از انجام افزودگي هايي در ساعات ايام هفت گانه، سير افلاك و اخترشناسي، افلاك و منزل بروج و بيان قوس و قزح م همراه اشكال هندسي اختر شناسي در 6 برگ؛ كاغذ: فرنگي، 2گ (22پ-23پ)، 21 سطر، اندازه: 7×13 سم [ف: 33-221]
š.-ur raḥbīyya = š.-ul manẓūmat-ir raḥbīyya = š.-u buġyat-il bāḥiṯ ‘an jumal-il mawāriṯ
سبط مارديني، محمد بن محمد، 826-907 قمري
sebt-e mārdīnī, mohammad ebn-e mohammad (1423 - 1502)
وابسته به: بغية الباحث عن جمل الموارث = الارجوزة الرحبية؛ ابن متفننه، محمد بن علي (497-577)
شرح مزجي استدلالي بر كتاب «ارجوزه في علم الفرايض» معروف به الرحبيه بدرالدين مارديني است. مؤلف در اين كتاب با بيان مسائل علم فرائض به اقوال ائمه و علماي اهل سنت استناد جسته است.
آغاز: يقول الشيخ... محمد سبط الماردني... حمدله. اما بعد، فهذا شرح لطيف مختصر علي المقدمة المسماة بالرحبية في علم الفرائض. نافع انشاءالله. قال: اول ما تستفتح المقالا...
چاپ: اين شرح با حاشيه علامه بقري، به سال 1404 ه در دمشق تحقيق و به چاپ رسيده است.
[زركلي 54/7 چند كارش از آن ميان «شرح الرحبية» كه مي گويد خطي است؛ دنا 729/6؛ كشف الظنون 1246/2؛ الاوقاف العامة موصل 305/2 و 169/3 و 185/3]
شرح و حواشي:
1- حاشية علي شرح فرائض الرحبية؛ بيلي، احمد
آغاز: برابر؛ انجام: و عفو ما كان من الذنوب. و سترها شأن من العيوب.
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ 15گ (3ر-17پ) [ف: 2-153]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد كمل هذ الشرح المبارك و اسال الله تعالي ان ينفع به قاريه و الناظر فيه و هو حسبي...
خط: نسخ، بي كا، تا: 24 صفر 1155ق؛ مصحح، مقابله شده، داراي سرلوح زرين، مجدول مذهب؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 50گ (54پ-103پ)، 17 سطر (7×13)، اندازه: 13×20 سم [ف: 37-45]
آغاز: برابر؛ انجام: يتقبل ذلك منه بمنه و كرمه... و آله العز ذو المناقب و صحبه الاماجد الابرار الصفوة الاكابر الاخيار
توضيح: نام مؤلف با آغاز معلوم گرديد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1171ق؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1384؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج فرنگي مذهب، 22گ، 21 سطر، اندازه: 13/5×21/2 سم [اهدائي رهبر: 3-386]
š.-or rahmān-os soryānī
وابسته به: القصيدة السريانية = قصيدة انا الموجود فاطلبنی تجدنی
ديباچه اي است بر «القصيدة السريانية» و درباره فضايل اين مناجات
تهران؛ مينوي؛ شماره نسخه: 4/13
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ مجدول؛ قطع: ربعي [نشريه: 6-671]
شرح الرسائل- شرح فرائد الاصول
شرح الرسائل- حاشية فرائد الاصول
š.-ur-rasā’il
حسيني خراساني، ذبيح الله بن هدايت الله، ق13 قمري
hoseynī xorāsānī, zabīh-ol-lāh ebn-e hedāyat-ol-lāh (-19c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18791
آغاز: بسمله، قوله لان الشك الخ اقول حاصل هذا التقسيم ان الحالة السابقة اما ان يكون ملحوظة
خط: نستعليق شكسته بي نقطه، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ با خط خوردگي و اصطلاحات زياد توسط مؤلف، روي برگ اول آمده: «هذا مما الفتها في المشهد الغروي مستعجلا و كان مشتملا لما في رسالة شيخنا الاستاذ الشيخ المرتضي زيد ظله مختصرا و بعد... (ناخوانا، شايد: بالمدة) لايساعدني الزمان ان اراجعه ثانيا فكان فيه من السهو و النسيان يحسب اللفظ و البيان اكثر من ان يخص... (ناخوانا) من السهو في اصل المطالب ارجو عدم وجوده او قلته و كيف كان فالنظر فيه بعين الدقة و الغض عما فيه من السهو جدير لمن تامل فيه»، زير آن آمده: «خط مبارك مرحوم آقا است»؛ مهر: «عبده محمد رضا بن ذبيح الله الحسيني» (چهارگوش)؛ جلد: تيماج كرمي، 193گ، اندازه: 10/5×16 سم [ف: 51-147]
š.-u rasā’il-i arasṭū fi-l-manṭiq
شرح بر چند رساله است که همگی از ارسطو هستند. رساله اول ناقص الاول است، دومی قاطيغورياس، سومی باری ارميناس، چهارمی انولوطيقا الاولی و الثانی است که قياس و برهان است.
مشهد؛ شيخ علي حيدر؛ شماره نسخه: 487
آغاز:... ليست اكثر من العلم بنظام الموجودات؛ انجام: قد أتينا علي المطلب و فرغنا مما كنا و عدنا به
خط: نستعليق، كا: مؤمن بن حاجي محمد شيرازي، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: چرم قرمز، 149گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×20 سم [مؤيد: 1-395]
š.-u r.-i ibn-i abi zayd-il-qīrwānī
جرجاني، احمد بن محمد، - 482 قمري
jorjānī, ahmad ebn-e mohammad (- 1090)
وابسته به: الفقه المالكي و اصوله (رسالة في...)؛ ابن ابي زيد، عبدالله بن عبدالرحمن (310-386)
با عنوان «اصل، قوله».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1396
فقه است و مي رسد به نكاح؛ خط: نسخ كهن، بي كا، تا: قرن 10؛ كاغذ: سفيد كهنه، جلد: مقوايي، 190گ، 23 سطر (14×22)، اندازه: 21×28 سم [سنا: ف: 2-244]
š.-u r.-i ibn-i abi zayd-il-qīrwānī
انفاسي، يوسف بن عمر، 661-761 قمري
anfāsī, yūsof ebn-e ‘omar (1263 - 1360)
وابسته به: الفقه المالكي و اصوله (رسالة في...)؛ ابن ابي زيد، عبدالله بن عبدالرحمن (310-386)
رساله ابن ابي زيد متن كوتاه فقه مالكي است كه نزد فقيهان مالكي اهميت شايان دارد، از اين رو شرح هاي بسيار بر اين كتاب نگاشته اند كه يكي از آن شرح ها، نسخه حاضر است كه به عنوان «قوله - قوله» ترتيب يافته است. عباراتي را از اصل كتاب برگزيده و به تفصيل شرح داده است. اين نسخه طبق وقف نامه احمد بن محمد نجار كه در آغاز آمده از يوسف بن عمر انفاسي دانسته شده و نسخه اي كه بتوانيم با آن دقيقاً تطبيق و بررسي كنيم، يافت نگرديد.
[معجم المؤلفين 320/13؛ موسوعة أعلام المغرب 668/2؛ إيضاح المكنون 557/1]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12574
آغاز: باب الجهاد قال أبو عمران الجوراء و هذا الباب مبتدأ النصف الثاني من هذا الكتاب قوله باب في الجهاد و الباب كناية عن المدخل؛ انجام: قوله: و لا حول و لا قوة إلا بالله العلي العظيم... لينبغي للانسان أن يقولها بقصد ثوابها
از آغاز نيمه دوم (باب جهاد) تا پايان كتاب؛ خط: مغربي، بي كا، تا: قرن 8؛ محشي؛ وقفنامه احمد بن محمد نجار و يادداشتي ديگر در آغاز نسخه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مشمعي مشكي، 120گ، 6 سطر (17×23/5)، اندازه: 22/5×28/5 سم [ف: 31-659]
š.-u r.-i ibn-i abi zayd-il-qīrwānī
وابسته به: الفقه المالكي و اصوله (رسالة في...)؛ ابن ابي زيد،
عبدالله بن عبدالرحمن (310-386)
شرحي با عناوين «قوله، قوله» بر رساله ابومحمد عبدالله بن ابي زيد مالكي است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7427
آغاز: بسمله... الحمدلله علي قسمين مطلق و مقيد و المطلق لاينقسم و المقيد علي قسمين مقيد بالنفي و مقيد بالاثبات؛ انجام: قوله و من اسلم الي ثلاثة ايام بقبضه او في البلد الذي اسلم فيه...
خط: مغربي، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 110گ، اندازه: 16/5×22/5 سم [ف: 25-407]
š.-u r.-i ibn-i zaydūn
نامعلوم:
خط: نستعليق، كا: علي انصاري، تا: رمضان 1287ق [نشريه: 6-595]
بي كا، بي تا؛ خريداري از بانو فرانك علي آبادي [رايانه]
š.-u r.-i ibn-i sīnā
نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد، 597-672 قمري
nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
رساله اي است در پاسخ به امين الدوله كه ظاهراً از خواجه درخواست كرده شرحي بر رساله ابن سينا بنويسد که درباره آن است كه براي حيوان و نبات اصل ثابتي است. خواجه در اين رساله نسبتاً كوتاه با عنوان «اقول» شرحي بر قسمتي از كلمات ابن سينا در اين باره دارد. در آغاز رساله چنين به نظر مي رسد كه ابن سينا در اين باره رساله اي مجزا دارد و هنوز بر من معلوم نشده كه آيا او را چنين رساله اي است و يا قسمتي از نظرات او در كتاب هاي ديگر است.
چاپ: اين رساله در آخر تلخيص المحصل همراه با چند رساله كوتاه ديگر از روي همين نسخه به چاپ رسيده است.
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 1187/57
آغاز: اتفق في شهور سنة احدي و سبعين و ستمائة ان التمس الاخ العزيز امين الدولة... هذه الرسالة و كشف قناع ما استعضل من مسائلها فكتب بخطه ادام الله ايامه: يقول كاتب هذه الاسطر احوج خلق الله تعالي محمد بن محمد بن الحسن الطوسي: المسالة التي اشار اليها الشيخ الرئيس في هذه الرسالة بقوله: و اما المسائل التي سالها فهي مسائل علمية جليلية لا سيما هذه المسائل... اقول: المسالة التي يشير اليها هي ان اجزاء اجسام النباتات و الحيوانات التي هي بمنزلة موادها انما تتبدل بالغذاء؛ انجام: و الدليل الذي استدلو علي تبدل الصور بتبدل محالها لم يدل الا علي السارية منها دون غيرها فهذا ما عندي و الله ملهم الحق و الصواب...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10 يا 11؛ با سرلوح هاي زرين؛ كاغذ: اصفهاني نازك، 4گ (پ 258-261)، 24 سطر (10×20)، اندازه: 17×27 سم [رشت و همدان: ف: - 1477]
š.-u r.-i ibn-i sīnā ilā abi sa‘īd
قسطموني، قاسم بن قاضي
qastamūnī, qāsem ebn-e qāzī
شرح رساله شيخ الرئيس به ابي سعيد ابي الخير در الارشاد.
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 661/4
آغاز: الحمد لله الذي عجز الساكنون في روضة قدسه عن ادراك كنه جهده؛ انجام: و لا نقد لك من جلة الوجودين اي من الوجود الحقيقي للحق لان ذلك الوجود ليس للسالك بل للحق.
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ قطع: خشتي [رشت و همدان: ف: - 1434]
شرح رسالة اثبات الجوهر المفارق- شرح رسالة نفس الامر
š.-u r.-il aṯīrīyya
گلنبوي، اسماعيل بن مصطفي، - 1205 قمري
golnabavī, esmā‘īl-e bn-e mostafā (- 1791)
وابسته به: ايساغوجی = الکليات الخمس = المدخل الی علم المنطق؛ اثيرالدين ابهری، مفضل بن عمر (- 660ق)
رساله اثيريه در منطق و از كتب مشهور ابهري است آن رساله را گلنبوي شرح كرده آن شرح مزج است.
تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگي؛ شماره نسخه: 25/1
آغاز: بسمله - الحمدلله الذي خصص نوع الانسان من جنس الحيوان؛ انجام: قد كمل هذا الشرح اللطيف للرسالة الاثيرية الميزانية للفاضل... النحرير المشهور بالكلنبوي عليه رحمة ربه القوي.
خط: نسخ، كا: محمد التيلكوي (از طايفه دونار)، تا: 1330ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 131ص (1-131)، 15 سطر (10×15)، اندازه: 17×22/5 سم [ف: - 199]
š.-u r.-il aṯīrīyya
وابسته به: ايساغوجی = الکليات الخمس = المدخل الی علم
المنطق؛ اثيرالدين ابهری، مفضل بن عمر (- 660ق)
شرح منطق ايساغوجي ابهري است با عناوين «قال- اقول».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 62/1 معزي
آغاز: بسمله. الحمدالله الذي نور قلوبنا بنور التصور و التصديق... قال نحمد الله علي توفيقه أقول لما انعم الله عليه بافاضته النفس الناطقة؛ انجام: قال و المغالطة قياس مؤلف من مقدمات... اقول المغالطة عي قياس فاسد... فلابد من مراعات جميع ذلك و اعلم ان ما عليه التعويل من هذه القياسات انما هو البرهان لكونه مركبا من المقدمات اليقينية و الله تعالي اعلم.
بي كا، بي تا؛ از كتابخانه مولوي محمدصالح بخاري از وكيل او امام خان به تاريخ 11 محرم 1271 خريداري شده؛ جلد: مقوايي با روكش كاغذ شكري، 27گ (1ر-27پ)، 13 و 17 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 39-39]
š.-ur-r.-il-aṯīrīyya fi-l-mīzān
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2845/8- ف
بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 2-14]
š.-u r.-il-isti‘āra = š.-ur-r.-is-samarqandīyya
عمري، احمد بن محمد، - 950؟ قمري
omarī, ahmad ebn-e mohammad (- 1544)‘
وابسته به: الاستعارة = فرائد العوائد في معاني الاستعارة و اقسامها = الرسالة السمرقندية = الفريدة =رسالة الاستعارة و العقود = فرائد الفوائد = بلوغ الارب = فوائد العوائد؛ ليثي سمرقندي، ابو القاسم بن ابي بكر (- 888)
شرح مزجي مختصري است بر رساله استعاره سمرقندي مشتمل بر توضيح عبارات متن بدون رد و ايراد در آن ها.
آغاز: الحمدلله الممجد و الصلاة علي رسوله محمد و آله و اصحابه من الازل الي الابد، بسمل المصنف رحمه الله اولا تيمناً و عملاً بموجب الحديث... الحمد جنس و جميع افراده مختص و ثابت لواجب جنس العطية اوجميع افرادها التي من جملتها
آغاز: برابر
قطعه اي از آغاز شرح آمده؛ كا: شاهمير بن زين العابدين حسني، تا: 15 رجب 1009ق؛ جلد: مقوايي، 6گ (66پ-71پ)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: - 69]
آغاز: برابر؛ انجام: او الاستعارة التخييلية التحقيقية هذا آخر ما اردناه في شرح الرسالة و الحمدلله اولاً وآخراً ثم کتبناه مع تفرق البال وتغلغل الحال لعدم خلوه عن بعض الاشکال... لمطابقة معني الحال و الحقير قل احمد بن خضر المحاردواني شيرواني
خط: نسخ، كا: محمد بن سيد علي بن سيد خضر نكبي، تا: 1133 ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 4گ، 30 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - 1-382]
آغاز: برابر؛ انجام: اختصرنا ما فيه حذراً عن الإملال و رعاية المطابقة مقتضي الحال و أما الفقير قول أحمد بن محمد بن خضر غفرالله ذنوبه التي من جملتها فعله هذا إو ذنوب أباه إنه هو الغفور الرحيم المبدل للسيئات حسنات بكرمه و لطفه العميم الحمدلله علي التمام و الصلوة علي رسوله... تمت
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي با نشان «مصنفك»، مجدول؛ رقم كاتب: «تمت الرسالة الموسومة بقول أحمد الشرح علي المتن العضدية»!؛ مهر: «محمد 1251» (دايره)؛ كاغذ: فرنگي سفيد، 10گ (19پ-28پ)، 21 سطر، اندازه: 6/5×15 سم [ف: 166-40/2]
آغاز: برابر انجام: و اختصرنا ما فيه حذراً من الاملال و رعاية لمقتضي الحال
خط: نسخ و نستعليق، كا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادي فاري، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6گ (27ر-32پ)، اندازه: 13×23 سم [ف: 21-340]
š.-u r.-il-isti‘āra = š.-ur-r.-is-samarqandīyya
عصام الدين اسفرايني، ابراهيم بن محمد، 873-951؟ قمري
esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)‘
وابسته به: الاستعارة = فرائد العوائد في معاني الاستعارة و اقسامها = الرسالة السمرقندية = الفريدة =رسالة الاستعارة و العقود = فرائد الفوائد = بلوغ الارب = فوائد العوائد؛ ليثي سمرقندي، ابو القاسم بن ابي بكر (- 888)
شرح مزجي تحقيقي است بر رساله سمرقنديه ابوالقاسم ليثي سمرقندي؛ در سه «عقد» و هر عقد داراي چند «فريده»: عقد 1. انواع المجاز؛ عقد 2. تحقيق معني الاستعارة بالكناية؛ عقد 3. تحقيق قرينة الاستعارة بالكناية و ما يذكر زيادة عليها من ملايمات المشبه به. شارح از فوائد الغياثيه عضدالدين و شرح شرح مختصر الاصول تفتازاني ياد مي كند.
آغاز: بسمله. يقول العبد المفتقر الي الطاف ربه الخفية عصام
الدين بن محمد ان احسن مايزاد به النعم الوفية و يدفع به البلية في البكرة و العشية... اما بعد اما هذه لمجرد التاكيد لا التفصيل المجمل مع التاكيد
انجام: و الا ظهر ان ما يحضر به السامع اولا فهو القرينة و ما سواه ترشيح و لك ان تجعل الجميع قرينة في مقام شدة الاهتمام بالايضاح الحمدلله علي تمام الاصباح بعد الظلام المحوج الي المصباح و نرجوا الانتظام في سلك دعاء من طلبة الصلحاء في الصباح و الرواح.
[دنا 731-730/6 (40 نسخه)؛ کشف الظنون 845/1؛ فهرس مخطوطات العربية في مکتبة عبدالله بن العباس بمدينة الطائف ص 349؛ هدية العارفين 27-26/1؛ الاوقاف العامة موصل 134/2 و 242/2 و 244-2 و 246/2 و 143/3 و 145/3 و 169/3]
شرح و حواشي:
1- حاشية شرح الرسالة السمرقندية = حاشية شرح رسالة الاستعارات = الزيبارية؛ زيباري، حسن بن محمد (- 1050)
2- حاشية شرح رسالة الاستعارة؛ سمرقندي، علي بن صدرالدين (- 11)
3- حاشية شرح رسالة الاستعارة؛ كردي حسين آبادي، عبدالله بن حيدر (- 1107)
4- حاشية شرح الرسالة السمرقندية؛ كفوي، محمد بن حميد (- 1174)
5- حاشية شرح رسالة الاستعارة؛ كردي حسين آبادي، احمد بن حيدر (- 12)
6- حاشية شرح رسالة الاستعارة؛ صبان، محمد بن علي (- 1206)
7- حاشية شرح الرسالة السمرقندية؛ ارزنجاني، محمد صادق بن عبدالرحيم (- 1223)
8- حاشية شرح الرسالة السمرقندية؛ كوراني، الياس
9- حاشية شرح رسالة الاستعارة
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني 962ق؛ در پايان آمده: «و نقلت عن خط المصنف رحمه الله»، محشي به نشاني «منه رحمه الله» و «فتح سلمه الله» [ف: 208-16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 14 شوال 969ق؛ كاغذ: ترمه، جلد: ميشن سياه، 13گ (54ر-66ر)، 23 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 123-6]
خط: نستعليق، كا: كلب علي بن پير غيب كلبي، تا: 982ق؛ جلد: تيماج مشكي، 10گ (14پ-23ر)،اندازه: 12×21 سم [ف: 3-146]
بي كا، تا: 999ق، جا: اسكندريه [اوراق عتيق: 1-254]
آغاز: برابر
كا: محمود بن سليمان، تا: قرن 11؛ در آخر چند دعاء به نقل از احياء العلوم در دفع بلاء طاعون و غيره نوشته شده؛ واقف: سپهسالار؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 14ص، اندازه: 15/5×21 سم [ف: 2-424]
آغاز: برابر؛ انجام: (ناتمام)... علي ما صرحوا به يجب ان يكون وجه الشبه منتزعه من عده امور و كذا الطرفان...
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگي: انجام؛ محشي با نشان «چلبي»، منه ره، شيرانشي، محمد قره باغي؛ كاغذ: پسته اي، جلد: رويه كاغذي مقوايي، 13گ (1پ-13پ)، 15 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 6-171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شيخ اسماعيل بن عبدالوهاب بن سعيد، تا: قرن 10 و 11؛ كاغذ: ترمه، 16گ (112پ-127پ)، 19 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 6-175]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شيخ محمد علي بن محمود تبريز، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 8گ (156پ-163ر)، اندازه: 19×26 سم [ف: 23-837]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوبكر بن رجب الطولوين، تا: چهارشنبه 24 رمضان 1081ق؛ در جلد 12 (ص 408) همين فهرست نيز معرفي شده؛ كاغذ: شكري، جلد: تيماج خرمايي، 14گ (72-85)، اندازه: 14/3×19/7 سم [ف: 497-11]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، كا: ابراهيم بن احمد بن خضر، تا: 1092ق؛ محشي از: حسن، ابراهيم، جامي و ديگران؛ واقف: درة السلطنه ملك زاده كوثر، آبان 1326؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا، 17گ، 15 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 25-99]
آغاز: برابر؛ انجام: اذ المعتبر الوضع.
خط: نسخ، كا: سيد بن حاجي جبرئيل نزد شيخ شمس الدين، تا: 1097-1098ق، جا: در قيره بيلوه از ناحيه بانه؛ جلد: تيماج قهوه اي، 200گ، اندازه: 15×20 سم [ف: 51-178]
آغاز: برابر؛ انجام: ق، فهذا التنبيه بمنزلة الدليل علي التنبيه السابق و حاصله ان يقال... لان استعمال بعض الالفاظ بمعني بعض لا يوجب اتحادهما في المعني... الحمدلله
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي با علامت احمد بن
حيدر، منه، عبدالله بن حيدر، عرانشي، جزري، جامي، حسن عرب، ابن محمد؛ تملك: ملا ابراهيم كومه شني؛ مهر: خدا عادلست محمد ابن؛ جلد: مقوايي، 16گ (1-16پ)، 15 سطر (7×19)، اندازه: 17×22/7 سم [ف: 313-11]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: سپاهاني، 22گ، 15 سطر (6×14)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 385-17]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن زرشكي، 20گ، 17 سطر، اندازه: 12×20 سم [ف: 25-101]
آغاز و انجام: برابر
كامل؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول، مصحح، محشي؛ اهدايی: رهبری، بهمن 1383؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن مشكي، 24گ (7پ-30ر)، 15 سطر، اندازه: 12/9×19/5 سم [اهدائي رهبر: 143-10]
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: قرن 12؛ محشي؛ 22 گ (68پ-89ر) [ف: 3-182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحريري، بي كا، تا: ذيحجه 1109ق؛ محشي؛ 17گ (90ر-106پ) [ف: 3-182]
خط: نسخ، كا: عبدالواحد بن عبدالحميد حسني حسيني طباطبائي كرماني، تا: ذيقعده 1109ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج مشكي مذهب، 15گ (19پ-33ر)، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 20-305]
خط: نسخ تركي، كا: محمد بن مصطفي بسنوي، تا: 1111ق، جا: آماسيه [ف: 3-32]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1149ق؛ محشي؛ جلد: مقوا رويه كاغذ سبز، 45ص (328-284)، 12 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 44-198]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: مصطفي بن ابراهيم بن محمد، تا: 1160ق، جا: دارالحديث سليماني؛ محشي؛ جلد: تيماج بنفشه اي مذهب، 15گ، 19 سطر (6/5×14/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 390-2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي عمر، دمهوي محوي مالكي، تا: چهارشنبه 18 ربيع الاول 1166ق؛ مصحح؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 24گ، 19 سطر (7/5×14)، اندازه: 17×23 سم [ف: 28-594]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زيبا، كا: ابراهيم ادهمي، تا: صفر 1179ق؛ جلد: روغني مشكي، 25گ (1پ-25ر)، 21 سطر،اندازه: 13×20 سم [ف: 2-361]
آغاز: برابر؛ انجام: فقد فتح اقفال خزائن علم البيان بالاقليد و خرج بتوفيق الله عن سجن التقليد.
خط: نسخ، بي كا، تا: دوشنبه 13 شوال 1184ق؛ محشي از: قار آباد و غيره؛ واقف: زين الدين جعفر زاهدي، دي 1377؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج، 12گ، 23 سطر، اندازه: 14/5×20 سم [ف: 100-25]
آغاز: برابر؛ انجام: بما استثناه لك غير مرة الي ان حصل لك الاستقلال فعلينا
خط: نسخ، كا: داود بن محمد اشكنيه، تا: 1185ق؛ افتادگي: انجام؛ جلد: چرم قهوه اي، 14گ (1پ-14پ)، 11-15 سطر، اندازه: 18/3×22/3 سم [ف: 120-43]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن يوسف حريري از كهي، تا: 1189ق؛ محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 18گ، 14 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - 1-289]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حاج صادق بن حاج محمد صادق، تا: پنج شنبه صفر 1192ق، جا: مدرسه عبدي؛ محشي با نشان «عبدالرحمن، گلچي، حسن «ديناري، مطول»؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوا، 11گ (63ر-73ر)، 15 سطر (7×14)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: - 248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن محمد رضائي اوراماني، تا: 1192ق؛ مصحح، محشي به نشان هايي مانند «احمد بن حيدر» و «سيد» و «عبدالله» و «جامي» و «ابن عصام الدين» و «منه» و «ملا خسن» و «ابراهيم» و «حسن رحمه الله» و «شرانسي» و «س س» و «ميان» و جز آن ها؛ اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: مقوا، 14گ (25پ-38ر)، 17 سطر، اندازه: 17/5×23 سم [اهدائي رهبر: 10-142]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1192ق؛ مصحح، محشي، صفحات به شيوه چليپا؛ جلد: گالينگور قهوه اي، 34گ (60-27)، 12 سطر، اندازه:
16×22 سم [ف: 58-47/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشي با نشان «شرح، منه، زين الدين، س، ح، حسن زيباري، اسمعيل، حسن و...»، مجدول؛ كاغذ: فرنگي، 15گ (4پ-18پ)، 21 سطر، اندازه: 6/5×15 سم [ف: 164-40/2]
آغاز: برابر
نسخه اصلي: كتابخانه واتيكان - رم 1078؛ خط: نسخ، كا: هاشم بن محمد بن هاشم شامي، تا: يك شنبه 22 رجب 1200ق؛ 43ص (140-98) [عكسي ف: 5-38]
خط: نسخ مايل به رقعي، كا: ابراهيم بن محمد، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: مقوايي، 12گ (109پ-120ر)، اندازه: 16×21 سم [ف: 4-290]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: محمد بن ابراهيم بن حسن، تا: قرن 12 يا 13؛ محشي؛ جلد: مقوايي، 96گ، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 51-141]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: سيد احمد رشيد بن سليمان مفتي باغروس، تا: جمادي الثاني 1207ق؛ محشي از حسن زيباري، علي بن صدر الدين بن عصام، مفتي زاده، حميد كفوي و علي افندي؛ واقف: جعفر زاهدي، دي 1377؛ كاغذ: شكري، جلد: مقوا، 29گ، 17 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 25-100]
خط: نسخ تحريري، كا: موسي بن عبدالله بن محمد صالح، تا: 19 رجب 1209ق، در خيمه دامادش استاد محمود الدريني؛ 37گ (31ر-67ر) [ف: 3-182]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1219 ق [الفبائي: - 322]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: عيسي بن علي الفاوجي، تا: 1220ق؛ مصحح، محشي؛ 18گ، 15 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف مخ - 3-1204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1230ق، جلد: مقوا، 12گ، 25 سطر، اندازه: 17×25 سم [ف: 5-2583]
خط: نسخ تحريري، كا: محمد بن عبدالله، تا: 1233ق؛ محشي؛ 13گ (1پ-13ر) [ف: 3-182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: جمعه 5 ذيقعده 1236ق؛ محشي از سنان، زين الدين، ابوالقاسم و ديگران؛ اهدايی: سازمان حج و اوقاف، آبان 1369؛ كاغذ: نخودي، 14گ، 19 سطر، اندازه: 19×21/5 سم [ف: 25-100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالحكيم بن حسن، تا: 1241ق؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 23گ، اندازه: 15×22 سم [ف: 5-2583]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1254ق؛ اهدايی: وزيری؛ كاغذ: ترمه، جلد: مقوايي با تيماج مشكي، 16 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 13/5×21 سم [ف: 4-1362]
خط: نسخ پخته، كا: عبدالرحمان بن شيخ حسن كاخي مشكاتي الاصل، تا: 1274ق؛ 20گ (25ر-44پ) [ف: 3-182]
آغاز: بسمله،هذه للايماء الي المعاني المترتبة الموجودة في التعقل فقط علي تقدير تقدم الديباجة؛ انجام: اذا المعتبر الوضع لك الحمد علي ما وفقتنا و هديتنا علي دين الاسلام و الصلوة علي نبيك المبعوث الي الانام و علي آله الكرام و صحبه العظام.
خط: نسخ، كا: محمد رضا ابن محمد رحيم، تا: بين سال هاي 1269 تا 1288ق؛ جلد: مقوايي، 194گ، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 51-133]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1289ق؛ انجامه: «تمت فحمداً له ثم شكراً له كتبه الكلني»؛ مصحح، محشي به امضاهاي: «منه» و «حسن الچوري» (مورخ 1291ق، برگ 29پ) و «پينجويني» و «گلنبوي» و «برهان ره» و «عباس» (يكي از آن ها در شب جمعه 14 جمادي الثاني 1346 ق، برگ 8ر) و «يوسف» و «عبدالله يزدي» و «عباس احمدي» و «عباس» (در سوله مباركه شب دوشنبه اول شعبان 1346ق، برگ 79ر و در قريه حور يك شنبه 4 جمادي الاول 1346ق) و «قزلجي مدظله» و «مير ابوالفتح» و «شرويني» و «حسين خلخالي» و «جمال الدين» و «احمد بن حيدر» و «زيباري» و «ق» و «كنز» و «جامي» (ضيعه الحروف عبدالرحمن سنه 1327، و... و كاتب نسخه؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 20گ (170ر-189پ)، اندازه: 15×22 سم [ف: 20-361]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد الكزاني، تا: 1290ق؛ مصحح، محشي؛
اهدايی: رهبری، مهر 1386؛ كاغذ: صنعتي نخودي، جلد: مقوا، 19گ (37پ-55پ)، 11 سطر، اندازه: 1/5×23 سم [اهدائي رهبر: 10-143]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا الشرح الرفيع الشأن لهم و للإخوان و الخلائق اذ به يمكن الاقدار علي البديع و البيان نرجوا من الله ان... متمسكا برديف الاولياء و متبوع العلماء.
خط: نسخ، كا: يوسف ملقب به شمس برهان، تا: 1326ق؛ محشي به امضاي «جامي چوري و حسن زيباري»؛ 27گ (1پ-27ر)، 13 سطر [ف: - 156]
آغاز: برابر؛ انجام: اذ به يمکن الاقتدار علي البديع و البيان نرجوا من الله ان يعيننا عليه بحرمة حبيب الديان ومتمسکًا برديف الاولياء
خط: نسخ، بي كا، تا: 1326ق؛ مصحح، محشي از زيباري و جامي و...؛ جلد: تيماج قهوه اي، 28گ (1پ-28ر)، 13 سطر، اندازه: 18×22 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد داشاغلوجي، تا: 1349ق، جا: ساوجبلاغ مكري؛ توضيح: از صفحه 106 تا 108 مطالبي شرح مزج گونه از فاضل قزلجي درباره قول قوشجي شارح رساله «عضديه» آمده به احتمال اين قسمت مندرج در اين جا قسمتي از كتابي بوده كه در اين صفحات فقط قول شارح، يعني قول قوشجي در سماء «حروف مباني» مثل الف و باء و لفظ تعيين به ابتدا مورد بحث قرار گرفته و بعد اسماء كتب و الفاظ موضوعه و اسماء اعداد اسماء افعال و اسماء علوم شرح داده شده و سپس عبارت «لفظ التعيين» مورد بحث واقع شده و در تحت آن ضمن بحث هاي دوباره به اشتقاق كلمه مسأله وضع پيش كشيده مي شود و در آخر اين قول مي آيد كه اعتراض قوشجي بر قاضي عضد وارد نيست.
در اين سه صفحه حواشي توضيحي و انتقادي مفيدي كه اشاره به مباحث دقيق علم الالفاظ است وجود دارد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، رويه كاغذي، 62ص (43-105)، 14 سطر (11×14/5)، اندازه: 17/5×21 سم [ف: - 229]
آغاز: و لو قال وعلي آله العليه لکان احسن سبکاً و اعلي منزلةً عندا صحاب الرويه ذوي النفوس الزکيه اي المفلحه قال الله تعالي قد افلح من زکيها؛ انجام: برابر
تذكر: نام كتاب و مؤلف به قرينه انجام به دست آمد؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: گالينگور سبز، 26گ، 12 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - 1-162]
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي؛ جلد: مقوايي، 15گ، 21 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 3-143]
بي كا، بي تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ جلد: مقوا، 14گ (54ر-67ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 2-55]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «رسول رحمه الله، عبد الملك، عبد الله، حسن و زيباوي»؛ قطع: خشتي [رشت و همدان: ف: - 1486]
š.-u r.-il-isti‘āra
خواجكي جامي، يوسف بن ابي المعالي، ق10 قمري
xājakī-ye jāmī, yūsof ebn-e ab-el-ma‘ālī (- 16c)
وابسته به: الاستعارة = فرائد العوائد في معاني الاستعارة و اقسامها = الرسالة السمرقندية = الفريدة =رسالة الاستعارة و العقود = فرائد الفوائد = بلوغ الارب = فوائد العوائد؛ ليثي سمرقندي، ابو القاسم بن ابي بكر (- 888)
تاريخ تأليف: سه شنبه 4 جمادي الاول 915ق؛ محل تأليف: سمرقند
شرح مزجي متوسطي است بر رساله «الاستعاره» ابوالقاسم بن ابي بكر ليثي سمرقندي در بيان انواع استعارات. در اين شرح، معضلات و پيچيدگي هاي متن رساله مذكور كشف و مشكلات آن حل شده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي خلق الانسان علمه البيان و جعل اللسان مفتاحا يفتح باب الجنان اترك كلامه علي وفق ما يقتضيه الحال... و بعد فيقول الي الله... ان اولي ما يركض في مضمار بيانه جواد الفكر و الانظار... قال رحمه الله: الحمد لواهب العطيه، صدرالرساله بحمدالله سبحانه...
انجام: وليكن هذا آخر ما اوردنا في شرح هذه الرساله من كشف المعضلات و حل ما يجب حله من المشكلات معترضين عن الاطناب الممل و الايجاز المخل...
خط: نستعليق، بي كا، تا: يك شنبه شوال 967ق؛ از روي نسخه خط عبدالباسط تركستاني در ذيحجه 939 [نشريه: 7-229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ كهن، كا: عبدالباسط بركستاني، تا: قرن 10؛ مصحح، محشي؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 26ص (157-132)، 19-11 سطر (6/5×13 و 7/5×11/5)، اندازه: 13×19 سم [ف: 24-16]
š.-u r.-il-isti‘āra
قرق اغاجي، سليمان
qoroq āqājī, soleymān
شرح مزجي مختصري است بر «رسالة الاستعارة» محمود بن عبدالله انطاكي (- 1160ق) و شارح مي گويد كه وجوهي كه در اين رساله احتمال داده شده 168 وجه يا بيش تر مي باشد.
آغاز: الحمد لمن افرد الحقائق و الصلاة علي من رشح بأعلي الدقائق و علي آله المجردين عن ملائم العلائق.
انجام: و من لايشكر الناس لايشكر رب من يقولون؟ سبحان ربك رب العزة عما يصفون و سلام علي المرسلين و الحمدلله رب العالمين.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2647/4
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق و رقعي، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قهوه اي، 25گ (92پ-116پ)، اندازه: 17×23 سم [ف: 7-229]
š.-u r.-il-isti‘āra
وابسته به: الاستعارة = فرائد العوائد في معاني الاستعارة و اقسامها = الرسالة السمرقندية = الفريدة =رسالة الاستعارة و العقود = فرائد الفوائد = بلوغ الارب = فوائد العوائد؛ ليثي سمرقندي، ابو القاسم بن ابي بكر (- 888)
خوانسار؛ مدرسه علوي؛ شماره نسخه: ض 18
آغاز: الحمدلله المجد [كذا] و الصلاة علي رسوله محمد و علي آله و اصحابه من الازل الي الأبد؛ انجام: هذا آخر ما اوردناه في شرح الرسالة و الحمدلله اولا و آخراً...
خط: نسخ و نستعليق خفي، كا: محمد بن ابراهيم بن عيسي اواليي، تا: قرن 10؛ (199-191)، اندازه: 10×15 سم [آينه پژوهش: سال 4ش 22-104]
š.-u r.-il-usṭurlāb
رشتي، كاظم بن قاسم، 1212-1259 قمري
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
وابسته به: الصفيحة الاسطرلابية = الصفحة = صفيحة الامكان؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرح مختصري است با عناوين «قال، اقول» بر رساله اسطرلاب شيخ بهائي و تطبيق آن ها با مراتب عرفاني «عالم كبير» كه انسان «عالم صغير» آن است.
آغاز: حمدله. صلاة. و لعنة الله علي اعدائهم و مخالفيهم... اما بعد، فيقول... كاظم بن... ان هذه عجالة كتبتها شرحاً علي الرسالة الوجيزة التي صنفها العالم الشيخ محمد بهاءالدين العاملي... في علم الاسطرلاب علي جهة البسط و الاطناب. و اذكر فيه انشاء الله ما لم يذكر في كتاب... لان اهل هذه العلم انما نظروا فيه من الوجه الواحد الظاهر... قال رح الاسطرلاب آلة مشتملة علي اجزاء يتحرك بعظها فتحكي الاوضاع الفلكيه...
[الذريعه 283/13؛ فهرست كتب مشايخ، 288 ش 133 «رساله اسطرلابية»؛ دنا 731/6]
آغاز: برابر؛ انجام: و تسمي تلك الاقسام خطوط الساعات المعوجة و ربما يرسمون قسيا تمر علي مركز...
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ افتادگي: انجام؛ جلد: تيماج مشكي، 20گ (200پ-219)، 14 سطر، اندازه: 10×15 سم [محدث ارموي مخ: 2-897]
آغاز: برابر؛ انجام: ربما يرسمون قسماً علي مركز ص و صلي الله علي محمد و آله اجمعين.
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: قرن 13؛ 18ص (89-72) [ف: 24-1]
š.-ur r.-il aflāṭūnīyya
اهداء به: سلطان ابوالنصر بايزيد خان بن محمد خان بن مرادخان شارح به درخواست سلطان ابوالفتح خداوندگار كلمه اي از كلمات افلاطون (اذا كان الجسم مختلطا من جرمين معلومين و اردنا ان نعلم كم فيه من كل واحد منهما) را شرح نموده است.
آغاز: الحمد لله جاعل الجواهر العقلية و الحسية و باري النفوس القدسية و الانسية عالم تفاصيل اشخاص الموجودات
نسخه اصل: كتابخانه دانشگاه كراچي - پاكستان 19993؛ خط: نسخ، كا: محمود حمدي، تا: شنبه 25 رجب 1345ق؛ از روي نسخه دار الكتب المصريه به شماره 13 و به خط مصلح لدين بن مولانا سنان كتابت روز جمعه 8 رجب 905؛ 8ص (116-109) [عكسي ف: 6-61]
نسخه اصل: كتابخانه دانشگاه كراچي - پاكستان 19979؛ خط: نسخ، كا: محمود حمدي، تا: چهارشنبه 3 رمضان 1344ق؛ از نسخه دارالكتب المصريه ش 12 كيميا؛ 9ص (381-389) [عكسي ف: 6-73]
š.-u r.-i alfāẓ-il-kufr
قاري هروي، علي بن سلطان محمد، - 1014 قمري
qārī heravī, ‘alī ebn-e soltān mohammad (- 1606)
وابسته به: الفاظ الكفر = الالفاظ التي يكفربها قائلها؛ رشيد، محمد بن اسماعيل (- 768)
شرح مزجي بسيار مختصري است بر رساله «الالفاظ التي يكفر بها قائلها» رشيدي حنفي. در اين شرح توضيح بسيار مختصر داده شده و به مدارك اشاره مي شود و در آن كلمات و جملاتي كه به زبان آوردن آن ها در مذهب حنفي منجر به كفر مي شود بازگو و شرح شده است.
آغاز: الحمدالله رب العالمين و الصلوة و السلام علي سيدنا محمد و اله و صحبه اجمعين. ثم اعلم ان الشيخ العلامة المعروف ببدر الرشيد من الائمة الحنفية عليهم الحمة جمع اكثر كلمات الكفرية بالاشارات الايمائية فها انا ابين رموزها...
[دنا 731/6؛ توپقاپوسراي 539/2؛ معجم التاريخ التراث الاسلامي 2179/3-2180]
آغاز: قال الشيخ... أما بعد فان الناس لما فسدت قلوبهم فسد سائر بدنهم و فشا منهم ما فشا من الكذب؛ انجام: و يحفظنا في هذا المحل الادني و يرزقنا اللقاء الاعلي فانه الناصر و المدلي و الحمدلله سبحانه أولا و آخراً...
در فهرست مؤلف ملاعلي بن قاري دانسته شده؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: جمادي الثاني 1123ق؛ مجدول؛ مهر: «السيد حميد فهمي» (دايره)؛ جلد: مقوايي، 62گ، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 11-383]
آغاز: برابر؛ انجام: انت علام الغيوب و لاحول و لا قوة الا بالله العلي العظيم و هذا خاتمة ما قصدناه و تتمة ما اردناه... اخرا و السلام علي نبيه باطنا و ظاهرا امين يا رب العالمين و يرحم الله عبدا قال امينا.
كامل؛ خط: نسخ، كا: درويش محمد بن حاج ولي بن حاج رسول طرسوسي برازي حنفي قادري ملقب به قوپراني از گروه پيجان، تا: 1127ق؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: ميشن زيتوني، 25گ (192پ-216ر)، 12-13 سطر (9×15)، اندازه: 12/3×15/4 سم [ف: 202-29/1]
شرح رسالة الالفية- حاشية الالفية
š.-e r.-ye owzān
قطب الدين
qotb-od-dīn
وابسته به: تحفه = تحديد كر؛ شيخ بهائي، محمد بن حسين (953-1030)
شرح قطب الدين بر رساله اوزانيه و مساحت شيخ بهائي.
تبريز؛ محقق (آقاي)؛ شماره نسخه: 13/21
بي كا، بي تا [نشريه: 4-333]
š.-e r.-ī dar raml
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10098/3
آغاز: بسمله متن باب هفتم در معرفت ميزان العمل و آن موقوفست بر چند اصل، شرح، بدان كه بناي ميزان العمل؛ انجام: از خانه اول ابتدا نموده مي شمارند به هر خانه كه... آن ميزان خواهد بود.
خط: نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1026ق؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج قهوه اي، 3گ (154پ-156ر)، 15 سطر (8/5×13)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 79-19]
š.-e r.-ī dar sarf va nahv
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 96/2 خوئي
آغاز: و باقي قيود از تعريف بمنزله فصل است و بيرون مي كند اشياء... قوله و هي اسم و فعل و حرف الخ بدان كه ضمير هي راجع بلفظ كه مصدر است و تذكير و تأنيث در و يكسانست؛ انجام: و تقول في التثنيه و الجمع المؤنث اضربان و اضربنان پس اين قول مذكور بمنزله استثنا باشد... في هل ترون باسقاط نون جمع و الحاق نون تأكيد و ضم و او هم چنان كه ضمه يافته.
اصل اين كتاب بزبان عربي و شرح است بر كتابي به عربي در صرف و نحو؛ خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ ناقص است؛ 227ص (3-229) [ف: 158-7]
š.-e r.- ī dar teb
نوري مازندراني، مرتضي قلي بن ميرزا بابا، ق13 قمري
nūrī māzandarānī, morteza qolī ben mīrzā bābā (- 19c)
تاريخ تأليف: 1275ق
شرح مختصري است بر رساله اي در پزشكي داراي چند ماده كه بيش تر به رد نظريات مؤلف رساله پرداخته است. چون برگ دوم رساله حاضر افتادگي دارد نام رساله و مؤلف اصل شناخته نشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6690/7
آغاز: منت خداي را كه در اراده اش تبديل نيست و ذات پاكش
را مثل نه اطباء نفوس كامله را وسايط افاضات فرموده؛ انجام: و دست توسل بر دامن شافي مطلق و حكيم علي الاطلاق زده از او علاج جميع دردها استدعا كنند و اين حقير را به دعاي خيري ياد و به فاتحه اي شاد نمايند.
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: 1275ق؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 110گ (107پ-216ر)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 20-205]
š.-e r.-ī dar kīmīyā
بخشي از شرح رساله اي در كيميا، با عناوين «قال الحكيم».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6792/8
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1104ق، جا: اصفهان؛ جلد: تيماج مشكي، 4گ (64پ-67ر)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 20-261]
š.-e r.-ī dar kīmīyā
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 907/9
آغاز: بسمله، اول حجر را هفت كرت تقطير بايد كرد و هر كرت آب را رومي بايد كرد؛ انجام: لهذا الاكسير القمري خمسة امثاله من النفس بالتجزية و التقطير فاذا شربها تم عمل الحمرة...
نسخه منقول از خط سيد حبيب ابراهيم مشعشع مي باشد؛ خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج زيتوني، 3گ (134پ-136پ)، 11 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 2-173]
š.-e r.-ī manzūm dar ‘elm-e tasrīf
قم؛ مركز مطالعات؛ شماره نسخه: 533/6
آغاز: ق و آله المراد بالآل الامة فلا يرد قصور ترك الأصحاب ق الفقير صفحة مشبهة من فقر؛ انجام: و تلك في محاوز الثلاثي كاسم مفعول مع القياس
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14؛ جلد: مقوايي، 7گ (59ر-65ر)، 15 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 1-459]
š.-e r.-i bābā tāher-e hamadānī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1142/50- ف
نسخه اصل: بادليان اكسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بي كا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1-569]
š.-ur r.-il baḥrānīyya
محمد ولي بن محمد جعفر، ق13 قمري
mohammad valī ebn-e mohammad ja‘far (- 19c)
تاريخ تأليف: 25 محرم 1272ق
شرح مزجي توضيحي است بر رساله «بحرانيه» ملك الأطباء محمد تقي مشهور به آقا بابا طبيب شيرازي، نوشته شده به نام حاج ميرزا محمود و به درخواست ميرزا مهدي طبيب فراهاني و شب دوشنبه 25 محرم 1272 بدان شروع كرده است.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 9298/1
آغاز: الحمد لله الذي أيدنا بفصل الخطاب في أصل الرد و وصل الجواب و أرشدنا صوب الصواب برفع الاحجاب؛ انجام: و اسقفنا من رحيق التحقيق العذب الزلال اسائع كا لسلسال بمحمد و آله خير نبي و آل.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: مقوايي، 60گ (1پ-60ر)، اندازه: 14/5×21 سم [ف: 24-87]
š.-ur-r.-il-badī‘a
تختي كردستاني، عبدالكريم بن عبدالقادر، ق14 قمري
taxtī kordestānī, ‘abd-ol-karīm ebn-e ‘abd-ol-qāder (-20c)
در ديباچه آمده است، كه از پدرم رساله اي كوتاه در علم كلم در دست بود، دربرگيرنده اثبات ذات و صفات و رستاخير و پيامبري، و از نظر اهميت خواستم آن را گزارش كنم. نام ويژه اي به متن و كار خود نداده است، جز آن كه مي توان از
عبارت هاي پاياني، بدان نام «الرسالة البديعة» داد. بخش بندي نشده. براي نشاني از متن: «بسمله. بعد الحمدلله الواجب وجوده و العميم جوده عليكل ما به وجوده و الصلاة و السلام علي من كمله».
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1396/7
آغاز: الحمدلله الذي دل علي وجوب وجوده ايجاد الممكنات و علي كمال قدرته... و بعد، فيقول العبد... ابن الشيخ عبدالقادر، عبدالكريم، لما كان اكثر الطلاب لقلة الاكثرات بالعلوم؛ انجام: المراد الكاملين اؤ مخصصة «و يتجلي» اي ينكشف «عن الشبه معارفهم» و المراد دفع الشبهات عندهم في معارفهم الدينية المنسوبة الي نبينا محمد (صلی الله علیه و آله) كلما ذكره الذاكرون و غفله عن ذكره الغافلون و سلم تسليماً كثيرا.
خط: نسخ پخته، بي كا، تا: 1340ق؛ 10گ (39ر-48پ) [ف: 3-194]
š.-u r.-i barkawī
حسيني داغستاني، حسين
hoseynī dāqestānī, hoseyn
شرحي است بر رساله محمد بركوي در كلمه توحيد.
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه: 714/8
آغاز: بسمله، فال مبارك يجري علي اجر جزيل لا اله الا الله حمد و دعا و يهدي من يشاء الي سواء السبيل محمد رسول الله... اما بعد فلما اشتهر بين الناس ان كلمة لا اله الا الله نفي و اثبات توهم الوهم... فشرع... الحسين الحسيني المشتهر بالداغستاني بعد ما جري بينه و بين العالم محمد ظريف البخاري... الكلمات اللطيفه الغزيه المنسوبة الي البركوي ان هذا الحكم محمول علي الحقيقه و في هذا المقام نفي و نافي و منفي اثبات و مثبت و مثبت... وقع كلمات لطيفه لغزيه من قلم افضل العلماء... محمد البركوي... فشرع في حلها محتاج المهاجرين... الحسين الحسيني المشتهر الداغستاني بعد ما جري بينه و بين العالم محمد ظريف البخاري مباحثة طويلة خارجه عن التحرير؛ انجام: عن وجوه الامرار لتصلح ان تكون عرشا لتجلي الله عليها و محلا لنظر الحق اليها هذا ما تيسر لي من الختام... مؤلفه المذنب الحسين الحسيني حسين تأليفه... في دار السلطنه القسطنطنيه 1256
عنوان نسخه چنين است كه در بالا ياد شد بدون ذكر نام مؤلف متن و شرح؛ خط: نستعليق، كا: عبدالقادر كركوكي، تا: 1279ق، جا: قسطنطنيه؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قرمز، 5ص (116-120)، 23 سطر، اندازه: 11×18 سم [نشريه: 13-88]
شرح رساله بهشتي- شرح رسالة الحساب
š.-u r.-i tajallī-yi ḏātī = š.-u kalamāt-i ibn-i hūd
تركه اصفهاني، علي بن محمد، - 836؟ قمري
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
گزارشي است بر رساله ابن هود مغربي.
آغاز: بسمله. قال الحكيم النحرير ابن هود المغربي... لماتجلي الله لذاته بذاته من ذاته في ذاته علي ذاته فتجسد ما تجسد فكان الاول عرشا و الثاني كرسيا... و السابع سرا قال الفقير... اعلم ان تحقيق هذا الكلام و تبيين مقاصده متوقف عل تمهيد مقدمات... متوسلا في ذلك الي من ختم باسمه كنوز... من ذلك ما يستمد من اصول العدد علي ما عليه راي القدماء من الانبياء و هو ان الاربعه لاحتوائها علي المرتبة الكماليه شملت جميع مراتب الوجود...
انجام: و المحقق مثلنا لانا و اياهم بميزان الاحسان. تمت الرسالة و الصلواة علي خاتم الرسالة محمد و آله.
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته تعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1084ق؛ كاغذ: ترمه سپاهاني، جلد: تيماج حنايي، 4گ (8پ-11پ)، 15 سطر (7×14/5)، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 3-465]
بي كا، تا: 1086ق؛ 2گ (174پ-175پ) [ف: 26-47/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كا: حيدر بن علي بن اسماعيل كركي، تا: قرن 11؛ كاغذ: اصفهاني آبي و زرد، جلد: تيماج قهوه اي مذهب، اندازه: 14×23/5 سم [نشريه: 13-243]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ 21گ (121پ-141ر) [ادبيات تهران: ف: 3-48]
شرح رسالة التوحيد- فتح الرحمن لشرح رسالة الولي ارسلان
š.-u r.-it-tawḥīd
احسائي، علي نقي بن احمد، - 1246 قمري
ahsā‘ī, ‘alī naqī ebn-e ahmad (- 1831)
تاريخ تأليف: جمعه سلخ جمادي الثاني 1224ق؛ محل تأليف: يزد
شرحي است با عناوين «قال- اقول» بر رساله توحيد تأليف عبدالكريم بن ابراهيم گيلاني كه چون كتاب وي را داراي لغزش هايي ديده به شرح آن پرداخته است.
آغاز: آغاز رساله گيلاني: بسمله، حمدالله بصفاته توحيده بذاته فهو الواحد لاعن توحيد و المحمود قبل الحمد و التحميد...
آغاز شرح: بسمله، الحمدلله رب العالمين الذي جل عن التشاكل و التشابه... و اشكره بما بدي و الصلوة و السلام علي عبده و رسوله... و بعد فيقول العبد علي نقي بن احمد بن زين الدين انه لما وقع نظري الفاتر علي رساله...
انجام: و اياك من الخطاء و الزلل و هذا آخر ما اردته في شرح توحيد عبدالكريم بن ابراهيم الجيلاني وقع الفراغ من هذا الشرح علي يد مؤلفه علي نقي بن احمد بن زين الدين الهجري ضحي يوم الجمعه آخر جمادي الاخر.
[دنا 732/6؛ الذريعه 284/13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1234ق، جلد: تيماج، 36گ (1پ-36ر)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 24-106]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علي بن محمد مهدي حسيني بيدگلي كاشاني، تا: 1248 ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: گالينگور، 100ص (1-100)، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 10-959]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مهدي بن علي نقي تبريزي،بي تا،سه شنبه 17 جمادي الاول 1281ق؛ از روي نسخه اي كه از نسخه مؤلف نقل كرده، مصحح، با علامت بلاغ؛ تملك: محمد تقي تبريزي ممقاني به سال 1282 با مهر «محمد تقي بن محمد» (مربع)؛ 85گ (2پ-86پ)، 15 سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [محدث ارموي مخ: 2-897]
بي كا، بي تا؛ قطع: رحلي [ف: - 275]
كامل؛ خط: نسخ، كا: محمد علي بن يوسف بحراني، بي تا؛ كاغذ: فرنگي، جلد: مقوايي، 48گ (1-48)، اندازه: 15×22 سم [ف: 4-1391]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 71گ، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 4-178]
آغاز: برابر؛ انجام: بصير بالمبصرات و کلها راجعة.
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 33گ (122ر-154پ) [ف: 5-33]
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ 56گ (12ر-67ر) [ف: 5-33]
š.-e r.-ye towhīd
شرحي است با عنوان «قوله- قوله» با بحث مفصلي در اين كه لايق به نام «واجب الوجود» مبدعات اند. در پايان تصريح شده كه اين شرح بيش تر از مقابس اشراقات صدرالدين محمد قوامي شيرازي مي باشد.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 1952/12
آغاز: قوله دام افاداته و شك نيست كه مجموع زيد و عمرو موجود ثالثي خواهد بود؛ انجام: بمحك محكمات آيات و متواترات روايات زده و آزموده، الحمدلله الذي هدانا لهذا و ما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله
خط: نستعليق، كا: محمد حسن حسيني خويي زنوزي، تا: غره شوال 1206ق، جا: تهران؛ جلد: تيماج مشكي، 11گ (106ر-116ر)، مختلف السطر راسته و چليپا، اندازه: 10/5×14/5 سم [ف: 322-5]
شرح رسالة الجبر و التفويض- نور البصر بحل مسئلة الجبر و القدر
شرح رسالة الجبر و المقابلة- شرح رسالة الحساب
š.-u r.-il jabr wa-l muqābala
حسيني، ابوالمعالي بن حسن، ق10 قمري
hoseynī, abolma‘ālī ebn-e hasan (- 16c)
وابسته به: الجبر و المقابلة؛ نصيرالدين طوسي، محمد بن محمد (597-672)
تاريخ تأليف: 24 رمضان 929ق؛ محل تأليف: نجف اشرف شرح مزجي مختصري است بر رساله «الجبر و المقابلة و الحساب» خواجه نصيرالدين طوسي. بيش تر آن توضيحي است و گاهي به گفتگو مي پردازد.
[دنا 733/6؛ الذريعة 285/13]
آغاز: الحمد لواحد غير معدود عدد نعمته و لامكسور ضرب قسمته و الصلاة علي من لاينجبر نقصان الاعمال الا بتكميل شفاعته؛ انجام: والا فليرسم بما يريد لاعيد الكلام فيه اذا وجدت فرصة من الزمان... و هذا ما اتفق في الرابع و العشرين من شهر رمضان المبارك
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 32گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×18 سم [ف: 20-382]
آغاز: و بعد فقد سالني بعض الاصدقاء... اشار بلفظ البعض الي انه ترك البعض كعمل الجذر و الكعب و ميزان الاعمال؛ انجام: لاعيد الكلام فيه اذا وجدت فرصة من الزمان انشاء الله تعالي و هو حسبي و نعم الوكيل
خط: نسخ، كا: محمد كريم بن نعمة الله طبيب، تا: رجب 1073ق؛ جلد: تيماج قرمز، 76گ (2-77)، 16 سطر، اندازه: 14/5×20/5 سم [ف: - 35]
شرح رسالة الجيب- شرح الربع المجيب
š.-u r.-i ḥudūṯ-il-‘ālam
شيرازي، عبدالنبي بن محمد مفيد، - 1192 قمري
šīrāzī, ‘abd-on-nabī ebn-e mohammad mofīd (- 1778)
تعاليقي است در عنوان «قال، اقول» بر «رساله در ابطال زمان موهوم».
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 7102
آغاز: الحمدلله الذي دلنا الي منهج الصواب و هدانا الي صراطه و منه الامر في المبدأ و المآب؛ انجام: و ما سوي ذلك من الكلمات المتداولة بينهم دائر بين التفريط و الافراط و الله ولي التوفيق و هو الهادي الي سوآء الصراط.
خط: نستعليق و شكسته، بي كا، تا: 1186ق؛ ضميمه: گفتاري است به فارسي در پنج صفحه از ملا صادق اردستاني در مبدأ و معاد كه به اين جملات آغاز مي گردد: «نسبت مجعول بجاعل ممكن نيست كه بنحو قرابت باشد چه فرد اگر چه در تصور محتاج است بتصور طبيعت» الخ و هم هفت صفحه عبارتي از «شرح ارشاد» شهيد ثاني در مسئله قرائت در نماز جماعت؛ كاغذ: نخودي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 74گ، 16 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 11-196]
š.-u r.-il-ḥudūd-i wa-r-rusūm
آل عصفور، محمد علي بن محمد نقي، 1289-1350 قمري
āl-e ‘osfūr, mohammad ‘alī ebn-e mohammad naqī (1872 - 1932)
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 17969
آغاز: الحمدلله الذي خلق الانسان و علمه البيان و صلي الله علي محمد و آله؛ انجام: من عمل و علم فذلك يدعي عظيما في ملكوت السموات و الارض
خط: نستعليق شكسته، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14 [رايانه]
š.-u r.-il-ḥisāb = š.-u r.-il-jabr-i wa-l-muqābala
اصفهاني، ملك محمد بن حسين، ق10 قمري
esfahānī, malek mohammad ebn-e hoseyn (- 16c)
وابسته به: الحساب و الجبر و المقابلة = رسالة البهشتية = ما لابد للفقيه من الحساب؛ بهشتي اسفرايني، محمد بن احمد (- 749)
تاريخ تأليف: اواخر جمادي الاول 971ق
شرحي مزجي است بر رساله «الحساب» ابوالعلاء محمد بن احمد بهشتي اسفراييني به اضافه فوايدي چند كه لازم بوده و در كتاب نيامده است.
آغاز: الحمد لله الذي لا يعده عدد بلا نهاية و الاخر الذي لا يحده امد بلاغاية الواحد الذي لا ينسب اليه بوجه من الوجوه كثرة
انجام: مذكور في المطولات و لقد اشبعنا الكلام... و آله و ذريته الغرر الكرام صلاة دائمة لا ينقطع بانصرام الشهور و الاعوام
[دنا 733/6؛ الاوقاف العامة موصل 151/4؛ فهرستواره منزوي 2703/4]
آغاز:... جرت عادة الحكماء من المحدثين و القدما ء بتقديم تعلم الرياضيات علي الالهيات و الطبيعيات لا تخاذها للقوة الفكرية و اعداد للقوة النظرية
خط: تحريري، كاتب = مؤلف، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز؛ داراي خط خوردگي و اصلاحات، نسخه را محمد علي بن محمود تبريزي در سال 1040 (يا 1004) مقابله كرده، محشي، مصحح؛ واقف: حاج محمد علي بن آقا محمد رضا، جلد: تيماج زرشكي، 35گ (20ر-54پ)، 17-23 سطر، اندازه: 10/5×15 سم [مختصر ف: - 489]
آغاز و انجام: برابر
كا: امين الدين محمدبن نظام الدين احمد سمناني غروي، تا: دوشنبه 11 شوال 982ق، جا: مشهد رضوي [دليل المخطوطات: 1-268]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد بحراني، تا: 17 رمضان 1029ق؛ جلد: مقوايي، 68گ (2پ-69ر)، اندازه: 14×19 سم [ف: 27-291]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1036ق؛ از روي خط مصنف، در حاشيه صفحه آخر صورت خط مصنف كه نسخه را به جهت مولانا كمال بن مقتدي از سواد به بياض آورده در همان سال تأليف نقل شده، در آغاز نسخه خط علامه محمد باقر مجلسي است كه نوشته «از قرة العيني محمد رضاست»؛ مهر بيضوي «محمد باقر العلوم»، كتاب را محمد طاهر بن كمال بن اشرف طباطبائي حسني حسيني استكتاب كرده با مهر «المذنب محمد طاهر الطباطبائي» (بيضی)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 94گ، 19 سطر، اندازه: 11/8×16/5 سم [مختصر ف: - 507]
š.-u r.-in ḥisābīyya
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض 12999
خط: نسخ، بي كا، بي تا [الفبائي: - 334]
شرح الرسالة الحسينية- شرح آداب البحث و المناظرة
š.-ur-r.-il-ḥusaynīyya
دارندي، محمد بن عمر، - 1152 قمري
Dārandī, mohammad ebn-e ‘omar (- 1740)
وابسته به: آداب البحث و المناظرة = الرسالة الحسينية؛ انطاكي، شاه حسين (- 918ق)
شارح گويد: پيش از اين، حواشي بر شرح رساله حسينيه در آداب نگاشتم كه مورد قبول و پسند فحول قرار گرفت، تصميم گرفتم شرح مستقلي بر رساله مذكور بنويسم كه مشحون از فوائد باشد و پس از پشت سرگذاشتن سختي ها و گرفتاري ها رساله حاضر را نگاشتم.
آغاز: الحمد لمن قدر الوظائف علي أحسن النظام و الصلوة علي من أفحم المكابرين بساطع الحجج و الصمصام... و بعد فاني قد اتيت فيما مضي علي شرح الرسالة الحسنية... بحاشية فاستحسنها الفحول... ثم كان يخالج صدري ان ناتي للمتن بشرح غني عن الشرح... (يا من وفقنا) عدل عن المشهور تنبيها علي كفاية ذكر ما ينبيء عن الصفة الكمالية... (لوظايف البحث في التحريرات و التحقيقات) المراد بالوظائف اما الموجهة او الاعم منها...
انجام: الخاتمة في آداب المناظرة... و منها التحرز عن المباحثة مع من لا يعلم قوانين المناظرة و آدابها... في العشرة حزماً يقول الفقير الي الله الغني محمد بن عمر الدارندي هذا آخرما يتعلق بالرسالة الحسينية في الآداب علي وجه يكشف عن وجوه جرائدها قناع الاحتجاب... و اليه الرجعي و حسن مأب.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ محشي با نشانه «منه»؛ مجدول، با سرلوح آراسته؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج ترياكي، 36گ، 21 سطر (7×14/5)، اندازه: 13×21/5 سم [ف: 8-654]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي به نقل از «منه من الحاشية»؛ 40گ، 19 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 1-328]
š.-ur-r.-il-ḥusaynīyya fī ādāb-i- baḥṯ
؟ محمد چلبي
mohammad-e čalabī
وابسته به: آداب البحث و المناظرة = الرسالة الحسينية؛ انطاکی، شاه حسين (- 918ق)
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 2673/4
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ محشي با نشان «منه» رحمه الله، منيب رحمه الله؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن قهوه اي، 36گ (25پ-60ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 6-90]
š.-ur r.-il ḥusaynīyya fī ādāb-i- baḥṯ = š.-u ādāb-il-baḥṯ
وابسته به: آداب البحث و المناظرة = الرسالة الحسينية؛ انطاکی، شاه حسين (- 918ق)
شرح مزجي و كوتاهي است بر رساله «الحسينية في آداب البحث» از حسين شاه چلبي آماسيه وي، مشهور به حسين افندي.
توضيح آن که در فهرس مخطوطات دارالکتب الظاهرية، الفلسفة و المنطق و آداب البحث (ص 192) اين رساله با عنوان اشتباه «الرسالة الحسينية فی آداب البحث» از حسين افندی دانسته شده است. فهرست نگار کتابخانه گلپايگانی (ج 5: ص 2398) به درستی متوجه شده است که نسخه معرفی شده در کتابخانه ظاهريه شرح رساله الحسينية است و نه خود آن (بنگريد به مجلس ج 38: ص 145) اما به اشتباه تصور کرده است که حسين افندی مؤلف شرح رساله الحسينية است و نه خود رساله الحسينية. اين اشتباه به دنا (ج 6: 395) و حتی فنخا (ج 18: ذيل عنوان «شرح آداب البحث و المناظرة») راه پيدا کرده است که در اينجا تصحيح می شود.
آغاز: يا من وفقنا لوظائف البحث و كلمة «يا» مشتركة بين الاحوال الثلث فلا يحتاج الي توجيه العلامة و المراد بها غاية معناها و هي الاجابة
انجام: فيكون مغلوب الخصم الضعيف بالافحام مع أن هذا من [اشنع] وجوه الالزام و علي الله تعالي التوكل و به الاعتصام.
[الذريعة 54/13: به اشتباه شرح آداب البحث شمس الدين محمد بن اشرف سمرقندی دانسته شده؛ عثمانلی مؤلفلری 274/1؛ بروکلمان ذيل 2: 482؛ فهرس المخطوطات العربية بمکتبة عبدالله بن العباس بمدينة الطائف: 137: اشتباهاً به عنوان «حاشية علی شرح الرسالة العضدية فی الآداب» از حسين افندی معرفی شده؛ مخطوطات دارالکتب الظاهرية، الفلسفة و المنطق و آداب البحث: 192: اشتباهاً به عنوان «الرسالة الحسينية فی آداب البحث» از حسين افندی؟ آمده؛ الاوقاف العامة موصل 106/2؛ دنا 395/6: با عنوان «شرح آداب البحث و المناظرة» از حسين افندی دانسته شده]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 1110ق؛ جلد: مقوايي، 24گ (75پ-98ر)، اندازه: 19/5×30 سم [ف: 13-241]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق ترك، كا: خليل بن محمد بن علي، تا: 29 رجب 1124ق، جلد: تيماج مشكي، 26گ (49پ-74پ)، اندازه:
15×21 سم [ف: 447-3]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست از حسين افندی دانسته شده؛ خط: نسخ، كا: اسماعيل بن عبدالرحمن ميلاسي، تا: دوشنبه رمضان 1129ق، جا: ارکلي مدرسه طرقلي؛ جلد: روغني مذهب، 22گ، 19 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 5-2398]
آغاز: برابر
در فهرست از حسين افندی دانسته شده؛ خط: نسخ، بي كا، تا: 1133ق؛ 20گ، 15 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 5-2398]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 20 رجب 1161ق؛ مجدول، محشي [ف: 3-60]
خط: نستعليق، بي كا، تا: يك شنبه 15 محرم 1189ق؛ محشي با نشان «يوسف رحمه الله، حاج زاده، منه، ابوبكر رحمه الله، احمد قزويني؛ كاغذ: پسته اي، جلد: ميشن قهوه اي، 21گ (61پ-81ر)، اندازه: 15×21 سم [ف: 6-90]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سيد احمد بن مصطفي بن علي حنفي، تا: رجب 1190ق؛ مصحح، محشي با نشان «احمد طرسوسي، عبدالرحمن» و ديگران؛ كاغذ: فرنگي، 16گ (51-66)، 23 سطر، اندازه: 7×14 سم [ف: 40-75]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: انجام؛ 22گ (1-8 و 21-8)، 12 سطر، اندازه: 15×21 سم [ف: 5-2398]
š.-e r.-e hoqūq-e hazrat-e sajjād
مير تقي، مصطفي
mīr taqī ،mostafā
وابسته به: رساله حقوق؛ علي بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 4265
بي كا، تا: 1370 ش [نشريه: 13-381]
š.-u r.-il-ḥikma
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 602/6
آميخته و مزجي است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ كاغذ: سفيد، جلد: تيماج قهوه اي، 3ص (61-63)، 26 سطر (5×12)، اندازه: 9×16 سم [سنا: ف: 1-388]
š.-u r.-il-xilqa
ميرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041؟ قمري
mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad (-1632)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5074/5- ف
نسخه اصل: كتابخانه رايلند منچستر ش p.97 (686)؛ خط: نستعليق هندي، بي كا، تا: قرن 12 [فيلم ها ف: 3-131]
š.-e r.-e xāja nasīr
شيرواني، فتح الله بن ابي يزيد، 820؟-891 قمري
šīrvānī, fath-ol-lāh ebn-e abī-yazīd (1418 - 1486)
شيراز؛ بغايري، عبدالرزاق؛ شماره نسخه: بدون شماره/ 4
مقداري از اشعار در اول رساله؛ بي كا، تا: 1103ق [ميراث اسلامي: 5-574]
š.-e r. dar ers
ترجمه و شرح كوتاهي است از رساله اي به عربي در احكام ارث و بيان طبقات وارثان، فرازي از اصل آورده شده و ترجمه و شرح مي شود.
كاشان؛ فرهنگ و ارشاد؛ شماره نسخه: 40/2
آغاز: كرد پس اگر ظاهر شد كه طلب را فايده يا احتمال فايده هست طلب بايد كرد؛ انجام: اين است تفصيل اين مسئله و بر اين ختم رساله شد
خط: نستعليق خوب، بي كا، تا: اوايل جمادي الثاني 1001ق؛ افتادگي: آغاز؛ با يادداشت سلطان حسين به تاريخ محرم 1015؛ جلد: گالينگور مشكي، 73گ (31-103)، اندازه: 12×19 سم [ف: - 46]
š.-e r. dar kīmīyā
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: ض 10855
آغاز: بسمله و به نستعين. الحمد لله ثم الحمد لله رب العالمين و اما
بعد معلوم باشد اين عبدالفقير و حقير المعترف؛ انجام: ربعي ديگر داده مستحق كرده تا آن كه وزنش را بخورد
متن از عثمان بيلاني؛ بي كا، تا: 1298ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: نخودي، جلد: ميشن [الفبائي: - 357]
š.-e r.-ye dowrān
بلوي، مصطفي بن علي
balavī, mostafā ebn-e ‘alī
متن از حاج شيخ علي خلوتي از اقطاب خلوتيه و شرح از مصطفي بن علي بلوي (چلبي از چند رساله دوران ياد كرده است، جز اين يكي).
تهران؛ ملك؛ شماره نسخه: 5704/2
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي تنزه عن ان يطير قدس ذاته... اما بعد بو فقير قليل البضاعه مصطفي بن علي البلوي طريق خلوتيه ده حضرت پير ثاني؛ انجام: و رضي الله عنه و نفعناه باسراره في يد عثمان رفعت... البوز... اللهم ارزقنا من اسرارهم... يا ارحمن الراحمين.
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي پوست پيازي، جلد: كاغذ ابري، 29گ (7پ-35پ)، 43 سطر، اندازه: 13/5×23 سم [ف: 8-470]
شرح الرسالة الذهبية- رساله محموديه
š.or r.-ez zahabīyya = t.-ye r.-ye zahabīyye = t.-ye tebb-or-rezā
طبيب تهراني، محمد هاشم بن محمد طاهر، ق11 قمري
tabīb-e tehrānī, mohammad hāšem ebn-e mohammad tāher (- 17c)
وابسته به: الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة؛ علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
اهداء به: سلطان سليمان صفوي (10-1105ق)
رساله اي مفصل در ترجمه و شرح و توضيح رساله طبيه منسوب به امام رضا (علیه السلام).
آغاز: بسمله سپاس بي قياس وستايش بي آلايش و حمد مطلق و ثناي بحق مختص بمعبوديست سرمدي و خداوندي ابدي که ظهور موجودات برهيأت خاصي دليلي است بر ارادت او و انتظام...
انجام: عطاي عافيت وصحت مي نمايد هر کسي را مي خواهد و مي بخشد اورا صحت شکر و سپاس مرخدايرا که پروردگار عالميان است و رحمت و سلام بر بهترين خلق خدا که حضرت محمد است و بر اهل بيت و عاقبت خير و نيکو از براي مرد پرهيزکارانست
[الذريعة 364/13 رقم 1355؛ دنا 744/6 (4 نسخه)]
آغاز: (بعد از يك برگ كسري): شاخسار نهال عالم نشو و نما يافته ورقيست از معرفت كردگار؛ انجام: حالت كرمي بهتر از سرديست مكر حرارت بحد افراط باشد و وقت رطوبت بدن بهتر از خشكي است
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و وسط و انجام؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي، 165گ، 14 سطر، اندازه: 12×19 سم [اهدائي رهبر: 9-304]
آغاز: شاخسار علم نشو نما يافته در قسمت؛ انجام: افراط باشد و وقت رطوبت بدل بهتر از خشكي است و بعد از
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام [رايانه]
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 1228
همان نسخه بالا [اهدائي ف: - 73]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ در برگ اول نام كتاب و مؤلف به خط شيخ آقا بزرگ تهراني آمده؛ جلد: تيماج مشكي، 114گ، 19 سطر، اندازه: 13×20 سم [محدث ارموي مخ: 1-379]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، خطوط چليپا و راسته، در پايان يادداشتي فقهي در ارث و يادداشتي بتاريخ 15 رمضان 1190؛ تملك: «محمد محسن بن محمد باقر بن محمد مهدي هرندي» به تاريخ 1189؛ 46گ (123پ-168پ)، اندازه: 12/5×24 سم [محدث ارموي مخ: 1-379]
آغاز و انجام: برابر
خط: متن نسخ و شرح نستعليق، كا: محمد قلي بن مشهدي احمد خويي، تا: 14 رمضان 1198ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 90گ، 16 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف مخ - 3-1206]
š.or-r.-ez-zahabīyya
كلاتي، زين الدين حسين
kalātī, zayn-od-dīn hoseyn
وابسته به: الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة؛ علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
آغاز: فاتحة الكتاب حمد حكيمي است كه اجزاي نسخه نظام
كل را به قانون اتم اكمل و منهاج احسن افضل ترتيب و تركيب نموده است.
[دنا 734/6؛ فهرستواره منزوی 3474/5]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 408
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني [نشريه: 11-904]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 515
آغاز: برابر
همان نسخه بالا؛ 89گ، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: 2-399]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4565- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3-73]
š.-ur-r.-iḏ-ḏahabīyya
مجلسي، محمد باقر بن محمد تقي، 1037-1110 قمري
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
وابسته به: الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة؛ علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
شرح و بيان مجلسي است بر آن رساله. در پايان شرح، مجلسي مطلبي را كه در برخي از نسخه هاي ذهبيه است نقل و بر آن اعتراض فقهي مي كند. مراجعه به آن خالي از فائدتي نيست.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 640/2- طباطبائي
آغاز: و لنوضح بعض ما اشتبه علي الناظر فيها. قوله علي مثال الملك بالضم؛ انجام: و علي الاخير يمكن ان يقرا علي بناء المجهول علي الحذف و الايصال.
بي كا، تا: 1234ق؛ افتادگي: انجام؛ كاغذ: فرنگي نخودي، جلد: تيماج قرمز، 19گ (15ر-33پ)، اندازه: 14×20 سم [ف: 22-344]
š.-ur-r.-iḏ-ḏahabīyya
موسوي فخاري، بشر بن محمد، ق12 قمري
mūsavī faxxārī ،bašar ebn-e mohammad (- 18c)
وابسته به: الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
تاريخ تأليف: رمضان 1168ق
شرح است مختصر با عناوين «قال، اقول» بر رساله اي كه حضرت رضا عليه السلام براي مأمون عباسي در دستورات پزشكي نوشته است. اين شرح توضيحي به والي شهر بصره تقديم شده است.
آغاز: الحمدلله الوافي الكافي الممرض الشافي مسبب الاسباب مالك الرقاب... فيقول المتمسك باصحاب الصراط السوي؛ انجام: لازال مويدا بالنصروب التمكين اللهم آمين و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كا: علي اكبر بن محمد تقي بن محمد جعفر كرمانشاهي، تا: 1297ق، جلد: مقوايي، 37گ (1پ-37ر)، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 163-17]
š.or-r.-ez-zahabīyya
غلام مكنون، محمد باقر بن محمد حسين
qolām maknūn, mohammad bāqer ebn-e mohammad hoseyn
وابسته به: الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
اهدا به: محمد مؤمن خان اعتماد الدوله
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي من علينا بخير النبيين و تفضل بنا بآله المعصومين... اما بعد بر ارباب دانش و اصحاب پيش مخفي نماناد كه رساله ذهبيه سلاله حضرت خير الوري
انجام: مشيت ازلي بر صحبت بدن او تحقق پذيرفته باشد و الحمدلله رب العالمين
[فهرستواره منزوي 3511/5]
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه: 550
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 79گ، 9 سطر (4/5×9/5)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 83]
š.-ur r.-iḏ ḏahabīyya
طباطبائي رضوي، ميرزا ابوالحسن، ق13 قمري
tabātabā’ī razavī, mīrzā ab-ol-hasan (- 19c)
وابسته به: الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة؛ علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
تاريخ تأليف: ربيع الثاني 1284ق؛ محل تأليف: اصفهان
شرح مختصري است بر «الرسالة الذهبية» كه می گويند حضرت امام رضا (علیه السلام) آن را بدرخواست مأمون عباسي نوشته است. هنگامي كه شارح به اصفهان آمد و خواست به خدمت سيد اسدالله (فرزند حجة الاسلام شفتي) برسد اين شرح را تأليف نمود تا بعنوان هديه به وي تقديم نمايد. داراي يك «مقدمه» و سه «باب» و يك «خاتمه»: المقدمة: في الاخبار الواردة في فضل الطب؛ باب 1. الامور التي قدمها الامام علي المقصود؛ 2. حفظ صحة الجسد؛ 3. كيفية خلق الابدان و حقيقة النفس الناطقة؛ الخاتمة: في حفظ صحة الانسان و دفع مرضه.
آغاز: اعتصام الوري بمغفرتك/ عجز الواصفون عن صفتك/ تب علينا فاننا بشر/ ما عرفناك حق معرفتك
انجام: اطال الله بقاءك و بلغك آمالك بمحمد و آله، قد تشرفت باتمامها جمعاً و كتباً...
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 3051
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، كاتب = مؤلف، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، 99گ، 11 سطر، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 8-270]
š.-ur-r.-iḏ-ḏahabīyya
وابسته به: الرسالة الذهبية = طب الرضا = الذهبية الطبية = الرسالة المذهبة؛ علي بن موسي (علیه السلام)، امام هشتم (153-203)
شارح از اعلام اماميه قرن 11 به بعد است كه شناخته نشد.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 5195
آغاز: قال المحقق المجلسي رحمه الله في البحار وجدت بخط الشيخ الاجل؛ انجام: و هو غير محمودة لان يحدث الامراض
خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ واقف: فهرستي؛ تير 1310؛ كاغذ: فرنگي آبي، جلد: مقوا با روكش پارچه، 94گ، 17 و 18 سطر، اندازه: 14×21 سم [ف: 5-184]
š.-e r.-ye raml-e xāja nasīr
ابهري، نورالدين بن فتح الله
abharī, nor-od-dīn ebn-e fath-ol-lāh
خواجه نصير طوسي دو رساله در رمل تأليف نموده با اين خصوصيات: الف- رساله در رمل: اين رساله را خواجه براي هلاكو نوشته و پس از ديباچه، از موضوع رمل، شانزده خانه رمل و سپس اشكال و خواص كلي بيوت سخن مي گويد؛ ب- تسكين دايره بدوح: خواجه اين رساله را بعد از رساله اول نگاشته است. نسخه حاضر شرح رساله دوم خواجه است. ابهري در مقدمه شرح می گويد: «حضرت افضل المتأخرين به جهت هلاكو... رساله اي در دائره عدد به تركي نوشته بود يكي از فضلا دائره عدد را به فارسي نقل كرده، اما آن در كمال ايجاز و... بود بنده كم بضاعت نورالدين فتح الله را به خاطر رسيد حسب الوسع در بيان آن جهد مبذول دارد». (صدرايي خوئي)
البته تسكين دايره بدوح رساله اي مجزا نيست بلكه قسمت آخر همان رساله رمل است كه خواجه بر آن افزوده و اين شرح بر همان قسمت است.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا الي طريق الرمل و معرفة الحساب... اما بعد پوشيده نيست بر ارباب بصيرت كه افضل الحكماء المتاخرين و اكمل العلماء المحققين نصيرالملة و الدين محمد الطوسي... به جهت هلاكوخان بن طغرل بن چنگيز خان رساله اي در مقدمات اشكال رمل از عدد دايره ابدح بتركي نوشته بود يكي از فضلا دايره عدد را از تركي به فارسي نقل كرده.
آغاز: برابر؛ انجام: بر اين قياس تأمل، فانه دقيق، و الله المستعان و عليه التكلان و الحمدلله رب العالمين...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ كاغذ: ترمه، جلد: رويه ميشن قرمز، 12گ (117پ-128پ)، 18 سطر، اندازه: 13×21 سم [ف: 6-433]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مجدول؛ كاغذ: دولت آبادي، جلد: ميشن سبز، 11 سطر، اندازه: 8×16 سم [ف: 6-306]
آغاز: اما بعد چنين گويد بنده دعا گوي نصير الدين محمد طوسي كه بر ليغ جهان مطاع فاقد شد؛ انجام: و اگر سال كبيسه باشد از امهات 9 و 10 رمل مذكور تا احكام راست آيد فاختم
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، 24گ (32-9)، 23 سطر، اندازه: 6/5×11 سم [ف: 28-532]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم الشريف، تا: 1284ق؛ 66گ (1پ-66ر)، 15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: - 85]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 1536/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 4-354]
آغاز: برابر؛ انجام: اين مسطورات پرده عصمت را از نظر نامحرمان مسطور دارد و انه علي ذلك قدير و بالاجابة جدير...
خط: نستعليق و شكسته، كا: علي اكبر بن شيخ علي، تا: چهارشنبه 22 جمادي الاول 1328ق؛ مصحح، با قلم خوردگي، داراي جداول حروف و اعداد؛ كاغذ: فرنگي، 33گ (1پ-33ر)، 18 سطر، اندازه: 9/5×16 سم [ف: 37-46]
آغاز: مساحت گفته شود بدان كه در مساحت رمل اسرار بسيار است اما عمل ساخت چنان است كه چون رمل بزدي؛ انجام: و ديگر استادان حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، ميزان، عقرب، قوس، جدي، دلو ف حوت.
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز؛ جلد: تيماج سبز، 187گ (18ر-204پ)، 22 سطر [ف: 36-19]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ 71گ (1-71)، 17 و 16 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 5-2586]
š.-u r.-iz-zāwīya
فارسي، حسن بن علي، 668-718؟ قمري
fārsī, hasan ebn-e ‘alī (1270 - 1319)
وابسته به: الزاوية = رسالة الي ابي سهل المسيحي؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6584/2
خط: نستعليق، كا: محمد نصرالله بن احمد، تا: سه شنبه 3 رمضان 1037ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قهوه اي، 28گ (27پ-54پ)، اندازه: 10/5×17/5 سم [ف: 20-138]
شرح رسالة الزوراء- شرح الزوراء
š.-u r.-iz zīnūn-il kabīr
فارابي، محمد بن محمد، 260؟-339 قمري
fārābī, mohammad ebn-e mohammad (875 - 951)
گزارشي كوتاه بر رساله زينون است كه چون شرح برخي از شارحان نصراني براي فارابي رضاي تبخش نبوده آن را شرح نموده است. رساله زينون داراي شش بخش بوده كه در گزارش فارابي بر آن، متن و شرح درهم آميخته و تمايز آن ميسر نيست. بخش هاي اين رساله عبارت اند از 1. اثبات واجب الوجود كه با بهره از برهان امكان به اثبات واجب پرداخته و در پي آن با استفاده از برهان «اسد و اخضر»، «تضايف» و «وسط و طرف» به رد تسلسل پرداخته است؛ 2. در صفات واجب الوجود كه به برهان توحيد، عدم جسميت و عدم نقطه بودن واجب پرداخته و به بحث اتحاد عاقل به معقول در خداوند اشاره شده و در نهايت با اشاره اي مختصر به صفات حيات، علم، حكمت، و فريد بودن واجب دارد؛ 3. در بيان نسبت اشياء به خداوند كه به قاعده الواحد تمسك كرده و به شرح عقول ده گانه پرداخته شده است. كه در پايان گزارشي از ارسطو در بيان كيفيت صدور كثير از واحد ارائه كرده است؛ 4. در بيان نبوت كه به جايگاه مقام نبوت و تشريع آن اشاره اي كوتاه دارد؛ 5. در بيان شريعت در چند سطر كوتاه به فلسفه تنصيص احكام و جايگاه آن در تربيت نفوس پرداخته شده است؛ 6. در بيان معاد كه در ذيل چند عبارت كوتاه اساس اعتقاد معاد را بر بنياد شرع و اخبار نبوت استوار دانسته و بر همين اساس لذات آن جهان را هم در ظرف عقليات دانسته و هم در حسيات. پايان اين رساله، روايتي باقي مانده از سقراط آمده كه توسط افلاطون براي ارسطو نقل شده و سقراط گزارشي از ويژگي هاي طلاب حكمت را ارائه كرده است كه در پي آن فارابي، افزون بر گفته سقراط، با موعظه اي كوتاه به ارزش دانش آموختن در نزد غير اشاره نموده و معتقد است كه هر كسي مي تواند از افراد مادون خود حكمت بياموزد و سپس خود با شرايطي حكمت را ياد دهد.
آغاز: رب اعني في جميع الاحوال و الاقوال و تمم امورنا في الحال و الاستقبال قال الحكيم ابو نصر الفارابي... رايت لزينون الكبير تلميذ ارسطاطاليس و للشيخ اليوناني رسائل قد شرحها النصاري شروحا تركوا بعضها و زادوا فشرحت اما كما وجب علي الشارح شرح نص، فاول هذه الرسالة رسالة الزينون الكبير اليوناني. قال الزينون 1- في الدلالة علي وجود المبداء الأول...
انجام: فإذا فارقته نفسه بقيت في حيرة و بلاء نعوذ بالله من عذاب الآخرة، تمت
چاپ: حيدرآباد، 1930 و 1931؛ بمبئی، 1937، ضمن رسائل فارابي؛ گنجينه بهارستان، حكمت 2، مسلسل 11، تهران، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، 1379ش، با تصحيح حامد ناجي اصفهاني؛ اسماعيل واعظ جوادي آن را به فارسي ترجمه و در مجله تحقي، جلد 2، ش 7، صص 11-8 چاپ كرده است
[دنا 735/6 (25 نسخه)؛ الذريعة 286/13، رقم 1039 با عنوان «شرح رسالة زينون الاول»؛ مؤلفات الفارابي 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1056ق؛ ركابه دار؛ جلد: تيماج قهوه اي، 6گ (92پ-97ر)، 15 سطر، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 26-44]
آغاز: برابر
خط: نستعليق شكسته، كا: حكيم مظفر، تا: 1059ق، جا: اردستان؛ 5گ، اندازه: 9/5×16 سم [نسخه پژوهي: 149-2]
خط: تعليق، كا: نصيرالدين حسين حر حسيني، تا: 1076ق؛ 2گ (90ر-91ر) [ف: 3-279]
خط: نستعليق، كا: محمد مؤمن، تا: 1078ق [الفبائي: - 652]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1080ق؛ جلد: تيماج قهوه اي مذهب، 2گ (104ر-105پ)، 21- 39 سطر، اندازه: 15×25 سم [ف: 38-400]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخرما وجد من هذه المقالة من نقل سعيد بن يعقوب دمشقي
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: 1083ق؛ كاغذ سپاهاني؛ جلد: تيماج، 4ص (5-2)، اندازه: 11/5×19/5 سم [ف: - 208]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: سيد محمد بن عبدالحسين نخعي جزائري نجفي، تا: 1084ق؛ جلد: چرم مشكي، 8ص (80-87)، 20 سطر، اندازه: 13/5×20 سم [ف: 45-194]
خط: نستعليق، كا: علي قلي بن قرچغاي، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج ترياكي، 6ص (77-82)، 19 سطر (9/5×14)، اندازه: 10×19 سم [ف: 1380-9]
بي كا، تا: قرن 11 [نشريه: 4-474]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2523/13- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1-711]
آغاز: برابر
خط: نستعليق، كا: عبدالرضا (عبدالرزاق) بن قاضي علي شولستاني، تا: قرن 11؛ افتادگي: انجام؛ 3گ (144-146)، اندازه: 12×18/5 سم [نسخه پژوهي: 3-121]
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ 2گ (176-177)، اندازه: 12/5×19 سم [نسخه پژوهي: 3-169]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: ترمه، 17 سطر [ف: 7-382]
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: سپاهاني، جلد: تيماج سرخ مقوايي، 2گ (3پ-4پ)، 24-33 سطر (12×22)، اندازه: 17/5×27 سم [ف: - 143]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ كاغذ: شرقي، 2گ (97پ-98ر)، سطور چليپايي، اندازه: 14/5×28/5 سم [ف: 31-705]
آغاز: بسمله قال المعلم الثاني... الاول في الدلالة علي وجود المبدء
خط: شكسته نستعليق و نسخ، بي كا، تا: قرن 11؛ مهر: حاج سيد سعيد؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج مشکي، 6گ (117-122)، 19-10 سطر (5×13/5)، اندازه: 9/5×19/5 سم [ف: 1123-3]
آغاز: برابر
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، تا: قرن 11؛ جلد: تيماج مشكي، 15 و 20 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 2-556]
بي كا، تا: با تاريخ 1107ق؛ در آخر آن آمده «كتبه ملا محمد رفيع مشهدي»؛ جلد: تيماج خرمايي، 6گ، اندازه: 16×23 سم[ف: 2-201]
آغاز: برابر؛ انجام: كما ان الطبيب لايعطي الصحة بل يهيي لقبول الصحة اسبابا
تذكر: نام مؤلف به استناد آغاز و انجام نسخه به دست آمد؛ خط: نسخ و نستعليق، بي كا، تا: با تاريخ 1111ق؛ مصحح؛ جلد: تيماج قرمز، 7ص (79-73)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 217-32]
آغاز و انجام: برابر ابرو باد، 5گ (84پ-88ر)، 17 سطر (6×11/5)، اندازه: 10×18 سم [ف: 39-32]
خط: نستعليق، بي كا، تا: 1266ق؛ افتادگي: وسط؛ كاغذ: فرنگي سفيد، جلد: تيماج حنايي، 321گ، 30 سطر (13/5×27)، اندازه: 21×35 سم [ف: 5-193]
آغاز و انجام: برابر؛ كاتب سپس چنين افزوده: در روز سيزده شهر صفر 1310 بعد از اوايل نماز صبح مشغول شدم حالا كه اول ظهر است باتمام رساندم كه انشاءالله تعالي نماز ظهر خوانده و قبول درگاه احديت شود و بحمام بروم ادباري روز سيزده را بمدد دلاك ها زايل نمايم.
خط: شكسته نستعليق، بي كا، تا: 1390ق؛ كاغذ: فرنگي آبي، 11ص (35-25)، 14 سطر، اندازه: 13/5×20/5 سم [ف: 622-9]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ 4ص (159-162) [ف: 187-7]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ 10ص (27-36) [ف: 495-9]
بي كا، بي تا؛ 3گ (24پ-26ر) [ف: - 510]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق و شكسته، بي كا، بي تا؛ وحدت خط نسخه با نسخه 719 مي رساند كه اين نسخه نيز در 1095 نوشته شده؛ 4گ، 20 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 4-178]
آغاز و انجام: برابر
خط: شكسته، نستعليق، بي كا، بي تا؛ واقف: نائيني؛ 4گ، 16 سطر،
اندازه: 15×21 سم [ف: 179-4]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا؛ جلد: تيماج قرمز، اندازه: 6×25 سم [ف: 4-179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق، بي كا، بي تا؛ ضميمه نسخه ش 29851 [رايانه]
š.-e r.-ye zīnūn-e kabīr
تهران؛ بياني، مهدي (دكتر)؛ شماره نسخه: 237/33
بي كا، تا: قرن 11؛ قطع: ربعي [نشريه: 6-694]
š.-u r.-i sefr-e ādam
ركن الدين شيرازي، مسعود، - 744 قمري
rokn-od-dīn-e šīrāzī, mas‘ūd (- 1344)
شرحي است بسيار كوتاه بر رساله سفر آدم در علم جفر، مؤلف، در پايان رساله، از استادان خود، شيخ محمد مغربي و ملا عماد الدين باغاني شيرازي نام برده است.
[دنا 735/6؛ فرهنگ سخنوران: ص 237؛ دانشمندان و سخن سرايان فارس: 635/2]
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 12683/4
آغاز: قال الشسيخ المرشد ركن الملة و الدين... لما رأيت هذه الرسالة مغلقة بعيدة عن الفهم و الضبط و كنت عرفت ذلك من غير ذلك الكتاب؛ انجام: وال شك ان نصيبك نصيبك و هو المعطي و الهادي هوالله تعالي و صلي الله علي محمد المصطفي و آله الطيبين و الحمد لله رب العالمين.
خط: نستعليق، بي كا، تا: نيمه دوم قرن 10؛ كاغذ: شرقي، 1گ (26-26)، 26 سطر، اندازه: 12×16 سم [ف: 32-252]
شرح الرسالة السمرقندية- شرح رسالة الاستعارة
شرح رسالة السمرقندية- شرح اسماء الحسني
شرح رساله سلوك- سير و سلوك (ترجمه)
š.-ur-r.-iš-šarṭīyya
شرح مزجي متوسطي است بر يكي از تأليفات نگاشته شده در موضوع شرط در ضمن عقد كه نامي از آن نبرده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14537
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين... فلما كان مسألة الشرط في ضمن العقد المتداول في السنة العلماء في جيع الاعصار و الامصار من مشكلات الفن و عويصاته... اقول: لما كان الشرط في اصطلاح النحاة؛ انجام: (فقضي علي (علیه السلام) ان علي الرجل النفقة و بيده) منفرداً عن الزوجة (الجماع و الطلاق و ذلك)...
خط: شكسته نستعليق، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگي: انجام؛ مصحح، محشي؛ تملك: ريحان الله موسوي در سال 1315؛ جلد: مقواي شوميز كرم، 57گ، 24-26 سطر، اندازه: 11/1×17/4 سم [ف: 37-41]
š.-ur-r.-iš-šarīfa
شيرواني تبريزي، شريف بن رضا، ق13 قمري
šīrvānī tabrīzī, šarīf ebn-e rezā (- 19c)
به دستور: ملا محمد شريف اردبيلی
تاريخ تأليف: 1116ق
شرح مزجي مختصري است با اضافه بعضي مسائل، بر «الرسالة الشريفة» استادش حاج محمد كاظم بيك دربندي. اين رساله داراي يك «مقدمه» و هشت «باب» و يك «خاتمه»: المقدمة: في ما ورد في فضيلة قراءة القرآن؛ باب 1. أحكام النون الساكنة و التنوين؛ 2. أحكام الراءات؛ 3. أحكام لفظ الجلالة؛ 4. أحكام المدات؛ 5. أحكام الوقف؛ 6. احكام الادغام؛ 7. مخارج الحروف؛ 8. بيان صفات الحروف؛ الخاتمة: في قواعد متفرقة.
قم؛ مرعشي؛ شماره نسخه: 2076/2
آغاز: الحمدلله الذي أنزل الفرقان علي عبده ليكون للعالمين بشيراً و نذيراً و الصلاة و السلام علي حبيبه محمد بعثه للناس هادياً و ظهيراً؛ انجام: و هذا اي ما ذكر آخر ما ذكرنا من القواعد في علم التجويد.
خط: نسخ، كا: اسكندر بن اسدالله، تا: پنج شنبه 29 شوال 1312ق؛ جلد: گالينگور صورتي، 28گ (6پ-33پ)، 14 سطر، اندازه: 17/5×22 سم [ف: 6-89]
š.-ur r.-iš šarīfīyya fī ādāb-il munāẓara
وابسته به: شرح آداب البحث للعضدي؛ جرجاني، علي بن محمد (740-816)
يزد؛ وزيري؛ شماره نسخه: 2523/1
آغاز: بسمله، الحمد لمن لامانع لعطائه و لا مناقض لقضايه
خط: نستعليق تحريري، بي كا، تا: جمادي الاول 1235ق؛ كاغذ: اصفهاني، جلد: تيماج ترياكي، 5گ (36-32)، اندازه: 10×15 سم
[ف: 4-1328]
š.-ur-r.-iš-šamsīyya
مصنفك، علي بن محمد، 803-875 قمري
mosannefak, ‘alī ebn-e mohammad (1401 - 1471)
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ كاتبي قزويني، علي بن عمر (600-675)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3809- ف
نسخه اصل: قاهره ش 2 فلسفه و منطق طلعت؛ بي كا، بي تا [فيلم ها ف: 2-252]
š.-ur-r.-iš šamsīyya
جزايري، نعمة الله بن عبدالله، 1050-1112 قمري
jazāyerī, ne‘mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh (1641 - 1701)
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ كاتبي قزويني، علي بن عمر (600-675)
در شرح شمسيه منطق
رامسر؛ فريد تنكابني، عبدالوهاب؛ شماره نسخه: 61
بي كا، بي تا؛ در سال 1225 استنساخ گرديده؛ كاغذ: سفيد و آبي، جلد: مقوايي، 23 سطر (7×16/5)، اندازه: 13/5×21/5 سم [نشريه: 791-7]
š.-ur-r.-iš-šamsīyya
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ كاتبي قزويني، علي بن عمر (600-675)
نامعلوم و ظاهراً غير همانند:
در يك مقدمه و سه مقاله و خاتمه؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 8 [نشريه: 6-596]
آغاز: أيضاً فكان في عبارة الشرح اشارة الي ذلك حيث قال فالاولي و لم يقل فالصواب؛ انجام: فلا يكون أيضاً جزءاً علي حدة بل مندرجاً في المباديء التصديقية
شرحي است مختصر با عناوين «قوله، اقول» و اشارات مختصر به گفته هاي بعضي از شارحين اين كتاب و نقل اقوال شيخ الرئيس و امثال وي، اين شرح ظاهراً جز دو شرح قطب الدين رازي و تفتازاني مي باشد؛ خط: نستعليق، كا: حاجي بابا بن محمد، تا: 885ق؛ افتادگي: آغاز؛ مصحح، محشي؛ جلد: تيماج قهوه اي، 97گ (1ر-97ر)، اندازه: 13×17/5 سم [ف: 14-351]
آغاز: الاسماء انما تکون عن تمام الماهية المشترکة اما اذا سئل عن الانسان وحده فلاتصح ان يقال في جوابه... قال واما الثاني الي قوله کما في المشترکين اقول القسم الثاني و هو ان يکون الکلس جزء الماهية؛ انجام: في وقت ذون سائر الاوقات فتحقيقة ان الشيء اذا کان له لازم ضروري غير مستقر تؤدي ذلک
کتابي است در علم منطق به صورت حاشيه بر متن، با عناوين «قال - اقول» کتاب متن داراي مقالات و فصول است، في الجمله به دست آمد که شرح بر شمسيه است؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 10؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوا با، 37گ، 25 سطر، اندازه: 12×23 سم [ف: 5-2443]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 12 [نشريه: 4-406]
خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 13؛ اندازه: 11/5×19/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1187]
خط: نسخ، بي كا، تا: 1226ق [ف: - 103]
بي كا، تا: 1233ق؛ خريداري از آزيتا نامجو [رايانه]
آغاز: قال الرسالة مرتبة هذه المقدمة تمهيد لبيان ما هو المذکور في الاجزاء الخمسة لان بيان الحصر الذي هو المقصود بالذات متدفق عليه و بيان لمرجعي الضمير و المراد من الرسالة؛ انجام: و انه جوز ذلک لقد استراح بنان البيان بعون الملک المنان عن کشف القناع من وجوه فرائد ما اودع في الکتابين بحيث يجتلي علي منصة التحقيق ورفع الاستار الشکوک و الاوهام
شرح مختصري است با عناوين «قال - قال» بر کتاب «رسالة الشمسية» کاتبي قزويني. اين شرح غير از شرح معروف «تحرير القواعد المنطقية» رازي است؛ خط: نستعليق، بي كا، تا: 1296ق؛ افتادگي: آغاز؛ مهر: کتاب فروشي محمد امين مصري مهاباد؛ جلد: مقوا، 227گ، 11 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ - 3-1221]
آغاز:... عليهما اما حمليتان لتركب الشرطية من قضيتين و القضية إما حملية أو متصلة أو منفصلة... و في المنفصلات ستة؛ الأول المركبة من حمليتين... الثاني المركبة من متصلتين... الثالث المركبة من منفصلتين... الرابع؛ انجام: فائدة مهمة اعلم أن صفة الشرط... , تتمة: اعلم أن حرف الشرط يختلف... فصل التناقض؛ لما فرغ المصنف من تعريف القضية و أقسامها... بحيث لايلزم ذلك بل لو كان أحدهما صادقة و الأخري كاذبة نحو زيد ساكن ليس بمتحرك فإنهما قضيتان مختلفتان ايجاباً و سلباً لكن
اختلافهما لا...
شرحي مفصل بر الرسالة الشمسية (في القواعد المنطقية) تأليف نجم الدين عمر بن علي كاتبي قزويني كه به جهت افتادگي بخش قابل توجهي از آغاز و ناتمام ماندن انجام نسخه، مورد شناسايي دقيق قرار نگرفت، البته قدر متيقن اين است كه اين شرح، تحرير القواعد المنطقية تأليف قطب الدين محمد بن محمد رازي تحتاني بويهي (- 766ق) نمي باشد؛ خط: نسخ، بي كا، تا: قرن 14؛ افتادگي: آغاز؛ كاغذ: فرنگي سفيد، 3گ (109ر-111پ)، 22 سطر، اندازه: 8×14/5 سم [ف: 350-40/2]
آغاز: او السلبيه عن الموضوع اما ذاتي و وصفي فان کان... قوله او بفعليتها اي بتحقيق النسبة قوله فمطلقه عامه هي التي حکم؛ انجام: قوله والبرهان اي الطريق الي الوقوف علي الحق اي اليقين ان کان المط علما نظرياً والي الوقوف عليه والعمل به ان کان علما علمياً... بالمشهورات او المسلمات او المشتبهات و لاتذعن غجر و حسن الظن
شرحي است بر رساله شمسيه در منطق به صورت «قوله، قوله»؛ خط: نستعليق، كا: كريم، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 51گ، 19 سطر، اندازه: 9×19 سم [ف: 5-2442]
آغاز: يليق به ان يترتب في هذه الاشياء الخمسة فهذه الرسالة يليق بها... قوله او من حيث المادة فهو الخاتمة اقول اورد عليه ان الخاتمة کما ذکرت اولاً مشتملة علي المادة؛ انجام: قوله و اما علي رأي الحکما فالتصديق هو الحکم فقط اقول هذا هو الحق لان تقسيم العلم الي هذين القسمين انماهو لامتياز کل واحد منها
شرحي است بر رساله شمسيه در منطق به صورت «قوله، اقول»؛ خط: نسخ، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ محشي با نشان «داود رحمه الله» و «منه رحمه الله»؛ جلد: مقواي سفيد، 7گ، 13 سطر، اندازه: 15×20 سم [ف: 5-2443]
آغاز: دلالة علي معني و ذلك المعني بعض المعني مقصود من اللفظ و دلاله الجزء علي بعض المعني المفصل مقصوده فيكون ذلك المعني مقصوده؛ انجام: و قال بعضهم مياة من الصغري و الكبري شكل اعلم ان الاحتياج الي وضع الاشكال لان نسبه محمول المط الي موضوعه مجهوله...
شرح مزجي مختصري است بر «الشمسية في القواعد المنطقية» اثر كاتبي قزويني. نسخه حاضر به علت افتادگي از آغاز و انجام، تا اواخر مقاله دوم را در بردارد؛ خط: نستعليق شكسته، بي كا، بي تا؛ افتادگي: آغاز و انجام؛ مصحح؛ در برگ هاي 63 و 64 اشعار و پندهايي منسوب به لقمان حكيم و طريقه ختم سوره مباركه فتح نوشته شده؛ كاغذ: اصفهاني نخودي، جلد: تيماج قهوه اي، 35گ (28-62پ)، 21 سطر (6/5×13)، اندازه: 12/5×18/8 سم [ف: 22-18]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 12/7×20/3 سم [رايانه]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 11/9×18/9 سم [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از عبدالله ناصري [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از حوزه علميه ولي عصر كرمان [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از حوزه علميه ولي عصر كرمان [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از حوزه علميه عصر كرمان [رايانه]
شامل شرح شمسيه و چند رساله ديگر؛ بي كا، بي تا؛ خريداري از حوزه علميه ولي عصر كرمان [رايانه]
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 11/6×23 سم [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از مهردخت همايي [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از محمد مهدي مويد محسني [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از مصطفي حسيني [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از ذبيح الله محسني كبير [رايانه]
بي كا، بي تا؛ خريداري از مصطفي حسيني؛ اندازه: 17/3×23/6 [رايانه]
š.-or-r.-eš-šamsīyya
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ كاتبي قزويني، علي بن عمر (600-675)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18339
آغاز: اما الانتقاض بدلالة التضمن... يعني پس بعلت آن كه شان چنين است زماني كه اطلاق بشود امكان و اراده بشود باو؛ انجام: اگر مراد از تصور حضور ذهني مطلق باشد انقسام شيء بنفسه و بغيره لازم ميايد و اگر مراد.
نسخه نادر؛ خط: تحريري، بي كا، تا: قرن 14؛ افتادگي: آغاز و
انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوايي ابر و باد، 305ص، اندازه: 10×17 سم [ف: 50-128]
š.-e r.-ye šeyx ahmad-e ehsāyī
قسيريري، محمد بن محمد
تهران؛ ملي؛ شماره نسخه: 18447
بي كا، بي تا؛ انتقالي از كتابخانه پهلوي - مجموعه نوازي؛ اندازه: 14/2×20 سم [رايانه]
š.-e r.-ye šeyx esmā‘īl
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1156/4- ف
نسخه اصل: بادليان 65 E (ش 2685)؛ بي كا، تا: سه شنبه 7 محرم 1286ق [فيلم ها ف: 1-573]
شرح رسالة الصلاة- شرح الرسالة الصلاتية
š.-u r.-iṣ-ṣalāt
بلادي بحراني، احمد بن عبدالله، - 1137 قمري
belādī bahrānī, ahmad ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1725)
وابسته به: واجبات الصلاة و شرائطها و احكامها اللابدية؛ بحراني، سليمان بن عبدالله (1075-1121)
شرح مزجي استدلالي است بر «رسالة الصلاة» استادش شيخ سليمان بن عبدالله ماحوزي.
مشهد؛ رضوي؛ شماره نسخه: 21114
آغاز: بسمله، الحمدلله سابغ النعم دافع النقم و خالق الأمم؛ انجام: و يحتمل عدمه لانه يجوز كونه نفلا فلا يعدل عنه الي الفرض وليكن هذا آخر ماجري به القلم... مع ضعف باعي و قصر ذراعي...
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشي با رمز «منه ره»؛ اهدايی: رهبری، خرداد 1373؛ كاغذ: نخودي، جلد: تيماج مشكي، 106گ، 21 سطر، اندازه: 12×22 سم [اهدائي رهبر: 387-3]
š.-u r.-iṣ ṣalāt
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18821/4
آغاز: بسمله، معني التسمية بالفارسية علي التحقيق بنام خداي بي همتا آغاز مي كنم من خداي كه روزي دهنده ات مر مومنان را و كافران را و بخشنده است مومنان را. و بيان ذلك اتفقوا علي ان في التسمية؛ انجام: كمن يصلي فسبقه حدث جاز ان ينصرف المتوضي و يتوضاً و يبني عليه بقيت صلوته.
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ جلد: تيماج زرشكي مذهب، 158گ، 19 سطر (8×16)، اندازه: 12×25 سم [ف: 51-162]
š.-u r.-iṣ-ṣalāt
شرحي است بر «رسالة الصلاة» كه در شماره 18821 مجلس آمده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18823
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي وفقت علي طاعة عباده و جعل الصلوة بعد توحيده اخص العبادة... فهذه حاشية مترجمة بيان اساس الدين في كشف عويصاة الكتب المخلص المتين
خط: نستعليق، بي كا، تا: قرن 13؛ محشي؛ جلد: گالينگور، 45گ، اندازه: 16/5×27/5 سم [ف: 51-162]
š.-ur r.-iṣ ṣalātīyya = š.-u r.-iṣ ṣalāt
بحراني، يوسف بن احمد، 1107-1186 قمري
bahrānī, yūsef ebn-e ahmad (1696 - 1773)
وابسته به: احكام الصلاة = رسالة في الصلاة؛ بحراني، يوسف بن احمد (1107-1186)
تاريخ تأليف: 7 ربيع الثاني 1170ق؛ محل تأليف: كربلا
شرحي است مزجي بر «رسالة الصلاة» خود مؤلف. وي در ديباچه می گويد: نخستين با رساله اي موجز در احكام نماز نوشتم و پس از آن حاشيه هايي بر آن نگارش دادم تا مسائل موجز به تفصيل بيان گردد. از من خواستند كه اين حواشي را در متن وارد ساخته و آن را به منزله شرح قرار دهم. عناوين ابواب كتاب چنين است: 1. الطهارة؛ 2. مقدمات الصلاة؛ 3. الكيفية؛ 4. حكم الخلل الواقع فيها؛ 5. باقي الصلاة؛ 6. اللواحق.
آغاز: اما بعد حمد الله علي انعامه و الصلاة علي خيرته من أنامه محمد و آله... و ليعلم أنا بعد أن كتبنا هذه الرسالة علي ما اشرنا اليه من الايجاز و الاختصار
انجام: و هذا ما سمحت به القريحة الجامدة و الروية الخامدة علي توزع البال و ترادف الاشتغال
[دنا 737/6 (10 نسخه)؛ الذريعة 287/13]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بي كا، تا: 7 ربيع الثاني 1170ق؛ مصحح، محشي با عبارت «منه دام ظله تعالي»؛ تملك: محمد علي خوانساري امامي با مهر «محمد علي»: (بيضی)؛ مهر: «محمد حسن» (مربع)؛ جلد: پلاستيكي، 87گ، 25 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 130-1]
قم؛ مركز احياء؛ شماره نسخه: 275
نسخه اصلي: همان نسخه بالا [عكسي ف: 1-318]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعليق، كا: علي بن علي شوشتر، تا: 1172-1175ق، جا: كربلا؛ از روي خط مؤلف؛ جلد: تيماج قهوه اي، 106گ (49پ-154ر)، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 9-243]
خط: نسخ، كا: مال الله بن خلف بن طه بن احمد، تا: 29 ذيقعده 1185ق؛ مصحح؛ مهر: «حسين مني و انا من حسين» (بيضی)، «سلطان العلما جعفر بن محمد» (مربع)؛ جلد: تيماج قهوه اي، 125گ، 19 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 22-13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علي بن ابراهيم درازي بحراني قطيفي، تا: 1199ق؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج سرخ، 26ص (234-259)، 24 سطر، اندازه: 16×20/5 سم [ف: 2-132]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بي كا، تا: اواخر قرن 12؛ مصحح؛ با قلم خوردگي؛ كاغذ: فرنگي، 137گ (1-137)، 19 سطر، اندازه: 9×15 سم [ف: 30-598]
خط: نسخ، بي كا، تا: در عصر مؤلف؛ تملك: محمد بن اسماعيل به تاريخ 1242؛ جلد: تيماج مشكي، 135گ، 19 سطر، اندازه: 16×21 سم [ف: 22-174]
آغاز و انجام: برابر
تاريخ تأليف در نسخه موجود، 17 ربيع الثاني 1175ق در كربلاي معلا؛ خط: نسخ، كا: عباس بن علي كرزكاني [بحراني]، تا: 1256ق؛ مصحح، محشي، كاتب نسخه نيز ظاهراً از عالمان و بزرگان بحرين بوده است. مطالبي پيرامون كتاب، مؤلف و كاتب، در آغاز آورده، يادآوري مي شود: علي بن عباس بن علي كرزكاني بحراني كه چند نسخه از همين جلد فهرست به خط اوست به احتمال بسيار فرزند همين عباس بن علي مي باشد؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج قهوه اي، 128گ، 21 سطر (11×17)، اندازه: 16×22 سم [ف: 40-198]
خط: نسخ، كا: حسن بن علي بن محمد توبلي بحراني، تا: 1318-1314ق؛ جلد: تيماج قرمز، 48گ (262پ-309ر)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 22-303]
خط: نسخ و نستعليق، بي كا، بي تا؛ افتادگي: وسط و انجام؛ جلد: تيماج سبز؛ تاريخ وقف: جمادي الثاني 1316ق؛ 172گ، 14 سطر، اندازه: 14/5×19/5 سم [ف: 23-168]
آغاز و انجام: برابر
بي كا، بي تا [دليل المخطوطات: 1-114]
شرح رسالة الطير- الطير (ترجمه و شرح)
š.-u r.-iṭ-ṭayr
هاشمي بغدادي، بشر بن ناصر
hāšemī baqdādī, bašar ebn-e nāser
وابسته به: الطير = الرسالة المرموزة في وصف... = الشبكة و الطير؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428)
متن از شيخ الرئيس بوعلي سينا. شرح از بشر بن ناصر الهاشمي بغدادي. تمايز ميان شرح و متن با كلمات: «فص»، «التفسير»، «تفسيره».
نسخه اصل: احمد 3 ش 3268؛ خط: نسخ، كا: محمد بن عيسي بن علي بن هياج طبيب، تا: ذيحجه 580ق [فيلم ها ف: 1-551]
آغاز: رسالة الطير المرموزه عملها قبل حصوله بالحبل (كذ) فسرها الشريف بشر بن ناصر الهاشمي فص هل لاحد من اخواني ان يهب لي من سمعه قدر ما القي اليه طرفا من اشجاني
خط: نسخ، كا: عيسي بن ابي نصر بن سعد بن جرير متطبب مسيحي، تا: 15 رمضان 627ق؛ كاغذ: حنايي، جلد: مقوا، مذهب، 19 سطر، اندازه: 15/5×33/5 سم [ف: 11-298]
š.-e r.-et-tayr
وابسته به: الطير = الرسالة المرموزة في وصف... = الشبكة و الطير؛ ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428)
ترجمه و شرح رسالة الطير شيخ الرئيس است، شارح و مترجم شناخته نشد. رسالة الطير داستان كوچك عربي است در عرفان و تهذيب و تكميل نفس كه آغازش اين است: «هل لاحد من اخواني في ان يحب لي من سمعه قدر ما القي اليه من اشجاني عساه يحتمل عني».
آغاز: كثرت التماس دوستان از من مرا دلير گردانيد بر شرح
کردن رسالت طير از املاک ملک الحكماء و الفضلا شیخ رئیس ابوعلی بن سینا روح الله رمسه.
انجام: پس از این گفت خواجه که به اشارت گفت من رسولی فرستم تا این بند از شما بردارد و شما آزاد شويد.
چاپ: به اهتمام محمد حسین اکبری (تهران، انتشارات الزهرا: 1370)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:6243
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 12 جمادی الاول 1273ق؛ کاغذ: آبی؛ واقف: فهرستی؛ 29گ، 14 سطر، اندازه: 11× 17سم [ف: 4 - 179]
š.-e r.-et-tayr
وابسته به: الطير = الرسالة المرموزة في وصف ... = الشبكة و الطير؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله ( 370-428)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 241/2
خط: نسخ، كا: محمود بن على بن ابن علی عبدیل، تا: 679ق؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ جلد: مقوایی، 22 ص (33-54)، 23 سطر (13×12)، اندازه: 28×19سم [سنا: ف: 1 - 120]
شرح رساله عبد القادر گیلانی- نشاط العشق
š.-e r.-ye ‘ajība dar tasavvof
چشتی بلگرامی، عبدالواحد ابراهیم، 916-1017 قمری
češtī belegrāmī, 'abd-ol-vāhed ebrāhīm (1511 - 1609)
شرحی است بر برخی عبارات عجیب عرفانی که از عرفا صادر شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14209/130
آغاز: اما بعد حمدالله على نواله و الصلاة على نبيه محمد و آله می گوید موضح این
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ جلد: پارچه ای سرخ، 5ص (349-353)، 21 سطر، اندازه: 34×21سم [ف: 38 - 297]
شرح رساله عرفانی طوسی- تجلى الاشراق
شرح الرسالة العضدية- شرح آداب المناظرة
شرح الرسالة العقودية- شرح رسالة الاستعارة
شرح رسالة العلم = كيفية علم الواجب = اجوبة
š.-u r.-il-‘ilm = kayfīyyat-u ‘ilm-il wājib = ajwibat-u masā'il-il bahrānī
نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد، 597 – 672 قمری
nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
وابسته به: رسالة العلم؛ بحرانی، احمد بن على (-7)
احمد بن سعاده بحرانی در مسئله علم تحقیقی کرده و اصلی ساخته و بر اصل مذکور 24 مسئله متفرع گردانیده و این 24 مسئله را در آخر رساله خود فهرست وار یاد کرد ولی خود نتوانست آن مسائل را توضیح دهد و توفیق نیافت و پس از درگذشت او اسماعيل بن سليمان بحرانی ملقب به جمال الدين که خود شاگرد احمد بن سعاده و استاد کمال الدین بن میثم بحرانی بود، نوشته استاد را عینا به نزد خواجه نصیر طوسی فرستاد تا وی درباره تفريعات مذکور تحقیق کند و برای آن 24 مسئله شرح نویسد. خواجه نامه جمال الدين بحرانی را با نامهای مبسوط پاسخ گفت و صاحب رساله را در ابتدای شرح خود ستوده و از او با احترام و بزرگی یاد می کند و سپس به شرح و تعلیق بر تمام رساله علم بحرانی پرداخت و به نوشتن تفصیل 24 مسئله مزبور بسنده نکرد و به شیوه «قال، اقول»، و با سربندهای المسئلة الأولى، المسئلة الثانية ...» مبوب ساخت و در برخی موارد نظرات ابن سعادة را رد کرد. جمال الدین علی بحرانی کتاب استاد خود را به ضمیمه پاسخ خواجه به نامه خود و رساله خواجه در شرح رساله علم، به صورت یک رساله (کتاب مورد سخن در آورد و بر آن دیباچه ای نوشت. در بسیاری از نسخ، در آغاز رساله و یا در آغاز شرح خواجه، به جای قال جمال الدين على بن سليمان «قال كمال الدین علی بن میثم» است و آن موجب آن شده است که برخی مانند صاحب کشف الحجب (ص 335) مؤلف رساله العلم را كمال الدين بن میثم بحرانی شاگرد جمال الدين بن سليمان تصور کنند. (عبدالحسین حائری)
آغاز: آغاز دیباچه جمال الدین بحرانی: «الحمد لله على ما اولانا من ملامح مناهج التوفيق و هدانا من مطارح مدارج التحقيق و دلنا من مسارح معارج سواء الطريق و الصلوة على افضل الاولین و الآخرين و اكمل النبيين و المرسلين محمد المصطفى و عترته الطاهرين. اما بعد فان الله سبحانه و تعالى لما وفقني فيما مضى من الايام و القي زمامی بيد المولى الأمام ... کمال الملة و الدين ابی جعفر احمد بن على بن سعيد بن سعادة تلقاه الله باكمل ... فرفعتها معتمدا في الوصول الى اغوارها و النزول على سرائرها و اسرارها على وحداني الزمان و رباني البيان ... محمد بن محمد الطوسی ..
آغاز رساله احمد بن سعاده: (بسمله) اعلم ادام الله ایام هدایتک ان المتكلمين اطلقوا القول بان العلم تابع للمعلوم ... آغاز پاسخ خواجه: (بسمله) اتانی كتاب في البلاغة متنه ** الى غاية ليست تقارب بالوصف ... فمنظومة كالدر او نظامه ** و
منثوره مثل الدراري في اللطف / دقيق المعاني في جزالة لفظه ** يحير في نظم الغموض الى الكشف / كغانية حار العقول بحسنها ** تمرض
عيناها و ملثمها يشفي ... / فصادفت هذا البيت في شرح قصتي ** و ایضاح ما عاينته جملة يكفي. وردت رسالة شريفة و مقالة لطيفة ... من الجناب الكريم السيدي السندي العالمي العملی، الفاضلي المفضلي المحققي المدققي الجمالی الكمالی ادام الله جماله و حرس الله كماله إلى الداعی الضعيف المحروم اللهيف محمد الطوسی ... قد سالني الكلام فيها و کشف القناع عن مطاويها و این انا من المبارزة مع فرسان الكلام ... فقد ادر کت طلبتي و الا فليعذرني اذ قدمت معذرتي و الله المستعان و عليه التكلان
انجام: قال رضي الله عنه: و ينبغي أن نتكلم في هذه المسائل على سبيل الاختصار ليعرف صحة ما ذكرناه من أن هذه المسائل تتفرع على هذا الأصل الذي قدمناه. اقول: الأصل الذي تمهد في هذا الباب مستغن عن ایراد هذه المسائل و انما اوردت هذه المسائل اقتفاء لكلام اهل البحث عن هذه المسائل و لنختم الكلام ههنا و الحمدلله ولي التوفيق و الحمد لله و صلواته على محمد و آله و السلام علی من اتبع الهدی.
چاپ: ضمن اجوبة المسائل النصيرية، به اهتمام عبدالله نورانی، 1383ش؛ با تحقیق و مقدمه عبدالله نورانی، مشهد، دانشگاه مشهد، 1385ق - 1345ش، 48 ص
[الذریعه 315/16 «رسالة العلم»، ذريعه 287/13 «شرح رسالة العلم»؛ دنا، ج6 ص 738-739 (53 نسخه)؛ احوال و آثار خواجه نصیر، ص 475-479]
تذکر: در فهرست با عنوان «اجوبة المسائل البحرانی» آمده است؛ خط: نسخ، كا: سید حیدر آملی، تا: 761ق؛ نخست پرسش بحرانی است آنگاه با انداختن میانه هر بندی آمده است در کنار صفحه ها نوشته شده که با اصل برابر گردید، در گ 148ر گفتاری است در اینکه ممتنع در ذهن هست پس در خارج نخواهد بود و پاسخ آن؛ جلد: تیماج سرخ، 18گ (130ر -147پ)، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 3 - 181]
بی کا، تا: قرن 68 15گ (5پ - 19ر) [ف: 1- 334]
آغاز: برابر
آغاز پاسخ خواجه
بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ اندازه: 22×12سم [ف: 2 - 390]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
كا: يوسف بن محمد بن ابراهیم، تا: 15 ذیقعده 867ق؛ ضمیمه: صدر نسخه یک صفحه عبارتی منقول از کتاب عبدالمحمود بن داود (در پرسش حجاج از مسئله قضاء و قدر از حسن بصری و عمر و بن عبید و واصل بن عطاء و عامر شعبی و پاسخ آنان) و در آخر نسخه هفت صفحه شامل این فوائد و عبارات: دعائی به انشائی عرفانی از علامه ... چکامه قافیه که در قبه روضه رضوی نوشته شده بوده. گفتاری کوتاه در علم حق تعالی. جملاتی (که می نماید حديث باشد) به خط حسن بن على عكبری در تاریخ 254 که در قبه روضه مطهره رضوی نوشته شده بوده. عبارتی از ابن شهر آشوب. حدیثی از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) اشعاری عربی از شهاب الدین سهروردی هنگام قتل، قصیده عينيه بوعلی سینا؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 20 گ، اندازه:13 × 18سم [ف: 11-198]
آغاز: برابر
آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قاسم بن احمد، تا: 20 ذیقعده 929ق؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 25گ (10پ -134)، 17 سطر، اندازه: 11/5 × 17/5 سم [ف: 10 - 26]
حکمت خط: نستعلیق، كا: عنایت الله حسینی، تا: جمعه 8 ذیقعده 146ق، جا: تبریز؛ مقابله شده؛ جلد: تیماج تریاکی مذهب، قطع: ربعی [ف: 2 - 59]
خط: نسخ، كا: صفي الدين محمد کرمانی، تا: 955ق، جا: اصفهان، اهدایی: وزیری؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 18گ (18-1)، ابعاد متن: 11×5، اندازه: 17×7 سم [ف: 4 - 1247]
تهران؛ دانشگاه، شماره نسخه: 2465/1- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 698]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: احمد، تا: عید غدیر 993ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 17 گ، 15 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 5 - 2584]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ صدر نسخه پیش از این رساله ضمن دو صفحه مقاله ای است مربوط به قاعده الواحد لا يصدر عنه الا الواحد» از میرزا ابراهیم همدانی. آغاز مقاله پس از نام مؤلف این است: «نقل آن بهمنیار لما طالب البرهان عن الشيخ على ان الواحد الحقيقي لا يصدر عنه الا الواحد كتب الشيخ له»؛ واقف: تقی موسوی، 1119؛ 16گ، 20 سطر، اندازه: 19×10سم [ف: 4 - 180]
دیباچه را ندارد؛ خط: نسخ، كا: حسین بن شمس الدين حلی، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 41ص (1-41)، 19 سطر (13×7)، اندازه: 12×20سم [ف: 9 - 1335]
خط: نستعلیق، کا: رضا بن موسی کشمیری، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 20ص (102-121)، 28 سطر
(13/5×19/56)، اندازه: 18×24/5 سم [ف: 9 - 1013]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 17گ (13پ-29ر)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 20 - 281]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [رایانه]
بی کا، تا: 1003ق؛ 18گ (9ر -26پ) [ف: 5 - 193]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: زین العابدین بن شاہ محمد استر آبادی، تا: 12 جمادی الثانی 1006ق؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 21گ (1پ -21پ)، 19 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 27 - 302]
آغاز: برابر
در آغاز متن رسالة العلم على بن سليمان بحرانی و سپس شرح خواجه آمده؛ خط: نستعلیق، كا: حسین، تا: 22 ذیقعده 1008ق؛ 17گ (24پ - 40پ)، 19 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 1 - 31]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 4 شوال 1021ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، ابعاد متن: 8/5×16/5، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف: 1 - 352]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 484/2
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 69]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1037ق، 7گ (90-96)، 37سطر [ف: 15 - 132]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا 24 جمادی الثانی 1044ق؛ مصحح، کاغذ: شرقی، 19گ (44-62پ)، 17 سطر، اندازه: 8/5×13/5 سم [ف: 32 - 726]
آغاز: بسمله حمد الک یا مفيض الخير و الجود و الصلوة على صاحب مقام المحمود و آله خير المخلوقين في دائرة الوجود. الأول في قسمة العلم الى الاقسام التي ينبغي أن يكون ... (24 مسئله را فهرست می دهد) فينبغي أن نتكلم في هذه المسائل ليكون ذخر الى في المعاد و حجة لي على العباد قال صاحب الرسالة اعلم ادام الله هدايتک ان المتكلمين اطلقوا القول بان العلم تابع للمعلوم؛ انجام: برابر
خط: شکسته تعليق، كا: محمد شریف پسر محمد قائمی، تا: شنبه 2 ربیع الثانی 1059ق؛ نامه و دیباچه ش 389/3 و 1022/8 را ندارد؛ 12گ(25-36پ) [ف: 3 - 634]
آغاز: اعلم أن الشيخ الرئيس قال في الاشارات في كيفية اتصاف الجوهر العاقل بكمالاته انه يكون على سبيل نور شي في شي آخر حيث قال ان كملا يعقل فانه ذات موجود ... قال المولى العلامه نصير الحق والدین محمد الطوسی رحمه الله تعالى و لا شك في ان القول بتقرر لوازم الأول في ذاته قول بكون الشي الواحد فاعلا و قابلا لان هذا اعتراف بان الموثر في تلك الصور العقلية ذاته تعالی؛ انجام: انكشفت لك كيفية احاطته تعالى بجميع الاشياء الكلية و الجزئية و ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء و الله يعلم الصواب و منه التوفيق و اليه المآب
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1060ق؛ در نسخه با نام مسئلة في كيفية علم الله تعالى بمعلوماته من مخترعات المولى العلامة نصير الحق والدین محمد الطوسی رحمه الله»؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 5 ص (171-175)، 17 سطر (13×5)، اندازه: 10/8 × 18/7 سم [ف: 29/1 - 323]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: با تاریخ شنبه 5 رجب 1069ق؛ مهر: «وقف نمود این کتاب را با 42 جلد دیگر حاجی محمد رضا ارجستانی بر کافه طلبه مشهد مقدس» (دایره)؛ واقف: محمد رضا ارجستانی؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج سبز، 18گ (1-18)، 21 سطر (13×6)، اندازه: 9/5× 19/5 سم [ف: - 250]
بی کا، تا: 1071ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 13گ (201پ -213ر)، 27سطر (21×10)، اندازه:31×18سم [ف: 16 - 311]
رسالة العلم شامل 24 مساله درباره علم خدای متعال از شیخ احمد بن سعادة بحرانی و شرح بخشی از آن از خود او و شرح بخش دیگر از خواجه طوسی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1072ق؛ اندازه: 18×12سم [ف: 3 - 120]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: شمس الدین محمد بن خواجه احمد بن خليل گیلانی لاهیجی، تا: 20 محرم 1073ق، جا: پتنه هند؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 14گ (23ر -136)، 19 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 20 - 190]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 17 ذیحجه 1073ق؛ 19گ (1پ-19ر)، 19 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [ف: 2 - 372]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: تحریری شکسته، بی کا، تا: حدود 1075ق؛ 19ص (264
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد مؤمن بن ملا حسین فشکلی؟، تا: 2 جمادی الثانی 1076ق، جا: قزوین؛ مصحح، مجدول زرین؛ جلد: تیماج قهوه ای، 31ص (59-89)، اندازه: 23×11/5 سم [ف: 32- 67]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1077ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 18 سطر (13/5×4/5)، اندازه: 18×10 سم [ف: 1- 434]
خط: نستعلیق، کا: محمد مؤمن، تا: 1078ق [الفبائی: - 652]
آغاز: برابر؛ انجام: الرساله الشريفه المساه بشرح رساله العلم ... ربیع الاول 1085
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1085ق [الفبائی: - 652]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد اکبر الشريف، تا: 3 ربیع الثانی 1098ق، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 24گ (92پ -115ر)، 18 سطر، اندازه: 19/5×10 سم [ف: 26 - 166]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
شرح خواجه نصیر را در بر دارد؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: شهاب الدین حسین بن ناصر الدین حسین حسنی حسینی جعفری دیباجی تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا با روکش گالینگور، 8گ (66پ -73)، ابعاد متن: 20×10/5، اندازه: 22/5×14/5 سم [ف: 13 - 277]
آغاز: قال سيد المحققين و افضل سید حكماء المتالهین؛ انجام برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12، ضمیمه 876 می باشد [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1101ق، اندازه: 12/5 × 24/5 سم [نسخه پژوهی: الیانه 3-94]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعلیق ، بی کا، تا: 24صفر 1102ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 48گ، 16 سطر (11×5)، اندازه: 17×9/5 سم [ف: 3 - 180]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد کاظم نیشابوری، تا: ربيع الأول 1103ق، جا: مشهد رضوی؛ نامه جمال الدین و متن جداگانه رساله احمد بن سعاره نقل نشده؛ کاغذ: ایرانی اصفهانی، جلد: تیماج مذهب، 17ص (98-114)، 19 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 10- 956]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد حسین، مازندرانی، تا: دوشنبه رجب 1113ق، جا: عباس آباد اصفهان مدرسه آقا کمال ریش سفید؛ مصحح، کاغذ: شرقی، 20گ (12-31)، 14 سطر، اندازه: 14×7 سم [ف: 29 - 252]
آغاز: برابر آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته زیبا، كا: خليل قزوینی مسمی به محمد زمان، تا: 1147ق؛ کاتب نسخه مردی اهل دانش بوده و چند رساله از رساله های موجود در دفتر تأليف او است. وی فهرست رساله های موجود در دفتر را بر پشت نخستین برگ نوشته و در زیر چند رساله که تأليف خود او است نوشته: «لكاتبه خليل القزوینی» و یکی از دارندگان و مطالعه کنندگان نسخه، این خليل قزوینی را همان ملا خلیل غازی قزوینی شارح کافی پنداشته و در چند جای صفحه مذکور نوشته که نویسنده و مؤلف این رساله ملا خلیل غازی شارح کافی است در صورتی که غازی شارح کافی در 1089 در گذشته و این دفتر بین سال های 1136-1147 تحریر شده؛ جلد: چرم قهوه ای، 47ص (1-47)، 16 سطر، اندازه: ×11 17سم [ف: 5 - 334]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 888/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 81]
آغاز: بسمله، اعلم وقفنا اليه و ایاک و انه لابد من معرفة العلم و العالم و المعلوم فالعلم تصور النفس المطمئنة الناطقه الكليه حقایق الاشياء المجرده؛ انجام: من يشاء من عباده و حسبنا الله و نعم الوکیل تمت الرسالة المنسوبة إلى المحقق الطوسی نصیر الدین محمد قدس سره في العلم اللدنی.
بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: چرم قهوه ای، 2ص (90-91)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 9 - 543]
خط: نسخ، كان محمد علی کرمانشاهی، تا: جمعه 3 ربيع الأول 1209ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 56گ، 11 سطر (13×5/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 577]
بی کا، تا: 1243ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 3ص (54 -56)، 18 سطر (14×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 16 - 148]
کا: على بن احمد رشتی، تا: یک شنبه 9 جمادی الثانی 1269ق، جا: یزد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 19 سطر، قطع: جیبی [نشریه: 2 - 179]
آغاز: برابر با آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن عبد الكريم، تفرشی، تا: ربيع الاول 1276ق؛ مصحح، محشی، مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، 6گ (15- 20)، 29 سطر، اندازه: 11/5 ×16 سم [ف: 28 - 165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1280ق؛ مهر: «علی الحسینی 1240) (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 59ص (366-424)، اندازه: 18×12سم [ف: 33/1 - 152]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1308ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 12گ (42پ -53پ)، 17 سطر (11×15)، اندازه: 17×21/5سم [ف: - 338]
کا: مرتضی موسوی خوانساری، تا: 1308ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 30گ (13-42)، 19 سطر (11/5×6)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 11 - 2108]
آغاز: بسمله. اعلم ادام الله هدایت و بعد ان المتكلمين اطلقوا القول ان العلم تابع للمعلوم؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: یحیی بن میرزا علی محمد حسینی لاریجانی سيد الحكما بقائی، تا: 25 رجب 1309ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 21گ (87پ -107ر)، 14 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 19 - 87]
آغاز: برابر با آغاز پاسخ خواجه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، كا: عبدالله کجوری، تا: 1333ق، جا: تهران؛ 10گ (35پ -44پ) [ف: 2 - 154]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 17گ (159پ -175پ)، اندازه: 20×15سم [ف: 9 - 881]
بی کا، بی تا [نشریه: 7- 539]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: چرم قرمز، 9گ (148پ - 156ر)، اندازه: 12/5 × 20/5 سم [مؤيد: 2 - 59]
بی کا، بی تا [نشریه: 13 - 375]
آغاز: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، با نشانی بلاغ؛ 41ص [عکسی: 1- 80]
آغاز و انجام: برابر به ترتیب شامل دیباچه علی بن سلیمان، رساله احمد بن سعاده، رساله خواجه در شرح رساله العلم و پاسخ به على بن سليمان است؛ بی کا، بی تا؛ مصحح: 164ص (248 - 411) [ف: 5 - 332]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: شهید، جلد: تیماج سرخ، 27 سطر، اندازه: 15×20سم [ف: - 274]
= š.-u lubāb-il-kalām š.-U r.-il-'ilm
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 – 1241 ؟ قمری
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
وابسته به: اللباب = علم الله تعالى = لباب الكلام؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091)
به خواهش: میرزا باقر نواب تاريخ تأليف: جمعه 5 ربیع الثانی 1230ق؛ محل تأليف: کرمانشاهان
ملا فیض کاشانی، محمد بن مرتضی، رساله ای در کیفیت علم باری تعالی به اشیاء جزئی و کلی و محسوسات و معقولات برای فرزندش علم الهدی در سال 1041 ق نگاشته است که این کتاب در سال 1228 ق در اصفهان به دست شیخ احمد احسائی افتاده است و وی در 1230 ق شرحی بر آن نگاشته و به برخی مطالب آن رساله طبق مذهب شیخیه پاسخ داده است. این شرح به شیوه «قال، اقول» نگاشته شده است.
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين ... اما بعد فيقول العبد ... ان علم الله قد تكلم فيه العلماء و الحكماء ... و اکثر هم قدا خطاء سمت الحق ...
انجام: فان قلت بل بما تقصد فهكذا و الله فعلت لا غير ما توفیقی الا بالله عليه توكلت واليه أنيب و لاحول ولاقوة الا بالله العلى العظيم وصلى الله على محمد و آله الطاهرين. وقع الفراغ من هذه الكلمات في يوم الجمعة الخامس من شهر ربيع الثانی (1230) الهجرة النبوية .. بيد مؤلفها العبد المسكين ... الاحسایی، المطير في البلد المحروسه کرمانشاهان حامد مصلية مستغفرة تائبة.
چاپ: تبریز، 1273، در جوامع الحكم
[دنا 739/6 -741 (5 نسخه)؛ الذريعة 288/13 و 322/15 و 278/18 و 315/15 و 318 و 317؛ فهرست های خودنوشت فیض کاشانی ص 233]
شرح و حواشی:
1- المحاكمات و المقاومات سبزواری، هادي بن مهدی (1212 -1289)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ جا: کرمانشاه؛ جلد: تیماج، 64گ (139 - 102پ)، 18 سطر (15×9/5)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 12 - 35]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: احمد بن على محمد رشتی گیلانی، تا: 1 جمادی الاول 1230ق، جا: کرمانشاه؛ 40گ (255پ -294پ) [ف: - 373]
بی کا، تا: با تاریخ 1233ق؛ قطع: رحلي [ف: - 275]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن اسماعیل، تا: 20 ذیقعده 1234ق؛ جلد: تیماج مشکی، 39 گ (229ر -267ر)، اندازه: 18/5 × 28/5سم [ف: 1- 167]
اصفهان، دانشگاه: شماره نسخه: 323/2
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 940]
آغاز و انجام: برابر
کا: عبدالله بن محمد تبریزی، تا: 1234ق، جا: کرمانشاه؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج عنابی، 81ص (285-365)، 26 سطر (10×14/5)، اندازه: 14/5 ×21/5سم [ف: 9 - 63]
خط: نسخ مغلوط، كا: جعفر بن محمد نه بندانی، تا: دوشنبه غره ربيع الثانی 1235ق؛ 90گ، 18 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 1 -131]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: حدود 1235ق؛ 199ص (166-364) [عکسی ف: 1 - 230]
آغاز: برابر؛ انجام: ولا تقولوا ما لانقول فانكم ان قلتم و قلنا متنم و متنا ثم بعثكم الله و بعثنا فكنتم حيث شاه الله و كنا هي و الأحاديث.
خط: تحریری، بی کا، تا: حدود 1237ق؛ افتادگی: انجام؛ 125ص (127-3) [عکسی: 1 - 230]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: علی اکبر بن محمد قاسم سمنانی، تا: 14 ذیحجه 1237ق، جا: مشهد رضوی؛ [عكسي ف: 1 - 230]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: محمد قلی بن عوض، تا: 25 ربیع الاول 1237ق، جا: کرمانشاه [عکسی ف: 1 - 230]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد حسن حسینی زنوزی، تا: 1237ق، جا: کربلا؛ واقف: شهید، جلد: تیماج قهوه ای، 24 سطر، اندازه: 31×12سم [ف: - 365]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق و نستعلیق تحریری، کا: محمد کاظم فرزند میرزای فومنی، تا: صفر 1238ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 51گ ( 190-140)، 23 سطر (10×16)، اندازه:21615سم [ف: 30 - 81]
خط: نسخ، كا: احمد بن جعفر موسوی، تا:رمضان 1238ق؛ افتادگی: آغاز؛ 17 سطر، قطع: جيبي [چهار کتابخانه مشهد- ف: - 322]
آغاز و مأتین و الف من الهجرة النبوية حين مررنا بهم و نحن متوجهون لزيارة العتبات العاليات على مشرفها افضل الصلاة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن جعفر موسوی، تا: 1238ق؛ افتادگی: آغاز (برگ اول)؛ واقف: حسن بن على دهنوی، 1252؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 15×10 سم [ف: 5 - 127]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالکریم بن محمد رفیع آذربایجانی، تا: جمعه رمضان 1239ق، به فرموده آخوند ملا محمد تقی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر، اندازه: 15×20سم [ف: 5 - 393]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: محرم 1239ق؛ 104 ص (2-105) [عکسی ف: 1 - 230]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء نجف اشرف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1240ق؛ با تصحیحات اندک؛ 79ص (8-86) [عکسی ف: 5 - 407]
آغاز و انجام: برابر كا: عبدالرحيم بن ولی محمد اردبیلی، تا: 1240ق؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج مشکی، 28گ (157-184)، 30 سطر (21×9/5)، اندازه: 18×29/5سم [ف: 8 - 218]
كا: قوام الدین خلخالی، تا: 1242ق [الفبائی: - 279]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 18 شوال 1246ق [نشریه: 2 - 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی بن محمد باقر اصفهانی، تا: وسط رجب 1246ق، جا: کاشان؛ مهر: «محمدعلی بن محمدباقر» (مربع)؛ جلد: گالینگور سبز، 52گ، 18 سطر، اندازه: 17/5×22/5سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، کا: حسین بن ملا عبد الله، تا: پیش از 1247ق؛ تملک: جواد بن مرادعلی با تاریخ 1247ق؛ 144ص (2-145) [عکسی ف: 1 - 230]
آغاز: ائمتك افمن يهدي إلى الحق احق ان يتبع ... وهذا اوان الشروع في المقصد فاقول قال عفی الله عنه: بسم الله الرحمن الرحيم الحمدالله العليم الحكيم
خط: نسخ، كا: امامقلی بن فتحعلی عالیشا، تا: 15 ذیقعده 1248ق، جا: مشهد رضوی تحت قبه امام رضا؛ افتادگی: آغاز، 42گ (80 ×121)، 20 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2585]
آغاز: برابر
بی کا، تا: جمادی الثانی 1248ق؛ اهدایی: حاج غلامحسین صالح زاده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج، 5گ (28-32)، 18 سطر (8/5× 14/5)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 4 - 1174]
آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، كا: حسن عظیم آبادی، تا: جمعه 5 ربیع الثانی 1251ق، جا: کربلا؛ کاغذ: فستق، 52گ (72-123ر)، 20 سطر، اندازه: 21/1×15/5 سم [ف: 9 - 130]
خط: نسخ، كا: محمد هادی بن محمد صادق یزدی، تا: 1252ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 45ص (38-82)، اندازه: 19×14سم [ف: 3 -1100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: حسن ملقب به شیخ تونی ابن مرحوم ملا ابوطالب شرح الرسالة العلم 807 تونی، تا: 10 شوال 1252ق؛ جلد: گالینگور، 50گ (1پ-50ر)، 20 سطر، اندازه: 5×21سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد هروی، تا: 1252ق؛ کاغذ: شکری، 90گ، 17 سطر، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 5 - 608]
آغاز: برابر؛ انجام: اثر العلم الذاتي على المعلوم و اثره حادث و يأتي تمام هذا الكلام و ان قلنا انه.
خط: نستعلیق، کا: غلام علی بروجردی، تا: 1256ق، جا: بروجرد؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 2گ (2پ چپ)، 20 سطر، اندازه: 15×22/5 سم [ف: 44 - 216]
آغاز: الطاهر و القابل بعينه هو الفاعل فالعين الغير المجعولة
خط: نسخ، بی کا، تا: 1256ق؛ مصحح: 34گ (1ر-34پ)، 24 سطر، اندازه: 14/5 ×20 سم [مؤید: 2 - 284]
خط: نستعلیق، كا: عبدالرحیم (محمد رحیم) بن ابوالحسن حسینی علوی همدانی، تا: 1253-1256ق، جلد: چرم زرد، 36گ (1پ - 36پ)، اندازه: 21×15سم [مؤيد: 1- 157]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه سید حسین شیرازی - قم؛ بی کا، تا: 23 ربیع الاول 1257ق؛ 88ص (74-161) [عکسی ف: 5 - 68]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سلطان بن خلف بن حسن سلطان، تا: سه شنبه 20 ذیقعده 1257ق؛ تملک: علی کرمانی به تاریخ 1258؛ مهر: «على الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 94گ، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×21سم [ف: 25 - 152]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه شوال 1260ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 149گ (1پ - 149ر)، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [میراث اسلامی: دفتر دهم - 767]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوب، كا: محمد علی، تا: ربيع الاول 1267ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 103گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 4 - 164] و [عکسی ف: 7- 345]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، كا: عبدالمطلب شیرازی، تا: 1275ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 20 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 4- 159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1282ق؛ مصحح، محشی با امضای احسایی، محمد حسین ره کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 45گ (48پ-92پ)، 22 سطر (13×9)، اندازه: 20/3 ×14/3سم [ف: 18 - 94]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما مذهب ائمتنا اهل بیت محمد صلی اله علیه و آله فهو ما سمعت من افان الحادث لا يكون ازليا بحال من الأحوال و امام قوله جميعا فهو ما يقوله اهل التصوف من أن ...
خط: نستعلیق، کا: محمد سعيد بن عبد الحفيظ بن محمد رضا بن محمد علی بن محمد حسین بن محمد حسن تفرشی، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 16گ (1-16) [ف: 23 - 676]
آغاز:. برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ 60گ (3ر -62ر)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 3 - 113]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: حسن بن ابوالحسن نصیری اصفهانی، 1324ش؛ 69گ، 17 سطر، اندازه: 15× 20/5سم [ف: 3 -649]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 51گ (1-1هر)، اندازه: 12×19/5 سم [نسخه پژوهی: 3- 176]
خط: نستعلیق، کا: محمد قلی بن عوض قراچه داغی، تا: قرن 13 کاغذ: پسته ای، جلد: میشن مشکی، 42گ (81ر-122)، 23 سطر، اندازه: 21/6×15/2 سم [ف: 5 - 164]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [ف: - 124]
آغاز و انجام: برابر
خط نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 59گ (16پ -75ر)، 21 سطر، اندازه: 15×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 -867]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه ذیقعده 1323ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر، اندازه: 14× 18/5 سم [ف: 44 - 229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
بی کا، بی تا [ف: 3 - 34]
آغاز: لا تخل من أن يكون في الأزل و في الحدوث و ان كانت في الأزل كانت معه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، 30گ (3ر - 32ر)، 25 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 21×15سم [ف: - 269]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قرمز، 31گ (115پ -145ر)، 30 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 6 - 190]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26گ، 26 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2585]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مهر: «عبده الراجی آقا جان»، «لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم»؛ جلد: تیماج مشکی، 21 سطر (14×8)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 2 - 549]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ 23گ (89پ-111پ) [مؤيد: 1- 107]
بی کا، بی تا؛ 96گ (17-112پ)، اندازه: 21×15سم [مؤيد: 1 -385]
شرح رساله علمیه فیض کاشانی به شرح رسالة العلم
Š.-or-r.-el-qawsīyya
حسینی، حسین بن اسماعیل، ق 11 قمری
hoseynī, hoseyn ebn-e esmā‘il (- 17c)
وابسته به: الغوثية = الرسالة الغوثية = الواردات عبدالقادر؛ جیلانی، عبدالقادر بن موسی (471-561)
شرحی است مزجی به عربی بر رساله غوثیه محي الدين ابن عربی همراه با ذکر اشعار عرفانی فارسی متناسب با مطالب شرح.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 4684/1
آغاز: بسمله، سبحانک لا علم لنا إلا ما علمتنا إنك أنت العليم الحكيم؛ انجام: و منهم من يحلم كذا ولم يقل مثل هذا اي علم ان الحق مرآة مصقولة.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (2-9)، 10 سطر (5/5×10)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 19 - 352]
š.-or-r.-el-qavsīyya
وابسته به: الغوثية = الرسالة الغوثية = الواردات؛ ابن عربی، محمد بن علی (638560)
غیر همانند: 1. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9047
از یک عارف قادری به فارسی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، 38گ، 13 سطر (15×7)، اندازه: 22×13سم [ف: 17 - 280]
آغاز: پیش از مرگ که بدان امر فرمود سلطان انبیاء صلی الله عليه و سلم فرموده موتوا قبل أن تموتوا، انجام: اللهم ارزقنا هذه الصلوه بحق سید کائنات محمد المحبوب المسجود و اله المسعود وصلى الله على خير خلقه محمد و آله اجمعین برحمتک یا ارحم اراحمين.
انجامه: تمت شرح غوثیه بالخير و العافيه ... في يد الفقير الحقير شمس الدين هر که خواند دعا طمع دارم ز انکه بنده ای گنه کارم.
خط: نستعلیق بد، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی با روکشی از کاغذ، 22گ (1-22)، 15 سطر (17×11/5)، اندازه: 23×18 سم [رایانه]
š.-u r.-in fiqhīyya
غیر همانند: 1. یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:2081/4
آغاز: بسمله حمد له الصلوة و هي لغة الدعا و شرعا العبادة المخصوصه بكيفياتها المعهوده و عدها جماعة من أهل اللغة من جملة معانيها اللغوية؛ انجام: و هو الفجر الأول و للاسكافي هنا قول آخر فقال فيه لا استحب صلوة.
كا: على نقی، تا: 1241ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج تریاکی، 8گ (73-80)، 19 و 28 گ، اندازه: 20×15سم [ف: 4- 1153]
آغاز: بسمله ... و اركانه اربعه، في المياه، جمعه باعتبار تعداد افراده و اراد بها الأعم من الحقيقة و المجاز؛ انجام: و هل المازجة المذكورة على فاقد الماء المتمكن من تحصيله بها واجبة ام لا قولان اظهر هما.
كا: على نقی، تا: 1241ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج تریاکی، 9گ (204-212)، اندازه: 20×15سم [ف: 4- 1153]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:13348
آغاز: لا تراني بها و لا تشبها؛ انجام: ذلك اليوم وروى الشيخ
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نخودی، جلد: مقوا [الفبائی: - 350]
Š.-u r.-in falsafīyya
اصفهان؛ مهدوی، مصلح الدین؛ شماره نسخه: 61/2
آغاز: انما نبحث في هذا المختصر عن قسمي الحكمة النظرية ای الالهى و الطبيعي مع تقديم الطبيعي ... قال: الفصل الأول في ابطال الجزء الذي لا يتجزی؛ انجام: اللذة ادراك الملايم من حيث هو ملایم کالحلو عند الذوق والنور عند البصر
خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن میرزا محمد خوسفی، تا: قرن 12 افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج عنابی، 82گ (123-204)، 17 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: - 69]
š.-u r.-in fī ahkām-i di-r-ra’sayn
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15266
تأليف قرن 13؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [مختصر ف: - 490]
Š.-u r.-in fi-l-irt
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله ای در ارث به طریق عامه، دارای ابواب و فواید از جمله: باب ميراث الغرقى؛ الباب الثاني في الولاء الباب الثالث في قسمة التركات؛ الباب الرابع في المسائل الملقبات. از «شرح الترتيب» نقل می کند.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 7827/2- 39/207
آغاز: خرج ميتا فيكون المال كله للاخ قوله ولا يعطى الابن شيئا عندنا حتى تصنع ای لانه بتقدير عدم الحمل له الباقي كله وهو سبعة اثمان ... باب ميراث الغرقى الخ قوله اعلم ان شروط الارث ثلاثة الخ؛ انجام: واما مقدمة الكتاب فهي اسم لطائفه من كلامه قدمت امام المقصود لارتباط له بها وانتفاع بها فيه
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 11گ، 23 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 5 - 2585]
š.-u r.-in fi-l-uşūl
نامعلوم 1. تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 6288/1
بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (11×6)، اندازه: 15×10 سم [ف: 16 - 235]
آغاز: بسمله. فصل الدليل عندنا اي عند الأصوليين مايمكن التوصل بصحيح النظر، قید به ليخرج نظر الفاسد لانه ليس بدلیل؛ انجام: المطلب الثاني في مبادی الاحكام الحكم الشرعي ... ليس من الأحكام الخمسة المتقدمة او منه ای من المكروه بارجاعها ای بارجاع ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ با متن در هامش؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 24گ (1پ -24پ)، 21 سطر [ف: 5 - 460]
š.-u r.-in fi-t-tajvid
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:8819
آغاز: احمدلله حمدا كثيرا على تواتر نعمائه و سلام على خير خلقه محمد و آله و أصحابه اجمعين و بعد فلما كان القرآن افضل اكتب (كذ) و يكون باحسن الالفاظ؛ انجام: خصوصا في تلاوة كتابک الكريم لاحول ولاقوة الا بالله العلى العظيم
خط: نسخ، كا: ملا جانمحمد، بی تا، مغلوط؛ 31 گ، 15 سطر، اندازه: 17× 23سم [ف: 6 - 171]
Š.-u r.-in fī tawj7h-it-tašbīh
وابسته به: صلواتيه = توجيه تشبيه صلوات على محمد و آله بالصلوات على ابراهيم و آله = فضل الصلواة؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) محقق دوانی رساله ای در نقض و ابرام کلام فردی به نام سید عبدالرحمن حسینی (یا) حسین الحسنی در خصوص صلوات مشهور نبوی نگاشته و در آن به توجیه عبارت «کما» و وجه تشبیه مذکور پرداخته بود. بر نوشته دوانی تعلیقات و شروحی چند نگاشته شده که از آن جمله همین شرح است آغاز: بسملة، اعلم أن العالم الرباني المحقق الدوانی - قدس سره السامی- قد نقل عن بعض كبراء زمانه، توجيها في تصحيح التشبيه الذي يتضمنه قوله: اللهم صل على محمد و آل محمد، كما صليت على ابراهيم و علی ابراهیم؛ حيث نورد بحسب الطاقة، ان هذه العبارة يقتضي أن يكون الصلاة الصلاة و التسلیمات على محمد و على آله ...
انجام: قالوا ذلك في محمد و آل محمد، كما اجبتها عندما قالوا في ال ابراهيم الموجودين حينئذ و لذلك ختم به الاية و هو قوله: (انه حمید مجید)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شیخ اسماعیل بن عبد الوهاب بن سعید، تا: قرن 10 و 11؛ کاغذ: ترمه، 3گ (149ر -151)، 19 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 6- 178]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (504پ -05 5ر)، سطور چلیپایی (27×16)، اندازه: 19×31/5 سم [میراث شهاب: س 13 ش 1 و 2 - 161]
š.-e r.-on fe-1 jafr
شرح مختصری است به فارسی بر رساله ای در علم جفر. در پایان این اثر یادداشتی با عبارت ذیل آمده: «شرح رساله علم با این ورقات از جفر و غیره از نسخه مرحوم آخوند ملابابای مسمی به ملاشریف نوشته ام». با جستجو در منابع موجود، اثر از این شرح و شارح آن و نیز مؤلف متن به دست نیامد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:4166/9
آغاز: فائده هرگاه کسی باشد که مستقبلی را بداند و آن مطلبی مخفی را بحروف مقطع از جناب الهی بدین نوع سوال کند؛ انجام: و يسمى ذلك بالحقیقی معلولا لكونه من بعد اسقاط شعر ... و الجسم في صحة عما قريب يصل بمصره في عامهم ثم عاد بنا.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1282ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (95-96)، 22 سطر (13×9)، اندازه: 14/3 × 20/3 سم [ف: 18 - 97]
š.-u r.-in fi-1-hisāb
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9621/9
با عنوان الباب الثاني في حساب الكسور؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: هندی، جلد: روغنی، 6گ (145ر-150)، 23 سطر (9×17/5)، اندازه: 26/5×15سم [ف: 17- 438]
شرح رسالة في الحكمة- شرح الزوراء
š.-u r.-in fi-1-hikma
شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه:763
آغاز: بسمله - قوله - الوحدة يكون بالجنس الخ - المراد بالجنس هو الحقيقه و المراد بالوحدة فيه هو اتحاد الشئين؛ انجام: بين العام و الخاص المطلقين من بعض صور المعارضة مشعرا بقلته بل هو
الأغلب فت) قال المح و اما. این رساله به زبان عربی و در حکمت است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی، فاقد جلد، 171گ، 21 سطر، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 2 - 347]
š.-u r.-in fi dimā’-it talāta wa-z zakāt
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:10081/3
آغاز: پس از 2 سطر خطبه: قال المصنف رحمة الله تعالی و قدس روحه و رتبتها أي الرسالة على مطالب ثلثة المطلب الأول في الحيض الذي هو في اللغة؛ انجام: بل هو اولى من الولى في الضمان الثالث و الرابع ان مؤلف و شارح به دست نیامد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1314ق، کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: مقوا، 56گ، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 334]
š.-u r.-in fi-r-rūḥ
در حقیقت و کیفیت روح و معاد جسمانی و روحانی.
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه:646/9
آغاز: کا الرغوة و السوداء کالدردی و البغم كانه دم فج غير نضيج ... اقول و في احادیث ائمة الهدى عليهم السلام أن في الانسان ارواحا متعدده نقل بعض الاعلام من بصائر الدرجات انه روی عن جابر عن أبي جعفر عليه السلام ما ملخصه هو أن الله تعالى خلق الانسان على اصناف ثلثه اصحاب الميمنه ... (و پس 6 صفحه) الفصل الثاني فيما يطلق عليه النفس اعلم أن لفظ النفس ... الفصل الثالث فيما يقال عليه القلب وللقلب ايضا معان كثيرة ... الفصل الرابع في نقل الأقوال في حقيقة الانسان اعلم ان العلم الضروري؛ انجام و تحقيق هذا المقام يحتاج الى نوع آخر من الكلام و ذکر مقدمات غیر مانوسة للاكثر الانام و فيما ذكرناه كفاية لمن شم روحا من مجته ذي الجلال و الاكرام انتهی ما اردت من كلامه زید في اكرامه تمت الرساله و الصلوة على ..
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1221ق؛ 67ص (261- 327)، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1425]
š.-u r.-in fi-s-salāt
رضوی قمی، محمد بن محمد باقر، 1100-1160؟ قمری
razavī qomī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (1689-1747)
تاریخ تأليف: 1149 ق
شرح رساله سماهیجی (عبدالله بن صالح (1035) است در احکام صلوة مسافر با عنوان «قال - اقول». مؤلف در آغاز این رساله به اتمام کتاب «في مسائل القصر و الاتمام» که پیش از این نگاشته است اشاره می کند.
تهران؛ دانشگاه، شماره نسخه: 10424/2
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمین و الصلوة على افضل المرسلین و آله الطاهرين المعصومين اني بعد ما فرغت من رسالتي التي الفتها في مسائل القصر و الاتمام ظفرت برسالة لطيفة للشيخ المدقق الفقيه الفاضل الشيخ عبدالله السماهيجي البحرينی؛ انجام: تأمل کاف شاف بلغ في التحقيق الغاية و جاوز النهاية رزقنا الله تعالی الوصول اليه هذا آخر ما اردناه و ... فرغ من تأليفه الفقير الي رحمة ربه و شفاعة ائمة محمد بن محمد بن على الرضوي المدعو بصدرالدین حامد مصلية في اليوم الرابع عشر من شهر صفر ختم بالخير سنه تسع و اربعین بعد مائه و الف من الهجرة على مهاجرها الآف السلام و التحية هذا آخر ما اردناه و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهر و باطنا و صلی الله على نبيه و آله.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور مشکی، 24گ (14پ -37پ)، 16 سطر (16×9)، اندازه: 14×22/5سم [ف: 19 - 570]
S.-ur.-in fi-s-salat
عبد الله بن مبارک، - 1242 قمری
‘abd-ol-lāh ebn-e mobārak (- 1827)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10129/2
كان محمد بن علی بن محمد حجری بحرانی، تا: 15 جمادی الاول 1235ق؛ کاغذ: فرنگی، قطع: جیبی [میراث شهاب: س 8ش 2 - 25]
Š.-u r.-in fi-ə Şalāt
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه:244/3
آغاز: بسمله ... قوله تقربا الى الله كأنه أراد به الرد على السيد حيث حکی عنه أن الصلاة الواقعة رياء شرعية ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه اواخر جمادی الاول 1006ق؛ مصحح، محشی با عبارت «منه»؛ تملک: محمد اسمعيل بن هادی با تاریخ 1212؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 1 - 212]
š.-e r.-in fe-s salāt
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9323/5
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ به فارسی و متن عربی؛ سپس دو بند فارسی از آخوند ملا محمد على واعظ در 3ص؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 24گ (49ر - 72پ)، 14 سطر (19×7)، اندازه: 19×13 سم [ف: 17 - 348]
شرح الرسالة في العقائد- اثبات التوحيد و النبوة و الامامة و المعاد
š.-u r.-in fi-l-'aqd-il-mahramīyya
؟ عسکری، محمد حسن بن هدایت الله، 1211-1280 قمری
‘askarī, mohammad hasan ebn-e hedāyat-ol-lāh (1797 - 1864)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10103/2
آغاز: معنى القول بالاشتراط الخ اقول و من اصحاب العصمة التوفيق ان المصلحة و الغبطة؛ انجام: و كثرة التشويش من الطاعون ... مسلما مستغفرا في اوائل ذیحجه سنه 1186؟ در این رساله تاريخ تأليف 1186 دانسته شده که با تاریخ وفات مؤلف ناهمگون است و به نظر می رسد تاریخ 1286 صحیح باشد و تاریخ کتابت آن باشد نه تأليف چون مؤلف 1280 فوت کرده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1186؟ احتمالا 1286ق؛ 3ص (3 -6)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 32 - 125]
š.-u r.-in fī ‘ilm-il hisāb
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 238/2
آغاز: مقدمة أي هذه مقدمة و لا بدان يذكر فيها امور ثلاثة تعريف العلم و موضوعه و غایته أما الأول ... فقال الحساب علم اعلم ان العلم يطلق على معان كثيرة منها الصورة الحاصلة في الذهن او حصول الصلوة او الادراک او الانتقاش و الأول من مقولة الكيف؛ انجام: و تجزيته بمتساوية بعدة آحاد عدد آخر هو المقسوم عليه قسمته و هي عكس الضرب كما لا يخفی و تحصيل ما تالف من تربیعه و هو ضربه في نفسه كما مر تجذير و هذه الأعمال هي اصول الحساب ..
خط شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1403]
شرح رسالة في العمل بالربع المجيب ، شرح الربع المجيب
š.-u r.-in fi-l-qirā’at-i wa-t-tajvīd
شرح مزجی است بر رساله ای در تجوید، و ظاهرا بخشی از شرح الشافية نظام الدین نیشابوری است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6938/6
آغاز: غير مفتوحة سقطت في الاستفهام لعدم اللبس نحو ابنك بار استخراج المال و اما سكونها و هو و هي و فهو و فهی و کهو ولهی فعارض فيصح؛ انجام: فاوزان هذه الثلاثيات فنعل بفتح الفاء و العين بسكون النون و فاعل بفتح الفاء و سكون الهمزة و فتح العين و فعال بفتح بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (62ر -71پ)، اندازه: 18×12سم [ف: 20 - 355]
š.-u r.-in fi-1-kalām
نامعلوم
آغاز: (ناقص) نقب الكثرة ترابه و قد يكون التراب بقدر نصف نطقة الرجل او ثلثها او ربعها او قلالی ربع الربع تقريبا و كل ما قل ضعف عقله و فهمه و دينه و كل ما كثر قوى عقله و فهمه و دينه و ذلك على حسب مقتضی قوابلهم و ماریک بظلام للعبيد فتبغى ... و التراب المصلح لهما و الأفلاك المذكورة تدور عليه و كل منها؛ انجام: و هو المخبر بذلك فان كان قوله حقا و الالزمهم اما انه لم يعرف اوانه يقول كرم الله جنابه الشريف عن النقائص و الرذائل فحسب المسلمين منهم أن يقولوا آمنا به كل من عند ربنا سمعنا و اطعنا و قبلنا و صدقنا فان ... ذلك و الأفحسبهم الإيمان بماجاء من عند الله و من عند رسوله صلى الله و حسب الجاهدين و المشككين انهار و الحمد لله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرین.
شرح الهيات و شارح در آغاز نقل كلام مؤلف قال سلمه الله يا امده الله» می گوید. مؤلف از میرزا جان و حاشیه او بر شرح مطالع یاد کرده؛ بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 13ص (3-15)، 20 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 9 - 416]
آغاز: بسمله، و بعد فهذا شرح رسالة في علم الكلام شرعت بتحريره؛ انجام: و الثواب و العقاب. اللهم احشرنا في زمرة المومنین و المستغفرين بحق محمد و آله اجمعین.
شرح مزجی مختصری بر رساله ای کوتاه در علم کلام است. رساله شامل مباحث ایمان و اصول اعتقادات، توحید تا معاد است. شارح در ابتدا توضیح داده که نوشتن این شرح را یک روزه - از صبح تا عصر - به پایان رسانده است. در این رساله از کتاب فصول خواجه نصیر الدین نام برده شده؛ خط: نستعلیق خوش جلی، بی کا،
بی تا؛ مصحح، محشی با نشان «12»؛ مهر: با نقش آیه شریفه «فمن بدله بعد ما سمعه فانما اثمه على الذين يبدلونه. ان الله سميع عليم» (دایره)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 10گ (130-139 پ)، 15 سطر (14×7)، اندازه: 20×13سم [رایانه]
آغاز: فامكان التخلف يكون ايضأ محالا لان امكان المحال محال
انجام: و هو اخبار عن المغيبات الماضية فكاخبار عماوقع شارح از اهل سنت و صاحب کتاب الايضاح می باشد؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوایی روکش گالینگور، 80گ، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 1665]
و شرح رسالة في كيفية السلوک / عرفان و تصوف / عربی
Š.-u r.-in fī kayfiyyat-is-sulūk
نامبوب شرحی است به طور مزجی در کیفیت سلوک و سیر و از کلمه «اجبت سولک ایها المولى الكريم» معلوم می شود شخصی از مؤلف استدعای شرح رساله را کرده و وی دعوت او را پذیرفته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5138/26
آغاز: الحمد لله الذي هو اظهار الكمال من مرتبتي الجمع و الفرق خالص الله المطلق عن جميع القيود واهب العقل من حيث ذاته أن كان عبارة عن قایم بنفسه و الافمن حيث صفاته و مبدعه ... و السلوك عبارة عن الانتقال من منزل عباده الى منزل عباده بالمعنی؛ انجام: فلا يزال العالم بكسر اللام متعطشا في كل مشاهده تحصیل له الى مشاهدة هي فوقها دائما ابدا و الرغبة في حصول ما تعطش له و الوهب من قواته و عدم الوصول اليه يتعلق دائما ابداو لمثل هذا فليعمل العاملونو و في هذا فليتنافس المتنافسون. قد تم بحمد الله
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ 1گ (158) [ف: 15 - 142]
š.-u r.-in fī kīmīyā
تمیمی، محمد بن امیل، - 170 قمری
tamīmī, mohammad ebn-e omayl (- 787)
گویا متن و شرح هر دو از ابو عبدالله محمد بن امیل تمیمی.
تهران؛ ملک: شماره نسخه:5346/5
آغاز: بسمله. و صلی الله تعالى على سيدنا محمد و آله اجمعین. قال المصنف رحمه الله تعالى هذا شرح بلا حد ولا رمز فسرته ههنا منثورا كما بينته منظومة و افسره بمعونة الله ... اعلم يا اخی؛ انجام: على درس كتبهم و اعمال الفكر فيما يمر من رموزهم، و الله الموفق للصواب و به نستعين و السلام على جميع اخواننا المسلمين المؤمنين و الله تعالى يجزي المحسنين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 5 جمادی الثانی 1155ق؛ جلد: میشن سرخ، 34گ (145-178ر)، اندازه: 29/6×16/7 سم [ف: 8- 303]
و شرح رسالة في المنطق / منطق / عربی
S.-ur.-in fi-l-mantiq
نامعلوم و احتمالا غير همانند:
آغاز: بسمله ... قال المصنف رحمه الله بعد التسمية هذه فائدة المشار اليه بهذه العبارات الذهنية التي اراد كتابتها ...
خط: نستعلیق، كا: ابوالفضل بن محمد على طبيب همدانی، تا: 1185ق؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 10/5 ×20سم [ف: 1- 249]
آغاز: عاما و تيسر هذا الكتاب غیر مخصوص ببعض الاخوان دون بعض ... قال و الله خير الميسرين و الموفقين اقول و الله خير الميسیرین اشارة الى ازالته التعسر بدون تعميم التسير
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1216ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 33 گ (66ر -98پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 9- 358]
آغاز: فلا يكون تقسيمه منطبقا عل شي من المذهبين ... قال: اما آن يكون قسم الشیء قسيما له اقول: قسم الشيء هو ما يكون مندرجا
خط: نسخ، كا: زین العابدین بن سید علی حسینی خراسانی، تا: 1232ق؛ افتادگی: آغاز؛ 66گ (1ر-66پ)، 17 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 34]
š.-u r.-in fi-n-naħw
نامعلوم 1. تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: 55/3
آغاز: الباب الأول في شرح الجملة و ذکر اقسامها و احكامها، اربع مسائل المسالة الأول في شرحها ای الجملة؛ انجام: حيث قال و من الله استمد التوفيق والهداية الى اقوم الطريق بمنه و کرمه و ختم ابتدء و الله اعلم بالصواب دارای یک مقدمه در چهار باب؛ خط: نسخ، كا: عبدالخالق، تا: قرن 11 [نشریه: 6- 678]
آغاز: من فعل و اسم جمله منصوب على انه مفعول لان لقوله يسمى و قول يسمى و قوله يسمی جمله بعد تمام تعریف؛ انجام: جاءنی زید کاتب ولا شاعر ولا فرق بين الجملتين في ... شرحی مزجی است بر کتابی در نحو که به علت افتادگی از آغاز و انجام آن معلوم نشد از کیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با امضای شرح، کرانی، هندی، حدائق، زوزنی اللباب، حلبی و ... کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد:
تیماج قهوه ای، 96گ، 18 سطر (17×12)، اندازه: 22/8×17/5 سم [رایانه]
آغاز: رایت عبد الله و اكرمته دون و اکر مت عبد الله و يجوز أن يكون بمعنى مع قاله ابن جماعة؛ انجام: و ياء التنيث و نون الاعراب فقل في اخرجن ... شرحی مزجی است بر کتابی در نحو؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 108گ، 17 سطر (6/5× 16/5)، اندازه: 12/7 × 21/5 سم [رایانه]
شرح رسالة في نفس الأمر- روضة الناظر
شرح رسالة في وحدة الوجود- شرح العقائد الصوفية
شرح رسالة في الوضع- شرح الرسالة الوضعية العضدية
š.-u r.-i qabas-ul-qābis fī tadbir-i hirmis-il-harāmis
جلد کی، علی بن ایدمر، - 762 قمری
jeldakī, 'alī ebn-e aydamor (- 1361)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:3186/4
آغاز: بسمله، الحمدلله مكون الاكوان و مقدار الزمان و مولی الثقلان ... و بعد فهذه رسالة لطيفة سميتها برسالة قبس القابس في تدبیر هرمس الهرامس ... اعلم يا اخي وفقك الله تعالى الى سبيله و هدا الى رشده آن هرمس هو اخنوج و هو ادريس النبي عليه السلام و هرمس سريانية؛ انجام: و اطبخ إلى أن تقطع رطوبته و دهنه ثم اكسر القدرة و اجعله آلة التصعيد، و السلام خير ختام بمحمد و آله خير الانام
خط: نستعلیق، كان محمد علی طهرانی، تا: 1303ق؛ کاغذ: فرنگی آبی فلفل نمکی، جلد: میشن، 11ص (39-49)، 17 سطر، اندازه: 13/2× 20/7سم [ف: 6 - 272]
شرح رسالة القدر- القدر في افعال العباد
š.-u r.-il-qadr-i ibn-i sīnā
جوزجانی، عبدالواحد بن محمد، - 438 قمری
jawzjānī, “abd-ol-vāhed ebn-e mohammad (- 1047)
گویا از ابو عبدالله عبدالواحد بن محمد جوزجانی همان که شرح فارسی حي بن يقظان نیز باید از او باشد. سبک این دو شرح یکی است. متن را ابن سینا در پایان محرم 424ق در راه اصفهان نگاشته و شرح باید از 424 تا 438 ساخته شده باشد. (دانش پژوه)
[دنا 743/6؛ پورسینا از نفیسی ص 14 و 126 و 127؛ ابن سینا و تمثیلات عرفانی 7/1 دیباچه و 151/2؛ فهرست مصنفات ابن سینا از مهدوی ص 197؛ فهرست قنواتی ص 249؛ فهرست نسخه های خطی فارسی ص 760]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3051- ف
نسخه اصل: احمد ثالث ش 1854/24؛ مقابله شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 52گ (186ر-237 ر) [فيلم ها ف: 2 - 45]
Š.-u r.-il-qutb arsalān
کردی بانی، حسن بن موسی، - 1148 قمری
kordī bānī, hasan ebn-e mūsā (- 1736)
وابسته به: توحید (رساله)؛ جعبری، ارسلان بن يعقوب (-699ق)
شرح مزجی است بر «رسالة التوحید» شیخ ارسلان بن يعقوب جعبری دمشقی. شارح در این شرح به بیان مبانی وحدت وجود و شرافت و جایگاه علم توحید پرداخته است. وی در ابتدا از شرح مفصل دیگر خویش بر رساله شیخ ارسلان و شرح قاضی زکریا انصاری (-910ق) یاد کرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:36214
آغاز: بسمله. قال سیدنا و مولانا مهبط الانوار الحسيه ... بسمله الحمدلله الذي توحیده توحيده اياه و ما جعل لأجد طريقا إلى معرفته سواه؛ انجام: و المقصود من هذا كلهت أن تمشي في كل شیء بالتوحيد مع التمسک بالشرع المجيد ... ان الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كا: احمد کردی ژاژلیتی، تا: 1192ق، به نام شیخ طه بن يحيی کردی خوشناوی؛ با نسخه اصل مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 50گ، اندازه: 16×21/5 سم [اهدائی رهبر: 5- 113]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:26/7
همان نسخه بالا (مؤید: 3 - 566]
š.-ur-r.-il-qīyāsīyya
ارضرومی، محمد بن مصطفی، ق13 قمری
arzrūmī, mohammad ebn-e mostafā (- 19c)
وابسته به: الرسالة القياسية؛ پهلوانی، موسی
شرح مزجی مختصری است بر رساله قياسيه موسی کلیم پهلوانی، که شارح به درخواست بعضی از طلاب نوشته و فقط خواسته است دقایق آن را بیان کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1490/4
آغاز: نحمدک یا من فضلنا بالمنطق الفصيح و أنطقنا على الصواب بالفكر الصحيح و نشکرک یا من سهل لنا كل غامض عسير؛ انجام: تأمل في هذا المقام فانه من مزالق الاقدام و الحمدلله الذي يسر لنا الختم و الاتمام ...
خط: نسخ مایل به رقعی، كان ابراهيم بن محمد، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 8گ (35پ -42پ)، اندازه: 21×16سم [ف: 4 - 288]
Š.-e r.-ye kalāmī
نامعلوم 1. اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 383/1
خط: نستعلیق، كا: على رضا، تا: رمضان 1043ق، جا: مدرسه خان؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 944]
آغاز: مفاده ارجح يتجه اختياره على غيره ثم في ... احدها لا يجوز لانه التزمه و ان لم يجب التزام ما لايزام غیر ملزوم؛ انجام: و هو يقول كلام موفق و الله و لا التفات لمن رما هم في جملة الصوفيه بالزندقة عند الخليفة سلطان حتى أمر بضرب اعناقهم ... از تقلید و نظر تا خلافت به روش سنی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سبز، 16ص (1-16) [سنا: ف: 2 - 177]
š.-e r.-ye keyfiyat-e ta alloq-e ‘elm-e xodāvand be ma‘lūmāt
گوهر قراجه داغی، حسن بن على، - 1266 قمری
gohar qarāje dāqī, hasan ebn-e ‘alī (- 1850)
مؤلف نخست «فائده در کیفیت تعلق علم خداوند به معلومات» استادش شیخ احمد احسایی را نوشته و سپس قسمت هایی از آن را شرح کرده است.
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:96516
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 9 گ (134پ - 142پ)، 15 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 2 - 231]
Š.-u r.-in kīmīyā’yya
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3246/2
آغاز: ... و يقوم من اجزاء الانسان بفرده، و اعوانه هذه من الخواص ... قال الشيخ و من اشاراتهم في الموت و الحيوة و يريدون به جوهرة يمكن خروج لطيفة منه ... الشرح: قد قدمنا لك ما يتعلق بالحيوان؛ انجام: مکشوفة بغير رمز و لاحجاب و لما انتهى شرح کلام الشيخ رضي الله عنه و ارضاه في آخر الكتاب، فليكن هذا الكلام آخر هذه الفوائد» من هذا الكتاب ... با عنوان «قال الشيخ، الشرح»؛ خط: نستعلیق بد، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: پست های آبی، جلد: میشن قهوه ای، 6گ (9ر -14پ)، 14 سطر، اندازه: 17/2×11 سم [ف: 6 - 329]
شرح رسالة المشروعات و غير المشروعات و احكامها- شرح مقدمة الصلاة
شرح رسالة المعاد- المعاد
شرح رسالة المعاد- المعاد الجسمانی
شرح رسالة المعما باسماء الله التسعة و التسعين- شرح مثنوی اسماء الله
شرح الرسالة المعمولة في التصور و التصديق، حاشية مير زاهد على الرسالة القطبية
S.-ur.-in mantiqiyya
بابل؛ خاتم الانبیاء؛ شماره نسخه:316/3
شرح یک رساله منطقی است؛ بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 22×13سم [ف: - 225]
š.-ur r.-il mūsavīya
حسینی، ابراهیم، ق 14 قمری
hoseynī, ebrāhīm (- 20c)
رساله موسویه رساله ای است در قیاسات منطقی و اقسام آن و در آن اشکال قیاس و ضروب منتج و غیر منتج می آید. پس از مدت ها که این رساله مورد عنایت طلاب بوده از شارح فوق عده ای می خواهند که شرح کند و او به خواست طلاب علاقه مند به شرح آن می کوشد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:303/7
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين و الصلوه على حبيبه الذي ارسل رحمة للعالمين و على خادمی؛ انجام: شرحه أن لا يحوم حولها القصه بسوء القصد و الظن و من الله في دفعه التوفيق و العون.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1173ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ابره کاغذی، 17ص (157-173)، 19 سطر (10×15/5)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 7 - 272]
شرح رسالة نفس الامر- شرح اثبات الجوهر المفارق
Š.-u r.-i nafs-il-amr = š.-u r.-i itbāt-i jowhar-il-mufāriq
جندی، احمد بن محمد، ق9 قمری
jondī, ahmad ebn-e mohammad (- 15c)
وابسته به: اثبات الجوهر المفارق = عقل الكل = اثبات العقل = العقل = اثبات العقل المجرد المسمى بالعقل الكل = رسالة نفس الأمر = اثبات الجوهر المجرد؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) شیخ احمد جندی مرید با کمال جندي ترکستانی مرید شیخ ابوالجناب نجم الدين طامه كبرى خيوقی چنانکه کاتب در پایان نسخه نوشته است اگر چه در ص ع به سعد تفتازانی نسبت داده شده است.
آغاز: قال المحقق الطوسي المؤيد من عند الله الحكيم انا لا نشک ... نجزم يقينا ... الأقرب هوان يراد بالحكم اليقيني ما يتعلق به اليقين
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2119/1 ف
نسخه اصل: مدرسه نواب ش 31 تا 35؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 1 -644]
Š.-u r.-i nafs-il-amr
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908؟ قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: بدون شماره/11
بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، قطع: رقعي [میراث شهاب: س ش 4 - 18]
و شرح رسالة نفس الامر / فلسفه / عربی
š.-u r.-i nafs-il-amr
وابسته به: اثبات الجوهر المفارق = عقل الكل = اثبات العقل = العقل = اثبات العقل المجرد المسمى بالعقل الكل = رسالة نفس الامر = اثبات الجوهر المجرد؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
متن رساله از خواجه طوسی است، شمس الدین محمد کیشی و ملا جلال دوانی و مولانا محمد حنفی هروی و شیخ بهاء الدين عاملی و مولی ابراهیم شروانی و مولی حسین الهی اردبیلی بران شرح و حاشیه و تعلیق دارند. در این شرح (نسخه ما) از خواجه طوسی و کیشی یاد شده و روشن نشد که از کیست.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:1095/1
انجام: فانهم لم يطلقوا لفظ الموجود على المعدوم قط و اذ قدو فينا بالوعود و خلصنا الى المقصود فلنختم الرسالة و الله المحمود.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1001 و 1003ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 6گ (3ر-8پ)، 19 سطر (13× 8)، اندازه: 19×25سم [ف: 5 - 194)
š.-ur r.-in naqšbandiyya
وابسته به: تربية السالكين = الرسالة النقشبندية = الطريقة النقشبندية = شرائط النقشبندية = الرسالة الخادمية؛ خادمی، محمد بن مصطفی (1176)
رساله ای در شرح الرسالة النقشبندية اثر محمد مفتی خادمی که به صورت مزجی نگاشته شده است و شارح در پایان شرح، خاتمه ای شامل ده رشحه به رساله اضافه نموده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10527/3
آغاز: الحمدلله الذي فتح الكنوز حقایق القلوب للابرار بمدارمه ذكر الاذکار و منح نفائس انوار التجلي للاخیار بمراقبة سر الاسرار؛ انجام: تعلق بانوار المجال تعشقة ** حتى يلتق لوصل الجمال تقدمة
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: مقوا با روکش اسلیمی الولادار، 49گ (31پ -79پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 33/1 - 76]
š.-u r.-il-wujūd
معتمد الاسلام کردستانی، محمد، ق13 قمری
mo‘tamed-ol-eslām-e kordestānī, mohammad (- 19c)
نویسنده که شارح کتاب شیخ عبدالقادر است می گوید عالیجناب ملافتح الله از من خواست که تعلیقه ای بر کتابی بنویسم که ملاشیخ عبدالقادر در باب وجود نوشته و من به اطاعت از امر او این تعلیقه را پرداختم. بعد او در این تعليقه اقوال شیخ عبدالقادر را در باره وجود به اول می آورد و بعد در ذیل آن قول گفتار او را شرح می کند. شرح او شرحی توضیحی و تبیینی است نه انتقادی و تأسیسی و فقط در پاره ای از موارد اشاراتی به عقیده خود در این موضوع دارد که تازه آن منبعث از اقوال مشهوره است. اصل بحث هم دو مسأله اصلی کلام است: «مسأله علم الهی» و «خلق اعمال».
تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ شماره نسخه:38/9
آغاز: بسمله - الحمدلله و الصلوة .. و بعد فيقول العبد، انجام: على ما تمم به الرسالة من مسئلتي العلم و خلق الاعمال و هما في الحقيقة خارجتان عن مقصودها و الحمدلله اولا و اخرا.
خط: نسخ خوش، کا: محمد جسیم، تا: 1274ق، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه کاغذی، ص (35-40)، 15 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: - 217]
: شرح الرسالة الوجودية = شرح الوجود و الماهية / فلسفه / عربی
š.-ur r.-il wujūdīyya = š.-ul wujū wa-l māhīyya
asad-ol-lah (- 16c)
وابسته به: وجودية؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898ق)
شرح مزجی است بر رساله «الوجود و الماهية» عبدالرحمن جامی. در این شرح مطالب متن توضیح داده شده و مطالبی که شارح به تعقل و تأمل دریافته افزوده شده است. نام یاد شده به عنوان شارح، به نظر نمی رسد صحیح باشد و گمان می رود به عنوان نعت در جمله: «يقول المتمسك بحبل الوصی اسداله هذه فوائد ...» برای کلمه «الوصی» آمده است. در فهرست کتابخانه اهدایی آیت الله سید محمد مشکوة به دانشگاه تهران نسخه دیگری از این رساله، گزارش شده که بر اساس اطلاعات داده شده از آن نسخه، و از حواشی آن، شارح باید از پیروان مکتب دشتکیها» و صاحب یکی از رساله های «الحاكمات بين الطبقات» (یعنی طبقات الصدرية و الجلالية) بوده باشد. نکته دیگر اینکه بعضی از کتاب پژوهان معاصر، شارح را «ملا اسدالله مشهدی» دانسته اند، با توجه به تاریخ نسخه مرعشی که 956ق است و تاریخ زندگانی آن عالم که کتابخانه خود را در تاریخ 1067ق وقف آستان قدس رضوی نموده است، سازگار نیست؛ مگر اینکه شارح را «اسد الله صدر شوشتری» (شاهمير) بدانیم. (سید محمود مرعشی) در آن از شرح رباعیات مصنف و سخنی از امیر صدرالدین محمد شیرازی (چنان که در حاشیه آمده است و از حاشیه میر سید شریف بر شرح حكمة العين و شرح تجرید و برخی از محققین که دوانی باشد و از محاکمات مصنف که حاشیه ای است بر برخی از رسائل او چنان که در حاشیه یاد شده و از «السند المحقق السيد المرتاض» و پاسخ و پرسش طوسی و قونوی و شرح مفتاح الغيب علامه شمس الدين فناری و رساله تحقیق کلیات شارح مطالع و شرح مواقف و «استادنا المدقق» یاد شده است. (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. و ایاه استعین. سبحان من حقيقته الوجوه و ليس في الحقيقة غير موجود ... و بعد يقول المستمسك بحبل الوصی اسدالله هذه فوائد متعلقة بالرسالة الوجودية رقمتها بالتماس من له الى طريق الوداد ...
انجام: فلا يجدى ذلك الإدخال نفعا و ليكن هذا آخر الكلام و الحمدلله على الإتمام.
[دنا 744/6 (3 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: بهرام بن بهرام، تا: 156ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 15گ (21-35)، 16 سطر، اندازه: 12×6/5 سم [ف: 36- 236]
آغاز: برابر
انجام: لو كان هناك امر آخر ... تذکر: نام مؤلف با تطبیق آغاز نسخه به دست آمد؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1074ق؛ 16گ (1پ -16 پ) [ف: 1- 267]
آغاز و انجام: برابر؛ (قد فرغت من تسویده ثالث شهر ذی قعدة الحرام حجة ست و ثمانین فوق الالف و انا فقیر ربه الغني على ابن حاجی محمد امین القارى الساروی اطال الله بقاه)
كا: على بن محمد امین قاری ساروی، تا: قرن 11؛ محشی با نشان منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (80پ -87پ)، 26 سطر (15×9)، اندازه: 14×20سم [ف: 7 - 2670]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: ابوطالب عبدالواسع بن محمد هادی فاری، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (59ر - 68پ)، اندازه: 23×13سم [ف: 21 - 342]
Š.-e r.-ye vajīze
حزین، محمد علی بن ابی طالب، 1103 - 1180 قمری
hazīn, mohammad ‘alī ebn-e abī-tāleb (1692 - 1767)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15296/4
شرح بر خاتمه آن رساله است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 6گ (58ر - 63پ) [مختصر ف: - 490]
S.-ur.-il-wad = tuhfat-ut-talibin
حمودی، عبدالله، ق13 قمری
hamūdī, 'abd-ol-lāh (- 19c)
وابسته به: الوضعية = علم الوضع = الرسالة الوضع؛ رستمی، ابوبکر (13)
شرح مختصر مزجی است بر «رسالة الوضع» ملا ابوبکر میر رستمی هواری. شارح از شاگردان هواری بوده و «رسالة الوضع»
آغاز: الحمدلله الذي تنزه ذاته وصفاته عن أن يتطرق اليهما الفناء، و نطق بوجوب وجوده كل شيء عن الاشياء و اقرت بالوهيته نفوس جميع العباد
انجام: او كليا کليث و اسد فان كلا منهما موضوع لمعنى واحد کلی هو الحيوان المفترس. و الحمدلله على ما قدمت لنا الاء المتواترة و النعماء الوافرة ... و صلی الله على سيدنا محمد ... الى يوم الدين. آمین یا رب العالمين [مخطوطات مكتبة الاوقاف المركزية في السليمانية 213/5)
آغاز و انجام: برابر توضیح: نام کتاب و مؤلف از آغاز معلوم گردید؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 22 ذیحجه 1306ق؛ مقابله شده محمد امین کلانی مشکاتی 1377ق؛ 24گ (162پ-185پ) [ف: 3 – 195]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: حسن لاجل (عنایت گیان) سروری کاکه عناية، تا: ربيع الأول 1339ق؛ جلد: مقوا، 25گ (28ر -52پ)، 15 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 1- 586]
Š.-ur r.-il wad'īyya
اشرفی جرجانی، عبدالحی بن عبدالوهاب، -959؟ قمری
ašrafi jorjānī, “abd-ol-hayy ebn-e ‘abd-ol-vahhāb ( 1552)
وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة في الوضع عضدالدین؛ ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
آغاز: بسمله قوله هذه فايدة يشتمل على مقدمة و تقسیم و خاتمه ... المشار اليه بهذه العبارات المعلومة التي قصد بها افادة لطايف مخصوصة و اريد الان الابتداء بكتابتها و بیان اجزائها
انجام: لكنها موضوعة لها وضعاعا (ما) كما مضى لا وضعا خاصا کزید فلا يكون أعلاما بخلافه. تم.
مشهد؛ الهیات، شماره نسخه: 22762
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالعلی بن حسن شوشتری، تا: 16 رجب 971ق؛ تملک: محمد زمان بن محمد رضا، محمد رضا بن حاجی فتح الدین با مهر «جلال الدین محمد رضا»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 30 گ، 19 سطر (5×12/5)، اندازه: 18/5×9/5 سم [ف: 3 - 893]
مشهد؛ مدیر شانه چی؛ شماره نسخه:64
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 598]
š.-u r.-il-wad'īyya
قوشچی، علی بن محمد، - 879 قمری
qūščī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1475)
وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة في الوضع؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
اهداء به: امیر مغیث الدین عبدالکریم
شرحی است مزجی و زمانا متأخر از شرح ابوالقاسم لیثی است. مؤلف معلوم نیست ولی به قرینه این که بعضی از فقرات منقول به لفظ «قیل» در شرح ليثى عينة مطابقت دارد با همان فقرات در شرح ما نحن فيه و از آن طرف به قرینه این که فقرات مسبوق به لفظ «قیل» در آنجا منقول از مولانا علی سمرقندی و به لفظ «ذکر» منقول از ابوالقاسم لیثی است باری به موجب این دو قرینه تقریبا بل تحقيقا یقین حاصل می شود که شرح ما نحن فيه باید متعلق باشد به سمرقندی، و مخفی نماند که اولا حاجی خلیفه در نقل عبارات ابتدای این شرح با شرح لیثی به کلی سهو نموده و آنها را به جای یکدیگر نوشته است، و ثانیا در دفاتر ثبت این کتابخانه یعنی کتابخانه آستان قدس و در ورقه ملصق به ابتدای نسخه شرح ما نحن فيه (شناسنامه) این شرح را به طریق رجم بالغيب از لیثی ثبت کرده اند. (عرفانیان).
این رساله در کشف الظنون از لیثی سمرقندی دانسته شده و آغاز همین رساله را آورده که ظاهرة خطاست و آغاز رساله لیثی جز این است که کشف الظنون با عنوان رساله ای ناشناس آورده؛ و برخی آن را از علی سمرقندی دانسته اند که عده ای معتقداند همان على قوشچی است و چندان دور نیست و برخی آن را از على بن محمد جرجانی ( 16ق) دانسته اند. در مجموع می توان گفت تا یافتن دلایل متقن تر، باید آن را از قوشچی دانست و محتملا على سمرقندی نیز نام دیگری از اوست و ما نیز با همین منظر همه نسخه های موجود با این سرآغاز را به قوشچی نسبت داده ایم. تشتت در نسبت این رساله بسیار است.
آغاز: الحمدالله الذي خص الانسان بمعرفة اوضاع الكلام و مبانیه و جعل الحروف اصول كلمته و ظروف معانيه و الصلوة على المشتق من مصدر الفضل و الحكم ... و بعد فلما شاع في الأمصار و ظهر ظهور الشمس في الأنهار الرسالة العضدية التي أفادها المولى المحقق ... عضدالحق و الدين ... و كانت مشتملة على مسائل دقيقة و تحقیقات عميقة مع غاية الايجاز ... فنوال الأمير بدة عين ... مغیث الدولة و الدين الامير عبد الكريم ... قال المصنف بعد التسمية هذه فائدة المشار إليه بهذه العبارات التي آراد کتابتها ...
انجام: و وجه الدفع ما ذكر أن المتعبر في الألفاظ هو حال الوضع و الموضوع له في ذو امر کلی و ان استعمل ههنا في شخص فلا يكون جزئيا بخلاف زید فانه جزئی لوضعه لذلك الشخص و كذا الحال في مثل هذه الصورة. قي وقع الفراغ من تسوید شرح الرسالة العضدية.
آغاز: قد تطول في تحقيق معنى الحرف بلاطايل اذ يقرب من المقصود تارة و يبعد عنه تارة اخرى و نحن نشير اليه خفيه ... فنقول كما أن في الخارج موجودا قائما بذاته؛ انجام: ولما كان وضعتها لتلك الجزئیات وضعا و احد لم يلزم أن يكون لفظه من شركة بينها. هذه من حواشى السيد الرضی و رحما الله در فهرست از جرجانی دانسته شده. در این بخش پاره ای از بررسی هایی که در الرسالة الحرفیه در تحقیق معنی حرفی و نسبی گفته، آورده است؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: ابراهيم بن علی بن حاجی یوسف خانیساری، تا: 124ق، جلد: تیماج مذهب، وص، 14 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 9 - 40]
آغاز و انجام: برابر
خطبه آغاز کتاب را ندارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 974ق، جا: کاشان؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: روغنی مذهب، 10گ (41-50ر)، 11 سطر، اندازه: 18/5×10 سم (اهدائی رهبر: 10 - 143]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 989ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 24گ (146-169)، 17 سطر (17×11/5)، اندازه: 19×11 سم [ف: 11 - 2441]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كا: يوسف بن ابراهیم بن حسن بن کاکوری مشهور به برزنجی، تا: قرن 11؛ 20گ (3پ -22ر) [ف: 2 - 153]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست از میر سید شریف دانسته؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی، 16گ (1ر-16پ)، 16سطر (11×7)، قطع: بغلی [ف: 17 - 225]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ به شیوه ترکی، كا: ابراهيم بن احمد بن خضر، تا: قرن 11، جا: ماریه ماون؛ محشی؛ واقف: درة السلطنه ملک زاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 23گ، 12 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 12 - 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن على بن مصطفی، تا: اواخر قرن 11؛ مصحح، محشی با نشان های «شرح، حاشیه، میر ابوالبقاء، عبدالغفور، منه، احمد طرسوسی رحمه الله، رم رحمه الله، ایرانی، سید علی رحمه الله، جلال الدین، عصام الدين، عبدالرحمن، حامد چلبی، فناری و ...؛ تملک: شيخ يعقوب، ... پاشا زاده، اسعد در سال 1097ق، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوایی با روکش کاغذی کرم، 17گ (1پ -17پ)، 17 سطر ( 13/5×7/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2/ 40 - 142]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن خالد، تا: 1090ق؛ محشی؛ جلد: تیماج نارنجی، 21ص (34-54)، 21-22 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 44- 24/3]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن ملا خان بداق، تا: 1127ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (14×6)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 2 - 581]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ترک، کا: خليل بن محمد بن على، تا: 1127ق، جا: ارز روم؛ جلد: تیماج مشکی، 23گ (123پ -145ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 448]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن بابكر، تا: 1060ق، جا: بدلیس؛ کاغذ: اصفهانی سفید، جلد: تیماج مشکی، 22ص (1-22)، 11 و 18 و 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 23 - 77]
آغاز: برابر؛ انجام: الحادي عشر المقصود من هذا التنبيه الاشارة على تفرقة بين الحرف و بين الاسماء
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن الجنازی، تا: 1162ق؛ افتادگی: انجام؛ 16گ (81پ-96پ)، 13 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 1 - 456]
آغاز: قوله و هي مشتملة وجه الضبط ان المذكور فيها اما ان يكون مقصودا؛ انجام: اذ لاعبرة الا للموضوع فافهم از جرجانی دانسته شده؛ خط: نستعلیق، کا: خواجه زاده کاتب محمد از نویسندگان دولت عثمانی، تا: قرن 12؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 10ص (16×7)، 13 سطر (12×4/5)، اندازه: 18×11سم [ف: 17 - 501]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1173ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ابره کاغذی، 19ص (138 - 156)، 19 سطر (10×15/5)، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 7 - 272]
آغاز و انجام: برابر؛ تمت الرسالة الوضعية التي الفها مولانا خواجه على السمرقندی
خط: نسخ، كا: احمد، تا: سه شنبه ذیحجه 1189ق؛ محشی از
عصام الدين»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 12گ، 14 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ -1- 290]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود بن یاسین زردوي الأصل، تا: 13 ربیع الاول 1190ق، جا: مدرسه مولانا سلیم در حكمة خسرو خان؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 15گ (10ر -24ر)، 13 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [اهدائی رهبر: 10- 145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ رقم کاتب: «تم إرادة شرح الرسالة الوضعية للسيد الشريف الجرجانی»!، مصحح، محشی با نشان عبدالرحمن و ...، مجدول؛ کاغذ: فرنگی سفید، 18گ (29پ- 46پ)، 21 سطر، اندازه: 15×6/5 سم [ف: 2/ 40 - 167]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن ابراهيم بن حسن، تا: 12 یا قرن 13؛ جلد: مقوایی، 96گ، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 51 - 140]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، کا: موسی بن مولانا عبد الله بن محمد صالح بن مصطفی بن حسین بن ...... کاشانی، تا: 1208ق؛ محشی؛ 13گ (2ر -14ر) [ف: 3 - 194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن حسن، تا: 1216ق؛ ضميمه نسخه ش 25105 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام کتاب و مؤلف به قرینه آغاز نسخه تغییر یافت؛ خط: نسخ، كا: عبدالحکیم بن حسن، تا: 1240ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 17گ، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2619]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد رضا ابن محمد رحیم، تا: بین سال های 1269 تا 1288ق، جلد: مقوایی، 194گ، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 51 - 134]
بی کا، تا: 1323ق؛ خریداری از شهریار معصومی؛ 334گ، اندازه: 34/2×22/3 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جلال الدین حسینی، تا: 1334ق، جا: ساوجبلاغ مکری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه کاغذی، 40ص (114 ×153)، 14 سطر (11×14/5)، اندازه: 21×17/5 سم [ف: - 231]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف در فهرست عبدالرحمن قمری آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 9 گ (117ر- 125ر)، 23 سطر (15×6)، اندازه: 12×20سم [ف: 17-312]
آغاز: بسمله. قوله قد يوضع لشخص بعينه كما اذا تصور ذات زید؛ انجام: اذ لا عبرة الا للوضع. تمت
الرسالة الشريفة از جرجانی دانسته شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا [رایانه]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا، 14گ، اندازه: 21×17سم [ف: 3 - 45]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز و انجام دانسته شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوا رویه کاغذ سبز، 39 گ (246 - 284)، 12سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 44 - 198]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: مكان بعض اذ المعتبر الوضع.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 27گ (1-27)، 12 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 47/2 - 58]
آغاز: برابر؛ انجام: أن المعتبر في الألفاظ هو حال الوضع و الموضوع له في ذو امر کلی و ان استعمل ههنا في شخص فلا يكون جزئيا بخلاف زید فانه جزئی لوضعه تمت.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی، 14گ (143پ -156ر)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 38 - 144]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: گالینگور سبز، 24گ، 12 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3 - 1205]
š.-ur r.-il wad'īyyat-il ‘aqudīyya
لیثی سمرقندی، ابو القاسم بن ابی بکر،- 888؟ قمری
laysī samarqandī, ab-ol-qāsem ebn-e abī-bakr (- 1484)
وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة في الوضع؛
عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
تاریخ تأليف: شعبان 888ق
شرحی است مزجی از ابوالقاسم ابن ابوبکر نسفی لیثی سمرقندی از رجال نیمه دوم قرن نهم بر رساله وضيعه از تصانیف بسیار موجز قاضی عضدالدین ایجی از فضلای معروف عصر آل مظفر. مؤلف آن را به ذیل بدون خطبه ای که خود او على حده به جهت تکمیل فایده در ضبط معانی و متعلقات استعارات نوشته بوده (در شعبان سنه 888) در سه «عقد» مذيل کرده: 1. انواع مجاز مشتمل بر شش فریده؛ 2. تحقیق معنی استعاره بالکنایه در چهار فریده؛ 3. تحقیق قرينه استعاره بالکنایه در پنج فریده. این ذیل آغازش چنین است: «تذييل في ضبط معاني الاستعارات و ما يتعلق بها و هو مشتمل على ثلثة عقود» و ختامش چنین: «و الترشيح قوة الاختصاص بالمشبه به فايهما اقوی اختصاصا و تعلقاته فهو القرينه و ما هو سواه الترشيح». (غلامعلی عرفانیان)
آغاز: سبحان من انطق بذكره اللسان تسبیحا و تهلیلا و فصل الانسان على كثير من خلقه تفصيلا ... جلت اسمائه عن أن تعرضها ... ثم الصلوه على المشتق من مصدر الكرم و السماحه العلم في جنس الفصاحه و البلاغه محمد المنوط برسالته ...
انجام: الوضع على الوجوه المعتبرة في الأقسام و لنقصر في شرح هذه الرساله على هذا القدر من الكلام ... ما افتقر الانسان في تعریف ما في ضميره الى البيان.
چاپ: آستانه، دار الطباعة، 22، 1267ق.
[کشف الظنون 898/1 ؛ اعلام زرکلی 173/5؛ معجم المطبوعات العربيه 1045/1؛ الأوقاف العامة موصل 245/2 و 246 و 157/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق کم نقطه، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی به لفظ «منه رحمه الله»؛ واقف: فاضل خان، کاغذ: حنایی، جلد: مقوا رویه پارچه، 23گ (2102)، 25 سطر (1286)، اندازه: 20×12سم [ف: 12- 156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 938ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 29گ (101-129پ)، 19-11 سطر (13×6/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 16 - 22]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 210/2
همان نسخه بالا [نشریه: 7 - 228]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: غلامعلی بن حاجی محمد بن احمد، تا: 24 ذیحجه 148ق، جا: یزد مسجد جامع؛ 22گ (23-44ر)، اندازه: 18/5×12 سم [ف: 2 - 349]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2619/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 7 - 226]
آغاز: بسمله، قال المصنف رحمه الله هذه أي الرسالة المحققة أو المنوبة المنزلة التميز منزلة المشار إليه المحسوس المشاهد ... لفائدة على مقدمة و تقسيم و خاتمة لان؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: موسی بن على بن شعبان بن موسى بن على، تا: 1057ق؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ 21گ، 19 سطر [ف: 5 - 2432]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قرمز، 45گ (231پ -275پ)، اندازه: 10×16/5سم [ف: 25 - 193]
آغاز: برابر؛ انجام: ملحوظا بأمر عام هو هذا المفهوم هي ما به يمتاز شخص عن شخص و هذا مما لم يوجد في كلام أحد.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 2گ (50-51پ)، اندازه: 12/5×19 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 870]
خط: نستعلیق، کا: محمد امانت، تا: 1113ق [الفبائی: - 369]
آغاز: ... يخارج منها لا يذكر فيها فان كان الأول فهو التقسيم
خط: نسخ، كا: داود بن محمد اشكنیه، تا: 1185ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: چرم قهوه ای، 13گ (15ر-27پ)، 11-15 سطر، اندازه: 22/3×18/2 سم [ف: 43 - 121]
آغاز: برابر
نسخه اصلی: کتابخانه واتیکان -رم 1078؛ خط: نسخ، كا: على بن اسماعيل، تا: جمعه 8 جمادی الاول 1202ق؛ مصحح در شعبان همان سال؛ 63ص (146-208) [عکسی ف: 5 - 39]
خط: نسخ تحریری، کا: محمد بن عبدالله سنندجی، تا: شوال 1233ق؛ 11گ (31-41ر) [ف: 3 - 195]
خط: نسخ تحریری، كا: فتح الله الفاو جی، تا: 4 ذیحجه 1260ق؛ 13گ (192پ -204پ) [ف: 3 - 195]
Š.-ur r.-il wad'īyyat-il-'aqudīyya
جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری
jāmī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة في الوضع؛
عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9890/8
آغاز: هذه المشار اليه بهذه اما تلك العبارات؛ انجام: اذا المعتبر الوضع.
تذکر: گرچه در فهرست این رساله به جامی نسبت داده شده است ولی غیر از این نسخه رساله ای به این نام از وی نقل نشده، لذا به احتمال قوی از عصام الدين اسفرائینی باشد؛ خط: نستعلیق، كان خواجه زاره كاتب محمد از نویسندگان، تا: قرن 12؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج تریاکی، 33 ص (40-72)، 13 سطر (21×4/5)، اندازه: 18×11 سم [ف: 17 - 501]
: شرح الرسالة الوضعية العضدية = شرح رسالة في الوضع ابلاغت عربی
š.-ur r.-il waļīyyat-il ‘adudīyya = š.-u r.-in fi-l wad
عصام الدین اسفراینی، ابراهيم بن محمد، 873 - 951؟ قمری
‘esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة في الوضع؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
شرح مفصل مزجی است که در کیفیت وضع الفاظ به جهت معانی فراهم آمده و خود رساله مشتمل است بر یک مقدمه و یک تقسیم و یک خاتمه. با ذکر عبارت هایی از شرح تلخیص تفتازانی، قطب الدین رازی، شرح مفتاح، شرح رساله شمسيه و فواید غیاثیه خود ایجی، متن «وضعيه» را شرح نموده است.
آغاز: بسمله نسألك فائده تملا وجودنا تنزلها من السماء يا من من علينا بتعليم الاسماء و تقسیم انواع النعماء ... و بعد فيقول العبد ... ابراهيم بن محمد بن عربشاه الاسفرانی عصمه الله من الخطاء ... هذه للايماء الى المعاني المرتبة الموجودة في التعقل ... مشتمل على مقدمة و تقسیم و خاتمة من قبيل وصف الكل ... انجام: غير ممنوع وفي ظنه لايدفعه قوله اذا المعتبر الوضع والله اعلم بالصواب تمت الكتاب المسمى بعصام الدين في علم الوضع
[کشف الظنون 898/1 ؛ الاعلام زرکلی 66/1؛ الأوقاف العامة موصل 82/2 و 245/2 و 156/3؛ دنا 745/6 -746 (17 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الرسالة الوضعية (6 عنوان)
2- حاشية شرح الرسالة الوضعية؛ کروی، محمد
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن شاہ میر حسینی، تا: رمضان 957 تا جمادى الأول 159ق، جا: اردبیل؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضاء «منه سلمه الله تعالی»؛ جلد: گالینگور سبز، 13 سطر (8×3/5 )، اندازه: 13×9سم [ف: 2 - 452]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق کم نقطه، کا: شیخ محمود بن شیخ محمد بن زين العابدین، تا: شعبان 975ق؛ محشي بلفظ «منه رحمه الله»، مقابله شده؛ واقف: فاضل خان؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا رویه پارچه، 32گ، 25سطر (12×6)، اندازه: 12×20سم [ف: 12 - 158]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن ابراهيم بن عیسی اوالی، تا: قرن 10؛ 33گ (158-190)، اندازه: 15×10 سم [آینه پژوهش: سال 4ش 22 - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: موسی بن على، تا: 1057ق؛ مصحح، محشی با امضای «منه»، «عب»، «ع»، «ع سلمه الله» و جز اینها؛ 39گ، 19 سطر [ف: 5 - 2433]
آغاز و انجام: برابر
دیباچه را ندارد؛ خط: نسخ تحریری، كا: عیسی بن قاسم بن خضر البان، تا: ذیحجه 1068ق؛ 45گ (33پ -77پ) [ف: 3 - 194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1089ق؛ مصحح، محشی با نشان های «قره داود، منه، فیضی، سید و ...»؛ کاغذ: فرنگی سفید، 50گ (19ر-68ر)، 17 سطر، اندازه: 14×6 سم [ف: 2/ 40 - 143]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، جلد: تیماج قرمز، 67گ (102پ -168پ)، اندازه: 16/5×10 سم [ف: 25 - 193]
دیباچه را ندارد؛ خط: نسخ تحریری، كا: كمال الدين بن عبدالكریم، تا: 1117ق، برای یوسف بن حاجی علی؛ 59گ (107پ -165پ) [ف: 3 - 194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1144ق؛ محشی با نشان «منه» و «حیدر بن احمد» و «حسین» و «محمد بن حسین»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 40گ (81پ - 120)، 13 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ 1 - 290]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1210ق، جا: سنندج؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 39گ،
اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 168]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الحكيم بن حسن، تا: جمعه 3 رمضان 1240ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 48گ، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2433]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمود، تا: 1241ق؛ محشى؛ جلد: مقوا، 67گ، 11 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف مخ - 3 - 1205]
دیباچه را ندارد؛ خط: نسخ تحریری، کا: محمد بن عبدالله سنندجی، تا: 1244ق؛ از روی نسخه نوشته امام الدین؛ 42گ (43پ -84پ) [ف: 3 - 194]
آغاز: برابر با دیباچه؛ خط: نسخ پخته، كا: عبدالرحمان بن حسن کافی مشکانی، تا: صفر 1280ق؛ 57گ (100ر-156پ) [ف: 3 - 194]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن جلال الدین حسینی جوری، تا: محرم 1283ق، جا: سنندج؛ محشی با نشان های «حیدر»، «محمد بن حسین»، «احمد ابو عثمان» و «مناهج»، در حاشیه دارد: «قرء على اخي عبدالرحمان في 28 ذیحجة 1299»؛ کاغذ: نخودی، فرنگی، جلد: تیماج سبز تریاکی، مذهب، 52گ (4پ -55پ)، ابعاد متن: 16×9، اندازه: 22×16سم [ف: 11 - 358]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد مشهور به کزانیه، تا: 1291ق، جا: مسجد حاجی ماموساء عنبریه؛ مصحح، محشی با نشان ها مختلف مانند «شرانشی» و «على بن رسول» و «احمد بن حیدر» و «عبدالله» و «حسن چلبی» و «یوسف الأصم» و «جامی» و «احمد بن عثمان» و «شرح طوالع» و «رسول سورچی» و «رسول زکی» و خود کاتب و دیگران؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: صنعتی نخودی، جلد: مقوا، 51گ (56پ - 106پ)، 12 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 146]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:198/2
همان نسخه بالا [مؤید: 1- 193]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملك: محمد حسین بن حاجی علی خویی 1298؛ 13 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: - 412]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: على بن عبد الكريم السنتی، تا: با تاریخ 1322ق، جا: سنندج؛ محشی، در حاشیه صفحه پایانی چنین نگاشته: «كتبه و ختمه و صححه على بن عبدالكريم السنتي في قصبة ساوجبلاغ» در سال 1329؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی کرم، 100ص (260 - 359)، 10 سطر، اندازه: 18/2×17/4 سم [ف: 43 - 120]
آغاز: برابر دیباچه را ندارد؛ خط: نسخ تحریری، كا: عبدالكریم دولت آبادی، تا: چهارشنبه 14 شوال 1349ق، در خدمت ملا محمود جوانرودی؛ مهر: عبد الحكيم 1341» (بیضی)، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا و پارچه گلدار سرمه ای، 12گ، 10 سطر (5×12/5)، اندازه: 21×17سم [ف: 3 - 194] |
آغاز: بسمله، قال ... رحمه الله بعد تسمية هذه فائده؛ انجام: تمت هذه الرساله العضديه في شهر رمضان (كذا)
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: حنایی [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوا رویه کاغذ سبز، 113ص (133-245)، 12 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 44 - 198]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق بد، بی کا، بی تا، محشی با علامت احمد بن حیدر و ابن احمد؛ 63گ (17-79پ)، 13 سطر [ف: 11 - 313]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يتنبه لاشتراط عدم القرينة و لا يبعد كل البعد أن توفق بين کلامیه بوقوعهما في
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا قهوه ای، 8گ (1پ-8پ)، اندازه: 22×18سم [ف: 1- 196]
بی کا، بی تا؛ 40گ، 17سطر، اندازه: 20×14سم [ف: - 82]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: گالینگور سبز، 75، 12 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3 - 1205]
Š.-ur-r.-il-wad'īyyat-il-'adudīyya
قاضی عسکر، عبدالاول
qāzī ‘askar, 'abd-ol-avval
وابسته به: الرسالة الوضعية – الرسالة العضدية = رسالة في الوضع؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9183/5
آغاز: الحمدلله الذي خلق الانسان علمه البيان؛ انجام: و ليك هذا آخر شرحنا في هذه الرسالة بعثتا الله تعالى في كل لواء فقرة الرسالة مع الال ... بعد المطالعة. خط: نستعلیق، بی کا، تا: پایان ربيع الاول 1002ق، جا: قسطنطنیه؛ محشي با نشان «منه ره)؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 11گ (125پ -135ر)، 23 سطر (15×6)، اندازه: 12×20سم [ف: 17- 313]
Š.-ur-r.-il-waļʻīyyat-il-“aďudīyya
یزدی هروی، مظفر الدین
yazdī heravī, mozaffar-ed-dīn
وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة في الوضع؛ عضد الدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
شرحی است مزجی.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1614/11
آغاز: نحمدک یا من أفضت علينا ببالغ الحكم سوابغ النعم و نصلی علی محمد حبیبک الهادي للأمم الى النهج الأمم
نسخه اصلی: کتابخانه واتیکان -رم 1078؛ خط: نسخ، كا: على بن عبدالله الجلال، تا: با تاریخ 1213ق؛ توسط كاتب تصحیح شده است؛ 29ص (462-490) [عکسی ف: 5 - 41]
š.-ur-r.-il-wad'īyyat-il-adudīyya
وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة في الوضع؛ عضد الدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
غیر همانند:
آغاز: حامد لله بأسمائه على رسوله مصدر كلمة الجمع و مظهر جماله الخالص، به وضعه العام أحكام الرسالة بأبلغ مقالة و على توابعه الموصوفين بنعمت البدل عنه أصحابه و آله و الموصول بضميرهم وراثته المستملة على علومه و احواله انجام: محتاجة إلى المسند اليه و الإستقلالهما صح الحكم بهما و أما الحكم عليهما شرح نسبتا مفصلی است، بر «رساله الوضع»، قاضی عضدالدين؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مهر: کتابخانه فخر الدین نصیری»؛ کاغذ: شرقی، 13گ (1-13)، 13 سطر، اندازه: 12×6 سم [ف: 36 - 298]
آغاز: قال المصنف هذه - ای الرسالة - هي عبارة عن العبارات المخصوصة گویا شرح رساله وضعيه عضدی باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 134ق، جا: هرات مدرسه دارالسيادة؛ 24گ، قطع: بياض رقعی [چند نسخه ف: - 380]
آغاز: بسمله، قال المصنف هذا اي الرسالة التي هي عبارة خط: نسخ، بی کا، تا: 965ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی روکش کاغذ عنابی، 18گ (154-171)، اندازه: 19×13 سم [ف: 4- 1270]
آغاز: السلاطين في الأصل وانسب ... قال المصنف رحمه الله بعد التسمية هذه فائدة المشار اليه بهذه العبارات ... على مقدمه و تقسیم و خاتمه؛ انجام: وقوله بحيث لا يقبل الشركة تایید لما يستفاد من المشخص بمعنی بخش اول از شرحی است بر رساله وضعيه عضدالدین ایجی، این شرح به نام غیاث الدین امیر عبدالکریم نگاشته شده (محتملا از قوشچی است؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالرشید حسینی، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (29-31)، 17 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [اوراق عتیق: 1- 117]
آغاز: لک الحمد جعل الحمد مخطبا تنبيهيا على القرب، أن اللايق حال الحامدين أن يلاحظ المحمود اولا حاضرا و مشاهدا شرح مختصر مزجی بر رساله وضعيه عضدالدین ایجی می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 2 شعبان 1052ق؛ جلد: تیماج مشکی، 16 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 230]
آغاز: بسمله و اذا عرفت ان الوضع تعيين اللفظ بازاء المعنى عرفت أن الوضع نسبة بينهما فصح التعريف بقوله فهو اى الوضع لكونه نسبة و علاقة بينهما ای بین اللفظ والمعنی ای لابد للواضع اذا وضع؛ انجام: بخلاف المشتق فان مفهومه لكونه كليا يجوز أن يكون الوضع فيه عاما الموضوع له كذلك وهذا ما سمعت من استادنا المحقق و مخدومنا المدقق بل عامة ما أوردنا من فرائده شرح الوضع شرح مزجی مختصری است بر «الرسالة الوضعية» ایجی؛ خط: نسخ، كا: حسین بن سید محمد واژی، تا: یکشنبه 10 شعبان 1345ق، جا: برده رش مدرسه ملا عبدالقادر؛ جلد: تیماج سرخ، 6 گ، 15 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 2432]
آغاز: بسمله قوله اللفظ قد يوضع الى اخره كما اذا تصورت ذات زید ووضع لفظ زید بازائه شرحی است بر رساله وضعيه، عضدالدین ایجی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، در پایان رساله در دو برگ مطلبی در تعریف خیال و
وهم و قوه متصرفه و متخليه آمده؛ 3گ (135-137)، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2586]
آغاز: ذكره مبني على قوله ... التنبيه السابع (گ 127ر) الموصول عكس الحرف ... التنبيه الثامن الفعل و الحرف مشتركان في انهما يدلان على معنی باعتبار كونه ثابتة للغير. هذا اشارة الى علة امتناع الحكم على الفعل ... التنبيه الثاني عشر: لایریبک ای لايوقعك في ريبة .. فانه جزئی لوضعه لمشخص و كذا الحال في مثل هذه الصورة. تمت الكتاب الشريف المسمى بالرسالة الوضعية؛ انجام: تمت الكتاب الشريف المسمى بالرسالة الوضعية من يد حيدر بن محمد بن مصطفی غفر الله لي تم ... في ليلة الأحد من شهر ربيع الاول و هو السابع عشر شرحی بر رساله عضدی است که شارح آن به سبب افتادگی آغاز شناخته نمی شود؛ بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ 3 ص (127-129) [ف: 11 - 95]
آغاز: بسمله قال الشارح المحقق المولانا المدقق لأنها السبب؛ انجام: بالناطق يفهم من المركب الوضعی ... و الصلوة على نبيه
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا [رایانه]
آغاز: بسمله. قوله هذه فائدة تشتمل على وجه ضبط الاقسام؛ انجام: قوله تعاور الفاظ التعاور التناوب ... اليه المرجع و الماب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا [رایانه]
š.-u rasm-il-xat
وابسته به: رسم الخط (رسالة في)؛ اجهوری، علی بن محمد (1066-967)
شرحی است بر منظومه اجهوری در رسم خط عربی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:12792/5
آغاز: يقول ذو العجز و ذو التقصير ** على الشهير بالاجهوری / لله حمدی مع صلاة و السلام ** على النبي و الال و الصحب الكرام / و بعد فالعلم برسم الخط ** امر مهم عند اهل الضبط. آغاز شرح: ش الخط عربی و غره كما أن اللفظ كذلك؛ انجام: قيل أن المد الثالث المنقلب عن ياء الواقع في المنکر پرسم الفا.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1081ق؛ کاغذ: حنایی روشن، جلد: میشن، گ (86-91)، اندازه: 14/3 × 19/7سم [ف: 12 - 408]
شرح الرشيدية- شرح آداب البحث
شرح الرشيدية- شرح آداب البحث والمناظرة
Š.-ur-ridā'īyya = š.-u urjūzat-ir-ridā'īyya
عاملی اصفهانی، محمد بن صالح، - 1263 قمری
‘āmelī esfahānī, mohammad ebn-e sāleh (- 1847)
وابسته به: الرضاعية = ارجوزة في الرضاع؛ عاملی اصفهانی، محمد بن صالح (-1263)
شرح متوسطی بر «ارجوزة الرضاعية» اثر خود شارح که در 71 بیت سروده شده و فروعات مختلف رضاع با استفاده از اقوال دیگر فقها به شرح و بسط گذارده شده است. برخی از عناوین آن: في شروط الرضاع، في نسب الرضاع، كيفية اتحاد الفحل، في ذي عموم المنزلة، فيما خرج عن عموم المنزلة بالدليل، احکام المصاهرة في الرضاع، في رضاع كل من الزوجتين من ذوي الآخر، في رضاع بعض الأزواج من بعض. آن را به خاطر فرزندش ساخته و در آخر آنهم اجازه روایت از طریق مشایخ خود را به او داده است و فوائدی درباره کتب روایی به آن افزوده است. همچنین میرزا محمد تقی شیرازی نیز بر آن شرح نوشته است.
آغاز: الحمدلله ادر اخلاف طوله بعموم فضله و خصوص عدله والصلوة على افضل رسله والخيرة المصطفين من اهله و بعد فهذه منظومة في الرضاع ... آغاز ارجوزة: ان احرز الرضاع شرطه نشر ** تحریم تزویج و تحلیل نظر / وفي انعتاق من يملک نعتق ** خلف و عندى انه ليس برق / وليس في المخطور من مخدور ** ان يشتبه فيما عدا الحصور ... انجام: و الثالث ما يتزلزل معه النكاح على الاظهر و هو الارتضاع ... و الرابع مالا يحدث به في النكاح حدث البتة هو الارتضاع من اعمال الكبرى و اخرا لها و وضوح هذا القسم اغني عن التنبيه عليه في النظم.
[دنا 747/6 (11 نسخه)؛ کرام البررة 2/ 670؛ الذریعه 476/1 - 71/13 و 091/14 تكملة أمل الآمل 235-244؛ مكتبة امير المومنین 83/1]
چند برگ آغازین را داراست؛ خط: نسخ، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 6گ (45پ - 50ر)، اندازه: 20/5 × 15سم [ف: 1 - 172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: غلامرضا بن محمدعلی آرانی، تا: 14 جمادی الاول 1243ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج سبز، 32گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ -- 91]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: زین العابدین، تا: رمضان 1249ق؛ مصحح، محشی با نشانی «عبدالجبار»؛ جلد: مقوایی، 24گ (1پ -24ر)، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 10 - 122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملانظر على بت ابو القاسم، تا: رمضان 1270ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (8پ -55پ)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 39 - 167]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملا علي بن حاجی ملا حسین شیرازی، تا: 1311ق؛ 50گ، 16 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1 - 135]
خط: نستعلیق، کا: سید محمد طباطبائی سنگلجی، محمد شفیع، تا: 1311ق [مختصر ف: - 469]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد طباطبایی سنگلجی و محمد شفیع بن محمود ارومیه ای، تا: 1311ق، جا: سامراء؛ از صفحه 1 تا 70 نسخه به خط نستعلیق تحریری سید محمد طباطبایی سنگلجی و باقی نسخه به خط نسخ محمد شفیع بن محمود ارومیه ای است مورخ 1311 در سامراء؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 108گ، 15 و 19 سطر، اندازه: 11/5 × 21/5 سم [ف: 24 - 396]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1315ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی و حنایی، 28گ، 19 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [اهدائی رهبر: 3- 376]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان آخوند ملانظر علی بن ملا ابوالقاسم، تا: یکشنبه ربيع الأول 1339ق؛ برای مهدی بن محمدرضا؛ جلد: مقوایی، 53گ، 15 سطر (19×11)، اندازه: 17×24/5سم [ف: 39 - 196]
خط: نستعلیق، كا: علی حسینی نجف آبادی، تا: 9 رمضان 1359ق؛ 29گ، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 1- 58]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ روی برگ آغاز آمده: «ار جوزة الرضاع للعلامة السيد صدرالدین محمد بن السيد صالح بن محمد بن شرف الدين ابراهيم الموسوي العاملي الشحوري الاصفهانی المولود سنة 1163 و المتوفى سنه 1263 و قد شرحها الناظم بهذا الشرح و شرحها ايضا العلامة ميرزا محمد تقي الشيرازي حرره. فتوحی»؛ کاغذ: ترمه، جلد: ابری مقوایی، 46ص (37-82)، 20 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 16 - 364]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملک: محمد باقر بن اسد الله، تملکی بدون نام به تاریخ ششم شعبان 1298؛ جلد: مقوایی، 58گ، 15 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 13 - 325]
شرح الرضوی- الانوار الرضوية
شرح رضوی- الفقه الرضوی
شرح رضی- شرح مغني اللبيب
شرح رضی- شرح الكافية
شرح رکنی- معما
شرح رکنی- شرح دستور معمای نیشابوری
š.-e ramzhāy-e ketābhā-ye hadīs
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2706/2
خط شکسته نستعلیق ، بی کا، بی تا، 2گ (25پ -26پ) [ف: 6 - 96]
š.-e raml-e amīr-al-mo'menīn
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1770/1
آغاز: امير المؤمنین شیر خدا بود ** سر مردان عالم مرتضی بود؛ انجام: بیابی عشرت و حرمت دری راه ** برآید حاجتت انشاء
نسخه اصل: کتابخانه ندوة العلماء، لكهنو، هند، شماره 11. از شاعری ناشناخته؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ مهر: «محمد کاظم» (مربع)؛ 2گ (1-2)، 17 سطر [عکسی ف: 5 - 218]
آغاز: قاعده آن است که به طریق ممکن سه نقطه که از ... وهر چه در نظم آید عمل کند. اگر ماند یکی آن زهره باشد ** کرا با تو مجال زهره باشد منظومه مختصری است همراه با مقدمه ای کوتاه به نثر، در بیان کیفیت قواعدی که در رمل از امام علی (علیه السلام) نقل شده است؛ خط: نستعلیق، كا: محمود گرگانی، تا: 1260ق؛ جلد: تیماج سرخ، 1گ، 19 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف مخ - 1 - 291]
e romuz va esarat
مشهد؛ رضوی، شماره نسخه:14544
آغاز: بسمله. احمدها بی حد و احصاء بي حصر منتهی؛ انجام: بدان لذت مبتحج بودمی سنه 1284 بی کا، تا: 1284 ق [الفبائی: - 340]
š.-u riwāyāt-in fi-r rūḥ wa-t tawḥīd wa-l istixāra
بحرانی درازی، احمد بن ابراهیم، ق 12 قمری
bahrānī derāzī, ahmad ebn-e ebrāhīm (- 18c)
شرح سه حدیث از ائمه طاهرین علیهم السلام است در خصوص توحید، روح و استخاره، با استفاده از سایر روایات که به شرح و توضیح آنها پرداخته شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15424/2
آغاز: بسملة، قال عليه السلام: ان الروح متعلق بالهوى و قال عليه السلام في جواب من سأله: أين كان الله قبل خلق السموات و الأرض قال عليه السلام: كان في ماء تحته هواء و فوقه هواء فالمراد بالماء في هذا الحديث الشريف؛ انجام: و اما بالنظر إلى هذه الرواية المشتملة على الشقوق الثلاثة فلا ينبغي معاودة الخيرة في مقابل ما خرج مطلقا لاشتمالها على التفصيل القاطع للإحتمال و الله العالم بحقيقته ..
خط: نسخ، كا: احمد بن ابراهیم درازی بحرانی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 2گ (254پ -255پ)، 24 سطر (13×17/5)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 39 - 207]
Š.-ur-rawd
وابسته به: الروض؛ ابن مقری، اسماعیل بن ابی بکر (755-837)
شرح مزجی و استدلالی مفصلی است بر کتاب الروض شرف الدين اسماعیل بن ابی بکر معروف به ابن مقری یمنی شافعی در فقه شافعی که آن نیز مختصر الروضة في الفروع نووی است. احمد بن علی معروف به ابن حجر عسقلانی (-852ق) و زکریا بن محمد انصاری و دمیاطی بر الروض شرح نگاشته اند.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9411
آغاز: اشتراط فيرجع للعرف کساير الالفاظ المطلقة و بعضهم کابن سریج و الرویانی خصص جواز بيع المعاطاة؛ انجام: لعدم قبول اقراره فيما يضر بغيره في الماضي الا ان يصدقه المقذوف فيحد حد الأرقا. تم الجزء الثاني من شرح الروض .. جزء دوم؛ خط: نسخ، كا: سليمان بن حمزه بن ... بن عیسی میناوی، تا: 28 ربیع الثانی 998ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با بلاغ مقابله، رکابه دار؛ جلد: تیماج فرنگی، 289گ، 23 سطر، اندازه: 18/5 ×27سم [ف: 30 - 116]
شرح الروضة البهية- اللمعان
شرح الروضة البهية- قبله و وقت
š.-ur-rawdat-il-bahīyya fī š.-il-lumʻat-id-dimašmīyya
استرآبادی، اسماعیل بن خداداد، ق13 قمری
Estarābādī, esmāʻīl ebn-e xodādād (- 19c)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
تاریخ تأليف: 1226ق
شرح کتاب الصلاة است.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ واقف: ملا اسماعیل؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 172 گ، 22 سطر (16×12)، اندازه: 21×16سم [ف: 16 - 688]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دهه دوم ربیع الاول 1226ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: فرنگی کبود، 293گ، 23 سطر (17×13)، اندازه: 22×17سم [ف: 16 - 506]
š.-ur-rawdat-il-bahīyya fi š.-il-lum'at-id-dimašqīyya
حسینی مرعشی، محمد بن عبدالمهدی، ق13 قمری
hoseynī mar‘ašī, mohammad ebn-e 'abd-ol-mahdī ( 19c)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
شرح استدلالی مختصری است بر کتاب ارث «الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية» شهید دوم. گفته های شهید اول با عناوین قال المصنف» و گفته های شهید دوم با عناوین «قوله» شرح شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:4777
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... ان هذه جملة وافية متعلقة بأحكام الميراث كتبتها لايضاح كتاب الميراث من الروضة البهية؛ انجام: ناتمام: لا بما ذكره شيخنا الجليل في الجواهر بشمول آية الوصية لهم، قال المصنف يحي الولد الاكبر. شرح كتاب الميراث من الروضة البهية؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح، با اضافه و خط خوردگی؛ جلد: تیماج مشکی، 119 گ، 17 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 12 - 341]
.-ur-rawdat-il-bahiyya fis.-il-lumat-id-dimasqiyya
هزار جریبی، عبد الله بن محمد تقی، ق13 قمری
hezār-jarībī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad taqī (- 19c)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی (911-965)
شرح نسبتا مفصلی است بر روضة البهية شهید ثانی با عناوین قوله - قوله» که با نقل نظر فقها متقدم و متأخر به فراوانی همراه شده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:85
آغاز: حمدله ... قوله كتاب النكاح لم يتعرض الشارح طاب ثراه التعريفه هنا و بيان ماهو حقيقة فيه لغة وشرعا كما تعرض له في سالک لابتناء وضع الكتاب على ايجاز والاختصار؛ انجام: والحمل الذي ذكره الشارح وقبله المحقق بعید بحسب السياق الا انه لابأس به جمعا بينها وبين الاصول مع أن الرواية لاعموم فيها لانها قضية في واقعة فلاتتعدى نکاح تا آخر ضمان را دارد؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین بن مراد على، تا: ربيع الثانی 1233ق؛ جلد: تیماج مشکی، 340گ، 30 سطر، اندازه: 21×32سم [ف مخ - 3 - 1206]
: شرح الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية / فقه / فارسی
š.-or-ravazt-ol-bahīyya fī š.-el-lomét-od-demašqiyya
قائنی خراسانی، محمد بن حسین
qā'enī-ye xorāsānī, mohammad ebn-e hoseyn
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
شرحی است مختصر بر شرح شهید ثانی بر لمعه شهید اول.
بیرجند؛ دیانی؛ شماره نسخه:118
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد ... که چون شرح لمعه مصنفی است اصعب همه مصنفات و فهم آن به غایت صعب است مقداری از کتاب الطهارة تا پایان کتاب الخلع و المبارات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح: 149گ، اندازه: 22×35سم [ف: 91]
.-ur rawdat-il bahiyya fi s.-il-lumat-id-dimasqiyya
داماد، محمد صالح بن حسن، 1212 - 1303 قمری
dāmād, mohammad sāleh ebn-e hasan (1798 - 1886)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
تاریخ تأليف: شب چهارشنبه 11 صفر 1274ق شرح مفصل، مزجی و استدلالی است بر کتاب «روضة البهية» مؤلفه شهید ثانی. نقل است از مؤلف که می فرمود: اگر نام «روضة الصفاء» نبود این حاشیه را به «صفاء الروضه» می نامیدم. الذريعة (6: 95) این کتاب را در عداد حواشی بر «روضة البهية» یاد کرده و نام آن را «صفاء الروضة» دانسته است. این نسخه از فصل دوم باب طهارت «اغسال» تا اواسط احکام جنابت و از اول باب تجارت، تا اول مسأله حرمت کهانت و تمام باب «وکالت» و اوایل باب «شفعه» و تمام باب جعاله و از باب وصیت، تا اوایل فصل دوم آن و تمام باب مواریث را دارد. ظاهرا باب حدود و دیارت را شرح نکرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 6851
آغاز: الفصل الثاني في الغسل بالضم و هو في الأصل اسم مصدر و في الشرع حقيقة شرعية؛ انجام: فاذا طرحنا نصيب الاب ... فاذا طرح نصيبة بقى خمسة للزوج ثلثة و للاب اثنان فتدبر ... من شهور سنة الأربعة والسبعين بعد الألف والمأتین.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: درة السلطنة ملكزاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن قهوه ای، 486 گ، 31 سطر، اندازه: 34×22سم [ف: 20 - 257]
: شرح الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية / فقه / عربی
Š.-ur-rawờat-il-bahīyya fī š.-il-lum“at-id-dimašqīyya
عریضی خراسانی، حسن بن محمد على، - 1306 قمری
‘arīzī xorāsānī, hasan ebn-e mohammad ‘alī (- 1889)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی (911-965)
شرح نسبتا مفصلی است بر «الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية» شهید ثانی با عناوین «قال، اقول» که در آن بیشتر به احادیث و اقوال بزرگان استشهاد نموده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2419
آغاز: قال القول في احكام الاموات .. اقول لما اراد بیان غسل الميت غسل الميت ذکر سائر احكامه ايضا تبعا و استطرادة كما فعله غيره من الأصحاب
نسخه اصل: کتابخانه مدرسه علمیه بشرویه تون 99. از احکام اموات تا فصل هفتم از کتاب الصلاة در احکام خلل؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ اهدایی: آقای نجفی، 1337 [عکسی ف: 7 - 21]
S.-ur-rawdat-il-bahiyya fi S.-il-lumat-id-dimasqiyya
نجفی، جواد بن عبد الحسين، - 1311 قمری
najafī, javād ebn-e 'abd-ol-hoseyn (- 1894)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی (911-965)
گزارشی است بر «روضة البهية» شهید ثانی. [الذریعه 292/13]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4331
آغاز: بسمله، قوله كتاب الدين و فيه قسمان الأول الفرض؛ انجام: و يكون بمنزلة ما اذا تجرد عن العوض هو الاقوى. از آغاز دین است تا پایان سبق و رمایه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13-14؛ مهر: «عبده محمد رحيم بن محمد صالح محمد آبادی» و تاریخ 1324؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 259گ، 21 سطر (16×9/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 12 - 22]
Š.-ur-rawdat-il-bahīyya fi s.-il-lum'at-id-dimašqīyya
مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر، 1252 - 1334 قمری
modarres-e čahārdehī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad nasīr (1837 - 1916)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی (911-965)
شرح استدلالی و تحقیقی است با عناوین «قوله» بر روضة البهيه شهید ثانی. شارح ضمن توضیح عبارات متن به رد و ایراد نیز پرداخته است.
آغاز: بسمله فالحمدلله الواحد الصمد و الصلاة على خير مبعوث لم يخلق مثله احد؛ انجام: قوله بذلک أی بالانقباض و عدمه قوله استعماله مطلقا اختیار او اضطرارة ... از ابتدای طهارت تا اواخر صيد و ذباحه؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اوایل قرن 14؛ واقف: مرتضی مدرس چهاردهی، اردیبهشت 1362؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن زرشکی، 289گ، اندازه: 14×20سم [ف: 21/1 - 872]
آغاز: الحمدلله الواحد الأحد المعبود المطاع الصمد ... فاني احببت و رجوت في سالف الزمان ان اكتب وجيزة في توضيح الوقت و القبلة؛ انجام: هذا آخر ما كتبت بيدي العاصية الجانية.. شرح مبحث الوقت و القبلة؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا جلد: تیماج قرمز، 55گ، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 23 - 50]
š.-or rowzat-el bahīyye fī š.-el-lomʻat-ed demešqiyya
حسینی همدانی، محمد بن موسی، - 1349 قمری
hoseynī-ye hamadānī «mohammad ebn-e mūsā (- 1931)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
شرحی است بر عباراتی از «الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية» شهید ثانی درباره مبحث وقت نماز ظهر.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 16015/1
آغاز: قوله فلظهر من الوقت زوال الشمس عن وسط السماء الخ تصویر معنی این عبارت، اجمالا این است چونکه زمین را
انجام: پس از این بیانات، معلوم شده [ادله] قول مصنف و الضابط الخ
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: نیمه نخست قرن 14؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ مهر: «اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ وقفنامه به خط مؤلف با مهر «محمد بن موسی الحسینی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی حسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، 8گ (114)، 12 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 40 - 546]
S.-ur rawdat-il bahiyya fi S.-il-lumat-id-dimasqiyya
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965) استر آبادی تهرانی، مسیح بن محمد سعید - 1263ق
estarābādī-ye tehrānī «masīh ebn-e mohammad sa‘īd
شرح مزجی استدلالی است بر کتاب «اللمعة الدمشقیه» شهید اول.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 13870
آغاز: الفصل التاسع في الخيار. و هو الاسم من الاختيار كما قال الجوهری؛ انجام: الى ما ذكره المصنف في التذكرة و ضعف الوجهين ظاهر. مشتمل مباحث: في الخيار، کتاب الدین، کتاب الصلح، في الوكالة، في الاجارة، في احياء ارض الموات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: فاضل خان، 1065ق؛ کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 258گ، 23 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 20- 260]
Š.-ur-rawdat-il-bahīyya
ترکه، غیاث الدین
torke, qīyās-od-dīn
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:20007
شرح لمعه با حواشی؛ بی کا، بی تا، خریداری از مهردخت همایی [رایانه]
S.-ur rawdat-il bahiyya
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
š.-ur-rawdat-il-bahīyya fī š.-il-lum'at-id-dimašqīyya
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965) نامعلوم
آغاز: (بعد بسمله): اما بعد فهذه بیانات و كواشف لكتاب شرح اللمعة؛ انجام: قوله مع الدلالة على وجوده تعالى الى نقلب شرعا الى ... شرحی است با سبک «قال، اقول» بر شرح لمعه شهید ثانی که مؤلف آن را برای طالبين خصوصا فرزندش اسمعیل، ترتیب داده است. قسمتی از دیباچه کتاب است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 19ص (166-184)، 19 سطر [ف: 2 - 507]
آغاز: قوله و اما الحيض فهو، اي الدم الذي تراه المراة بعدا كمالها تسع سنين ... اعلم انه قد صرح جمع من الاصحاب ان لفظ الحيض.؛ از حيض تا پایان صلاة استخاره. در آن از فاضل شارح و مصابيح و مفتاح الكرامه یاد می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ با یادداشت در پایان از جمله یکی با رقم «حرره سید محمد سنه 1278»؛ تملك: احمد بن نصر الله الهاشمي 1270، 51گ (153ر - 203ر)، قطع: ربعی [چند نسخه ف: - 48]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، دارای حواشی مختصر [ف: - 42]
مرحوم حجت نوشته اند که احتمالا مؤلف از تلاميذ مرحوم کلباسی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی [ف: - 42]
u rawz-ut-talib
شرح مزجی مفصلی است بر کتاب «روض الطالب» شرف الدين اسماعیل بن ابی بکر معروف بابن المقری یمنی شافعی که در آن کتاب «الروضه» نووی را تلخيص نموده است. بر کتاب «روض الطالب» شروح متعددی نوشته شده. ولی این شرح شناخته نشد.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2584- 14/32
آغاز: ... احمده حمد من رتع في روض مواهبه جمع موهبه؛ انجام: الاول والثاني العاقدان وامرها واضح ممامر في البيع و نحوه ... والثالث الصيغه فالايجاب المتصل به.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ 333گ، 33 × 35 سطر، اندازه: 27×18سم [ف: 5 – 2587]
S.-u rawdat-it-talibin
وابسته به: روضة الطالبين و عمدة المفتين = الروضة في الفروع؛ نووی، یحیی بن شرف (631-676)
شرح مزجی است بر روضة الطالبين محيي الدين نووی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:8716
آغاز: کتاب الجنايات و هي القتل و القطع و الجرح الذي لا يزهق ولا يبين القتل ظلم و هو مراد الأصل يقوله قتل النفس بغير حق اكبر الكبائر بعد الكفر؛ انجام: المحرمة عليه بنسب او رضاع او مصاهرة حر نسیب و هي مستولدة لكن يعزر بوطيها أن علم التحريم ولايجد لشبهة الملك. از کتاب الجنايات تا امهات الاولاد را داراست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 جلد: تیماج سبز، 242گ، 33 سطر، اندازه: 18/5 ×27سم [ف: 28 - 219]
شرح رياض المسائل، مفتاح الرياض
š.-u zād-il-musāfir wa luhnat-il-muqim
کعبی، فتح الله بن علوان، 1053 - 1130 قمری
kabi, fath-ol-lah ebn-e alvan (1644 - 1718)
وابسته به: زاد المسافر و لهنة المقيم و المسافر؛ کعبی، فتح الله بن علوان (1053- 1130) ماتن و شارح یکی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15298
خط: تحریری، بی کا، تا: حدود 1154ق؛ در هامش نسخه [مختصر ف: - 490]
شرح زايجة السبتی
شرح زایرجة السبتي
š.-e zāyeja-ye tāle“
شرح زايجه طالع میرزا ابوالفتح بن أبي القاسم از اعیان و معاری هندوستان است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 12133/2
آغاز: بسمله، حمد و سپاس واجب الوجودی را جل جلاله که هستی جمیع کاینات آثار بدایع قدرت اوست؛ انجام: امید بخير و سلامتی مبدل شود
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول، مذهب؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 25 سطر، اندازه: 19/5 ×5/ 30سم [ف: 10 - 146]
Š.-e zāyeja-ye mohammad šāh
نویسنده این زایجه، که برادر میرزا محمد حسن منجم خاصه است، می گوید: در سال یکهزار و دویست و بیست و دو قمری به افق تبریز استخراج درجه طالع نمودم، هیجده درجه و نوزده دقیقه برج حمل حاصل شد و سپس برای صحت تشخیص خود به نمودار رجوع کردم. برادرم میرزا محمد حسن منجم محاسبات دقیق کرد و سرانجام آنچه به نظر آمد اقبال و سعادت محمد شاه بود. این کتاب حاوی جداول و اطلاعات زیادی درباره طالع و هیئت قدیم نیز است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:517
آغاز: بسمله، تبارک الذي خلق سبع سموات طباقا و جعل القمر فيه نورة و جعل الشمس سراجا؛ انجام: به استر ضای خاطر مبارک پرداخته ضمیر منیر مبارک را آسودگی و فراغت تمام بهمرسد والله اعلم بالصواب و عنده علم الكتاب. خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جا: تبریز (احتمالا)؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قرمز، 23گ، 18 سطر ( 15/5×8/5 )، اندازه: 13/5 ×238سم [ف: 2 - 13]
Š.-e zāyeja va tāle‘-e mohammad šāh-e qāzī
در این رساله به طور مفصل به رسم طالع بینان قديم زایجه و طالع محمد شاه قاجار آمده و نیز ضمن جداولی پیش گویی هایی از وقایع آینده زمان حیات محمد شاه شده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:353
آغاز: طالع تولد شاهنشاه عالم پناه و روحناه فداه لا يعلم الغيب الا هو ظهور كواكب سعد فيروز فلک ششم از افق سلطنت و شهریاری ظل اللهی ادام الله زمان اقباله؛ انجام: از طرف حکام و امراء بحضور مبارک حضرت شهریاری روحی و روح عالميان فداه خواهند آورد انشاء الله خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 13، جا: تهران؛ دارای جدول های متعدد طالع؛ كاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، 67 گ، 16 سطر (15×11/5)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 1 - 343)
شرح زایچه به شرح زایرجه
š.-u zāyirja
فیومی، احمد بن محمد، - 770؟ قمری
fayyūmī, ahmad ebn-e mohammad (- 1369)
ظاهرا بخشی است از رساله ای در جفر.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:319/5 - فيروز
آغاز: بسمله. قال الشيخ شهاب الدین احمد المعروف بالعلام القسم الرابع في معرفة القواعد السته عشریه و الدخول في الجدول و قد ضربنا لذلك ستين مثالا على اسئله قد وفقت من غير افراض و هي نظم و نثر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12 کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج مشکی، 10ص (19-28)، 20 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 21 - 291]
š.-u zāyirja = š.-u zāyja
مرجانی، عبدالله بن عبدالملک، ق 8 قمری
marjānī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-malek (- 14c)
اصل از ابوالعباس احمد بن محمد بن عثمان ازدی مراکشی خزرجی سبتی معروف به ابن البنا (- 721ق) که از اعلام صوفيه مغرب بوده است. گمان می رود شارح، عبدالله بن عبدالملک مرجانی باشد. رساله های متعددی است در زایچه که زایرجه تصحیف شده زایچه فارسی است. در استخراج امور غیبی و در آن قواعد بسیاری هست که به علم های شگفت آوری منتهی می شود و بسیاری از خواص، برای استفاده از امور غیبی اهتمام و دلبستگی فراوان بدان نشان می دهند.
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:903
آغاز: المعتبر بالطول والعرض واقيس بتدبیری وسیاستی ... فقصدت المغرب الأسنی؛ انجام: ایا طالبا الطب مع علم جابر **
ومر تقيا للسر اضع واعملا موجودی این نسخه عبارت است از مقدمه و اصول به صورت سئوال و جواب. کیفیت ترکیب مسائل. عمل در وضع ادوار و استخراج حروف که شامل دوازده دور است و در هر دور سؤال و جواب. پس از آن رساله ای است در طالع مشتمل بر 12 دور حمل و میزان پس از آن جدول استخراج امور جزئيه. (پس از این قسمتی افتاده است) سپس قسم چهارم از شرح زایر چه = زایچه در معرفت قواعد شانزده گانه بعد از آن فصلی است در بیان صور به شعر عربی در نود بیت و در آخر شرح سبتيه به شعر که ناقص الآخر است و موجودی این رساله حدود 204 بیت دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: گالینگور لاجوردی، 50گ، 17 سطر (13×6/5)، اندازه: 12×20سم [ف: 3 - 1223]
غريبه / عربی
š.-u zāyirjat-is-sabtī = š.-u zāyijat-is-sabtī
رساله ای است مختصر در شرح زایرجه شیخ سبتی در علم زایچه و طوالع از احکام نجوم. صاحب متن شیخ ابوالعباس احمد سبتی از عارفان قرن 6 ق در مراکش بوده است.
[کشف الظنون948/2]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 11755/8
آغاز: فايدة في شرح زایرجة الشيخ السبتي قال اذا اردت العمل بها؛ انجام: و هو القطب أحرف متفرقة س و ال ع ظ ی ... ج رم ث ل. خط: نسخ، كا: حسن فرزند صديق فرزند جحا فرزند محمد فرزند احمد فرزند جحا، گیلانی، تا: 1313ق؛ در انجام برگ های 148 - 149 ارجوزهای لامیه در یازده بیت با عنوان طريقة الزايرجة منسوب به فرزند ابن عربی با عنوان «احمد بن محيي الدين ابن عربی» آمده که ممکن است از خود «ابن عربی» باشد، در مؤلفات ابن عربی تأليف عثمان يحيى رساله ای با عنوان طريقة في علم الزايرجة که نام دیگر منظومة كشف الران است، آمده و محتمل است نسخه حاضر همان رساله باشد، مطلع این ارجوزه چنین است: «أجبتك أرجوا الأجر من ملهم الهدی ** حروف السؤال الكتب متفرق تلا»، بعد از این أرجوزه (149-151) مطلبی با عنوان: «فصل في معرفة شرف الكواكب السبعة» آمده که احکام نجوم است و در پایان جدولی در زایرجه دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی، 2گ (147-148)، 16 سطر، اندازه: 12×7 سم [ف: 29-548]
شرح الزبدة- شرح مختصر منار الانوار
š.-e zobda
وصیمی، قطب بن حامد
vasīmī, qotb ebn-e hāmed
شرح کتاب زبدة در علم صرف است که مؤلف متن (زبده)، بنا بر آنچه در حاشیه کتاب آمده، محمود فرزند مسعود علوی است. در شرح کتاب، شعری که به شیخ بهایی، منسوب است (و ضمسكح ..) در قاعده معتل، بدون ذکر نام شیخ آورده شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11415
آغاز: نحمد کی حمد، صحیح غير ناقص و نشكرك شكرا كثيرة بلا واقص و نمدح مدحة وافرة بلامثال؛ انجام: هر جا که دو تاء اول كلمه جمع شوند روا باشد که یکی را حذف کنند برای تخفیف چون تتنزل و تتناهی؛ تمت
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 25 رجب 1206ق، جا: سوری جینکر هند؛ کاغذ: فرنگی، جلد: کاغذی با مقوا، 31گ، 11 سطر (20×112)، اندازه: 28×19سم [ف: 29 - 23]
شرح زبدة الأصول- عمدة الوصول الى زبدة الاصول
شرح زبدة الأصول- غاية المأمول في شرح زبدة الاصول
شرح زبدة الأصول- کشف الغطاء
شرح زبدة الاصول- ملين الحديد
š.-u zubdat-il-uşūl
مازندرانی، محمد صالح بن احمد، - 1081؟ قمری
māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e ahmad (- 1671)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
تاریخ تألیف: 1038ق = «تم الشرح بحمده»
شرح مزجی مبسوطی است، با عناوین «فصل، فصل» بر «زبدة الاصول» شیخ بهایی. این شرح یکی از شروح بسیار خوب و معروف این کتاب است و با اختصاری که دارد مشتمل بر اقوال علماء عامه و خاصه در مسائل این فن می باشد. صاحب الذریعه می گوید که این شرح از شرح وی بر معالم الأصول مبسوط تر و بهتر است.
آغاز: بسمله الحمد لمن اصول نعمائه ظاهرة و فروع آلائه باهرة فأراني إلى الشكر سبيلا و الشكر لمن تزهه تنزيها ........
انجام: فاتبع منها الأقوى و الزم ما هو اقرب للتقوى و الحمدلله على نعمائه و الصلوة و على افضل انبيائه و اشرف اولیائه محمد و على و عترتهما الطيبين الطاهرين صلوات الله اجمعین.
[دنا 750/6 - 752 (79 نسخه)؛ الذريعة 300/13؛ ریحانة الأدب 147/5؛ کتابشناسی شیخ بهائی ص 382-384]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح زبدة الاصول؛ حجت کوه کمری، محمد بن على (1372-1310)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نوروز بن اسمعیل اصفهانی، تا: جمعه 16 ربیع الاول 1066ق؛ در آخر نسخه اجازه ای است به خط مؤلف به شیخ ابراهیم بن غزال حلى؛ 398، 14 و 15 سطر، اندازه: 19×11سم [ف: 6 - 54]
آغاز و انجام: برابر؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1068ق؛ محشی با رموز «منه رحمه الله، فخر الدين»، مجدول مذهب؛ مهر: «بهادر فیروز جنگ» (مربع)؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 248گ، 20 سطر، اندازه: 13×22/5 سم [اهدائی رهبر: 11 - 296]
بی کا، تا: شعبان 1081ق [چند نسخه ف: - 448]
آغاز و انجام: برابر؛ قد فرغ النحتاج ... محمد صالح بن احمد المازندرانی ... أن يمن عليه في اصلاح ذلك بحسن فعاله و اجره في ذلك على الله و محمد و آله خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی اصفهانی، جلد: میشن قهوه ای، 206گ، 13 سطر، اندازه: 11/5 ×17 سم [اهدائی رهبر: 11 - 297]
آغاز: ... مستحکمة اغصانه باوتاد الدلائب ... فاحببت ان اشرحه شرحا يبين معضلانه و ينحل به مشکلاته؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشي با نشان «5» «منه»؛ مهر: «بنده آل محمد صالح» (بیضی) [این مهر گویا از مؤلف باشد؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 187گ، 18 سطر (13×7)، اندازه: 13 × 20/5سم [ف: 40 - 116]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ اندازه: 26×16/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1138]
انجام: افتاده: و قالت طائفة و ضعها لمناسبة فهي منقولات شرعية عندهم، و ذهب القاضي ...
خط نسخ، بی کا، تا قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی از مؤلف؛ جلد: مقوایی، 111گ (1پ-111پ)، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 360]
بی کا، تا: قرن 12 [نشریه: 4 - 337]
آغاز و انجام: برابر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با رمز «منه رحمه الله»؛ در ظهر صفحه اول آمده «وقف اهالی کشمیر به کتابخانه آستان قدس رضوی»؛ اهدایی: رهبری، تیر 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 118گ، 27 سطر، اندازه: 25×14سم [اهدائی رهبر: 11- 298]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با امضاء «منه رحمه الله»، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 208گ، 20 سطر (6/5× 15/5)، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 3 - 765]
آغاز و انجام: برابر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی از مؤلف؛ واقف: عباسقلی واعظ چرندابی، اسفند 1346؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 156گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 275]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی، با سرلوح و جدول؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: میشن قهوه ای، 172گ، 18 سطر، اندازه: 17/2×9 سم [ف: 1 - 297]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ این نسخه از سود گرمابه میدان نقش جهان در اصفهان از اوقاف سلطان سلیمان نوشته شده؛ واقف: محمد حسین بن عبدالباقی حسینی، محرم 1221؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 21 سطر (16/5×9/5) [ف: - 779]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ محشي با نشان «منه»، مقابله شده [ف: 3 - 93]
انجام: و العالم قبل اجتهاده لا يعلم فوجب عليه السؤال و الجواب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «المتوكل على الله عبده محمد شریف» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 161گ، 19 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 18 - 284]
آغاز: المشترك بينهما و اما البواقي من المعاني التي يستعمل النهى فيها كالتحقير و بيان العاقبة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 69گ، 18 سطر، اندازه: 17×22 سم [اهدائی رهبر: 11 - 298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 226گ، 18 سطر
(15/5×7/5)، اندازه: 14×22 سم [ف: 39 - 262]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید محمد بن سید ناصر جماز الحصیناوی، تا: سلخ ربيع الثانی 1102ق؛ مصحح، با علامت بلاغ مقابله، از روی نسخه ای که از نسخه مؤلف نوشته شده بود استنساخ شده، محشی با نشان «منه» و غیر آن؛ جلد: تیماج مشکی، 268گ، 17 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2589]
آغاز: برابر؛ انجام: أن يمن عليه في اصلاح ذلك بحسن افعاله و اقواله ... ابن المرحوم حسین محمد نصیر البسطامی ... في يوم الخامس تاسع عشرین شهر ربيع الاول سنه ثلث و ماية الف
خط: نستعلیق، كا: محمد نصیر بسطامی فرزند حسین، تا: پنج شنبه 19 ربیع الاول 1103ق؛ کاغذ: متوسط، جلد: چرمی قهوه ای، 408ص، 22 سطر، اندازه: 12/5 × 24/5سم [ف: 9 - 9]
آغاز: برابر؛ انجام: تاريخه «تم الشرح بحمده)
خط: نسخ، بی کا، تا: 1104ق؛ 240 گ، 25 سطر، اندازه: 18 ×30سم [ف: 1 – 147]
آغاز: فقط فقاید ته اما بيان الماهية أودفع توهم ارادة الجميع بین الحقيقة والمجاز؛ انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه انجام نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كان حسن بن محمد، تا: 1119ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای «منه» و «ع ص» و«ح د ره» ؛ جلد: مقوا زرد، 214گ، 20 ×21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 5 - 2588]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1121ق؛ مهر: «سید احسان علی» (هشت ضلعی)؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مذهب، 270 گ، 15 سطر، اندازه: 33×21سم [اهدائی رهبر: 11-297]
آغاز: فصل الحد عندنا معاشر الأصوليين و احترز عما عليه المنطقيون؛ انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه انجام نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تان ربيع الاول 1128ق؛ افتادگی: آغاز (40 صفحه از اول)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 349گ، 13 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: - 192]
آغاز: برابر؛ انجام: صلوات الله عليهم أجمعين قد فرغ المحتاج إلى رحمة ربه ... و تفترق حاله ملتسما ممن القى الفكر عليه فوجد ما فيه ...
خط: نسخ و نستعلیق، کا: یوسفعلی بن ملا حسین، تا: 1180ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی و شکری، جلد: تیماج مشکی، 138گ (120پ -258)، اندازه: 20×14 سم [ف: 13 - 395]
آغاز: ... من اكمل المرام مع ما فيه من موافقة الكلام (كذا) الملک العلام و حديث النبي (صلی الله علیه و آله) ابتدأ المصنف رحمه الله و قال بسم الله الرحمن الرحيم؛ انجام: و تترك المجازات مثنى و ثلاث و رباع فصاعدة ... و الحمدلله ... قد فرغ المحتاج الى رحمة ربه (مؤلف) ... ملتمسا ممن القى الفكر عليه أن تمن عليه (كذا) في اصلاح ذلك بحسن فعاله و اجره في ذلك على الله و على محمد و آله.
خط: نستعلیق، کا: معين بن حسین بن مفضل حسینی موسوی گیلانی البحجری، تا: جمعه 7 ربيع الثاني 1183ق؛ افتادگی: آغاز؛ یادداشتی از سید محمد بن محسن مورخ 1214ق، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 142گ، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 24/2 - 164]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 ذیحجه 1194ق، جا: کربلا حائر حسینی؛ مصحح؛ مهر: «عبده نظام الدين بن محمد» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 100گ، 25 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 899]
خط: نستعلیق، كا: على نقی بن محمد حسینی دهدشتی، تا: ربيع الثانی 1195ق؛ جلد: تیماج مشکی، 86گ (169پ -254ر)، 27 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف: 10 - 153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد نبی بن محمد حسن حسینی مازندرانی تا: شنبه 10 ربیع الاول 1199ق؛ محشی از مؤلف؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه مازندرانی، مرداد 1351، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 217 گ، 18 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 16 - 273]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه دهه اول جمادی الثانی 1200ق؛ محشي با نشان «منه ره»، از روی نسخه ای که از روی خط مؤلف استنساخ شده بود، کتابت شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 143گ، 23 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2589]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [ف: - 106]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ جلد: تیماج مشکی، 234 گ، 17 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 489]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «عبده محمد باقر الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 199گ، 20 سطر، اندازه:
21×15سم [ف: 28 - 36]
آغاز: برابر؛ انجام: دون الثانيه لاعتضادها بالمعاضدات ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ با حواشی «منه» [نشریه: 5 - 347]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد اسماعيل حسینی قمی، تا: قرن 13؛ گویا از روی نسخه خط علاء الدين محمد بن سليمان بسطامی؛ 197گ، 19 سطر، اندازه: 14×20سم [صد و شصت نسخه: - 22]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 یا 13؛ افتادگی: انجام؛ با یادداشتی به تاریخ 1258 [ف: - 30]
بی کا، تا: قرن 13 [اندیشه حوزه: س 2، ش 7- 210]
آغاز و انجام: برابر خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با نشان « منه»، «منه رحمه الله» و «5»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 166گ، 19-21 سطر (15×9)، اندازه: 21×16سم [ف: 38 - 536]
آغاز: برابر
انجام: و زيادة التقة فخبر الاوثق برجح على خبر الثقة و خبر من علم وثوقة بالأخبار يرجح على خبر الموثق موجودی آن تا اوایل منهج پنجم است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 208گ، 18 سطر، اندازه: 14/5× 20/7سم [اهدائی رهبر: 11 - 299]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز (میزان کسری آغاز فقط مقدمه است)؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1384؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور سبز، 146گ، 25 و 27 سطر، اندازه: 10/5 ×22 سم [اهدائی رهبر: 11 - 299]
کامل؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: لطفعلی بن عبدالكريم شالی، تان قرن 13؛ وقف نامه ای به تاریخ 1273 با مهر «علینقی» (بیضی)؛ 205گ، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 205]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1203ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 30 سطر (16×10)، اندازه: 22×17سم [ف: 16-686]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: يوسف بن احمد اشرفی، تا: 1213ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن عبدالباقی حسینی سماکی استر آبادی، تا: ربيع الثانی 1216ق؛ واقف: صدر الدين بن على محمد استر آبادی؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، رویه گالینگور، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 348]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر عبدالرحيم بن میر نعمت الله موسوی، تا: 23 شوال 1216ق؛ محشی؛ مهر: «الواثق بالله الغني عبد الرحيم الموسوی» (بیضی)؛ واقف: میر عبدالرحيم بن میر نعمت الله موسوی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 238 گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 204]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: حاج بابا پسر رجبعلی، تا: یک شنبه 10 ذیحجه 1217ق؛ واقف: اسماعیل صدری اردکانی؛ جلد: تیماج تریاکی، 145گ، 22سطر (15×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف:3- 1056]
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن حاج ابراهیم تبریزی، تا: 1219ق [ف: - 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، کا: زین العابدین بن محمد بن عباس بن صالح سر چاهی قاینی، تا: 1219ق، جا: اصفهان در مدرسه جده اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج یک لای مشکی، 187 گ، 19سطر، اندازه:16×21/5سم [اهدائی رهبر: 11- 297]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:166
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 163]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 24 رمضان 1223ق؛ 87گ (15-101پ) [ف: - 59]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: فرج الله بن رحيماء بروجردی، تا: دوشنبه ربيع الثاني 1223ق؛ تملک: محمد طباطبائی؛ اهدایی: سیگاری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 151گ، 20 سطر (10×14/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 1057]
آغاز و رتبتها على خمسة مناهج. قال رحمه الله في حاشية وجه الحصر ان المذكور فيها اما مقصود بالذات
خط نسخ، بی کام، بی تا؛ افتادگی: آغاز (یک برگ)؛ محشی به امضاء «منه»؛ مهر: «عبده محمد شریف 1224» (بیضی)؛ تملك: محمد شریف عاملی؛ 116گ، 19 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 2590]
خط: نسخ، كا: معصوم بن رضی، تا: 1225 ق [ف: - 65)
آغاز: برابر؛ انجام: اذا عشر الخروج فكره عن منهج السداد وزواله أن يمن عليه في اصلاح ذلك بحس فعاله واجره على الله وعلى محمد و آله.
خط: نسخ خوب، كا: میر محمد تقی بن محمد صادق کرهرودی، تا: 1226ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن، 243ص، 15 سطر، اندازه: 14/5× 20/5سم [ف: 1- 584]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على احمد بن میرزا ابراهیم سنائی، تا: جمعه 15 رمضان 1226ق؛ محشی با رموز «ص، ق، ه، عن، عفی عنه»؛ تملك: محمد حسین کلباسی در 1383ق؛ اهدایی: رهبری، شهریور 1387؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 278گ، 17 سطر، اندازه: 15/4× 21/5 سم [اهدائی رهبر: 11 - 297]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن ابراهيم على سمنانی، تا: 1226ق، جا: سنگسر؛ محشی؛ مهر: «صراط على حق عبدالله» (مربع)، «محمد على الشهير بنور علی»؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 325گ، 15 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 2 - 204]
خط: نسخ، كا: محمد، تا: 15 محرم 1227ق؛ نشانی بخشیدن کتاب به میرزا علیرضا؛ مهر: «الراجی فضل الله الحسینی» (بیضی)، عبده عباس الحسنی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 163گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 20 - 148]
خط: نسخ، كان احمد بن حسين عبد العالي، تا: 1227ق؛ مصحح، محشی؛ در برگ 211پ مطلبی در بیان شکر و حمد اعم از لغوی و اصطلاحی آن و رابطه منطقی بین آنها؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 211گ (1 پ-211)، 20 سطر (15×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 17 - 362]
آغاز: برابر؛ انجام: و لما فرغ عن تقسيمها اليهما اشار الى تقسيم الحملية باعتبار الموضوع بقوله و موضوع الحملية، و انما قدمها قطعه ای از اول کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ با یادداشت هایی به تاریخ شوال 1227؛ 34گ، 14 سطر، اندازه: 10/5×16/5سم [ف: 2 - 267]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على، تا: 8 شعبان 1229ق؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 135 گ، 22 سطر، اندازه: 21/3×15 سم [اهدائی رهبر: 11 - 298]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 331
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعیل بن ابراهیم قاری، تا: 1230ق؛ محشی از مؤلف؛ تملک: عبدالاحد کرمانشاهی در رمضان 1240؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، 156گ، 22 سطر، اندازه: 20 30×سم [ف: - 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: کلب رضا بن سلطان حسین، تا: 1231ق، جا: کربلا؛ مصحح، جلد: تیماج جگری، 181 گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [محدث ارموی مخ: 2 - 898]
آغاز: العلماء إلى بحار تدقیقه متراکم، و هو مع إيجازه محتو على کنوز حقایق الاولین و مع اقتصاره مشتمل على رموز دقایق الآخرين
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1231ق؛ افتادگی: آغاز، 17 سطر، اندازه: 14×25سم [ف: - 32]
كا: فاضل کرمانشاهی، تا: 1233ق [دليل المخطوطات: 1- 238]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1234ق؛ اندازه: 21×15سم [رشت و همدان: ف: - 1589]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: على نقی بن محمد حسین بافقی، تا: 1234ق؛ محشي با علامت: منه؛ مهر: محمد الموسوي؛ جلد: میشن، 142گ، 23 سطر، اندازه: 20/8×14/8 سم [ف: 11 - 304]
آغاز: ادعاء لعظم و اعتبار ارتفاع مكانها محمد من تنزه ای تباعد و التفعل قد يجيء بغير التكليف
خط: نستعلیق، کا: محمد بن قمی، تا: 5 شوال 1235ق؛ افتادگی: آغاز (مقداری از شرح مقدمه افتادگی دارد)؛ 183 گ، 19 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2590]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه از دهه دوم جمادی الاول 1235ق؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 161گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 13 - 205]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری خفی، بی کا، تا: چهارشنبه دهه دوم جمادی الاول 1235ق؛ محشی فراوان با رمز «منه»؛ تملک: حسن تفلیسی، محمد حسین کلباسی»؛ مهر: «العبد المذنب آقا بابا» (مستطیل)؛ اهدایی: رهبری، شهریور 1387؛ کاغذ: شکری و نباتی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 124گ، 22 سطر، اندازه: 21/4×15/4 سم [اهدائی رهبر: 11 - 298]
آغاز: برابر؛ انجام: أن يمن عليه في اصطلاح ذلك بحسن فعاله و اجره في ذلك على الله و على محمد و آله کامل؛ خط: نسخ، كا: مکی بن على بن هاشم موسوی خطی، تا: شنبه 11 رمضان 1235ق، جا: بصره؛ مصحح؛ مهر: «اللهم صل على محمد و آل محمد» (بیضی)؛ انتقالی از مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری در اردیبهشت 1370؛ جلد: تیماج سرخ، 129گ، 25 سطر (17×10)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 20 - 49]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فرزند ملا محمد باقر، اسفندارانی، تا: ذیقعده 1240ق؛ محشی با نشان «منه»؛ مهر: «المتوكل على الله عبده يوسف» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 154گ ( 215-62)، 22 سطر (15×9)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 29 - 313]
آغاز: برابر؛ انجام: يخروج فكره من منهج السداد و زوله ان يمن على في اصلاح ذلك بحسن فعاله و اجره على الله و على محمد و آله
خط: نسخ، کا: اسدالله بن محمد هاشم تبریزی، تا: 1242ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 148گ (117پ -264)، 23 سطر، اندازه: 25×14سم [ف: 1 - 366]
خط: نسخ، كا: محمد صادق، تا: 11 رجب 1244ق؛ محشی از شارح؛ واقف: حسن صدرزاده خویی، 1347ش؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26 سطر، اندازه: 15×21سم [ف: - 271]
آغاز: برابر؛ انجام: و فيه أن الوجدان عندهم يستلزم الوجدان مطلوب لانهم من أهل اللغة و المسئلة لغوية فصل المتواتر و هو في اللغة. خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 3 شوال 1250ق، جا: تبریز؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی نخودی و حنایی، جلد: تیماج مشکی، 47ص (46-92)، اندازه: 20/1×14/3 سم [ف: 29/1- 273]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن ابو تراب حسینی نظری، تا: شنبه 23 ذیحجه 1257ق، جا: مدرسه صدر؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 111گ، 26 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2589]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید تقی بن محمد علی حسینی اصفهانی، تا: رمضان 1260ق؛ جلد: تیماج ماشی، 240گ (61-300)، 21 سطر (19×9)، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 857]
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: شنبه 29 ذیحجه 1267ق؛ مصحح، محشی به نقل از مؤلف و برخی با عناوین «لمحرره الخاطی»؛ جلد: تیماج مشکی، 150گ (اپ-150ر)، 20 سطر، اندازه: 21×12/5سم [ف: 28 - 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دهه دوم ربیع الاول 1280ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 190گ (108ر-1297)، 19 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف: - 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الله بن محسن حسینی، تا: 1290ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه»، مقابله شده، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 184گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2589]
خط: نستعلیق زیبا، كا: میرزا احمد بن جعفر بن حسن بن بدیعا بن امین حسینی امین آبادی از قرای لالاباد از توابع بارفروش، تا: پنج شنبه 15 صفر 1304ق، جا: مدرسه صدره؛ مهر: کاتب «عبده الراجي احمد الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 171گ، 18 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 18 - 294]
خط: نسخ، کا: محمد جعفر، تا:1308ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 463ص، 17 سطر، اندازه: 31×15سم [ف: 10 - 1893]
آغاز: برابر؛ انجام: (و ما دليل تأويله ارجح) من دليل تأويل الآخر على ذلك الآخر (و تتركب المرجحات مثنى و ثلاث و رباع ... صلوات الله عليهم اجمعین) و قد فرغ ... محمد صالح بن احمد المازندرانی و فقه الله لتحصيل كماله عن شرح الكتاب و توضیح فصوله و تفسیر مقاله في مدة قليلة مع قلة البضاعة و تفرق حاله ملتمسا ممن القى الفكر عليه فوجد ما فيه بكماله اذا عثر بخروج فكره عن منهج السداد و زواله أن يمن عليه في اصلاح ذلك بحسن فعاله و اجره في ذلك على الله و على محمد و آله.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسین بن محمد جعفر سرابی، تا: 29 جمادی الاول 1311ق؛ کاغذ: فرنگی، 210گ (3پ-212پ)، 17 سطر (15×8)، اندازه: 21×13سم [ف: 6- 2455]
بی کا، تا: قرن 11 و 12، قطع: وزيري [ف: - 157]
حواشی «منه» دارد ریزتر؛ بی کا، بی تا؛ 167گ (17-183ر) [ف: - 374]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، در آخر نسخه رساله سید ماجد بحرانی در مقدمة الواجب در هشت برگ آمده، با علامت بلاغ؛ جلد: چرم زرد، 211گ، 17 سطر، اندازه: 22×17سم [مؤید: 2 - 319]
قزوین؛ فحول قزوینی؛ شماره نسخه: بدون شماره بی کا، بی تا [ف: - 31]
مراغه؛ عمومی؛ شماره نسخه: 61
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جا: مراغه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 221گ، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: - 85]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 536]
خط: نسخ خوش، کا: محمد علی بن حسین تبریزی، بی تا؛ قطع: وزیری کوچک [میراث شهاب: س وش 2 - 33]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن محمد صالح رازی، بی تا، در عصر پدر و به دستور وی؛ مجدول، با نشانی بلاغی است که در صحافی بریده شده و احتمالا به خط مؤلف می باشد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 267 گ، 18 سطر، اندازه: 12× 20/5سم [ف: 1 - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی با امضای «منه ره»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 234گ، 17 سطر (15×8)، اندازه: 25×16سم [ف: 12 - 339]
آغاز: المسائل مستحكمة اعضائه باوتاد الدلائل و رايته؛ انجام برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ 207گ، 18-16 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2590]
آغاز: برابر
از اول تا بحث اجماع؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: وسط و انجام؛ 167گ، 16 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2590]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی از شارح و هم از فرزندش آقا هادی (متوفای 1134)، 199گ، اندازه: 12×20سم [ف: 6- 55]
آغاز: المطلب الثاني في السنة قدمها على الاجماع لانها اصل له؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسين بن عبدالله، بی تاب افتادگی: آغاز؛ واقف: هاشم قزوینی، 1380؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 21 سطر، اندازه: 15× 20/5سم [ف: 5 - 370]
š.-u zubdat-il-uşūl
طبسی، محمد بن محمود، ق 11 قمری
tabasī, mohammad ebn-e mahmūd (- 17c)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
تاريخ تأليف: 20 ذیحجه 1053 ق تا 20 شوال 1054ق؛ محل تأليف: شیر از مدرسه خان
شرحی است مفصل با عناوین «قال، اقول» بر «زبدة الاصول» استادش شیخ بهائی که بیشتر آن برگرفته از شرح مختصر عضدی و حاشیه تفتازانی و دیگران است. شارح می گوید: «و قد التمس منی بعض احبائی ... ان اشرحها شرحا يذلل صعابها و يكشف عن وجوه الفرائد نقابها ... فشمرت لشرح الكتاب فرأيت ان اكثر ما يصلح أن يكون شرحا لمختصر الحاجبي من شرح العضدي يصلح أن يكون شرحا لهذا الكتاب فجمعت لب ما في هذا الشرح بعین عبارته مع ادراج ما ذكره التفتازانی و سایر اصحاب الحواشي في بيان المضايق و المزالق و ادراج تحقیقاتهم مما ... و اضفت اليه ما وشحت به کتب القوم من الفرائد و وضعت فيه لب ما ذكره المتقدمون و المتأخرون ...». مؤلف این شرح را به درخواست برخی دوستان نگاشته است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:41856
آغاز: بسمله. نحمدک یا من تفرد بالقدم و الدوام و یا من تنزه عن مشابهة الاعراض و الاجسام ... و بعد فيقول اقل الخليفة بل اللاشيء في الحقيقة محمد بن محمود بن مولانا الطبسی تجاوز الله عن سيئاتهم من عناية الله تعالى بالعباد أن شرع الاحكام و بین الحلال و الحرام ليكون سببا يصلحهم في المعاش و ينجيهم في المعاد، انجام: فيجب عليه تتبع الارجح و الاكثر و الأقوى و ما يلزم من العمل به ملازمة التقوى قال و الحمدالله على نعمائه ... محمد المشتهر ببهاء الدين العاملی ... و ظاهرا و باطنا انتهى كلامه اعلى الله مقامه و حيث انتهى كلام المصنف الى هذا المقام فلنقطع الكلام حامدين لله على تواتر نعمائه و تظافر آلائه و مصلين على سید انبيائه محمد المصطفی و آله ... صلاة لا انقطاع لها ولا انقضاء لأمدها و اسأل الله أن ينفعی به و سایر المحصلين من الانام وأن يجعله ذخرا ليوم القيام إنه ولي ذلك وقد اتفق الفراغ من
تأليفه و تحريره و نقله الى البياض في يوم العشرين من شهر شوال بعد ما كان الشروع فيه يوم العشرين من شهر ذي الحجة الحرام من السنة السابقة فكان مجموع اوقات الاشتغال عشرة اشهر من شهور سنة أربع و خمسين بعد الالف من الهجرة النبوية في المدرسة الخانية من مدارس شیراز صانه الله من الاعواز و انا اقل الخليفة محمد بن محمود بن مولانا على الطبسي و الحمدالله ... تسليما كثيرا تمت ... في يوم الرابع من شهر رمضان المبارک و قد وقعت تحريره من نسخة الاصل التي حرره الشارح دام ضله و أنا الفقير ... نصیر بن محمد المشهدی و اتفق
خط: نستعلیق، كا: نصیر بن محمد مشهدی، تا: 4 رمضان 1087ق؛ از روی نسخه اصل و در حیات شارح (طبق عبارت «دام ظله))
کتابت شده و نفیس است؛ تملک: حسین بن محمد بن عبدالنبي بحرانی باربازی و مهر «... نجل محمد حسین 1142» (هشت ضلعی)؛ اهدایی: رهبری، دی 1388؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 345گ، 27-28 سطر، اندازه: 24/4×12/5 سم [اهدائی رهبر: 11 - 300]
š.-u zubdat-il-uşūl
مدنی، علی خان بن احمد، 1052 - 1118؟ قمری
madanī, ‘alī zān ebn-e ahmad (1643 - 1707)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953)
شرح مزجی توضیحی بسیار مختصر است برای توضیحی عبارات متن و بیان مطالب مشکل، بدون آوردن بحث های مفصل و گفتگو در آنها.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:7382/3
آغاز: الحمدلله الواحد العدل و مفيض الخير و الفضل ... و بعد فيقول فقير رحمة ربه و أسير صمة ذنبه؛ انجام: النفى الذي فيه استثناء النقيض لأن نقيض أحدهما مستلزم لعين الاخر.
خط: نسخ، بی کا، تا: در عصر مؤلف؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملك: على بن احمد بن على بن يوسف حوری بحرانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (65پ -112)، اندازه: 21×12سم [ف: 19- 185]
š.-e zobdat-ol usūl
کربلائی، محمد علی، ق 12 قمری
karbalā’ī, mohammad ‘alī (- 18c)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953)
شارح، شاگرد ابن خاتون است و مؤلف هادیه قطب شاهی و گویا شارح شافيه (آستان قدس 17/3 ش 58). صاحب الذریعه (301/13) می نویسد که این شرح در 8 محرم 1196 به انجام رسیده است. گویا او نسخه ای را دیده بود که در این تاریخ نوشته شده است. شرح مختصر و متقنی است با عنوان «قوله، قوله» بر کتاب «زبدة الاصول» شیخ بهاء الدين عاملی؛ این شرح بیشتر جنبه ترجمه و توضیح دارد و به استدلال کمتر می پردازد. تألیف این کتاب به ضبط نسخه 5741 ملک (تهران) مورخ 8 ذیحجه 1083ق و یا قبل از آن است.
آغاز: بسمله شکر و سپاس مر پروردگار را که گردانید این امت را امت زبده پیغمبران و سرور عالمیان و شفیع گناه کاران ... انجام: درقرآن خدای تعالی جل شأنه گفته است وتزودوا فإن خير الزاد التقوى والحمدلله على نعمائه والصلاة على سيد انبيائه واشرف أوليائه
[الذريعة 301/13؛ دنا 752/6 (2 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: پس عمل کن به آنچه مفید نجاست است و اگر چه خلاف اصل است زیرا که تقوی در اینست و خدای تعالی جل شأنه.
خط: شکسته نستعلیق، کا: ابراهیم بن رحمة الله حسینی، تا: 8 ذیحجه 1083ق؛ مجدول، با سرلوح زرین؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 160گ، 17 سطر، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 3 - 508]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: باقر بن ملا ابراهیم نجف آبادی، تا: 1266ق؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ جلد: تیماج مشکی، 165گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2590]
آغاز: ... علم هذات العلم في الاصل مرکب اضافی فالاصول ما يبتنى عليه بشيء. یعنی علم این علم در اصل لغت همان نفس اصول فقه است که مرکب اضافی است نه باعتبار مفهوم است ... قوله و الفقه العلم بالاحكام الشرعية الفرعية عن ادلتها التفصيلية فعلا او قوة فريبة و مصنف رحمة الله بیان معنی جزو ثانی علم این علم کرده است و گفته است که: و الفقه العلم الخ یعنی فقه علم است؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: حیدر علی، تا: از 5 جمادی الثانی تا جمعه 14 رمضان 1275 ق، به درخواست منصف الدوله سید محمدباقر علیخان بهادر؛ افتادگی: آغاز (یک یا دو برگ)؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی هندی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 289گ، 14 سطر، اندازه: 23×15سم [اهدائی رهبر: 11 - 302]
š.-u zubdat-il uṣūl
کرمانشاهی، محمد شريف بن محمد حسین، ق12 قمری
kermānšāhī, mohammad šarīf ebn-e mohammad hoseyn (- 18c)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953 -1030)
تاريخ تألیف: 18 جمادی الثانی 1124ق شارح پس از شرح مبسوطی که بر زبده نوشته و دیده که این شرح بسیار دراز است، دوم بار این شرح کوتاه را ساخته است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... لما شرحت هذا المختصر شرحا مفصلا مشتملا على الكشف و التوضيح و التذنيب و اطنبته غاية الاطناب؛ انجام: و اصلح شاننا و اعمالنا و تقلبها منا و زادنا من فضله انه المستعان و عليه التكلان.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 192گ، 19 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1 - 346]
خط: نسخ، كا: سید باقر حسینی تویسرکانی، بی تا؛ محشی با نشانه (منه ایده الله)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 19 سطر (13/5×8/5) [ف: - 779]
Š.-u zubdat-il uṣūl
موسوی، محمد تقی
mūsavī, mohammad taqī
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
کتابی است در شرح زبدة الاصول شیخ بهائی.
شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه: 48 -ش/138
آغاز: بسمله و به نستعين - يا على محمد - اللهم صل على محمد و آله الطاهرين اعلى مقال يبتداء به في فصل الخطاب و ابها كلام يتكلم به من نطق بالصواب؛ انجام: تم الكتاب المستطاب على يدالاقل ابوالحسن ابن احمد صحبه اليوم الخميس من شهر صفر المظفر من سنه 1225
خط: نستعلیق، كا: ابو الحسن ابن احمد، تا: 1225ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی و سفید، جلد: مقوا با تیماج قهوه ای، 130 گ، 15 سطر (16×9)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 1- 118]
š.-u zubdat-il uşūl
سندیلی، فضل الله بن شکرالله
sandīlī, fazl-ol-lāh ebn-e šokr-ol-lāh
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
اهدا به: نواب ابوالمنصور خان بهادر صفدر جنگ شرح مزجی است بر متن وجيز (زبدة الأصول)
تألیف شیخ بهائی، که به امر پدرش تألیف کرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 6482
آغاز: سبحان من مهد مبانی الاسلام بآياته الظاهرة و شيد قواعد الكلام بحجته الباهرة ونور معالم الدين بانوار المعقول و المنقول؛ انجام: الوصول الى منهج السداد هذا آخر ما يسر لنا الله تعالی بفضله العمیم و کرمه الجسيم في اتمام هذا الكتاب له الحمد و المنه و على نبيه و آله الصلوة و التحية.
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1230ق، جا: فیض آباد از محال هندوستان؛ تملک: شاهزاده فرهاد میرزا؛ 253گ، 17 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 6 – 55]
Š.-u zubdat-il uşūl
شریف حسینی، فتحعلی بن اسماعیل، ق13 قمری
šarīf hoseynī, fath--alī ebn-e esmāʻīl (- 19c)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
تاریخ تأليف: 16 محرم تا دهه اول رجب 1245ق
شرح مزجی است بر زبدة الاصول شیخ بهائی. مؤلف در آن تمامی حواشی که شیخ بهایی به کتابش نوشته به عنوان شرح قرار داده و خود نیز مطالبی افزوده است.
تبریز؛ خادم حسینی؛ شماره نسخه:45
آغاز: نحمدک یا من خلق الانسان علمه البيان وارسل رسولا التاسيس ما يبتنى عليه السلام؛ انجام: صلوة متواليه مادامت الشمس طالعة غرض نقشی است کز ما بازماند که هستی را نمی بینم بقایی
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: دهه اول رجب 1245ق؛ جلد: تیماج مشکی، 108گ، 24 سطر [اوراق عتيق: 1 - 96]
š.-u zubdat-il-uşūl
نصر آبادی کاشانی، محمد، ق13 قمری
nasrābādī kāšānī, mohammad (- 19c)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953)
شرح مختصری بر کتاب «زبدة الاصول» نگاشته شیخ بهایی است
که به صورت «قال، اقول» تنظیم شده است.
آران کاشان؛ محمد هلال؛ شماره نسخه:40/6
آغاز: ... لما ذكر المبادی اجمالا شرع في بيانها التفصیلی وانما لم يذكر المبادي الكلامية لكونها مدونة برأسها و مجعولة علما على حدة فلا يفضي الحاجة الى ذکرها؛ انجام: اقول الشكل الرابع بحسب الهيئة عكس الاول یعنی يكون الاوسط موضوع ... كقولنا كل عبادة مقرون بالنية وكل وضوء عبادة ينتج بعض الوضوء مقرون بالنية. از مبادی منطقیه تا آخر این بحث؛ خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی با امضای «منه دام ظله»؛ جلد: تیماج مشکی، 35 گ، 18 سطر، اندازه: 15/5 ×22 سم [ف مخ -- 95]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:62716
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 252]
š.-u zubdat-il-uşūl
شریف نائینی، محمد بن محمد هادی، - 1305 قمری
šarīf-e nā’īnī, mohammad ebn-e mohammad hādī ( 1888)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
شرح مزجی متوسطی است بر کتاب زبدة الاصول شیخ بهایی کتاب با عناوین «قال، اقول، فصل، تذنيب» برگزار شده است
قم، مسجد اعظم؛ شماره نسخه:520
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيد الجن و الانس اجمعين حتى الانبياء و المرسلين محمد المبعوث على كافة المخلوقين صلوات الله وسلامه عليه و على اهل بيته الطاهرین؛ انجام: فيعامل بها معاملة الأجل ] من النظر و الترجيح و التعادل [...] فاتبع عند التعارض منها الأقوى في النظر و الزم ما هو اقرب للتقوى من مجانية التقصير و المسامحات الخفيه مهما تيسرفان الخطب عظیم خطير
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: جمادی الاول 1265ق، جا: اصفهان؛ بر پشت برگ اول تصریح کرده که هنگام نوشتن این شرح «شانزده ساله» بوده؛ مصحح؛ جلد: گالینگور سبز، 127گ، اندازه: 22×18سم [ف مخ - 3 - 1207]
Š.-u zubdat-il-uṣūl
عریضی خراسانی، حسن بن محمد علی، - 1306 قمری
‘arīzī norāsānī, hasan ebn-e mohammad ‘alī (- 1889)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
شرح مزجی مبسوطی بر کتاب زبدة الاصول شیخ بهایی است.
بشرویه؛ امیر المؤمنین؛ شماره نسخه: 38
آغاز: بسمله الحمد للمنعم الوهاب و الصلوة على محمد النبي و اله الاطياب فان ابهی و اجمل اصل و احسن قاعدة يبتنى عليه اساس الخطاب؛ انجام: و يثبت على الصراط المستقيم رزقنا الله الثبات عليه و اعاننا على ما يقرب اليه ... و اولاده الأئمة المنتجبین و فاطمة الصديقة سيدة نساء العالمين و لعنة الله على اعدائهم اجمعين
خط: نسخ، كا: حمزة بن کربلایی ابوالحسن بن ملا محمد اسماعيل بشروی خراسانی، تا: چهارشنبه از ربيع الثانی 1289ق؛ محشی گویا به خط مؤلف، اهدایی به مدرسه علمیه بشرویه؛ اهدایی: ورثه آقای نجفی؛ جلد: تیماج، 227گ، 21 سطر، اندازه: 19×22/5سم [ف مخ]
š.-u zubdat-il-uşūl
آرانی کاشانی، محمد علی بن محمد مهدی، 1250 - 1325 قمری
ārānī kāšānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad mahdī (1835 - 1907)
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح مزجی متوسطی است بر «زبدة الاصول» شیخ بهائی.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:629/5
آغاز: (و رتبتها) أي الزبدة ای وضعت كل جزء من أجزائها في رتبته من حيث الشرف و الضعة
نسخه اصل: کتابخانه امامزاده محمد هلال - آران 206. فقط مقداری از منهج اول را داراست؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز؛ 10ص (162-171) [عکسی ف: 2 - 257]
Š.-u zubdat-il-uşūl
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953 -1030)
غیر همانند:
آغاز: قوله أبهى أصل البهاء الحسن و باهية فتهية غلبته بالحسن ... قوله الخطاب قد يراد بالخطاب الكلام الموجه؛ انجام: فقد ظهر مما ذكرنا أن مناط الفرق بين القولين هو تعلق الأمر بالمهية على الثانی و عدمه على الأول، فتأمل.
حاشیه و شرحی است با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب زبده الاصول شیخ بهائی در علم اصول فقه، در این شرح از میرزای قمی صاحب قوانین نقل قول شده است. اهداکننده نسخه به کتابخانه حاضر در ابتدای آن نگاشته است: «کتب هذا الشرح بقلم جدي العلام حجة الاسلام في عصره السيد فتاح ابن محسن الحسینی طاب ثراه و انا العبد العاصی ابوالفتوح بن على بن فتاح الحسینی العلوی»، و در عطف نسخه نام کتاب «شرح معالم سید فتاح خلخالی» ثبت شده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح، متن خط خوردگی دارد، محشی به لفظ «منه» و «فتاح»؛ مهر: «عبده الواثق بالله الغني فتاح الحسینی 1230» (مربع)؛ واقف: ابوالفتح علوی خلخالی، 1343/2/3؛ جلد: تیماج مشکی، 176گ، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1 - 330]
آغاز: قوله اصل يبتنی بان يكون كالاساس له، قوله عليه الخطاب هو الكلام الموجبة شرحی با عنوان «قوله» بر زبده شیخ بهائی؛ خط: نسخ، كا: حسین بن حسن بن علی بن على نجار، تا: 21 جمادی الثانی 1215ق؛ 91گ، اندازه: 21×15سم [نسخه پژوهی: 2 - 180]
بی کا، تا: 1240 ق [میراث اسلامی: 5 - 599]
آغاز: بسمله، ابهی اصل يبتنى عليه الخطاب و اولی قول فصل ينتمي اليه اولوا الالباب؛ انجام: فيمكن الاحتجاج بها ان لم يشترط القطع في الأصول كما هو الاظهر ... و الحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا. شرحی است مختصر با عنوان های «قوله قوله» بر «زبدة الاصول» شیخ بهائی که به علت افتادن دیباچه، شرح حاضر با شرحهای معرفی شده در منابع موجود مطابقت نداشت؛ خط: نستعلیق، كا: محمد تقی بن ملا احمد خوینی، تا: 1244ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، روکش مشمع، 46گ (49-94)، 20 سطر (15×10)، اندازه: 21×15سم [ف: 19 - 333]
آغاز: الدليل عندنا اي عند الأصوليين ما يمكن التوصل بصحيح النظر فيه به ليخرج نظر الفاسد لانه ليس بدليل فيه ای في نفسه او في صفاته و احواله الى مطلوب؛ انجام: خلافا للحقيقة حيث فرقوا بينها بان الباطل ما كان غير مشروع باصله و وصفه ... كالصوم في الايام المنهية هو مشروع باصله لانه حسن لذاته و غير مشروع بوصفه و هو كونه في ذلك اليوم فصل في بيان مقدمة الواجب ... متن زبدة الأصول از شیخ بهایی است (953-1031) که آن را در پنج منهج و چند فصل در اصول فقه نگاشته است نسخه ما شرحی مزجی است که آغاز و انجام آن افتاده است و پیش از منهج اول که مبادی و مقدمات منطقی زنده می باشد آغاز گردیده و قبل از منهج سوم پایان می یابد. شارح به تفصیل مباحث منطقی را شرح نموده و در بخش قضایای منطقی و تقسیم آنها مثال های فقهی می آورد وی همچنین به نظریات محقق داماد (-1041) (گ 19) اشاره کرده است؛ خط: نسخ، كا: عباس بن محمد بن على بن محمد علی طباطبایی کربلائی، تا: 1255ق؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: شکری فرنگی، جلد: مقوایی، رویه تیماج سیاه، مذهب، 80ص (1-80)، 15 سطر (17×10/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 11 - 515]
آغاز: ما يتوقف الواجب عليه مقدورة واجب و قيل ان كان شرطة شرعية والا ... اقول ما يتوقف عليه الواجب و لايتم الا به قد يكون شرطا و قد يكون سببا و الشرط مايلزم من عدمه، انجام: القسم الرابع أن يفعل قبل وفته المقدر له باذن في الشارع و هو تقديم ... لما كان هو الجزء الأعظم وسبب الوجوب ... كانه السبب بتمامه واذ انزل قطعه ای از شرحی است بر رساله «زبدة الاصول» شیخ بهایی در اصول فقه شیعی با عناوین «قال، اقول»؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، متن خط خوردگی دارد؛ جلد: مقوا، 12گ، 24 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2588]
آغاز: (ابهی) اصل البهاء الحسن و باهيته فبهقه اغلبته بالحسن و تهی البيت تبهية و سعه «يبتنى عليه الخطاب» قد يراد بالخطاب الكلام الموجه نحو الغير؛ انجام: و تتركب المرجحات مثي و ثلاث و رباع فصاعدا فاتبع منها الأقوى و الزم ما هو اقرب الى التقوى بیشتر به توضیح مطالب متن پرداخته است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی، مقابله شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 79گ (81پ - 159ر)، 20 سطر، اندازه: 23×16/5 سم [میراث اسلامی: دفتر دهم - 768]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1267/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 92]
آغاز: بسمله، ابھی اصل يتبنى عليه الخطاب ای احسن اصل او افخر اصل وهو خبر مقدم و حمد من تنزه مبتدأ موخر و اضافه افعل معنوية؛ انجام: و أن من قول أو فعل أو تقریر و پرده على طرده الاقوال و الافعال و التقريرات العادية طلب الماء و الغذاء و القيام و القعود و التقرير عليها و امثالها ... شرح متوسط و دقیقی بر کتاب «زبدة الاصول» نگاشته بهاء الدين محمد بن حسین عاملی (1031 ق) است که در آن به شرح و بسط نظرات مؤلف و نقد و رد اقوال و دیگران پرداخته شده است؛ خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام، مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 161گ، 15 سطر، اندازه: 24×21سم [ف: - 86]
Š.-e zobdat-ol-usūl
وابسته به: زبدة الاصول؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953)
ظاهرا غیر همانند: 1. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3528/4
آغاز: الأحكام: به رفع خوانده می شود، عطف بر من تبعیضی یعنی مجموع احکام خمسه؛ انجام: قوله و يتركب من المرجحات مثنی و ثلث ... یعنی و مرکب می شود از وجود ترجیحات که گذشت ... که تقوی در این است و قال تعالى: فان خير الزاد التقوى و الحمدلله رب العالمين و الصلوة ... و قد وقع الفراغ من تأليفها جز شرح محمد علی کربلایی ساخته 1196 است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الثانی 1046ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 19 سطر، اندازه: 19/8×16سم [ف: 6 - 466]
آغاز: اول که آن نوع اضافی است نسبت بجنسی که فوق اوست؛ انجام: و تزودوا فان خير الزاد التقوى و الحمدلله على نعمائه ...
خط: نسخ، كا: مصطفى بن بهاء الدين محمد طباطبائی، تان 1255ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، فاقد جلد، 129 گ، 25 سطر (15×8/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 3 - 1088]
š.-e zobda-ye bārezīya = š.-e orjūza
بارزی، هدایت الله
bārezī, hedāyat-ol-lāh
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 29341
آغاز: مبالغة من رجم بتنزيله منزلة اللازم أن يجعله لازما و نقله الى فعل بالضم و الرحمه؛ انجام: كما في النفقه و يحتمل الرجوع فيه الى العرف
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ ضمیمه نسخه ش 15886؛ 24گ، 28 سطر، اندازه: 21×37 سم [رایانه]
š.-e zobdat-ot-tasrīf
قادری، محمد درویش
qāderī, mohammad darvīš
شرح و متن هر دو به فارسی است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9803
آغاز: الحمدلله الذي هو الرحيم و الرحمن ... اما بعد فيقول ... محد درویش القادری ... اردت ان اشرح شرحا لزبدة التصريف ... چون کتاب مصنف رح از امر ذي بال بود مصدر کرد به تسمیه و تحمید؛ انجام: چنانکه گذشت فتذكر، و الله اعلم بالصواب.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: محمد غوث پسر مولوی محمد صبغت الله صاحب، احمد ابو تراب پسر مولوی محمد صبغة الله، عبیدالله پسر مولوی محمد؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 35گ، 15 سطر (14×6/5)، اندازه: 19×14 سم [ف: 17 - 486]
Š.-u zubdat-il-ḥaqāyiq
قسمت هایی است گزیده شده از کتاب: شرح زبدة الحقایق.
مشهد، الهیات؛ شماره نسخه:14872/3
آغاز: بسمله المسلك السادس ما اشار اليه بعض الفضلاء و تحريره أن الممكن لا يستقل بنفسه
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «يا على اعلى» (چهار گوشه)؛ جلد: تیماج تریاکی، 3 گ، 28 و 30 سطر (12×7) [ف: 2 - 180]
شرح زبدة الرمل، اشكال الرمل
š.-e zobda-ye sakkākī
اهواز؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: بدون شماره
بی کا، تا: 1054ق [میراث اسلامی: 5 - 590]
š.-u zubdat-il-'aqā'id
طواری یزدی، عباس بن محمد، ق 15 قمری
tavārī yazdī, “abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:4226
کاتب = مؤلف، تا: 1407ق [نشریه: 13 - 378]
š.-e zarrādī
ملتانی، محمد مسعود بن محمد یعقوب، ق 11 قمری
moltānī, mohammad mas‘ūd ebn-e mohammad ya qūb (- 17c)
وابسته به: زرادی = عثمانیه؛ زرادی، فخرالدین (651-728ق)
در شرح مشکلات کتاب زرادی فخرالدین زرادی دهلوی در صرف عربی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18219
آغاز: بسمله ثنای بی انتهائی و محامد خارج از احصاء مر حضرة
کارسازی را که تصريف احوال؛ انجام: و انما هو تحریک عضو فلا یدرک الاعمی و البصير و هذا المعنى.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج سرخ، مذهب، 142ص، اندازه: 20/5 ×14/5 سم [ف: 50- 67]
Š.-e zolayxā mahabbat-nāme-ye jāmī
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:25586
بی کا، بی تا، خریداری از امان الله [رایانه]
Š.-e zendegānī-ye emām hasan
بخشی از کتابی است در مناقب ائمه اطهار (علیهم السلام) که نسخه موجود فقط شامل قسمتی از احوالات حضرت امام حسن (علیه السلام) را دارد. در این قسمت از کتاب معالم العترة النبویه، مسند احمد حنبل، الذرية الطاهره تأليف دولابی، اعلام الوری شیخ مفید، حلية الأولياء حافظ ابو نعیم، اسباب النزول واحدی، تفسیر ثعلبی، کتاب الصفوة و ... یاد کرده است.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه:14889
آغاز: فصل في ذكر اولاده علیه و عليهم رضوان الله تعالی اجمعین: اولاد علی رضی الله عنه سبعة و عشرون ولد اما بین ذکر و انثی و هم الحسن و الحسين
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سمرقندی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 31 گ، 20 سطر (16×8/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 199]
š.-e zendegānī-ye mīrzā āqā zān filsūf-e kermānī
افضل الملک کرمانی، محمود، - 1330 قمری
afzal-ol-molk kermānī, mahmūd (- 1912)
شرح زندگانی میرزا آقاخان کرمانی (1314ق) است که در مقدمه هشت بهشت هم چاپ شده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:10746
آغاز: میرزا آقا خان اسمش عبدالحسین خان در سنه هزار و دویست و هفتاد در قلعه مشیز که در سمت غربی کرمان به مسافت چهارده فرسخ و از دهات بلوک بردسیر کرمان است؛ انجام: و در میان مردم چهل خطابه از آن منتشر شده است. این بود مختصری از زمان حرکت میرزا آقاخان از هزار و سیصد و شش تا هزار و سیصد و سیزده که در خاک تبریز با آن دو نیر اعظم غروب نمود. و السلام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ روی جلد نوشته شده: «مختصری در شرح حال مرحوم میرزا آقا خان کرمانی به قلم مرحوم شیخ محمود افضل الملک برادر مرحوم شیخ احمد روحی است» با شماره 61، با چند یادداشت در برگ اول نسخه که همه از على روحی است بدین ترتیب: «این شرح حال دارای اغلاط تاریخی و اطلاعاتی است که باید تصحیح کنم و با احاطه ای که دارم این را تکمیل و منقح سازم. این خط و امضای مرحوم عطاء الله برادرزاده شیخ روحی ملقب به عطاء الملك روحی است و جزو کتاب های ایشان بوده. على روحی خواهر زاده شیخ روحی در 1351/7/21. در تجدید نظر در خط این کتاب چنین به نظر می رسد که خط مرحوم میرزا اسدالله معروف باشد پسر مرحوم بی بی شریفه بیگم باشد که او خودش از مستوفیان و اهل ذوق بود. با مرحوم شیخ ابوالقاسم و مرحوم شیخ محمود افضل الملک یا جدی افندی دوست می گردد. از کتابهای سه مکتوب و صد خطابه هم می دانم که نوشته بود. توضیح دیگر این که از مندرجات همین جزوه به خوبی معلوم می شود که نویسنده مرحوم شیخ محمود افضل الملک معروف به جدی افندی (البته در اسلامبول) می باشد و شکی در آن نیست مرحوم عطاء الملک این قضیه را می دانسته. و به نظر بنده متن مقابل از نوشته های مرحوم شیخ محمود افضل الملک برادر مرحوم شیخ احمد روحی است که با آنها در اسلامبول بوده و شاید نام نویسنده در صفحه مقابل زیر عنوان کتاب نوشته بوده و مرحوم عطاء الملک برای مصلحت محو نموده باشد. ولی خط شیخ محمود نیست نمی دانم خط کیست هر چه است انشاء شیخ محمود است ... ندارد ... نظر عطاء الملك درست [باشد]. مجددا تجدید نظر شد و ظن غالب این است که متن خط شیخ محمود افضل الملک است. «8 فروردین 1352»؛ جلد: مقوای سفید، 18 گ، 15 سطر (13/5×8)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 20 - 271]
š.-e zendegānī-ye mīrzā mostafā mostawfi kermānī
مستوفی کرمانی، مصطفی، - 1337 قمری
mostawfī kermānī, mostafā (- 1919)
شرح زندگانی مؤلف (مستوفی کرمانی) است. وی این نوشتار را از نسب خویش آغاز نموده، حوادث و رخدادهای سیاسی عصر خود را که اغلب مربوط به شهر کرمان است از تاریخ 1283ق همراه با ذکر تاریخ تا سال 1334ق که سال نهضت مشروطه در آن ناحیه از کشور بوده ادامه داده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11082
آغاز: مختصر شرح وقایع زندگانی این بنده فقیر میرزا مصطفی خان مستوفی کرمانی ابن مرحوم مبرور میرزا علینقی خان؛ انجام: ولی بعضی خاطرها راحت و آرام که هر چه می بایست بشود شد و بعضی متزلزل که آیا چه شود؛ تا صبح احدی از حقیقت امر اطلاعی حاصل نکرده بود.
خط: شکسته، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ محشی به صورت تصحیح و استدراک، با یادداشتی که مطالب آن چنین است: مهمترین تاریخچه مرحوم آقای میرزا مصطفی خان مستوفی کرمانی - طاب الله ثراه - که به خود مرقوم داشته اند حق - جل و علا - روان او را مهبط انوار رحمت خود قرار دهد»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا با روکش مشمعی مشکی، 89گ، 16 سطر (15×8/5 )، اندازه: 19×11/5 سم [ف: 28 - 122]
Š.-e zendegānī va enkešāfāt-e "elmī-ye velīm tamson lord kolfan
می یابد ترجمه از یکی از زبان های اروپایی باشد. با این عناوین: آثار علمی و اعمال حکیم بزرگ سیر ولیم طمسن لورد كلفن، تلگراف دریایی از [اختراعات او]، عقیده حکیم بزرگ سیر ولیم طمسن از جوف زمین و غليان و جمودان، عقیده لورد كلفن در اصل حیات و کیفیت جان یافتن موجودات حيه، الکتریک و حرارت، مقالت لورد درنور، مؤلفات و اختراعات لورد كلفن سیر طمسن، امتیازات و افتخارات. نسخه ناقص است اما به نظر می رسد بیش از یک یا دو صفحه از انجام آن نیفتاده باشد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10961
آغاز: نمایش. شرح زندگانی و انکشافات علمی استاد بزرگی فیلسوف کبیر طبیعی سیر ولیم طمسن لورد كلفن در 1824 تولد یافته و در 1907 وفات یافت. از وقتی که آدمی در روی زمین تمدن و تربیت پیدا کرده؛ انجام: به قدری با شاگردان کوچک مهر و محبت می نمود که هر یک از آنها او را پدر مهربان خود می دانند و این ترتیب و سلوک را
خط: شکسته نستعلیق تحریری خوش، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ بعضی قسمت ها خط خورده و در حاشیه افزودگی هایی دارد که همه به خط مؤلف است؛ 6گ، 14 سطر، اندازه: 17×24/5سم [ف: 20- 556]
š.-e zendegi-ye žāndārk
پطرس
petros
از: شیلر نمسه ای، مترجم: پطرس روسی
اهداء به: ناصرالدین شاه تاریخ ترجمه: 1273ق
این کتاب شرح حال ژاندارک معروف فرانسوی است که شیلر نمسهای ابتدا آن را از زبان فرانسه به آلمانی ترجمه کرده و پس از ترجمه ملاحظه نموده که به اغلب موارد وقایع مهم زندگی ژاندارک بدانچه ترجمه کرده نیست و مطالب متن کاملا زندگی واقعی ژاندارک را نشان نمی دهد. لذا از منابع دیگر به ترجمه حال ژاندارک پرداخته و بدین ترتیب به نظر خود به شرح حال واقعی ژاندارک دست یافته است. نوشته او از نمسه ای به فرانسه ترجمه شده و بعد از فرانسه به وسیله «ژوکف سکی» به زبان روسی در آمده و سپس از روسی به فارسی برگشته و نتیجه آن برگشت، این کتاب است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:463
آغاز: ترجمه: بعد البسمله. الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على انبيائه و اوليائه اجمعين اما بعد مخفی نماناد که این حکایت غریب و روایت عجیب؛ انجام: جائی بنا و قبری بپا نمودند و بر سر قبر او خاجی نصب و السلام خير الختام
خط: نستعلیق، کا: صفا، تا: 1273ق، جا؛ تهران؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج قرمز، 75گ، 7 سطر (13×7)، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 1- 447]
شرح الزوراء- کشف الغطاء عما في الزوراء
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908؟ قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
وابسته به: الزوراء = تنبيه الراقدين؛ دوانی، محمد بن اسعد (908-830)
به خواهش: شرف الدین حسن فتال تاريخ تأليف: ربيع الثانی 14ق؛ محل تألیف: نجف اشرف
دوانی بر «زوراء» خویش دو شرح نگاشته است. اولی گزارشی «زوراء» دشوار بود به درخواست یکی از دانشجویان درست کار آن را گزارشی کوتاه نوشتم و در آینده گسترده تر از این خواهم نوشت. در این گزارش مانند متن آنچه را که تازه دریافتم آوردم». آنگاه درباره «زوراء» می گوید: «در کرایه (زوراء) در پیرامون بغداد امیر مؤمنان علی (علیه السلام) را دیدم که به من با روی گشاده می نگریست و مهر می ورزید و همین مرا واداشت که به نام او نامه ها بنگارم و گاهی که به آستان او روم و خاک درش را
ببوسم آن را بر خوانم نمی دانستم چه بنویسم گفتم خوب است درباره دانایی بنگارم چه پیامبر درباره او «انا مدينة العلم و على بابها» گفته است. گاهی چیزهای دیگر می اندیشیدم تا اینکه به آستان بوسی او رفتم و برگشتم یاری هوشمند نیکخوى خوشنام که «حكمة الاشراق» سهروردی نزدم می خواند و آنچه خود در می یافتم هنگام گفتگو بدو می آموختم از من درخواست که آنها را در نامه ای گرد آوردم. این بود که این نامه را نگاشتم و آن سخنان را در آن گنجاندم در آغاز نمی دانستم چه می نویسم به پایان که رسید دریافتم همان است که خواسته ام به نام علی سازم و باورم شد که این نامه به کمک شهر دانش و کشتی بخشش که بر دریای فرزانگی نهاده شده است گرده آمده و به نام زوراء» که همان «دجلة» باشد نامیدم تا برسانم که آن نشانی است از دیدار آستان «پاکان». دوانی بندهایی از آن کتاب را آورده گزارش داد و شرح همه آن نیست. این گزارش را دوانی در پایان ربیع دوم سال 884ق [تاریخهای دیگری نیز برایش ثبت شده و البته تاریخ نسخه ها نیز باید توجه شود دوازده سال پس از زوراء به انجام رساند. (دانش پژوه).
این جز «حاشیه» ای می باشد که خود دوانی بر «خطبه» همین «الزوراء» نگاشته است.
آغاز: بسمله اما بعد الحمد لوليه و الصلواة على نبيه فاني لما فرغت من تهذیب الرسالة الموسومة بالزوراء المشتملة على زبد من الحقائق و نبذ من الدقايق و هي من خصايص الزمان اذ قد احتوت على اسرار لم يكن مكشوفة القناع الى الآن ... التمس منی بعض الصادقين في الطلب المتحلين بدقایق حسن الادب ممن حمدت سیر ته و زكت سريرته و ذكت بصيرته ... ان اكتب عليها حواشی برفع عنها الغواشی فاجبت الى مسؤله مراعنة الى مأموله و اكتفيت بالقدر الضروري في تفهیم ما فيها و ما اقدمت الا على سبيل الندرة ... فاول ما اقول: ان لهذه الرسالة شأنا و هو انی رایت في ظاهر دار السلام ... انجام: اعذنا الله و سائر المسلمين من الضلال و الزلل و وفقنا لما يعيننا من العقد و القول و العمل وله الحمد حمد يوافي عتيد نعمه و کافی مزید فضله و کرمه و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله و أصحابه و تابعيه و احبائه ابدا دائما چاپ: ضمن سبع رسائل، مرکز نشر میراث مکتوب، تهران، 1381، تحقیق دکتر سید احمد تویسرکانی؛ چاپخانه تصویر افکار استانبول، 1286ق، به همراه رساله زوراء
[دنا 754/6 -757 (89 نسخه)؛ الذريعة 303/13 -304 و 63/12؛ کشف الظنون: 425/1 : زوراء؛ ريحانة الادب 232/2؛ معجم المطبوعات 892/1، کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 53-55]
شرح و حواشی:
1- تتمة شرح الزوراء؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908)
2- حاشية شرح الزوراء؛ لاری، کمال بن محمد (-10)
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 872ق بعید است به خط مؤلف باشد؛ محشی از ملا میرزا جان به خط خود او، حاشیه دیگری از فقيه عثمان؛ 28ص (245-272)، اندازه: 21×15سم [رشت و همدان: ف: - 1594]
این نسخه متن زوراء است نه شرح آن و به خطا اینجا آمده و باید در ذیل متن زوراء می آمد؛ خط: نسخ، كا: ناصر بن حسین بن محمد، تا: جمعه 28 رمضان 864ق [این تاریخ به احتمال از رساله قبل این مجموعه ثبت شده و صحیح نیست چون با تاریخ تأليف متن زوراء هم ناسازگار است و لذا ممکن است هم کاتب و هم تاریخ، جز این باشد، افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (158 - 162پ)، 17 سطر (10×7)، اندازه: 15×11سم [ف: 8 - 206]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد بن ابراهيم بن عیسی اوالی، تا: قرن 10؛ وگ (136-144)، اندازه: 15×10 سم [آینه پژوهش: سال 4ش 22 - 104]
آغاز: الحمد لذاته لوليه بذاته، الضمير الاول راجع الى الحمد و كذا الثاني و ضمير بذاته راجع الى الولى ان الحمد يختص من حيث ذاته بمن هو وليه بذاته و هو الله تعالى يعنى لا يحتاج في رجوعه اليه الى توجیه حامد؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 930ق؛ کاغذ: شرقی، 9گ (108پ- 116ر)، 19 سطر، اندازه: 14/5×8/5 سم [ف: 32 - 788]
خط: نسخ، كا: مغیث الدین بن شرف الدين بن مغیث الدین اصفهانی، تا: 933ق؛ 5گ (7پ -11پ) [ف: 5 - 197]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رجب 938ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، اندازه: 15/5×9 سم [ف: 11 - 303]
خط: شکسته نستعلیق، كا: صفی الدین محمد بن غياث على بن ابراهیم زواری، تا: 1 ذیحجه 144ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 19ص (20-38)، 16 سطر (11×6)، اندازه: 15×9سم [ف: 8- 542]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: سعد آفندی ش 3717؛ خط: نستعلیق تحریری، كا: مصطفی بن محمد واداری، تا: با تاریخ 955ق، جا: قسطنطنیه؛ 25ص (133-157) [فيلم ها ف: 1- 497]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 352/7 -عکسی و 380/7 - عکسی
اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 173]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله ان الجنة قيعان الخ فان الحديث يدل على أن هذا القول يعنيه عن اسمها
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 967ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11گ (45-55)، 19 سطر، اندازه: 18×10 سم [اوراق عتیق: 1 - 108]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن شهاب الدین بهابادی امامی (صاحب حاشیه تهذیب المنطق)، تا: 975ق، جا: یزد؛ محشی؛ 11گ، 18 سطر، اندازه: 17×10سم [ف مخ - 3 - 1207]
آغاز و انجام: برابر
كا: نظر على، تا: 992ق، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج ماشی، 16 سطر (1084)، اندازه: 9/5× 17/5 سم [ف: 10 - 352]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق و شکسته، كا: محمد پسر غیاث الدین، تا: جمادی الثانی 994ق؛ واقف: نائینی؛ 9 گ، اندازه: 18×11سم [ف: 4 - 75]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: جيبي [ف: 3 - 142]
خط: نسخ، كا: نصیر الدین حسین بن عبدالوهاب حسنی حسینی، تا: قرن 10 و 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن ضربی قهوه ای، 8گ، اندازه: 13/5×8/7 سم [ف: 5 - 48]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد قاسم بن بهزاد، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن زرد، 4گ (79ر -82پ)، اندازه: 25/2×1616 سم [ف: 8- 30]
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن محمد امین بن حبيب الله بر کشادی، تا: 1000ق، در خدمت استادش مولانا حسین خلخالی؛ جلد: تیماج قرمز، 10گ (5پ -14پ)، 24 سطر، اندازه: 11/5 × 19/5 سم [ف: 22 - 274]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (251پ - 256پ)، اندازه: 30×18/5 سم [ف: 18 - 204]
خط: نسخ، كان محمد کاظم بن علاء الدين محمد نائینی منوچهری، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج تریاکی، 3ص (127ر - 129پ)، قطع: وزيري [ف: 2 - 45]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1085 یا 1065 قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، اگ (308ر -1314)، 21 سطر، اندازه: 14/5 ×19 سم [ف: 22 - 218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، مقابله شده با نشان «بلغ»؛ کاغذ: فرنگی، 21گ (114-134)، 14 سطر، اندازه: 14×7سم [ف: 38 - 678]
خط: نستعلیق، کا: زین العابدین بن شاہ محمد استر آبادی، تا: 1006ق؛ جلد: تیماج مشکی، 12گ (43-54پ)، اندازه: 19×11 سم [ف: 27 - 303]
آغاز: برابر
بی کا، تا: 1014ق، جا: رشت؛ قطع: رقعي [ف: - 320]
آغاز و انجام: برابر کا: محمد قاسم بن تاج الدین محمود حسینی، تا: جمعه 11 شعبان 1040ق؛ 8گ (7پ -11ر، 92ر-94پ)، اندازه: 1/5×18 سم [ف:- 39]
خط: نستعلیق، كا: عبد الواسع نجيب بن محمد امین طبيب، تان 1042ق؛ مصحح، محشی با نشانی محمد حسین»؛ جلد: تیماج قرمز، 24گ (60پ -83ر)، اندازه: 17×10سم [ف: 13 - 292]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق و نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1051ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18ص (218-235)، 17-22 سطر، اندازه: 11×22/5سم [ف: 32 - 25]
خط: نستعليق و نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1051ق؛ ناتمام؛ محشی، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5ص (252-256)، 17-22 سطر، اندازه: 11×22/5سم [ف: 32 - 25]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1056ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 15گ (122ر- 136)، 14 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: 5 - 345]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد بن حسین عقیلی استر آبادی، تا: 1058ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 18ص (203-220)، 24 سطر [ف: 9 - 234]
آغاز: شاطى الزوارء امیر المومنین ويعسوب الموحدين عليا عليه السلام في مبشره طويلة محصلها انها كرم الله وجهه كان ملتفتا الى بنظر العناية؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفر بن حاج صادق، تا: شوال 1059ق؛ افتادگی: آغاز؛ 12گ، 17 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف مخ - 3 - 1207]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته تعليق، كا: رجبعلی بن جواد علی مازندرانی، تا: 1062ق؛ 5گ (132 - 136 پ) [ف: 3- 279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان فضل الله بن محمد بن فضل الله، تا: با تاریخ 1065ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25ص (117-141)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 9 - 486]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:923/7
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 128]
آغاز: برابر، انجام: في اوقاتك و اشركني في صالح دعواتك و الصلوة و السلام على المقدسين خصوصا سیدنا ... رب العالمين
خط: نسخ، كا: میر جعفر بن عبدالله الحسینی، تا: 1068ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: روغنی، 18گ (43-60ر)، 14 سطر (14×7/5)، اندازه: 25×15سم [ف: 14 - 234]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1078ق؛ کاغذ: نخودی؛ جلد: تیماج عنابی، 18 سطر (4/5× 13/5)، اندازه: 18×10سم [ف: 1- 435]
خط: نستعلیق، کا: ملا محمد امین بن احمد لیمانی سیاهکرودی، تا: 1078ق، جا: قريه جوردشت؛ جلد: تیماج مشکی، 12گ (236پ -247پ)، اندازه: 19/5×13 سم [اوراق عتیق: 2 - 342]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1079ق، ص (369-377) [ف: 5 - 335]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2337/47
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6 - 416]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1081ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (192ر-196پ)، 25 سطر (15×29)، اندازه: 35×23 سم [ف: 14 - 88]
آغاز: برابر؛ انجام: علی محمد و آله اجمعین مادامت السموات و الارضين
خط: نسخ، كا: ابن دیباج، محمد بن عبدالله، تا: 1081ق [رایانه]
خط: نستعلیق، كا: شمس الدين محمد بن خواجه احمد بن خليل گیلانی لاهیجی، تا اواسط ربيع الأول 1083ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، لاگ (11پ -17ر)، 19 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 20 - 190]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 14 صفر 1085ق، مقابله شده؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 938]
اصفهان؛ ادبیات؛ شماره نسخه:4216
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 305]
آغاز: آغاز متن: الحمد لذاته لوليه بذاته. والصلاة على المرتبة الجامة لجميع صفاته، أما بعد، فهذه نبذة من الحقائق، بل زبدة من الدقائق ... آغاز شرح: الحمد لذاته لوليه بذاته، الضمير الاول راجع الى الحمد و كذا الثانی و ضمیر بذاته راجع الى الولی
خط: نسخ، كا: صدر الدين بن محمد بن صدرالدین اصطهباناتی، تا: چهارشنبه 6 جمادی الثانی 1087ق؛ جلد: تیماج، 31گ (125پ -155ر)، اندازه: 19×12/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 129]
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد قاسم شریف سیستانی، تا: 1088ق، کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 185ص (17-201)، 23 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 10 - 2120]
آغاز: سألت ایدک الله بروح منه؛ انجام: الفائزين بسعادة النشائتين و سيادة المنزلين شرح خطبه آن است؛ خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، تا: 1096ق؛ واقف: نائینی؛ 4گ، 23 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 4 - 177]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1100ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 25 سطر [ف: 5 – 247]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: پسته ای، جلد: رویه کاغذ، 22گ (10پ -31پ)، اندازه: 16×11سم [ف: 5 - 385]
بی کا، تا: قرن 12 [ف: 3 - 35]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 6گ (23ر -28پ)، اندازه: 13/7× 25/5سم [ف: 8- 34]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد مسیح بن اسماعيل فسوی شیرازی، تا: اواخر قرن 11 یا اوایل قرن 12؛ با اشعاری از سعدی، عروه، این
فارض و شاعران دیگر و مطالب گوناگون؛ کاغذ: شرقی، 6گ (55-50)، 27 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 34 - 447]
خط: نسخ، كا: محمد صالح، تا: قرن 12، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ كاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 10ص (84پ -93ر)، 20 سطر (6×12/5)، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 17 - 82]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 7ص (84-90)، 20 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 32 - 186]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ 12ص (209-220)، اندازه: 24×18/5 سم [ف: 32 - 180]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على تونی، تا: 1107ق؛ جلد: تیماج خرمایی، 23گ، اندازه: 23×16سم [ف: 2 - 203]
آغاز: الا على سبيل الندرة على تفصيل ما في مطاويها فان ذلک خطب عظيم يستدعي توجيها لايقا و تجردة و فائقة
خط: نسخ، كا: بهاء الدين محمد عاملی فتونی نجفی، تا: 1114ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 11گ (133-43پ)، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: 1 - 155]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1115ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 10ص (هامش 43-52)، 23 سطر (22×11/5)، اندازه: 28×17سم [ف: 9- 1483]
كاتب: حسين جریادقانی، تا: رمضان 1115ق؛ جلد: روغنی مذهب، 4گ (288ر-291ر)، اندازه: 20/5×15 سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: - 82]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: عبدالله بن عزیز بیک، تا: 3 صفر 1116ق؛ جلد: تیماج مذهب، 13گ (32 -44پ)، اندازه: 14×20سم [ف: 2-85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، كا: حاج صالح قرطبی، تا: 1121ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 11گ (48-58پ)، 27 سطر، اندازه: 16/5×9/5 سم [ف: 40/2 - 348]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1122ق؛ 17ص (197-213)، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 32 - 81]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كان حسن بن عبدالغفور حسینی، تا: 1125ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17 سطر (14×8/5)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 2 - 360]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شفیع بن محمد ابراهيم نجات، تا: 1128ق؛ مصحح، مقابله شده؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج عنابی، 12گ (21-32)، 17 سطر (6/5×13/5)، اندازه: 18611/5 سم [ف: 3- 1424]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش و نستعلیق کتابتی، کا: عبد السليم بن محمد مهدی بن محمد هادی واعظ دهخوارقانی، تا: 1159ق؛ کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 16ص (133-148)، اندازه: 11/4 × 23/5 سم [ف: 17 - 43]
آغاز: برابر؛ انجام: و الصلوة و السلام على القدسبين خصوصا على سیدنا سيد الكل في الكل و على آله و صحبه اجمعين و الحمدالله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 21 سطر، اندازه: 20×12 سم [ف: 11 - 355]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابوالقاسم حسینی فرزند میرزا عزیز، تا: قرن 13؛ محشى؛ کاغذ: فرنگی، 4گ (166-169ر)، 33 سطر، اندازه: 27×15سم [ف: 33 - 188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 48ص (21-68)، 12 سطر (10×6/5)، اندازه: 16×11/5 سم [ف: 9 - 257]
شرح بزرگ او است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 8گ (31پ -38ر)، 19 سطر (13×8)، اندازه: 15×10 سم [ف: 16 - 674]
آغاز: بسمله ... سالت اید ک الله بروح منه و حسن توفيقه و رقاك من حضيض التقليد ... و ذكرت انه قد وقع في بعض النسخ عن مرتبته الجامعه؛ انجام: و لقد صدق بقراط في الفصول كلما غذذنه فقد زدتته مرضا و الله الشافي من امراض الجهل و علل الظاهر و
الباطن في الكل شرح بر خطبه آن رساله است در پاسخ پرسشی از او درباره این عبارت در خطبه زوراء: الصلوة على المرتبة الجغامعه لجميع صفاته که در برخی از نسخ «مرتبة الجامعه» آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی از مؤلف با نشان «منه»؛ 2گ (26-27) [ف: 23 - 719]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: بارفروش، حسن بن علی، تا: 1206ق؛ ضمیمه نسخه شماره 141؛ واقف: عضد المل، قرن 13؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج زرشکی، 18 سطر، اندازه: 14× 20/5سم [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 141/2
همان نسخه بالا [ف: 1- 125]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن عبدالقادر تبریزی، تا: 1261ق؛ جلد: مقوایی، 10گ (104ر -113پ)، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الرحيم همدانی، تا: 1275ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج پوست اناری، 20گ (106-125)، 14 سطر (5×9/5)، اندازه: 16×10/7 سم [ف: 19 - 241]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم، تا: 1287ق، جا؛ تهران؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج حنایی، 8گ (7پ -14)، 21 سطر (14×7/5)، اندازه: 10/5 × 16/5سم [ف: 13 - 139]
آغاز: برابر
انجام: هذا الهواء المتوج الى خلف محفوظة فيه هيئة التموج الأول حدث من ذلك.
خط نسخ، کا: محمد علی، تا: رمضان 1306ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سبز، 132 گ، 14 سطر، اندازه: 18×11/2 سم [ف: 8 - 381]
خط: نستعلیق، كا: مهدی بن میرزا باقر، تا: 1310ق؛ کاغذ: فرنگی فلفل نمکی، جلد: سیاه، 5گ (3پ -7ر)، 16 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 6- 50]
آغاز: برابر
انجام: و الحمدلله رب العالمين و لاعد و ان الاعلى الظالمين حرر بمدينة الرها لثلث بقین من شهر صفر سنة ست و ستین و مائة و الف
خط: نستعلیق، کا: محمد على از طلاب مدرسه سپهسالار، تا: 1330ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 18گ (212ر- 229پ)، 14 سطر (7×13/5)، اندازه: 18×11 سم [ف: 11 - 176]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 12گ (66-77)، اندازه: 22×17سم [ف: 12 - 271]
خط: نسخ، كا: محمد راغب، بی تا، مجدول؛ کاغذ: استنبولی، جلد: پارچه زری آبی، 11ص (7-17)، 23 سطر (16×9)، اندازه: 24×18سم [ف: 14 - 3704]
نسخه اصل: موزه بریتانیا 11313 .0r؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 11گ (149پ-159ر)، 21 سطر [فیلم ها ف: 1 - 532]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با نشانی «محمد رضا»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 12گ (154پ -165ر)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 12 - 274]
بی کا، بی تا، کاغذ: ترمه، جلد: میشن تریاکی، 6گ (هامش 91پ - 95پ و متن 104پ) [ف: 5 - 334]
بی کا، بی تا، 121ص (89-209) [ف: 5 - 337]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قرمز، اندازه: 25×6سم [ف: 4 - 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول به لاجورد؛ 11گ، 21 سطر [ف: 4 - 75]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 8گ [ف: 4 - 75]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول مذهب؛ 4گ، 23 سطر [ف: 4 - 75]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: نائینی؛ 15گ، 21 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 4 - 75]
بی کا، بی تا؛ 27گ (35-61) [ف: 5-197]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: شرقی، 9گ (76پ -84ر)، 21 سطر، اندازه: 5/5× 14/5 سم [ف: 35 - 618]
: شرح الزوراء / فلسفه / فارسی
.-uz-Zawra"
حسینی، شجاع بن علی، ق 10 قمری
Hoseynī, šojā' ebn-e ‘alī (- 16c)
وابسته به: الزوراء = تنبيه الراقدين؛ دوانی، محمد بن اسعد (908-830)
شرحی است به فارسی بر رسالة الزوراء محقق دوانی و شارح «شجاع حسینی» از شاگردان اوست و در مدینه پس از مرگ استاد آن را شرح کرده است.
آغاز: بسمله. يا الله وفقني بحق نبیک الكريم ستایش و سپاس آن را سزد که همه سپاس و ستایش ها از اوست ... و بعد فقیر کرم غنی شجاع حسینی ... همه روزه به فکر آنکه در قدم صاحبدلی بشب آرد.
انجام: و یاران ایشان و تابعان ایشان عليهم صلوات الله الملک المنان.
[دنا 757/6؛ فهرستواره منزوی 182/6]
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:1229/5
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: افضل الدین محمد بن جلال الدین محمد بن احمد حسینی اصفهانی، تا: 14 رمضان 1012ق، جا: حیدر آباد هند؛ 75ص (23-97) [ف: 5 - 197]
š.-uz-zawrā' = d.-u zwrā’-il-kāšifa = tahqīq-uz-zawrā'
لاری، کمال بن محمد، ق 10 قمری
lārī, kamāl ebn-e mohammad (- 160)
وابسته به: الزوراء = تنبيه الراقدين؛ دوانی، محمد بن اسعد (908-830)
تاریخ تأليف: دوشنبه 2 جمادی الثانی 918ق
شرحی است بر متن رساله «الزوراء» و بر «شرح الزوراء» از جلال الدين محمد بن اسعد دوانی. در این شرح نسبتا مفصل، دقایق متن توضیح و مجملات آن تفصيل و مشکلات آن حل شده است. در الذریعه از این شرح یاد شده اما به وجود نسخهای اشاره نشده است.
آغاز: بسمله. و به نستعين في التتميم. الحمد لمن هو محمود بلسان كل حامد بل يرجع الى جناب کبریائه جميع المحامد ... اما بعد فيقول ... كمال بن محمد بن فخر بن على اللاري. لما كانت الرسالة المشهورة الموسومة بالزوراء ... كما قال في شرح من خصائص الزمان ... و كان شرحه الذي صنفه الاستاد ایضا کالمتن في غاية الايجاز و لم يتفق له شرح آخر واف بتفصيل مجملاته ... رايت ان اشرح المتن و الشرح كليهما شرحا موضحا ... متوسلا به على طريقة الاستاد الى روح هو لمدينة العلم باب ...
انجام: فان الاحكام تختلف باختلاف الحيثيات و الاعتبارات تم بحمدلله وتوفيقه.
[دنا 757/6 (15 نسخه)؛ کشف الظنون 957/2]
در چاشت روز دوشنبه 8 جمادی الاول 918؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ با اجازه قرائت ابراهیم محسن به ملا محمد سعید کو کنی در 19 صفر 1093؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 25 سطر [ف: 5 - 246]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: صفی الدین محمد بن غياث على بن ابراهیم زواری، تا: 146ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 137ص (104-240)، 16 سطر (11×6)، اندازه: 9×15 سم [ف: 8- 542]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو المؤفق لكل خيره و كما قال و قد تم تأليف هذا الشرح ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 976ق، ضميمه نسخه ش 11046 [رایانه]
خط: نستعلیق خوش، كا: شیخزاده، تا: صفر 977ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج تریاکی، 31 سطر، اندازه: 12×20/5سم [ف: 11 - 305]
آغاز: برابر؛ انجام: سنة ثمان عشر و تسعمائه من الهجرة النبویه صلی الله عليه و سلم امین و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على سیدنا محمد و آله و سلم
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ با سرلوح مذهب؛ مجدول؛ کاغذ: دولت آبادی، شکری، جلد: میشن عنابی مذهب، 142گ، 13 سطر (13/3×7)، اندازه: 22×13سم [ف: 8 - 316]
آغاز: لعين العالم العلوي و السفلى ضروريا كان او معنويا؛ انجام: تأليف ..... الشرح ... تمت ضحوة.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: پارچه گلدار، 46 گ، 15 سطر (17×7)، اندازه: 10×19 سم [ف: 13 - 3438]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ نسخ قرن 10 و 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج، 118ص، 17 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 10-1942]
آغاز: برابر؛ انجام: و الله هو الميسر لحصول الامال و هو الموفق
الكل خير و كمال و قد تم تأليف هذا الشرح في ضحوة يوم الاثنين ... ثمان عشر و تسعمائه الهجرة النبوية صلى الله و سلم عليه و آله اجمعين و الحمدلله رب العالمين.
خط: نستعلیق، کا: محمدسعید بن قاسم طباطبایی، تا: قرن 11؛ بیشتر مطالب رساله فاقد نقطه گذاری می باشد؛ کاغذ: شرقی، 69گ ( 173-105 ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×5 سم [ف: 35 - 622]
آغاز: ای علی حمد يكون حمدا له مجتمع صفات الكمال وفيه ای في هذا الكلام الذي اطلق فيه مرتبة الحمد ...... الحمد ايضا وارد تها الرسول اشعار باسمه (صلی الله علیه و آله) كما لا يخفى فقد جعل المصنف في هذه العبارة؛ انجام: مر الصوفية و المتكلمين و الحكماء المحققين في كل منهما مبحث متضمنة لغرائب التحقيقات وعجائب التدقيقات اذعا قني عنها في هذا الأوان كثرة المهمات و العلایق و منعني عنها في تلك الأعيان عليه المسلمات و العوائق تمت
تذکر: در فهرست نام کتاب به صورت «شرح رسالة في الحكمة» آمده است؛ خط: نستعلیق، كا: منصور بن اسحاق، تا: شعبان 1006ق؛ افتادگی: آغاز (یکی دو صفحه)؛ مصحح؛ مهر: «من ولد ابی عبدالله الشريف محمد الشهيد بن مکی العاملی» (مربع)؛ جلد: تیماج سیاه، 59 گ، 18 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف مخ -3-1204]
آغاز: برابر؛ انجام: اقول و أنا ... کمال بن محمد بن محمد بن على اللاری ... هذا آخر ما تيسرلي في توضيح خفيات الكتاب و شرحه مع اقوال الطوائف من الصوفية و المتكلمين و الحكماء المحققين في ...
خط: نسخ، كا: مظفر حسین بن زین الدین محمد، تا: 1014ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 73گ (2پ - 74پ)، 17 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 15 - 4093]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1036ق؛ مصحح، محشی با نشان های «منه رحمه الله، عليجان عفى عنه»؛ تملك: محمد اسماعیل با مهر «محمد اسماعيل بن محمد خليل» (خشتی)، علیخان بن محمد؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده محمد کاظم (خشتی)؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی و نخودی، 94گ (19پ -112)، 16 سطر (10×5)، اندازه: 17/5×9/5 سم [ف: 17- 338]
آغاز: برابر انجام: و هو الموفق لكل خير و كمال و قد تالف هذا الشرح في ضحوة يوم الاثنين ثاني الجمادیین سنه 918 ... قد تم کتابته في يوم الجمعه من شهر صفر سنه ست ستین الف.
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1066ق؛ محشی؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی شکری، جلد: مقوا با تیماج قهوه ای، 74گ، 21 سطر (5×12/5)، اندازه: 18/5×9/5 سم [ف: 2 - 176]
آغاز: برابر؛ انجام: هو المسير لحصول الآمال و هو الموفق لكل خیر و کمال و قد تم هذا الشرح في سنة ثمان عشر و تسعمائة ... قد فرغ من كتابة ... عنایت الله ... سنه 109 (كذا).
خط: نستعلیق، كا: عنایت الله، تا: 109 (كذا) و احتمالا 1090ق، جا: مدینه منوره؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با کاغذ آبی، 68گ، 21 سطر (17×7)، اندازه: 22/5×13 سم [ف: 2 - 370]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج بنفش آبی، 23گ (22پ - 44ر)، اندازه: 18/8×12/6 سم [ف: 43 - 223]
آغاز: برابر؛ انجام: اذ عاقتنى عنها في هذا الآوان كثرة المهمات و العلايق و منعتني عنها في تلك الملمات و العوائق و الله هو الميسر الحصول الآمال و هو الموفق لكل خير و كمال.
خط: نسخ، كا: علیرضا خوانساری، تا: 1292ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 81گ، 18 سطر، قطع: رقعی بزرگ [ف: 196 - 24/2]
نسخه اصل: گویا نسخه آقای کتابی در اصفهان؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 58 گ، 115 سطر (فیلمها ف: 1 - 343]
آغاز: برابر؛ انجام: لك الامر بقدر ما يمكن كشف و قد ذكرنا آن المعاني الدقيقه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ملاموسی؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 95گ، 16 سطر، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 1 - 150]
آغاز: برابر، انجام: و على آله و صحبه اجمعين و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: محمد ایرانی مجرد؛ کاغذ: جنایی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 70گ، 21 سطر، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 11 - 199]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو الموفق لكل خير و كمال و قد تم تأليف هذا الشرح في ضحوة يوم الاثنين ثانی شهر جمادى الثاني (تاريخ سال در نسخه نیست) بی کا، بی تا؛ 182ص (101-282) [ف: 5 - 197]
š.-uz-zawrā’
ملا شیخم کرد، ق 11 قمری
mollā šayxom kord (- 17c)
وابسته به: الزوراء = تنبيه الراقدين؛ دوانی، محمد بن اسعد (908-830)
تاریخ تألیف: 8 رجب 1018ق؛ محل تأليف: مدینه منوره
وی متن زوراء و شرح (یا حاشیه) دوانی را بر زوراء در این کتاب شرح می کند و در آغاز متن زوراء «قال في المتن» و در آغاز شرح زوراء «قال في الحاشیه» می گوید و روش خود را در این شرح و سبب تأليف آن را، در دیباچه روشن ساخته است. مؤلف در دیباچه تألیف خود را به امیر شرفخان حاکم جزیره عمر و کردستان اهداء و در دیباچه بدین گونه از او یاد کرده است: «الأمير بن الأمير ناصر الشريعه القويمة سالك الطريقة المستقيمه باسط بساط العدل و الأمن و الأمان ... الجاهد في اعلاء كلمة الله الساعي في احياء سنة رسول الله ... الأمير الكبير امیر شرفخان بن الخان حاکم جزیره العمريه و ساير البلاد الأكرادیه فجعله تحفة لحضرته العله ..). مؤلف در پایان شرح می گوید: «از شرح و توضیح دو فصل اخیر (تكمله، خاتمه یا وصیت) صرفنظر کردم زیرا خود واضح است و نیازی به تفسیر ندارد». (عبدالحسین حائری)
آغاز: الحمدلله المتوحد بجلال وحدة ذاته في كمال كثرة اسمائه و صفاته المتفرد بالتنزه و التقدس عن شائبة النقص و النقض ... لما رايت الحواشي التي علقها ... مولا جلال الملة و الدين ... على رسالته الموسومة بالزوراء ... مستدعية لتوضیحات يحتاج اليها المبتدی فادرجت فيها جيمع الفاظ المتن، و شرطت على نفسی ان اجعلها کمتن واحد فالحق بها ... توضیحات ... قال رحمه الله في خطبه الحواشي الحمد لوليه
انجام: و قد تم تحرير الأصلين الممتزجين بالتوضيحات الملحقة بها على يد مؤلفها ... الشهير بملا شیخم الكردي قبل الظهر الاول من الأربعاء الثامن من شهر رجب المرجب سنة ثمان و عشر بعد الألف من الهجره في المدينة المنوره ... و تكميل الكامل حسبنا الله و نعم الوكيل
[کشف الظنون: الحوراء و الزوراء؛ الذریعه 303/13 «شرح الزوراء»؛ دنا 758/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، کا: عبد المؤمن پسر جمال الدین خطیب، تا: رمضان 1192ق، برای استاد خود محمد قسیم بن احمد تختی؛ 154ص (213-366) [ف: 5 - 337]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: عبدالقادر، تا: 1231ق، جا: سنندج، برای شیخ محمد سعید مدرس؛ 40گ (12پ-51ر) [ف: 2 - 155]
آغاز: برابر
تذکر: با توجه به آغاز نام مؤلف معین گردید؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن عيسى الطائی، تا: 1249ق؛ 92گ (1پ -100ر)، 15 سطر، اندازه: 14/5×10 سم [مؤید: 2 - 106]
Š.-uz-zawrā'
قاضی نعمة الله
qāzī ne'mat-ol-lāh
وابسته به: الزوراء = تنبيه الراقدين؛ دوانی، محمد بن اسعد (908-830)
در شرح آنچه خطبه آن دشوار است از روی نسخه قاضی محمد علامه بکری با چند حاشیه که از جمله آنها حاشیه خود شارح است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2571/2
آغاز: بسمله، الحمد لمن تجلی بذاته على قلوب عباده فاراهم بنوره استغراق سایر الذوات؛ انجام: تلقف ای تبتلع ما صنعوا کید ساحر ... خصوصا سيدنا الكل في الكل و آله و صحبه اجمعين و الحمدلله رب العالمين
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1309ق؛ کاغذ: فرنگی فلفل نمکی، جلد: سیاه، 48گ (7پ -54ر)، 16 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 6- 50]
Š.-uz-zawrā'
وابسته به: الزوراء = تنبيه الراقدين؛ دوانی، محمد بن اسعد (830 -908)
غیر همانند:
آغاز: بسمله و به نستعين ... الحمد لله الذي تنزه في دنوء عن التشبيه و تقديس في علوه عن التعطيل ... هذا خلیلی کشف الغطاء لما في الزوراء؛ انجام: ذخرا لنا يوم لا ينفع مال ولا بنون ... عما يصفون والحمد لله رب العالمين
شرحی است با عنوان «قوله» بر زوراء و جز دو شرح خود دوانی و الاری؛ خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 21 محرم 1160ق، 45گ (48پ -92پ) [ف: 1- 334]
آغاز: يتصور من قديم القديم او هي ممتنع التعلق الأبحادث؛ انجام: سبحان ربک رب العزة عما يصفون و سلام على المرسلین و الحمدالله رب العالمين از مضامین کتاب معلوم می شود که شارح از اهل سنت و جماعت است، با عبارت تاریخ فراغ: «و كان تمامه في آخر ربیعی سنة اربع
و ثمانین و ثمانمائه»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی برخی به امضاء ملا احمد بن سليمان؛ واقف: نائینی؛ 37 گ، 21 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 4 - 182]
شرح زوراء الكاشفة- شرح الزوراء
Š.-e zīyārat
سردرودی تبریزی، محمد حسن بن محمد حسین، 1306 - 1371 قمری
sardrūdī tabrīzī, mohammad hasan ebn-e mohammad hoseyn (1889 - 1952)
شرحی است بر یکی از زیارات، و هر فقره را به طور نسبتا مبسوط در چند مقاله یا مطلب یا فصل توضیح داده و گاه نکات ادبی را متذکر شده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 285/2
آغاز: السلام على آدم صفوة الله من خليقته، ج، سلام بر آدم صاف کرده شده از آفریده شده های او، شرح: در شرح این فقره مبارکه؛ كاتب مؤلف، تا: 1370ق؛ 70ص (89-158) [عکسی ف: 1 - 335]
š.-u zīyyārāt-il-a'imma
موسوی طباطبائی، حسن بن محمد، ق14 قمری
mūsavī tabātabā'ī, hasan ebn-e mohammad (- 20c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:4373/3
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... بعد فيقول العبد المذنب المسيء ابی محمد حسن بن محمد الموسوی؛ انجام: فلم ازل ارى ذلك الصبي كل اربعين يوما الى ان رايته رجلا قبل قصر الى محمد عليه السلام.
خط: نستعلیق بد، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ابری مقوایی، 4گ (7-10)، 26 سطر (12×20/5)، اندازه: 18/5 ×24/5سم [ف: 12 - 82]
tahir-un annk-a tuhr-un Ziyarat-i (ashad-u 5.-u muțahhar>>
قزوینی، ابوتراب بن حسين، - 1260 قمری
qazvīnī, abū-torāb ebn-e hoseyn (- 1844)
طهارت را به معنی اقبال تام و نجاست را به معنی ادبار تام گرفته و چون ائمه علیهم السلام را معصوم می داند به اعتبار این که عصمت به معنی دانستن آن چیزی است که خداوند متعال می خواهد و عمل طبق این دانش نمودن، پس معنی این جمله در زیارت ششم حضرت امیر المؤمنين عليه السلام واضح می گردد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6839/5
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... سألني بعض من سبقت له العناية الالهية عن تفسير معنى قوله عليه السلام؛ انجام: مع انهم سبقوا كل شيء في كل شيء و الا لزم أن لا يكون معنی کاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 9گ (58پ -66پ) [ف: 18 - 34]
š.-e zīyārat-el-arba‘īn
اصفهانی، عبدالرحيم بن کرمعلی، ق 14 قمری
esfahānī, ‘abd-or-rahīm ebn-e karam--alī (- 20c)
مؤلف سال ها زیارت اربعین را می خوانده ولی متوجه معانی برخی از جملات آن نمی شده تا آنکه به سال 1288ق برخی از آن معانی بر وی روشن شده است، لهذا یافته های خود را در این رساله گرد آورده است.
اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: 646/1
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... سالهای بسیار در یوم اربعین زیارت اربعین را می خواندم و ملتفت بعضی فقرات مشكله او نمی شدم؛ انجام: و مناسب این است که اعذر في الدعاء بمعنی بالغ باشد که در دعوت کردن خلق مبالغه و اهتمام نمود به همان نحوی که ذکر شد. شرح بعض فقرات زیارت اربعین؛ خط: نسخ، كا: سید محمود بن محمد مهدی، بیتا؛ واقف: محمود بن عبدالرحیم، 1300؛ اگ(1پ -7ر)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 2 - 473]
š.-e zīyārat-el-arba‘īn
وصف این زیارت است به روش شیعی.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3050/4
آغاز: شرح زیارة الاربعين اخبرنا جماعة عن ابی محمد هرون بن موسى التلعکبری ... عن صفوان بن مهران الجمال گفت مولای من صادق ... در زیارت اربعین گفت زیارت کن روز اربعین وقت چاشتگاه فراخ؛ انجام: و باز گردد انشا الله عزوجل.
خط: نستعلیق ریز، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 5گ (50-54)، 11 سطر (16/5×9)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 10- 1994]
شرح زیارت امام هشتم (علیه السلام)- الفوائد الرضوية
š.-e zīyārat-e amīr-al-mo‘menīn
طواری یزدی، عباس بن محمد، ق15 قمری
tavārī yazdī, abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:4328
بی کا، تا: 1418ق [نشریه: 13 - 388]
š.-u zīyārat-i amīr-il-mu'minīn
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:2020/4 - عکسی
آغاز: زيارة لامير المؤمنين. اذا شاهدت مشهد الشريف فطف سبعة محرمة متطهرة وقف بقلب مقبل و قول موال مبتهل فيه معراج الدعوات محل الإجابات؛ انجام: فكن له عند الله وجيها يوم لقائك یا مولای. و رحمة الله و بركاته. تمت الزيارة في 1282 من شهر محرم الحرام. از ناشناس، به دنبال سه گفتار از رجب برسی. بی دیباچه؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 18 محرم 1282ق؛ 8ص (336-343) [عکسی ف: 1 - 231]
š.-u zīyārat-i amīn-il-lāh
اصطهباناتی، محمد باقر بن ملامحسن، - 1326 قمری
estahbanati, mohammad baqer ebn-e mollamohsen ( - 1908)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4373/2
آغاز: السلام علیک یا امین الله في أرضه. السلام: اصله كان سلمت سلاما؛ انجام: الزيارة المذكورة مناسب لكل الأئمة ...
بی کا، تا: ذیحجه 1323ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ابری مقوایی، 5گ (7-3)، 23 سطر (21×12/5)، اندازه: 18/5 × 24/5سم [ف: 12 - 82]
شرح زیارة الجامعة-الانوار اللامعة
š.-e zīyārat-e jāmeʻa
مجلسی، محمد تقی بن مقصود على، 1003؟ - 1070 قمری
majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd 'alī (1595 - 1660)
شرح الزوراء – شرح زیارة 855 وابسته به: زيارة الجامعة الكبيرة؛ علی بن محمد (علیه السلام)، امام دهم (254-212 ق)
مؤلف در شرح فارسی خود بر من لایحضره الفقیه شیخ صدوق یعنی (لوامع صاحبقرانی) زیارت جامعه را به فارسی شرح نموده است. این بخش در نسخه حاضر به صورت جداگانه تحریر شده است.
آغاز: بسمله تعالی شانه زيارة جامعة ... روی محمدبن اسماعیل البرمکی قال حدثنا موسی بن عبدالله النخعي قال قلت لعلي بن محمد ... اما سند این شکسته دل چنین است که بیست و هشت سال قبل ...
[دنا 759/6]
آغاز: این زیارتی است که فراگرفته است همه معصومین را صلوات الله عليهم، که هر یک را و همه را با هم زیارت می توان کرد.
خط: نسخ، كا: محمد اشرف، تا: 1120ق؛ 43گ (26-68)، اندازه: 14/5 × 24/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 114]
آغاز: برابر؛ انجام: و مکرر اشاره بان باشد.
خط: نستعلیق، كا: علی اصغر بن ملا محمد امینی هزار جریبی، تا: 26 رمضان 1222ق، جا: کربلا
کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج
قهوه ای، 55گ (1ر- 55ر)، 15 سطر (12/5×7)، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 5 - 488]
آغاز: برابر؛ انجام: آیات بسیار در رجعت وارد شده است که قابل تاویل نیست و مکرر اشاره به آن شد تم و آلاؤه عم و الصلوة و السلام على محمد و آله صلى الله عليه و آله اجمعين حرره ...
خط: نسخ و نستعلیق، كا: ضیاء الدین گیلانی، تا: 1227ق، جا: کربلا؛ مقابله شده؛ جلد: تیماج مشکی، 34گ، 25 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 – 2592]
š.-e zīyārat-e jāmeʻa
مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی، 1003؟ - 1070 قمری
majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd ‘alī (1595 - 1660)
وابسته به: زيارة الجامعة الكبيرة؛ علی بن محمد (علیه السلام)، امام دهم (254-212 ق)
شرح بسیار مبسوط و مفصلی است که بر زیارت وارده از امام هادی (علیه السلام) معروف به «زیارة الجامعة الكبيرة» نگاشته شده و بالغ بر چهار جلد می شود. به گزارش صاحب الذریعه به نظر می رسد
856
فهرستگان نسخه های خطی ایران (می) / جلد 19 که این کتاب خود شرح مستقل و جداگانه ای بر این زیارت باشد و در عین حال احتمال دارد بخشی از شرح من لا يحضر الفقيه معروف به «روضة المتقين» باشد، چنانچه مقدمه و دیباچه آغاز نسخه حاضر نیز این معنی را تقویت می کند. الذريعة 13: 305]
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه:435
آغاز: اعلم أن الشيخ التقى العارف الشيخ محمد تقي منذ ذكر في شرحه على الفقيه [...] في فضل هذه الزيارة ... قال (علیه السلام) السلام عليكم يا اهل بيت النبوة انما اتي بعد الوصول إلى هذا المكان؛ انجام: وله السبق و به الشرف و هو قول على (علیه السلام) في هذه الخطبة بعد ذلك الكلام ... و سمايهم الى رتبته و جعلهم الدعاة بالحق اليه و ... بالارشاد يقرن قرن ... جلد اول از کتاب و کامل؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 145گ، 21 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 104]
شرح زیارة الجامعة الكبيرة- الانوار اللامعة لزوار الجامعة
Š.-uz-zīyārat-il-jāmi-at-il-kabīra
رازی، محمد قاسم بن محمد کاظم، ق 12 قمری
rāzī, mohammad qāsem ebn-e mohammad kāzem ( 18c)
وابسته به: زيارة الجامعة الكبيرة؛ علی بن محمد (علیه السلام)، امام دهم (254-212)
ق) اهداء به: شاه سلطان حسین صفوی
تاریخ تأليف: پنج شنبه 19 جمادی الثانی 1133ق در الذریعه از آن یاد نشده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3943
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي اكرمنا بافضل انبياء و ارشدنا الى سبيل الهداية بنخبة اصفياءه ... اما بعد فيقول ... محمد بن الحاج محمد كاظم المدعو بقاسم ... ان هذه تعليقة شريفه و مقالة لطيفة؛ انجام هذا آخر ما اوردنا جمعه و قصدنا شرحه و الحمدلله اولا و آخرا ... و قد فرغت من تأليف هذا الكتاب ... في بلدة الطهران من اعمال الراز في يوم الخميس تاسع عشر شهر جمادى الآخر من السنة الثالث و الثلاثين من العشر الرابع من المائة الثانية من الألف الثاني من الهجرة ... و سلم تسليما كثير.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 126گ، 19 سطر (14×7)، اندازه: 18×11سم [ف: 12- 2933]
S.-uz-Ziyarat-il-jamiat-il-kabira
؟ احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241؟ قمری
ahsā'ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
وابسته به: زيارة الجامعة الكبيرة؛ على بن محمد (علیه السلام)، امام دهم (254-212ق)
به خواهش: حسن بن محمد قاسم حسینی اشکوری گیلانی
تاریخ تأليف: 19 ربيع الأول 1230ق
زیارت جامعه از معروف ترین زیارات است که به واسطه آن می توان همه امامان عليهم السلام را زیارت نمود. سید حسین بن سید محمد قاسم حسینی اشکوری از شیخ احمد احسائی درخواست نموده تا به شرح همین زیارت پرداخته از اسرار آن رفع ابهام نماید. احسائی در پاسخ به آن درخواست زیارت جامعه را به طور مفصل و در چهار جزء شرح نموده و مطالب شرح بیشتر نمودار آراء خود شیخ به عنوان رئیس فرقه شیخیه می باشد. وی در انتها وداع این زیارت را نیز شرح کرده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی ... ان السيد السند ... قد التمس منی ادام الله تأييده أن أشرح الزيارة الجامعة المشهورة و ابين اسرار الفاظها و بعض ما اراده امامنا و سیدنا علی بن محمد الهادي عليه و على آبائه و ابنائه افضل الصلوة و السلام منها على جهة البسط و البيان التك المعانی
انجام: و لنقبض عنان القلم على ما اراد سبحانه لنا من اثبات ما حصل من شرح الزيارة الجامعة الكبيرة و شرح وداعها ... حامدا مصلیا مستغفرا.
چاپ: مشار عربی، ص 550؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1276ق، رحلی، 458ص
[دنا 759/6 - 764 (155 نسخه)؛ الذریعه 305/13 ؛ ریحانة الادب 41/1]
شرح و حواشی:
1- تلويح الاشارة في تلخيص شرح الزيارة؛ شهرستانی، محمد حسین بن محمد علی (1255-1315)
جزء اول و دوم و سوم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، جا: قزوین؛ مؤلف در سالهای آخر عمر خود در قزوین سکونت داشت ظاهرا در این ایام به کتابت این نسخه مبادرت ورزیده است؛ تملک: محمد معینی بن محمد رضی به تاریخ 1268ق؛ جلد: تیماج سیاه، 265 گ، 27 سطر [ف: 1- 157]
آغاز: بسمه قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی: قال (علیه السلام): بابي انتم و امی؛ انجام: و فرغ من تسویده مؤلفه العبد المسكين احمد بن زین الدین بن ابراهيم بن اصغر بن ابراهيم بن ... الاحسائي في ليلة التاسعة عشر من شهر ربيع المولود صلی الله عليه
و آله سنة ثلاثين و مأتین و الف من الهجرة النبوية على مهاجره و آله افضل الصلوة و از کی السلام حامدا ... مصليا مستغفرة سنة 1233. ل. ر. غ جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: احمد بن زين الدين بن ابراهيم بن اصغر بن ابراهيم بن ... احسائی، تا: 19 ربیع الاول 1230؛ ظاهر عدد پایان
کتاب می نمایاند که این نسخه به خط مؤلف نوشته شده و مسلما این نسخه در زمان ایشان تحریر یافته؛ واقف: محمد ابراهیم قشلاقی، شعبان 1288ق؛ کاغذ: سفید، جلد: میشن زرد، 614ص، 21-20 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [فهرست عراقی: 1 - 160]
آغاز: برابر؛ انجام: قال (علیه السلام) عصمكم الله من الزلل و امنكم من الفتن خط: نسخ، كا: علی بن حسین، تا: 1218 ق در این تاریخ تردید است؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و لعل الحق هو الإمامة التي فرض الله على نفسه و اخذ الميثاق عليه من العباد کما اخذ الربوبية والله يعلم ... و في زمرة المرحومين بشفاعتهم انک ارحم الراحمين.
کامل؛ خط: نسخ، كا: محمد علي بن رفيع حسینی یزدی، تا: 1222ق [در این تاریخ تردید است، جا: کربلا؛ در برگ اول توضیح محمود بن محمد تبریزی ملقب به نظام العلماء مبنی بر تعریف و تمجید از مؤلف و این که 4 سال در محضر وی تلمذ کرده به تاریخ ربیع الثانی 1267ق؛ واقف: حاج علیرضا وحاج یوسف پسران حاج احمد بزاز، شعبان 1237 ق؛ جلد: تیماج سرخ، 305گ، 33 سطر [ف: 1- 158]
آغاز: بسمله، الحمدالله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين أما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسایی ... اني لما فرغت من هذا الشرح للزيارة الجامعة الكبيرة احببت ان الحقه بشرح الوداع الملحق بها في الرواية؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد بن زین العابدین ابراهیم احسائی و قاسم بن سعید گیلانی، تا: رمضان 1223ق؛ کاغذ: فرنگی شکری و نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 22گ (136-157)، 10 و 20 و 21 سطر (15×9)، اندازه: 15/5× 21/5سم [ف: 19 - 96]
آغاز: الحسين بن ابراهيم بن احمد الكاتب عن محمد بن عبد الله الكوفي عن محمد بن اسماعيل البرمکی ...
خط: نسخ، كا: ابو القاسم بن محمد حسن یزدی، تا: ذیحجه 1228ق؛ افتادگی: آغاز، اهدایی: وزیری؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 207گ، 22 سطر (14×9)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 4 - 1146]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1230ق؛ کاغذ: فرنگی نشریه: 11 - 904]
جزء سوم و چهارم؛ خط: نستعلیق، كا: احمد بن علی محمد رشتی گیلانی خوشنویس، تا: 22 ربیع الثانی 1230ق، جا: کرمانشاه؛ از روی اصل خط احسائی در کرمانشاه، در دنبال آن شرح احسائی است بر «وداع» که او بر شرح زیارت جامعه افزوده و به خط همین رشتی است از روی نسخه اصل در روز پنج شنبه 25 ربيع الثاني 1230، او جزء سوم را در 8 ربیع الثانی 1230 نوشته؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 231گ (22پ -252)، 19سطر (10×17/5)، اندازه: 17×25/5سم [ف: - 374]
آغاز: برابر، انجام: على مهاجرها و آله افضل ... مصليا مستغفرا.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1230ق؛ کاغذ: شکری [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1230ق؛ تملک: محمد جعفر [رایانه]
خط: نسخ، كا: مجتبی حسینی، تا: 1232ق؛ قطع: خشتی کوچک [رشت و همدان: ف: - 1613]
بی کا، تا: 1232ق؛ چهار نسخه به شماره 519، 166، 165، 164 یکدوره شرح زیارت جامعه است؛ واقف: محمد حسین خان مروی [ف: - 158]
بی کا، تا: 1232ق؛ واقف: محمد حسین خان مروی [ف: - 158]
جز 1و 2 است؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین بن زین العابدین خوانساری، تا: 1234ق، برای میرزا محمد علی بن میرزا محمد کاظم آشتیانی [نشریه: 2 - 157]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1234ق [مختصر ف: - 491]
جلد سوم و چهارم؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن اسماعیل، تا: 18 رمضان 1234ق؛ جلد: تیماج مشکی، 218گ (1پ-218ر)، اندازه: 18/5 × 28/5 سم [ف: 1- 167]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1234ق [الفبائی: - 340]
آغاز: قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسایی قال عصمكم الله من الزلل و آمنکم من الفتن؛ انجام: لان هذه المعرفة لم يثبت ... لما ثبت هذا ... كما اشرنا اليه الحمدلله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله و تمت جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: كاظم بن صفر على اصفهانی، تا: 1234ق؛ جلد: تیماج سرخ، 256گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 87]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين في شرح جمادی الاول سنه 1234
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1234ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]
جزو دوم؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حسن بن باقر حسینی خراسانی، تا: چهارشنبه دهه اول صفر 1235ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 150گ، 21 سطر (17/5×8/5)، اندازه: 15×15 سم [ف: 8- 707]
آغاز: الحمدلله ... قال عصمكم الله من الزلل و امنكم من الفتن، العصمة لغة المنع؛ انجام: و قوله و قرب منزلتكم منه حتى قال: ... تم الجزء الثاني من شرح الزيارة الجامعه و يتلوه الجزء الثالث بعون الله و توفيقه و الحمدلله رب العالمين جزء دوم؛ خط: نسخ، كا: صالح اردافی، تا: 1 جمادی الاول 1235ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 177گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 437]
خط: نسخ، كا: على بن محمد قائنی، تا: 12 شوال 1235ق، جزء دوم و سوم بخط محمد حسین استرابادی؛ 250 گ، اندازه: 30×21سم [ف: - 90]
آغاز و انجام: برابر
کامل، به ضمیمه زیارت وداع؛ خط: نسخ ادعيه معرب، كا: میرزا حسین بن زین العابدین خوانساری، تا: 1235ق؛ مصحح، محشی به لفظ: «منه طاب ثراه» و «رضى عفى عنه»؛ واقف: ابوالفتح علوی خلخالی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 305گ، 29 سطر، اندازه: 18/5 ×27/5سم [ف: 1 - 331]
ج 1 و 2؛ خط: شکسته، نستعلیق، كا: حسین بن عبدالله بن حسين لنگرودی گیلانی، تا: دوشنبه 27 صفر 1235ق، جا: کربلا؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 323گ، 21 سطر، اندازه: 20/7 ×5/ 30سم [ف: 1 – 297]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن ابو طالب فراهانی، تا: ذیحجه 1236ق، به دستور جناب سید علی آقا؛ افتادگی: آغاز؛ نسخه با اصل به تاریخ 24 جمادی الاول 1237 توسط سید علی صفوی ظاهرا همان که نسخه به جهت وی نوشته شده مقابله شده، مجدول، مصحح، دارای سرلوح رنگین زیبا؛ وفق نامه کتاب به تاریخ 19 ذیقعده 1246؛ مهر: على الصفوی (بیضی)؛ جلد: روغنی، 358گ، 30 سطر، اندازه: 19×30/5سم [ف: 5 - 38]
آغاز: بسمله. و به نستعين. قال العبد المسكين احمد بن زین الدین الاحسائي. قال عليه السلام: بابي انتم و امی و اهلی؛ انجام: برابر
جلد سوم آن است که در شوال 1229 و جلد چهارم آن که در 19 ربیع الاول 1230 به انجام رسیده؛ خط: نسخ، كا: احمد بن ابوالفتح شريف
حائری اصفهانی، تا: 1236ق، جا: کرمانشاه؛ کاغذ: فستقی، جلد: رویه میشن قهوه ای، 205گ (اپ-205ر)، 29 سطر، اندازه: 15/1 × 26/7 سم [ف: 8 - 58]
خط: نسخ، كا: على بن محمد، تا: 27 جمادی الاول 1236ق؛ مصحح، با نشانی استعاره از شیخ مهدی واعظ به تاریخ رجب 1382، یادداشتی از ابوالقاسم طهرانی به تاریخ 16 جمادی الثانی 1246؛ تملکی: شاهزاده ركن الدوله؛ مهر: «محمد اکبر الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 291گ، 25 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 11 - 22]
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 10 ذیحجه 1236ق؛ مجدول مذهب، مصحح؛ جلد: تیماج مذهب، 303، 29 سطر، اندازه: 28/8×19سم [ف: 43 - 122]
خط: نسخ، بی کا، تا: 12 شوال 1236ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 224گ، 23سطر (15×9)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 17 - 95]
آغاز: حمدله. صلاة. أما بعد، فيقول العبد المسكين احمد بن زین الدين الاحسایی. هذا الجزء الرابع من شرح الزيارة الجامعة الكبيرة. قال عليه السلام انتم ابی و امی و نفسی و اهلی و مالی؛ انجام: و ليكن هذا الحديث الشريف ختاما لهذا الشرح ليكون ختامه مسکا نفعنا الله ببركة الأئمة الطاهرین (صلی الله علیهم و آلهم و سلم) و نفع الله به طالبي اليقين من المؤمنين في الدارين و ... جلد 4، خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد قلی بن عوض، تا: 1236ق، جا: کرمانشاه؛ افتادگی: آغاز؛ 122ص (2-123) [عکسی ف: 1 - 231]
آغاز: برابر؛ انجام: و السلام عليكم و رحمه الله و بركاته و جعلهم ظاهره في خلقه و اسمائه و اصفاته و نعمه و حجه على ...
خط: نسخ، كا: موسوی، محمد علی بن حسین، تا: 1236ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: راد لها مع ما كانت مشتملة عليه من المعاني الغريبة و الأسرار الصعبة و العجيبة التي كثير منهم ينكرونها في غير هذه الزيارة الشريفة؛ انجام: و ليكن هذا الحديث الشريف ختاما لهذا الشرح لتكون ختامه مسك نعمنا الله تعالی ببركة الأئمة الطاهرين. و اسمائه و صفاته و نعمه و حججه على خلقه و مظاهر صفاته و افعاله في خلقه صلى الله عليهم أجمعين قد فرغ وقع الفراغ من الجزء الثاني
من شرح الزيارة الجامعة
قسمتی از جلد اول و تمامی جلد دوم؛ خط: نستعلیق، کا: محمدرضا رشتی، تا: 1237ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سرخ، 275 گ، 25 سطر، اندازه: 26×14سم [ف: - 62]
آغاز: بسمله، و به نستعين و عليه توكلی، حمد له وصلى الله على محمد و آله الطاهرین. امم بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زین الدين الاحسائی؛ انجام: وقع الفراغ في جزء الثالث من شرح الشريف للزيارة الشريفة الجامعة و يتلوه انشاء الله الجزء الرابع و الحمد لله رب العالمين تمت الكتاب ... خط: نستعلیق شکسته، كا: عبد الرزاق بن عبد الصمد، تا: 19 شوال 1237ق، اهدایی: وزیری؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوایی با کاغذ ابری، 358 گ، 20 سطر (18×11)، اندازه: 20/5 ×5/ 30سم [ف: 2 - 488]
جلد اول و دوم؛ خط: نسخ، كا: ملا محمد احسن، تا: 1237ق؛ 181گ، 23 سطر، اندازه: 20 ×30 سم [ف: 1 - 148]
خط: نسخ نازیبا، كا: محمد باقر بن ملا علی بابا، تا: شنبه 9 صفر 1238ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: مقوایی، 219گ، 30 سطر، اندازه: 29×16سم [ف: 26 - 231]
آغاز: برابر جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1 ذیقعده 1238ق؛ واقف: شهید؛ جلد: تیماج مشکی، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: - 310]
آغاز: بسمله و به نستعين به على الكافرين؛ انجام: انک حمید مجید ... در سنه 1238
خط: نسخ، بی کا، تا: 1238ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [الفبائی: - 340]
آغاز: برابر؛ انجام: صلی الله علیهم اجمعین تم الجزء الثاني
خط: نسخ، كا: احمد، تا: 1238ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [الفبائی: - 340]
آغاز: برابر؛ انجام: و اليقين من عاد في المومنین ... سنه 1238
خط: نسخ، كا: احمد، تا: 1238ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [الفبائی: - 340]
آغاز: برابر؛ انجام: و جعلهم ظاهرة في خلقه و اسمائه وصفاته و نعمه و حججه على خلقه و مظاهر صفاته و افعاله في خلقه صلی الله عليهم أجمعين. تم الجزء الثاني من شرح الزيارة الجامعة و يتلوه الجزء الثالث الحمدلله رب العالمين. جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1238ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مذهب، 248گ، 19 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 24/2 - 198]
آغاز: لديه و بالعکس و قد تقدم بيان ذلك مرارا (بعد از 9سطر) ... قال (علیه السلام) بابي انتم و امی و نفسی و اهلی و مالی و اسرى اقول بابی اصله معمول ثان؛ انجام: فارواح المؤمنين اشعة اشعة ارواحهم صلی الله عليهم أجمعين و باقي الكلام قد تقدم الكلام على في شرح الزيارة الجامعة و ... نفع بن طالبي العيان و اليقين من عارفی المؤمنين و فرغ من تسویده مؤلفه العبد ... سنه ثلاثين و مائتين و الف من الهجرة ... شامل جلد سوم و چهارم و 9 سطر آخر جلد دوم؛ خط: نسخ خوش، كا: محمد رضا بن محمد حسین زواره ای، تا: چهارشنبه 20 شعبان 1239ق؛ مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 234گ، 30 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [اهدائی رهبر: 6 - 326]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن على محمد، تا: یک شنبه 7 صفر 1239ق؛ جلد: ساغری مشکی، 255گ، 33 سطر، اندازه: 34×20سم [اوراق عتیق: 1 - 101]
آغاز: برابر؛ انجام: جعله الله زادا ليوم الدين و نفع به طالب العيان و اليقين من عاد في المومنین.
خط: نسخ، كا: صفر على بن اسماعیل نجف آبادی، تا: سه شنبه 7 ذیحجه 1239ق؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 110 گ، 23 سطر، اندازه: 15×21سم [ف: 1- 309]
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6- 388]
جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، كا: على بن ملا زین العابدین منجم تبریزی، تا: 1240ق، جا: کربلا؛ جلد: تیماج مشکی، 229گ، 25 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 30]
خط: نسخ، كا: صفر على بن اسماعیل نجف آبادی، تا: 1240ق؛ 154گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 148]
آغاز: بسمله و حمدله، أما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زین الدين الاحسائي هذا الجزء الرابع من شرح الزیاره؛ انجام: و آن ما اخطأه لم يكن ليصيبه و هذا كله اغصان التوكل و مدرجة الزهد ... جلد چهارم؛ خط: نسخ، كا: احمد بن فضل الله بن محمد قاسم حسینی جیلانی اشکوری، تا: 1240ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 150گ، 18 سطر (14×9)، اندازه: 21×14 سم [ف: 14 - 100]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 29 ذیحجه 1240ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 240گ، 27 سطر (30×20)، اندازه: 22×12سم [ف: 7- 2740]
آغاز: بسمله، قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی قال (علیه السلام) بابي انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتي اقول بابی اصله معمول ثان لاندی. آغاز شرح الوداع: بسمله، حمدله أما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين ... اجبت أن الحقه بشرح الوداع الملحق بها في الرواية؛ انجام: و جلی به افئدتهم بحق اليقين بحرمة محمد الأمين و آله الميامين ... و آله الطاهرين ... في الليلة العاشرة من شهر ربيع الأول ثلاثين و مأتین و الف من الهجرة النبوية ... انجام شرح الوداع: برابر جزء سوم و چهارم و همچنین شرح وداع زیارت؛ خط: نسخ، كان عبد العظيم بن علی اردکانی یزدی، تا: 1240ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 5 - 611]
خط: نسخ، کا: اسدالله بن اسماعیل بن کریم دیلمقانی سلماسی، تان چهارشنبه 29 جمادی الثانی 1241ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، جلد: تیماج قرمز، 247گ، 31 سطر، اندازه: 19×29/5سم [ف: - 25]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم صلی على محمد و آل محمد كما صليت علی ابراهیم و آل ابراهيم جزء اول؛ خط: نسخ، كا: باقر بن محمد خراسانی، تا: 1241ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 20 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: - 168]
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن على بن مهدي بن عزیز خوانساری، تا: 26 رمضان 1242ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن آلبالویی، 190گ، 30 سطر، اندازه: 20/6 × 29/7سم [ف: 1- 297]
آغاز: قال العبد المسكين ... قال عليه السلام عصمكم الله من الزلل و آمنکم من الفتن العصمة لغة المنع و في الاصطلاح؛ انجام: و ليكن هذا الحديث الشريف ختاما لهذا الشرح لتكون ختامه مسكة نغصنا الله تعالى بركة الأئمة الطاهرين جلد دوم؛ خط: نستعلیق، کا: محمدباقر بن محمد جواد هزار جریبی تلما درهای، تا: پنج شنبه 22 رمضان 1242؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 203گ، 24 سطر، اندازه: 27×16سم [ف مخ- 113]
آغاز: برابر سه جزء؛ خط: نسخ، كا: محمد خلف، تا: 1243ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 325 گ، 28 سطر، اندازه: 32×21سم [ف: 1- 263]
جلد 1-4؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1244ق؛ وقف طلاب مدرسه سمیعیه؛ واقف: آخوند ملا عبدالله قاینی وصی ملا محمد صادق کوشی، 24 رمضان 1275ق؛ 30 سطر (24×12/5)، قطع: رحلی [تراثنا: س ش 2 - 91]
آغاز: برابر؛ انجام: من عاد في المومنین و فرغ من تسوید مؤلفه ... سنه 1244
خط: نسخ، بی کا، تا: 1244ق؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج [رایانه]
خط: نسخ، كا: خلف بن سید علی حسینی، تا: 11 رمضان 1245ق؛ اندازه: 14×20سم [رشت و همدان: ف: - 1613]
خط: نسخ، کا: محمد باقر بن احمد دو دانگاه ای هزار جریبی، تا: 25 ذیقعده 1245ق، به دستور آقا میرزا علی رضا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 253گ، 35 سطر، قطع: رحلي [آستانه قم: - 133]
آغاز: بسمله و به نستعين. قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائي قال عليه السلام بابي انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتی اقول بابی اصله معمول ثان لاندی؛ انجام: وقع الفراغ من الجزء الثالث من الشرح الشريف للزيارة الشريفة الزيارة الجامعة و يتلوه ان شاء الله الجزء الرابع
خط: نستعلیق، كان معصوم بن جعفر حسینی اشکوری، تا: 1246ق، واقف: اشکوری، جلد: تیماج زیتونی، 134گ (17-150) [ف: 15- 34]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين أما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائي هذا الجزء الرابع في شرح الزيارة الجامعة الكبيرة قال عليه السلام بابي انتم و امی و نفسی و اهلی و مالی ذکر کم في الذاکرین و اسماوكم في الاسماء؛ انجام: و نفع الله به طالبي اليقين من المومنين في الدين و نورالله به قلوب العارفین ... قد وقع الفراغ من تسویده بید مؤلفه العبد المسكين احمد بن زين الدين بن ابراهيم في الليلة العاشرة من شهر ربيع الاول سنة ثلثين و ماتین و الف من الهجرة النبوية على مهاجرها و آله افضل الصلوة و السلام
حامدا مصليا مستغفرا جزء چهارم؛ خط: نستعلیق، کا: معصوم بن جعفر بن محمد حسینی اشکوری، تا: 1246ق، واقف: اشکوری، جلد: تیماج مذهب، 79گ (151-229) [ف: 34 - 15]
خط: نسخ، كا: محمد باقر، تا: 1246 ق [الفبائی: - 340]
جلد اول و از آغاز تا آخر جمله «و منارة في بلاده و أدلاء على صراطه»؛ خط: نسخ، كا: اسماعيل ابن میر ابو طالب طباطبائی، تا:
رجب 1246ق؛ دارای یک سرلوح مرصع، مجدول؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 181گ، 20 سطر (14/5×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 737]
آغاز: آغاز پس از خطبه: قال عليه السلام بابي انتم جزء سوم و چهارم؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر بن احمد هزار جریبی، تا: 12 رجب 1246ق؛ واقف: نائینی؛ 217 گ، 25 سطر، اندازه: 31×20سم [ف: 6 - 256]
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن احمد هزار جریبی، تا: عید نوروز سه شنبه 7 شوال 1246ق، جا: دو دانک هزار جریب؛ 262 گ، 35 سطر، اندازه: 19×28/5سم [ف: 1- 88]
آغاز: بسمله، قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی قال عليه السلام بابي انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتی اقول بابی اصله معمول ثان لاندی؛ انجام: ولا تزع قلبي بعد إذ هديتني وهب لي من لدنك رحمة انك انت الوهاب ... و يتلوه انشاء الله الجزء الرابع و الحمدلله رب العالمين. جلد 3؛ خط: نسخ، كا: على رضا خوانساری، تا: 1246ق؛ با سرلوح مزدوج، کاغذ: شکری، جلد: میشن زرشکی مذهب، 143گ، 22 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 5- 602]
آغاز: بسمله، قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی قال (علیه السلام) عصمكم الله من الزلل و آمنکم من الفتن اقول العصمة لغة المنع؛ انجام: و حججه على خلقه و مظاهر صفاته و افعاله في خلق صلی الله عليهم أجمعين.
خط: نسخ، كا: على رضا خوانساری، تا: یک شنبه 11 صفر 1246ق؛ با سرلوح مزدوج مذهب زیبا، مجدول؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی مذهب، 141گ، 22 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 5 - 641]
خط: نسخ، كا: عبد العظيم بن علی اردکانی یزدی، تا: 1247ق، جا: کربلا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 360 گ، 30 سطر، اندازه: 18/5 ×30/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 847]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی آن؛ انجام: عين بلعون را به دل ... و على شيعتهم و مواليهم آمین یا رب العالمين
خط: نسخ، كا: حسن مراغی، تا: 1247ق؛ اهدایی: محمد ایرانی، 1350؛ کاغذ: نباتی، جلد: تيماج [الفبائی: - 340]
آغاز: برابر؛ انجام: و لعل الحق هو الامامة التي فرض الله على نفسه و اخذ الميثاق عليه من العباد کما اخذ الربوبية ... و في زمرة المرحومين بشفاعتهم انك ارحم الراحيمن
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: اسماعيل مراغهای بن عبدالله بن ملااحمد بن علی مردان بن حاجی بابا خان بن قاضی جهان بن قاضی اقابک بن قاضی عبدالله بن قاضی علاء الدوله بن قاضی شرف الدين بن خواجه شمس الدين بن شیخ محي الدين مغربی، تا: 25 رجب 1247ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج سیاه، 275گ، 29 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: - 87]
خوئی آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين اما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زین الدین الاحسایی انجام: و هذا كله اغصان التوكل و مدارج الزهد و ليكن هذا الحديث الشريف ختاما لهذا لشرح فيكون ختامه مسكا ... الا بالله العلى العظيم.
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1247ق؛ 521 ص (2-522) [ف: 7 -158]
آغاز: الحمدلله رب العالمين والصلوة والسلام على سيد المرسلین اما بعد فقد ابتدأ اعلى الله مقامه بذکر سند رواية هذه الزيارة على ما في الفقيه و التهذيب وتفصيل احوال رجالها؛ انجام: و السلام عليكم و رحمة الله وبركاته وجعلهم ظاهرة في خلقه و اسماؤه و صفاته و نعمه و حججه على خلقه و مظاهر صفاته واقعا له في خلقه صلى الله عليهم اجمعين تم الجزء الثاني جلد اول و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 3 جمادی الثانی 1248ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 240 گ، 29 سطر، اندازه: 29×17سم [ف: 5 - 2435]
آغاز: بسمله، قال (علیه السلام) عصمكم الله من الزلل و امنكم من الفتن، العصمة لغة المنع و في الاصطلاح عند العدلية هي اللطف المانع للمكلف من ترك الواجبات وفعل المحرمات؛ انجام: يسبح الله باسمائه جميع خلقه و السلام على ارواحكم و اجساد كم و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته و جعلهم ظاهرة في خلقه و اسماء وه و صفاته و نعمه و حججه على خلقه و مظاهر صفاته و افعاله في خلقه. تم. جلد دوم؛ خط: نستعلیق، كا: قنبر بن جعفر موشقيني الاصل و القزوینی المسکن، تا: سه شنبه 17 ربیع الاول 1248ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 235 گ، 18 سطر [ف: 1 - 158]
آغاز: برابر، انجام: افضل الصلوة و از کی السلام حامد مصلية مستغفرة جلد اول، خط: نسخ، كا: عبدالرحيم بن ولی محمد اردبیلی، تا: 1250ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشي مذهب، 434گ، 29 سطر (21×9)، اندازه: ×17 30سم [ف: 8- 83]
آغاز: برابر؛ انجام: من عارفي المؤمنين.
خط: نسخ، كا: عبد المطلب شاهرودی مشهدی، تا: 12 رمضان 1250ق؛ مجدول شنجرف؛ واقف: نائینی، 265گ، 30 سطر، اندازه: 20×31سم [ف: 6 - 256]
آغاز: برابر؛ انجام: و اجتناب نواهيه و التأدب بآدابه و الحمدلله رب العالمين اللهم صل على محمد و آله الطاهرين قد تم الجزء الاول ... خط: نسخ، بی کا، تا: 1251ق؛ بدقت از روی نسخه خط مؤلف مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 21 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 2065]
آغاز: برابر؛ انجام: توجب القيام بما يجب الله من معرفته صفاته و القيام باوامره و اجتناب نواهيه و التأدب بآدابه و الحمدلله رب العالمين ... انک حمید مجید ج 1؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 17 محرم 1251ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 204گ، 18 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2435]
آغاز: بسمله. هذا مما نقلنا من المجلد الرابع من شرح زیارت الجامع للشيخ احمد ...
خط: شکسته نستعلیق، كا: حسن عظیم آبادی، تا: ربيع الثانی 1251ق، کاغذ: فستقی، 18گ (54ر -71پ)، 20 سطر، اندازه: 21/1×15/5 سم [ف: 9 - 130]
جلد آخر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1251ق [ف: - 65]
آغاز: برابر؛ انجام: و اجتناب نواهيه و التادب بادابه و الحمدلله رب العالمين ... انک حمید مجید جزء اول؛ خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: جمعه 7 صفر 1251ق؛ وقفی مدرسه خیراتخان؛ واقف: علیمردان خان تیموری (نصرت الملک)؛ کاغذ: ای، جلد: تیماج قهوه ای، 167گ، 19 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: - 475]
مشهد؛ مدرسه خیرات خان؛ شماره نسخه:15
همان نسخه بالا [رشت و همدان: ف: - 1747]
آغاز: برابر؛ انجام: عبدالرحيم في سابع عشر من شهر ذيقعده 1252
خط: شکسته نستعلیق، كا: عبدالرحیم، تا: 1252ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج [الفبائی: - 652]
آغاز: برابر؛ انجام: ارحم الراحمين و الحمدلله رب العالمین صلی الله على محمد و اله.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1253ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج يشمی، 510ص، 21 سطر (14/5×9)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 10 - 15]
آغاز: برابر؛ انجام: و نعمه و حججه على خلقه و مظاهر صفاته و افعاله في خلقه صلى الله عليهم اجمعین. جلد اول و دوم؛ خط: نسخ عالی، بی کا، تا: 1253ق؛ مصحح؛ کاغذ: نباتی، 180 گ، 24 سطر، اندازه: 21815سم [اوراق عتیق: 2 - 377]
آغاز: من قبل المنصوبين للمقارة من الأصل منهم ابوالحسن محمد بن جعفر الاسدی و ربما يظهر من كتاب الحسن بن داوود انهما رجلان؛ انجام: كما يريدون توجب القيام بما يجب الله تعالی من معرفته و معرفة صفاته و القيام باوامره و اجتناب نواهيه و التادب بادابه و الحمدلله ... انک حمید مجید تم الجزء الاول
جزء اول؛ خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن ملا ابو علی، تا: 1254ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اهدایی: ورثه آقای احمدی، 35/6/4؛ جلد: تیماج مذهب، 199گ، 19 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف مخ]
آغاز: بسمله - قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی عصمكم الله من الزلل و امنكم من الفتن اقول العصمة لغة المنع و في الاصطلاح عند العدلية هي اللطف، انجام و رحمة الله و بركاته و جعلهم طاهرة في خلقه و اسمائه وصفاته و نعمه و حججه على خلقه و مظاهر معاینه و افعاله في خلقه صلى الله عليهم اجمعین
خط: نسخ، بی کا، تا: 1254ق؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 169گ، 21 سطر، اندازه: 22×15سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: و التأدب بآدابه و الحمدالله من اوله و آخره و صلی الله على محمد و آله ... جلد اول؛ خط: نسخ، كان ابو طالب، تا: 1254ق؛ مصحح، مهر: عبده الراجی مجسن بن عبدالجبار الطباطبائی (مربع) به سال 1271؛ جلد: تیماج مشکی، 130گ، 28 سطر، اندازه: 22×16سم [محدث ارموی مخ: 2 - 847]
آغاز: بسمله و حمدله، ... اما بعد فيقول العبد المسکین احمد بن زين الدين الاحسائي هذا الجزء الرابع من شرح الزياره انجام: برابر جزء چهارم؛ خط: نستعلیق، كا: حسن الكاشانی، تا: 1255ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 153گ، 19 سطر (15×10)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 15 - 97]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين؛ انجام: من عاد في المومنین و فرغ من تسویده ... من بركات اهل البيت
خط: نسخ، كا: نعمت الله بن محمد مهدی، تا: سلخ شعبان 1256ق؛ واقف: نائینی؛ 280گ، 30 سطر، اندازه: 21×30سم [ف:
[6- 256]
آغاز: آغاز: الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين أما بعد فيقول العبد المسكين؛ انجام: و القيام بأوامره و أجتناب نواهيه و التأدب بآدابه و الحمدلله رب العالمين اللهم صلی على محمد و آل محمد. خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1256ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشي مذهب، 371ص، 19 سطر (15×9)، اندازه: 14×21/5سم [ف: - 191]
آغاز: برابر
انجام: جعله زادة ليوم الدين ونفع به طالبي البيان واليقين من عارفي المؤمنين وفرغ من تسویده مؤلفه العبد المسكين احمد بن ... جلد اول تا چهارم؛ خط: نسخ، كا: امام ویردی بن شه سوار بن محمد ولی بن علی مردان بن علی اکبر بن رضا، تا: 1255 و 1256؛ جلد: تیماج مشکی، 396گ، 21 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 5 - 2435]
خط: نسخ، كا: على بن ملا محمد مهدی، تا: 5 محرم 1256ق، جا: کربلا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج زرشکی ضربی مذهبی 215گ، 24 سطر، اندازه: 15/3 × 21/5سم [ف: 41 - 255]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: سید علی اصغر پسر محمد قاسم طباطبائی زواره ای، تا: شنبه 17 شوال 1257ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 200گ (68ر -267)، 35 سطر (28×14)، اندازه: 39×22سم [ف: 17 - 410]
آغاز: للعقل السليم بصحة ورودها عن ذلك الامام العظيم فان على كل حق حقيقة؛ انجام: و معرفة صفاته و القيام باوامره و اجتناب نواهيه و التأدب بآدابه و الحمدلله رب العالمين
جلد اول، خط: نسخ خوانا، بی کا، تا: 1257ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 165گ، 24 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 1- 362]
آغاز: بسمله. قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی عصمكم الله من الزلل و آمنکم من الفتن العصمة لغة المنع؛ انجام: و مظاهر صفاته و افعاله في خلقه صلى الله عليهم أجمعين تم الجلد الثاني من شرح الزيارة الجامعة في يوم الاربعاء ... 1257
جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 21 ربیع الاول 1257ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 139 گ، 24 سطر، اندازه: 15×26/5سم [اهدائی رهبر: 6 - 327]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:53
همان نسخه بالا [مؤيد: 1 - 81]
شرح زيارة 863
آغاز: برابر؛ انجام: و فرغ من تسویده ... فصائلهم اجمعين الى يوم الدین
خط: نسخ، كا: مراغی، علی بن ابراهیم، تا: 1258ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الطريقه و الحقيقه كاتبه غفر الله الولديه قد مضى من الشهر الجمادی ... و السلام سنه 1259م.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ كاغذ: نخودی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: ليلة التاسعة عشر من شهر ریبع المولود سنة ... من اثبات ما حصل من شرح الزيارة الجامعة ..
خط: نسخ خوش، كا: نظر علی بن محمد تقی، تا: دوشنبه 7 ذیقعده 1259ق، جا: اصفهان مدرسه صدر؛ کاغذ: حنایی و نخودی فرنگی، جلد: گالینگور عنابی، 327 گ، 31 سطر (12×25)، اندازه: 21×34/5سم [ف: 1 - 150]
آغاز: برابر؛ انجام: وقد ملانا هذا الشرح من بيان ما اردنا هذا المعني و انما يدلون عليها لان معرفتها كما يريدون توجبه ... و القيام باوامره و اجتناب نواهيه و التأدب بآدابه و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كا: احمدبن عبدالباقی حسینی، تا: 14 شعبان 1259ق؛ جلد: تیماج مذهب، 162 گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 1208]
آغاز: بسمله. قال احمد ابن زين الدين الاحسائي قال ع «بابی انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتی» اقول بابی اصله معمول ثان لا فدی؛ انجام: و نفع به طالبي البيان (العيان، ن ل) و اليقين من شعار المؤمنين.
خط: نسخ، كا: قاسم بن علی حسینی، تا: 1259ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی [ف: 5 - 197]
آغاز: قال العبد المسكين ... قال (علیه السلام) عصمكم الله من الزلل وآمنکم من الفتن العصمة لغة المنع وفي الاصطلاح عند العدلية هي اللطف المانع للمكلف من ترك الواجبات و فعل؛ انجام: الحمدلله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدينا الله اللهم يا مقلب القلوب و الابصار صلی على محمد وآله الأطهار و ... و صلی الله على محمد و آله الأطياب جلد دوم و سوم؛ خط: نسخ، كا: احمد بن عبدالباقی حسینی، تا: 23 جمادی الاول 1260ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج سیاه، 220گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1208]
آغاز: بسمله - الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول العبد
المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی؛ انجام: و نفع به طالبی العيان و اليقين من عارفي المؤمنين و فرغ من تسویده مؤلفه ... سنة ثلاثين و مأتین و الف من الهجرة ... كتبه ...... محمد علی بن محمد حسين الكرمانی ... تمت 1261.
خط: نسخ خوب، كان محمد علی بن محمد حسین کرمانی، تا: 1261ق، صفحات کمانه سرخ؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 548گ، 21 سطر (20×12/5)، اندازه: 21/5 × 31/5 سم [ف: 1- 228]
جزو یکم؛ خط: نسخ، كا: علی اصغر بن جبار دهنوی، تا: 3 ذیحجه 1262ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی مقوایی ضربی، 174 گ، 18سطر (14×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 8 - 249]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد دهنوی، تا: 1262ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 289گ، 30 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 5- 2434]
جزو دوم؛ خط: نسخ، كا: علی اصغر بن خباز دهنوی، تا: ذیحجه 1263ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج بنفش، 153گ، 18 سطر (14×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 8- 225]
آغاز: بسمله. حمدله ... فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين؛ انجام: و القيام باوامره و اجتناب و التأديب بادابه و الحمدلله
خط: نستعلیق شکسته، كا: بروجردی، موسی بن محمد على، تا: 1263ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تيماج [رایانه]
آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، کا: محمد حسن نوایی (فرزند ملازین العابدین نوائی)، تا: 1264ق؛ جلد: ساغری قهوه ای، 302گ، 29 سطر، اندازه:
32622سم [اوراق عتیق: 1- 132]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا كله اغصان التوكل و مدرجة الزهد. انتهى. و ليكن هذا الحديث ختاما ...
خط: نسخ خوب، كا: محمد اسماعیل بن زین العابدین کفرانی روی دشتی اصفهانی، تا: 1266ق؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 204گ، 25 سطر (22×14)، اندازه: 21×30سم [ف: 1- 140]
آغاز: برابر، انجام: و التاديب بادابه ... ست و ستون ماتين بعد الالف سنه 1266
خط: نسخ، كا: محمد رسول اسکوئی، تا: 1266ق، کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [الفبائی: - 341]
آغاز: برابر؛ انجام: وقد ملانا هذا الشرح من بيان ما اوردنا من هذه المعنى وانما يدلون عليها لان معرفتها كما يريدون توجب القيام بما تحب الله تعالى من معرفته صفاته والقيام باوامره و ... وال ابراهيم انک حمید مجید جلد اول؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد کریم اصفهانی، تا: محرم 1267ق، جا: اصفهان مدرسه جده کوچک؛ جلد: تیماج قهوه ای، 223گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3- 1208]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد حسین نایب الصدر قراچه داغی، تا: 1267ق، جا: همدان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 237 گ، 33 سطر، اندازه: 35/3×20سم [ف: 1- 297]
بی کا، تا: 1267ق، جا: تهران؛ نسخه چاپ سنگی است که به سال 1267 در طهران چاپ شده؛ واقف: احمد ایروانی خیام باشی، رمضان 1271؛ 227گ، 27 سطر، اندازه: 22×34/5سم [ف: 1-113]
خط: نسخ، كا: اسماعیل بن زین العابدین کفرانی رویدشتی اصفهانی، تا: 1269ق؛ 197، 35سطر، اندازه: 20 ×30 سم [ف: 1-148]
آغاز: برابر؛ انجام: و غاصبی حقوقهم ابد الابدين و دهر الداهرين إلى يوم الدين
خط: نسخ، بی کا، تا: 1270ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و صفته و نعم و محجه على خلقه و مظاهر صفاته و افعاله في خلقه صلی الله عليهم أجمین تم
خط: نستعلیق، کا: بیرجندی، محمد بن حسن، تا: 1278ق؛ واقف: محمد باقر سروقد رضوی [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد تقی قراچه داغی، تا: سلخ ربيع الثانی 1282ق؛ تملك: میرزا موسى ثقة الاسلام تبریزی به تاریخ 3 شعبان 1325؛ جلد: تیماج قهوه ای، 531گ، 26 سطر، اندازه: 21×35سم [ف: 26 - 66]
آغاز: مقام الأبواب و آثار الأحوال الثلاثة تظهر في المقام الرابع مقام الامام فانهم قال (علیه السلام)؛ انجام: فمن يعمل من الصالحات و هو مؤمن فلا كفران السعيه و اناله كاتبون بلغ بهم اشرف محل المكرمين.
جزء دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: كبود فرنگی، جلد: تیماج زرد، 187 گ، 18 سطر (10×16)، اندازه: 22×16سم [ف: 1 - 395]
آغاز: برابر؛ انجام: وهذا مجمل من نوع الاشارة الى النبوة الخاصة و الولاية المطلقه تمت الكتاب بعون الملک الوهاب.
خط: نسخ، كا: عباس بن علی، تا: اوایل قرن 13؛ مهر: «محمد على الحسینی»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: پسته ای، جلد: تیماج مشکی، 301گ، 35 سطر (21×21)، اندازه: 31×21سم [ف: 2 - 470]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهدف: - 37]
آغاز: برابر؛ انجام: و السلام عل ارواحكم و اجسادكم و السلام علیکم و رحمة الله و بركاته الخ ... و مظاهر صفاته و افعاله في خلقه صلى الله عليهم اجمعین. جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: در سال 1258 به همراه مهر «... على عبدالله ...»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سرمه ای، 163گ، 37 سطر (21×13)، اندازه: 34×22سم [ف: 12 - 74]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ یادداشت مورخ 22 محرم 1256ق، کاغذ فرنگی؛ جلد: گالینگور، 42گ، 24 سطر (11×20/5)، اندازه: 20 ×30سم [ف: 3- 938]
آغاز: برابر؛ انجام: و هم العلة الغائية لأن الله سبحانه انما خلق لهم ایابهم اليهم و حسابهم عليهم و ان كان حثيثا ...
جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 24گ (276-299)، 28 سطر، اندازه: 30×21سم [محدث ارموی مخ: 2 - 847]
آغاز: قال العبد المسكين ... قال عليه السلام عصمكم الله من الزلل و آمنکم من الفتن؛ انجام: و السلام على ارواحكم و اجساد کم و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «عبده محمد حسن بن محمد» (بیضی)؛ یادداشتی به سال 1244 آمده؛ جلد: تیماج قرمز، 143گ، 23 سطر، اندازه: 15×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 847]
آغاز: قال العبد للمسكين .. قال عليه السلام بأبي أنتم و امی و اهلی و مالی و اسرتی؛ انجام: بعد از هدیتنی و هب لي من لدنك رحمة انك انت الوهاب و صلى الله على محمد و آله الاطياب.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 135 گ، 23 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 847]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال عليه السلام بأبي انتم و أمی و نفسى و أهلى رمالی ذکر کم في الذاکرین؛ انجام: برابر جلد چهارم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 135 گ، 23 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 847]
خط نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 342گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 5 - 198]
ج 3؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 171 گ، 26 سطر، اندازه: 30/1×21/8 سم [ف: 1- 298]
کامل و شامل هردو جزء؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، دارای بلاغ ؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 232گ، 21 سطر (16×10)، اندازه: 16×23/5سم [ف: 1- 310]
آغاز: برابر؛ انجام: كما اشار اليه سبحانه حين عاتب الكفار من النصارى حيث ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 279گ، 30 سطر، اندازه: 20×29سم [محدث ارموی مخ: 2 - 846]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج، 321گ، 33 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 5 - 2435]
جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 77، 20 سطر، اندازه: 21/5×15 سم [ف: 2 - 471]
آغاز: برابر؛ انجام: كما صليت على ابراهيم و آل ابراهیم انک حمید مجید تم الجزء الأول ... و لكن المنافقين لكاذبون هذا آخر ما في المجلد الأول و نتلوه المجلد الثاني من شرح الزيارة الجامعة الكبيرة المتعالية. ج 1؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: مهدی دهقان، 1393 کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 205گ، 18 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 5 - 490]
ج2؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 222گ، 18 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 133]
بخش نخستین؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 137 گ، 23 سطر (19×10)، اندازه: 21×15سم [ف: 16- 668]
نیمه یکم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مذهب، 307 گ، 22 سطر (22×12)، اندازه: 29×19سم [ف: 16 - 302]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: ملاعلی نوری، تا: قرن 13؛ محشی با
نشان «نوری» که باید از ملاعلی نوری باشد و به خط او که می گوید بیشتر آنها اعتراضات بر مؤلف است گر چه راه حلی هم دارد؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج مشکی، 237 گ، 20 سطر (24×13)، اندازه: 24×22سم [ف: 8- 477]
نسخه از شرح «اسرح بابی انت وامی و مالی و اسرتی» است تا پایان کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 288گ، 21 سطر (14/5×9)، اندازه: 18×12 سم [ف: 8 - 207]
جزو یکم و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 346گ، 21 سطر (14/5×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 8 - 246]
آغاز: بسمله حدثنا ابو محمد هرون بن موسی بن احمد التلعکبری ... يقول خیار کم؛ انجام: تقدرون عليه على جهة الملة الحقيه
خط: نسخ و تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 24گ (476پ- 499پ)، اندازه: 14×20/5سم [مختصر ف: - 491]
آغاز: عليه من الالفاظ البليغة و الامور البديعة و الأسرار المنيعة و الأحوال الشريفة الرفيعة التي تشهد للعقل السليم جزء اول و دوم؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، واقف: والده میرزا محمد سریزدی، 1376؛ جلد: تیماج سرخ، 290گ، اندازه: 21×14سم [ف: 1 – 185]
آغاز: فثبتني الله ابدا ما حييت على موالاتكم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 2گ (70ر-71ر) [ف: 23 - 739]
آغاز: قال العبد المسکین احمد بن زين الدين ... قال عصمكم الله من الزلل و آمنکم من الفتن: العصمة لغة المنع؛ انجام: برابر نیمی از شرح مذکور و از فقره «عصمكم الله من الزلل ..» تا پایان شرح. شرح دعای وداع زیارت جامعه که در بعضی از نسخه ها می باشد در پایان این نسخه نیز ضمیمه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 199 گ، 33 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 2- 87]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 940]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با عناوین «على وفقه الله»؛ یادداشتی به خط محشی در مقداری از نامه سید کاظم رشتی که ظاهرا به او نگاشته دیده می شود؛ جلد: تیماج زرشکی، 356گ، 25 سطر، اندازه: 31×21 سم [ف: 1- 176]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 646]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: روغنی مذهب، 33 سطر (12×22/5)، اندازه: 30×20سم [نشریه: 3 - 130]
جزء اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 214ص، 20 سطر، اندازه: 26×14/5 سم [اوراق عتیق: 2- 325]
آغاز: برابر؛ انجام: الولاية المطلقة الكبرى التي ذكرها الله في كتابه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام کاغذ: نخودی [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الطيبين الطاهرين المعصومين.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: شکری [رایانه]
آغاز: واتباعهم او المعلوم من متقدات؛ انجام: و لم اكن معرضانا بذنبهم ولم ابل ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: ترجع الامن كله احد الايات و هماتلک الفعله؛ انجام: و انمايراه محدثا للنبي صلى الله عليه و آله.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: شکری، جلد: مقوا [رایانه]
آغاز: بسمله. قال العبد المسكين احمد ... قال عليه السلام بابي انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتي اقول بابی اصله معمول ثان؛ انجام: برابر جلد سوم و چهارم؛ خط: نسخ، كا: موسى الرضا اکبر (كذا)، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 212گ، 52 سطر، اندازه: 26×15/5 سم [اهدائی رهبر: 6 - 327]
آغاز: بسمله قال العبد المسكين ... قال (علیه السلام) بابی انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتی. اقول بابی صلة معمول جزء سوم تا آخر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج قهوه ای، 20 سطر (15×9/5)، اندازه: 14/5×20/5سم [ف: 2 - 827]
جزو چهارم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد:
تیماج مشکی، 25 سطر (15/5×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 16-523]
آغاز و انجام: برابر جلد اول و دوم؛ خط: نسخ زیبا، كا: ابو طالب بن محمد حسن آرانی کاشانی، تا: اواخر دهه سوم محرم 1307ق؛ مصحح، با علامت بلاغ مقابله با نسخه اصل؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی، 1338؛ جلد: تیماج مشکی، 228گ، 23 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1 - 332]
آغاز: قال (علیه السلام) و موضع الرسالة. الموضع هو المحل. الرسالة: الاخبار عن مراد الله؛ انجام: الحاصل أنهم (علیهم السلام) موضع الرسالة بهذه المعانی ... سلمة الله تعالی. تنها شرح فقره «موضع الرسالة» از زیارت جامعه است و در آن رسالت و چهار مقام زیر آمده است: 1. سر مقنع بالسر، 2. سر السر، 3. مقام الأبواب، 4. مقام الامامة؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محرم 1412ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 13 (96× 10)، 17 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 2 - 213]
آغاز: برابر؛ انجام: كما صليت على ابراهيم و آل ابراهيم انك حمید مجید و تمت. جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، كاغذ کاهی سفید، جلد: مقوای ساغری، 344ص، ابعاد متن: 14×9/5، اندازه: 21×15سم [ف: - 51]
جلد سوم و چهارم؛ خط: نسخ، كا: موسی الرضا بن کربلائی، بی تا؛ مصحح، در صفحه آخر نام مؤلف با دعای «دام ظله العالی» آمده است؛ جلد: چرم سیاه، 221 گ، 25 سطر، اندازه: 26×15/5 سم [مؤيد: 1- 82]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 21/2×15/3 سم [رایانه]
بی کا، بی تا [نشریه: 13 - 361]
آغاز: بسمله و به نستعين - الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائی؛ انجام: فرغ من تسویده مؤلفه العبد المسكين احمد بن زين الدين بن ابراهیم ابن صقر بن ابراهيم بن داغر المطير في الاحسائي في ... سنة ثلثين و مأتین و الف من الهجرة ...
خط: نسخ، كا: على بن محمد خراسانی قاینی، بی تا، کاغذ: سفید، جلد: مقوا با تیماج مذهب، 303گ، 27 سطر (22×12/5)، اندازه: 31×21 سم [ف: 1- 229]
بی کا، بی تا؛ تحریر زمان حیات مؤلف؛ این چهار نسخه (ش 519 164-165-166) یکدوره شرح زیارت جامعه است که وقف کتابخانه شده؛ واقف: محمد حسین خان مروی [ف: - 158]
بی کا، تا: تحریر زمان حیات مؤلف؛ واقف: محمد حسین خان مروی [ف: - 158]
آغاز: برابر؛ انجام: قد وقع الفراغ من الجزء الثاني من شرح الزيارة الجامعة الكبيرة و يتلوه الجزء الثالث بعون الله و حسن توفيقه و الحمدلله رب العالمين و فرغ من تسویده ... جلد اول و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: محمد ابراهیم قشلاقی، شعبان 1288؛ کاغذ: سفید، جلد: میشن زرد، 858ص، 21-20 سطر، اندازه: 20/5×15سم [فهرست عراقی: 1 - 160]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1579]
خط: نسخ، بی کا، بیتا؛ مصحح، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: گالینگور با روکش کاغذی لاجوردی، 100گ، 15 سطر (6×10/5)، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 15 - 226]
آغاز: بسمله، قال العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسایی قال بابي انتم و امی و اهلی؛ انجام: و الذي بعث محمد بالحق انه فوق فهم أهل هذا الزمان و ما قبله من الأزمان و لم يطمث ما فيه قبله انس و لاجان الامؤمن امتحن الله قلبه للايمان. از «بابی انتم و امی» شروع و با «في بيان الاجساد و الأجساد الدنيويه و الاخرویه و تلطيفها الى آخر» خاتمه می یابد؛ خط: نسخ، كا: ولی محمد زين العابدین ابن کهف مراغی، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 198، 25 سطر ( 19/5×9/5)، اندازه: 28×18سم [ف: 14 - 245]
آغاز: بالحجة لانه اذا قام الاحتمال بطل الاستدلال؛ انجام: و الغضب انما عرض للمنافي فهو ظاهر و لهذا تنسب الرحمة ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: مقوایی، 174 گ، 19 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: -11-183]
جلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 151گ، 21 سطر، اندازه: 20 ×30 سم [ف: 1- 148]
جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 136 گ، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 148]
جلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 307 گ، 20 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 1- 148]
جلد اول و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 429، 20 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 1- 148]
آغاز: بعد از خطبه و مقدمه: السلام علیکم یا اهل بيت النبوة و موضع الرسالة، النبي فعيل النباء بمعنی الفاعل اي المخبر الصادق او بمعنى المفعول أي من أخبر اليه و النبي على هذا التفسير بمعنی المنباء: انجام: و لعل الحق هو الإمامة التي فرضها الله على نفسه و اخذ الميثاق عليه من العباد کما اخذ لربوبيته و الله يعلم ... وفي زمرة المرحومين بشفاعتهم انک ارحم الراحمين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز (از اول خطبه کتاب)؛ جلد: مقوایی، 19 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 260]
ج 1 و 2؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن عبد الصمد، بی تا؛ با یادداشت خریداری محمد هادی صدر العلمای گیلانی در جمادی الثانی 1312ق؛ جلد: تیماج مشکی، 22 سطر (15×8/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 51]
جز چند برگ اول از کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 7گ (146پ -152پ)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 6 - 81]
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: حسين آل شیخ عباس خيقانی، تا: پنج شنبه 20 ذیقعده؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج سبز، 206گ، 20 سطر (16×9)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 5 - 198]
آغاز: برابر؛ انجام: اقول قدبين في هذا الحديث معنی کتابتهم على العرش و على الأشياء و معنى كونهم محدقين هو كونهم في ضحضاح من نور قيامة يصلون لان المراد بكتابتهم اثبات صورهم
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 237 گ، 23 سطر، اندازه: 32×20سم [ف مخ - 3 - 1208]
آغاز: برابر
جزء اول؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 95 گ، 29 سطر، اندازه: 20/5 × 29/5سم [ف: 1-263]
آغاز: بسمله و به نستعين قال العبد المسكين احمد ... قال عليه السلام بابي انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتي اقول بابی صلة معمول ثان لاندی و انتم مفعول اول و المعنى افديكم بابی و امی؛ انجام: على مهاجرها افضل الصلوة و از کی السلام عليه و آله الانجاب الكرام صلی الله علیه و علیهم اجميعن حامد مصلية مسلمة مستغفرة ..
جلد سوم؛ خط: نسخ و نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 122گ، 22 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2435]
آغاز: بسمله قال العبد المسكين احمد ... قال عليه السلام بابي انتم و امی و اهلی و مالی و اسرتي اقول بابی صلة معمول ثان لاندی و انتم مفعول اول و المعنى افدیکم؛ انجام: و فراغ البال من الملال و الهلال الأحوال من الاشتغال و توجه القلب الى امور المرجع و المال بتوفيق الملك العلام المتعال جزء سوم؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 129گ، 19 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2435]
آغاز: برابر جزء اول و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 190گ، 25 سطر، اندازه: 22×36سم [ف: 5 - 2591]
آغاز: و سنشير الى بيان بعضها؛ انجام: او طاعتهم و او الطاعة لهم
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با رویه پارچه [رایانه]
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله رب العالمين، أما بعد؛ انجام: ولوالدي و لمن تبع دين الاسلام محمد و على و الها
خط: نسخ، كا: عاشور بن کر کعلی، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [رایانه]
š.-e zīyārat-e jāmeʻa
مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر، 1252 - 1334 قمری
ebn-e alī
modarres-e čahārdehī, mohammad mohammad nasir (1837 - 1916)
وابسته به: زیارة الجامعة الكبيرة؛ علی بن محمد، امام دهم (212 -254)
شرحی است حامل متن. در دیباچه سند روایت و آداب بر آوردن آن را آورده است. در اینجا از شرح شیخ احمد احسایی بر این زیارتنامه با ستایش یاد کرده است.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:1307
آغاز: ثنا مر معبودی را سزاست که دورات افلاک و ورقات اشجار و حرکات اجسام؛ انجام: و دافع و رافع همومات دنیویه و اخروية است. تم.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا ابری زرد، 97 گ، 17-18 سطر، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [ف:
3- 195]
š.-uz zīyārat-il jāmi-at-il kabīra
حسینی، معین الدین بن محمد صادق
hoseynī, moʻīn-od-dīn ebn-e mohammad sādeq
وابسته به: زیارة الجامعة الكبيرة؛ علی بن محمد، امام دهم (212 -254)
تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: 749/17
شرح بعضی عبارات زیارت جامعه کبیره؛ بی کا، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (185ر-187ر)، 18 سطر (15×9/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: - 380]
Š.-uz-zīyārat-il-jāmi at-il-kabīra
وابسته به: زیارة الجامعة الكبيرة؛ علی بن محمد، امام دهم (212 -254)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4373/4
آغاز: روى الشيخ في التهذيب و الصدوق في الفقيه و العيون زيارة جامعة؛ انجام: بابي انتم و امی و نفسی و اهلی و مالی اجعلوني في همكم من الاهتمام ...
خط: نسخ، كا: محمد گرجی، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ابری مقوایی، 47گ (11-57)، 21 سطر (16×11)، اندازه: 18/5×24/5سم [ف: 12 - 83]
Š.-u zīyārat-il husayn
محمد باقر بن محمد جعفر، ق 14 قمری
mohammad bāqer ebn-e mohammad ja'far (- 20c)
تاریخ تأليف: 29 ربیع الثانی 1315ق
شرح بر زیارتی است که سلمة السراج از حضرت صادق عليه السلام روایت کرده و بدان حضرت امام حسين عليه السلام را زیارت می کنند: «السلام علیک یا حجة الله و ابن حجته».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2490
آغاز: الحمدلله الذي جعل الزيارات رافعة للزائرين في درجات الزيارات حتى وصلوا ثم اتصلوا بالمزور؛ انجام: و على اتباعه و أشياعه الملكوتیین و لعنة الله و لعنة اللاعنين على أعدائهم الملعونين أبد الابدين.
خط: نسخ، كا: فتطهى الفیلی، تا: دوشنبه غره شعبان 1315ق، جا: همدان؛ جلد: مقوایی، 56گ، 15 سطر، اندازه:11×17سم [ف: 7- 79]
š.-e zīyārat-e rajabīyya
کاشف یزدی، قاضی بن کاشف الدین محمد، - 1075 قمری
kāšef-e yazdī, qāzī ebn-e kāšef-od-dīn mohammad ( 1665)
اهداء به: شاه صفی زیارت از مصباح المتهجد است. جز آن است که در الذریعه (1306/3) آمده است.
آغاز: الحمدلله الذي حيانا بزيارة صفيه ... چنین گوید ... قاضی بن کاشف الدين محمد؛ انجام: از خدای تعالی بخواهد که مستجاب گردد
بی کا، تا: 1080ق، جا: اصفهان؛ جلد: میشن قهوه ای، 10گ (113پ - 122ر)، 18 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 5 - 398]
آغاز: بسمله، حمدله چنین گوید اقل الخلقه ... این ترجمه ایست وافی و ... شافی بزبان فصاحت نشان فارسی؛ انجام: صلوات و درودهای خدایتعالی ما را کافیست ... سنه ... 1127 الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: 1127ق [رایانه]
š.-e zīyārat-e rajabīyya
قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا، - 1107 قمری
qomī mašhadī, mohammad ebn-e mohammad rezā ( 1696)
[دنا 764/6؛ مكتبة امير المؤمنین 450/2؛ فهرستواره 565/7]
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:3231/3
آغاز: بسمله. بعد از ادای وظایف ستایش خالق برايا و مراسم درود بر سرور اوصیا، انجام: و هو الوكیل و خدای تعالی ما را کافی است و خوب وکیلی است خدای، مخصوص به مدح محذوف است یا مقدم شده (تم تم تم).
بی کا، بی تا [ف: 5 - 198]
Š.-uz-zīyārat-ir-rajabīyya
شرحی است مزجی بر زیارت رجبیه «الحمدلله الذي اشهدنا مشهد اوليائه في رجب».
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1981/5
آغاز: الحمدلله الواصل الحمد بالنعم و النعم بالشكر يعني انه يقع النعم تفضلا منه اولا فنحمده عليها
نسخه اصل: کتابخانه شخصی؛ بی کا، تا: با تاریخ 1329ق؛ 22ص (160-139) [عکسی ف: 5 - 435]
شرح زيارة عاشوراء / شرح دعا / عربی
Š.-u zīyārat-i 'āšūrā’
داور شیرازی، مفيد بن محمد نبی، 1251-1325 قمری
dāvar-e šīrāzī, mofīd ebn-e mohammad nabī (1836 - 1907)
وابسته به زیارت عاشورا؛ محمد بن علی (علیه السلام)، امام پنجم (57 -114)
تاریخ تأليف: از اوایل رمضان تا 3 ذیقعده 1303ق؛ شرح مزجی بسیار مفصلی است که در موضوعات ادبی و تاریخی و اعتقادی بحث می کند. در اول کتاب مقدمه ای است دارای فضل زیارت امام حسين عليه السلام و معنی عاشورا.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:375
آغاز: الحمدلله الذي فضلنا بالعاشوراء و وعدنا الثواب الجزيل بالعويل و البكاء ... و بعد فهذا شرح شریف و ایضاح منيف؛ انجام: و ذلك متناقض في الآية المذكورة و التناقض في كلامه تعالی محال؛ و ههنا قد تم ما أردنا ایراده في شرح الزيارة..
خط: نسخ معرب، كان محمد ابراهيم بن محمد باقر شیرازی، تا: 23 صفر 1304ق؛ مصحح، محشی با نشانی «منه»، دارای دو قصیده از میرزا آقای نقاش شیرازی (فرصت) و میرزا محمد شیرازی (قدسی) در تقریض کتاب؛ مهر: «مفيد بن محمد نبی» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 203گ، 26 سطر، اندازه: 35×22سم [ف: 1 -393]
š.-e zīyārat-e ‘āšūrā
مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر، 1252- 1334 قمری
čahārdehī, mohammad modarres-e mohammad nasir (1837 - 1916)
وابسته به زیارت عاشورا؛ محمد بن علی (علیه السلام)، امام پنجم (57 -114)
آغاز: بسمله. باب در کیفیت زیارت سید الشهداء در روز دهم محرم روایت حکیم ...
انجام: حفظ می کند مال او را از تلف ... على مهاجرها الف سلام و تحية
[دنا 764/6؛ فهرستواره منزوی 565/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا [الفبائی: - 341]
آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، كا: على غروی، تا: 1332 ق [الفبائی: - 341]
Š.-u zīyārat-i 'āšūrā'
کاشانی، حبیب الله بن علی مدد، 1262 - 1340 قمری
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
وابسته به زیارت عاشورا؛ محمد بن علی (علیه السلام)، امام پنجم (57 -114)
شرح مختصری است بر زیارت معروفی که از حضرت باقر (علیه السلام) روایت شده و به آن حضرت امام حسین (علیه السلام) در روز عاشورا زیارت می شود. بیشتر این شرح توضیحات ادبی الفاظ این زیارت می باشد.
آغاز: الحمدلله الملك المنان الذي جعل زيارة الحسين وسيلة الى المغفرة و الرضوان و الصلاة على محمد و آله امناء الرحمن؛ انجام: و الانشاء ليس بهذه المثابة و الى ان الخبر يجب أن يكون ثابت للمبتدأ و الانشاء.
خط: نسخ، كا: حسن شريف بن علی کاشانی، تا: 1309ق، جا: کاشان؛ افتادگی: وسط و انجام؛ جلد: گالینگور سبز، 12گ (35پ -46پ)، 18 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 3 - 131]
آغاز: ... اللهم اجعلني في مقامی هذا ... مقامی ای لزيارة الحسين (علیه السلام) تناله من النيل و هو الصابة؛ انجام: لجواز الاشارة به الى يوم قتله و الاحتياط بالجمع أن ينبغی ترکه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 5گ (48ر - 52پ) [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 150]
š.-e zīyārat-e 'āšūrā
موسوی یزدی، حسین بن جعفر، ق14 قمری
mūsavī yazdī, hoseyn ebn-e ja‘far (- 20c)
وابسته به: زیارت عاشورا؛ محمد بن علی (علیه السلام)، امام پنجم (57 -114)
حل جملات مشکله آن
[دنا 764/6 ؛ فهرستواره 565/7]
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:1419
آغاز: بسمله، ستایش و ثنا خداوندی راست که راه هدایت را واضح فرمود ... الخ
خط: نسخ، بی کا، تا: 21 جمادی الاول 1296ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی کاغذ آبی، 94گ، 16 سطر (13×7)، اندازه: 81×11/5 سم [ف: 3 - 955]
š.-e zīyārat-e ‘āšūrā
طواری یزدی، عباس بن محمد، ق 15 قمری
tavārī yazdī, “abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
وابسته به زیارت عاشورا؛ محمد بن علی (علیه السلام)، امام پنجم (57 -114)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:4414
کاتب = مؤلف، تا: 1417ق [نشریه: 13 - 399]
Š.-u zīyārat-i 'āšūrā'
وابسته به: زیارت عاشورا؛ محمد بن علی (علیه السلام)، امام پنجم (57 -114)
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 10184/1
آغاز: ولا يدخرن لمنزلك شيئا فانه من ادخر لمنزله شيئا في ذلك اليوم لك يبارك له فيما يدخر ... فقال یا علقمه اذا انت صليت الرکعتین بعدان تومي اليه بالسلام ... تعم ساق الزيارة باختلاف
كثير لما في زاد المعاد؛ انجام: و منها الزمان و لا يختص هذه الزيارة بيوم عاشورا و ان كانت واردة فيها ... نعم لا ريب في كونه افضل لاشتماله على التعظيم و كونه أخر و منها اتحاد المكان ... الى هنا جف قلمه الشریف دام ظله.
بی کا، بی تا؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1592]
Š.-e zīyārat-e mofje'e
اهدا به: میرزا عبدالباقی ملقب به صدر تاريخ تأليف: 19 جمادی الاول 1283ق
عناوین زیارت را به 12 عنوان تقسیم کرده و به شرح هر یک از عنوانها در مجلس عليحده پرداخته و هر عنوان را دارای سه نگارش است.
تاریخ تأليف 19 جمادی الاول 1283 است که در آخر کتاب بطور منظوم بیان شده: «به عهد دولت و اقبال ناصرالدین شاه ** شه سپهر سرير خدیو چرخ کلاه ... نهار نوزدهم از جمادی الاولی ** ز شرح مفجعه فارغ شدم به فضل اله / ز عندلیب خرد جست عمر کوتاهش ** بلند کرد صفیر و کشید ناله و آه / نمود رو به مدینه نهان به فاطمه گفت ** أری حسینك طرح التراب و احزناه.
شیراز؛ شاهچراغ؛ شماره نسخه:2458
آغاز: الحمدلله الذي فتح بقدرته باب العالم الامكان و الايجاد
خط: نستعلیق، كان محمد جعفر بن مرحوم حاج علی اصغر، تا: 29 محرم 1346ق، 129 گ، اندازه: 20×16/5 سم [ف: 3 - 57]
š.-e zīyārat-e nāhīya
مازندرانی اصفهانی، محمد علی بن محمد
māzandarānī esfahānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad
به دستور: میرزا نصر الله کوچک خان اصفهانی
ترجمه و شرح مختصری است بر زیارت معروف به ناحية که بدان حضرت امام حسين عليه السلام در روز عاشورا زیارت می شود و روایت کرده اند که از ناحیه مقدسه امام زمان علیه السلام به سوی بعضی از نایبان آن حضرت بیرون آمده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 170
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة على اشرف الانبياء و المرسلین ... و بعد امیدوار بکرم پروردگار محمد على الموسوي اصفهانی؛ انجام و دعا کن برای خود و پدر و مادر خود و هر که را خواهی.
خط: نسخ خوب، بی کا، بی تا، در پایان نسخه روایتی در منقبت حضرت امیر المومنین و زهرا علیهما السلام ترجمه و افزوده شده؛ جلد: تیماج سبز، 58گ، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 1- 240]
شرح زیارة الوداع- شرح وداع جامعة الكبيرة
شرح زیارة الوداع- شرح سلم العلوم
شرح زیج الغ بیک- سلم السماء
š.-e zīj-e oloq beyk
معین کاشانی، عبدالرزاق بن محمد، ق9 قمری
moʻīn-e kāšānī, ‘abd-or-razzāq ebn-e mohammad ( 15c)
وابسته به: زیج الغ بیک = زیج گورکانی = زیج جدید سلطانی = زیج سلطانی گورکانی؛ الغ بیک، محمد بن شاهرخ (796-853)
شیراز؛ بغایری، عبدالرزاق؛ شماره نسخه: بدون شماره
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [میراث اسلامی: 5 - 569]
الجدول / هیئت / فارسی
š.-e zīj-e oloq beyk = dastūr-ol-‘elm fī tashīh-el-jadval
قاضی زاده رومی، محمود بن محمد، - 931 قمری
qāzī-zāde-ye rūmī, mahmūd ebn-e mohammad (- 1525)
وابسته به: زیج الغ بیک = زیج گورکانی = زیج جدید سلطانی = زيج سلطانی گورکانی؛ الغ بیک، محمد بن شاهرخ (796 -853)
آغاز: بسمله و به نستعین متن مقالت اول در معرفت تواریخ و آن مشتمل بر مقدمه و هفت باب ... شرح دوازده دور ماه سیصد و پنجاه و چهار روز است
[کشف الظنون 966/2؛ بروکلمان 248/2؛ نسخه های منزوی 263 و 291 و 318؛ دنا 765/6]
نسخه اصل: حمیدیه 848؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 13 رجب 904ق، نوشته خود گزارنده. نويسانده سلیمان دری موقت جامع ابوالفتح سلطان محمد خان؛ واقف: سلطان عبدالحمید خان بن سلطان احمد خان، 176گ [ف: - 120]
نسخه اصل: حمیدیه 849؛ بی کا، تا: قرن 10؛ گزارنده خود را در آن به نام «داعی» یاد کرده؛ 132گ [ف: - 120]
نسخه اصل: چورلولو على پاشا. جارالله 342؛ كا: محمد بن احمد بن محمد بن حسن بن حسین، تا: 8 محرم 1060ق؛ واقف: وزیر اعظم علی پاشا؛ 55گ [ف: - 120]
خط: نسخ، بی کا، تا: اواسط صفر 1156ق، جا: بغداد؛ با نسخه اصل مقابله شده؛ اندازه: 21×15سم [نسخه پژوهی: 2 - 180]
š.-e zīj-e oloq beyg = š.-e zīj-e soltānī gūrkānī = hall-e zīj-e jadīd-e soltānī
بیرجندی، عبدالعلی بن محمد، - 934 قمری
bīrjandī, 'abd-ol-‘alī ebn-e mohammad (- 1528)
وابسته به: زیج الغ بیک = زیج گورکانی = زیج جدید سلطانی = زيج سلطانی گورکانی؛ الغ بیک، محمد بن شاهرخ (796 -853)
تاریخ تأليف: 929ق
متن از میرزا الغ بیگ فرزند شاهرخ تیموری است و شرح از نظام الدين ملا عبدالعلی بن محمد بن حسین بیرجندی و در آن مشکلات و مبهمات لفظی و معنوی را تشریح کرده است. مشتمل بر چهار «باب» است. مظفر گنابادی در «شرح بیست باب»
از آن یاد کرده است. آغاز: بسمله، اجناس حمد و سپاس معری از توهم تناهی و انواع شکر بی قیاس مبرا از تخيل نفاقی ... امل بعد چنین گوید ... عبدالعلی بن ... بیرجندی ... که اشرف صناعات و علوم علم هیات و ...
انجام: و چون اهل احکام را تریب آثار بر تبدیل این فصول و ادوار اعتقاد تمام است آن را ذکر کردیم
[فهرستواره منزوی 2913/4؛ الذريعة 68/7 و 309/13؛ دنا 765/6 - 766 (49 نسخه)؛ نسخه های منزوی 317/1؛ مشترک پاکستان 274/1]
شرح و حواشی:
1- شرح زیج الغ بیگ (منتخب)
آغاز: برابر؛ انجام: و برعکس این باشد والله اعلم باب دوم در.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ با اشکال هندسی؛ واقف: فاضلخان، 1065ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 193گ، 27 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 18 - 84]
آغاز: برابر؛ انجام: چهارصد و پنجاه و یک سال و مشتری را چهار.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: وسط و انجام (صفحه دوم و سوم و آخر نسخه ناقص است)؛ با اشکال هندسی؛ واقف: فاضل خان؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن نیلی، 214گ، 25 سطر، اندازه: 26×18 سم [ف: 18 - 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج جگری، 244گ، 19 سطر، اندازه: 18×24/5سم [ف: 10 - 71]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ با اشکال به شنگرف کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 260گ، 221 سطر، اندازه: 18×27/5سم [ف: 10-72]
آغاز و انجام: برابر؛ در پایان آمده: تاریخ تأليف هذا الكتاب بالسنين الهجرية «تم في رجب بعون الله» (929) بالسنين الهجرية الفته انا العبد عبدالعلی (829) بالسنين الرومية، غفر الله الاحد الرؤف له و لوالديه» (1834) بالسنين الجلالية بحق محمد الحسيب الامين (445).
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ در احمد نگرهند در ذیقعده 1002 مقابله شده، در صفحه عنوان عبدالعظیم حسینی می نویسد که این نسخه در ماه 9 سال 1133، به من رسیده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 370گ، 24 سطر (14×17)، اندازه: 24×13سم [ف: 5 - 199]
آغاز: متن. مقاله اول در معرفت تواریخ و آن مشتمل است بر مقدمه و هفت باب، مقدمه در معنی تاریخ و سال و ماه و اجزاء آن؛ انجام: حداکثر این اوضاع مأخوذ است از اصحاب احکام و مستند آن تجربه و امتحان است بلی وحی الهام و کیفیت وضع جدول ظاهر است، تمت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: سمرقندی رنگین، جلد: مقوایی مشکی، 114ص (1-114)، 20 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 1- 306]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ با اشکال، مجدول، مقابله شده؛ تملک: محمد قاسم بن محسن منجم سبزواری کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 24گ، 23 سطر (17×10)، اندازه: 25/5×18سم [ف: - 84]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: محمد رحيم بن سعید بن ابراهیم؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 148گ، 16 × 19 سطر (9/5 - 14611 - 15)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: - 422]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با یادداشت مورخ 1042؛ تملک: محمد کاظم حسینی، محمد بن عبدالقیوم؛ مهر: علی نقی، عبدالباقی موسوی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سبز، 299 گ، 17 سطر (18×12)، اندازه: 24×18سم [سنا: ف: 1 - 2]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1760ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1- 131]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 319 گ، 21 سطر، اندازه: 25/8×18/1 سم [ف: 3- 509]
آغاز: لو كره المشركون ونجبات تحیات زاكيات ونخبات صلواة ... اما بعد چنین گوید معتکف زاویه خمول دردمندی عبدالعلی بن محمد بن حسین بیرجندی که از اشراف صناعات ... بسمله ... مقاله اول در معرفت تواریخ و آن مشتمل است بر مقدمه و هفت باب مقدمه در معرفت معنی تاریخ؛ انجام: فصل نصف مقوس قطر ظل بر مقوس نصف قطر قمر مساوی دو مربع همه ی است وبرین
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح جلد: مقوا با روکش پارچه مشکی، 96گ، 23 سطر، اندازه: 29×16سم [ف: 5- 2592]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با اشکال فلکی؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج عنابی، 180ص، 21 سطر، اندازه: 26×20سم [ف: 19 - 2]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی از ملا مظفر منجم گونابادی و برخی با نشان «لمحرره»؛ جلد: تیماج مشکی، 132گ (2پ - 133پ) [ف: 10 - 1566] و [فیلم ها ف: 3 - 202]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج آلبالویی مذهب، 544گ، 14 سطر (13×6/5)، اندازه: 20×13سم [سنا: ف: 2 - 73]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ با اشکال هندسی، مجدول، مصحح، محشی با عنوان «احمد عفی عنه»، یادداشتی از سید محمد جزائری درباره کتاب و مؤلف به سال 1383ق؛ تملك: ابو الحسن بن عبدالله موسوی شوشتری در اورنگ آباد به سال 1106ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 437گ، 20 سطر، اندازه: 14/5 × 24/5سم [ف: 20 - 252]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مهر: نجم التوليه مورخ 1304؛ جلد: تیماج قهوه ای، 331گ، 19-21 سطر (10/5 × 21)، اندازه: 30×18سم [ف: 1- 349]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: سلطانعلی بن حسنعلی، تا: شنبه 4 جمادی الثانی 1007ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 165گ، 25 سطر (17×11)، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 13 - 97]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1007ق؛ 256گ، 27 سطر، اندازه: 18×9سم [ف: 2 - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد زمان بن حسین خاتون آبادی، تا: 15 رجب 1014ق؛ با سرلوح، مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، 374گ، 19سطر (17×8/5)، اندازه: 26×15سم [ف: 1 - 150]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 18 رجب 1020ق؛ با اشکال هندسی، مصحح، محشی از محمد صادق منجم، در پنج برگ آغازین چندین فائده نجومی پراکنده به خط محمد صادق منجم؛ تملک: محمد صادق بن محمد تقی منجم با مهر «محمد صادق دارد امید شفاعت» (بیضی) و سپس انتقال آن به فرزندش محمد اشرف با مهر «المتوكل على الرزاق المنعم صادق المنجم» (بیضی) و انتقال آن به فرزندش محمد ابراهيم بن محمد اشرف با مهر افوض امرى الى الله عبده محمد ابراهیم» (مربع) و سپس انتقال آن به محمد حسین بن محمد يوسف ساروی مازندرانی به سال ا
11349 با مهر «رب اجعلني من عتقاء الحسين» (هشت گوش)، ابن محمد مهدی به سال 1162 با مهر «محمد باقر العلوم» (مربع)؛ جلد: تیماج، 275 گ، اندازه: 19/5 × 25/5سم [ف: 1- 164]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:424
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 904]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 21 ذیحجه 1022ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 183]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق آمیخته با نسخ، كا: عبدالرشید فرزند جانی، تان 1043ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 213 گ، 25 سطر، اندازه: 19 ×30 سم [ف: 24 - 246]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: امیر خان بن حسن اصفهانی (ساكن قلعه دستجرد)، تا: 10 شعبان 1044ق؛ با اشکال هندسی، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 356 گ، 22 سطر، اندازه: 25×13سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاجی محمد کاتب، تا: 10 رجب 1055ق؛ مصحح، با چند جدول نجومی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 472ص، 27 سطر، اندازه: 19/5 ×5/ 30سم [ف: 16- 24/3]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: دهه دوم شعبان 1057ق، کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ، 184 گ، 18 و 34 سطر، اندازه: 20/5 ×25/9سم [ف: 3- 509]
آغاز: برابر؛ انجام: والله اعلم بالصواب ... ابن محمد الطبسي عفی
خط: نسخ، بی کا، تا: 1099ق [رایانه]
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 241گ، 19 سطر، اندازه: 24/3×15/3 سم [ف: 3 - 509]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 318گ، 21 سطر (19×9/5)، اندازه: 25/5×15سم [ف: 5 - 199]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ افتادگی: وسط و انجام؛ با تعدادی شکل هندسی و جدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 193گ، 28 سطر (21×12/8)، اندازه: 28×18سم [ف: 6 - 344]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی، جلد: روغنی مذهب، 20 گ، 25 سطر (21×13/5)، اندازه: 21×30سم [ف: 17 - 130]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 226گ، 15 سطر (22×13)، اندازه: 17×27سم [ف: 17- 493]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ مصحح، محشی با نشان میر نصیرا، 12»، دارای اشکال اختر شناسی زیبا؛ کاغذ: شرقی، جلد: کاغذی نارنجی، 185 گ، 25 سطر (2012)، اندازه: 20×27سم [ف: 37 - 357]
فصل 1 از باب 4؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1105ق، جا: کرمان؛ [نشریه: 2 - 105]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 8 شعبان 1106ق؛ کاغذ: فرنگی کهن، جلد: تیماج مشکی، 23 سطر (21×10)، اندازه: 28×18سم [ف: 5 - 198]
آغاز: مقاله اول در معرفت تواریخ و این مشتمل بر مقدمه و هفت باب، مقدمه اول در معرفت تاریخ و سال و ماه و اجزای آن چون از همه اجرام سماوی ظاهر آفتاب و ماه است جرم و جسم هر دو؛ انجام: اضافه میان سرماه و سر ماه بعد از آن به دو روز است و اعمال این باب بغایت واضح است و به تمثيل محتاج نیست
بی کا، تا: بین 1063 تا 1141ق، جلد: تیماج قرمز، 4ص (431 -434)، اندازه: 33×15/5 سم [ف: 10 - 1379]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حاج علی هندی عظیم آبادی، تا: یک شنبه 9 محرم 1213ق، جا: سپاهان؛ پس از پایان یکجدول جيب و يكجدول تناسب و ابدال و تفضيل و قلب و عکس و ترکیب و ترکیب عکس و ترکیب قلب هست، محشی از علی هندی و میرزا محمد نصیر و دیگران؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 199گ، 25 سطر (23×12)، اندازه: 31×21 سم [ف: 4 - 915] و [فيلم ها ف: 3 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1215ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی،
235 گ، 36 سطر (19×8/5)، اندازه: 26×15سم [ف: 1- 334]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1224ق؛ محشی با نشان «میرزا محمد نصیر، حمدالله، من الاصول، زیج»، امانت نزد عبدالله؛ تملك: ضیاء الدین دری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 238 گ، 25 سطر (17×9/5)، اندازه: 23/5×15/5 سم [ف: - 84]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ با اشکال هندسی و نجومی، محشی به نقل از میرزا نصير و از اصول قلیدس؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 566ص، 211 سطر، اندازه: 17×26/5 سم [ف: 10- 1715]
آغاز و انجام: برابر
خط: ثلث، كا: حسين بن محمد کرمانی، تا: غره رمضان 1295ق؛ افتادگی: وسط؛ 352ص، 24 سطر (11/5× 21/5)، اندازه: 21×30سم [عکسی: 1- 152]
آغاز: برابر
مقاله اول در معرفت تواریخ و آن مشتمل است بر مقدمه و هفت باب، مقدمه در معرفت معنی تاریخ سال و غیره؛ بی کا، بی تا [نشریه: 5 - 113]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب از روی نسخه ای که در سال 1003ق در مکه نوشته شده بود؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 143گ (1پ -143پ)، 31-23 سطر (17×8 و 16/5×8/7)، اندازه: 21/8×14/5 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: میشن خرمایی، 636ص، 21 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 6 - 116]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با اشکال شنگرف، مصحح، محشی با نشانی «کاظم»؛ تملکی به تاریخ صفر 1303؛ جلد: تیماج قرمز، 268گ، 21 سطر، اندازه: 30×18/5 سم [ف: 5 - 293]
Š.-e zīj-e oloq beyk
وابسته به: زیج الغ بیک = زیج گورکانی = زیج جدید سلطانی = زیج سلطانی گورکانی الغ بیک، محمد بن شاهرخ (796-853)
غیر همانند:
آغاز: پس از بسمله و جمله دعآئی کاتب نسخه: متن مقاله اول در معرفت تواریخ؛ انجام: شرح مضمون این فصول ببسطي احتياج ندارد و نه ببرهانی چه اکثر این اوضاع مأخوذ است از اصحاب احکام و مستند آن تجربه و امتحانست بل وحی و الهام و کیفیت وضع جداول نیز ظاهر است. نسخه فاقد مقدمه است و شارح نامعلوم روش این شرح: عبارت متن را در عنوان متن و توضیح آن در عنوان شرح آورده شده: در معرفت تاریخ هجری» شرح: «عرب را پیش از دولت اسلام تواریخ مختلف بوده است»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 26 شوال 1017ق؛ با اشکال کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 215گ، 21 سطر، اندازه: 21×11سم [ف: 18 - 85]
آغاز: در مواليد شرح زيج من كلام بیرجندی، یکسال قمری که دوازده دور قمر باشد؛ انجام: دوازده ساعت ل قه ل ثانیه، تمت و السلام بندهایی از شرح بیرجندی؛ خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1175ق؛ 5گ (73پ - 77پ) [ف: 6- 250]
آغاز: ... که مبدا شبانروز ایشانست یک و نیم از جاغ ژه و کسکو گذشته باشد و یک و نیم مانده، انجام: و مریخ را دویست و هشتاد و چهار چون این مدت بگذرد باز نوبت بافتاب رسد و الله اعلم بالصواب شرحی است ناقص با عنوان «متن، شرح» بر زیج الغ بیگ که به دلیل افتادگی زیاد شناخته نشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج اناری، 36ص (36-1)، 25-23 سطر (26×16/5)، اندازه: 31×19/5 سم [رایانه]
آغاز: اولین عنوان موجود در آخر برگ نخستین: متن باب اول در معرفت تاریخ هجری اول این تاریخ اول محرم ... شرح عرب را پیش از دولت اسلام تواریخ بسیار بوده است و چون رسول الله عليه السلام از مکه بمدينه؛ انجام: مستند آن تجربه و امتحان است بل وحی و الهام و کیفیت وضع جداول نیز ظاهر است. تمام شد. از اواخر مقدمه و اول باب اول از مقاله اول را دارد تا آخر کتاب. متن از الغ بیگ محمد (796-853ق) ابن شاهرخ بن امیر تیمور
گورکان، که به کمک چند تن از دانشمندان نگاشته شده است، همکاران عبارتند از قاضی زاده رومی، غیاث الدین جمشید کاشانی و بعد از مرگ آن دو، ملا علی قوشچی. کتاب در چهار مقاله است: 1. تواریخ، در یک مقدمه و پنج باب، 2. اوقات طالع در بیست و دو باب، 3. سیر ستارگان در سیزده باب، 4. دیگر اعمال نجومی در دو باب. چون نسخه بدون آغاز بود، شارح آن را به خوبی نشناختم. گمان می کنم از ملا عبدالعلی بیرجندی (934ق) و یا از آن غیاث الدین جمشید بن مسعود کاشانی
832ق) باشد که به نام «زيج الخاقاني في تكميل الزيج الايلخانی» موسوم است. گزارشی است که در ابتدا تحت عنوان متن تمام عبارت ماتن را آورده سپس تحت عنوان «شرح» به گزارش نسبتا تفصیلی آن پرداخته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: اوایل رجب 996ق، جا: یزد؛ افتادگی: آغاز؛ با دوائر و اشکال نجومی؛ تملك: محمد اشرف بن محمد جعفر اصفهانی؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج مشکی، 143گ، 22 سطر (18×10)، اندازه: 24×18سم [ف: 1- 279]
آغاز: متن. مقالت اول در معرفت و تواریخ و آن مشتمل است بر مقدمه و هفت باب. مقدمه در معرفة معنی تواریخ و سال و ماه و اجزای آن. چون از همه اجرام سماوی ظاهرتر آفتاب و ماهست؛ انجام: مضمون این فصول بسطي احتياج ندارد و نه برهانی، چه اکثر این اوضاع مأخوذ است از اصحاب احکام و مستند آن تجربه و امتحان است، بل وحی و الهام و کیفیت وضع جداویل نیز ظاهر ست. و الله اعلم. تم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ در برگ پشت آمده: «این کتاب را میرزا فرج بروجردی از اسلامبول بعنوان سوقات (پاک شده) بتاريخ 1231»؛ تملك: ابوبکر بن رستم بن احمد شیروانی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 257 گ، 17 سطر (13×7)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 11 - 288]
Š.-e zīj-e oloq beyg (mn.)
وابسته به شرح زیج الغ بیگ = شرح زیج سلطانی گورکانی = حل زیج جدید سلطانی؛ بیرجندی، عبدالعلی بن محمد (-934) گزیده ای است از شرح ملا عبدالعلی بیرجندی بر زیج الغ بیک.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:8328
آغاز: بسمله. این مسوده ایست منتخب از شرح زیج جدید گورگانی که حضرت مولانا عبدالعلی بیرجندی قلمی نموده ... چون از همه اجرام سماوی ظاهرتر آفتاب و ماه است مراد از
اجرام سماوی کواکب است؛ انجام: و یا جنوبی تحت الارض تفاصيل میان آن (سپس دو جدول است) خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، تملك: محمد علی بن محمد اسماعیل منجم در 1246؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی مقوایی، 197گ، 17 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 5-661]
شرح زیج ایلخانی- الزيج المحقق السلطاني على اصول الرصد الايلخانی
شرح زیج ایلخانی- کشف حقایق زیج ایلخانی
š.-e zīj-e īlxānī tūsī
کوبنانی، ابواسحاق، - 886 قمری
kūbnānī, ābūeshāq (- 1482)
وابسته به: زیج ایلخانی؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
گزارشی بر فصل چهارم مقاله دوم آن در «بسط تقاويم کواکب». . آغاز: بسمله. لله المنة على نعمه المتوالية المتظاهرة ... اما بعد چون بميامن اسعاد توفيق عز استسعاد بشرف محبت و دولت صحبت خیر سعادت اکتساب معالی انتساب نقابت نقاب سیادت پناه مخدوم جمال غره غرای عترت طاهره کمال دره زهرای حکمت باهره نصر الله تعالی لمحبي اهل بیت نبیه و الفتح الابواب آمال موالي حبيبه و صفیه مستسعد گشته انجام: يکسان بگیرند و الله اعلم بالصواب تم في جمادى الآخرة.
[دنا 767/6 ؛ فهرستواره منزوی 2951/4]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2417/4
آغاز و انجام: برابر کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 24ص (397-420)، 14 سطر (5×11)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 9- 1054]
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه:576/5 - عکسی
اصل نسخه: همان نسخه بالا (عكسي ف: 2 - 173]
شرح زیج سلطانی گورکانی- سلم السماء
شرح زیج سلطانی گورکانی، کنوز الصحة
شرح زیج سلطانی گورکانی به شرح زیج الغ بیگ
Š.-e zīj-e mohammad šāhī
شارح معلوم نیست، ولی از قرائن پیداست که از مردم هند و یا مقیم هند بوده، از جمله این که در صفحه 22 آمده است: «بعد از بیان تحقیق ظل و جیب بامثله استاد کرام پرداخته شد که در مرشد آباد بنگاله بجهت سرمشق مبتدیان نقل فرموده بود، از آن جمله رویه اوساط شمس در سال شانزدهم ناقصه محمد شاهی مطابق هزار و صد و چهل و شش ناقصه هجریه ماه ذی قعده روز دوشنبه تاریخ سی ام ناقصه وسطی بطول موضع سوای جی پور ... از موضع رصد بطرف مغرب واقع شده بود». ظاهرا این شرح از محمد معروف به شیر خان است که نسخه دیگر آن در مجلس (2456/2 ص 231-566) موجودست (رک: نسخه های خطی 184/5 و منزوی 319/1) متن به نشان «م» و شرح به نشان «ش» نمودار است و در آن از تاریخ محمد شاهي (ص 1) و زیج
ایلخانی و زیج گورکانی (ص 42) و زیج خاقانی (ص 48) و دو جا از سنه ناقصه 1146 هجریه (ص 22 و 339) یاد شده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:5475
آغاز: در بیان تحصیل اوساط و نفاق ممر کواکب، اولا تاریخ مطلوب را از تاریخ محمد شاهی معلوم کنند؛ انجام: و عرض آن از خط استوا «لر» است
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1241ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: حاج وزیر وظایف؛ کاغذ: فستقی الوان، جلد: تیماج عنابی، 169گ، اندازه: 17 × 21/4 سم [ف: 8- 215]
.-u subhanak-al-lahumma wa bihamdik ...»
رساله ای بسیار مختصر در شرح عبارت «سبحانك اللهم و بحمدک و تبارک اسمک و تعالی جدک ولا اله غيرك ...» که پس از تكبيرة الإحرام گفته می شود، می باشد.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:1332/2
آغاز: سبحان من تنزه عن الفحشاء ... واعلم أن قرائة الثناء في الصلاة بعد تكبيرة الافتتاح سنة و هو سبحانک اللهم؛ انجام: قال الملائكة اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمدا عبده ورسوله
خط: نسخ، بی کا، بی تا، در آخر کتاب اسم «شيخ ابراهيم الشهير بعرب امام» در حاشیه، حاشیه ای کوتاه با «تقریر مولانا توقيع نورالله مرقده» آمده؛ از موقوفات حاج محمد رمضانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2گ، اندازه: 2014سم [ف مخ - 3- 1209]
š.-e «sobhānahū mā a'zam š’nah>>
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:ض10340
آغاز: بسمله. قوله سبحانه ما اعظم شانه؛ انجام: ناشيا من اللفظا ذا من العلم بالواضح
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [الفبائی: - 341]
Š.-us sabʻ-il ‘ulwīyyāt
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9673/2
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (14×7/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 17 - 449]
š.-u sabʻ-i maqālāt
شرح زیج - شرح سبعین 877
نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد، 597 – 672 قمری
nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
شارح می گوید علم مخروطات از علوم دقيقه و از امهات و مشکلات هندسه است. ابلونیوس (= آپولونیوس) در این زمینه کار کرد و هشت مقاله در آن فراهم آورد ولی بر اثر استنساخهای غلط و مشکل بودن مطلب اغلاط بی شمار به آن راه یافت تا آنکه او طوقيوس چهار مقاله نخستین آن را بعدها تصحیح کرد و پس از تصحیح در دسترس عموم گذارد ولی باز بعد از او اغلاط بسیار به آن راه جست تا آنکه هفت مقاله آن به دست من افتاد. من بر آن شدم که به ترجمه آن دست یازم ولی بر اثر غلط های بسیار امکان آن حاصل نگشت. به ناچار کتاب را به حسن بن موسی سپردم او پس از مدتی کار و نگرش مقاله ای در این زمینه برحمت ایزدی پیوست و بعد از او احمد بن موسی در تعقیب بر آمد و با زحمت زیاد هفت مقاله آن را تنقیح کرد که از این هفت مقاله چهار مقاله آن ترجمه احمد بن موسی هلال بن ابی هلال حمصی و سه مقاله دیگر ترجمه ثابت بن قره حرانی است. من این هفت مقاله را که پس از ترجمه احمد بن موسی تنقیح کرده است با اضافات در صور و اشکال و حفظ ترتیب چهار مقاله بر ترتیب او طوقيوس و سه مقاله بر ترتیب ابولونیوس در این کتاب آوردم به اضافه صدری که اپولونیوس به آن اضافه کرده است. (عبدالله انوار) در شرح احوال و آثار خواجه از «المقالات الست» یاد شده که جرجی زیدان در آداب اللغة العربية و زر کلی در الاعلام آن را از مؤلفات خواجه دانسته اند ولی توضیحی بیشتر نداده و از آن نسخه ای نیافتم ولی از شرح سبع مقالات سخنی نیامده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 770
آغاز: بسمله، آن موقع علم ما يقع في المخروطات من القطوع و ما تعرض فيها؛ انجام: فقد تبين ما اردنا جميع الجهات التي يمكن أن نتوهم عليه القسمة
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ با اشکال هندسی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 158گ، 23 سطر (16×9)، اندازه: 27616/5 سم [ف: 8- 267]
š.-u sabʻīn
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:10876
آغاز: بسمله. هذه رسالة في شرح كتاب السبعين في تراكيب الاجساد ... و بعد ان مثال؛ انجام: و ایاک آن تمازج الأجساد بالاجساد الا بالحل، تمت الميزان و شرحه و صلى الله على محمد و آله الاجمعین
خط: نسخ، بی کا، بیتا الفبائي: - 341)
š.-e soxan-e emām-e sādeq
در شریعت و طریقت و حقیقت، با عنوان های «اگر پرسند، جواب بگو»..
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:5972/3
خط: نستعلیق، کا: حسین بن حاج محمد ترشیزی، تا: 18 ذیقعده 1094ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 9گ (20-28)، 17 سطر (14×7)، اندازه: 18×12سم [ف: 16 - 171]
š.-e soxanān-e hallāj
اوحدالدین
awhad-od-dīn
شرح کلام حسین بن منصور حلاج است که گفته: «ستر الله ظاهر الشريعة عنک و کشف باطن الكفر لك فان ظاهر الشريعة كنز مخفی و باطن الكفر معرفة جلية» از شیخ اوحد الدين (؟).
[فهرستواره منزوی 471/7 و 565/7]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3299/4
آغاز: سخن قدوة الواصلین شیخ حسین بن منصور حلاج که گفته است ستر الله ظاهر الشريعة عنک و کشف باطن الكفر لك فان ظاهر الشريعة كنز مخفی و باطن الكفر معرفة جلية. شیخ بزرگو تر اوحدالدین فرموده است در مذمت... انجام: همه حق را بیند و همه اجزای ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 9: 1گ (45ر) [ف: 11 - 2278]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 101/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 174]
شرح سدیدی- المغني في شرح الموجز به شرح سراجی- انوار الفرائض
شرح السراجية- شرح الفرائض السجاوندی
š. (srgozašt)-e este'māl-e čāy
تاریخ کشف گیاه چای و استعمال آن است و دنباله آن از دفتر ساقط شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1147/5- طباطبائی
آغاز: شرح استعمال چای و اطلاعات از وضع کاشتن این نبات معطر ... در زمان خلافت عبد الملک ... چند نفر سفیر ... به چین فرستاد ... و فرمود روزنامه مسافرت خود را بنویسند. سفراء در ضمن سایر مطالب نوشته بودند ... هر روز ما را به وقت عصر به
جای ... با صفائی دعوت می نمودند و منقوع معطری که رنگ قرمز داشت به ما می نوشانیدند
بی کا، بی تا، 71گ [ف: 23 - 616]
الشرح السعیدی- شرح الكافية
الشرح السعیدی، کتاب الأقوال الكافية و الفصول الشافيه
fī š.-e serāt-il š.-e safar-os-sa‘āda = tarīq-ol-qavīm mostaqīm
عبدالحق دهلوی، عبدالحق بن سيف الدين، 958 - 1052 قمری
‘abd-ol-haqq-e dehlavī, ‘abd-ol-haqq ebn-e sayf-od-dīn (1551 - 1643)
وابسته به: سفر السعادة = صراط المستقیم؛ فیروز آبادی، محمد بن يعقوب (729-817)
تاریخ تأليف: 1016ق متن «الصراط المستقیم معروف به «سفر السعادة» به فارسی از محمد بن يعقوب فیروز آبادی؛ شامل یک «فاتحه» و پنج قسمت». این کتاب توسط ابوالجواد محمد بن محمود مخزومی حنفی مصری به عربی ترجمه شده و به نام «سفر السعادة» به چاپ رسیده است. محدث دهلوی در رساله حاضر متن فارسی و ترجمه عربی را شرح نموده است. در اخلاق و رفتار پیامبر (صلی الله علیه و آله) بر پایه حدیث می باشد. شرحی است گسترده و حامل متن و در منابع به نام های گوناگون آمده است. نخست دیباچه است که در آن نام خود و نگارنده متن را یاد کرده است و این که نام متن سفر السعادات که آن را صراط المستقیم نیز خوانند» است و خود به شرح نامی نداده است و در منابع به نام های گوناگون و برخی نادرست آمده و پیش از آغاز «مقدمه» ای آورده «در آنچه دانستن آن پیش از مقصود واجب و مناسب باشد» در دو «قسم»: 1. در مصطلحات علم حدیث، احوال کتب سته؛ 2. احوال ائمه مذاهب اربعه. این دو بخش با سربندهای «وصل» است.
آغاز: سبحانک لاعلم لنا إلا ما علمتنا إنك أنت العليم الحكيم اللهم صل على محمد ... اما بعد فيقول العبد الضعيف الفقير الى الله القوى الغنى ... حمد و سپاس صانع پروردگار کلمته و عمت
انجام: و این فرقه همه اهل قبله اند و تکفیر آنها مذهب اهل سنت و جماعت نه اگر چه کفر بر آنها لازم آمده و در این مقام مقال بسیار است والله اعلم ... محمد و آله و صحبه واتباعه اجمعین
چاپ: نولکشو، 1292ق، سنگی، 585ص
938/2؛ کشف دنا 768/6 (4 نسخه)؛ نسخه های منزوی 4487/6؛ گنج بخش الظنون ج 2 ص 991؛ فهرستواره منزوی 1716/3]
آغاز: این سخن در مقدمه شرح و بسط و تفصیل تر از این بیان کنیم چنانکه نزد انصاف شبهه بر حقانیت آن نماند؛ انجام: برابر در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نستعلیق، کا: عبد الحق بن سيف الدين، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 492گ، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 25/5 سم [ف: 21 - 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 14 ربیع الاول 1104ق؛ مجدول، با سرلوح، مصحح، محشی به امضاء «منه»؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 415 گ، 25 سطر، اندازه: 26/5×17سم [ف: 37 - 498×
نسخه پاکیزه و خوش خط ؛ بی کا، تا: 1107ق [ د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 13؛ مصحح، محشی، مجدول؛ مهر: «سگ چار بار است عبدالغفور» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 605گ، 21 سطر (2011)، اندازه: 17/5 × 26/5 سم [ف: 39 - 15]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: وسط (برگ ما قبل آخر)؛ مهر تملك: «كفاك ذاكرة بالموت واعظا عثمان سنه 1118»؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 567 (12+555)، 21 سطر (20×10)، اندازه: 29×19سم [ف: 5- 1757]
یزد؛ آصف پور؛ شماره نسخه:بدون شماره
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 709)
Š.-u safīr-il-gabrā'
قاینی، فضل بن محمد، ق 11 قمری
qāyenī, fazl ebn-e mohammad (- 17c)
وابسته به: سفير الغبراء و الخضراء = السفير؛ دشتکی شیرازی، منصور بن صدر الدين محمد (-948)
اهداء به: شاه اسمعیل ثانی صفوی (983-984ق)
متن از غیاث الدین منصور دشتکی است و شرح از مولانا فضل بن محمد قاینی. شارح از شاگردان غیاث الدین منصور و مدرس علوم ریاضی در مشهد مقدس رضوی بوده است و بعضی از دانشمندان بنام از قبیل شیخ بهاء الدين محمد عاملی و ملا احمد بن نصرالله تتوی در خدمتش تلمذ کرده اند. (رک: عالم آرای عباسی، 1: 156)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:5575
آغاز: بسمله، يسبح الله ما في السموات وما في الأرض؛ انجام: وصل توضیح المرام الى هذا المقام فلنختم الكلام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: حنایی اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 90 گ، 15 سطر (11×7)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 8 - 216]
شرح سقط الزند- التنوير على سقط الزند
š.-u siqt-iz zand = daw’-us siqt=daw'-u siqt-iz zand
خطیب تبریزی، یحیی بن على، 421 - 502 قمری
xatīb-e tabrīzī, yahyā ben 'alī (1031 - 1109)
وابسته به: سقط الزند = دیوان ابو العلاء ابو العلاء معری، احمد بن عبدالله (363-449)
شرحی است از خطیب تبریزی شاگرد ابوالعلاء معری بر سقط الزند او. ابوالعلاء اشعارش را در مجموعه ای به نام «سقط الزند» گردآوری کرده و مؤلف این اشعار را در نزد وی تلمذ نموده و این کتاب را در توضیح معانی «سقط الزند» به گونه ای مختصر جمع آوری کرده و در مواردی نادر استشهاد به بعضی از اشعار دیگران نموده است. مؤلف می گوید من به نزد احمد بن سلیمان تنوخی معري (ابو العلا معری) حاضر میشدم و به نزد او كتب لغات و ادب می خواندم. او کتاب های خود را نیز به من می آموخت ولی همواره از تعلیم کتاب سقط الزند خود ابا میداشت تا آن که ایام چندی گذشت و من از او به دور افتادم پس چند کس که از علاقه مندان کار ابوالعلاء بودند از من خواستند که از او بخواهم تا او به شرح این دیوان بایستد. او از مستملی خواست تا بدین کار دست یازد. مستملی آن طور که باید و شاید نتوانست مشکلات را باز گشاید به ناچار خیلی از معضلات را فرو گذاشت. پس به خواهش عده ای از اهل ادب من دامن به شرح بستم و به رفع مشکلات نشستم. حاصل کارم این شرح شد. آغاز: بسمله. الحمد لله حمد الشاکرین و صلواته على سيدنا محمد النبي و آله الطاهرين. و بعد فاني لما حضرت ابالعلا احمد بن عبدالله بن سليمان التنوخي المعري رحمه الله قرات عليه كثيرا من كتب اللغة و من تصانيفه فرايته يكره أن يقرء عليه شعره في صباه الملقب بسقط الزند و كان يغير الكلمه منه بعد الكلمه اذا قرات عليه ... ثم اتفق بعد مفارقتی ایاه أن بعض أهل الأدب ساله أن يشرح له ما يشكل عليه من سقط الزند ... و هذا اول شعره و ما ... ؟ به خاطره فشبهه بذلك و ما املاه فيه سماه ضوء السقط ...
چاپ: حلب، دار القلم العربی، تحقیق فخر الدين قباوه
[دنا 768/6 (7 نسخه )؛ الأوقاف العامة موصل 108/4]
آغاز: برابر؛ انجام: و كان عمره ستة و ثمانين سنة ... رابعة و عشرین يوما لم ياكل اللحم منها خمسا و اربعين سنة
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 5؛ افتادگی: انجام (از آخر شرح حال ابو العلاء معری چند برگ افتادگی دارد)؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 337گ، 15 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 37 - 99]
آغاز: برابر؛ انجام: و دفع الفراغ من كتبه ليلة السبت وقته العشاء الاخرة التاسع فيشهر الله المبارک رجب سنة خمس وتسعين و خمس مئه و هذا خط اضعف عباد الله و احوجه الحاجة محمد بن ابی طالب الحسنی شمس المعالی الحسینی الابي في بلدة قاسان حماها الله في حمده حامدا مصليا ستبقى خطوطي في الدفاتر برهة و الملتی تحت التراب رمیم.
تذکر: در فهرست کتاب را به ابوالعلای معری نسبت داده است که با توجه به نسخه های مشابه و آغاز کتاب صحیح نیست؛ خط: نسخ کهن، كا: شمس المعالی حسینی الابی، تا: 595ق؛ مهر: ناصرالدین شاه قاجار؛ کاغذ: بغدادی، جلد: چرم مشکی مذهب، 466ص، 21 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 7- 517]
آغاز: بسمله و به نستعين، قال الشيخ الامام ابوزکریا یحیی بن على الخطيب تبریزی؛ انجام: و هو ابن احدى عشرة سنه و اثنتي عشرة سنة و الحمد لله ... و صلی الله على سيدنا محمد النبي ... و سلامه. خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالله، تا: 614ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 88گ، 21 سطر (19×12)، اندازه: 23×15سم [ف: 9- 142]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: حميد الدين بن عمر شافعی، تا: 7 محرم 957ق؛ مصحح، به دستور احمد شبلی بن حسن شبلی مقابله شده؛ تملك: درویش حشمت مولوی، سید ابو المواهب احمد المعروف بالعرضی؛ از موقوفات رمضانيه آقا ابراهیم 1230؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 691ص، 15 سطر، اندازه: 2×11/5سم [ف: - 302]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:823
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 22]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام کاغذ: بغدادی
نخودی نشریه: 2 - 157] . تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9700
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 ربیع الاول 1089ق، به دستور سید جرموتری؟؛ مجدول، دارای سرلوح مذهب مذیل به کتیبه مذهب، محشي با نشانی «منه» و «ض» و «لمحرره» ركابه دار؛ تملك: ابراهيم بن عبدالله طيار، ابراهیم حارثی فارسی در محرم 1126؛ جلد: مقوا، 340 گ، 15 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 31 - 58]
آغاز: برابر؛ انجام: ای بمثل هذه المرأة دعى السقط ادمع امرىء القيس فقال قفانب من ذکری حبیب و منزل.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1240ق؛ مصحح، محشي با نشان «ق»، «شیخ علی»، «لراقمه سلمه الله»، «لمحرره محمد جعفر سلمه الله»، «المحرره» و غیر آن؛ مهر: «محمد الطباطبایی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 141گ، 21 سطر (18×9)، اندازه: 18/5 ×29سم [ف: 38 - 804]
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 1265ق، جا: تبریز؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی مشکی، 190گ، 18 سطر سه ستونی (17×8)، اندازه: 25×15سم [سنا: ف: 2 - 34]
آغاز: برابر؛ انجام: يفجعنا اابن دابة بابن انس نفارقه فلا تبغ المحمولا. ابن دابة الغراب كانه يخبر بالفراق و ابن انس صاحب و رفیق و منه: كيف انی انسک ابن صاحبک و قيل للغراب. بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 131گ (26-112پ و 174 - 217پ) [ف: 5 - 200]
آغاز: برابر، انجام: كانک البدر و الدنيا منازله ** فما تلقيك الا ليلة دار هذا آخر کتاب الايضاح في شرح سقط الزند و ضوء من شعر ابي العلاء احمد بن عبدالله بن سليمان التنوحی المعرى من معرة النعمان من املاء الشيخ الأديب ابی زکریا یحیی بن على الخطيب التبریزی رحمه الله تعالی برحمة منه و فضل و الحمدلله وحده وصلى الله على نبيه محمد و على آله و أصحابه و سلم تسليما كثيرا
خط: نسخ، بی کا، بی تا، دارای یک مقدمه ای است از خطیب تبریزی که در چاپ مصر نیامده؛ جلد: چرمی، 166گ، 21 سطر، اندازه: 24/5×14/5 سم [ف: 2 - 877]
š.-u siqt-iz-zand
عاملی، علی بن زین الدین، - 1104 قمری
‘āmelī, 'alī ebn-e zayn-od-dīn (- 1693)
وابسته به: سقط الزند = دیوان ابو العلاء؛ ابو العلاء معری، احمد بن عبدالله (363-449)
تاریخ تأليف: 1102ق
متن از ابوالعلاء معری است و شرح از علی بن زين الدين بن محمد عاملی با عنوان های: اللغة، الاعراب، المعنى.
تهران؛ الهیات، شماره نسخه:696
آغاز: او ممدوح او غيره ... قال اما بعد اما حرف شرط بدلیل لزوم الفاء بعدها و لا يتوهم كونها عاطفة لدخولها على الخبر عند ارادة التفصيل او التوكيد ... قال سنة تسعين و ثلثائة لسعد الدولة ابی الفضائل بن سعد الدولة ابي المعالی بن سعد الدولة اعن و خد القلاص كشفت حالا ... اللغة: الوخد للبعير الاسراع و القلوص من الابل الشابة و الناقة الطويلة القوائم من الاناث و المال معروف و يطلق على الرجل الضخم السمين ايضا. المعنى: يخاطب النفس و ينكر اسراعها الى ما تهواه من غير تامل و تدبر اسراع الأبل الشابة القوية؛ انجام: تفدیک المكارم ... فانت لها لسان. الاعراب: المكارم فاعل تفدیک ... المعنى أن المكارم تفدیک ... لانک يدها و لسانها و کتب هذه القطعة مؤلفها ... على بن زين الدين بن محمد العاملي و التأليف في سنة 1182 [باید 1102 باشد]
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 13، 17 سطر (14×7)، اندازه: 19/5×14سم [ف: 577]
š.-u siqț-iz-zand
وابسته به: سقط الزند - دیوان ابو العلاء ابو العلاء معری، احمد بن عبدالله (363-449) سقط الزند ابی العلاء معری را چند شرح است: از خود او به نام ضوء السقط و ابی زکریا یحیی تبریزی (421-502ق) و ابن السديد محمد عبدالله بطلمیوسی (444-521ق) و از ابي الفضل صدرالافاضل قاسم خوارزمی (555-617ق) به نام ضرام السقط و ابی رشاد اخسیکتی (- 528ق) و ابی یعقوب بن يوسف طاهر
خویی که به نام التنوير است و در 541 نوشته است و امام فخر رازی و قاضی شرف الدين هبة الله بن عبدالرحيم بارزی ( 738ق) به نام العمدة. شارح در نسخه ما از شرح خویی که با ضرام السقط در تبریز به اندازه خشتی در 1276 به چاپ سنگی رسیده بهره برده است و گویا از شیعیان متاخر قرن سیزدهم باشد [دیباچه شروح سقط الزند چاپ مصر در 1945 مصر].
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 3321
آغاز: بسمله. بواتر الانتصار ينافح بكلی ما ذي القرار بليل النار ملوک الشقار ... و على المرتضى التقى الوفی اسدلله ... فان الشعر ديوان العرب و به نفيد آدابه ... اما بعد فالشعراء کا فراس تتابعن في مدى ... اعن و خدالقلاص كشفت حالا .. القلوص الناقة الفتية و هي اسم للانثى خاصة و هي من جنس الابل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج سرخ، 283گ، 17 سطر (20×10)، اندازه: 20×3سم [ف: 5 - 200]
š.-e sekandar nāma
اکرم، محمد
akram, mohammad
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:18925
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 166گ، اندازه: 28/8×19/8 سم [رایانه]
š.-e sekandar nāma-ye nezāmī = š.-e eskandar nāma
کرمانی، محمد نصیر بن سلطان، ق13 قمری
kermānī, mohammad nasīr ebn-e soltān (- 19c)
وابسته به: اسکندرنامه = شرف نامه = اقبال نامه؛ نظامی، الیاس بن یوسف (530-614)
تاريخ تأليف: 1262ق
«اسکندر نامه» پنجمین مثنوی از «پنج گنج» نظامی است در داستان حماسی اسکندر مقدونی، در دو بخش: شرفنامه، اقبال نامه یا خردنامه. گزارش تنها بخش یکم آن است.
آغاز: حمد و سپاس متوافره و ثناء و تحیت متكاثره مر خالقی را که ظلمتکده حروف اشباح انسان را ... چنین گوید شیرازه ی بند پریشانی ...
[دنا 769/6 (3 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 182/10]
آغاز: برابر؛ انجام: ای قریب و نجيب باشد و انکه بیگانه است باصل خود گراید
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی به نشان «سلطانیه» و «ملا سلطان» و «علیشیر»؛ یادداشتی مبنی بر هبه این نسخه از ملا محمد شریف به محمد هاشم مورخ 1373ق؛ جلد: گالینگور مشکی، 186ص، 21 سطر، اندازه: 28/3×16/5 سم [ف: 50 - 58]
آغاز: برابر؛ انجام: یعنی بسیار خراب کننده و طرب آباد و میخانه خراب کننده.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج کرمی، 94گ، 21 سطر (20×11) ، اندازه: 19×26/5 سم [ف: 51 - 135]
آغاز: برابر؛ انجام: حضرت مولانا خلقه غياص الدين ... و جعل الجنة مثواه تمام شد شرح اسکندر نامه نظامی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1265ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: مستشهد بیت متن دهقان پیر میانگوری.
882
فهرستگان نسخه های خطی ایران (ما) / جلد 19
خط: نستعلیق، کا: حاجی سرور، تا: پنج شنبه 7 رمضان 1266ق، جا: قندهار احمد شاهی؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 260گ، 17 سطر (18×10)، اندازه: 26×17 سم [ف: 17- 242]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:458- عکسی
اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 169]
و شرح سلطنت ناصرالدین شاه و صدارت میرزا تقی خان / تاریخ - فارسی
š.-e saltanat-e nāser-od-dīn šāh va sedārat-e mīrzā taqī xan
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:4420- ف
فصل پنجم از تاریخ مملکت ایران از کتابی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 131ص (16-146) [فيلم ها ف: 3 - 80]
š.-u sullam-il-'ulūm
فاروقی کوفاموی، محمد مبارك بن محمد، - 1162 قمری
fārūqī kūfāmavī, mohammad mobārak ebn-e mohammad (- 1749)
وابسته به: سلم العلوم في صناعة الميزان؛ بهاری، محب الله بن عبدالشکور (-1119) این کتاب شرحی است مفصل با عنوان «قوله، قوله» بر «سلم العلوم» تألیف شیخ محب الله بيهاری هندی حنفی و در حاشیه كتاب تعليقات خود شارح بر شرح است که شاگردش عبد الرسول سهارنفوری آن را بعد از فوتش جمع کرده است. این شرح در سال 1143ق (ترقيمه نسخه 18830 رضوی) و یا در 1139ق (یادداشت کاتب نسخه 18726 رضوی) به انجام رسیده است.
آغاز: بسمله. سبحانك اللهم انا نحمد کی بالائک و نشکر ک بنعمائک لک الحمد و المنة .. اما بعد فيقول ... أن علم الصناعة لما كان ابين العلوم تبیانا و ارفعها ...
چاپ: [لكهنو، 1265 ق و 1282 و 1316ق دنا 769/6؛ معجم المطبوعات 1612/2]
آغاز: برابر؛ انجام: و العناية باللتي يمكن اجتماعها مع المقدم وان كانت محالة في نفسها فاقد مقدمه. شامل مبحث تصورات (چند برگ) و قسمت اعظم تصدیقات است؛ خط: نسخ، كا: محمد رفیع سنبهلی، تا: 1139ق؛ افتادگی: وسط و انجام؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1372؛ کاغذ: نخودی، 56گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 22/5 سم [اهدائی رهبر: 5- 370]
آغاز: برابر؛ انجام: من الادراک اه يظهر منه ای الادراک جنس و الاعتقاد و التصور الساوج نوعان لله حقيقة موجودی نسخه تنها 12 برگ است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 12 گ، 16 سطر، اندازه: 22×15سم [اهدائی و رهبر: 5 - 369]
آغاز: من أجلی آه هذا هو المختار عند المحقين و انما اختفى جوهر ذاته؛ انجام: وعدها من الوسائل و أما تصور الموضوع فهو من المبادی و التصديق به من المقدمات كما عرفت قد تم الشرح للسلم بفضل الله ... تصنيف عبده محمد مبارك في سنة الف و مائة و ثلث و أربعين من الهجرة ... و أصحابه أجمعين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1372؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 178گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 22/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 369]
آغاز: من اجلى هذا هو المختار عند الحقيقي و انما اختقی؛ انجام: قد تم الشرح للمسلم بفضل الله تبارک و تعالی فقير عبده محمد مبارک
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: الحمد لمن جعل معلوماته حج قاطعة على توحيده و براهین ساطعة على تكحيدة وحيد علم الميزان سلما برتفع الى علوم حکیمه و ... مكنونه و؛ انجام: يحصل الاخر الا بعد تحصله فيكون عقل كل منها موقوف على تحصل الاخر و هي الدور اعترض عليه بان الايراد یاتی بحاله فان حامل الايراد أن المراد بالتحصيل اما ارتفاع الايهام؟ فلاتم ؟ أن تحصل
خط: نستعلیق تحریری، كا: فضل بن فضل امام خیر آبادی، تا: 1224ق، جا: شاه جهان آباد؛ مصحح، محشی، با قلم خوردگی؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوایی با روکش تیماج عنابی، 62گ، 23 - 25 سطر (15×24/7 و ×14/7 )، اندازه: 33/6×21/1 سم [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: 26 ذیقعده 1253ق، برای عبدالرحیم خان؛ محشی با نشان «منه»؛ اندازه: 31×20سم نسخه پژوهی: 2 - 180]
مبحث تصور و تصدیق؛ بی کا، تا: 1297 ق [دث. مجلس]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، متن سلم العلوم در بالای صفحات نوشته شده؛ 322گ، اندازه: 16/5 × 30/5سم [ف: 1- 57]
š.-u sullam-il-‘ulūm
سهروردی، عبدالغفور بن عبدالعزیز
sohravardī, “abd-ol-qafür ebn-e ‘abd-ol-‘azīz
وابسته به: سلم العلوم في صناعة الميزان؛ بهاری، محب الله بن عبدالشکور (-1119)
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئی؛ شماره نسخه: 351/2
كا: مولوی رضا حسن خان بهادر، تا: 1262 ق [اوراق عتیق: 1-254]
š.-u sullam-il-‘ulūm
الكهنوی، محمد حسن بن غلام مصطفی، ق13 قمری
lakahnavī «mohammad hasan ebn-e qolām mostafā ( 19c)
وابسته به سلم العلوم في صناعة الميزان؛ بهاری، محب الله بن عبدالشکور (-1119) شرحی مزجی بر مبحث تصورات کتاب «سلم العلوم» محب الله بهاری است. مؤلف، صاحب «حاشیه حاشیه تهذیب» و «حاشیه حاشیه حاشیه تهذیب» نیز می باشد.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:31885
آغاز: بسمله. سبحانه الظاهر انه اسم بمعنى التسبيح و منصوب بفعل مضمر و هو سبحت؛ انجام: اکثر وقوعة من النقل و اللفظ انما يحمل على المعنى الأعم الأغلب و المجاز بالذات انما هو في الاسم و أما الفعل و سائر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ایی، 42گ، 15 سطر، اندازه: 22×15سم [اهدائی رهبر: 5 - 368]
Š.-u sullam-il-'ulūm
سندیلوی، حمدالله بن فضل الله
sandīlavī, hamd-ol-lāh ebn-e fazl-ol-lāh
وابسته به سلم العلوم في صناعة الميزان؛ بهاری، محب الله بن عبدالشکور (-1119)
شرح مزجی دقیق و مشهوری با عناوین «قوله، قوله» بر مبحث تصدیقات از کتاب «سلم العلوم» محب الله بهاری است. حواشی متعددی بر آن نوشته شده است.
آغاز: بسمله. الحكم منه اجمالی و هو انکشاف الاتحاد بین الأمرين دفعة واحدة ... قوله الحكم منه اجمالی آه الظاهر أن المراد من الحكم التصديق و الاذعان ... انجام: وجه المسامحة ظ و هو كون المبادی وسائل الى ادراک المسائل و هو موقوف عليها كالأجزاء هذا ما يسر الله هذا العبد الضعيف في شرح هذا الكتاب ... افتح علينا ابواب رحمتك بفضلك يا ارحم الراحمين
آغاز: برابر
انجام: فيتحقق في الحمل الأول و المقابل للمتعارف و الا شبه ال اه لان حدود یک پنجم رساله است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 21گ، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [اهدائی رهبر: 5- 367]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد محسن، تا: 26 ذیحجه 1248ق؛ با کمند به لاجورد، مجدول، محشی؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 87گ، 15 و 21 سطر، اندازه: 25×16سم [اهدائی رهبر: 5 - 367]
آغاز: برابر؛ انجام: خاتمة أجزاء العلوم هي المسائل و المبادی من الوسائل قال في الحاشية هذا هو الحق و اما جعل اجزاء العلوم ثلاثة فحطاء او مسامحة ... كالاجزاء. هذا آخر ما يسر الله لهذا العبد الضعيف في شرح هذا الكتاب و هو الموفق الحق و ملهم الصواب. الحمدلله ...
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 12-13؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 84گ، 17 سطر (17×10)، اندازه: 16/5 × 24/5سم [ف: 3- 196]
شرح سلم المرونق- ایضاح المبهم من معاني السلم
شرح السلم المرونق في علم المنطق = شرح السلم المنورق في علم المنطق / منطق / عربی
Š.-us-sullam-il-murawnaq fi ‘ilm-il-manțiq
اخضری، عبدالرحمن بن محمد، 918 - 983 قمری
axzarī, ‘abd-or-rahmān ebn-e mohammad (1513 - 1576)
وابسته به: السلم المرونة في المنطق = السلم المنورق؛ اخضری، عبدالرحمن بن محمد (918-983)
تاريخ تأليف: 141ق
عبدالرحمن جزایری اخضری ایساغوجی ابهری را در 941 به نام «السلم المرونق» به نظم در آورده و سپس خود او آن را شرح کرده و در آن هنگام بیست و یکسال داشته است.
آغاز: آغاز: بسمله. الحمدلله الذي جعل قلوب العلماء سماوات تتجلى فيها شموس المعارف؛ آغاز نظم: الحمدلله الذي قد اخرجا ** نتایج الفكر لارباب الحجي
انجام: نظم: ما قطعت شمس النهار ابرجا ** و طلع البدر المنير في الدجا؛ انجام شرح: و آخر دعوانا الحمدلله رب العالمين و حسبنا الله.
چاپ: با ایضاح المبهم من معانی السلم از احمد دمنهوری، 1308 قچاپ شده.
[چلبی 30/2؛ معجم المطبوعات ص 406؛ دنا 769/6]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 17گ، 23 سطر (16×10)، اندازه: 19×14 سم [ف: 10 - 1663]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سعد الدين سعدی شافعی اشعری، تا: 1178ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوا، 77گ، 17 سطر (14×10)، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 201]
شرح السلم المنورق في علم المنطق- شرح السلم المرونق في علم المنطق
Š.-us sullam-il murawnaq
الجزائری نجار، سعید بن ابراهيم، - 1066 قمری
al-jazāyerī-ye najjār, sa‘īd ebn-e ebrāhīm (- 1656)
وابسته به: السلم المرونة في المنطق = السلم المنورة اخضری، عبدالرحمن بن محمد (918-983)
به نظم از سعید بن ابراهيم العذورة (القدوری) الجزائري التونسي النجار.
چاپ: مصر، بولاق، مطبعة الأميرية، چاپ 1، 1318ق، 220 ص، بها مش شرح البناتی
[دنا 769/6؛ كحاله 219/4؛ بروکلمان 355/2؛ ذیل 545/1 و 1307/3]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 4737/2- ف
نسخه اصل: موزه بریتانیا 9620.Add؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 - 98]
š.-us samāʻ-iț țabī‘ī
ابن باجه، محمد بن یحیی، - 533 ؟ قمری
ebn-e bājja, mohammad ebn-e yahyā (- 1139)
وابسته به: السماع الطبيعی؛ ارسطو (384-322)
شرح كتاب سماع طبیعی (سمع الكيان) یا همان فیزیک ارسطو است در 9 مقاله.
چاپ: به کوشش ماجد فخری (بیروت، دار النهار: 1968م)؛ به کوشش معن زياة (بیروت، دارالکندی و دار الفكر: 1978م) [سلطنتی برلین 4: 396]
نسخه اصل: کتابخانه بودلیان در آکسفورد، شماره 206. من قوله على مقالات السماع. من قوله على المقالة الخامسة، من قوله على المقالة السادسة، من قوله على المقالة السابعة، من قوله على المقالة الثامنة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 547ق، 27 و 32 سطر [عکسی ف: 4 -489]
عکسی آغاز: بسمله ... قال أبو بكر محمد بن يحيى بن الصايغ رحمه الله في شرح كتاب السماع. قال أبو بكر كل صناعية نظرية فلها على ما عدد في مواضع اخر ثلاثة أصناف ... و لنقل في سایر المبادي الطبيعية فارسطو يحد اولا الطبيعية؛ انجام: قال الرسطو أن الموجودات منها ما هي بالطبيعة و منها ..... و على التأليف فهذا هي لكن تنفرد بها المهن
نسخه اصل: کتابخانه سلطنتی برلین، شماره 5060. در 9 مقاله؛ خط: مغربی، كا: عبدالله بن محمد بن یحیی بن اصبغ انصاری، تا: 667ق؛ 77گ (3پ -79پ)، 28 سطر، اندازه: 20×27سم [ عکسی ف: 3 - 644]
شرح سمرقندی، حاشية شرح التجريد
شرح سمرقندية - شرح اسماء الحسنی
شرح سمرقندية- شرح رسالة الاستعارة
.-us-smtiyya
صاغانی، حسن بن محمد، 577 - 650 قمری
sāqānī, hasan ebn-e mohammad (1182 - 1253)
شرحی است ادبی بر اشعاری که خود مؤلف سروده است.
آغاز: الحمدلله عالم السر و العلن و کاشف الضر و المحن و الصلاة على خير من ظعن و قطن المروی بشرعه القويم حتى ضرب الناس بعطن
انجام: و اللزبة مثل الازمة و المختضع الخاضع و الابتهاج السرور والازدهاء الاستحفاف.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عمر بن اسماعيل بن محمود جریشی، تا: چهارشنبه از دهه آخر جمادی الثانی 768ق، جا: مدرسه لالا؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: حسن بن ابوالحسن نصیری اصفهانی، 1374ش؛ جلد: تیماج مشکی، 70گ، 17 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 1 - 105]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: ربيع الثانی 1078ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تيماج [الفبائی: - 341]
Š.-us-sunna
بغوی، حسین بن مسعود، 436 - 510؟ قمری
baqavī, hoseyn ebn-e masūd (1045 - 1117)
در فقه شافعی است و در آن آمده است: «فهذا كتاب في شرح السنة، يتضمن إن شاء الله سبحانه و تعالى كثيرة من علوم الأحاديث، و فوائد الأخبار المروية عن رسول الله صلى الله عليه و سلم، من حل مشکلها، و تفسير غريبها، و بيان أحكامها، و ما يترتب عليها من الفقه، و اختلاف العلماء، جمل لا يستغني عن معرفتها المرجوع إليه في الأحكام و المعول عليه في دين الاسلام، و لم أودع هذا الكتاب من الأحاديث إلا ما اعتمده أئمة السلف الذين هم أهل الصنعة المسلم لهم الأمر من أهل عصرهم...»
چاپ: بیروت، المكتب الاسلامی، 1390ق؛ دمشق، محقق: شعیب الأرناؤوط، المكتب الاسلامی، 1390ق.
[دنا 769/6 ؛ مجمع علمی عراقی 38/1 و 40/1 و 41/1؛ الأوقاف العامة بغداد 259/1]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 [نشریه: 6 - 344]
آغاز: بسمله، کتاب الزکوة در لغت بمعنی ... و تطهير آیه؛ انجام: مقصود بیان فضیلت نماز است در این بقعه شریفه که حكم عمره و حج دارد ... سنه 1096 تم
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1096ق [رایانه]
Š.-u su’āl wa-l jawāb-ul manzūmiyn (li-ibn-i gānim-il amqdisī wa ibn-i 'arabī) = š.-ul abyāt-ul muškila
شرح عرفانی مختصر و لطیفی است بر سؤال و جواب منظومی که بین عزالدين محمد بن عبد السلام بن احمد بن غانم مقدسی شافعی (678ق) و شیخ اکبر محیی الدین ابن عربی (638ق) رد و بدل شده است. وی در این شرح به بیان علم توحید و شرافت آن وحدت وجود و کیفیت صدور موجودات از مبدأ اول پرداخته و با یک خاتمه در وصیت، آن را به انجام رسانده است. سؤال ابن غانم در دو بیت با مطلع «مقصدی من سیدی ** علم تفصيل مجملک» و جواب ابن عربی در شانزده بیت با مطلع زیر آمده است: «ايها السائل استمع ** و اتبع قول من سلك».
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:21763
آغاز: بسمله. صورة سؤال سأله سيدنا ... ابن غانم المقدسی مقصدی منک سیدی ... إجابه الشيخ الأكبر ایها الناس استمع ... هذا هو جواب الشيخ الأكبر .. سألني من عنده محبة البيان و قريحة تحثه على طلب العيان في حل مشکلات هذه الابيات فأجبته .. اقول الحمدلله كما ينبغي لشرف ذاته؛ انجام: و الله يتولى هذاك خاتمة بوصية ينبغي ... و من علامات ذلك الفرد أن يكون قبلة محجوجة حرمة آمنة يتخطف
خط: نسخ، كا: ابوبکر بن زاهر بن عبدالله بن محمد یمانی حضرمی شافعی، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام یک با دو (برگ)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 11گ، 26 و 28 سطر، اندازه 15 × 21 سم [اهدائی رهبر: 5- 102]
Š.-os-savāneh fe-1-esq
؟ ناگوری، حسین، - 901 قمری
nagūrī, hoseyn (- 1496)
وابسته به: السوانح في العشق = سوانح العشاق؛ غزالی، احمد بن محمد (-520)
با عنوان های: «قوله، قوله» و فصلهایی. شارح در بعضی موارد دو شرح بر یک مطلب داده است و شرح دوم را با اصطلاح «معنی دیگر» شروع می کند. انشای شرح متأخرتر از قرن دهم نمی تواند باشد. شارح نیز به فلسفه و مباحث آن و مصطلحات فلسفی آشنایی دارد. شارح، هنگام شرح، نسخه های متعددی از سوانح در دست داشته، به طوری که در بعضی موارد اختلاف نسخ را ذکر می کند و شرح می دهد و در یک جا نیز از غزالی با لفظ «شيخ» نام می برد.
آغاز: بسمله. الحمد لوليه و الصلاة على نبيه. قوله، و تعلق بهیچ جانب ندارد، نه بجانب خالق و نه بجانب مخلوق. قوله، در حقایق
چاپ: ایران، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1388 شمسی، احمد مجاهد، 1، در ضمن کتاب شروح سوانح العشاق
[الذریعه 372:18 ؛ نسخه های منزوی 1238؛ دنا 769/6؛ مجموعه آثار فارسی احمد غزالی از مجاهد ص 252؛ فهرستواره منزوی 506/7]
تهران؛ ملک، شماره نسخه:4196/5
آغاز: بسمله. الحمد لوليه و الصلاة على نبيه. قوله، و تعلق بهیچ
جانب ندارد، نه بجانب خالق و نه بجانب مخلوق. قوله، در حقایق عشق، أي ذات مطلق عشق؛ انجام: مبتدی باشد، و هر روز کار از سر گیرد، و طلاطم موضع و اصل طلب. تمت. هذه الكتاب المسمى بشرح سوانح.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1017ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 15ص (53-67)، 25 سطر، اندازه: 25/7×14/6 سم [ف:
7- 256]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4821- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3 - 110]
Š.-os-savāneh fe-1-esq
وابسته به: السوانح في العشق = سوانح العشاق؛ غزالی، احمد بن محمد (-520)
شارح یکی از اقطاب و مؤلفان سلسه چشتیه است، اما به سبب تعدد اسماء، «محمد چشتی صاحب این شرح و زمان آن شناخته نشد. شارح شاعر هم هست و در بعضی موارد اشعاری با عنوان لمؤلفه» می آورد. در صفحه 183 کتاب، بیتی از صائب متوفای 1081ق آمده که می رساند شارح معاصر صائب یا بعد از او بوده است. نثر شرح روان و نسبتا ادیبانه است. (احمد مجاهد)
این کتاب به نظم و نثر است و از اشعار مولوی و شبستری و حکیم سنائی و میرحسینی و خود شارح یاری می جوید. نسخه موجود از اول سوانح تا آخر این کتاب را شرح کرده است. در شماره فصل ها و بیان مطلب متن با نسخه چاپی سوانح بسیار اختلاف است. چاپ: ایران، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1388 شمسی، احمد مجاهد، 1، ضمن شروح سوانح العشاق
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:112316
آغاز: قدس الله سره که شیخ و مرشد اکابر مشائخ عظام است مثل شیخ الاسلام ضياء الدين ابو النجيب سهروردی و عاشق ربانی عین القضاة همدانی که غيرهما من الكبراء بزبان فارسی در بیان حالات عشق و معشوق و عاشق تصنیف نموده ... لهذا در خاطر فاتر این ضعيف نحيف فقیر حقیر شیخ محمد چشتی ؟ عامله الله بلطفه الخفي؛ انجام: شعر اگر بساغر دریا هزار باده کشد
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج قهوه ای، 17 سطر (13×6)، اندازه: 17/5×11 سم [ف: 3 - 1564]
ق / عرفان و تصوف / فارسی
Š.-os-savāneh fe-1-'eša
وابسته به: السوانح في العشق = سوانح العشاق؛ غزالی، احمد بن محمد (520)
انشای شرح متعلق به حدود قرن نهم می نماید.
آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلوته على سيدنا محمد و آله اجمعین. و بعد، ملازمانی که در صحبت ما اقتضای خاطر ایشان استكشاف برقع حجاب بود از روی مخدرات کلمات خواجه امام احمد غزالی - قدس الله روحه العزيز - که در سوانح تقریر فرموده
انجام: و هر یگانگی که روی به احدیت اصل آرد غرق اصل گردد. که احدیت را اصل راستی است که هر واحد که به آستان اصالت احدیت رسد، از راه فنای آن واحد عددی از احد بلا عدد طرح و محو افتد. و الله اعلم
چاپ: ایران، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1388 شمسی، احمد مجاهد، 1، در ضمن کتاب شروح سوانح العشاق
[دنا 770/6 ؛ فهرستواره 504/7]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 485/1- ف
نسخه اصل: نور عثمانی ش 2467؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب 62گ (1-62)، 15 سطر [فیلمها ف: 1- 492]
š.-u sawānih-il-‘uššāq
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:19377
آغاز: ای خداوند آشکار و نهان؛ انجام: منشی نظم را عطا ... یا همین جمع
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: حنایی، جلد: تیماج [رایانه]
شرح سیاحت مسیو چیریکف روسی سفرنامه ایران
Š.-us-sayyid Şadr-id-dīn
اصفهان؛ مكتبة الزهراء؛ شماره نسخه:205
کتاب اصول است؛ خط: نسخ زیبا، بی کا، بی تا؛ حاشیه های جالبی دارد که معلوم نیست از کیست و بعضی از حاشیه ها از خود شارح است؛ 101گ، 31 سطر، اندازه: 20/5 × 29/5 سم [ف: - 127]
S.-u Sirat-i ashab-il-basar
یمنی، احمد بن یحیی، 775 – 840 قمری
yamanī, ahmad ebn-e yahyā (1374 - 1437)
زندگانی و سیرت خلفای اربعه در نظر عامه را بررسی کرده و بیشتر به زندگانی امیر المؤمنین علی علیه السلام پرداخته است.
گویا این کتاب بخشی از کتاب «یواقیت السير في شرح سيرة سید البشر و اصحابه العشرة الغرر و الائمة المنتجبين الزهر» باشد که در آن سیره امامان زیدیه را از امیر المؤمنين علي عليه السلام تا عصر خویش نگاشته است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1628/1
آغاز: یا امیر المؤمنين فهو على بن ابی طالب عليه السلام و نسبه
معروف و امه فاطمة بنت اسد بن هاشم
نسخه اصل: کتابخانه آکادمی لینچی -رم 319؛ خط: نسخ، كا: احمد بن ناصر خثمی، تا: یکشنبه 24 رجب 1060ق؛ مصحح به تاریخ پنج شنبه 19 رمضان همان سال از روی نسخه مؤلف؛ 42ص ( 46-5) [عکسی ف: 5 – 62]
الى المعاد / کلام و اعتقادات - فارسی
š.-e sayr-ol-ebād ela-1-maʻād
وابسته به: سير العباد الى المعاد؛ سنایی، مجدود بن آدم (473 - 525)
اصل از سنائی است به نثر با عنوان «فصل».
نسخه اصل: نافذ پاشا ش 410؛ خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 674ق؛ وقف مولوی خانه باب جديد؛ 174گ، 9 سطر [فیلم ها ف: 1- 131]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه:100بخش3
نسخه اصل: همان نسخه اصل بالا [ف: - 105]
نسخه اصل: ایاصوفيا ش 3241؛ خط: نستعلیق، کا: گلشنی هروی خوشنویس مشهور، تا: 885ق؛ واقف: محمود خان [فیلم ها ف: 1- 132 و 412]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: 99 بخش 3
نسخه اصل: همان نسخه اصل بالا [ف: - 105]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... بدان الهمك الله طريق ... و ایضا عقل فلک قمر که فوق وی است مفید و مدبر و محرک عقل فعال است؛ انجام: جوهر علوی به پدر باز داد ** کالبد خاک به مادر سپرد تأليف جهت امیر کبیر حاجی بیک بن جلال الدین یولقتنغ؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ مهر: «جلیله خانم» (بیضی)، ابن محمد حسین محمد جعفر» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 144گ، 15 سطر، اندازه: 18×9سم [ف: 28 - 88]
نسخه اصل: ش 4803 از ترکیه؛ خط: متن دعا نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ 95گ [فیلم ها ف: 1 - 131]
š.-e sīzdah nām
شرح خواص طلسمی است به نام سیزده نام.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:378/6 - طباطبائی
آغاز: این سیزده نام است از نامهای خدای هر یک بجهت مهمی بنویسد حاجت روی روا شود
بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سیاه، 1 گ (12 ر)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 22 - 132]
شرح سی فصل- تحفه نظامیه
شرح سی فصل- شرح ثلاثون فصلا
شرح سی فصل- ربيع المنجمين في شرح الفصول الثلاثين
شرح سی فصل-وقایع و حوادث ماه های قمری
š.-e sī fasl
؟ كاشغری، محمد بن محمد، - 705 قمری
kāšqarī, mohammad ebn-e mohammad (- 1306)
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
تاریخ تأليف: 710ق
متن از خواجه نصیر الدین طوسی، تحریر تازه از محمد بن محمد کاشغری که گویا در 710ق بدین کار پرداخته است. در دیباچه می گوید که کار خواجه را نسبت به افهام جمعی از مبتدیان و قومی از معلمان، موقوف بر تحریر جداول و دوایر یافته و آن را تحریر و تهذیب کرده است. پس از دیباچه فهرست سی فصل را آورده است (احمد منزوی)
ظاهرا باید غیر از محمد بن محمد بن رشيد بن على سديد الدين کاشغری حنفی نزیل مدينه منوره (- 705ق)
مؤلف تاج السعادة و طلبة الطلبه و مجمع الغرائب و مختصر اسد الغابه و منية المصلی باشد، چون در فصل بیست و دوم آمده است: «و محرر جداول و مصور دوایر این کتاب در سال ششصد و هشتاد و یک یزدجردی که مطابق سنه عشر و سبعمایه هجری بود اوجات کواکب شش گانه را بر موجب اصول زیج خانی استخراج کرد حاصل آمد برين تفصيل ....
آغاز: شکر بیحد و غایت و سپاس بیعد و نهایت نثار بار کاه جلال و در کاه کمال پادشاهی باد که مبدع دل و جانست.
انجام: و ما درین مختصر برین اختصار کردیم پس اکر کسی زیاده ازین خواهد بدیکر کتب این علم رجوع کند.
[دنا 770/6 (11 نسخه)؛ مدرس رضوی 394؛ کشف الظنون 1010/2؛ نسخه های منزوی 314؛ فهرستواره منزوی 2976/4]
آغاز: برابر؛ انجام و آهسته شدن کارها. والله اعلم
خط: نسخ تحریری، كا: حسین بن حسن، تا: سه شنبه 5 شوال 704ق؛ تملك: او حد بن اسعد بن بهرام مستوفی که در 710 آن را تهذیب و تحریر کرده است؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 36]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3544- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2 - 176]
آغاز: .. و سعادت آسمانی به شرف مطالعه کتاب معرفت تقویم؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز (در دیباچه افتاده)؛ مجدول؛ 31گ، 17 سطر (15×8/5)، اندازه: 11/5 ×19 سم [ف: 1 - 151]
خط: نسخ، كا: حسن علی بن عبدالعزیزی مازندرانی، تا: 1049ق؛ با اشکال هندسی، مجدول، مصحح، محشی؛ جلد: پارچه ای آبی، 43گ (26-68ر)، 15 سطر، اندازه: 17/5×9/5 سم [ف: 20-222]
آغاز: برابر؛ انجام: و جدولی که متضمن این معانی بود، این است. و الله اعلم بالصواب
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: على النقي بن محمد امین قاری، تا: 1073ق؛ 23گ (42پ -64پ) [ف: 1- 151]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11- 904]
آغاز: برابر
چند برگی از آغاز کتاب آمده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج مشکی، 11گی (1پ-11پ)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 22 - 73]
آغاز: برابر؛ انجام: ملتمس از ناظران در این مختصر آنست که اگر بر سهوی یا خطابی اطلاع یابند اصلاح فرمایند ... و الحمد لله
خط: نسخ، كا: صفر على بن میرزا محمد، تا: پنج شنبه 17 ذیقعده 1233ق؛ مجدول؛ در پایان خطوط کواکب هفتگانه ترسیم شده؛ کاغذ: فرنگی، 36گ (32- 67)، 16 سطر، اندازه: 10/5×6 سم [ف: 28 - 342]
آغاز: بسمله شکر بی حد و نهایت و سپاس بی عدو غایت نثار بارگاه جلال درگاه كمال مر پادشاهی را ...... اما بعد چنین گوید محرر این فصول و مقرر این اصول محمد بن محمد کاشغری ایده الله تعالی بکمالات روحانيه و سعادت جسمانیه ... بشرف مطالعه معرفت که مولانا معظم قدوة علماء العالم ... نصير الحق و الدين خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 14 رجب 1259ق؛ محشی؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18گ (25 42×)، 23 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 2 - 683]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه مشکی، 15 و 16 سطر [ف: 18 - 119]
بی کا، بی تا [نشریه: 4 - 332]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 606]
š.-e sī fasl
؟ حسینی، نظام الدین حبیب، ق 8 قمری
hoseynī «nezām-ol-dīn habīb (- 14c)
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
تاریخ تأليف: 18 ربیع الاول 727ق
شرحی است بر رساله «سی فصل» خواجه نصیرالدین طوسی. به گفته شارح، رساله «سی فصل» دربردارنده بیشتر فوائد نجومی است و شرح حاضر، پوشیدگی های آن متن را واضح و آسانی فوائد رساله را برای نوآموزان معلوم می گرداند. در اواخر فصل ششم آمده است: «و نوروز سلطانی در سال صد و بیست و پنجم از جلوس چنگیز خان روز آدینه هجدهم ربیع الاخر سال بر هفتصد و بیست و هفت از سال هجرت مصطفی». در کتاب احوال و آثار خواجه نصیر الدین سال 727 را احتمالا سال تأليف دانسته. در فصل 22 مذکور است: «و درین تاریخ که ششصد و پنجاه و هشت از تاریخ هجری اوج زحل در دهم درجه قوس است» و این می رساند که سال 658ق سال تألیف این شرح است. نام مؤلف آن به درستی معلوم نشده و فهرست نویس آستان قدس که به احتمال از جلال الدين دوانی نام برده، با توجه به این که در حدود سال 728ق تأليف شده، از دوانی نیست. در نسخه مرعشی نام مؤلف به احتمال نظام الدين حبيب حسینی آمده که بر ما معلوم نشد کیست و فعلا تا یافتن قراین بهتر نسخه های مش به را نیز به نام او منتسب نمودیم.
آغاز: بسمله، الله احمده على نعمائه و اشكره على آلائه ... اما بعد چون از تقدیر باری عزاسمه و واسطه تأثیر اجرام علوی و تربیت ابوین و تعلیم استادین اسعدهم الله في الدارين قابلیت مطالعه کتب استادان حاصل شد، و از درر معانی مندرجه ایشان بعضی بدست آمد، على الخصوص از فواضل فواید افضل المتأخرين سلطان المتبحرین مولانا نصير الحق و الدين الطوسي البسه الله تعالی حلل غفرانه بر رساله یی که آن را مختصر نام کرده است در معرفت تقویم مشتمل بر سی فصل و این رساله متضمن اكثر فواید نجومی است، بعضی از معانی آن مضمر یافته شد و بعضی مظهر، و جماعتی که این رساله را بحث می کردند، التماس شرحی کردند مر این رساله را، امید هست که مضمرات آن بقدر وسع خود ایضاح کرده شود، تا به مبتدی فواید آن آسان معلوم گردد
[دنا 772/6 (بدون نام مؤلف) (14 نسخه)؛ نسخه های منزوی 319؛ الذريعة 311/13؛ درباره این کتاب رجوع کنید به گاهنامه 1311 ص 147؛ فهرستواره منزوی 2975/4]
خوئی آغاز: برابر، انجام: پس اگر زیاده ازین خواهد بکتب این علم رجوع کند و الله على كل الأمور محیط.
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست مرعشی ج 538/38
ذکر شد؛ بی کا، تا: قرن 10؛ دارای اشکالی است، محشی، مغلوط، در فصل 22 بجال ششصد و هشتاد و پنج کرده تأليف متن سی فصل است صد و هشتاد و پنج از تاریخ هجری» آمده؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: مقوا، 62ص (4- 65) [ف: 7- 160]
آغاز: برابر؛ انجام: و اگر کسی زیادت از این خواهد با دیگر کتب این علم رجوع کند والله اعلم توقع بالطاف غير فضيلت آنکه چون بر عثرات این اطناب واقف گردند پرده اغضاء و مبرقع اصلاح دريغ نفرمایند تم. در فهرست بدون مؤلف. نسخه موجود از فصل 22، در دیباچه آمده است که جماعتی که این رساله را بحث می کردند التماس شرحی کردند مرین رساله را اجابت استدعای ایشان را ... خط: شکسته نستعلیق، کا: شیخ احمد بن حسن اصفهانی در شماخی، تا: 918ق؛ با دوائر و جداول نجومی؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج سبز، 30گ (17-46)، 15 سطر (5/5×11)، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 3- 1493]
آغاز: برابر؛ انجام: توقع بالطاف ناقدان فضیلت آنکه ... اصلاح دریغ نفرمایند
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست مرعشی ج 538/38
ذکر شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 923ق؛ با اشکال شنگرف؛ جلد: مقوایی، 31، 12 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 25 - 217]
آغاز: حمل کردند و مصنف رساله تغمده الله بغفرانه در مطلع رساله مذكوره فصلی یاد کرده است م در حروف جمل و آن بر ترتیب ابجد است بدین گونه (از فصل یکم)؛ انجام: و برین قیاس و ما درین مختصر برین قدر اختصار کردیم اگر کسی زیادت ازین خواهد با دیگر کتب ازین فن رجوع باید کرد و الله اعلم ح توقع بالطاف ناقدان فضیلت آنکه چون بر عثرات این آبی بضاعت که از کم بضاعتی صادر شده است واقف گردند پرده اعفا و برقع اصلاح دريغ نفرمایند. تم سنة تسع و عشرين و تسعمائة. در فهرست بدون مؤلف.
تاريخ تأليف در روز آدینه 18 ربیع الثانی 727 (19 خرداد 696) در فصل 6 دیده می شود؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 929ق؛ افتادگی: آغاز؛ سی فصل دارد دومی آن در نشانه های روزهای هفته و ماه ها و سی ام «در معرفت اصولی که بدان احتیاج افتد در اختیارات»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 38 گ، 15 سطر (13×8)، اندازه: 12×17سم [ف: 13 - 3475]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر کسی خواهد زیاده ازین با دیگر کتب ابن فن رجوع باید کرد، و الحمدلله رب العالمين. در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم، تا: 8 ربیع الثانی 137ق، جا: ساوه؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 34گ، 15 سطر، اندازه: 10/9×5 سم [ف: 3 - 510]
آغاز: برابر؛ انجام: و مقارنه نحوس مذموم و برین قیاس و مادرین مختصر برین قدر اختصار کردمی اگر کسی از این زیادت خواهد با دیگر کتب این رجوع باید کرد و الله اعلم تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست مرعشی ج 538/38 ذکر شد؛ خط: نسخ خوانا، كا: ناصر الدین محمد بن حافظ قاسم علی، تا: ذیحجه 969ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «... بوذر غفاری» (مربع)، یا باقر العلوم» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 39گ (2پ -40)، 17 سطر (12×6/5)، اندازه: 19×13سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: توقع بالطاف ناقدان فضيلت آنکه ... اصلاح دریغ نفرمایند تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست مرعشی ج 538/38 ذکر شد؛ خط: نستعلیق، كا: افضل بن صدرالملک کاتبی اصفهانی، تا: 15 ذیقعده 990ق؛ جلد: تیماج قرمز، 45گ (25-69پ)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 21 - 232]
آغاز: برابر؛ انجام: مقارنه منحوس و مذموم و برین قیاس مادرین مختصر بدین قدر اختیارات (كذا) کردیم اگر کسی زیاده خواهد دیگر ما كتبه الله علم (كذا) رجوع باید کرده (فصل سی ام را ندارد)
بدون نام مؤلف؛ خط: نستعلیق بسیار مغلوط هند، بی کا، تا: قرن 11 واقف: آقا زین العابدین خادم اصفهانی، 1166ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای، 32گ، 19 سطر (7×14/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 8- 217]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:19605
آغاز: برابر؛ انجام: توقع بالطاف ناقدان عین فضیلت آنکه چون بر عشرات این اطناب واقف گردند پرده اغماض و برقع عفو دریغ نفرمایند و الحمدالله ... و آله الطيبين در فهرست از دوانی دانسته که خطاست؛ خط: نستعلیق، کا: محمد صادق بن محمد رضا اصفهانی، تا: جمعه 2 محرم 1038ق، جا: اصفهان؛ مصحح، اهدایی: رهبری، خرداد 1373 کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 58گ، 14 سطر، اندازه: 12×8 سم [اهدائی رهبر: 9 - 77]
آغاز: برابر؛ انجام: درین مختصر برین قدر اختصار کردیم اگر کسی زیادت ازین خواهد با دیگر کتب اهل این فن رجوع باید کرد. در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، كان محمد امین بن محمد هاشم نصر آبادی، تا: شعبان 1074ق؛ محشی از خواجه زاده کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 89ص (87-175)، 13-14 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 10 - 768]
آغاز: برابر؛ انجام: و در شری باید که متصل بعدی بود بر این قیاس و ما در این مختصر بدین قدر اختصار کردیم پس اگر زیاده از این خواهد به کتب این علم رجوع کند. در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد صالح بن محمد طاهر، تا: 1081ق، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 30گ (17پ -46)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 13 - 345]
آغاز: برابر
در فهرست ناشناس؛ بی کا، تا: با تاریخ 1098ق؛ جلد: تیماج، 7گ (90ر - 96پ)، اندازه: 12/5 ×25سم [ف: 1 - 253]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:610/10
نسخه اصل: همان نسخه بالا عکسی ف: 2 - 212]
آغاز: برابر؛ انجام: و پوشیده کردن کارها و در استقبال بضدان باشد. در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ ضمیمه: در صدر نسخه یک برگ از رساله سی فصل. در آخر نسخه به خط مغایر 5 صفحه: دعاء، ابیاتی فارسی در اسم اعظم، دائره نجومی در بیان احکام سکریلدوز مناجات منسوب به سید الساجدین (علیه السلام)، استخراج قبله منقول از بحارالانوار؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ واقف: میرزا ابوتراب؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 40گ، 17 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 18 - 86]
آغاز: برابر، انجام: اگر کسی زیاده از این خواهد باید بدیگر کتب این فن رجوع کند و الله اعلم در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم محلاتی، تا: 1111ق؛ 19گ (79پ -97ر) [ف: 4 - 916]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر کسی زیارت ازین خواهد باید دیگر کتب این علوم رجوع باید کرد توقع بالطاف ناقدان عین فضیلت آنکه چون بر عثرات این اطناب واقف گردند پرده عفو و برقع اصلاح دریغ نفرمایند والسلام در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 23 ذیحجه 1196ق؛ افتادگی: وسط؛ با جداول و اشکال نجومی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 62گ، 11 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3 - 1211]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما درین مختصر برین قدر اختصار کردیم اگر کسی زیاده ازین خواهد با دیگر کتب این علم رجوع باید کرد، و الله اعلم، توقع بألطاف ناقدان عین فضیلت آنکه چون بر عثرات این اطناب واقف گردند پرده اغماض و بر رفع عفو دریغ نفرمایند، والحمد لله حق حمده ...
خط: نستعلیق، کا: محمد شريف بن رجبعلی مازندرانی، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی، بر روی برگ نخست، عبارت «یادگاری میرزا محمد على ولد ملا محمد شریف مازندرانی مرحوم باقی و السلام» آمده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 45گ، 14 سطر (15/5×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 38 - 538]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر قران سعدین بود، راحت و فراخی نعمت و آسایش خلق، و الله اعلم بالصواب بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، كان محمد کاظم بن محمد تبریزی، تا: 1266ق؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: چرمی، 60ص (301- 360)، 19 سطر (12/7×6/5)، اندازه: 16/2×11 سم [ف: 8 - 313]
آغاز: برابر؛ انجام: اما در بیع منصرف از سعد و شرا را متصل به سعد و بر این قیاس باید کرد و ما در این مختصر بدین قدر اختصار کردیم. در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 14گ، 20 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف مخ - 1211-3]
š.-e sī fasl
طبری، بدرالدین، ق9 قمری
tabarī, badr-od-dīn (- 15c)
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
تاريخ تأليف: 18 ربیع الاول 824ق
متن کتاب رساله ای است از خواجه نصیرالدین طوسی در معرفت تقویم که چون در سی فصل نوشته شده به سی فصل معروف است و رایج ترین کتاب فارسی در این فن است. شارح به زمان خود اشاره نمی کند و ظاهرا در قرن نهم می زیسته است و در این شرح نخست عین عبارات متن را نقل می کند و سپس به شرح آنها می پردازد. (سعید نفیسی)
مدرس رضوی در شرح آثار خواجه، سرآغازی برای این رساله آورده که با سرآغاز نسخه های موجود تفاوت دارد و ظاهرا از نسخه ملک است و آن این است: آغاز: «شكر و ستایش مر خدای را که هر دو جهان بیافرید و آفتاب و مهتاب در آسمان
جاری کرد». این سرآغاز در نسخه های دیگر ایران دیده نشد.
آغاز: حمد نامعدود و مدح نامحدود حضرت واجب الوجود قدیمی را که عقل كل قدمش قدمی فرابیش ننهد قدیری که بدست قدرت انواع اشخاص منير از قالب تصویر بر آورد مقدری که هزار مهره بلور در دوازده برج این گنبد گردان گردان کرد ... و بعد چنین گوید محرر این سطور بدر الطبری وفقه الله لما يحب و يرضاه ...
انجام: ما درین مختصر بدین قدر اختصار کنیم اگر زیادت ازین خواهند با کتب این علم رجوع کنند و الله اعلم بباید دانست که هر یک از کواکب و خانه منسوب اند بکاری و چون خواهند که اختیار کنند از برای هر کاری می باید که آن کواکب و خانه که بآن کار منسوبست نیک حال باشند و قمر در برجی باشد که مناسب آن کار باشد ... چنانک جامه نو بریدن و پوشیدن چون از برای زینت است ناچار قمر در برجی غیر ثابت باید که باشد و متصل زهره که کوکب زینت است. و مجموع را بدین قیاس باید کرد و از برای مثال مصنف نه مهم آورد و بحق اینجا قطع کردیم. تمت الكتاب بعون الملک الوهاب ...
چاپ: در سال 1293 و 1301 چاپ سنگی شده
[دنا 771/6 (10 نسخه)؛ نسخه های منزوی 319؛ الذريعة 311/13؛ شرح آثار خواجه، مدرس رضوی، چاپ جدید، ص 393؛ فهرستواره منزوی 2975/4]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن پشمی، 88گ، 17 سطر، اندازه: 17/2×25سم [ف: 3 - 510]
آغاز: ... اهل ایمان از در طاعت غفلت و ضلالت از تشبث بحبل اعتصام او؛ انجام: و ثالثا انک قمر از نحس منصرف شود ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 127گ (3ر -129پ)، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 13 - 71]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: نظام بن مولانا جمال بن مولانا فخر الدين بن مولانا شمس الدین بن مولانا حاجی رضا منجم آملی، تا: 6 صفر 830ق؛ کاغذ نخودی؛ جلد: تیماج عنابی، 105گ، 15 سطر (12×9)، اندازه: 12/5× 18/5 سم [ف: 1 - 401]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 877ق؛ مجدول و مذهب؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: چرمی، 126گ، 17 سطر، اندازه: 17×13سم [ف: 2 - 887]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 23 جمادی الاول 886ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 159 گ، 15 سطر، اندازه: 16/2×9/6 سم [ف: 3- 510]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری متوسط، بی کا، تا: قرن 10؛ در پایان نسخه کاتب رقمی داشته که روی آن، کاغذ چسبانیده و به خط دیگری نوشته اند: «الفقير صدر الدين على الأصفهانی»؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: میشن تریاکی، 135ص، 21 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 6 - 116]
خط: نسخ، كا: طاهر بن محمد، تا: 1034ق؛ اندازه: 12/5 ×23/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: درویش
علی بن عبدالله، تا: 1084ق؛ مجدول؛ کاغذ:، جلد: چرمی، 122گ، 19 سطر، اندازه: 13/5 ×20/58 سم [ف: 2 - 914]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی بختیار شهمیرزادی، تا: 1102ق؛ مصحح، محشی؛ دستخط احمد رشتی و فرزندش علی و فرزند علی به نام ابوالحسن همراه مهر «ابوالحسن ..» (بیضی)؛ مهر: «افوض امرى الى الله ...» (مستطيل)، «... محمد ... ببخش ...» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم سبز مذهب، 147گ، 14 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 40 - 641]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 122گ، 17 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف: 2- 106]
آغاز: بسمله، شکر و ستایش مر خدائی را که هر دو جهان بیافرید؛ انجام: اگر زیادت از این خواهند دیگر کتابها بجویند که مقصود حاصل آید، ان شاء الله تعالی
خط: نسخ، كا: حسن بن ملا حسین، بی تا؛ حواشی در 1 محرم 1206، آغاز همان است که مدرس رضوی آورده و انجام هم جز آن است؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن زرد، 17 سطر، اندازه: 21/6×13/5 سم [ف: 6 – 481]
š.-e si fasl
خاکسار، عباسقلی، ق 11 قمری
xāksār, 'abbās-qolī (- 17c)
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن
محمد (597-672)
تاریخ تأليف: 1075ق
شرح عباسقلی خاکسار بر سی فصل خواجه نصیر در تقویم. این شرح در 1075ق (به گفته مؤلف 417 سال) سال پس از تأليف کتاب نوشته شده است.
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه:709
آغاز: بسمله. لك الحمد يا ذا الجود ... اما بعد این کلمه چند است در شرح تحرير رساله عدیم النظیر ... معروف به سی فصل امید که پسندیده مخاطر مخادیم ... به موجب یاد آوری..علی قلی خاکسار که شارح است گردد؛ انجام: و اگر کسی زیاده بر این خواهد با کتب این عالم رجوع کند
خط: نسخ، كا: عبدالله، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 12 سطر، اندازه: 17×13سم [نشریه: 13 - 82]
š.-e sī fasl
مولانا عبد الصمد
mowlānā “abd-os-samad
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
در این رساله عبارات، الفاظ، تعریفات و جدول هایی بر رساله سی فصل خواجه طوسی افزوده شده است و کار مولانا عبدالصمد است، در سرگذشت طوسی از این یاد نشده است. ممکن است عبدالصمد همان برادر شیخ بهائی باشد. آغاز: امداد شکر و سپاس و اعداد حمد بی قیاس حضرت جلیل آفریدگاری را ... و بعد از حمد باری ... پوشیده نیست که معرفت علم نجوم ... خدمت مولانا الأعظم ... خواجه نصیر الدین محمد طوسی ... این مختصریست که انشاء کرد در موسوم به «سی فصل» در معرفت تقویم و خدمت مولانا ... عبدالصمد عبارت و الفاظ و تعریفات این کتاب را جداولی چند که قابل هر محل و موضعی بود مستزاد کرد. انجام: و برین قیاس و ما درین مختصر باین قدر اختصار کردیم، پس اگر کسی زیاده ازین خواهد با کتب این علم رجوع کند.
[دنا 771/6 (3 نسخه)؛ نسخه های منزوی 309/1: نشانی یک نسخه؛ فهرستواره منزوی 2976/4]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ با اشکال هندسی و جداو، مصحح؛ واقف: ملاعلى بن تقی اردکانی، 1214ق؛ جلد: تیماج، 25گ (113پ -137 ر)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 20 - 266]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ 22گ (1پ -22ر) [ف: 1 – 151]
آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 21 جمادی الاول 1231ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشی، 20گ (1پ-20ر)، 17 سطر (14×9)، اندازه: 15×27سم [ف: 5 - 127]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
S.-esl fasl = .-e marefat-e taqvim
بسمل شیرازی، علی اکبر بن علی، 1187-1263 قمری
besmel-e šīrāzī, ‘alī akbar ebn-e ‘alī (1774 - 1847)
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) اهدا به: فتحعلیشاه قاجار (1211-1250ق)
تاریخ تأليف: 1230ق
شرحی است بر رساله سی فصل خواجه که شارح در خطبه کتاب شعری را که در مدح حضرت علی بن ابیطالب سلام الله عليه سروده آورده است. مطلع آن چنین است: «آن والی کشور ولايت ** آن هادی وادی هدایت / یعنی در شهر علم احمد ** مخلوق زطینت محمد / پرورده دست کنت مولاه ** هم خلوت ان لي مع الله / دیباچه دفتر امامت ** عنوان صحیفه کرامت الخ». این شرح باید غیر از آن شرحی باشد که ریو از آن نام برده و گوید که نام شارح در نسخه مذکور نیست (فهرست نسخ فارسی موزه بریتانیا، 2: 452) [از اینکه در شرحی که ریو معرفی کرده شارح به خصوص از اوضاع کواکب در سال 824 یاد نموده و از طرف دیگر از خارج هم می دانیم که مؤلف كتاب لطائف الكلام از هفتم ربیع الاول همین سال به عنوان سالی یاد کرده که در آن استخراج طالع تحویل سال عالم نموده تقریبا این ظن حاصل می شود که شارح سی فصل خواجه همان مؤلف لطائف الكلام في احكام الاعوام یعنی محمد الحسيني المدعو سید منجم و شرح مذکور نیز همان شرح موسوم به وسیله است که نام تأليف دیگر سید منجم باشد]. (عرفانیان)
آغاز: بسمله. حمد خداوندیرا سزاست که چشم نجوم در مطالعه مطالع عظمت و جلالش متحیر ... و بعد چنین گوید ... علی اکبر شیرازی انجام: و گویند این درجه صورت حشرات دارد و الله يعلم.
[الذريعة 311/13 و 137/9؛ دنا 771/6 -772 (18 نسخه)؛ نسخه های منزوی 320/1: نشانی 4 نسخه؛ فهرستواره منزوی 2974/4]
آغاز: برابر؛ انجام: سیزدهم تیر ماه بود گویند در زمان ملوک عجم چند سال باران نیامد و درین روز این جماعة ...
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، جا؛ تهران؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیما ماشی، مذهب، 80گ، 14 سطر (5/5× 10/5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 3 - 514]
خط: نسخ، بی کا، تان در عصر مؤلف قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح به خط مؤلف؛ 80 گ، اندازه: 15× 19/5 سم [ف: 1- 57]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالله محجوب فسایی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سرخ، 122گ، 11 سطر، اندازه: 20/7×13سم [ف: 3 - 511]
انجام: اینجا کافی است و زیاده از این به تطویل انجامد و الله خير الموافقين قد تمت و كملت تشریح هذه الأبواب بعون الملک ... في خامس شهر ربيع الأول، به خط حقیر ... محمد رحیم و رستگار باشیم، ان الله لا يضيع أجر المحسنين.
خط: نسخ، كان محمد رحیم، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 124گ، 22 سطر، اندازه: 15/5 × 26/5 سم [ف: 3-511]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سیاه، 103گ، 12 سطر، اندازه: 16×11سم [ف مخ - 3 - 1210]
. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 5450- 27/120
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 111گ، 12 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2593]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: [حسن ابجویمی؟]، تا: سه شنبه 3 شعبان 1227ق؛ محشی با نشان «منه مدظله»؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج عنابی، 79گ، 15 سطر (9×6)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 1-151]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن جویمی، تا: سه شنبه 2 ربیع الثانی 1230ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 81گ، 14 سطر (14×8)، اندازه: 21×16سم [ف: 13 - 3162]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن ملا محمد رضا زرقانی، تا: 1233ق؛ با اشکال و ارقام نجومی؛ کاغذ: نخودی، جلد: چرمی، شرح سی فصل 893 15 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 10 - 209]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كان محبعلی بن محمد علی، میرزا گلشن، تا: ربيع الثاني 1234ق؛ با جداول واشكال نجومی ، مصحح؛ مهر: «عبده محبعلی» (بیضی)؛ جلد: مقوا، 56گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3 - 1210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 15 ربیع الثانی 1234ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 501ص (26-526)، اندازه: 21×15سم [ف: 2- 151]
آغاز و انجام: برابر
كاتب: احتمالا متر جم است، تا: 1258ق؛ با جدول و اشکال هندسی؛ 88گ، 14 سطر، اندازه: 11×7 سم [ف: 1 - 351]
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: ابوالقاسم حسینی طبیب بن حاج میرزا باقر طبیب، تا: جمعه 17 محرم 1259ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج مشکی، 83گ، 14 سطر (6/5× 11/5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 1- 151]
با حواشی از مؤلف؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1263ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، قطع: رقعي [نشریه: 13 - 414]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1273ق، به جهت میرزا سید علی؛ مجدول، مصحح، محشی از مؤلف؛ جلد: تیماج مشکی، 53گ، 17 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 24 - 322]
خط: نستعلیق، كا: علی قلی بن سیف الملوک میرزا، تا: پنج شنبه 28 شوال 1277ق؛ محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 38گ، 16 سطر (13×9)، اندازه: 16 × 20/5 سم [ف: 17- 102]
خط: نستعلیق خوش، كا: حسن علی بن محسن اردکانی، تا: 1350ق، جا: شیراز؛ کاغذ: حنایی فرنگی، 84گ، ابعاد متن: 14×7/5، اندازه: 20×15سم [ف: 1 – 151]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 74گ (363- 436)، 17 سطر (13/5 ×20/5)، اندازه: 20×29/5سم [ف: 10- 1928]
š.-e sī fasl
کو کانی، عبدالعلی بن احمد، - 1325 قمری
kūkānī, 'abd-ol-'alī ebn-e ahmad (- 1907)
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
در این شرح که بر سی فصل خواجه نصیر الدین طوسی نگاشته شده، فواید متن اظهار شده و پنهانی های آن آشکار می گردد با اشکال و جدول هایی برای توضیح مسائل کتاب، عناوین فصول را آورده و توضیح می دهد و در آغاز کتاب مطالبی که دانستن آنها لازم می نمود، افزوده شده است.
آغاز: حمد و ثنا حکیمی را سزاست که بحكمت ازلی اطباق سماوات را برافراشت
انجام: اگر کسی زیاده از این خواهد به کتب این علم که در اختیارات نوشته اند رجوع نماید
چاپ: تبریز، 1322
[دنا 772/6 ؛ فهرستواره منزوی 2974/4؛ احوال و آثار خواجه، مدرس، ص 397، دانشمندان آذربایجان 258]
قم، مرعشی؛ شماره نسخه:9817
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 11 شوال 1321ق؛ با اشکال و جدول ها؛ جلد: تیماج مشکی، 72گ، 17 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 25 - 145]
š.-u sī fasl
عبدالواحد بن محمد
‘abd-ol-vāhed ebn-e mohammad
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
شرحی مزجی است بر رساله سی فصل خواجه نصیرالدین طوسی در قواعد تقویم.
آغاز: سبحان من زین الرقيع بالانجم الزهراء وبين بها طرق الهداية في الحج الداماء الذي نشرها كغرر الدرر على اديم الحضراء ونظمها في سلك المدارات على بسيط السماء
[دنا 772/6؛ فهرستواره منزوی 2976/4]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:1402/3
آغاز: برابر؛ انجام: وجرم المريخ ثمان درجات كذلك جانبيه وجرم الشمس الثامن تا فصل 27 را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 41گ، 23 سطر، اندازه: 14×17 سم [ف مخ - 3- 1210]
š.-u sī fasl
وابسته به: زبدة الهيئة = سی باب = سی فصل = معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
غیر همانند:
آغاز: آغاز شرح: «لما كانت الكتب المؤلفة في علم النجوم من الدفاتر و غيرها منبية على حساب الجمل مرقومة بحروف المعجم طلبا للاختصار» شرح مختصری است بر «سی فصل» خواجه نصیر طوسی که پس از آوردن فصلی از رساله به ترجمه و شرح آن پرداخته است، نسخه حاضر تا فصل بیست و سوم را دارا و سپس فقط متن کتاب آمده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1208ق؛ چند برگ پایانی به تاریخ 1208 بازنویسی شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26گ (1پ -26ر)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 1- 58]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي جعل الاحوال الجزئية في السفليات مربوطة بالاوضاع الفلكية؛ انجام: تسمى تلك الساعات بالزمانیات و المعوجات
خط: نستعلیق، كا: عمر بن محمد بن على نهاوندی معروف به اقع، بی تا؛ 34گ (76-109)، 23 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: - 39]
š.-e sī fasl
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
غیر همانند:
از فصل 6 تا 28 در مدلولات از طبقات مردم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 79گ، 18 سطر (13/5×8)، اندازه: 20/5×13سم [ف: 17-46]
آغاز: قوله هذا مختصر میگوییم این مختصری است در معرفت تقاويم و مشتمل است بر سی فصل و معرفت عبارت است از ادراک بسایط و بعضی گفته اند که عبارت است از ادراک جزئیات؛ انجام: و چون خواهند که شرائی کنند باید که قمر در برج منقلب بود و متصل به سعد تا این بیع و شرا مبارک بود
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1077ق، جا: برهانپور؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 31 (160ر-190پ)، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×25 سم [ف: 20 - 274]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 685/11 یک صفحه از دیباجه؛ بی کا، بی تا، کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 16 سطر (23×17)، اندازه: 28×35سم [سنا: ف: 2 - 30]
شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه:5-ه/410
انجام: و خوف سفرها و امهات ازواج و سعادت خدم و سعادت اولاد باشد و خانه.
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 60ص، 15 سطر (15/5×9)، اندازه: 11/5 × 20/5سم [ف: 2 - 10]
شرح السينوسية- شرح ام البراهين
شرح سیوطی- شرح البهجة المرضية في شرح الألفية
شرح سیوطی- شرح البهجة المرضية
شرح شارع النجات- تجلى الاشراق
شرح شاطبيه- جامع الفوائد في شرح اسنى القصائد
شرح شاطبيه- شرح حرز الامانی
شرح الشاطبية- کنز المعاني في شرح حرز الامانی
شرح الشاطبية- شرح حرزالامانی و وجه التهانی
š.-uš-šāțibīyya = š.-u ‘imād
عمادی، محمد بن عمر، ق8 قمری
‘emādī, mohammad ebn-e 'omar (- 14c)
وابسته به: حرز الأماني و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبی، قاسم بن فیره (538-590)
شرحی است بر باب مخارج حروف قصيده شاطيه موسوم به حرز الامانی و وجه التهاني شاطبی. در این نسخه در بالای هر بیت، شرح به صورت چلیپا تحریر یافته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18215/8
آغاز: باب مخارج الحروف و صفاتها التي يحتاج القارى اليها .. هاک اسم فعل أي خذ وجها و جهابذة جمع جهبذ .. و هاک موازين الحروف و ما حکی
خط: تحریری، کا: روزی محمد لب یابی یا لب آبی، تا: 1211ق؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 4 ص (56-58)، 19 سطر، اندازه: 13/5×23/5سم [ف: 50 - 64]
š.-uš-šāțibīyya
احمد بن عبد الحق
ahmad ebn-e 'abd-ol-haqq
شرح سی فصل - شرح الشافية 895 وابسته به: حرز الامانی و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبی، قاسم بن فیره (538-590)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11947/2
آغاز: بسمله. وبه نستعين. قال المؤلف رحمه الله. بسمله. بدات بسم الله في النظم اولا ای بدات في اول منظوم بقولی بسم الله تبارک ای تنزه عن صفات المحدثین؛ انجام: و تنزل بالتاء الفوقية كذلك میله و تنزل بالنون منبيا بالفاعل كذلك لابن كثير و ابی عمر المدلول عليهما ... و يستثنى من ذلك
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 59گ (111پ- 169ر)، ابعاد متن: 10×15، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 34 - 92]
Š.-e šātebīyya
وابسته به حرز الامانی و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبی، قاسم بن فيره ( 538-590)
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئی؛ شماره نسخه: 190/4
تحریر فارسی ای است از چکامه شاطبیه؛ بی کا، بی تا [اوراق عتيق: 1- 252]
شرح الشافية- روضة
شرح شافيه- من لا يحضره الأديب
شرح شافيه- شرح الشافية في الصرف
شرح شافيه- تركيب الكافيه
š.-uš-šāfīya
ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570؟ - 646؟ قمری
ebn-e hājeb, oʻsmān ebn-e ‘omar (1175 - 1249)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرح توضیحی مختصری است با عناوین «قال» و «قوله» بدون رد و ایراد و گفتگو در نظرات دانشمندان این فن. در کشف الظنون (1020/2) تصریح کرده که ابن الحاجب شرحی بر شافیه خود دارد.
آغاز: يزيد الاصول ... قال و يعبر عنها بالفاء و العين و اللام الى آخره يعني الاصول المذكورة و مازاد ای و مازاد على الثلثة الاصول زیدت اللام في؛ انجام: و اما حتى فلحملها على الى لانها بمعناها الأصلي في الغاية و الله اعلم.
بی کا، تا: 668ق؛ افتادگی: آغاز (چندین برگ افتاده)؛ محشى؛ کاغذ کاهی، جلد: مقوایی، 230 ص، 15 سطر، اندازه: 91×13سم [ف: 4 - 340]
آغاز: قال شيخنا و سیدنا ... التصريف علم باصول ... قال لا يمكن حد نوع من العلم الا باعتبار متعلقه فلذلك قال علم باصول؛ انجام فليحملها على الى لانها بمعناها الأصلي في الغاية و بالله التوفيق و القوة و العصمة و الحول و التسير و القوة
خط: نسخ معرب، كا: محمد بن محمود کاتب شیرازی، تا: 1 محرم 680ق؛ مجدول، با سرلوح مختصر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 102گ، 21 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 27 - 352]
š.-uš šāfīya
رضی الدین استر آبادی، محمد بن حسن، -686؟ قمری
razī-yod-dīn-e estarābādī, mohammad ebn-e hasan ( 1288)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرح مفصل و دقیق بر کتاب «الشافية» تأليف ابن حاجب مصری که در قواعد و اصول علم صرف و حل مشکلات متن نگاشته شده است. سیوطی این شرح را بهترین شرحی که تاکنون نظیر آن نگاشته نشده معرفی کرده است. این کتاب که به صورت «قوله، ش» تنظیم شده در قبل از سال 683ق در مشهد علوی پایان یافته است.
آغاز: رب وفق لاكماله بحق محمد و آله اما بعد حمدالله تعالی و الصلوة على محمد و عترته المعصومين فقد عزمت على ان اشرح مقدمة ابن الحاجب في التصريف و الخط و ابسط الكلام في شرحها ...
انجام: قال المصنف و امالتها تدل على الياء لان الكسرة لاتمال لها الف ثالثة عن و او قدمر الكلام عليها في باب الامالة قوله ... و اما حتى فللحمل على الي.
چاپ: مشار عربی، ص 560؛ تهران، سنگی، 1311ق، وزیری، 296ص؛ دارالسلطنه تبریز، 1274ق، رحلی، 327+1صص؛ 1275ق، بدون شماره صفحه
[الذريعة 313/13؛ دنا 774/6 -775 (29 نسخه)؛ کشف الظنون: 1021/2؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 179/8؛ امل الامال 255/1؛ النوار الساطعة في المائة السابعة 155]
خط: نسخ، بی کا، تا: 688ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 212گ، 21 سطر (18×11/5)، اندازه: 24×16سم [ف: 8 - 305]
خط: نستعلیق، کا: عبدالله بن يوسف بن ابی نصر بن ابی طاهر خانیساری، تا: دوشنبه پایان رجب 732ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 118گ، 23 سطر (17×11)، اندازه: 23×16سم [ف: 12-2599]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 مصحح؛ اندازه: 12×21/5سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد ذكرنا ما على هذا الكلام في آخر شرح الكافية و الأولى أن عدم القلب في
خط: نسخ و تعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 8 افتادگی: انجام؛ واقف: حاج وزیر وظائف، اسفند 1309؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 231 گ، 21 سطر، اندازه: 17/52× 27سم [ف: 12 - 165]
آغاز: بسمله، قال الشيخ العالم جمال الملة و الدين ابو عمر عثمان المالكي الخ؛ انجام: بنيت مثل قنفخر من عمل قلت عنمل
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: اخوان مصلایی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 275گ، 27 سطر (15×7/5)، اندازه: 23×13سم [ف: 2 - 599]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 946ق؛ تملک: مصلح الدین محمد الاری در 946؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج سرخ، 504ص، 31 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 184]
خط: نسخ، کا: محمد بن احمد بن سید ناصر الدین علوی، تا: سه شنبه 26 رجب 959ق؛ قطع: وزیری [رشت و همدان: ف: 1335]
08 شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه:799
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 26×16/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ از روی نسخه افضل المتاخرین مولانا عبدالسلام لاهوری و حواشی از نسخه ای که در درس مخدوم اعظم مولانا عبدالحکیم استنساخ شده بود رونویس شده؛ 200گ، قطع: رحلی [چند نسخه في: - 21]
آغاز: برابر؛ انجام: ولا يجتمع کسرتان نحو قيمات و دعات و قد جاء في فعله فعال كلقاح و حقاق كذا ... تا مبحث جمع را دارد و حدود نیمی از آن نانوشته مانده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، 143گ (1پ -143)، 19 سطر، اندازه: 13×5 سم [ف: 35 - 689]
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهيم بن محمد امین فیروز آبادی، تا:
1030ق؛ 230، 25 سطر، اندازه: 26×12سم [ف: 1- 149]
آغاز: برابر؛ انجام: و طبع على قلوبهم او كان ساكنا. (ناقص)
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: شنبه پنج شنبه ربيع الأول 1053ق؛ مجدول، مصحح، محشی، مقابله شده در سال 1085 به دست بهاء الدين محمد بن تاج الدين حسن اصفهانی ملقب به فاضل هندی؛ مهر: «الفقير إلى الله الصمد عبده بهاء الدين محمد، 1078»؛ یادداشت سید محمد باقر موسوی خوانساری صاحب روضات الجنات؛ واقف: خان بابا مشار، خرداد 1345؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 170 گ، 29 سطر، اندازه: 30×21 سم [ف: 12- 165]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه جمادی الثانی 1055ق؛ در پایان آن سه برگی از کتاب «الارج في الفرج» تأليف كمال الدين ابی بکر محمد سیوطی قاهرى شافعی که در آنها کتاب «الفرج بعد الشدة» حافظ ابي بكر ابن الدنيا را خلاصه کرده، موجود است؛ جلد: تیماج مشکی، 131گ، 38-39 سطر، اندازه: 19/5 × 27/5سم [میراث اسلامی: دفتر دهم - 762]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 20 ذیحجه 1094ق؛ محشی از قزوینی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 143گ، 19 سطر (18×9)، اندازه: 26×16/5 سم [ف: 1- 335]
منتخباتی از آن؛ بی کا، تا: قرن 11 و 12، ص (251-257) [مختصر ف: - 492]
آغاز: برابر؛ انجام: و طبع على قلوبهم او كان ساكنا. (ناقص).
خط: نستعلیق و نستعلیق شکسته، بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ واقف: تاج ماه بیگم، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 196 گ، 25 و 26 سطر، اندازه: 24/5×13سم [ف: 12-164]
آغاز: ما سقط في بعضه کو او قعود فقد سقط في قعدتم أريد تعليم المتعلمين
خط: نستعلیق، كا: محمد تقی بن محمد یوسف، تا: 5 محرم 1140ق، جا: ایلوند از اعمال بورود؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 136 گ، 16 سطر، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: - 141]
خط: شکسته نستعلیق، كا: آخوند ملا رضا، تا: قرن 13؛ اندازه: 23×12سم [رشت و همدان: ف: - 1138]
آغاز: برابر؛ انجام: ضم خائه في الجمع بل يكسر على از آغاز کتاب تا تقریبا اواخر مبحث جموع تکسیر؛ خط: نسخ، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: تاج ماه بیگم؛ کاغذ: شکری، 77گ، 9 سطر (15/2×8/51)، اندازه: 21×14سم [ف: 12 - 164]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ مهر: «الراجی محمد حسین بن محمد جعفر» (بیضی) به سال 1297؛ جلد: تیماج مشکی، 202گ، 20 سطر، اندازه: 114/5 × 21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 851]
آغاز: ابواب التصريف اعنى الأصول التي يعرف بها ابنية الماضي و المضارع و الأمر ... قال وابنية الاسم الاصول ثلاثية ... اقول لم يتصرفي النحاة لابنية الحروف؛ انجام: اقول يعني ان كان الماضي .. و انما كسر ما قبل الاخر غير ما في ادلة التاء لانه يتغير اوله في المضارع بخشی از اول شرح؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام ؛ جلد: مقوا، 31گ، 21 سطر، اندازه:19×13سم [ف: 5 - 2437]
کا: غلامعلی بن شرف الدین، تا: رجب 1227ق [اندیشه حوزه: س 2، ش7 - 216]
کا: محمد هادي بن عبدالرحیم قزوینی، تا: 1240ق؛ افتادگی: آغاز [ف: - 19]
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن محمد نصیر حسینی موسوی، تا: 16 رجب 1250ق، به دستور سید حسین خراسانی؛ محشی با نشان «قوله»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 218گ، 17 سطر (16×7/5)، اندازه: 25×14/5 سم [ف: 5 - 203]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه دهه آخر شعبان 1256ق؛ مصحح، محشی؛ با چند بیت شعر به خط شیخ عبدالمحسن سیف الشريعة نسوی در چهارشنبه 19 برج حوت برابر جمادی الاول 1334ق؛ تملک: مصطفی صفایی خوانساری در محرم 1398ق؛ مهر: «عبده على اكبر الموسوی» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن مشکی، 126گ (1پ- 126پ)، 27 سطر، اندازه: 21×30/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 247]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 517/1
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 265]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد موسوی، تا: رمضان 1263ق؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 278گ، 19 سطر، اندازه: 13/52× 22/5سم [ف: 12 - 165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «نعم المولی و نعم النصير» (مربع)، ان الله كان عفو عفورا 1150» (مربع)؛ جلد: تیماج زرشکی، 235 گ، 22 سطر، اندازه: 25×13سم [ف مخ -- 96]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، دارای سر لوح و کتیبه، مجدول، محشی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 270 گ، 23 سطر (14×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 12 - 424]
خط: نسخ، كا: محمد علی پسر محمد حسین خراسانی، بی تا؛ محشي از آقای میرزا یدالله نظر پاک استاد دانشکده علوم معقول و منقول تهران به خط خود ایشان و با امضاهای «هادی» و «نظام» و «صراح» و دیگر کتاب ها و برخی «یدالله» است و همه به خط میرزا یدالله نظر پاک؛ جلد: تیماج حنایی، 27 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 2 - 407]
Š.-uš šāfīya
نظام الاعرج، حسن بن محمد، - 728 ؟ قمری
nezām-ol-a-raj, hasan ebn-e mohammad (- 1328)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
به درخواست: مجدالدین اسمعیل بن قاضی رکن الدین یحیی بن اسمعيل
شرح مزجی و مشهوری بر رساله «الشافية» ابن حاجب مصری است و از قدیم الایام با عنوان و نام «شرح نظام» معروف و یکی از کتب درسی طلاب در مدارس اسلامی بوده است. آغاز: أحمد اللهم على أن وفقتني لصرف ريعان الشباب في اقتناء العلوم و الآداب و اسألك ياذا المن تثبیتی ...
انجام: و ذلك لمجيء الامالة فيه و الى و على لقولهم اليك و عليك و حتى لكونه بمعنى الى. قال المفتقر إلى عفو ربه الكريم الحسن بن محمد النيسابوري المعروف بنظام نظم الله أحواله في اولاه و آخراه هذا آخر ما قصدته من ایراد امال بی بها في الدارین مال ... و تمتع بميامينها الخاص و العام و لايحرمنا ثوابه اذا فيض في اللحد المقام و يرحم الله عبدا قال آمينا تمت
چاپ: مشار عربی، صص 551-552 (نشانی 12 چاپ)؛ قاهره، مطبعة حجازی، 1356 و 1358ق؛ مطبعة الشركة الصحافية العثمانية، ج 1-2، 1310ق.
[دنا 775/6 -780 (170 نسخه)؛ کشف الظنون 1021/2؛ الذريعة 108/4 و 313/13؛ معجم المطبوعات 527؛ ریحانة الادب 208/4؛ روضات الجنات: 224؛ الاوقاف العامة موصل 2/ 190؛ بروکلمان 328/5]
شرح و حواشی:
1- شرح شرح النظام، مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح (1120)
2- شرح شرح النظام؛ شیخ کبیر، محمد حسن بن صفر علی (1345)
3- حاشية شرح الشافية؛ نراقی، مجدالدين بن ابوالقاسم (-14)
4- کشف النظام = حاشية شرح الشافية؛ موسوی بیدلی کوه گیلانی، محمد علی بن محمد معصوم
انجام: کتب ما كتب في آخرها بعبارته و هي هذه قال المفتقر الى عفو. متن را کامل دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 122ق، جا: لار؛ محشی منقول از جاربردی و رضی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 169گ، 14 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 12 - 169]
آغاز: برابر
خط: نسخ جلی، کا: محمدبن قطب الطبيب، تا: 22 صفر 828ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: «حسن المدرس بمدينة بروسه با مهر عبده حسن حافظ» (کروی)؛ از موقوفات رمضانيه؛ واقف: ابراهیم شریف حسینی، 1230؛ جلد: روغنی، 92 گ، 25 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: - 83]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:424
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 21]
خط: نستعلیق نزدیک به نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 859ق؛ محشی با امضای «12» و «شرح آقا هادی»، یادداشت های برخی دانشمندان مانند سید جواد پسر کاظم پسر محسن پسر حسن اعرجی در (1235 ق) و مانند: حبیب پسر اسحاق پسر عثمان پسر محمد، و نیز پسر او یحیی پسر حبیب الله في شهور سنة تسع و خمسين و ثمانمایه؛ کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 87گ، 17سطر، اندازه: 14/5× 20/5سم [ف: 2 - 405]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 یا 10؛ مصحح، جلد: تیماج جگری، 118گ (1-118پ)، اندازه: 16×11/5 سم [ف: 1 - 160]
آغاز: کالیس فان وزنه عفل و لوانه مقلوب؛ انجام: موضوعه على حرب واحد و بخلاف
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نخودی، 12 سطر (12×7)، اندازه: 19×12 سم [رایانه]
آغاز: الخط المشهور تصوير اللفظ المقصود تصويره بحروف هجائه و حروف الهجا و التهجي عى الحروف التي عددت مخارجها؛ انجام: برابر
بخش مربوط به خط کتاب است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن محمد بن سينا خلیل عقیلی، تا: شنبه 5 صفر 141ق، جا: مدرسه شریفیه؛ کاغذ: نباتی و نخودی، جلد: گالینگور سبز، 7گ (20ر - 26پ)، اندازه: 18/8×12/4 سم [ف: 29/1 - 175]
خط: نسخ، كا: امین الدین محمد بن حبيب الله سنفری، تا: سه شنبه 27 رجب 983ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: میرزا حسین بن محمد حسين ... عمران به سال 1184ق با مهر «یا امام حسین» (بیضی)؛ مهر: «موسی کاظم» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 149گ، 18 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 28 - 249]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: سمرقندی [نشریه: 11 - 946]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، از روی نسخه خط مؤلف، محشی؛ مهر تملك: «نعم المولی و نعم النصير»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی رو کش تیماج مشکی، 187گ، 16 سطر (6×11/5)، اندازه: 12×19 سم [ف: 4 - 1326]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن اسماعيل، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی به امضای «جار» و حواشی دیگر؛ تملك: مصطفى بن حاجی سید على الحسینی به تاریخ 1289؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده على الحسینی 1261» (بیضی)، «و اجعله رب رضیا» (بیضی)، «افوض امرى الى الله عبده محمد بن زین العابدین 1141» (بیضی)؛ اهدایی: مرحوم شیخ حسین مصباح قوچانی، 1356/7/10 ش؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 120گ، 18 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 1- 255]
انجام: فنقصان الالف لما قلنا ... و نقصوا من نحو بنک
خط: نسخ شکسته، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: اخوان مصلایی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 141گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 14×29سم [ف: 3 - 862]
آغاز: الزائد و احد امثل جعفر و دحرج؛ انجام: وکلايكتب على الوجهين بالالفان و بالياء
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 11، افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی ابری، 181گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 19×11 سم [ف: 3 - 875]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، محشی؛ تملك: بزرگی الحسینی، محمد بن محمد على بمرودی خوسفی قائنی که نوشته کتاب به خط جد او «میرزا محمد خوسفی» است، محمد بن محمد على؛ مهر: «عبده شاه میرزا الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 165گ، 15 سطر، اندازه: 19×13سم [کتابخانه های قائن: ف: - 135]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 200گ، 19 سطر، اندازه: 11/5× 16/5سم [ف: 12 - 167]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفر بن فضل الله رضوی، تا: یک شنبه 13 ربیع الأول 1011ق، جا: کاشان؛ واقف: نائینی؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه، 112گ، 19 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 12 - 171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: نبی بن کمال بن جلال الدین قزوینی، تا: سه شنبه 17 جمادی الاول 1029ق؛ کاغذ: نخودی، 102گ، 19 سطر، اندازه: 19×12/8 سم [ف: 12 - 168]
آغاز: سؤالهم و توجهت زناد مأمولهم سالكا في موضع الكلام طريقة عذراء
خط: نسخ، كا: محسن بن موسی، تا: رجب 1054ق؛ افتادگی: آغاز؛ 160گ، 17 سطر، اندازه: 20 ×14سم [ف: 5 - 2441]
آغاز: المده، اذ لو كان فيه مده لم يكن زائده مده اخرى مكغیلم؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق متوسط، كان محمد ريف جیلانی، تا: 1054ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، کاغذ: نخودی اصفهانی، جلد: مقوا رویه تیماج، مذهب، 133گ، 15-18 سطر (5/5-6/5×12/5-13/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 17 - 184]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی ابن محمد طالب خلخالی، تا: 1062ق؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 140گ، 20 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 12 - 171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: رضی الدین محمد بن محمود بافقی، تا: 15 صفر 1063ق، واقف: حاذقی، آبان 1349؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 105گ، 16 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 12 - 170]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: طاهر بن حسین بافقی، تا: 1064ق؛
افتادگی: وسط (اوایل شرح کامل نیست)؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 179گ (3-181)، 15 سطر (11/5×7)، اندازه: 19/7×12/7 سم [ف: 12 - 100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابراهيم بن قاسم شولستانی، تا: 1069ق، جا: المدرسة العليه؛ محشی با امضای «5»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 193 گ، 16 سطر (13×4)، اندازه: 20×10/5 سم [ف: 15 - 123]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملا محمد زمان بن جلال الدین، تا: 2 شوال 1073ق؛ اهدایی: مستوفی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 132گ، 23 سطر (19×7)، اندازه: 25×13سم [ف: 1-360]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 19 ربيع الثانی 1073ق؛ محشی؛ 148 گ، 19 سطر، اندازه: 9×18/5 سم [ف: - 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: حسین بن محمد رضا، تا: غره ربيع الأول 1076ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: میرزا محمد رضا طهرانی در 1261ق؛ مهر: علیرضا»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 379 گ، 17 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 50 - 137]
آغاز: العين ليست من ابنية المجموع
خط: نسخ، كا: محمد محسن، تا: یک شنبه 7 جمادی الاول 1077ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: استاد محمد حسین جعفری معمار؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 131گ، 18 سطر (7×16/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 1506]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1078ق، کاغذ: حنایی، 21 سطر (18×7)، اندازه: 23×13سم [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: محمد هادی حمیرسی، تا: پنج شنبه 20 ذیقعده 1081ق؛ 110گ، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 1 - 52]
آغاز: ... جاء معتل العين مهموز اللام فاصله جائی؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فتح الله بن محمد باقر فراهانی، تا: چهارشنبه اواخر رجب 1084ق، جا: مشهد رضوی؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 239 گ، 15 سطر، اندازه: 16/5×9 سم [ف: 1- 456]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 8 شعبان 1089ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 282گ، 12 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 114]
خط: نسخ، كا: محمد اشرف ابن حاجی قاسم اصفهانی، تا: 1089ق، جا: توس؛ محشی از شرح جاربردی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 204گ، 16 سطر (1286)، اندازه: 19×12سم [ف: 5 - 203]
كان محمد شريف بن شهاب الدین محمد شهمیرزادی، تا: 1089ق؛ قطع: رقعي [ف: - 158]
آغاز و انجام: برابر
با حواشی میرزا کمالا، رضی؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: محمد نصیر حسینی بروجردی، تا: شنبه 15 ذیحجه 1089ق؛ مصحح، محشي با رمز «جاربردی»، «رضی» و «میرزا كمالا»؛ مهر: «العبد محمد رضا» (چهارگوش)، «عبده محمد على الموسوی 1234» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 146 گ، اندازه: 19/5×13سم [ف: 51 - 66]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1089ق [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن ملاعلی شاه، تا: 17 صفر 1091ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 145گ، 22 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: - 89]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد طالب بن محمد تقی، تا: 1097ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 17 سطر (12×7)، اندازه: 19×14 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هادی ابن محمد باقر حسینی تبریزی، تا: شنبه 3 ذیحجه 1098ق، جا: مدرسه ملا عبدالله، برای فرزندش سیدرضی الدین حسینی تبریزی؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 94گ، 20 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 2439]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: ابوالقاسم، تا: محرم 1098ق؛ مصدر است به شافيه از تألیفات امام علامه جمال الدين ابو عمرو عثمان بن عمر بن ابی بکر بن يونس مالکی معروف به ابن حاجب، محشی؛ کاغذ: شکری، 87 گ، 23 و 24 سطر (9/4×17/5) [ف: 12 - 168]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صفی بن بدیع رضوی، تا: رمضان 1099ق؛ تملك: اسماعیل سیستانی با مهر «و اذكر في الكتاب اسمعیل»؛ مهر: «ماشاالله لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم»؛ جلد: تیماج عنابی، 18 سطر (13×6/5)، اندازه: 12/5× 18/5 سم [ف: 2 - 604]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 162گ، 16 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 12 - 169]
آغاز: برابر؛ انجام: بالالف لانه القياس و قد كتب الصلوة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام (به قدر یک ورق رقعی)؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 75گ، 21 سطر، اندازه: 28×11سم [ف: 12 - 170]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 152گ، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 5 - 2440]
آغاز: برابر؛ انجام: يجيء بعد تمام الكلمة و من ثم كتبوا ضربوا ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 171گ، 20 سطر، اندازه: 12×21/5سم [ف مخ - 114]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ با یادداشت جمادی الثانی 1274 در مدرسه خان مروی؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 89گ، 15 سطر، اندازه: 14/8 × 20/3 سم [ف: 1- 298]
خط: نستعلیق، كا: يوسف بن على بن سليمان بحرانی، تا: قرن 11 و 12؛ جا: کازرون؛ محشی از شرح رضی و جز آن، مجدول تملك: عبدالعلی در 1286؛ خط فرهاد میرزا مورخ 1286؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 125گ، 17 سطر (13×6)، اندازه: 24×23سم [ف: 5 - 202]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج قهوه ای، 74گ (119-192)، 19 سطر (15×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 730]
آغاز: برابر، انجام: ليس في كلامهم بافادة [...] على وجه ويكون العين و او نحو شوي فان اللهم حينئذ يكون ياء اذ ليس في كلامهم ما عينه ولامه واو ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج سیاه، 59گ، 22 سطر، اندازه: 22×13سم [ف مخ -3-1212]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی لغوی و جز آن؛ کاغذ: فرنگی، 16 سطر (14×8/5) [ف: - 780]
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 103گ، 20 سطر (14/5×9)، اندازه: 20×16سم [ف: 17 - 260]
كا: عبدالله بن احمد درازی بحرانی، تا: قرن 12؛ کاتب یکی از برادران محدث بزرگ شیخ یوسف بحرانی بود. [اوراق عتيق: 1 -246]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد باقر بن محمد مهدی مشهدی، تا: شعبان قرن 12؛ مصحح، محشی به نقل از رضی الدین استر آبادی، جاربردی و غیره؛ مهر: «عبده السيد محمد الطباطبائی 1145» (مربع)، «بالله حسن ظنی» (مستطیل)؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 177 گ، 17 سطر، اندازه: 18/8×12 سم [ف: 41 - 126]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: جمعه 5 جمادی الثانی 1101ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 99گ، اندازه: 19/2×14 سم [ف: 12 - 168]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد نصیر نیشابوری، تا: 1102ق؛ محشی؛ واقف: اسفند 1309؛ کاغذ: حنایی و شکری، جلد: پارچه، 229 گ، 12 سطر [ف: 12 - 166]
خط: نسخ، کا: محمد هاشم بن محمد مهدی، تا: 1104ق، جا: اصفهان مدرسه جده؛ 128گ، 21 سطر، اندازه: 23×12سم [ف: - 67]
بی کا، تا: 1106ق [میراث اسلامی: 5 - 599]
خط: نسخ، كا: محمد حافظ بن محمد امین رکنابادی، تا: جمادی الثانی 1111ق، جا: مدرسه شفيعيه؛ واقف: نرجس خاتون بنت خالو کاظم، 1269؛ جلد: تیماج مشکی، 203گ، 12 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 209]
آغاز: برابر
کا: امامقلی استرابادی، تا: 1112ق؛ افتادگی: آغاز (ورق اول کتاب که شامل قسمتی از دیبا چه بوده افتاده)؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: میشن، 214ص، 15 سطر، اندازه:
12×18/5 سم [ف: 2 - 351]
آغاز: برابر؛ انجام: والجأ اليه تكن حد ياها. و المؤمل من حضره الرحمن ...
خط: نسخ، كا: ملا محمد حسین بن ملا شمس الدين، تا: 1112ق، جا: مدرسه نواب ابوصالح؛ مرحوم شانه چی نوشته اند که این کتاب از جاربردی است که اشتباه است؛ مهر: «على اكبر الشريف» بیضی)؛ تملك: محمد ربيع بن ملا محمد قاسم؛ جلد: تیماج عنابی، 122گ، 19 سطر (17×9) [ف: - 163]
آغاز: ... على انه قهقر بتشديد الراء و بطنان فعلان لا فعلال لندوره و قرطاس بضم القاف ضعيف و الفصيح بكسرها و ندور فعلال هو الثبت المقتضی؛ انجام: برابر خط: نسخ، كا: ياسين بن صلاح بن علي بن ناصر بن علی بحرانی، تا: جمادی الاول 1113ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، با عبارت «بلغت قرائة و بلغ قرائة ...» مقابله شده، مجدول؛ مهر: «عبده محمد مهدی» (بیضی)، «محمد بن علیرضا» (دایره)؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمع مشکی، 74گ، 20 سطر (14/5×9/5)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 39 - 276]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضی مشهدی، تا: 1114ق؛ جلد: تیماج سرخ، 168 گ، 17 سطر، اندازه: 24×12سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن میر محمد قاسم حسینی جوینی، تا: دوشنبه 1 شعبان 1114ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 160گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 20 - 147]
آغاز: برابر
کامل؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حاجی جمال اردستانی، تا: 1115ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: کاهی، جلد: تیماج، 158ص، 17 سطر، اندازه: 15/5×9 سم [ف: 2 - 351]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1115ق؛ بخشی از کتاب توسط محمد جواد در ذیحجه 1115ق. کسر نویسی شده؛ مهر: «المذنب حسن» (بیضی)، حاج سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوا، 13 و 12 سطر (12×7)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 3 - 1335]
انجام: و يرحم الله عبدا على خير خلقه ... تمت ... خط: نسخ درشت، بی کا، تا: 7 صفر 1116ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 161گ، 18 سطر، اندازه: 14×8/5 سم [ف: 1- 154]
خط: نستعلیق، کا: حبیب الله بن میرزا حسین حسینی استرابادی، تا: دوشنبه جمادی الاول 1120ق، جا: مشهد رضوی مدرسه فاضلیه؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1336]
آغاز: برابر؛ انجام: (وصیتنامه نظام به اولادش) ... امین یا رب العالمين..
خط: نسخ، کا: محمد شريف بن محمد حسین، تا: دو شنبه 26 جمادی الاول 1123ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 148 گ، 15- 17 سطر، اندازه: 18×12 سم [رشت و همدان: ف: 1789]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شريف بن محمد حسین، تا: دوشنبه 26 جمادی الاول 1123ق؛ واقف: احمد دامغانی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر ( 12/5×8/5)، اندازه: 18×12سم [ف: - 479]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد یوسف بن میر محمد محسن حسینی، تا: شنبه 12 جمادی الاول 1126ق؛ محشی به امضاء «جاربردی»، «ص» و دیگر حواشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 197گ، 18 سطر، اندازه: 12×24/5سم [ف: 38 - 499]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: مرتضی بن الحسين بن طاهر، تا: 3 جمادی الأول 1126ق؛ مصحح، محشی با علامت «س ب ج، آقا هادی» و نیز تعلیقاتی به نقل از شرح جاربردی بر شافیه، با یادداشتی درباره تقویت حافظه در اثر خواندن آیه شریفه: «لهم دارالسلام عند ربهم»؛ تملك: جعفر حسینی طباطبایی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عسلی، 169گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 86- 24/2]
آغاز: و مدلوله شامل لمطلق افراد الفعل ولا شي من الكلمات؛ انجام: برابر خط: نسخ، كا: محمد امین بن محمد شاه سقلعینی، تا: 11 ربیع الاول 1127ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج زرد، 282ص، 17 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 1 - 50]
خط: نسخ، كا: ابن محمد کاظم، تا: 1128ق؛ محشی با نشان رضی، ق» و جز اینها؛ تملك: ابوالقاسم نامی در مدرسه حکیم شیرازی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 139 گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 18×12 سم [ف: 5 - 202]
آغاز: برابر؛ انجام: و كان احرى جزم أن يكتب بالتبر في بطون
الاحداق لا بالحبر في بطون الأوراق رحمه الله مصنفه و شکر سعيه شكرا جزيلا
خط: نسخ، كا: مشرف بن احمد بن مشرف عجمی، تا: 9 جمادی الثانی 1129ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج سرخ، 125گ، 23 سطر، اندازه: 21×10سم [ف مخ - 3 - 1212]
خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، بی کا، تا: 1133ق؛ 117گ، 20 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 2 - 479]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1135ق؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 137 گ، 21سطر (7×16/5)، اندازه: 25×13سم [ف: 9 - 491]
بی کا، تا: با تاریخ 1143ق؛ محشی؛ تملک: عبدالرزاق بن اسماعيل حسینی سمنانی به تاریخ 1143 [دليل المخطوطات: 1-238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 16 صفر 1144ق؛ با مهر بزرگ موقوفات حاجی ملا احمد قهپایه ای؛ جلد: تیماج زیتونی، 168گ، 21 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2440]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1146ق؛ افتادگی: وسط (ما بين برگ اول و دوم ناقص)؛ جلد: چرمی، 132 گ، 17 سطر، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [ف: 2 - 920]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1147ق؛ مهر: «فمن بدله بعد ماسمعه فانما ائمه على الذين يبدلونه أن الله سميع عليم» (بیضی)؛ واقف: معزالدین الحسینی، 1147؛ 160گ، 16 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 5 - 2440]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1149ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 111گ، 24 سطر، اندازه: 11/5 × 19/5 سم [ف: 1- 333]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1151ق، جا: مدرسه اسماعیلیه؛ مهر: «افوض امری الی الله عبده سيد محمد حسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج عنابی، 23 سطر (10×17/5) [ف: - 70]
بخشی از شرح الشافيه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1183ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 8گ (187ر-194ر)، 19 سطر (10×15)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: - 228]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1194ق؛ مصحح، محشی؛ 168گ، 16 سطر، اندازه: 20/3 ×11/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 850]
خط: نستعلیق، کا: مسیح بن رضای لاهیجی، تا: شنبه 14 ربیع الاول 1194ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 155گ، 16 سطر (15×7)، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 203]
خط: نستعلیق، بی کا، تا:16 صفر 1194ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 35 سطر (18×7/5)، اندازه: 21×12سم [نشریه: 3 - 188]
بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: وسط؛ 124گ، 20 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 5 - 2441]
بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح و دارای تعلیقات [ف: - 16]
آغاز: و خماسية و أبنية الفعل ثلاثية و رباعية و يعبر عنها بالفاء و العين و اللام و ما زاد بلام ثانية و ثالثة؛ انجام: و ان كان متحر کا کتب بحركة ما قبله كيف كانت مثل قراء و يقوى و أدو و لم يقرأ
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ جلد: گالینگور، 180گ، اندازه: 25×14سم [ف: - 152]
آغاز: برابر
انجام: وان كانت اصلية لكنها ليست في كلمة الساكن تا مبحث التقاء ساکنین را داراست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 (گویا)؛ افتادگی: انجام؛ محشی از: کنز، محمدعلی، برخی با امضا 12»؛ مهر: «یا اسدالله الغالب» (بیضی)، «سلام علی ابراهیم»، «وقف کتابخانه مدرسه مرحوم حاج محمد ابراهیم»؛ تملک: محمد يوسف؛ کاغذ: شکری، 47گ، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×5/ 20سم [دو کتابخانه اراک: - 130]
آغاز: برابر؛ انجام: و نحو الذين في التثنيه نصب و جرة بلامین للفرق بينه و بين الجمع لنقله اولی. دیباچه را ندارد و از ابتداء شرح عبارات شافيه شروع گردیده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ شرح قواعد الاعراب یا موصل الطلاب ضمیمه این شرح می باشد؛ محشی به امضاء محمد على؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی و سمرقندی، جلد: میشن مطلا، 103ص، 22 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 2 - 351]
آغاز: برابر؛ انجام: واختص الاسم بالزيادة لانه اولی بالتصرف فيه من الحرف
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 106گ، 22-21 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 5 - 2441]
آغاز: برابر؛ انجام: وزادوا في اولی و اوافر قابينها وبين الى واجری اولو عليه واما النقص فانهم كتبوا كل مشدد من كلمة حرفا واحد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 220گ، 11 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 2441]
آغاز: الكلمات المفردة بازاء الالفاظ المركبة كلفظ الجملة و الخبر فكيف يكون موضوع؛ انجام: و لعل للترجي الانشائية فلا يدخل على المستحيل و معناه توقع أمر مرجوة و مخوف
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ واقف: میرزا آقای ترابی؛ جلد: تیماج مشکی، 186 گ، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ - 114]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سرخ، 144 گ، 13 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2440]
آغاز: منطقية على ما تحته من الجزئيات يرادف القانون و القاعدة و امثالهما؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: غلامرضا عرب، تیر 1357؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج دار چینی، 171گ، 15 و 16 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 12 - 171]
طباطبائی، تا: قرن 13؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 161گ، 16 سطر (15×7)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 1096]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، بخش نونویس در 1322؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 191گ، 15سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 2440]
خط: نسخ، كا: عبدالوهاب، تا: قرن 13؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 233گ، 15 سطر (6×15/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 3 - 831]
آغاز: فالأولى حذف الخامس؛ انجام: فلم يكتب منها بالياء، غير بلی و الى و على و حتى. و الله اعلم بالصواب و الحمدلله على الاتمام ...
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز [ف: 3 - 196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تان ربيع الاول 1201ق؛ جلد: تیماج سیاه، 211گ، اندازه: 22×13سم [ف مخ - - 96]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: خان محمد بن میرزا محمد درزی کلایی، تا: 21 محرم 1202ق؛ محشی به نقل از شرهادی مازندرانی؛ جلد: تیماج مشکی، 155گ، 17 سطر، اندازه: 21×12سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن محمد هادی طالقانی، تا: 1221ق؛ جلد: تیماج سیاه، اندازه: 21×15سم [ف: - 219]
خط: نسخ، كا: احمد شهر بابکی، تا: رجب 1221ق؛ تملک: ابراهيم بن محمد حسنی حسینی شهشهانی اصفهانی به سال 1260ق؛ جلد: تیماج، 172، 16 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 325]
آغاز: يحوي هذه الأوصاف؛ انجام: في الاقطار ریاها
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1224ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: «ابن ابو العادي عبده محمد على الطباطبائی 1224»؛ اهدایی: احمد شیشه بری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج زرد، 139 گ، 18 سطر (14×7/5)، اندازه: 12× 18/5 سم [ف: 4 - 1327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: بی کا، تا: جمعه 29 ذیحجه 1225ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 157گ، 12 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2440]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1225ق؛ افتادگی: وسط (ورق دوم را ندارد)؛ مذيل است به برده کعب بن زهير: «بانت سعاد و قلبي اليوم متبول ** متيم اثر هالم يفد مكبول الخ»، و ابیاتی دیگر از سید رضی و شیخ بهائی، آغاز ورق سوم: «سایلا متضرعا أن ينفع بهما»، محشي منقول از جی (= جاربردی) و رضی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 141گ، اندازه: 29×10سم [ف: 12 - 170]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: خدابخشی بن رستم باسندی، تا: چهارشنبه 6 شوال 1229ق، جا: اشرف مازندران؛ جلد: گالینگور سبز، 73گ، 21 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 5 - 2440]
آغاز: .. الساكن الثاني أن لام کلمه براسها و نحو اختياره اعني اختيار الضم في نحو؛ انجام: برابر
از مبحث «لام تعریف باب الابتدا» می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا،
تا: 1229ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی از: محمد علی، آخر نسخه صورت حكم استفتائی است که شیخ موسی بن شیخ جعفر به جهت مولی سید محمدباقر نوشته اند؛ مهر: «عبده الراجي على ابن محمد الحسینی» (بیضی)، «عبده الراجی محمد علی»، «کتابخانه مدرسه حاج محمد ابراهیم»؛ کاغذ: نخودی، 82گ، 18 سطر، اندازه: 15× 20/5 سم [دو کتابخانه اراک: - 150]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا:رضا حسین حسینی، تا: 1231ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 111 گ، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2440]
آغاز: ... التصريف علم باصول تعرف بها احوال ابنية الكلم التي لیست باعراب فالعلم كالجنس وقيد بالاصول لانه لا يتمكن حد نوع من العلم الا باعتبار متعلقاته التي يبحث ذلك العلم؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی، تا: جمادی الثانی 1232ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 121گ، 12 و 13 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1213]
خط: نسخ، كا: نظر علی بن محمد باقر ترشیزی خلیل آبادی، تا: 1234ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 98گ، 18 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 134]
آغاز: دون الياء و یا ابن ام ویا ابن عم خاصة مثل باب یا غلامی و قالوا يا ابن ام و یا ابن عم ويابن ام و یابن عم از بحث منادی تا آخر؛ خط: نسخ، كا: ابراهيم بن سیادت پناه، تا: چهارشنبه 18 شوال 1239ق؛ افتادگی: آغاز؛ 35گ (1-35)، 9 سطر، اندازه: 15×19 سم [ف: 5 - 2441]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفی، کا: سرچاهی، احمد بن اسماعی، تا: 1240ق؛ کاغذ: آبی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر (14×9)، اندازه: 22×17سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن محمد محسن بن محمدباقر بن محمد مهدی هرندی اصفهانی، تا: ذیقعده 1241ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 169گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2440]
خط: نسخ، كا: ابوالحسن بن مرحوم ملا ابوالقاسم بن ملا على اشرف، تا: 1241ق؛ جلد: تیماج مشکی، 143گ (1پ -143ر)، 15 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 2 - 70]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان رستم بن بیجن، تا: 1242ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 119 گ، 16 سطر، اندازه: 2014سم [ف: 12 - 169]
آغاز: ... الخمسة كان مزیدة فيها و أبنية الفعل الأصول ثلاثية و رباعية لا أقل منها إلا محذوف منه شيء»؛ انجام: برابر
خط نسخ، بی کا، تا: 5رجب 1244ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با نشانی بلاغ، مجدول؛ 129گ، 17 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: - 36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا محمد القاری، تا: 1245ق؛ تملك: ملا محمد رضا؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 134 گ، 19 سطر، اندازه: 14/5 × 22/5 سم [ف مخ - 3 - 1212]
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن قربانعلی مازندرانی، تا: 1245ق؛ محشى؛ 215گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 150]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كان محمد علی زارجی، تا: 1245ق؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 108ص (1-108)، 19 سطر (14×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 1658]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفي، كا: جواد بن محمد حسین، تا: 1247ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 17 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 14×20/5سم [رایانه]
آغاز: مطاوع دحرج و احرنجم القوم از دحموا؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن محمد، تا: ذیحجه 1248ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «الواثق بالله الغني عبده محمدعلی»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 138 گ، 17 سطر (13×6/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 1634]
خط: نسخ، كا: محمد مرندانی، تا: چهارشنبه سلخ ذيحجه 1248ق؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج مشکی، 188گ، 14 سطر (6/5×10/5)، اندازه: 15/5×10 سم [ف: 1- 169]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:288
همان نسخه بالا نشریه: 5 - 39] 123. تهران؛ ادبیات، شماره نسخه:236
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 15 رجب 1253ق [ف: 3 - 93]
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد على، تا: یک شنبه 25 ذیقعده 1254ق، کاغذ: ترمه، 135 گ، 18 سطر (14×8/5) [ف: 4 - 1497]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: فرج الله بن سید هاشم حسینی، تا: جمادی الثانی 1255ق؛ مصحح، محشى؛ 107گ، 13 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1212]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن حاجی کرونی، تا: 22 صفر 1257ق؛ جلد: مقوای قرمز، 80 گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 ×5/ 30سم [ف: - 94]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1260ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 159 گ، 16 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 25 - 187]
خط: نسخ، کا: سید حسین بن سید مرتضی، تا: جمادی الاول 1260ق؛ اهدایی: حاج صدر؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 106گ (228-333)، 20 سطر (15×10) [ف: 4- 1389]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد میراندا، تا: 1261ق؛ تملك: على بن محمد رضا مورخ به سال 1261ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی مذهب، 125گ، 16 سطر (14/5×8)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 15 - 36]
خط: نسخ، كا: محمد بن حسن رکن آبادی، تا: 1261ق؛ محشی؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 165گ، 15سطر (5/5×10)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 4 - 1215]
خط: نسخ، کا: حسین بن محمد موسوی، تا: رجب 1262ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش تیماج مذهب، 136 گ، 17 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 1491]
آغاز: وجودها بعد في الفصيح و نحو قفل يجوز فيه قفل بضمتين على راى المجيء عسر ويسر فان الضم فرع السكون فيهما؛ انجام برابر
خط: نسخ، كان ملاقاسم، تا: 1262ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: کاغذی، 127گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2441]
بی کا، تا: 1263ق، خریداری از عباس محسنی [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 121گ، 18 سطر (14×7)، اندازه: 21614سم [ف: 5 - 1618]
آغاز: برابر؛ انجام: اغفر لصاحبه ... و لناظهر .. و ... الكاتب السنه 1266
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن میرزا سلیمان، تا: 1266ق، جا: سبزوار؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 19 سطر (14×7)، اندازه: 21×13سم [رایانه]
آغاز: الرفع و اللذين و اللتين في حال النصب و الجر و اللذون في جمع المذكر بفتح الذال و ضم الياء و تشدیدها من المبهمات؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1267ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 72گ، 21 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: - 152]
آغاز: و تغافل و تکلم و التاء في أوائل هذه الأبنية ليست للالحاق لأن الاتحاد لا يكون في اوائل الكلمة و انما هي لتحقيق معنی المطاوعة في الملحق به
خط: نسخ، بی کا، تا: 20 رجب 1268ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 113گ، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 72]
آغاز: برابر
تنها آغاز آن را دارد؛ بی کا، تا: با تاریخ 1269ق؛ 1ص (187ر) [ف: 2 - 154]
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1270ق؛ محشی به علامت (12)؛ اهدایی:شیخ حسین شیخی زاده؛ کاغذ: ترمه، جلد: با تیماج مشکی، 90 گ، 20 سطر (14×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 4 - 1203]
خط: نسخ، كا: سید رضا پسر سید اسمعیل، تا: دوشنبه 25 محرم 1272ق؛ جلد: تیماج مشکی، 95گ (11-105)، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 1040]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1272ق؛ جلد: تیماج سیاه، 154گ، اندازه: 14×22سم [ف مخ - 3 - 1212]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالمحمود بن محمدباقر حسینی، تا: 18 جمادی الثانی 1281ق؛ افتادگی: وسط؛ 149گ، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2441]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشى؛
جلد: تیماج مشکی، 126 گ، 7 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 73]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: خدارحم بن محمود و میرزا محمد اکبر، تا: شنبه 15 رجب 1309ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 175 گ، 15 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 5 - 2440]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا علی اصغر، تا: پنج شنبه 3 ذیحجه 1311ق؛ كاتب ملقب به علی آقا بن میرزا ابراهیم مجتهد سلمه الله که نسخه را در خدمت پدرش خوانده و بعضی از حواشی و تصحیحات هم از اوست؛ مصحح، محشي با نشانی «آقا» و «علی آقا» و «علی اصغر الحسینی» و «على بن ابراهيم الحسینی» دارد (همه آنها مربوط به کاتب است)؛ با یادداشت علی اصغر قاجار مشهور به پرویز بن مرحوم سنجر میرزا بن جهانگیر میرزا بن عباس میرزا بن سلطان فتحعلی قاجار در سه شنبه 20 ربیع الاول 1319ق، یادداشت یادگاری ولی الله در سال 1314ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386 کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 178گ، 9 سطر، اندازه: 22×18سم [اهدائی رهبر: 10 - 247]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:711
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 200]
کامل؛ خط: نسخ، كا: مرتضی حسینی، تا: 1323ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 116 گ، 17سطر (15×11)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 3 - 1104]
خط: نستعلیق، کا: کاظم مدیر شانه چی، تا: 1362ق [الفبائی: - 342]
بی کا، بی تا؛ محشی از محمد شریف کرمانشاهی [تراثنا: س کش 4 - 34]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ واقف: ملا محمد کاظم مجتهد همدانی؛ کاغذ: فرنگی، 10 سطر (12/5×8)، اندازه: 21×16سم [تراثنا: س ش 2 - 98]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 16 سطر (7/5× 15/5)، قطع: رقعی (تراثنا س ش 2 - 98]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ اهدایی: جواد کمالیان، 1354؛ جلد: مقوا زرد، 125گ، 17 سطر، اندازه: 19×11سم [ف: 2 - 103]
آغاز: لانه مکرر اذ لا عبرة بالمدة الفاصلة ولا سبب للعدول عن القاعدة الممهدة؛ انجام: و حذفت الياء في الجميع .. لتاكيد الاتصال و وصلوا
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ دارای علامات بلاغ، مصحح: 194 گ، 17 سطر، اندازه: 19×10سم [ف: 2 - 106]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، دارای علامات بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 170 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 2 - 131]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 541]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 76گ، 20 سطر، اندازه: 26×14سم [ف: 2 -37]
بی کا، بی تا؛ خریداری از آزیتا نامجو [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از عباس محسنی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای «محمد موسوی» و جزء او؛ خرید از خانم خامنوی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی، 168گ، 15 سطر (137×88/5)، اندازه: 19/6×12/7 سم [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 31گ (153-183)، ابعاد متن: 12×6، اندازه: 16×10سم [ف: 16 - 569]
آغاز: برابر؛ انجام: مل اطييه و من الكيس و هما من الصفات الجاريه مجرى الأسماء لانهما
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين عبده آقا بابا»؛ واقف: آقا بابا خان، صفر 1249ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوا با تیماج، 184گ، 12 سطر (13×7/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 116]
انجام: و له المكارم و العل و الجواد - قدوقع الفراغ من تحرير يوم الاثنين من عشر الامن شهر محرم الحرام
خط: نسخ، بی کا، بی تا، محشی؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 130گ، 16سطر (12/5×8)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 1- 120]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن ابراهیم، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 247ص (127-373)، 15 سطر [ف: 25 - 456]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 142گ، 20 سطر (15×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 1- 52]
انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 148گ، 13 سطر (14×8)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 2 - 314]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: 1613]
انجام: و بالمضارع نحو پرمی.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: آقای صدر؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 224گ، 12 سطر (12×6/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 4 - 1406]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 118گ، 19 سطر (16×7)، اندازه: 21/7×16/5 سم [ف: 18-223]
آغاز: برابر؛ انجام: و لهذا لما سئل ابوعلى عن مثل ما شاء الله من اولق لم يبن منه لأجل ما يشاء. و ههنا تمت الابواب المحتاج اليها في التصريف، بتوفيق الملك ... في غرة شعبان و الله اعلم بالصواب خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ سپس مطلبی درباره خط بود که اکنون سه صفحه از آن باقی و پس از آن افتاده است و چنین آغاز می شود: الخط المشهور تصوير اللفظ ... كما يجي ء في آخر الكتاب ... من اجل ان مبنى الكتابة على الابتداء و الوقف کتب تاء التأنيث افتاده است؛ کاغذ: نخودی، اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 157گ (73پ-229پ) [ف: 11 - 647]
آغاز: و قصد نحو المحيط خفيف و بعد فقد اقترحت الواردة على المختلفه لدى اقتراحا امتد مداه؛ انجام: او للفرق بينه و بين الجمع صورة و الجمع الى نا المتكلم فانه لايخدف الياء ... خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی فستقی 145گ، 15-17 سطر (6-6/5×10/5-13/5)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 18 - 335]
خط: نسخ شکسته، کا: محمد هادی بن مصطفی، بی تا؛ اهدایی: شیخ محمد جواد علمیه؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 129گ، 15 سطر ( 14/5×9)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 3 - 1044]
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 159گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 18×12سم [ف: 4 - 1160]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 106گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 1-150]
آغاز: و ايضا تصغيرها على اشياء يمنع ذلك؛ انجام: و لكنهم كتبوه على لفظه لتعسر تبینه ای تبين هذا الأصل ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: تقی رسولیان؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 106گ، 16 سطر ( 14/5×9/5)، اندازه: 19×13سم [ف: 4 - 1133]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اهدایی: سید علی امام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 260گ، 12 سطر (13×7/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 1547]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج سیاه، 177گ، 15 سطر، اندازه: 16×10سم [ف مخ -- 96]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نسخ، كا: غلامرضا بن محمد علی آرانی کاشانی، بی تا؛ محشی؛ نسخه وقف اولاد ذكور ملاغلامرضا آرانی است؛ جلد: تیماج سیاه، 188 گ، 13 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ- 95]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد طاهر بن محمد صفی سرکانی، تا: 29 ذیحجه، جا: مدرسه ملا عبدالله؛ جلد: تیماج قهوه ای، 232گ، 16 سطر، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 3 - 1212]
آغاز: وعن الكسائي انه يبني في نحو شاعرنی فشعرته مما عينه اولامه حرف حلق، اشعره بالفتح في الغابر استثقالا والاولي عدم الفرق؛ انجام: بخلاف ان المخففة نحو علمت أن لا يقوم فرقا بينهما ولم يعكس، اما القلة هذه و كون الكثير بالتخفيف اولی
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور سبز،، 98گ (66ر -163پ)، 20 سطر، اندازه: 21×13سم [ف مخ 3-1213]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: وسط؛ مصحح؛ جلد: گالینگور سبز، 165گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3 - 1213]
آغاز: برابر؛ انجام: و بالنوع نحو رمية و غزوة و ... الى نفسک نحو رمیت و غزوت ... نحو يرمي و يغزو و يكون ... وعي و يكون العين و او انحو ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 113گ، 7 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5سم [ف مخ]
آغاز و ادوية و غوية و معية و الأصل أن يقال في تصغيرها عطی و أدبيه و غويته و مغيته باليات الثلث اما في عطیی فا الاولى باء التصغير و الثاني منقلبة عن الف عطاء انجام: برابر
از بحث تصغير تا آخر؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ 118گ، 16 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 130 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 2440]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: نباتی، جلد: تیماج، 17 سطر (14×8)، اندازه: 20×12 سم [رایانه]
آغاز: من صح بمقدمه اختلال الاديان؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 10 سطر (12×8)، اندازه: 21×15سم [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: و لمن نظر فيه بحرمت المصطفى ... اغفر ولو الدي اجمعین
خط: نسخ، كا: چولای، محمد، بی تا، کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 15 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الحاذق و الراعب الصادق تحفة ... كذا
خط: نسخ خفی ممتاز، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 17 سطر (12/5×6)، اندازه: 18×11 سم [رایانه]
š.-uš-šāfīya
جاربردی، احمد بن حسن، - 746 قمری
jārbardī, ahmad ebn-e hasan (- 1346)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 -646)
اهدا به: خواجه سعدالدین محمد بن تاج الدين على ساوی وزیر غازان خان و اولجایتو (سلطان محمد خدابنده)
شرح شافيه جاربردی از کتاب های درسی در علم صرف می باشد و از بدو تأليف تا کنون هماره مورد مراجعه علما و استفاده دانشجویان بوده است. شارح در هنگام شرح به شرح مصنف بر شافيه نظر داشته و مشکلات شافيه و شروح پیشین آن را بدون اطناب ممل و ایجاز مخل حل نموده و دارای مطالبی است که در کتب دیگر کمتر یافت می شود.
آغاز: بسمله نحمدک یا من بيده الخير و الجود و ليس في الحقيقة غيره بموجود و نصلی علی رسولک محمد طیب العرق و العود الموعود بالبعث في مقام محمود ...
انجام: و لم يكتب شي من المعروف بالياء غير هذه و هی پلی الامالتها و على لقولهم عليک و إلى لقولهم إليک و حتی حم؟ عليها لانها بمعناها في الغاية و الانتهاء.
چاپ: معجم المطبوعات 670؛ تهران، سنگی، گ1271، خشتی؛ آستانه، 1310ق ضمن مجموعه ای
[دنا 780/6 -783 (128 نسخه)؛ معجم المطبوعات 670/1؛ کشف الظنون 1021/2 و ج 2-44؛ مخطوطات اللغوية في المتحف العراقی ص 42؛ تلخيص مجمع الاداب 74/1؛ الأوقاف العامة موصل 127/4]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الشافية؛ ابن جماعه، محمد بن ابی بکر (749-819)
2- حاشية شرح الجاربردي على الشافية
آغاز: ربنا افرغ علينا صبرا و ثبت اقدامنا؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فخر الدين سماکی پسر عزالدین حسینی، تا: 19 رمضان 622ق، جا: سبزوار، یادداشتی از واقف که این نسخه را در 1090 برای دانشجویان شیراز وقف نموده با مهر «المتمسک بر به الغنى و بنيه و آل النبي عبده محمود» (بیضی)، یادداشت دیگری درباره تولیت این نسخه که در آن از حاجی شیخ محمد هاشم پسر مرحوم شیخ محمد مفید و حاجی محمد حسن یاد شده با تاریخ 22 شوال 1238 با مهر «لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد» (چهارگوش)؛ واقف: محمود، 1090؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 281ص، 23 سطر، اندازه: 13× 20/5 سم [ف: 10- 447]
خط: نستعلیق، کا: مسعود بن محمد، تا: 17 ذیحجه 717ق، جا: نیشابور مدرسه سلطان؛ 126گ، 29 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 1- 149]
خط: نسخ، كا: عبدالعز بن ابی بکر بن عبدالعز الحافظ، تا: شنبه 10 ربیع الثانی 721 ق، جا: تبریز؛ مصحح؛ تملك: حسن علی بن عبدالله؛ جلد: تیماج مشکی، 169 گ، 17 سطر، اندازه: 12×16/5سم [ف: 5 - 338]
آغاز: ينحل به الفاظه و معانيه و تنكشف عباراته و مبانیه؛ انجام: ولم يبقوا كما في بئس بل فكتبوها الفا.
خط نسخ، كا: ابراهيم بن محمد بن حمزه اردبیلی، تا: اواسط رجب 727 ق، جا: تبریز مدرسه خالویه؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 169گ، 21 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 25 - 275]
آغاز: ... اما بعد فيقول المولى المعظم ... قدوة المحققين ... لما کان کتاب التصريف؛ انجام: برابر
خط: نسخ کهن، کا: حسن بن حاجی ادریس بن حسن، تا: 762ق؛ مهر: «رجب مولی ایله محبوب اوله یار محمد» (بیضی)؛ تملك: شریف پاشا، سید محمد اسعد المولی به تاریخ 1290؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج پوست اناری مذهب، 157گ، 19 سطر (19×13)، اندازه: 18/5 × 25/5 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عمر بن میکائیل، تا: 764ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 218گ، 17 سطر (12×8/5)، اندازه: 12/5 ×17 سم [ف: 10-346]
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمد بن محمد حسینی کازرونی، تا: جمعه 25 ربیع الاول 766ق (این تاریخ قطعا درست نیست و باید نسخه از قرن یازدهم باشد)؛ مصحح، محشی؛ مهر: «صراط على حق نمسکه» (مربع)؛ جلد: تیماج سبز، 168گ، 24 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 4 - 67]
آغاز: ألفا و ان كان كسرة قلبت یاء و ان كان ضمة قلبت واوا سواء كانت الهمزة الساكنة مع المتحرک؛ انجام: برابر تذکر: در فهرست نام کتاب حاشية الكافية و بدون مؤلف آمده است که به قرینه انجام نسخه تصحیح شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: یکشنبه 22 ذیحجه 767ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 41گ، 27 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 26 - 7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ركان بن عادل بن منصور، تا: سه شنبه آخر ذیقعده 768ق؛ مصحح، محشى؛ تملك: ابراهيم حلبی؛ جلد: مقوایی، 162گ، 18 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 3 - 115]
آغاز: برابر
خط: نسخ نازیبا، كا: موفق بن سعيد، تا: جمعه 5 رمضان 773ق، جا: مصر خانقاه شیخونیه؛ مصحح، محشی، با دو بیت شعر در مدح علم و نام کتاب و مؤلف آن به خط محمد ابن محمد على خوانساری در سال 1334؛ جلد: مقوایی، 98 گ، 25 سطر، اندازه: 18×24/5سم [ف: 1 - 125]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1137
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 417]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عطاء الله بن عبدالغفار بن عبدالكریم، تا: شنبه سلخ صفر 775ق، جا: بغداد مدرسه مرجانیه؛ مصحح، محشی، رساله ای در عوامل نحوی و یادداشتی از عیسی اربلی در تاریخ غرق بغداد؛ مهر: «ابوالقاسم بن حسن الموسوی» (بیضی)؛ تملک: عبدالله، عبدالعزيز بن فتح الله بن محمد، عبدالسميع اصفهانی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 208گ، 20 سطر، اندازه: 13×21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 848] و [عکسی ف: 6 - 206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کم اعجام، کا: خضر بن عبد الصمد بن ابو میثم بن يعقوب، تا: 3 ذیقعده 777ق؛ با چند یادداشت نگاشته شده: «کتاب جاربردی شرح شافيه للمولى الأمام كمال الدين محمد الدميري اكرم الله»، «من کتب فقير على المنفصل عن مدرسه مراد پاشا غفی عنه صفر 1137»؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 110گ، 21 سطر، اندازه: 24×16/5 سم [ف: - 157]
آغاز: برابر؛ انجام: و منهم من لا يتعرض لوزنه و الحكم عليه بزيادة في البعض و اصالة في البعض و يقول انما ثبت ذلك.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: وسط؛ مصحح، محشی با رمز قاضی زکریا و شیخ الاسلام؛ تملك: عبدالمحسن بن السيد حسن حکیم؛ کاغذ: شرقی، 93گ (1پ-93پ)، 17 سطر، اندازه: 8/5×15/5 سم [ف: 32 - 533]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 جلد: مقوایی، 244گ، 17 سطر، اندازه: 19×13/5 سم [ف: 27 – 297]
آغاز: فان جميع ذلك راجع الى احوال الأبنية لا الى نفس الأبنية يدل عليه قول المصنف فيما بعد؛ انجام: و غزوة و برد الفعل إلى نفسك نحو غزوت و رمیت و المضارع.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ ؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 144 گ، 23 سطر، اندازه: 13/3 × 20/5 سم [ف: 12 - 160]
آغاز: ينحل به الفاظه و معانيه و تنكشف عباراته و مبانیه؛ انجام: ولم يبقوا كما في بئس بل فكتبوها الفا.
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 8 و 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 145گ، 15 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 12 - 161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ نسخه بر قوام الدین خوانده و مقابله شده، مصحح، با چند نوشته کهن درباره سلسه روایت سید سراج الدین اسفراینی و درباره اشكال اربعه منطق؛ کاغذ: سمرقندی نباتی، جلد: مقوایی با روکش کاغذ چینی، 254ص، 17 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 17 - 93]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمود بن حسین، تا: 831ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 82گ، 27 سطر (18×12)، اندازه: 18×25/5سم [ف: 9 - 500]
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 842ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 191گ، اندازه: 20×13سم [ف: 20 - 236]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 6 ذیحجه 857ق؛ مجدول، محشی؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 127 گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 195ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 165گ، 21 سطر (17×9)، اندازه: 23×13سم [ف: 14 - 288]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 964
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 183]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ دیباچه را ندارد و از نخستین بند متن و شرح آن آغاز می شود؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 184]
آغاز: برابر؛ انجام: حركة ما قبله يأكله شيء و يأس لان تخفيفها كذلك وان كانت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی، 1338؛ جلد: تیماج مشکی، 200 گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 333]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 یا 10، 233 گ، اندازه: 21/5×15 سم [ف: 1- 94]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ملا باقر خراسانی، 1283؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 185 گ، 4 سطر (14×10)، اندازه: 14×19 سم [ف: 9 - 900]
آغاز: مثلا في حالة كالتضعيف في حالة أخرى ولا اثر لكون التغيير في بضع الصور بالحرف؛ انجام: فعلم ان الف رمي من الياء و الف غزا من الواو و بالنوع نحو رمیه و غزوه ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 223گ، 18 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 532]
خط: نسخ، بی کا، تا: اوائل ذیحجه 961ق؛ با سرلوح با کتیبه مذهب، مجدول مذهب؛ مهر: «سید محمد زکی 1198» (کروی)، فخر عالم خاک پای مصطفی» (کروی)؛ واقف: شهید؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: - 256]
آغاز: اذا ذل و خضع ای مار له کون خلاف کونه كما يقال استحال اذا تغير؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قاسم بن مته {كذا}، تا: شنبه 2 صفر 964ق، جا: مسجد قاضی شکرالله؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: کاتب «و ما توفیقی الا بالله الغنى العبد قاسم بن مته العرسی 975» (بیضی)؛ 118گ، 27 سطر (9×17/5)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: - 211]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق متوسط، كا: مصطفى بن مبارک، تا: 972ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 231 گ، 17 سطر (13×7)، اندازه: 19/3×13 سم [رایانه]
آغاز: بسمله، التصريف لما كان علم شاملا للمقصود و غیر المقصود؛ انجام: ولم يبقوا كما في بئس بل فكتبوها الفا.
کاتب خطبه و دیباچه شرح و شرح خطبه متن را ننوشته است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن مقصود مازندرانی، تا: ذیحجه 989ق، جا: دکن؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ واقف: ملا موسی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 166گ، 19 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 12 - 163]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 256گ، 15 سطر، اندازه: 21/9×12/1 سم [ف: 12 - 495]
خط: نسخ، كان نجفعلی بن محمد کاظم قزوینی، تا: قرن 11؛ تملك: محمد کاظم به تاریخ 1234 در اصفهان با مهر «امام کاظم ادر کنی» (بیضی)؛ مهر: «حسین منی و انا من حسین» (دایره)، «لا اله الا الله الملك الحق المبين عبده محمد کاظم» (بیضی)، «عبده محمد رفيع» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 140 گ، 24 سطر،
اندازه: 25×13سم [ف: - 48]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ به سال 1261 داخل کتابخانه اعتضاد السلطنه گردیده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: کاهی، جلد: میشن مطلا، 130ص، 19 سطر، اندازه: 20×28/5سم [ف: 2 - 349]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 11/5 × 18/5 سم [زرشت و همدان: ف: - 1139]
آغاز: برابر؛ انجام: و نقصوا مع الالف و اللام في نحو للحم و للين مما اوله لام اما نقص الالف فلمامر و اما نقص اللام فلئلا يجتمع ثلث الفات. خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 158گ، 23 سطر (15×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 1098]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، مقابله شده با دو نشانی یکی به تاریخ شعبان 1087؛ تملک: «محمد صادق حسینی با مهر عبده محمد تقی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 259 گ، 16 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 25 - 99]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: اوایل قرن 11؛ تملك: حاج محمد زمان در 1071؛ اهدایی: اخوان مصلایی؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوایی با تیماج آلبالویی، 156گ، 25 سطر (18×7/5)، اندازه: 23×23/5سم [ف: 2 - 450]
آغاز: قوله و يعبر عنها ای عن الأصول و ذلك لأنه لابد له من میزان يتميز به عن الاصلى فوضعوا لذلك فعل لانه اعم الأفعال؛ انجام: قوله و نحوهم يريد انه اذا ادغم آخر كلمة في اول الأخرى فخلاف.
تذکر: نام مؤلف در فهرست نیامده است و از دفتر ثبت مجلس ذکر شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 203گ، 19 سطر (14×8)، اندازه: 12/5 ×19/5سم [ف: 51 - 104]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ نسخه ناقص است؛ کاغذ: ترکی، جلد:تیماج، 210 ص، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 22/5سم [ف: 17- 383]
آغاز: برابر؛ انجام: التصغير لا يدخل الحروف و الأفعال
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 351گ، 15 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 2 - 464]
آغاز: برابر
انجام: و نقصوا الألف واللام في نحو اللحم و اللبن مما اوله لام اما نقص الالف فلما مر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 یا اوایل قرن 11؛ جلد: تیماج، 140گ، 21 سطر، اندازه: 22/5×15 سم [ف: 2 - 464]
آغاز: السنية مكانا لا لا و حق من قول من قال لقد ذلت له سبل المعالی
خط: نستعلیق، کا: محمد امین بن ...، تا: جمعه 8 ذیقعده 1017ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج، 203گ، 17 سطر، اندازه: 17×9/5 سم [ف: 9 -43]
آغاز: قال لتعذلت له سبل المعانی وفاق الخلق؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: زین الدین علی بن مولانا میرزا على الجارى، تا: سلخ صفر 1030ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی از شرح شافية، نیشابوری، م ص سلمه الله و 12؛ مهر: «عبدالله» (بیضی) اهدایی: واعظ تهرانی؛ کاغذ: لیمویی، جلد: تیماج قهوه ای، 125 گ، 27 سطر، اندازه: 26×16سم [اوراق عتیق: 2 - 495]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ و نستعلیق، بی کا، تا جمعه 4رمضان 1033ق؛ محشی؛ مهر: ابن محمد مؤمن محمد حسن»، «عبده محمد رحیم 1084»؛ تملک: محمد بن ملا محمد باقر؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج مشکی مذهب، 208گ، 19 و 21 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 5 - 409]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1033ق؛ محشی؛ کاغذ: سفید و سرخ، 21 سطر، قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهدف: - 323]
آغاز: ربنا افرع علينا صبرا و ثبت اقدامنا ..... اما بعد فيقول ... احمد بن السيد الحسن الجاربیردی؛ انجام: حسن التركيب في النظم ايضا و يظهر هذه القصص منه سبحانه لا منهم تمت بعون الملک الوهاب
خط: نسخ، بی کا، تا: 1047ق؛ مصحح، تملک: عبدالرحمان در 1047؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم، 178، 19-20 سطر (10×13/5 و 15×10/5)، اندازه: 14×19/5سم [ف: 17 - 271]
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد علی بن حسین مازندرانی، تا: سلخ شعبان 1064ق [مختصر ف: - 492]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1065-1084ق؛ جلد: مقوایی، 273 گ، 18 سطر، اندازه: 14/5 × 26/5 سم [ف: 17 - 322]
آغاز: ينحل به الفاظه و معانيه و تنكشف عباراته و مبانیه؛ انجام:
ولم يبقوا كما في بئس بل فكتبوها الفا.
خط: نسخ، كا: احمد بن ابراهیم، تا: 1065ق؛ مذيل است به رساله موسوم به نسيم السحر در چهار ورق در لغت از تألیفات ابومنصور عبدالملک ابن محمد الثعالبی (350-429) صاحب کتاب معروف يتيمة الدهر؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 182گ (3+ 179)، 23 سطر، اندازه: 20/4×14/5 سم [ف: 12 - 161]
خط: نستعلیق، كا: رمضان قلی بن امام وردی تبریزی، تا: 1067ق؛ 193گ، 17 سطر (15×6/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبد الباقي بن عبد الغفور بن عبدالباقی حسینی شکرابی، تا: شنبه 7 ذیحجه 1068ق، جا: اصفهان مدرسه شیخ لطف الله؛ جلد: تیماج قرمز، 185 گ، 20 سطر، اندازه: 12×24/5سم [ف: 2 - 64]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن محمد شولستانی، تا: چهارشنبه رمضان 1074ق، جا: شیراز؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج قرمز، 285گ، 17 سطر (15×6)، اندازه: 14×24سم [ف: 39 - 197]
كا: عنایت الله بن محمد شیرازی، تا: 1076ق؛ افتادگی: آغاز اندیشه [حوزه: س 2، ش7 - 215]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: طالقانی، محمد صادق بن محمد صالح، تا: 1078ق؛ کاغذ: نخودی، 22 سطر (16×6)، اندازه: 25×13سم [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1281
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد مهدي بن حاج محمد قاسم بوهرودی، تا: 15 ذیحجه 1078ق؛ محشی؛ واقف: محمد مهدي بن حاج محمد قاسم بوهرودی؛ جلد: پارچه، 200گ، 23 سطر، اندازه: 25/5×13/5 سم [ف: 2 - 464]
خط: نسخ، كان محمد علی بن محمدشفیع حسنی سبزواری، تا: 28 رجب 1079ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 276گ، 14 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 1- 127]
آغاز: فصارت اديوة ثم انقلبت الواویا؛ انجام: برابر
خط: نسخ خفی، بی کا، تا: 1079ق؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: محمد حسنی حرمانی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 18 سطر، اندازه: 26×13/5 سم [رایانه]
خط: نسخ، كا: ابوالحسن بن عبدالله گیلانی، تا: 19 جمادی الثانی 1082ق؛ تملك: محمد باقر بن نظام الدین با حواشی «هادی»؛ کاغذ: فرنگی سفید، 214گ، 23 سطر (14×6)، اندازه: 19×13سم [ف: 5 - 201]
آغاز: ... للتجديد شرعت فيه لاشرحه ان شاء الله تعالى شرحا يوضحه غاية الايضاح و يغني عن بقية الشروح اغناء الصباح عن المصباح .. قوله التصريف علم باصول تعرف بها أحوال ابنية الكلم؛ انجام: برابر
از ابتدا یک برگ افتادگی دارد؛ خط: نسخ، كا: خواجه محمد کوچه باغی نوبخونی (تلميذ ملا ایمان کاتب)، تا: 1082ق؛ افتادگی: آغاز (یک برگ)؛ جلد: تیماج مذهب، 290گ، 15 سطر، اندازه: 13/5 × 19/5 سم [ف مخ]
خط: نسخ، كان محمد نبی بن محمد سلمان گلپایگانی، تا: 1082ق؛ افتادگی: آغاز (صفحاتی را از اول ندارد)؛ محشی با نشان مطهر و غیره؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: روغنی، 526ص، 16 سطر، اندازه: 11×16/5سم [ف: 21 - 126]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: رجب 1084ق؛ فوائدی در شرح باء در بسم ...، ذکر قنوت امير المؤمنين عليه السلام، در فضیلت امیر المومنین علیه السلام؛ جلد: تیماج زرشکی، 82گ، 29 سطر، اندازه: 31×20سم [ف مخ - 3 - 1214]
آغاز: فاما أن يكون فاء او عينا أو لاما فان كان فاء يسمى مثالا المماثلته الصحيح؛ خط: نسخ، كان عبدالغني بن معزالدین حسینی، تا: ذیحجه 1085ق؛ : آغاز؛ محشی از کاتب نسخه و فرزندش میرزا حسن و دیگران؛ جلد: تیماج قهوه ای، 251گ، 14 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 21 - 240]
خط: نسخ مایل به رقعی، كا: يعقوب بن ابراهیم، تا: دوشنبه 22 رجب 1086ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 152گ، 21 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 4 - 197]
شیراز؛ هاشمی، نورالدین (خاندان)؛ شماره نسخه:8
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 286]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین نوری، تا: 22 محرم 1086ق؛ تملك: جعفر قلی بن امین الوزرا در محرم 1302؛ واقف: مهدی دهقان،
1393 کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 198 گ، 18 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 5 - 502]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه جمادی الثانی 1087ق؛ مصحح؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ جلد: تیماج مذهب، 174گ، 23 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 1- 333]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نسخ، كا: میرزا علی مشهدی، تا: 7 شوال 1089ق، جا: مدرسه منصوریه دارالفضل شیراز؛ مصحح، محشى؛ تملك: محمد رحیم بن محمد سعید با مهر «بسم الله الرحمن الرحیم سلام قولا من رب رحیم» (مستطیل)، محمد رضا بن محمد على دار شیرازی با مهر «الواثق بالله الغني عبده بن محمد علی محمد رضا 1237» (چهارگوش)، محمد حسن بن مرحوم علی آقا با مهر «یا امام حسن ادرکنی» (چهارگوش)؛ مهر: «عبد العظيم بن محمدرضا الحسینی» (مستطیل)، «ای نگارنده ... جلی؟ / قلم کش بنام على» (هشت گوش)، «عبده على محمد 1128» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 230گ، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [اهدائی رهبر: 10 - 249]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 691
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 188]
خط: نسخ، كا: کلبعلی، تا: سلخ جمادی الاول 1094ق؛ اندازه: 21×14/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
آغاز شد ابی یا بی و اما قلى يقلی فغاية و رکن پرکن؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد زکی کشمیری، تا: 1094ق، جا: قم مدرسه فاطمه بنت موسی بن جعفر؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج يشمی، 136، 23 سطر (6×12/5)، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 9 - 229]
آغاز: ينحل به الفاظه و معانيه و تنكشف عباراته و مبانیه؛ انجام ولم يبقوا كما في بئس بل فكتبوها الفا.
خط: نسخ، كا: عنایت الله بیک، تا: رمضان 1096ق، واقف: فاضل خان کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 165 گ، 23 سطر، اندازه: 24/5×13سم [ف: 12 - 163]
آغاز: لانهما حركتان ثقيلتان متباينتان؛ انجام: و هذا يدل على جواز الامرين في ... و قوة يستطيع ... على ان حذف.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ آغاز نسخه از اوایل ابنيه اسم ثلاثی مجرد است به همین جهت یعنی به جهت نقص نسخه آن را شرح جامی بر کافیه یعنی فوائد الضيائيه توهم نموده اند؛ واقف: فاضل خان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 130 گ، 20سطر (14×7/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 12 - 162]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ تملك: محمد باقر بن محمد حسین مجتهد آرانی به سال 1295؛ جلد: تیماج قهوه ای، 222گ، 15 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 849]
انجام: فانه يكتب یاء فرقة بينهما علمين و بينهما فعلا أو صفة و لم يعكسوا ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 232گ، 17 سطر، اندازه: 15×20/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 849]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: وسط و انجام؛ مهر: «العبد المذنب احمد بن طاهر رضوی»؛ جلد: مقوا، 79گ، 15 سطر (11×7/5)، اندازه: 17×13 سم [ف: 3 - 920]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مقابله شده به گواهی قوبل النصف الأول من الكتاب ... و ثلث نسخ مع التستجير قدر الوسع تمت المقابله يوم الأربعا (ناخوان) ذی الحجه سبع و ثلثين»، رکابه دار؛ مهر: «وقف کتابخانه مدرسه حاج محمد ابراهیم»؛ کاغذ: لیمویی، جلد: چرم مشکی، 173گ، 21 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [دو کتابخانه اراک: - 140]
آغاز: برابر؛ انجام: الابتداء الساكن ما يحتمل ثلث حركات غير صورته كمیم عمرو و المتحر ک ما يحتمل حركتين غير صورته كعين عمرو و الحرف الذي يبتدء به لا يكون الا متحركا لان الحرف المنطوق ...
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج سیاه، 52گ، 17 و 18 سطر، اندازه: 15×20سم [ف مخ - 3- 1214]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 144گ، 21 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 1 - 144]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ استنساخ از نسخه مکتوب در سلخ ربيع الاخر 713 که در آن آمده: «قرأت الكتاب من اوله الى آخره عند مصنفه مرة و سمعته مرة و انا العبد محمود بن اسمعیل البغدادي في سنة أربع عشر و سبعمائة بمدينة تبريز»، مصحح، محشی؛ اندازه: 25/5×13 سم [نسخه پژوهی: 2 - 180]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ تملک: محمد با مهر 1170، میرزا محمد مؤذن، محمد بن سید علی بحرانی در 1285؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 215گ (1پ -215پ)، 14 سطر (14×8/5)، اندازه: 21×14سم [ف: - 375]
آغاز: برابر؛ انجام: قلة استعمال المقلوب فان ارامال كان اكثر استعمالا ...
خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 11 و 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، یادداشتی از سید عبدالحسين بن سیدرضا طباطبائی یا طباطبائی؛ تملک: سید موسی خرم آبادی؛ جلد: تیماج زرشکی، 66گ، 19 سطر، اندازه: 20/8×15/5 سم [ف: 41 - 204]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 163گ، 23سطر، اندازه: 12×21/5سم [ف: - 64]
بی کا، تا: قرن 12، اوراق اخیر را فضل الله در سال 1224 به امر مولانا احمد شیخ الاسلام طهران نوشته [ف: - 21]
آغاز: برابر؛ انجام: في هذا الفرایض ان القصد الى النون لان هذه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نباتی، جلد: تيماج [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد رضا ابن معصوم قاینی حسینی، تا پایان
رجب 1103ق؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: روغنی سرخ، 234 گ، 16 سطر (13×7/5)، اندازه: 18×13 سم [ف: 5-201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: عبدالله، تا: 1105ق؛ مصحح، محشی با نشان ع ن، شرح، مقابلت شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: چرم، 205گ، 17 سطر (16/5×9)، اندازه: 24×15/5 سم [ف: 17 - 218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بديع بن نظام الدین دهدشتی، تا: پنج شنبه 7 ذیقعده 1105ق؛ محشی؛ مهر: «على بن علینقی (؟) الموسوي البحرانی» (بیضی)؛ جلد: چرم مشکی، 323ص (84-406)، 19 سطر، اندازه: 27/8×16سم [ف: 45 - 115]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ترکی، کا: محمد پسر اخلاص، تا: 1111ق؛ محشی از قاضی خوافی، سلمان، شخ زاده، سیدی شرح اللباب، محصول و غیره است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 478ص، 14 سطر، اندازه: 16×20/5سم [ف: 7- 159]
خط: نسخ، كا: محمد سابق بن محمد رفیع اردستانی، تا: سه شنبه 28 رمضان 1112ق؛ افتادگی: وسط؛ 194گ، 19 سطر، قطع: وزیری [چند نسخه ف: - 22]
آغاز: برابر؛ انجام: ارجو من كرم من نظر اليه ان لا متاني من الدعا
خط: نستعلیق، کا: خباز، نقی بن محمد تقی، تا: 1112ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 20 سطر (17×9)، اندازه: 24×12سم [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:889
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن علی اصفهانی، تا: آخر ذیقعده 1113ق؛ تملک: نظام بن محمد فاضل خوانساری به سال 1113؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 175 گ، 21 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 5 - 2438]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن محمد حسین حسینی فدشکوئی (؟)، تا: 8 رمضان 1121ق، جا: توابع فسا؛ مصحح؛ جلد: چرم نیلگون، 183 گ، 14 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [مؤيد: 2 - 258]
آغاز: و صرح في شرح الهادي بانها للتانیث و کلام المصنف ههنا و في شرح المفصل ایض يدل عليه لانه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1124ق؛ افتادگی: آغاز (فاقد 70 برگ)؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 151گ، 16 و 17 سطر (11/5×8/5)، اندازه: 19×16 سم [ف: 19 - 54]
کا: امام قلی بن محب علی، تا: چهارشنبه 23 جمادی الاول 1126ق، جا: نیریز مدرسه غیاثیه؛ مهر: «احمد بن حاجی عبدالرحیم» (تبریزی کاشانی) که به سال 1275 نسخه را خریده، احمد بن حاجی عبدالرحیم» [نشریه: 7- 737]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 15 جمادی الاول 1130ق؛ جلد: تیماج مشکی، 260 گ، 15 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 2437]
آغاز: فللتنبيه على انهم ارادوا تکریر ما قبلها و ذلك انهم يكرهون اجتماع الحرفين من جنس واحد
خط: نسخ، كا: محمد بن نصر الله کازرونی، تا: سه شنبه 17 رمضان 1140ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، کاتب کتاب را نزد شیخ محمد امین بن محمد صادق حلی خوانده؛ جلد: تیماج قرمز، 107گ، 20 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 27 - 100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد مقیم بن محمد زمان حسنی ارجانی نباکی، تا: 13 شوال 1141ق، جا: مدرسه مؤمنیه قم؛ محشي با نشانهای «صح، ه ص، یزدی، مصادر؛ با یادداشت وقف حاج ملا طاهر نوری در ربیع الاول 1230 ق با مهر وقف ملا محمد طاهر نوری به تاریخ 1238 ق و مهر وقف ملا محمد جعفر مجتهد طهرانی؛ مهر: کاتب «محمد مقیم» (بیضی)؛ اهدایی: ناصر کاتوزیان؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 143گ، 20سطر (7×14/5)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 19 - 66]
خط: نسخ، كا: امین المغسی، تا: 1169ق، برای ملا غلودی بخاری نوشته شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 315 گ، 12 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 25 - 290]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن على، تا: ربيع الثاني 1193ق؛ مصحح، رکابه دار؛ تملك: محمد طاهر بن محسن، حسن بن على؛ جلد: تیماج مشکی، 298گ، 14 سطر (13/5×9/5)، اندازه: 19×14سم [ف: 39 - 55]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ تملك: محمد نصیر بن محمد على ملاباشی به سال 1257؛ 97گ، 21 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 1 - 208]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی سفید آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 114گ (188-301پ)، 15 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: - 717]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1213ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سیاه، 264ص، 23 سطر (15×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 1 - 261]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على بن مرحوم احمد بیدگل کاشانی با دست چپ، تا: 14 ذیقعده 1222ق، جا: بلده پیکان از بلوک جرقویه اصفهان؛ مصحح، محشی؛ تملک: محمد حسین بن محمد بن زین العابدین موسوی خوانساری در غره جمادی الثانی 1282ق با مهر «عبده محمد حسین بن محمد الموسوي 1262» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 162گ، 19-18 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [اهدائی رهبر: 10- 249]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:5
همان نسخه بالا [مؤید: 1- 44]
خط: نسخ، كا: قاسم بن محمد حسینی، تا: 1227ق؛ مذهب؛ جلد: تیماج، مشکی، 187 گ، 21 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 26 - 32]
خط: نسخ، كا: عبدالعزيز بن نظام الدین سلیمانی، تا: 1229ق؛ به سه واسطه از نسخه مؤلف استنساخ و در 8 شعبان 1230 قرائت و تصحیح شده، یکی از واسطه ها باید نسخه مورخ پایان رمضان 1108 باشد، محشی با نشانه «عبدالعزيز، كتبنا بعد الدرس»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر (21×12) [ف: - 780]
آغاز: بسم الله، چنین گوید افقر العباد نظام الدین ابن ملا محمد اردبیلی؛ انجام: همزه تین است بین بین یعنی میان همزه و الف.
خط: نسخ، كان محمد صالح ارداقی من محال قزوین، تا: 1230ق؛ 153گ، اندازه: 20×16 سم [نشریه: 13 - 394]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1233ق؛ جلد: تیماج مذهب، 242گ، 16-14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2438]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1242ق؛ محشی از ملا محسن؛ 254ص (333-80 )، 15 سطر [ف: 2 - 269]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1244ق؛ واقف: ابوالوفا معتمدی کردستانی، شهریور 1351، کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 87گ، 26-25 سطر (12×20/5)، اندازه: 19/53× 29/5سم [ف: 12 - 161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد موسوی، تا: 6 شوال 1245ق؛ مصحح، محشی به امضاهای «12» و «کمال الدین» و «س»؛ مهر: یا موسی 1258» (بیضی)؛ تملک: ابوالقاسم بن شیخ زین الدین جیلانی با مهر «ابالقاسم 1275» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 123گ، 26 سطر، اندازه: 25×15سم [اهدائی رهبر: 10 - 250]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:779
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 240]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خفی، کا: جرفادقانی، محمد علی بن محمد صادق، تا: 1246ق؛ کاغذ: نباتی، ابعاد متن: 2078، اندازه: 13/5 ×27/30 سم [رایانه]
آغاز: بین الاكثار الممل و الايجاز المخل مسو قافيه الكلام على وجه ينحل به المواضع المشكلة من الشرح المنسوب إلى المصنف. اصل: نحمدک یا من بيده الخير و الجود، و ليس في الحقيقه غيره بموجود و نصلی علی رسولك محمد طیب العرق و العود؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 25 صفر 1251ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج حنایی، 236 گ، 16 سطر، اندازه: 20/5×15سم [ف: 1-100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هاشم موسوی خوانساری، تا: 8 صفر 1252ق، در عصر محمدشاه قاجار؛ جلد: تیماج زیتونی، 140 گ، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2438]
آغاز: ينحل به الفاظه و معانيه و تنكشف عباراته و مبانیه؛ انجام: ولم يبقوا كما في بئس بل فكتبوها الفا.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: فاضل خان؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 258 گ، 16 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 12 - 162]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: جعفر بن محمد رسول کاشانی، تا: 1271ق؛ مصحح، محشی با نشان «12»؛ مهر: كاتب «جعفر بن محمد رسول»، «المتوكل على الله عبده محمد جعفر» (خشتی)، «افوض امرى الى الله عبده محمد جعفر» (بیضی) که ظاهرا مهرهای کاتب باشد، «عبده الراجی حاجی بابا» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 253گ (74پ -326پ)، 17 سطر (13×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 16 - 298]
خط: نسخ، كان محمد صادق بن سید حسن موسوی گلپایگانی، تا: یک شنبه 6 شوال 1281ق؛ محشی؛ جلد: تیماج کرمی، 115گ، 21 سطر، اندازه: 17× 21/5 سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 154]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد یوسف بن عبدالحمید قاری، تا: 18 شعبان 1285ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «كاظم الحسینی» (بیضی) در تاریخ 1319ق؛ واقف: ملا يوسف قزوینی؛ جلد: تیماج سبز، 205گ، 13 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 463]
آغاز: ينحل به الفاظه و معانيه و تنكشف عباراته و مبانیه؛ انجام: ولم يبقوا كما في بئس بل فكتبوها الفا. کامل؛ خط: نستعلیق، كا: یحیی بن احمد حسینی کبودر آهنگی، تا: اواخر قرن 14؛ محشي منقول از تفتازانی و سید رکن الدین و سید عبدالله؛ واقف: درة السلطنه ملک زاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، 90گ، اندازه: 32×20/5 سم [ف: 12 - 163]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 12 جمادی الاول 1329ق؛ جلد: تیماج مشکی، 141گ (25پ- 165ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 230]
آغاز: و يخرج من قشره لبابه فمخدراته بعد لم يكشف في شرح عنها القناع فلينظر في شرح مواضعه المشكلة؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای منه و اغلب بدون امضا؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 289 گ، 13 سطر ( 13/5×8/5)، اندازه: 14×18/7 سم [ف: 19 - 79]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام (دو صفحه)؛ یک صفحه سفرنامه از قزوین به قم با تاریخ سه شنبه 5 جمادی الثانی 1320 نوشته شده؛ تملک با تاریخ 1317، کاغذ: کبود فرنگی، جلد: مقوایی رویه تیماج مذهب، 178 گ، 18 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 11 - 682]
آغاز: ما كان مكرمة الا و كان لها حائزة و لا محمدة الا و كان بها فائزة تاج الملة و الدين على الساوی؛ انجام: فان لامه حينئذ لا يكون واوا لانه ليس ما ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 115 گ، 25 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 4 - 34]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ در اول شرح شافیه حکمی از سوی دربار قاجار به محمد علی خان؛ تملك نصرالله بن حاجی سید حسن دلال اقمشه با مهر «عبده الراجی نصر الله حسینی» (بیضی)؛ مهر: صالح بن ابراهیم» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: - 243]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملك: حسن بن سید عبدالله حسینی؛ جلد: مقوایی، 19 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: - 166]
آغاز: لتصريف في الوزن لتخالف موضع اليائين وقد يخالف ذلك في اوزان التصغير فيقال اوزان التصغير ثلثة فعيل و فعیعل و فعيعيل؛ انجام: على الامتزاج المعنوي قوله نقصوا الالفين ذلک و اولیک من الثلث و الثلاثين لكثرة الاستعمال و ... كثير من الكتاب الواو من داود لاجتماع الواوين و بعضهم يكتبهها از «قوله ويعبر عنها بالفاء و العين و اللام و مازاد بلام ثانية و ثالثة» تا قوله كل مشدد من كلمة احتراز من نحو اشكر ربک»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ 205گ، 21 سطر، اندازه: 21×13سم [ف مخ - 1- 291]
آغاز: برابر؛ انجام: و بالمرة نحو رمية و غزد فعلم الياء و الف غزانی الواو و بالنوع نحو رمية و ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مذهب، 199 گ، 22 سطر، اندازه: 12/5 × 24/5سم [ف مخ - 3 - 1214]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج زرشکی، 138 گ، 21 سطر، اندازه: 24×16سم [ف مخ - 3 - 1214]
آغاز: برابر؛ انجام: فصل بينهما حرف اولا لاملتبسة يثبت ای بدلیل دال على عدم قصد التكرار فهو استثناء مفرغ منصوب المحل على الحال ... تنها چهار برگ از اول رساله موجود است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، 4 گ، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1214]
تذکر: نام کتاب در مأخذ شرح شرح الشافية ذکر شده است ولی مؤلف چنین کتابی ندارد لذا تصحیح شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب واقف: عبدالسميع؛ کاغذ: سپاهانی، 16 سطر (17/5×9/5)، قطع: مستطیلی [تراثنا: س ش 2 - 93]
بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام [ف: - 243]
خط: نسخ معرب، كا: خاص بن عبيد الله بن حبیب الله بن مولانا حسین بن ابی سعید شهابی، بی تا؛ محشی از عبدالحسين بن حاجی محمد على بزاز؛ واقف: عبد الحسين بن حاجی محمد على بزاز، 1210 [نشریه: 5 - 285]
بی کا، بی تا؛ خریداری از سید مرتضی علی حسینی [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: امر للجمع المذكر و كان قياس ... كتب بوادو الف لام ... اذا وفقت اسقطت نون التاکید
تذکر: نام مؤلف در این فهرست ذکر نشده و به استناد فهرست الهيات مشهد 182/2 ذکر شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی بغدادی، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 107گ، 19 و 23 سطر ( 15/5×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 1- 307]
آغاز: الامانی ... خللت من المكارم في ذاها، ففيها انت کا السبع المثانی فلا زالت ... قوله التصريق لما كان قوله علم شاملا للمقصود و غير المقصود؛ انجام: قوله فان خرجتا لما فرغ من القسم الأول و هو ان يخرج الكلمة عن الأصول ... قوله فان لم يخرج فيهما رجح بالاظهار ... فان بقيت في احدهما فقيل يرجح بالاظهار.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1335]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1335]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1336]
بی کا، بی تا، گویا کهن باشد؛ قطع: خشتی [ف: - 158]
بی کا، بی تا؛ شاید کهن باشد؛ قطع: خشتی [ف: - 158]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با نشانی های مختلف مانند «محمد على عفی عنه» و «زکریا» و «12» و «ط» و «ص» و «نیسابوری»؛ یادداشت امانت آقا محمد جعفر؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: شرقی و فرنگی نخودی، جلد: تیماج نیلی، 183 گ، 16-14 سطر، اندازه: 12× 17/5 سم [اهدائی رهبر: 10 -249]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ رکابه دار، مصحح، محشی، قصیده میمیه فرزدق در وصف امام سجاد و چند صفحه شعر فارسی در انتهای نسخه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 202گ، 19 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 39 - 82]
آغاز: الشارحین بانه غير مانع لدخول المبنيات..؛ انجام: الا عند الاجتماع و من القرآ جماعة من النحويين فلا ...
خط: نسخ خفی، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نباتی، جلد: تیماج، 19 سطر (15×9)، اندازه: 21×14سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفی، بی کا، بی تا، کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 18 سطر (14×7/5)، اندازه: 20/5×15 سم [رایانه]
آغاز: بسمله. الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی و بعد فقه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-uš-šāfiya
نقره کار، عبدالله بن محمد، 706 - 776 قمری
noqre kār «abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1307 - 1375)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
اهدا به: سيف الدين الامير الحامی
شرحی است بر شافیه یا مقدمه صرف ابن حاجب.
آغاز: الحمدلله الذي علا بحوله و دناء بطوله مانح كل غنیمه و فضل ... و بعد فان من اراد ان يكون له منيحة من الكتاب الالهی ... اعلم أن التصريف تفعيل من الصرف و يسمى هذا العلم التصريف لكثرة الاستعمال بسببه في ابنية اللغة العربية ...
انجام: غير بلی لامالة الفه و على والى الانقلاب الفهما الى الياء في عليك واليک و غیر حتى فانه يكتب بالياء حملا لها على الي.
چاپ: آستانه، چاپ سنگی، 324 گ، 1276ق؛ قاهره، مطبعة دار احياء الكتب العربية، 237ص، في اص، 1279 ق.
[دنا 783/6 (5 نسخه)؛ کشف الظنون 1021/1]
آغاز : قال الشيخ الامام العالم جمال الدين ابو عمر و عثمان ... اعلم أن التصريف تفعيل من الصرف و يسمى هذا العلم التصريف لكثرة التصرف بسببه في ابنية اللغة العربية؛ انجام: برابر
خطبه مؤلف را ندارد؛ خط: نستعلیق، کا: محمود بن محمد النحيف، تا: شب قدر رمضان 969ق، جا: مدرسه احدی الثمان چوای زاده افندی؛ مصحح، محشی به امضاهای «منه» و «12» و «آه» و «مولانا جار بیردی» و جز آنها؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386 کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 164گ، 21 سطر، اندازه: 20×11/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 250]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:788
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 244]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 10 و 11؛ واقف: محمد هاشم میرزا شیخ الرئيس افسر خراسانی، 1322ش؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوا، 114گ، 21 سطر (10×10/5)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 5 - 201]
آغاز: بسمله، احمدک اللهم على أن وفقتنی تصرف و بیان؛ انجام: و الحمد لله .. محمد و آله اجمعين. تم خط: نسخ خفی، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 16 سطر (12/3×6/3)، اندازه: 11/5 ×18 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نصر الله بن میر محمد، تا: 18 رجب 1024ق؛ بعد از پایان نسخه شرح دیباچه شافیه در دو صفحه تحریر شده، با این سرآغاز: «الحمد هو الثناء على الجميل اختیاری من نعمة أو غيرها و المدح هو الثناء»؛ جلد: گالینگور، 72گ، 25 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2438]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1032ق؛ مصحح، محشی به امضاهای مختلف مانند «قزلجی» و «چاربیردی» و «جارالله» و «اس م» و اختری» و حواشی لغوی از کتاب های مانند مختار و صحاح و مهذب و قاموس؛ مهر: «بسم الله الرحمن الرحیم 1212» (بیضی)، توکلی علی خالقی عبده اسمعیل 1260» (هشت گوش)؛ تملك: اسمعیل بن حاج عمر بن ... با مهر «مظهر فيض خليل اسمعيل ...» (هشت گوش)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: مقوا، 100گ (11-110پ)، 25 سطر، اندازه: 21×15سم [اهدائی رهبر: 10 - 251]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عثمان، تا: 1049ق، جا: قسطنطنيه؛ در پایان نسخه بحثی دارد در دو صفحه به زبان عربی راجع به صوم و فطر منقول از کتاب ملا خسرو موسوم به درر و غرر و کتاب سید حموی مسمی به کشف الرمز عن خبايا الكنز که به این عبارات شروع می شود: «الحمدلله قال المنلا خسرو في كتابه الدرر و الغرر و بعد صوم ثلاثين بقول عدلین» و چنین خاتمه می یابد: «عند كمال العدة لانه يثبت بهذه الشهادة» (كاتب لاحقه عبدالرحمن بن مصطفی قوجوي)، (تاریخ تحریر لاحقه شوال 1157)؛ محشی منقول از رضی و جاربردی؛ واقف: عضدالملک، 1276؛ کاغذ: شکری و حنایی، جلد: تیماج عنابی، 157گ، 21 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 12 - 172]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست نام مؤلف «سید عبد الله» آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1065ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 236گ، 17 سطر، اندازه: 21×11/5 سم [ف: - 85]
آغاز: بسمله، رب زدنی علما؛ انجام: برابر
خط: نسخ خفي، كا: قاینی، احمد بن حسین، تا: 1262؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج، 21 سطر (21×14)، اندازه: 21×15سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم ذكر لمكسور العين اربعة امثلة ايضا لانه على اربعة اقسام سعد ولازم وعين مضارعه مفتوح او مكسور فقال وشربه متعد ومضارعه مفتوح العين.
خط: نستعليق تعليق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ مجدول؛ جلد: گالینگور سبز ، 238 گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ-3- 1215]
š.-uš-šāfīya
یزدی، ملا خضر، ق8 قمری
yazdī «mollā xezr (- 14c)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تاريخ تأليف: 25 صفر 720ق
شرح مفيد ممتع جامعی است از ملا خضر يزدی از فضلا و ادبای قرن هشتم.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 3832
آغاز: بسمله، ربنا اتنا من لدنک رحمة و هيئ لنا من امرنا رشدا ... قال مولانا الامام المحقق المتقن العلامة جمال الملة والدين ... في حدا لتصريف التصريف علم؛ انجام: لكونهما بمعنى الانتهاء الغاية و هذه غاية هذا الكتاب.
خط: نسخ، كا: هلال بن کامل بن منصور بن سعيد بن ترکی بن نزار الوردی، تا: 909ق؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 166گ، 25 سطر، اندازه: 33×20/5 سم [ف: 12 - 174]
š.-uš-šāfiya
عصام الدین اسفراینی، ابراهیم بن محمد، 873 - 951؟ قمری
'esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 -646)
حاشیه مانند است با عنوان «قوله».
رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: اح
آغاز: قوله و العاقبة للمتقین العاقبة آخر كل شيء و الولد كذا في القاموس و هو عطف على العالمين ای رب العاقبة للمتقين و جاعل آخر امر هم خيرا من اوله قال الله تعالی و للاخرة خير لك من الأول فقوله رب العالمين بمنزلة الرحمن في التسمية و رب العاقبة للمتقین کالر حیم فاحفظه فانه الصراط المستقيم قوله فقد سالني من لا تسعنی مخالفته یعنی طلب عني على سبيل الخضوع من كان له مرتبة الحكم على و هذا مما يلجىء الى القبول قوله بمقدمتي في الاعراب سماه مقدمة اشارة الى انها بمنزلة المقدمة في علم الاعراب و لا تكفي لاستغنائه او انها مع اختيها مقدمة تحصيل العلوم لانه الخط و اللفظ طريقا الاستفادة و يكفي لتعيين المقدمة ذكر الاعراب كما كان يكفي ان يقول في البناء فلا يرد انه ينبغی ان يقول في الاعراب و البناء و لا حاجة إلى أن يقال اراد به الاعراب و البناء و هو الشايع قوله على نحوها أى نحو مقدمة الاعراب في الحجم و لذا لم؛ انجام: أن المراد انه لم يحذف الخروجها عن القاعدة لعدم المدة الداعی اما عدم الحذف الليس بالجمع و ان الجمع اولى بالتخفيف لانه ثقل و الحمد لله تعالی علی اتمامه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول، با سر لوح زرین؛ مهر: اعتضاد العلماء؛ تملك: محمد وفا (مهر)؛ اندازه: 10×17 سم [رشت و همدان: ف: - 1138]
š.-oš-šāfiya
حسینی، محمد حسین بن محمد، ق 11 قمری
hoseynī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad (- 17c)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 -646)
شرح نسبتا مفصلی است بر «شافيه» ابن حاجب که شارح به درخواست بعضی آن را شرح نموده و در آن کلام شارحین دیگر را نیز متذکر شده و بعضی مطالب را از کتب دیگران به عربی در حاشیه آورده است.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2952
آغاز: الحمدلله المتعالی بتضاعيف جلاله عن الاعتلال بالشبه و المثال المتقدس بتناظيف كبريائه عن التصاريف و الزوال و الانتقال؛ انجام: از جهت قول ایشان علیک و اليک و حتی را حمل نموده اند برالی زیرا که بمعنای الی است در غایت و انتها.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد سعید بن عبدالكاظم حسینی جربادقانی، تا: پنج شنبه 27 ذیحجه 1020ق؛ مصحح، محشی با عبارت «منه سلمه الله»؛ یادداشتی از مؤلف که کتاب را به فرزندش ابو البقاء عمادالدین محمود حسنی «حسینی» هبه نموده و یادداشتی دیگر از وی که کتاب را به «محمد مؤمن بن عبدالعلی» داده؛ جلد: پارچه ای، 83گ، 33 سطر، اندازه: 24×18سم [محدث ارموی مخ: 2 - 850]
Š.-oš-šāfīya
؟ قزوینی، محمد مهدی، ق 11 قمری
qazvīnī, mohammad mehdī (- 17c)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 -646)
ترجمه و شرح مختصری بر کتاب شافيه ابو عمرو عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب است. شارح پس از آوردن بندی از متن به ترجمه و شرح آن پرداخته است.
[دنا 784/6 ؛ ذریعه 314/13]
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:1786
آغاز: پایین پس بدرستی که ایشان بنا کرده می شوند بر فعلته افعله بفتح عین در ماضی و کسر عين در مضارع مثل و اعدني فوعدته اعده و با یعنی فبعته ابيعه و واعدني فوعدته اعده؛ انجام: از جهت عدم ثبوت او پس باقی نماند چیزی مگر این که گفته شود که او بر وزن فعال نیست و مشتق ازاسط است. شاید آقا هادی بن محمد صالح مترجم سروی مازندرانی کشته در 1120 که برای نواب حسین علی خان ساخته است؛ خط: نستعلیق تحریری، كا: احتمالا محمد مهدی قزوینی، تا: دوشنبه 20 ربیع الاول 1080ق؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 103گ، 12 سطر، اندازه: 12×8سم [ف: 5 - 208]
š.-oš šāfīya fe-s sarf = š.-e šāfīya
مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح - 1120 قمری
māzandarānī, mohammad hādī ebn-e mohammad sāleh (- 1709)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
اهدا به: نواب حسین علی خان
ترجمه و شرح مزجی مختصری است از کتاب «الشافية» ابن حاجب و مترجم از شیخ رضی بسیار یاد کرده و از شروح دیگر نیز استفاده نموده است. در مقدمه می گوید که فقط جنبه توضیح مشکلات را دارد.
آغاز: الحمدالله رب العالمين و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد و آله الطاهرين المعصومين. اما بعد چنین گوید ذره بی مقدار تراب اقدام شیعیان ائمه اطهار علیهم صلوات الله الملک الجبار محمد هادی بن محمد صالح المازندرانی که این کمینه به حسب فرمان واجب الاذعان نواب مستطاب معلی القاب منادی آداب ... حسین علی خان ... همت به جانب شرح شافیه صرف نمود بر نحوی که بیان معانی و ایضاح مشکلات او تواند نمود ... و بعد فقد سألني من لا يسعنی مخالفته ... الكلمة التي ليست باعراب صفت احوال است یعنی تصریف علمی است متعلق به اصول و قواعدی که انجام: و حتی از جهت حمل او برای چه با او شریک است در معنی انتهاء غایت.
چاپ: مشار فارسی، ص 551؛ تهران، 1268؛ طهران، سنگی، 1269ق، خشتی
[الذريعة 414/13 شماره 1160؛ نسخه های منزوی 3/ 2060؛ دنا 784/6 -785 (32 نسخه)؛ کشف الحجب 338]
خط: نسخ، كا: علی نقی شهمیرزادی، تا:23 ربیع الثانی 1023ق؛ جلد: تیماج قرمز، 228 گ، 23 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 13 - 30]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شرف الدين بن زين الدين نائینی، تا: یکشنبه هفته دوم ذیقعده 1096ق؛ مصحح، محشی به امضای «منه دام ظله» و «منه سلمه الله»؛ تملک: محمد حسین بن محمد علی اصفهانی در 1096ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوی رویه کاغذ، 223گ، 21 سطر (15/7×9/7)، اندازه: 23/8×17/3 سم [ف: 2 - 407]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد باقر کنکازی، تا: جمعه 23 صفر 1097ق؛ مجدول، دارای سرلوح؛ تملک: محمد خلف بن ملا محمد جعفر؛ مهر: عبدالرحیم» (بیضی)، «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده عبدالرحیم» (مربع)؛ جلد: مقوایی، 248گ، 21 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 4 - 375]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 11، 335 گ، 19 سطر، اندازه: 17×24/5سم [ف: - 92]
آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، در عصر مؤلف؛ مصحح، محشی با نشان «منه دام ظله»؛ تملك: محمد باقر بن محمد رضا، محمد طاهر بن عبدالرضا دهدشتی با مهر «محمد طاهر» (بیضی)، محمد باقر با مهر «محمد باقر العلوم» (مربع)، هبه کتاب از «مشیرالدوله» به فرزندش «معتمد الملک» به سال 1300، جلد: تیماج مشکی، 298گ، 23 سطر، اندازه: 12/5×25 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 900]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشانه «منه دام ظله»؛ کاغذ: فرنگی، 19 سطر (6/5× 15/5 و 12/5 ×22) [ف: - 708]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: اواسط قرن 12؛ مجدول مذهب، دارای کمند، محشي منقول از جاربردی به خط اویس ابن اویس در زمان حکومت محمود پاشا برادر احمد پاشا؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 342گ، 17 سطر، اندازه: 15×22سم [ف: 12 - 175]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد معین بن محمد فصیح، تا: رجب 1108ق؛ مصحح، مقابله شده در دارالسلطنه به تاریخ 1109،
محشی به امضاء «منه ره»؛ تملک: حسن بن محمد حسینی؛ جلد: تیماج سبز، 248گ، 21 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 25 - 380]
خط: نسخ، كا: محمد شفیع بن علی نقی قهپایه ای، تا: 26 شعبان 1115ق [مختصر ف: - 492]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد زکی بن محمد مهدی اردستانی، تا: 5 ربیع الاول 1123ق؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشی به نشان های منه نور «ضريحه» و «منه ره» و «منه»؛ تملك: ابوطالب بن سید رضی حسینی در ربيع الأول 1161ق با مهر «ابوطالب الحسینی 113» (مستطیل)؛ مهر: «العبد میرزا محمد خان الحسینی» (بیضی) با تاریخ 1166ق، «ابوالقاسم الحسینی 1266» (بیضی)، «ابوالقاسم الحسینی 1293» (بیضی)، «عبده لطيف الحسینی» (بیضی)، «على اکبر» (بیضی) با تاریخی که احتمال 1314 باشد؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 206گ، 19 سطر، اندازه: 25×18/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 252]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:1100
همان نسخه بالا [مؤید: 3 - 98]
خط: نسخ، كان محمد شريف بن ملاشیر علی ابهری، تا: چهارشنبه 16 ذیحجه 1128ق؛ محشی با نشان «منه دام ظله»؛ دو برگی آغازین فهرست مطالب کتاب و فهرست کتابخانه محمد بن محمد حسینی به سال 1370؛ تملك: محمد حسین بن حاج آقا بابا اردکانی نجفی به سال 1256؛ جلد: تیماج قرمز، 297گ، 18 سطر، اندازه: 20×26/5سم [ف: 1 - 41]
خط: نسخ، كا: محمد شريف بن ملا شیر علی محمد ابهری، تا: 5 شنبه 27 ربیع الاول 1129ق؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 306گ، 19 سطر، اندازه: 26×18 سم [ف: 17-303]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا:فرخ حسینی، تا: سه شنبه 11 ذیقعده 1131ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: محمد بن محمد طاهر جهرازی؛ مهر: «محمد حسین الحسینی» (مستطیل)؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 229 گ، 22 سطر (18/5×9)، اندازه: 15×24/5سم [ف: 29 - 442]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 10 ربیع الثانی 1133ق؛ مصحح، محشی با امضای «منه عفى عنه؛ جلد: تیماج قهوه ای [ف: 1 - 332]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد ظهير ابن حاجی محمد زمان، تا: 1133ق؛ محش از شارح و غیر ایشان، دارای سرلوح؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ کاهی، جلد: میشن، 188ص، 23 سطر، اندازه: 18/5 ×25سم [ف: 2 - 352]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1183ق؛ تملک: حاج میرزا عبدالوهاب در 1307؛ مهر: «یا وهاب» (مربع)؛ جلد: تیماج حنایی، 279گ، اندازه: 14/5 × 27/5سم [ف: 1- 219]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 16/5 × 27/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1139]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 235 گ، 19 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 1- 161]
انجام: و این مثال از قبيل اشتقاق واضح است چنانکه مذکور شد که ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 74گ (1پ -74پ)، اندازه: 20×29سم [ف: 2 - 530]
آغاز: برابر؛ انجام: از دو جهت یکی آنکه اصل در لام تعریف سکون است و این حرکت عارضی است
خط نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 117گ (اپ-117پ)، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 31 - 57]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد علی بن محمد حسین اصفهانی ورنوسفادرانی، تا: شنبه 5 صفر 1202ق، به دستور میرزا محمد اسماعيل بن حسین بن علی حسینی فروشانی؛ محشی از مؤلف؛ جلد: تیماج مشکی، 230 گ، 23 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 1- 198]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابن محمد رحیم، تا: دوشنبه 6 ذیحجه 1218ق، جا: نجف آباد؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشی با نشان «منه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 183 گ، 26 سطر، اندازه: 21×5/ 30سم [ف: 5- 2595]
خط: نسخ، بی کا، تا: 7 ذیحجه 1238ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 196گ، 24 سطر (10×14/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 11 - 2166]
آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 7 محرم 1256ق؛ مهر: «محمود الطباطبائی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 191گ، 28 سطر،
اندازه: 14×20/5
سم [ف: 7 - 241]
آغاز: و العين و اللام و مازاد بلام ثانية و ثالثة و يعبر عن الزايد بلفظه به صیغه مضارع مجهول است و جار و مجرور ثانی یعنی با الفاظ لعو متعلق است به يعبر و مادر مازاد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید محمد بن محمد ابراهیم ساوجی حسینی، تا: 1262ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 242گ، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2595]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1269ق؛ محشی، 55گ (187پ-241ر) [ف: 2 - 154]
آغاز و بامثلة اشتقاقه كالجاه و الحادي و القسی، دوم از جهات شناختن قلب در انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1291ق، جا: روستای حسین آباد؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قرمز، 224گ، 19 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 2 - 339]
آغاز: که متعلق به جزئیات بوده باشد و به سبب تقیید او به اصول بیرون می رود از تعریف تصريف؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمدباقر محمد آبادی دامغانی، تا: جمعه 4 ربیع الاول 1319ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 253 گ، 23 سطر، اندازه: 18/5 × 23/5 سم [ف مخ - 114]
آغاز: برابر؛ انجام: یا جایز نیست چه اصل آن الغات معلوم نیست واماله نیز در آنها جاری
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 457گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 5 - 2595]
آغاز: باشد ولا ثالث لهما دلالت دارد بر این که در غیر این دو اسم این حالت نباشد پس این دو لفظ متناقضان خواهند بود و دیگر این که در غیر این دو اسم نیز این حالت را تجویز نموده اند؛ انجام: برابر
چاپی است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: گالینگور سبز، 210گ، 24 سطر، اندازه: 19×15 سم [ف مخ-1 - 419]
آغاز: بنا بر مذهب بعضی از جهة آن که عسر و پسر بضم سین در قرآن مجید و کلام فصحا آمده و حال آن که در اصل وضع ساكن العين بوده اند؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ جلد: مقوای سبز، 199گ، 21 سطر، اندازه: 20×16سم [ف مخ - 3 - 1211]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، نام نواب حسین خان که در دیباچه نسخه های دیگر آمده در این نسخه نیست. [ف: - 17]
آغاز: الثاني الحرف آنکه دلالت نمی کند بر معنی که در نفس اوست حرفست و او را حرف می گویند زیرا که حرف در لغت طرفست؛ انجام: همچنان که در تثنيه لام الفعل را رد می کنند و مفتوح می گردانند پس می گویند اغزوا و ارمیا
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور مشکی، 203گ، 17 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 26 - 373]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-uš-šāfīya = al-'ijāla
فارسی، محمد بن محمد، - 1134 قمری
fārsī, mohammad ebn-e mohammad (- 1722)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 -646)
تاریخ تأليف: پایان رمضان 1108ق
ابن حاجب نحوی کتاب مختصری در علم صرف نوشته است و در آخر آن قسمتی از قواعد نگارش کلمات را آورده به نام «شافيه» که پیوسته در حوزه های علمیه تدریس می شده است. بر کتاب شافیه، شروح و حواشی و تعليقات بسیاری به زبان فارسی و عربی و ترکی نوشته شده است و از جمله شرح حاضر که از میرزا کمال الدین محمد بن معین الدین محمد فارسی شیرازی فسوی اصفهانی است که فقیهی برجسته و مفسری ادیب و فاضلی کامل و داماد ملا محمد تقی مجلسی اول بوده است. این شرح مزجی و مفصل و تحقیقی است (همین مؤلف، شرح دیگری بر شافیه ابن حاجب نگاشته به نام «القيود الوافيه في شرح الشافیه» که تاریخ فراغت از این شرح 23 جمادی الاول 1118ق در احمد آباد بوده است). (فاضل)
آغاز: بسمله. رب اشرح لي صدري و يسرلی امرى انك على كل شیء قدير ...... الحمدلله الذي امال قلوبنا برحمته الى صرف الهمم نحو اقتناء الكمال و تفضل علينا برأفته بادغام النعم على كل حال ... اما بعد فيقول افقر المذنبين إلى عفو ربه و رحمته و شفاعة سید المرسلين و عترته محمد الشهير بكمال الدين ... هذه عجالة اجريتها مجرى الشرح الشافية ... و اقتصرت فيها على كشف المقاصد.. . انجام: و العذر عما فيه من السهو و الخلل لقلة البضاعة و كثرة الشواغل و توفر الدواعي الى العجل ...
[دنا 785×86/6 (47 نسخه)؛ الذريعة 314/13 رقم 1159]
آغاز: برابر؛ انجام: فانها و ان لم يتقلب الفها ياء فيما ندر اتصها لها بالضمير
خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 1108ق؛ کاغذ: جلد: تیماج سرخ، 134 گ، 25 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 15/5 ×26سم [ف: 16- 415]
آغاز: برابر؛ انجام: و احمدلله المحمود في افعاله و الصلوة على سید رسله و آله
خط: نسخ، بی کا، تا: 1108ق؛ تملک: عبدالباقی بن علی نقی، زین الدين جعفر زاهدی در 1354ق [رایانه]
آغاز: الشواغل عن الامعان في التحقيق و التدقيق و قلة البضاعة خصوصا في هذه الصناعة
خط: نستعلیق، کا: حسن بن زین العابدین حسینی خراسانی، تا: غره جمادی الثانی 1119ق؛ افتادگی: آغاز؛ از روی نسخه مؤلف، مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 202گ، 21 سطر، اندازه: 23×11/5 سم [ف: 14 - 232]
آغاز: برابر؛ انجام: و الخلوص في ولائهم ذخره لاولاه و اخراه في عدة أشهر ...
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 15 صفر 1122ق؛ از روی نسخه مؤلف و در عصرش، محشی با نشانی های «منه مد ظله العالی»؛ مهر: «عبده محمد صادق بن محمد حسین الحسینی» (بیضی)، عبده محمد حسین الحسینی»؛ جلد: تیماج قرمز، 166گ، 22 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 1- 109]
آغاز: برابر؛ انجام: فتمال اسما و ليكن هذا اخر العجالة التي قصد تعليقها على هذه الرساله ... و اتفق تعليقها على يد مؤلفها ... في عدة اشهر خاتمتها خاتمة شهر رمضان المبارک 1108 ه. ق ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1125ق؛ محشی با امضاء «منه دام ظله، منه دام عزه، منه سلمه الله»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 21 سطر (10×17)، اندازه: 24×17سم [ف: 4 - 1950]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8280
آغاز: برابر؛ انجام: خاتمتها خاتمه شهر رمضان ... على سيد رسله و آله
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد باقر، تا: 18 ربیع الاول 1128ق؛ مصحح، محشی به نشان «منه مد ظله» و غیر آن؛ تملک: محمد کاظم مورخ 1242ق، محمد باقر بن محمد با مهر «محمد باقر بن محمد باقر» (بیضی)؛ جلد: تیماج سرخ، 151گ، 25 سطر، اندازه: 26/5×16/5 سم [ف: 49- 27/2]
آغاز و انجام: برابر؛ و اتفق تعليقها على يد مؤلفها المذنب الراجی عفو ربه و مولاه ... في عدة أشهر خاتمتها خاتمة شهر رمضان المبارك من السنة الثامنة من المائة الثانية من الألف الثاني من الهجرة، و الحمدالله المحمود في أفعاله و الصلوة على سيد رسله و آله. قد وقع الفراغ من تسويدها في يوم الجمعة ثامن عشر شهر ربيع المولود من شهور سنة ثمان و عشرین و مائة بعد الألف. تمت.
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 18 ربیع الاول 1128ق؛ محشی به لفظ «منه» یا «منه، مدظله العالی» یا «منه، زیدت برکاته» و أمثالها و از محمد کاظم قزوینی» دارنده نسخه و «محمدصادق» و «سید محمد، دام ظله»؛ تملك: محمد کاظم مورخ جمادی الاول 1242؛ مهر «محمد باقر بن محمد باقر»؛ کاغذ: چار بغل، جلد: تیماج قرمز، 152گ، 25 سطر در متن (19/5×9/5)، اندازه: 17×27سم [فهرست روضاتی - 385]
خط: نسخ، كا: قنبر بن سليمان، تا: یک شنبه 12 جمادی الثانی 1129ق؛ از روی نسخه ای که مؤلف آن را تصحیح نموده، محشی با نشانی «منه دام ظله»؛ جلد: تیماج، 132گ، 24 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 1 - 256]
آغاز: برابر، انجام: مع ان الفها رابعة في الطرف فتمال اسما.
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد شریف طارمی، تا: 1129ق؛ محشی بعضی به لفظ «منه دام ظله العالی» و بعضی منقول از رضی و جاربردی؛ واقف: محمد ایرانی مجرد، بهمن 1350؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مذهب، 265گ، اندازه: 13×26/5سم [ف: 12 - 174]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد کاظم سبزواری، تا: جمادی الثانی 1131ق، برای محمد صادق کرمانی؛ 14گ، 22 سطر، اندازه: 18×23/5سم [ف: - 65]
آغاز: برابر؛ انجام: وليكن هذا آخر العجالة التي قصد تعليقها على هذه الرسالة ...... و الحمدالله المحمود في افعاله و الصلاة على سید رسلنا و آله.
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 9 ذیقعده 1133ق؛ مصحح، محشی با امضای «منه مدظله»؛ مهر: «عبده محمد صادق بن زین العابدین الموسوي 1262» (بیضی)، «عبده محمد ابراهيم بن محمدصادق الموسوی»؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 162گ، 18 سطر، اندازه: 18/5×24/5سم [ف: - 2439]
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد على، تا: اواسط ربيع الأول 1180ق؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ تملک: محمد بن قاسم حسینی به تاریخ 1204؛ مهر: «عبده حسین الحسینی» (بیضی)، العبد المدنب محمد خليل الموسوی» (مربع)، «العبد المذنب محمد حسین»؛ جلد: تیماج مشکی، 258گ، 17 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 20 - 230]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1183ق؛ محشي با نشان «منه رحمه الله، منه دام ظله، جاربردی، لمحرره محمد حسین، البافقی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 179گ (8پ -186ر)، 19 سطر (10×15)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: - 228]
خط: نسخ، بی کا، تا: عصر مؤلف؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ تملك: محمد سميع مازندرانی که به تاریخ 1186 کتاب را میرزا محمد علی به وی بخشیده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 246گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 323]
آغاز: بسمله، رب اشرح لي صدري و پسر لی امری؛ انجام: بان توصله ... باسناده الى نفسك.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ افتادگی: انجام کاغذ: هندی، جلد: میشن مشکی، مذهب، 186 گ، 23 سطر (18×9/5)، اندازه: 16/5 × 25/5سم [ف: 9 - 502]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ محشی؛ قطع: خشتی [نشریه: 5 -654]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ قطع: خشتي [نشریه: 4 - 440]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 12؛ ركابه دار، محشی بسیار که گر چه به یک خط است ولی دو امضا دارد: «منه رحمه الله» و «منه دام ظله العالی» که این شاید دو معنی داشته باشد: حواشی از روی نسخه ای که در عصر مؤلف حاشیه خورده بوده کتابت شده و کاتب در برخی موارد امضای «دام ظله» را از آنجا نقل کرده و یا اینکه در اواخر حيات مؤلف نوشته شده و برخی را در عصر حیات وی و تعدادی را زمانی که وی در گذشته بوده نوشته است؛ تملک: میرزا ابوالقاسم بن محمد محسن بن محمد باقر بن ملا محمد مهدی اصفهانی در 1214، محمد حسن ابن مرحوم میرزا ابوالقاسم محرر (؟) اصفهانی، على مدرس؛ جلد: مقوایی با روکش تیماج، 161گ، 24 سطر، اندازه: 14/8 × 20/5سم [ف: 99 - 27/1]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با نشان «منه دامت افاداته، منه دام ظله العالی»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 209گ، 20 سطر (16×8/5)، اندازه: 24×17سم [ف: 16 - 575]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، نزدیک عصر مؤلف؛ مصحح، محشی از مؤلف و دیگران؛ جلد: گالینگور مشکی، 206گ، 21 سطر، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 5- 92]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «منه دام عزه، منه دام ظله، منه زید عزه» وقف بر طلاب یزد؛ تملک: ملا محمد سمیع قزوینی که در رجب 1204 به محمد اسماعیل موسوی پسر سید ابوالحسن فروخته بوده؛ واقف: ابوالقاسم رشتی وصی حاجی محمد باقر بن حاجی لطف الله، رجب
1243؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 161گ، 19 سطر (17×11)، اندازه: 23×17سم [ف: 16 - 357]
آغاز: برابر، انجام: في النسبة اليهما بالقرائن من غير تعويض في المصغر لئلا يلتبس بالنسبة الى الواوى لان عدم الالتباس به.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشانی «منه»؛ تملك: مصطفی صفایی خوانساری در 1342، فضل الله موسوی در 1258ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن مشکی، 19گ (127پ -145پ)، 25 سطر، اندازه: 21× 30/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 251]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 517/2
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 265]
آغاز: برابر؛ انجام: و يكتب ما سواء و هو المرفوع و المجرور بالياء للنكتة المذكورة و يتعرف الواو التي هي أصل الألف من اليا التي هي ...
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشى؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبده احمد 1212» (مربع)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم قهوه ای مذهب، 201گ، 19 سطر (13×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 40 - 129]
آغاز: برابر؛ انجام: و ليكن هذا آخر العجالة التي قصد تعليقها على هذه الرساله
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد مؤمن بن علیقلی بیک، تا: 1222ق، جا: سلیمانیه؛ مهر: «عبد القادر» (بیضی)؛ جلد: مقوایی سرخ، 128گ، 29 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 1- 457]
کامل؛ خط: نسخ، كا: على بن عبدالعظیم، تا: 1222ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 249گ، 17 سطر (13/5×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 1096]
آغاز: برابر؛ انجام: و ليكن هذا آخر العجالة ..... و الخلوص في ولائهم ذخرة لأولاه و أخراه في عدة أشهر ...
خط: نسخ خوش و شکسته نستعلیق، کا: محمد مهدی فرزند محمد باقر، تا: دهه اول ربیع الثانی 1240ق؛ مصحح، محشی با
نشان های «منه دام ظله»، «منه مد ظله»، «منه دام عزه»، «منه»، «منه سلمه الله»، «الموسوی»، «شرح رضی»، «ق»، «صحاح»، «المحرر الموسوی»، «شرح نظام»؛ تملك: محمد بن محمد علی حسینی؛ واقف: شیخ محمد علی ربانی جلگه رخی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرشکی، 255گ، 19 سطر (13×7/5)، اندازه: 22×15سم [ف: 30 - 570]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهيم بن محمد غفور، تا: جمادی الثانی 1247ق؛ اهدایی: حاج غلامحسين صالح زاده؛ کاغذ: حنایی اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 176 گ، 26 سطر (18×8)، اندازه: 16×26/5سم [ف: 2 - 543]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1247ق، برای میرزا عبدالرحیم؛ اندازه: 15×21/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن ملا محمد رفیع ندوشنی یزدی، تا: 25 ذیحجه 1248ق؛ تملك: محمد رضا با تاریخ 1277؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 231، 19 سطر (14×8)، اندازه: 22×14سم [ف: 9 - 956]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن حاج محسن، تا: دهه سوم رجب 1254ق؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1336]
آغاز: برابر؛ انجام: خاتمه شهر رمضان المبارك من السنه الثامنه من المائه الثانيه من الالف الثاني من الهجره
خط: نسخ، كا: حسین بن محمد موسوی، تا: 13 ذیحجه 1259ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 225گ، 18 سطر (12×20/5)، اندازه: 30×19/5 سم [ف: 1- 168]
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن عبدالغفور یزدی، تا: دهه اول ذیقعده 1259ق؛ 178گ، 22 سطر، اندازه: 18×27/5 سم [ف: 1- 204]
یزد؛ محمود آبادی، میرزا حسن؛ شماره نسخه:12
آغاز: الشواغل عن الامعان
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 452]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 2461- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 343]
خط: نسخ، كا: سید جعفر عقدائی، تا: چهارشنبه 7 رمضان 1266ق، جا: اصفهان مدرسه نیماورد؛ تملك: محسن حسنی نهاوندی، نشانی امانت فخر الدين از نهاوندی؛ جلد: تیماج مشکی، 261گ، 19 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 1- 216]
خط: نسخ، كا: حسن بن ملا رفيع ندوشخال یزدی، تا: 18 جمادی الاول 1268ق؛ اهدایی: میرزا حسن محمود آبادی؛ 220 گ، 19 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 1- 183]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن على، تا: پنج شنبه 21 شعبان 1268ق؛ محشي با نشان «منه و کنز و جز اینها»؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 326گ، 17 سطر (1489)، اندازه: 15/5 ×22سم [ف: 5 - 313]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد حسن نائینی، تا: دهه وسط رجب 1269ق؛ مصحح، محشی، با علامت مقابله؛ تملک: مهدی بن میرزا محمد تقی نائینی؛ جلد: تیماج سبز، 188 گ، 23 سطر، اندازه: 17/5× 26/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 849]
خط: نسخ، كا: محمد رفیع بن حاج ابراهیم، تا: صفر 1269ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 166گ، 23 سطر (15×10)، اندازه: 22×15سم [ف: 16 - 392]
آغاز: برابر؛ انجام: خاتمها خاتمة شهر رمضان المبارک من السنة الثامنة من المائة الثانية من الالف من الهجرة و الحمدلله المحمود في افعاله و الصلوة على سيد رسله محمد و آله الامجاد.
خط: نسخ، كا: على بروجردی، تا: پنج شنبه 12 ربیع الثانی 1273ق؛ محشي از «مؤلف» و «میرزا هادی»، مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج مشکی، 220گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 25 - 86]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1280ق [نشریه: 6 - 594]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد سعید مریوانی، تا: 1324ق؛ محشي منقول از چاربردی (كذا به همین هیأت و گویا صحیح تر از جاربردی باشد)، سید عبدالله، مهدی تلمیذ شارح، شرفکندی، اشمونی و غیره و بعضی بلفظ «منه»؛ تاریخ وقف: شهریور 1367؛ کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: مقوا، 235 گ، 15 سطر، اندازه: 22/2×17/6 سم [ف: 12 - 497]
آغاز: بسمله، الخط مصدر کالكتابة کامل. تذکر: نام مؤلف و کتاب با تطبیق با کتابشناسی (روضاتی) موجود تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: على بن عباس، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی روکش کاغذ رنگین، 45گ، 12سطر
(10×5)، اندازه: 16×10سم [ف: 4 - 1300]
یزد؛ جامع کبیر؛ شماره نسخه:123
همان نسخه بالا نشریه: 4 - 392]
کا: میرزا محمد تقی یزدی، بی تا، در متن و هامش [نشریه: 4 - 440]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2528- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 343]
آغاز: برابر، انجام: وليكن هذا آخر العجالة التي قصد تعلقها على هذه الرساله ... من السنة الثانية من المأة الثانية من الألف الثاني من الهجرة و الحمدلله في افعاله و الصلوة على سيد رسله و آله تمت.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، محشي؛ نسخه حاوی حواشی، در صفحات 491 و 492 و 493 محمد بن آدم بن عبدالله به شرح کتاب «عويصة الاعلال» ابن كمال پرداخته و محمد داشلوغوجی به سال 1349ق آن را کتابت کرده است؛ تملک: محمد حسینی آمده که از ملامحمد سعد الدين ترجانی در شهر ساوجبلاغ به سال 1348ق خریده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه کاغذی، 493ص، 21 سطر (18×11/5)، اندازه: 22×17سم [ف: - 200]
بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ مصحح، محشی [تراثنا: س 18 ش 1 و 2 221]
خط: نسخ، كا: ابوطالب بن محمد رضی فراهانی معروف به اصفهانی، بی تا؛ محشی با نشان «منه»؛ اندازه: 23×14سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
š.-oš šāfīya
کربلائی، محمد علی، ق 12 قمری
karbalā'ī, mohammad ‘alī (- 18c)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرحی است به قول و مبسوط تأليف محمد علی مشهور به کربلائی
آغاز: بسمله، حمد و سپاس مر خدای را که ملهم گردانيد جميع مخلوقات را بر هستی ذات بی همتای خود و مطلع گردانید به آیات باهره ظاهره مکلفین را بر علم و قدرت کامله خود ... اما بعد چون که دید فقیر حقیر ... که شافيه حاجبی از روی معنی در غایت حجاب بود ...
آغاز: برابر؛ انجام: و اما الحروف فلم يكتب منها بالياء غير بلی والی و علی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 365گ، 17 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 12 - 175]
آغاز: از حروف صورتی مختص به آن دارد چون همزه چه صورت مشترک است میان او و الف و در بعضی از حروف کتابت بر خلاف اصل واقع می شود؛ انجام: فلم يكتب منها بالياء غیر بلی و الی و على و حتى و الله اعلم بالصواب. هر کلمه که در آخر او الف مقصوره باشد ... چنانکه در لایک و کلا به دو نحو نوشته می شود یکی به الف
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با امضاء «منه سلمه الله»؛ جلد: تیماج مشکی، 274 گ، 19 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2596]
š.-oš šāfīye = š.-e qasīde-ye maymīyya
حلبي، محمد بن عبدالملك
halabī, mohammad ebn-e 'abd-ol-malek
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:22486
آغاز: بسمله، سئلت وفقك الله الخيرات و جنبك المنكرات؛ انجام: فهم للهوری کهف و معتصم تم شرح القصيده الشافيه تأليف ابي المكارم ...... بمحمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: 1263ق [رایانه]
Š.-uš šāfīya
ابن زهری گیلانی، محمد جعفر بن محمد صالح، ق13 قمری
ebn-e zahrī gīlānī, mohammad ja‘far ebn-e mohammad saleh (- 19c)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تاريخ تأليف: از 2 شعبان تا 6 رمضان 1239ق
شرح مزجی نسبت مختصری است بر کتاب «الشافية» ابن حاجب.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2614
آغاز: احمد الله اللهم يا خالق مادة كل اصل و مزید و یا واهب صورة كل صحيح و معتل و مهموز و شدید؛ انجام: و حتى لكونه بمعنى ال آخر ما كتبناه على الشافية ... و لم يكن عندي في العربية الامتنه. فالحمدلله و الصلوة لنبيه و آله
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ از نسخه ای با خط مؤلف؛ مهر: «عبدالله بن محمد باقر الموسوی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا با روکش
کاغذی نارنجی، 104گ، 19 سطر (15×8)، اندازه: 22×15سم [ف: 13 - 26]
.-os-safiya
همدانی، محمد هادی، ق13 قمری
hamadānī, mohammad hādī (- 19c)
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرحی است مزجی توضیحی بر کتاب «شافيه» ابن حاجب و شارح بیشتر از شروح نجم الائمه رضى الذين استر آبادی و غیر آن نقل به فارسی دارد.
آغاز: والله ولي التوفيق مصنف مع احبته بعد از بسمله و تحمید و صلوات از جهت تیمن و تبرک؛ انجام: پس راهی از برای معرفت قصر و مد آن بغير از سماع نخواهد بود و چون مص فارغ شد از احکام مقصور و ممدود بیان مینماید احکام ذو الزياده را باین قول که انشاء الله تعالی بعد از این گفته خواهد شد تا احکام مقصور و ممدود را دارد؛ خط: نسخ خوانا، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملک: فرزند مؤلف محمد مهدی بن محمد هادی همدانی؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج جگری، 293گ، 14 سطر، اندازه: 15/5 × 19/5 سم [ف: - 158]
آغاز: بسمله ذوالزيادة و حروفها اليوم ... ذوالزياده خبر مبتداء محذوفست و في الحقيقة مبتدا و خبر هر دو محذوفند؛ انجام: و از جهت محل او الی چه با او ش یک است در معنی انتهى غایت تمام شد کتاب بعون ملک وهاب در ماه جمادی الاول هزار صد چهل هشت از دست کمترین خلق الله محمد بن محمد شفیع جلد دوم، از مبحث اسم تا آخر؛ خط: نسخ خوانا، كان محمد بن محمد شفیع، تا: قرن 13؛ واقف: عبدالاحد بن عبد الجليل، 1246 کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 284گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 159]
S.-us-Safiya
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 -646)
غیر همانند:
آغاز: وزن المفعول من ذالك الباب؛ انجام: في مصدرهما و هذا بخلاف الحی و اطير في
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: فاجتمع همزتان اولاهما مفتوحة و الثانية ساكنة فقلبت الثانية الفا فصار آرام و ارء ام؛ انجام: و على والى لا نقلاب الفهما الى الياء في اليك و علیک و غیر حتى فانه يكتب بالياء حملا لها على الى. شرح مزجی توضیحی است؛ خط: نسخ، كا: حسن بن عبدالله، تا: شوال 958ق؛ افتادگی: آغاز؛ 185 گ، 21 سطر، اندازه: 11/5×17 سم [ف: 2 - 324]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فقد سألني ... اعلم أن التصريف تفعيل من الصرف و سمي هذا العلم التصريف لكثرة التصرف بسببه في ابنية العربية؛ انجام: و على و الى لانقلاب ... في علیک و الیک و غیر حتى فانه يكتب بالياء حملا لها على الي. شرح مزجی است بر «شافيه» ابن حاجب؛ خط: نسخ، كا: محمد قولی، تا: قرن 11، جا: مکه مکرمه؛ اهدایی: سید علی نجف آبادی؛ 196 گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 564]
شرح مزجی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 23×14سم [نسخه پژوهی: 3 - 115]
آغاز: قوله التصريف لما كان قول المصنف علم شاملا للمقصود وغير المقصود اردفه بما يخرج سوى المحدود و فخرج بقوله يعرف بها اصول ابنية الكلم التي سوى النحو و الصرف؛ انجام: ان يكون المنسوب هو المنسوب اليه و الثاني ان الذی الحق با خره یاء مشددة لا يدل على نسبة الى المجرد عنها لانها واحد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملك: مصطفی صفایی خوانساری در رمضان 1401ق با مهر «مصطفی الحسینی 1342» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 46گ (1پ - 46پ)، 15 سطر ، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 253]
آغاز: التصريف علم باصول ... فالعلم كالجنس و قید باصول لانه دیباچه مؤلف در این نسخه نیامده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ 178 گ، 14 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 1- 191]
آغاز: الواهب الصمد، على أن اعود و العود احمد الى الحضرة السماء در زمان پادشاهی ابو النصر دیباج بن سلطان حسام الدین نوشته شده؛ خط: نسخ، كا: احمد بن حسن بن محمد بن يحيی خطی، تا: 13 شوال 1104ق، برای شیخ عبدالله بن حاج اسعد بن حاج صالح سماهیجی؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اندازه: 14×20سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
آغاز: قال الشيخ الامام ... ابو عمر ... الحمدلله رب العالمين ... اعلم أن التصريف تفعيل من الصرف و يسمى هذا العلم التصريف لكثرة التصرف؛ انجام: فانه يكتب بالياء حملا لها على الي. این شرح از نظام و رضی و نقره کار نیست؛ خط: نسخ، كا: الدگز میخ اغلو علی بن حسین، تا: 1118ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوا، 179گ، 17 سطر (14×7)، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 203]
معزی آغاز: يمنعني عن اسعاف سؤلهم والعلایق تردعني عن انجاح مامولهم الى أن ساعد الجد السعيد وراود السعيد الجديد، انجام و الأصل فزت من الفوز و في اجتمعوا واجرز في قوله فقلت الصاحبي لاتجسانا بنزع اصوله و اجرز.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12-13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 86گ (117ر-202پ)، اندازه: 14/5 × 19/5سم [ف: 39 - 121]
آغاز: لازم كله لان معناه حصول الاثر و لهذا قال مطاوع فعل المتعدی غالبا نحو کسرته فانكسر؛ انجام: و لهذا لما سئل ابو على عن مثل ماشاء الله من اولق لم يبن منه الى حل ما شاء.
خط: نسخ، كا: زین العابدین، تا: سه شنبه 10 شوال 1223ق؛ افتادگی: آغاز؛ 151گ (1ر-151ر)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 2- 467]
آغاز: الخط المشهور تصوير اللفظ المقصود تصویره؛ انجام: (پس از پایان بحث خط) كاتب چنین آورده: بحمدالله و حسن توفيقه ... على يد العبد الضعيف ... میرزا عبدالباقی الحسینی الکاشانی در بلده کرمان جهنم اساس در اوان تحصیل، تفرقه حواس ... في سنه سبع و اربعین ماتين بعد الالف
مبحث خط؛ كا: سید عبدالباقی حسینی کاشانی، تا: 1247ق، جا: کرمان؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 10ص (235 -244)، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 23 - 364]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15434/5
آغاز: بسملة، التصريف علم بأصول تعرف بها أحوال الكلم التي لیست باعراب و أبنية الإسم الأصول ثلاثية و رباعية و خماسية و أبنية الفعل؛ انجام: ان الخليل لما سألهم قائلا كيف تنطقون بالجيم من جعفر، قالوا: جيم، قال: انما نطقتم بالإسم و لم تنطقوا بالمسئول عنه و الجواب: ج، لانه المسمى. انتهى كلامه في مسألة التمرين ... شرح مزجی است بر کتاب شافيه ابن حاجب، شارح در پایان فصول، خواننده را به کتاب مفصل خود با نام مجمع العلوم ارجاع داده است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد رضی بن احمد، تا: ربيع الثانی 1273ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 15گ (102-116پ)، 22 سطر، اندازه: 15/5×10 سم [ف: 39 - 222]
بی کا، تا: 1296ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 147گ، اندازه: 21/9×15/2 سم [رایانه]
آغاز: اعلم انه اقدجاء مهلک و میسر ... و لاغيرهما نظر و یحیی مصدر الميمي من غير الثلاثي المزيد و الرباعى المجرد و المزيد فيه ... و مستخرج و كذلك الباقي لمنطلق؛ انجام: و طلب معروفك قال الشاعر: واعفر عور الكريم ادخاره و اعرض عن شتم الكريم تكرما ای لادجاره و للتكرم و تقول شرح مزجی است بر «الشافيه» ابن حاجب، این شرح غیر از شرح نظام نیشابوری و جاربردی است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 160گ، 15 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2436]
آغاز: أنه مهموز العين دون ناینا لكونه اجوف مهموز اللام علم ان ناینا مقلوب نای بنای فوزنهما قلع يقلع و یا مثله اشتقاقه ای المقلوب وهي الكلمات التي علم رجوعها كلها الى اصل واحد؛ انجام: و بالمرة اي بما يدل عليها نحو رمية و غزوة و بالنوع ای بما يدل عليه نحو رمية و غزوة و يرد الفعل الى نفسك شرحي مزجی متوسطی است بر «الشافیه» ابن حاجب نحوی که از «نظام» (828 ق) نیز نقل کرده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور سبز، 202گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1215]
آغاز: قال الشيخ ... ابنحاجب التصريف علم باصول يعرف بها اصول ابنية الكلم التي ليست باعراب قال لا يمكن حد نوع من العلم الاباعتبار فلذالک قیل علم باصول و انما قال احوال و لم يقل؛ انجام: امابلی فلقوة امالتها لكونها يستعمل غالبأ واما حتى فلحملها على الى لانها بمعناها الأصلي في الغاية تم. شرحی است مزجی و مبسوط بر شافيه ابن حاجب؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملك: محمد بن ابراهیم طربزونی مدرس مدرسه سهیل؛ از موقوفات رمضانيه آقا ابراهیم 1230؛ جلد: تیماج روغنی، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 298]
آغاز: همانند متن شافیه چنین می آغازد: (الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی و بعد: فقد سألني من لا يسعنی مخالفته ... و الله الموفق ] الحمد هو الثناء على الجميل من نعمه و غيرها. تقول حمدت الرجل على انعمامه و حمدته على حسبه ... قوله التصريف علم باصول يعرف بها احوال ابنية الكلم التي ليست باعراب) لما كان قوله علم شامل للمقصود و غير المقصود ... فخرج بقوله يعرف بها احوال ابنية الكلم، سوى النحو و التصريف و بقوله لیست باعراب، علم النحو ... (و پس از پنج صفحه) ... ثم لو وقع في كتابنا هذا دقایق و تحقیقات يخالف ما ذكر في الشرح المنسوب إلى المصنف، فلا بأس فانا قد سمعنا أن هذا الشرح ليس
من تصانيفه بل قد كان أملى عليهم أشياء فتصر فوافيها بالزيادة و النقصان (گهر) ... قوله: (و ابنية الاسم الاصول ثلاثية و رباعية و خماسية و ابنية الفعل ثلاثية و رباعية) اعلم أن الأصل في كل كلمة ان يكون واسطة؛ انجام: و نقصوا الألف من «ذلک» و «اولئک» و من «الثلث» و«الثلثين» و من «لكن» للاختصار (و پس از چند سطر): نحو لدیک و کلا، يكتب على الوجهين لاحتمال أن يكون ألفه عن الواو بدليل قلبها تاء في كلتا و احتمال کونها عن الياء ... حملو عليها لانها بمعناها في الغاية و الانتهاء. و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب تم در برگ 130 نوشته است: این کتاب جاربردی بر شافيه است ليكن من آن را با نسخه ش 1476 معرفی شده در ج 9 ص 500 تطبیق کردم و آن نبود. در برگ 129پ جدولی هست که تعیین می کند، روز اول هر ماه در همه تاریخ هجری قمری چند شنبه بوده است. متن شافية از ابن حاجب، و از شرح هایش «شرح نظام» و شرح جاربردی و شرح فسائی شناخته شده. جای گفتگو نیز شرح شافیه است ليكن با هیچ یک از آن سه برابر نیست؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: وسط؛ کاغذ: اصفهانی، نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 129گ، نوشته های نسخ 25سطر و نوشته های نستعلیق 29 × 31 سطر (18×9)، اندازه: 23/2×14/2 سم [ف: 11 - 127]
آغاز: اما بعد، فقد [...] الواردة على المختلفة لدى اقتراحا [...] ان اشرح لهم التصريف المنسوب إلى الأمام [...] ابی عمرو عثمان المعروف بابن الحاجب . آغاز در دیباچه پیش از «اما بعد» چند سطری افتاده: اعتدال الأديان و اعم في بعثته صلاح الانسان ثم على آله المنتسبين؛ انجام: لان قلبه الفه تاء كما في كلتا مشعر ...
گزارش از ناشناس، که در دیباچه از شرحها پیشین یاد می کند: «قاصدأ أن يكون مكتوبي في ساير الشروح كالروح من الابدان و کالانسان من العين و العين من الانسان». «شرح نظام» یعنی نظام الدين حسن قمی نیشابوری نیست؛ خط: نسخ، بی کا، بیتا افتادگی: آغاز؛ 472ص، 15 سطر (775/5 -7/5)، اندازه: 30×21سم [عکسی ف: 1 - 232]
آغاز: الامر ماخوذ من المضارع فلذلك جوزوا؛ انجام: و هي التي يتقصع آی يدخل فيها و نوافق في نافقاء و هو احدی
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی، اندازه: 18×10 سم [رایانه]
š.-u šāfīyat-i abi firās fī manāqib-i āl-ir rasūl wa matalib-i ban-il-abbas
حاج حسینی، محمد بن امیر، - 1174 ؟ قمری
hāj hoseynī, mohammad ebn-e amīr (- 1761)
وابسته به: الشافية؛ ابوفراس حمدانی، حارث بن سعید (320 - 357)
تاریخ تألیف: 1183ق
ابوفراس حمدانی، قصیدهای میمه ای سروده است و در آن بنی هاشم را مدح نموده است و بني العباس را مذمت کرده است. ابوفراس، این قصیده را در جواب «قصیده شر العباد» سروده که عبدالله بن معتز عباسی گفته است و این معتر در این قصیده، سادات آل ابوطالب را قدح نموده است. قصيده شافيه ابو فراس، دارای چندین شرح است که از آن جمله نسخه حاضر می باشد. شارح، ابن امیر الحاج، ابو جعفر محمد بن امیر الحاج حسینی است که آن را بین سالهای 1174-1183ق ساخته است.
آغاز: الحمدلله الذي أنزل ن والقلم وما يسطرون وجعل المعانی في الكلام کالارواح في الاجسام ..
انجام: ومعتصم اسم مفعول عصمه الله تعالى من المكروه من باب ضرب حفظه و وقاه.
چاپ: ایران، تهران، 1296ق، سنگی، وزیری، 287ص (صص 1 287)؛ ایران، تبریز، مطبعه مشهدی اسد اقا، 1319ق، سنگی، وزیری، 1+282ص، به سعی و اهتمام حسین خان آشتیانی
[دنا 787/6 -788 (21 نسخه)؛ الذريعة 315/13؛ مكتبة امير المؤمنين (علیه السلام) 110]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1174ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 221گ، 21 سطر، اندازه: 15/2 ×22 سم [ف: 1 - 298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ آغاز قصیده: «الحق مهتضم و الدين مخترم ** و فییء آل رسول الله مقتسم ...»، انجام قصیده: «صلی الاله عليهم كلما سجعت ** ورق فهم للوری کهف و معتصم»؛ مجدول؛ واقف: محمد صادق بن فاضل بسطامی، رجب 1314ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 242گ، 19 سطر (10×15/5)، اندازه: 22×16سم [ف: - 79]
انجام: في شرح لامية العجم للصفدي قتل المتوكل بيدير ابنه المنتصر ...
خط نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام ؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوایی، 184 گ، 17 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1- 298]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 15× 25/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 148]
خط: نسخ، كا: عبد الحسين بن شیخ احمد جزائری، تا: سه شنبه 12
رمضان 1215ق؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1336]
خط: نسخ، كا: موسی بن حسن بن محمد بن نصار شیبانی نجفی، تا: سه شنبه 21 شوال 1217ق؛ مصحح؛ تملک: فرهاد بن ولیعهد در 14 جمادی الاول 1290؛ جلد: تیماج مشکی، 211گ، 19 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 900]
آغاز: برابر؛ انجام: تم هذا الكتاب بعون الملک الوهاب ... اد کنی یا علی
خط: نسخ، کا: شیبانی، موسی بن حسن، تا: 1217ق [رایانه]
آغاز: و ما علمناه الشعرا و الصلاة على من قال أعطيت جوامع الكلم و لا فخزوان من الشعر لحكمة
خط: نسخ، بی کا، تا: آخر ربیع الاول 1222ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 158گ، 21 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 18 - 179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی بن علی موسوی گلپایگانی، تا: 21 ذیقعده 1234ق؛ با چند بیت شعر فارسی از «فضل الله» به تاریخ 1249؛ جلد: روغنی، 243گ، 15 سطر، اندازه: 14/5× 20/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 899]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 9 رجب 1241ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 188 گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2594]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی بن حسین بن عبدالله بن کاظم ازری حلی، تا: چهارشنبه 13 شعبان 1267ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج زرد، 218گ، 19 سطر (10×15)، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 203]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو تراب محلاتی، تا: 1277ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ سفید فرنگی، جلد: چرمی عنابی، 123 گ، 22 سطر (24×11/5)، اندازه: 21/5 × 35/5سم [ف: 7- 615]
آغاز: برابر؛ انجام: عند النبي جز اشرحي الشافيه
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد تقی بن محمد حسین خویینی، تا: 27 صفر 1281ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: چرمی نارنجی، 161گ، 18 سطر (10/4× 15/5)، اندازه: 16/5× 21/5سم [ف: 7 - 616]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد حسن، تا: ربيع الأول 1283ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 273 گ، 18 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [ف: 9 - 156]
آغاز: شعر عبدالله بن المعتز العباسي و عند ناقدى الشعر ان ابا فراس ان اشعر منه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1284ق؛ افتادگی: آغاز؛ دارای رکابه؛ کاغذ: آبی، جلد: مقوایی با روکش تیماج مذهب، 243گ، 21 سطر، اندازه: 10×19/7سم [ف: 23- 27/1]
آغاز: شعر عبد الله بن المعتز العباسي و عندنا قدي الشعر ان ابا فراس كان اشعر منه (س 3 از پایین ص 3 چاپ سنگی 1315)؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1285ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 224گ، 21 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 11 - 3413]
خط: نسخ، کا: مسیح بن محمد باقر کمره ای، تا: چهارشنبه 4 صفر 1285ق؛ افتادگی: آغاز (برابر است با ص 4س 4 از پائین نسخه چاپی و در پایان نیز از چاپی دو سطری کمتر دارد)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی مقوایی، 126گ، 21 سطر (10×18/5)، اندازه: 29×17/5 سم [ف: 5 - 204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قاسم بن سید احمد بن سید صالح فحام، تا: 8 رجب 1286ق؛ پس از آن، قصیده ای از سید شریف رضی در شانزده برگ آمده با مطلع «مالعيني قد غاب عنها كراها ...»؛ جلد: تیماج عنابی، 18 سطر (15×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 4 - 2091]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد علی شریف، تا: 1286ق، جا: مشهد رضوی؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج سورمه ای، 206گ، 23 سطر (6/5× 16/5)، اندازه: 21/2×11 سم [ف: 8- 330]
آغاز: آغاز چکامه شافيه: الحق مهتضم و الدين مخترم ** وفئی آل رسول الله مقتسم؛ آغاز آنچه هست: شعر عبدالله بن المعتز العباسي و عند ناقدى الشعر ان ابا فراس كان اشعر منه
خط نسخ زیبا، كا: احمد پسر اسماعيل حسینی، تا: رجب 1286ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سرخ، 204گ، 19 سطر (16×9/5)، اندازه: 22×15سم [ف: 2 - 713]
خط: نسخ، كا: آقا بابا بن محمد مهدی شهمیرزادی، تا: 16 رجب
1287ق، برای تیمور میرزا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن پشمی، 253گ، 19 سطر، اندازه: 22/4×15/6 سم [ف: 1 - 298]
آغاز: شعر عبدالله بن المعتز العباسي و عندنا قدى الشعران ابافراس کان اشعر منها
خط: نسخ، كا: سید محمد طباطبائی، تا: شوال 1295ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 192گ، 17 سطر، اندازه: 22×16سم [محدث ارموی مخ: 2 - 900]
آغاز: لما رأى قافية الامير الاعظم ابي فراس بيلاغتها المسهلة الممتنعة لانقاس ... اذالم يجعل الله لشمس ذلحائه من دونها سترة الشافية التي تشفی و بيعة ومضر؛ انجام: الركن و البيت و الاستار منزلهم ** و زمزم و الصفا و الخيف و الحرم ... و عاد الى حاله فومنا أن يفتح لنا مذل الباب لم ينفتح فعلمنا أن ذلك من امرالله
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 237 گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2594]
Š.-e šajart-ol-amānī
وابسته به: شجرة الامانی؛ محمد حسن قتيل بن درگاهی کایتهای (1240-)
شجرة الامانی تألیف میرزا محد حسن قتيل در علم بلاغت است و به سال 1315 هجری در هند به چاپ رسیده است. رساله حاضر شرحی است که در حیات مؤلف نگاشته شده و با عبارت «قوله سلمه الله» به شرح عبارات پرداخته است. [شجرة الامانی، چاپ هند، 1315 هجری]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13324/2
آغاز: قوله سلمه الله تعالی بدانکه کلمه لفظی را گویند که موضوع بادش برای معنی مفرد، چون نار که موضوع است برای آتش یعنی برای جسم آتش؛ انجام: واین قیود در غزل بکار می آید و در قصاید و دیگر اقسام نظم ضرور نیست.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1230ق؛ کاغذ: شرقی، جلد: پارچه ای قرمز، 22گ (50پ-71پ)، 18 سطر (13/5 × 20/5)، اندازه: 28820سم [ف: 33 - 560]
š.-u šajarat-in-nu-mānīyya
صدرالدین قونيوی، محمد بن اسحاق، 607-673 قمری
sadr-od-dīn qūnīyavī, mohammad ebn-e eshāq (1211 - 1275)
مشهد، رضوی؛ شماره نسخه:11013/5
آغاز: بسمله. الحمدلله واهب الاسرار لا الاستبصار؛ انجام: و هو القادر على كل شئ لا اله الا هو ولا معبود سواه ... و سلم تسليما کثرا كثيرا
خط: نسخ، بی کا، تا: 1205ق؛ ضمیمه نسخه ش 11013 [رایانه]
Š.-ul šajara-in nu‘mā'īyya fi-d dawlat-il “utmānīyya
ابن عربی، محمد بن علی، 560 - 638 قمری
ebn-e ‘arabī, mohammad ebn-e ‘alī (1166 - 1241)
وابسته به: الشجرة النعمانية؛ ابن عربی، محمد بن علی (560 638ق)
[دنا 788/6 ؛ عثمان يحيی ش 665؛ بروکلمان 447:1 و ذیل 799/1 (126)؛ بنگرید به فنخا مدخل «شرح دائرة الشجرة النعمانية في الدولة العثمانية»]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:3070/2
انجام: حتى يظهر مكنونها و يتضح مصونها و الله يتولى هذا بمنه و کرمه و خفى لطفه و الحمدلله وحده و السلام
خط: نسخ، كا: محمد بن مصطفی قسطنطى الميلاد معروف به قلوی، تا: سلخ سنه غعط 1079ق؛ نمی دانم این نیمه متن است یا یکی از پنج شرح آن که او یاد کرده است؛ کاغذ: ترمه استانبولی، جلد: رویه ابری، 16گ (20پ -35پ)، 19 سطر، اندازه: 13/2 × 3/ 20سم [ف: 6- 198]
Š.-oš-šozūr
وابسته به: شذور الذهب؛ انصاری مغربی، علی بن موسی (515 -592)
از شیخ احمد احسائی یا سید حسین بحرانی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 153/25
کا: شیخ احمد بن محمد جعفر خوانساری ساغر، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج زرد، ص (219-225)، ابعاد متن: 13×7، اندازه: 18×11سم [سنا: ف: 1- 78]
شرح شذور الذهب به البدر المنير في معرفة اسرار الاكسير في شرح شذور الذهب
š.-u sudūr-id-dahab
جلد کی، علی بن ایدمر، - 762 قمری
jeldakī, ‘alī ebn-e aydamor (- 1361)
وابسته به: شذور الذهب؛ انصاری مغربی، علی بن موسی (515 -592)
شرحی است بر ابیات برهان الدين ابو الحسن علی بن ابی القاسم موسی بن ارفع مجریطی اندلسی انصاری در کیمیا که به «شذور الذهب» موسوم است. جلد کی شروح متعددی بر این منظومه نگاشته و شرح حاضر نیز به نظم است و شارح از متن به عنوان قال الاستاد الكبير رضي الله عنه» یاد می کند. شروح جلد کی عبارتند از: 1. الدر المنثور؛ 2. کشف الستور؛ 3. غاية السرور؛ 4. طوالع البدور؛ 5. قلائد النحور؛ 6. البدر المنير في معرفة أسرار الأكسير؛ 7. الشمس المنير في تحقيق الأكسير؛ 8 مطالع البدور بقلائد النحور في شرح صدر أبيات الشذور. آغاز: بسمله قال المصنف رحمه الله: خذ البيضة الشقراء فانزع قشورها ** فان لها تحت القشور لبابا الشرح يريد بالبيضة الشقراء الذكر تحت قشوره لبابا الاشقر الذي اختاروه لتدبيرهم وهذا اللون الاشقر الذي سماه اللباب مغيبا تحت قشور هذه البيضة اعني بيضة الدجاجة انجام: قد استوعينا الشرح في ذكر المدة ... وقد قال في هذه الديوان في قافية البا ما يدل على المدة التي ذكر شرحها ... طوبی حاله من فهم قصدهم ورموزهم بفهم ذکی الله يوفقنا و يوفقكم ايها الطلاب هذا العلم الشريف ...
چاپ: ایران، چاپ سنگی، 152ص، 1298م؛ بمبئی، چاپ سنگی، 152ص، 1298م.
[دنا 788/6؛ کشف الظنون 1029/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: وسط؛ جلد: مقوا، 6گ، 31 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: 5 - 2596]
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 13؛ به تاریخ 6 رجب 1105 تخافوی ئیل داخل عرض شده، به تاریخ 16 ذیقعده 112 داخل عرض شده؛ مهر: امام ویردی، محمد على 1030، غلام حسین؛ کاغذ: سفید سمرقندی، جلد: تیماج آلبالوئی، 17ص (420-436)، ابعاد متن: 14×10، اندازه: 14×20سم [سنا: ف: 1- 394]
آغاز: قال أيدمر الجلد کی عليه ما عليه اعلم ان في صدر دیوان الشيخ بيتا أخفاه أهل الوصول لما فيه من نتيجة قريبة و هو هذا البيت: قال: وادوع اصباغ النجوم عطاردة ** لقوم اقاموا للثبوت لواءات و اعلم ان النتيجة مدفونة فيه ان عطارد اذا طبخ بالمفتاح؛ انجام: و كذلك تفعل الجميع الاكاسير هذه النكتة الشريفة و السلام.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 3گ، 17 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 1 - 335]
آغاز: و هم الشعري العبور انما ... عن المجرة واختها الشعري العميصا و هذا من ... ثم قال الشيخ رضي الله عنه وان الثريا دونه ورقيبها ** له قدم آثار موقعها يقف الشرح اذا الثريا فهی نجوم؛ انجام: ثم قال الاستاد رحمة الله عليه اذا عاهدته محبة اهتز قفها ** فاصبح في ثوب من السندس. القف، الشرح: قوله اذا عاهدته ... و يظهر النوادر مما في باطن تلك الأرض مما هو مخصوص بهما
خط: نسخ، بی کا، تا: بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، در اول نسخه این رساله با عنوان شرح بر رساله محي الدين اعرابی معرفی شده؛ جلد: تیماج سرخ، 82گ، 19 سطر، اندازه: 20×26/5سم [ف: 5 - 2596]
Š.-u šudūr-id-dahab
انصاری، محمد بن عبدالله
ansārī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh
وابسته به: شذور الذهب؛ انصاری مغربی، علی بن موسی (515 -592)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17289/1
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام ... اما بعد قال الفاضل ... ابوالقاسم محمد بن عبدالله الانصاری ... سئلت سیدی ... ابوالحسن علی بن موسی الاندلسی ... ليس في قضية النجوم قضيه اصدق عنه منه عن معنى قوله في الديوان الذي؛ انجام: فلم اتوقف في ذلك كتوقف جعفر لجابر بل بادرت و احببت الى ذلك و لله الحمد و المنة على كل حال. خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1272ق؛ مصحح، با نشان بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 224 ص (1-224)، 17 سطر، اندازه: 14×21/5سم [ف: 47/2 - 122]
š.-u šudūr-id-dahab
وابسته به: شذور الذهب = الشذور في الصنعة = ديوان الشذور؛ انصاری مغربی، علی بن موسی (515-593)
ابي الحسن علی بن موسی حکیم اندلسی کتابی در اکسیر نگاشته است به نام «شذور الذهب». این کتاب را شرف الدين محمد بن موسی قدسی کاتب تخميس نموده است و دیوانش را به ترتیب حروف مرتب نموده است و شروحی بر آن نگاشته شده است که از آن جمله شرح حاضر می باشد و هر بیتی را ذکر کرده سپس به گزارش آن می پردازد. این نسخه به پیش نویس مؤلف می ماند که به نظر می رسد دو تحریر در این کتاب نگاشته است که در پشت صفحه تحریر دوم آمده است. منتخب از شذور مكتسب، غايت السرود، نهاية المطلب، تحریر اول تا آخر قافيه ذال را دارد.
مشهد، الهیات، شماره نسخه:19257
آغاز: آغاز تحریر اول: بسمله و به نستعين و صلی الله على محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين قال الشيخ برهان الدين في قافية الالف اذا ثلث المريخ بالزهره امرء اقول ان القوم اطلقوا اسم المريخ على الكواكب ... آغاز تحریر دوم: بسمله الحمد لمسبب الأسباب الذي منه السبب و الصلوة و السلام من انتجب من النوع المنتخب بين العجم و العرب ... لقد صرفت عمري في اللهو و اللعب اربعين عاما او اقرب اذا رأيت كتاب الشذور و المكتسب فطالعت فتمنيت شرحها غاية السرور و نهاية الطلب ایها الناظر ... و اقول مبتدیا بقول المصنف في صدر دیوانه هذا ... اذا ثلث المريخ بالزهرة امرء، اقول ان القوم قد اطلقوا اسم المريخ.
خط: نسخ، كا: = مؤلف، بی تا، یادداشتی از محسن البرز کوهی مورخ 1250ق؛ کاغذ فستقی؛ جلد: تیماج مشکی، 397گ، 22 و 25 سطر، اندازه: 16 × 20/5 سم [ف: 2 - 315]
S.-u sudur-id dahab fi marifat-i kalam-il arab
ابن هشام، عبدالله بن يوسف، 708 - 761 قمری
ebn-e hešām, ‘abd-ol-lāh ebn-e yūsof (1309 - 1360)
وابسته به: شذور الذهب في معرفة كلام العرب؟ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
شرحی است با عناوین «قلت، و أقول»؛ شرح و متن هر دو از جمال الدین ابو محمد هشام انصاری است. این کتاب شرح معمولی نیست بلکه مؤلف کتاب اول خود را بسط داده است و متن و شرح جدا نیست. در متانت لفظ و حسن عبارت و سهولت بیان از شروح ممتاز و بسیار مشهور آن به شمار می رود.
آغاز: أول ما اقول: اني أحمد الله العلى الأكرم الذي علم بالقلم علم الانسان ما لم يعلم ثم أتبع ذلك بالصلاة و التسليم ..
انجام: فلذلك اختصرت اعادته في هذا الموضع من المقدمة و الحمدلله على احسانه و قد اتيت على ما اردت ایراده في شرح هذه المقدمة الى يوم الدين.
چاپ: بولاق، 160ص 1282ق؛ مصر، 194، 1253ق؛ المطبوعات الشر فيه، 1303ق؛ المطبوعات الميمنيه، 1305ق؛ آستانه، 1253ق.
[کشف الظنون 1029/2؛ دنا 6/ 789 (20 نسخه)؛ دارالكتب 127/2؛ معجم المطبوعات 275؛ الأوقاف العامة موصل 193/2]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح شذور الذهب؛ سنباوی، محمد بن محمد (1154 -1232)
2- حاشية شرح شذور الذهب
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن احمد بن القصيف، تا: جمعه 23 جمادی الاول 846ق، برای کتابخانه صدر المدرسين ابو عبدالله محمد بن برهان الدين ابو اسحاق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131گ (2پ - 132ر)، 15 سطر، اندازه: 18×13/5 سم [ف: 21 - 30]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 995ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 152گ (2-153پ)، 15 سطر (14×10)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 13 - 27]
آغاز: برابر؛ انجام: والكلام عليها في موضعين احدهما.
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 10؛ افتادگی: انجام (تا اوایل باب عدد را بیشتر ندارد)؛ واقف: سید محمد شوشتری ابن محمد تقی بن محمد بن ابو الحسن بن عبدالله بن نورالدین بن سید نعمت الله جزائری، رمضان 1309، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 116گ، 19 سطر، اندازه: 26×13سم [ف: 12 - 178]
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 12/5 ×19 سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: صالح بن رمضان المسائلی اصلا و الجزائري مسكنا، تا: یک شنبه 14 شوال 1062ق، جا: شیر از مدرسه منصوریه؛ جلد: چرم زرد، 132گ (2پ -133ر)، 17 سطر، اندازه: 21×9/5 سم [مؤيد: 2 - 65]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن حاجی علی بن مقاعد حنفی، تا: اواسط ربيع الثانی 1062ق؛ جلد: مقوا، 21 سطر (13×9)، اندازه: 18/5×13/5 سم [ف: 2 – 357]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملا قربان علی، تا: 1077ق؛ محشی با نشان شواهد، «ص»؛ کاغذ: اصفهانی سفید، جلد: تیماج سرخ، 142گ، 17 سطر (13×7/5)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 5 - 204]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسن بن احمد بن قاسم جزایری، تا: سه شنبه 11 شعبان 1087ق، جا: شیراز مدرسه نظامیه؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 105گ، 18-19 سطر، اندازه: 20/8×14/3 سم [ف: 12- 177]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه شعبان 1089ق، جلد: مقوا، 76گ، 24 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2597]
خط: نسخ، كا: خليل بن عبدالله، تا: یک شنبه نزدیک به پایان شعبان 1095ق؛ تملک: محمد نصیر بن زین العابدین طبيب حسینی؛ کاغذ: فرنگی، 19 سطر (8/5×13/5) [ف: - 780]
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 24 ربیع الثانی 1096ق؛ جلد: چرم زرد، 95گ (41پ -135ر)، 21 سطر، اندازه: 14×20سم [مؤيد: 2 - 76]
خط: نسخ، كا: تقی حسینی، تا: محرم 1104ق؛ جلد: تیماج زیتونی، 164گ، 14 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 26 - 200]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن احمد، تا: چهارشنبه 6 ربيع الثانی 1111ق؛ محشی با نشان «صالح» که گویا همان صیمری نویسنده اجازه برای محمد تقی در گ 76 باشد، با عبارت «بلغ سماعا أيد الله تعالی»، با خطی دیگر بلغ المقابلة درگ 22، با این اجازه: «انها هو فقه الله من أوله إلى آخره ... سماع محصل و استماع مدرک و هو الولد التقى النقى لازال کاسمه تقيا. فاجزته حيث استجازنی. كتبه الداعي له ابن جار الله صالح الصيمري العيني بتاريخ السابع من جمادی الثانی 1111 حاملا مصلي على محمد و آله»؛ در برگ 2 نام سه تن از دانشمندان را آورده است، که هر یک شعری به مناسبت به نیمه رسیدن ماه رمضان و تاسف بر به پایان رسیدن آن ماه گفته است، این سه تن عبارتند از: 1. امامنا المرحوم الشيخ صالح بن عبدالكريم البحرانی، 2. ذوالقدر العلى، على التمامی، 3. شیخ کامل صالح بن مرحوم جار الله الصيمري دام ظله؛ مهر: «محمد تقی ... » (شش پهلو) و دور نیست محمد تقی اصفهانی معروف به ملا تقيا باشد که در طبقات اعلام شيعه قرن 12 ص 115 معرفی شده؛ کاغذ: نخودی، اصفهانی، 18سطر [ف: 11 - 227]
خط: نسخ، كا: على یار بن قربان علی، تا: 23 شعبان 1126ق؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 176 گ، 17 سطر، اندازه: 18/6×1373 سم [ف: 1- 298]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاستفهاميه المجرورة كالاحد عشر و المائة و الحمد لله و کفی و صلى الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه و سلم تسليما كثيرا.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1151ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی مذهب، 12گ (32-43)، ابعاد متن: 15/5×9/5، اندازه: 14/5 ×5/ 20سم [ف: 12 - 414]
شرح شذور 935
آغاز: بسمله اول ما اقول اني احمد الله العلى الأكرم الذي علم بالقلم ... بعد فهذا كتاب شرحت به مختصري المسمى بشذور الذهب؛ انجام: لانني قد ذكرته في باب التمييز ... و سلامه على اشرف خلقه محمد النبي ... و ذرياته المنتجبین و سلم تسليما كثيرا مباركا یا کریم یا کریم.
خط: نسخ، كا: محمد بن على عيثان احساوی قاری، تا: 1182ق، جا: شاخور بحرین؛ تملک: شیخ احمد بن عيثان، شیخ احمد بن على؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 104گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 24/2 - 78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه اول قرن 13؛ محشی به نقل از الفيه ابن مالک و نشانه ح؛ تملك: مرتضی بن احمد حسینی دشتی، صالح بن عبدالوقام ابراهیمی؛ یادداشت هبه شرعی حسن بن ساجد ماجد موسوی در 1242ق؛ یادداشت امانت نسخه میرزا مسیح بن محمد جعفر طهرانی از آقا شیخ عبدالحسین فرزند آخوند ملا محمد مشهور به سیبویه در ذیقعده 1310 ؛ مهر: وقف ملا محمد طاهر نوری (چهار گوش)، ملا محمد جعفر مجتهد طهرانی (بیضی)، همایی» (بیضی)، «ماجد» (چهارگوش)؛ اهدایی: ناصر کاتوزیان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 88گ، 23 سطر (13/5×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 19 - 87]
خط: رقعی، بی کا، تا: 1267ق؛ 120گ، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 273]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شیخ عبدالحسين بن حاج ملا مهدی طرخورانی تفرشی، تا: 1317ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 134 گ، 15 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 26 - 230]
آغاز: حلق جاز فيه لغة رابعة و هي اتباع الاول الثاني في الكسر نحو فخذ و شهد و اما معناها فاحدهما اصطلاحی و هو ما ذكرت؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تاب جا: اصفهان؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 80گ (2ر -81ر)، 20 سطر [ف: 25 - 247]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر طاهر حسینی جوینی، بی تا، کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 1391 گ، 19 و 20 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 12 - 176]
š.-u šudūr-id dahab fi maʼrifat-i kalām-il-‘arab
وابسته به: شذور الذهب في معرفة كلام العرب؟ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
شرح مختصری است با عناوین «قال الشيخ، ش» بر رساله «شذور الذهب» ابن هشام نحوى چون آغاز نسخه افتاده معلوم نشد از کیست.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:4119/4
آغاز: و احترزنا نحن بقولنا الساكنة من تاء التأنيث التي تلحق الاسماء لانها متحركة؛ انجام: لكنها حقيقة من حيث انهم لم ينو فيها الا الانفصال.
خط: نسخ، كا: عبدالعزيز بن محمد بن عبدالله بن ناصر بن يوسف ناصری، تا: چهارشنبه 13 جمادی الاول 898ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 63گ (90ر -152ر)، اندازه: 13×17/5 سم [ف: 11 - 136]
شرح شرایع- مدار الأحكام في شرح شرایع الاسلام
شرح شرایع- المسند
شرح شرایع- تقریرات الفقه
شرح شرایع- مسالک الافهام الى تنقيح (في شرح) شرايع
الاسلام
شرح شرایع شرایع- اللقطة
شرح شرایع الاسلام- الطهارة
شرح شرایع الاسلام- فرادیس الفقه
شرح شرایع الاسلام- احياء الموات
شرح شرایع الاسلام- الاجارة
شرح شرایع الاسلام- مصباح الفقيه
شرح شرایع الاسلام- الوقف
شرح شرایع الاسلام- ذخائر النبوة
شرح شرایع الاسلام- تقریرات الفقه
شرح شرايع الاسلام- البيع
شرح شرايع الاسلام- الزكاة
شرح شرایع الاسلام- الغصب
شرح شرایع الاسلام- البيع
شرح شرایع الاسلام- هداية الأنام في شرح شرایع الاسلام
š.-u šarāyi'-il-islām
سبط الشهيد، محمد بن حسن، 980 - 1030 قمری
sebt-oš-šahīd, mohammad ebn-e hasan (1573 - 1621)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرحی است استدلالی بر کتاب طهارت شرایع الاسلام. مشتمل بر چهار «رکن» و هفت «طرف» و نه «فصل»: كتاب الطهارة: رکن 1. المياه: طرف 1) الماء المطلق، 2) المضاف، 3) في الأستر؛ رکن 2. الطهارة المائية: فصل 1) الاحداث الموجبة اللوضوء، 2) احکام الخلوة، 3) كيفية الوضوء، 4) احکام الوضوء؛ الغسل: الواجب و المندوب: فصل 1) الجنابة، 2) الحيض، 3) الاستحاضه، 4) النفاس، 5) احكام الاموات؛ رکن 3. الطهارة الترابية: طرف 1) في ما يصح معه التيمم، 2) فيما يجوز التيمم به 3) كيفية التيمم، 4) احکامه؛ رکن 4. النجاسات و احکامها.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:15806
آغاز: الطهارة و هو اسم للوضوء او الغسل او التيمم على وجه له تأثير؛ انجام: يكون قدرة قال بغسل ثلث مرات ... فيه الماء و يحرك و يفرغ و الجواب أن الاحتياط ليس بدلیل شرعی ...
خط: نستعلیق تحریری، کا: اردشیر بن اسماعیل میرزا، تا: 1267ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ ارسالی از اداره رایزنی فرهنگی ایران در سوریه خرداد 1367؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 110گ، 22 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 20 - 273]
Š.-u šarāyi'-il-islām
محمد سبط ابن عاشور
mohammad sebt ebn-e ‘āšūr
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676602)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7/2 خوئی
خط: نسخ تحریری، كا: علوان بن یاسین، تا: 1174ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، 392ص (4-395)، 21 سطر، اندازه: 1/5×21/5سم [ف: 7- 269]
و شرح شرایع الاسلام / فقه / عربی
Š.-u šarāyi'-il-islām
رضوی مشهدی، محمد بن حبيب الله، - 1266 قمری
razavi mashadi, mohammad ebn-e habib-ol-lah 1850)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602-676)
کتاب، شرحی است مزجی بر مبحث خلل تا اواخر فصل قضاء صلوات شرح این عبارت: «اما اللواحق فمسائل الأولى من فاتته فريضة».
آغاز: بسمله، الركن الرابع من اركان الصلاة في التوابع لها و فيه فصول اربعة، الفصل الأول: في الخلل الواقع في الصلاة
انجام: فلا فرق حينئذ بين زيادة ركعة او رکعتین او نقیصتها في الابطال.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:6493
آغاز و انجام: برابر جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوای مذهب، 160گ، 25 سطر، اندازه: 14×26سم [ف: 20 - 293] و [ف: 5 - 550]
: شرح شرایع الاسلام / فقه / عربی
š.-u šarāyi'-il-islām
قزوینی، مولی مصطفی، - 1270 قمری
qazvīnī, maolā mostafā (- 1854)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602- 676)
در شرح شرایع است طهارت تا آخر کتاب حج. مؤلف از شاگردان صاحب جواهر است که ظاهرا با این تأليف موفق به اخذ اجاره از استاد خویش شده است.
[دنا 790/6؛ الذريعة 253:6 و 329:13]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 292- طباطبائی
مشتمل بر بخش طهارت از شرح شرایع است به صورت ناتمام؛ خط: نسخ متوسط، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ توضیحات: آغاز نسخه دو برگ به خط شیخ محمد حسن صاحب جواهر دیده می شود که اولین آنها اجازه ای است که به مؤلف یعنی مولی مصطفی قزوینی داده است و برگ دیگر تقریظ صاحب جواهر است بر کتاب حاضر که بعد از مطالعه آن را نگاشته است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 157 گ، 20 سطر، قطع: وزيري [ف: 24- 205]
š.-u šarāyi'-il-islām
شروقی، محمد حسن بن موسی، - 1277 قمری
šorūdī, mohammad hasan ebn-e mūsā (- 1861)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676) شرح استدلالی مفصلی است بر «شرائع الاسلام» محقق حلی. شارح از صاحب جواهر به عنوان «شیخنا في جواهره» و از صاحب حدائق بسیار نقل کرده است.
[دنا 790/6؛ الذریعه 32/13 شماره 1182]
آغاز: کتاب الخمس و هو بضم الخاء و اسكان الميم و بضمتين ايضا لغة جزء من خمسة و شرعا حق مالی ثبت لبنی هاشم في مال مخصوص نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء - نجف اشرف. مشتمل بر کتاب الخمس می باشد؛ خط: نسخ، كان محمد على قفطان، تا: آخر جمادی الاول 1269ق (شاید تاريخ تأليف باشد چنانچه صاحب ذریعه قائل شده)؛ تملک: محمد رضا کاشف الغطاء؛ 96ص [عکسی ف: 6- 315]
آغاز: کتاب الزكاة التي افترضها الله تعالى على العباد و قرنها في كثير من آي الكتاب مع الصلاة التي هي للاعمال عمود و عماد؛ نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء - نجف اشرف. كتاب الزكاة می باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن محمد حسن (فرزند مؤلف)، تا: 16رجب 1273ق؛ تملک:هادی بن عباس آل كاشف الغطاء به سال 1315، یادداشتی از عبدالحسین جعفری در استعاره کتاب به سال 1311، تملک کاتب به سال 1289؛ 376ص [عکسی ف: 6 - 316]
š.-u šarāyi'-il-islām
بارفروشی مازندرانی، محمد بن مقیم، 1196 - 1281 قمری
bārforūšī māzandarānī, mohammad ebn-e mogīm (1782 - 1865)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676) شرح استدلالی نسبتا مفصلی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی با نقل اقوال بزرگان فقه. بخش استدلالی این کتاب تقریرات شیخ مرتضی انصاری است که با عنوان «قال الاستاد» آمده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2106
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... أما بعد قال المحقق رحمه الله في الشرائع في آخر مسألة الجبائر و اذا زال العذر استأنف الطهارة؛ انجام: و ثالثها ما رواه الشيخ عن السكونی عن جعفر عن أبيه قال قال النبي ما كان الله ليجعل حيضا مع حبل ... شامل احکام جبائر تا احکام استحاضه می باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ مهر: «عبده الراجی حیدر علی» بیضی)، «یا باقی» (بیضی)، «اللهم صل على محمد و آل محمد» بیضی)، «عبده يعقوب» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 106گ، اندازه: 21×15سم [ف: 6 - 120]
š.-u šarāyi'-il islām fī masā'il-il halāl wa-l harām
قمشه ای اصفهانی، ملا مهدی، - 1281 قمری
qomše’ī esfahānī, mollā mahdī (- 1865)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام محقق حلی،
جعفر بن حسن (602- 676)
مؤلف که از شاگردان شیخ محمد حسن صاحب جواهر و حاج کلباسی و حجة الاسلام شفتی بوده، شرحی مفصل - با تفصیلی بیشتر از «جواهر الكلام» - بر کتاب «شرایع الاسلام» محقق حلی نگاشته است.
[الذريعة 329/13]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2625/2
آغاز: قوله الصوم، و هو الكف عن المفطرات مع النية. أورد عليه بوجوه، احدها انه منقوض في طرده بالكف عن المفطرات مع النية زمانا و أن قل؛ انجام: قوله من وطىء زوجته في شهر رمضان ... و مختاری هنا هو المختار هنالك من التفرقه شرح بخشی از کتاب الصوم - حدود ثلث آن - را دربردارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ ضمیمه: در اوراق 296 تا 301، چند برگ از متن و شرحی فقهی با عنوان «قوله» در مبحث وضو و غسل از کتاب الطهارة الحاق شده و با توجه به عبارت «وقال المصنف في المنتهی» در سطر 6 برگ اول، احتمال دارد شرحی یکی از کتب فقهی علامه حلی باشد، آغاز ضمیمه: الحائض .. و من ثم اختلف العلما في تعريفها و قد عرفها المصنف هنا بانها ... قوله فالوضو يجب للواجب من الصلوة، بالاصل او العارض ...)، انجام ضمیمه: «قوله و المدينة و مسجد النبي ... و قال في الدروس و البيان و الدلائل و کتاب الاشراف و النزهة و الجامع على ما نقل عنها أنه يستحب»؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی، 125گ (170-294)، 29 سطر (20/5×13)، اندازه: 21×30سم [ف: 13 - 39]
š.-u šarāyi'-il-islām
شیخ العراقين، عبد الحسين بن على، - 1286 قمری
šayx-ol-‘erāqayn, “abd-ol-hoseyn ebn-e ‘alī (- 1870)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح مفصلی است با عناوین «قوله، قوله». در آن از شیخ مرتضی انصاری با عنوان «بعض مشايخنا دام تشیده و صاحب جواهر یاد شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:14475
آغاز: بسمله - قوله كتاب القضاء بالمد و القصر اقول القضاء كما صرح به جماعة يأتي لمعان كثيرة، الخلق و منه قوله تعالى فقضهن سبع سموات ای خلقهن؛ انجام: و النزاع انما هو في دعوى انطباق كل قول على معادها في غير محله .. لا يترك الاحتياط بالجمع بين القصر و الاتمام بحال لانه سبيل النجاة و الله العالم. نسخه حاضر شرح کتاب های قضا، زکوة، طهارت (بحث حيض) و صلوة (بحث الخلل الواقع في الصلوة و صلوة المسافر) را شامل است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، بی تا؛ بعضی از عبارات توسط مؤلف خط خورده و اصلاح شده؛ با اجازه اجتهاد به شیخ عبدالحسين الطهرانی از طرف (؟) با مهر مجیز «و آمنوا بما نزل على محمد» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 368گ، 16 سطر، اندازه: 22/5×17سم [ف: 38 - 629]
و شرح شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام / فقه / عربی
š.-u šarāyi'-il-islām fī masā'il-il-ḥalāl-i wa-1-ḥarām
حائری، علی نقی بن حسن، - 1289 قمری
hā’erī, “alī naqī ebn-e hasan (- 1872)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
از حاجی میرزا علینقی بن سید حسن مشهور به حاج آقا بن سید محمد مجاهد بن سید علی طباطبائی. (احمد منزوی)
چاپ: مشار عربی، ص 358؛ تهران، سنگی، بی تا، وزیری بزرگ احسن [الوديعه 193/1-195]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:5426
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز؛ با حواشی منه، با یادداشتی از پسر مؤلف به نام جعفر؛ جلد: تیماج قرمز، 73گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 331]
š.-u šarāyi'-il-islām
روزدری، علی، - 1290 قمری
ruzdari, all ( - 1873)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح استدلالی نسبتا مفصلی است با عناوین «قال، أقول». این جلد مشتمل بر احكام خلل نماز و نماز جماعت می باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2574
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال المصنف الركن الرابع في التوابع ... اقول لا يندرج في أحد الثلاثة الخلل الواقع عن سبق اللسان؛ انجام: و صلاة في مسجد السوق تعدل اثنتي عشرة صلاة و صلاة الرجل في بيته وحده صلاة واحدة.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، با خط خوردگی و اضافه دارد، نام مؤلف بخط آية الله مرعشی روی برگ اول آمده؛ جلد: تیماج قرمز، 225گ، 21 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 7 - 162]
عربی
š.-u šarāyi'-il-islām = ḥāšīyat-un ‘ala-š-šarāyi'
موسوی شفتی، اسدالله بن محمد باقر، 1227؟ - 1290 ؟ قمری
mūsavī šaftī, asad-ol-lāh ebn-e mohammad bāqer (1812 - 1873)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676-602)
شرح استدلالی مفصلی است با عناوین «قوله، قوله» مشتمل بر نقل اقوال فقهای بزرگ و رد و ایراد در آنها. احكام خلل صلاة تا دو سجده سهو آن در روز شنبه یا 6 ماه رجب 1256 پایان یافته است و کتاب الحج در 5 شوال 1269 در نجف اشرف تألیف شده است.
آغاز: قوله الركن الرابع في التوابع ... اعلم أن العمد اتيان الشيء او تركه مع القصد و التذكر و الالتفات
خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح، با خط خوردگی؛ جلد: تیماج مشکی، 174 گ، اندازه: 16×21/5سم [ف: 4 - 213]
کتاب الصوم و بین سال های 1270 و 1271 در نجف اشرف تأليف شده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تاب 206گ، اندازه: 22×16سم [ف: 1- 155]
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ 161گ، 22 سطر آ سه
[کتابخانه اصفهان: ف: - 178]
آغاز: بسمله. قوله العقد هو اللفظ الدال على نقل الملك ... اضطرب تعاريف الأصحاب للبيع فمنهم من عرفه بتعريف المصنف و منهم من عرفه بانه الايجاب و القبول؛ انجام: و تكون المنفعة المذكورة سببا لاعتاقة العبد فالظاهر عدم اللزوم هنا كما لايخفى السابع از «الفصل الثاني في عقد البيع» شروع شده و در اواخر «الفصل الرابع في أحكام العقود» ناتمام مانده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ توسط علامه شیخ محمد علی بن محمدباقر بن محمد تقی در سوم ذیحجه 1297، تصحیح و مقابله شده (خط و مهر او در پایان نسخه شاهد آن است)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی و شکری، جلد: میشن نیلی، 234 گ، 24 سطر، اندازه: 17× 24/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 231]
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 102] .. اصفهان؛ شفتی، مهدی؛ شماره نسخه:23
شرح شرایع الاسلام 939 شرح مبحث نماز جماعت است و در ماه رجب 1272 تألیف شده؛ خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد حسن خوانساری، تا: شنبه 9 رجب 1292ق؛ 109گ، 24سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 173]
شامل کتاب الامر بالمعروف و النهي عن المنكر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 68گ (1پ -68پ)، 11 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 176]
بخشی از کتاب طهارت و احکام نجاسات است که در 23 جمادی الثانی 1287 تأليف شده؛ خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 13؛ 139 گ، 23 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 175]
احکام شک و سهو در نماز است و در ماه رجب 1256 تأليف شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 191گ، 23 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 171]
شرح کیفیت وضو است که در ربيع الاول 1258 به اتمام رسیده؛ خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد حسن خوانساری، تا: اواخر قرن 13؛ 130 گ، 24 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 173]
آغاز: بسمله، قوله العقد هو اللفظ الدال على نقل الملک ... اضطرب تعاريف الأصحاب للبيع فمنهم من عرفه بتعريف المصنف و منهم من عرفه بانه الايجاب و القبول؛ انجام: و تكون المنفعة المذكورة سببا لاعتاقه العبد فالظاهر عدم اللزوم هنا كما لايخفى السابع. از «الفصل الثاني في عقد البيع» شروع شده و در اواخر «الفصل الرابع في احكام العقود» ناتمام مانده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ نسخه توسط علامه شیخ محمد علی بن محمد باقر بن محمد تقی در سوم ذیحجه 1297، تصحیح و مقابله شده خط و مهر او در پایان نسخه شاهد آن است؛ اهدایی: رهبری، 1373؛ کاغذ: نخودی و شکری، جلد: میشن نیلی، 234گ، 24 سطر، اندازه: 17×24/5سم [ف: 21/1 - 486]
š.-u šarāyi'-il-islām
آقا میرزا بابا سبزواری، – 1293 قمری
ācā mīrzā bābā sabzevārī (- 1876)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح استدلالی است بر شرایع الاسلام محقق حلی که آن را به عنوان حاشیه با عناوین «قوله، قوله» شرح کرده و مشتمل بر کتب تجارت، ودیعه، عاریه، وقوف و صدقات، سکنی و حبس، نکاح و برخی از احکام صلات و غیره می باشد.
آغاز: لاشبهة أن الجهل بالموضوع لايوجب الاعادة؛ انجام: الظاهر عدم صحة تزويجه لأن الأصل في الشرایط أن يكون واقعية خرج منها ما كان المطلق مخالفة و بقي الباقی خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اوایل قرن 13 کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 108گ، اندازه: 21/4×15/3 سم [ف: 20-290]
آغاز: قوله و جوائز الظالم أن علمت حرام بعينها الخ لا خصوصية الجوائز الظالم بل كان من استولی يده على مال الغير غصبا؛ انجام: لانا نقول مع الفرق بين دفع الدين و العين لحصول الثاني ...... له الزامه و قهره على الدفع اليه. از ششمین مسأله از کتاب التجاره شروع و به «لو انكر المقر له حفظها الحاكم» از کتاب القضا ختم گردیده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ با وقف نامه کتب مؤلف توسط شیخ محمد رحیم در سال 1293ق؛ کاغذ: نخودی و فستقی، جلد: تیماج مشکی، 209گ، 23 و 24 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 20 - 289]
آغاز: المسألة الأولى: ينجس الماء بجميع أصنافه و أقسامه بالتغيير بالنجاسة في أحد أوصافه ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، واقف: میرزا بابا سبزواری، رمضان 1293ق؛ کاغذ: فرنگی، اندازه: 16×20/5 سم [تراثنا ن س ش 1 - 108]
š.-u šarāyi'-il-islām
کجوری مازندرانی، مهدی، 1216 - 1293 قمری
kajūrī māzandarānī, mahdī (1802 - 1876)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676) یکی از این شروح است که در الذریعه نیامده و شارح از علمای قرن 13ق و شاگرد صاحب جواهر می باشد. این شرح بسیار مبسوط و حاوی نکات استدلالی و ذکر آراء بسیاری از فقهای متقدم و متأخر و معاصرین شارح از جمله محقق نراقی و فاض قطيفی بوده و در کتاب از صاحب جواهر کرارا با عنوان «استاد» یاد شده است.
آغاز: بسمله - كتاب الاجاره هي لغة على ما في و الاجرة بمعنی و هو کری الاجر؛ انجام: و ان كان ظني لايغني عن الحق شيئا و كان ذلك في النصف الاخر من ذیقعده سنه 1254. خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 1254ق؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوا با کاغذ سفید، 140ص، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف: 2 – 175]
کا: محمد ابراهيم بن محمد شریف از روی خط شارح، تا: 1302ق [نشریه: 5 – 292]
آغاز: بسمله، کتاب التجاره و المراد بها في المقام هو المعاوضة قصد بها الاكتساب أو القلوب؛ انجام: کون شرط ترك الواجب مثلا شرطا مخالفا لكتاب و قد عرفت منعه الا أن المنع مكابرة. شامل کتاب التجارة تا فصل سوم (خیارات) بوده و احتمالا شارح قصد اتمام کتاب تجارت را داشته ولی موفق به اتمام آن نشده است؛ خط: نسخ خوش، كا: محمد ابراهیم ابن محمد شریف، تا: 1302ق؛ مصحح، محشی از شارح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج پوست اناری، 569گ، 31 سطر (24×13)، اندازه: 36×21/5 سم [رایانه]
š.-u šarāyi'-il-islām
رشتی، اسدالله
raštī, asad-ol-lāh
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح استدلالی مفصلی است به عنوان «قال، قال» و نام مؤلف از یادداشتی است که روی برگ اول آمده است. این نسخه دارای کتاب الفرائض (ارث) می باشد.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:3523- 18/43
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال ره كتاب الفرائض، الفرائض في الاصل جمع فريضة من الفرض بمعنى التقدير كما قيل او بمعنى الايجاب؛ انجام: فاذا اجتمع سببان في الأنساب ورث ذوالبنين ارثين مع عدم الحجب ومع الحجب من جهة المانع كما تقدم والله هو العالم.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، علی میرزا اصفهانی کتاب را با سید عبدالعظیم با نسخه مؤلف مقابله کرده و به سال 1294 پایان یافته؛ مهر: «عبده الراجی علی میرزا» (بیضی)، «عبده عبد العظيم بن حسن الموسوی»؛ جلد: تیماج نیلی، 150گ، 24 سطر، اندازه: 24/5×16 سم [ف: 5 - 2601]
š.-u šarāyi'-il-islām
مجتهد یزدی، یحیی
mojtahed-e yazdī, yahyā
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:4044
بی کا، تا: 1295 ق (نشریه: 13 - 358]
š.-u šarāyi'-il-islām
تهرانی، علی بن خليل، - 1296 قمری
tehrānī, ‘alī ebn-e xalīl (- 1879)
وابسته به: شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
تاریخ تألیف: شنبه آخر ذیقعده 1280ق
شرح مزجی و استدلالی است بر «شرایع الاسلام» محقق حلی و معلوم نیست شارح غیر از این بخش (کتاب الوصايا)، بخش های دیگر کتاب شرایع را شرح نموده یا نه.
[دنا 791/6 ؛ الذريعة 326/13، ش 1201]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14060
آغاز: الحمدلله وصلى الله على محمد و آله الطاهرین و لعنة الله على اعدائهم اجمعین ... کتاب الوصايا اقول هي جمع وصاية لا الوصية كما تخليه في الرياض و ان كانت الوصأة و الوصاية و الوصية بمعنی؛ انجام: مسئلة لو اعتق امة تستوي ثلث ماله فاصدقها بثلث ماله ... فهل لها مهر المثل ام لا تردد المحقق فيه و تبعه آخرون و منشأ لزوم الدور ان ذلک بمنزلة ارش الجناية وليكن هذا آخر ... و ظاهرا و باطنا. شرح كتاب الوصايا»؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: شنبه سلخ ذیقعده 1280ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج مشکی، 55گ، 23 سطر، اندازه: 15/5 × 22/5سم [ف: 38 - 84]
Š.-u šarāyi'-il-islām
آهاری، محمد امین، ق13 قمری
ahārī, mohammad amīn (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح استدلالی متوسطی است با عناوین «قوله، قوله» با نقل اقوال بزرگان فقهاء. از اینکه در چند جا ارجاع به نوشته سابق خود می دهد به نظر می رسد، که مقدمه ای در اصول فقه برای همین کتاب نوشته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2307
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اني لما اطلعت على كتب الاستدلالية لفقهائنا المتأخرين الامامية رضوان الله عليهم از آغاز کتاب طهارت تا احکام اوانی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح بعضی گویا به خط مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 196گ، 24 سطر، اندازه: 24×19سم [ف: 6 - 290]
Š.-u šarāyi“-il-islām
برغانی، صادق بن محمد صالح، ق13 قمری
baraqānī, sādeq ebn-e mohammad sāleh (- 196)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح استدلالی نسبتا مفصلی است بر «خلل الصلوة شرایع الاسلام» محقق حلی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:21543
آغاز: بسمله، حمدله، الركن الرابع في التوابع و فيه فصول، الفصل الأول في الخلل الواقع في الصلاة اليومية وان شارك في بعض احكامها غيرها؛ انجام: و دخل في الفريضة او هو بعد في تلك الناقلة اتمها ناقلة و ... و الله تعالی اعلم بحقایق الامور و احكامه. مشتمل است بر: الركن الرابع: في التوابع: الفصل الأول: في الخلل الواقع في الصلاة؛ خاتمة: في سجدتي السهو؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 157 گ، 16 سطر، اندازه: 21×15 سم [ف: 20 - 287]
مشهد؛ رضوی، شماره نسخه:1046
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 153]
š.-u šarāyi'-il-islām
بفروئی یزدی، علی اصغر بن محمد حسین، ق13 قمری
bafrū’ī yazdī, ‘alī asqar ebn-e mohammad hoseyn ( 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح مزجی استدلالی است با نقل اقوال فقهای بزرگی بر کتاب القضاء و الشهادات «شرايع الاسلام» محقق حلی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:14367
آغاز: بسمله، کتاب الشهادات جمع شهادة و هي لغة أما من شهد بمعنی حضر و منه الشاهد يرى مالا يراه الغايب و قوله تعالی فمن شهد منكم الشهر فليصمه؛ انجام: و ههنا فروعات مذكورة في کتب العامة و الخاصة مرجعها إلى القواعد العامة اذ لانص فيها بالخصوص تركنا للاشتغال بالاهم منها ... على مهاجرها الف سلام و تحية. فقط شرح شهادات می باشد که در جمعه 21 ذیحجه 1207ق نگاشته شده؟
خط: نسخ، كا: مهدی دامغانی، تا: 23 جمادی الاول 1271ق؛ مصحح، مقابله شده؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: اسقاطی، 93گ، 25 سطر، اندازه: 21×5/ 30سم [ف: 20 - 292]
Š.-u šarāyi'-il-islām
ja‘farī, nūh ebn-e qāsem (- 1883)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح مزجی استدلالی است بر شرایع الاسلام محقق حلی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 13540
آغاز: بسمله، حمدله ... کتاب الزکوة و هي لغة الطهارة و منه قوله؛ انجام: و ابن ادریس المنع من اخذ الرهن على مالها.
مشتمل است بر مباحث: 1. كتاب الزكاة: القسم الاول في زكاة المال: النظر الأول: في من تجب عليه الزكاة، النظر الثاني: في ما تجب فيه الزكاة، النظر الثالث: في من تصرف اليه الزكاة، القسم الثاني: في زكاة الفطرة، 2. کتاب الرهن: 1) في الرهن، 2) في شرائط الرهن، 3) في الحق؛ خط: نسخ، كان محمد موسوی شوشتری، تا: پنج شنبه 18 ربیع الثانی 1294ق؛ کاغذ: شکری و نخودی، جلد: میشن عنابی مذهب، 167گ، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 20 - 280]
š.-u šarāyi'-il-islām
حسینی، موسی بن فضل الله، ق13 قمری
hoseynī, mūsā ebn-e fazl-ol-lāh (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرحی است با عناوین «قوله» یا «قوله، أقول» و یا به صورت مزجی بر کتاب شرایع الاسلام محقق حلی.
آغاز: ... و المحرم انواع، الأول، الأعيان النجسة ذاتا كالخمر و الأنبذة المسكرة و الفقاع و غيرها من النجاسات؛ انجام: و من نماء هذا الملك المنفعة الدائمة، فاذا استوفاها المشتري بالاجارة فلا وجه ... از اول کتاب بيع، تا پایان مسائل خيارات؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ مهر: «اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی آبی و سفید، جلد: چرم صورتی، 475گ، 19 سطر (18×12)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 40 - 597]
آغاز: المسئلة الثانية في مأخوذية قصد القربة و عدم مأخوذيتها في الوقف و يمكن ان يكون نزاعهم ... قال استادنا المدقق ان المشهور بين القدماء إلى العلامة ... برگ 39: قوله و اذا تم كان لازما لا يجوز الرجوع، يعني اذا تم الوقف بای شیء كان .. قوله و لو وقف و وهب ... اقول: وجه الابتداء في الاول المنجزات؛ انجام: و قد عرفت انه الحق الذي ينبغي البناء عليه و الاخذ به، و الله العالم بحقائق الأمور، و الحمدالله اولا و آخرا ... کتاب وقف؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اواخر قرن 13؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم مشکی، 171گ (33-203)، 24 سطر (18×10)، اندازه: 22×15سم [ف: 40 - 487]
آغاز: الفصل الثالث في كيفية الوضوء و فروضه و خمسة، و في المنافع سبعة باضافة المولاة و الترتيب و لعل غرض المص و من ذهب مذهبه؛ انجام: ربما يشكل عدم الكفارة ح ... الافطار في المقام من العالم العامد و لو بملاحظة الأصل الشرعي ... نوشته نیست. از فصل سوم در کیفیت وضو، تا بخشی از مسائل صوم؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اواخر قرن 13، جا: زین الدین رباط شاه عباسی واقع در مسیر کرمان؛ با قلم خوردگی، مصحح اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم مشکی، 463گ، 20-25 سطر (12×17)، اندازه: 21×17/5 سم [ف: 40 - 495]
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... قوله كتاب الزكوة، اقول ان الزكوة قد فسرت بمعنيين الطهارة و الزيادة و النمو، و من الأول قوله تعالی قد افلح من زکیها؛ انجام: فليس کونه وقتا لها امرا معلوما ان لم ... انه معلوم العدم ... کتاب الزكاة؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، 163گ (1-163)، 15× 23 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 40 - 458]
.. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:16019
آغاز: الركن الرابع في التوابع و فيه فصول، الفصل الأول في الخلل الواقع في الصلوة المفروضة اليومية و ان شاركها غيرها من الفرائض و النوافل في كثير من الأحكام؛ انجام: و ليكن هذا آخر ما اردنا ایراده في باب الصلوة و يتلوه البحث في بقية العبادات من الزكوة و الخمس و الصوم و غيرها ان شاء الله تعالى، و انفق الفراغ شامل رکن رابع در خلل صلاة است تا پایان مسائل صلاة؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: جمعه 10 شوال 1281ق، جا: یزد؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ یک فقره حاشیه به خط مؤلف در برگی 96پ آمده که به سال 1286 ق در تهران نوشته شده؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم مشکی، 299گ، 25-26 سطر (11×17)، اندازه:
18×23/5 سم [ف: 40 - 563]
آغاز: الركن الثاني في افعال مجموعها يسمى بالصلوة و هي واجبة لا يجوز تركها و مسنونة يجوز تركها فالواجبات ثمانية أو عشرة باضافة الترتيب و الموالاة في الافعال و الأحوال؛ انجام: و انه لا يخرج عن عهدة الأمر بالعصيان، و ليكن هذا آخر الكلام في الصلوة و ما تتعلق بها من الاجزاء و الشرائط و يتلوه الكلام في بقية الصلوت ان شاء الله تعالی]، و قد وقع الفراغ من تسویده ... شامل رکن دوم، در افعال صلاة و در روز سه شنبه، پنجم رجب سال 1281 ق در یزد، به انجام رسیده است؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1281ق، جا: يزد؛ با قلم خوردگی، مصحح اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم مشکی، 284گ، 23-24 سطر (19×12)، اندازه: 18×23/5سم [ف: 40 - 565]
آغاز: کتاب الجهاد من الجهد بالفتح و هو المشقة او منه بالضم بمعنی الوسع و الطاقة، هذا بحسب اللغة؛ انجام: كما أن ظاهره في غير المتعمد بترك الوضوء فالتعميم للامرين محتاج الى دليل آخر غیره از کتاب جهاد آغاز شده، سپس امر به معروف و نهی از منکر، نماز کسوف، نماز میت و تا پایان کتاب طهارت به انجام می رسد. کتاب جهاد، در ليلة الرغائب (اول ماه رجب سال 1283 ق به
پایان رسیده؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: غره رجب 1283 ق؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم قهوه ای، 328گ، 24-22 سطر (17×12)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 40 - 595]
آغاز: ... و يجب بعد فرض احراز الشرائط على الفور اجماعا محكيا من حملة من العبائر و يدل عليه ايضا الاخبار الناهية عن استنابة المستطيع؛ انجام: و مع التعارض ينبغي ملاحظة الميزان و از ننا الله و ایاکم بحسن احسانه و ألطافه، و الحمدالله اولا و آخرا .. فرغ من تسویده ... کتاب های حج، خمس و زکات. و در میانه آن مباحث پراکنده ای درباره عدالت و وجوب تقديم فائته بر حاضره آمده است؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: دوشنبه جمادی الاول 1283ق، جا: همدان؛ افتادگی: آغاز؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرشکی، 382گ، 22-23 سطر (17×12)، اندازه: 17/5 × 21/5 سم [ف: 40 - 496]
آغاز: الحمدالله رب العالمین، کتاب الحدود و التعزیرات، جمع حد و تعزیر و هما لغة كما عن لک و غيرها المنع و التأدیب و شرعا عقوبة حاصلة تتعلق؛ انجام: لكن التحقيق عدم عقد المسلم للكافر و بالعكس لاتقطاع المودة بينهم و الانتصار ... اتينا بما قصدناه و وفينا بما وعدناه فلنحمد الله ... وأن يجعلنا من خلصنالء شيعتهم الداخلين في شفاعتهم انه ولی ذلک از حدود و تعریزات، تا پایان دیات، خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: رمضان 1289ق، جا: همدان؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: چرم قهوه ای، 332 گ، 19-21 سطر (18×12)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 40 - 492]
آغاز: کتاب الضمان، مشتق من الضمن ينقل ما كان في ذمته في المال و يجعله و ضمن ذمة اخرى؛ انجام: و آن علم المشترى أن يده علیه ید موكله و هذا واضح، و قد فرغنا ... از کتاب الضمان تا پایان کتاب الوكالة به فرجام رسیده. این جلد، در روز 12 ربیع الثانی سال 1289 ق در همدان، به پایان رسیده است؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 12 ربیع الثانی 1289ق، جا: همدان با با قلم خوردگی، مصحح، اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم بنفش، 241گ، 21-18 سطر (17×12)، اندازه: 17/5 × 22/5سم [ف: 40 - 510]
آغاز: مسئلة في الخلل الواقع في الصلوة و هو كما في يع اما عن او سهو أو شک، قد يقال ان الشك بنفسه خلل في الصلوة؛ انجام: و مما ذكرنا ظهر حال العنوان الثاني اعنی عنوان هاشمی بل و حال غيره من سائر العناوين و اتضح حكم المسئلة بحمدالله تعالى و الله العالم
از باب الخلل الواقع في الصلاة تا پایان کتاب الخمس؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: (باب الخلل) محرم 1292ق، جا: نجف اشرف؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، 222گ (1-222)، 24 ×33 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 40 - 490]
از کتاب القضاء (انجام در شنبه 19 شوال 1258)، صید و ذباحه، غصب، شفعه، احياء موات، لقطه، ودیعه (انجام در 9 محرم 1290 در همدان)؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 9 محرم 1290ق، جا: همدان؛ کاغذ: سفید و الوان، 416گ، قطع: وزیری [چند نسخه ف: - 22]
آغاز: کتاب الوقوف و الصدقات و النظر في العقد و الشرائط و اللواحق، الأول الوقف عقد ثمرته تجبيس الاصل و اطلاق المنفعة كما في جملة من الكتب؛ انجام: و لتمام الكلام في ذلك محل آخر و هو باب العتق من الفقه، قد تفقه بتأليف هذا المجلد ... از کتاب وقوف و صدقات، تا پایان کتاب وصایا، کتاب سبق و رمایه در 28 رمضان 1282 ق در سعید آباد سیرجان، از توابع کرمان، و کتاب وصایا در چهارم ذیقعده 1282 ق در همان مکان
به انجام رسیده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1282ق، جا: سعید آباد سیرجان از توابع کرمان؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی حسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم مشکی، 263گ، 20-22 سطر (17×12)، اندازه: 22×17سم [ف: 40 - 485]
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... کتاب احكام الصلوة التي هي نتھی عن الفحشاء و المنكر ... فالعلم بها ای الصلوة يستدعی اربعة ارکان، الأول في المقدمات بفتح الدال او کسرها .. و هي سبع، الأول في اعداد الصلوة؛ انجام: قال بعض الافاضل حتى استعمله علماء العصر فعلا و تقريرا الا اني لم اجد به خبرا و لا من ذكره من الاصحاب، قد اتفق الفراغ من بحث مقدمات الصلوة على يد مؤلف العبد ... از کتاب الصلاة تا پایان رکن نخست در مقدمات نماز؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 17 ربیع الثانی 1282ق، جا: یزد؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، 274گ (1-274)، 24-28 سطر، اندازه: 17×14 سم [ف: 40 - 497]
š.-u šarāyi'-il-islām
حسینی مرعشی، محمد بن عبدالمهدی، ق13 قمری
hoseynī marʻašī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-mahdī ( 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرحی است استدلالی بر شرایع الاسلام محقق حلی.
آغاز: بسمله، حمد له ... قال المصنف و هو مبني على أقسام اربعة الأول في العبادات و هي عشرة؛ انجام: لايصدق أنها قد صدرت بالنية لان الكل. از ابتدای طهارت تا في كيفية الوضوء؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام کاغذ: نخودی شکری، جلد: میشن ماشی، 184 گ، 16 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 20 - 277]
آغاز: بسمله، حمدله ... و بعد فيقول العبد المذنب الراجي عفور به الغنی صدرالدین محمد بن عبدالمهدی الحسینی؛ انجام: و اما الثانی فلان عموم الاخر يشمله بلا معارض و منها انه. مباحث: الركن الثاني: في افعال الصلاة: الأول: النية، الثاني: تكبيرة الاحرام، الثالث: القيام، الرابع: القراءة؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن قهوه ای، 255گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 20 - 279]
آغاز: بسمله، قوله كتاب النكاح، النكاح لغة حقيقة في الوطي؛ انجام: قد كان صحيحا له فيستصحب بعده فان قلت. (ناقص)
مباحث: كتاب النكاح: القسم الأول: فصل 1) آداب العقد، 2) العقد، 3) اولیاء العقد، کتاب الوصايا: فصل 1) الوصية، 2) الموصی، 3) الموصى به، 4) الموصى له، 5) الاوصیاء؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 113 گ، 19 سطر [ف: 20 - 272]
š.-u šarāyi'-il-islām
خوانساری، محمد علی بن زین العابدین، ق13 قمری
xānsārī, mohammad ‘alī ebn-e zeyn-ol-‘ābedīn (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:5379/3
فقط كتاب الزكاة آمده که با عناوین «قوله اقول» و استدلالی مفصل می باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قرمز، 49گ (421پ- 469)، اندازه: 14×20سم [ف: 14-168]
Š.-u šarāyi'-il-islām
رانکوئی حائری، محمد طاهر، ق13 قمری
rānko’ī hā’erī, mohammad tāher (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح مفصل استدلالی است با نقل اقوال بزرگان فقهاء. این نسخه مشتمل بر کتاب صلاة از احکام مکان مصلی و کتاب صوم می باشد و بسیاری از مباحث آن ناتمام مانده، و احکام قرائت از کتاب صلاة به روز ششم شعبان 1265 در کربلا به پایان رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2323
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... المقدمة الخامسة في مكان المصلی و هو الحيز الذي يشغله المصلى مع ماعليه من ثيابه؛ انجام: و على فرضه لايلزمه أن يكون شيئا حراما بالنسبة الى شخص و حلالا بالنسبة الى آخر.
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ با خط خوردگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 423گ، اندازه: 21×15سم [ف: 6 - 302]
Š.-u šarāyi'-il-islām
رضوی، محمد بن محمد حسن، ق13 قمری
razavī, mohammad ebn-e mohammad hasan (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح استدلالی مبسوطی است با عناوین «قال قول» بر مبحث قضای فریضه و همچنین صفات قاضی از کتاب شرایع الاسلام محقق حلی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:8648
آغاز: صلاة: بسمله، حمدله، قال المصنف ره و يجوز أن يقضي الفرائض الخمس في كل وقت ... اقول ان هنا مسائل احدها جواز قضاء الفرائض اليومية في وقت الحاضرة بل مطلق اداء الصلوات المفروضات كالخسوفين و الزلزلة و صلاة الخوف الواجب؛ انجام: فالوجوب الكفائي من حيث هو غير مانع من تأثير الاجارة و جواز اخذ الاجرة عليها
خط: نستعلیق شکسته، کاتب = مؤلف، تا: در سال های 1292 - 1294ق؛ پشت برگ اول صلاة و قضاء دستخط مؤلف درباره مطالب تدوین شده و خط محمد ابراهيم بن محمد بن محمد حسن رضوی فرزند مؤلف؛ واقف: سید علی اصغر اصغرزاده موسوی، اردیبهشت 1338؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه پارچه مشکی، 149گ، 21 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 20 - 286]
š.-u šarāyi'-il-islām
زاهد نجفی، عیسی بن حسین، ق13 قمری
zāhed najafī, 'īsā ben hoseyn (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح مزجی مفصلی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی، با نقل بعضی از گفته های فقها و گفتگو در آنها. این نسخه مشتمل بر افعال صلاة تا آخر کتاب صلاة و از آغاز عقود تا بيع می باشد و کتاب آخر سال 1255 پایان یافته و مؤلف تصریح می کند که بعضی از شرح را در نجف یا مشهد یا قم نگاشته است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1905
آغاز: الركن الثاني من الأركان التي يستدعيها العلم بالصلاة في افعال الصلاة و هي واجبة و مسنونة
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: گویا از عصر مؤلف؛ جلد: تیماج قرمز، 381گ، 33 سطر، اندازه: 36×23سم [ف: 5 - 330]
š.-u šarāyi'-il-islām
سید اسدالله، ق13 قمری
seyyed asad-ol-lāh (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676602)
تاریخ تأليف: رجب 1250ق
شرحی است استدلالی و بسیار مفید و مبسوط و حاوی اقوال متقدمین و متأخرين و نقد و بررسی اقوال که پس از آن، نظر خاص خویش را به گونه ای مستدل بیان می دارد.
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و لا سيما على امير المؤمنين وصيه و وزیره و ناصره و مستودع علمه کتاب حج و تا احکام احرام را دارد، پنجم شوال 1269 به پایان رسیده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 12 ربیع الثانی 1283ق، جا: (نائین یکی از دهات)، به دستور مؤلف؛ تملک: سید محمد مهدی سدهی؛ جلد: تیماج قرمز، 330گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 15 - 269]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلوة على محمد و آله اجمعین قوله الركن الرابع في التوابع و فيه فصول الفصل الأول في الخلل الواقع في الصلوة ... اعلم أن العمدا تيان الشيئي او ترکه مع القصد و التذكر؛ انجام: آخرین عنوان موجود که شش برگ به آخر مانده است: قوله و لو اهملهما عمدا لم تبطل الصلوة و عليه الاتيان بهما و لو طالت المدة. و تحقيق الحال في ذلك يقتضی بسط الكلام في بيان امور احدها انه ... و الظاهر انه عين القول باعتبار سهوه و الصلوة على محمد و آله و الحمدلله على مننه و افضاله و قد وقع الفراغ منه ...
خط: نسخ زیبا، كا: محمد تقی خوانساری، تا: جمعه 4 رمضان 1293ق، متصدی استكتاب، سید محمد حسن، محشی با امضاء منه عفى عنه»، در آخر نسخه، ستایش علی میرزا لنجانی از این کتاب و مؤلف در 1293 ق با مهر «عبدالراجی علی میرزا» (بیضی)، تصحیح و مقابله شده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج نیلی مذهب، در سرترنجها نام جلد ساز آمده «ابراهيم بن محمد باقر»، 137 گ، 24 سطر (18×10/5)، اندازه: 25×17سم [ف: 4- 1929]
آغاز: بسمله قوله ره و هما مستحبان في الصلوة الخمس المفروضه اداء و قضاء ... اعلم انه اختلف الأصحاب في الاذان و الاقامه على اقوال؛ انجام: قال امرنی ابو عبدالله (علیه السلام) ان اقرء المعوذتين في المكتوبة الى غير ذالك من الأخبار. شامل شرح مقدمه هفتم در اذان و اقامه از کتاب صلوة شرایع تا مسأله پنجم از رکن دوم که در افعال نماز است، و مطابق شرايع چاپ سنگی 1320ق با قطع رحلی از صفحه 21 دو سطر به آخر مانده - و هما مستحبان في الصلات ... - و 22 و 23 تا آخر صفحه 24 شرح شده است؛ خط: نستعلیق زیبا، کا: محمد تقی بن محمد
حسن خوانساری، تا: 1293 ق، به دستور حاج سید جعفر؛ در هامش صفحه آخر یادداشت مقابله علی میرزا لنجانی در شوال 1294 ق با مهر «عبدالراجی علی میرزا» (بیضی)، در هامش برگ 100 چنین آمده: «این بیست و دو ورق که خط جناب مخدومی آقا سید عبدالعظیم حفظه الله الملك الكريم است با ایشان بدقت این اقل آن را مقابله نمودم في شهر رمضان 1294» با مهر «العبد المذنب محمد رضا» (بیضی)، تصحیح و مقابله شده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج نیلی، 140گ، 24 سطر (18×10/5)، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 4 - 1931]
š.-u šarāyi'-il-islām
شفتی اصفهانی، محمد علی بن محمد باقر، ق13 قمری
šaftī esfahānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad bāqer (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح استدلالی متوسطی است با نقل اقوال بسیاری از فقها. نسخه حاضر دارای کتاب وصیت می باشد و ظاهرا پاره ای از کتاب های دیگر نیز نوشته شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1995/3
آغاز: کتاب الوصايا جمع وصية من أوصى يوصي أو وصی يوصی
خط: نسخ، كا: میرزا محمد بن محمد ابراهیم، تا: 1263ق، جا نجف اشرف؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 75گ (81پ- 155ر)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 5 - 367]
š.-u šarāyi'-il-islām
علی بن عبدالغفار، ق13 قمری
‘alī ebn-e ‘abd-ol-qaffār (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح مزجی استدلالی متوسطی است با نقل اقوال بسیاری از فقهای قدیم. نسخه حاضر که کتاب الوصاياست در 17 ذیحجه 1288 به پایان رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 3393/2
آغاز: آغاز نسخه: کتاب الوصايا التي هي جمع الوصية التي اسم مصدر من وصى بالتشديد أو أوصى كما هو محكمي القاموس
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 17 ذیحجه 1288ق؛ جلد: مقوایی تیماج مشکی، 146گ (4پ- 149ر)، 18 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 9 - 180]
š.-u šarāyiʻ-il-islām
قزوینی، عبدالمطلب بن محمد کاظم، ق13 قمری
qazvini, abd-ol-motalleb ebn-e mohammad kazem ( - 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح مفصل استدلالی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی و رد و ایراد بسیار مخصوصا در گفته های قدمای از فقها.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 5612
آغاز: الحمدلله رب العالمين .. قال المصنف الركن الثالث في الطهارة الترابية قبل قدم هذا الركن على الرابع جلد سوم از کتاب طهارت می باشد که در ماه جمادی الثانی 1257 در قزوین پایان یافته؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1257ق، جا: قزوین؛ تملک: ريحان الله الموسوی به تاریخ چهارم شوال 1321 با مهر «ریحان الله الموسوی» (بیضی)، محمد على خونساری به تاریخ 19 رمضان 1392، جلد: تیماج قهوه ای، 240 گ، 20 سطر، اندازه: 15 × 20/5سم [ف: 15 - 14]
Š.-u šarāyi'-il-islām
گلپایگانی، ابراهيم بن محسن، ق13 قمری
golpāygānī, ebrāhīm ebn-e mohsen (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح مزجی متوسطی است بر کتاب «شرایع الاسلام» محقق حلی شارح از شاگردان صاحب جواهر و شیخ مرتضی انصاری بوده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 1502/2 - 9/52
آغاز: بسمله حمدله وصلى الله على محمد و آله الطاهرین کتاب الوصايا و فيه فصول الفصل الاول الوصية مصدر وصی يوصی بالتشديد او اوصي يوصی او اسم مصدر لهما و هي عرف و لغة؛ انجام: والالما كان كل واحد من الجنسين باحد المداعيين و دعوى أن الرواية ظاهرة في الاجنبه کتاب الوصایا، میراث، طهارت، قضاء، يمين؛ خط: نستعلیق، کاتب =مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی به خط مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 178گ، 17-23 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 5 - 2599]
š.-u šarāyi'-il islām
مراغی، محمد باقر بن محمد جعفر، ق13 قمری
marādī, mohammad bāqer ebn-e mohammad jaʼfar ( 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
تاریخ تأليف: 1274ق
شرحی است استدلالی مفصل با عناوین «قال، اقول» بر کتاب شرائع الاسلام» محقق حلی. جلد اول دهم شوال 1274 ق به پایان رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 3502
آغاز: أحمد اللهم على ما مهدت لنا الدين و بینت لنا الأحكام و أوضحت لنا ببعثک محمد سيد المرسلین مسائل الحلال و الحرام؛ انجام: فالنظر أن قصد ما في الذمة اولي، جعلنا الله من موالی الائمة المعصومین و حشرنا معهم في عليين. جلد اول تا پایان احکام وضو؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 10 شوال 1274ق؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 211گ، 23 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 9 - 301]
š.-u šarāyi'-il-islām
موسوی، محمد رضا، ق13 قمری
mūsavī, mohammad rezā (- 190)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
تاریخ تأليف: یک شنبه 19 جمادی الثانی 1273ق
شرح استدلالی مفصلی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلى با رد و ایراد بسیار و نقل گفته های فقها کمتر می شود. کتاب وصیت این شرح روز یک شنبه نوزدهم جمادی الثانی 1273 ق به پایان رسیده است. مؤلف این کتاب جز سید رضا بن سید مهدی بحر العلوم طباطبائی است که در الذریعه (322/13) ذکر شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6548
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم الشريف، تا: یک شنبه غره شعبان 1281ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 264 گ، 32 سطر، اندازه: 21×33/5 سم [ف: 17 - 134]
š.-u šarāyi'-il-islām
موسوی رشتی، عبدالباقی بن علی رضا، ق13 قمری
mūsavī raštī, ‘abd-ol-bāqi ebn-e ‘alī rezā (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال والحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
مباحثی است در فقه استدلالی که به صورت شرحی بر شرایع الاسلام با عنوان های «قوله - قوله» نگاشته شده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2637/2 - 14/87
آغاز: اذا لم يغير المعني كما ترى فالمعتبر منها ما تواتر نقطه من قراء السبع او العشر لا ماوافق العربية لما عرفت ... و أن قلنا أن العبادات اساميها موضوعة للاعم فالاطلاق و النصوص و العمومات؛ انجام: و النصف الجنوبي غير مسكون لاستيلاء الحرارة و الماء و عليه النصف الشمالي المعمور فيه ايضا انما هو نصفه المتصل بخط الاستواء کتاب الصلاة، عتق، قبله؛ خط: شکسته نستعلیق، تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ در پایان نسخه اجازه دو تن از اساتید مؤلف به وی به نام های مهدی نجل مرحوم شیخ علی و مهدی بن شیخ علی به خط خودشان درج شده؛ جلد: مقوا، 193 گ، 18-14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2598]
Š.-u šarāyi'-il-islām
همدانی، محمد کاظم، ق13 قمری
hamadānī, mohammad kāzem (- 19c)
شرح استدلالی متوسطی است با عناوین «قال ره، اقول» بر «کتاب القضاء» و «کتاب الحدود و التعزیرات» شرایع الاسلام محقق حلى. نویسنده به اقوال علما و استادش صاحب جواهر اشاره می کند و رد و ایراد نیز دارد و کتاب القضاء را در دهه سوم جمادی الثانی 1259ق و کتاب الحدود و التعزیرات را در صفر 1260 ق به پایان برده است.
مشهد، گوهرشاد؛ شماره نسخه:2214
آغاز: بسمله، قال ره كتاب القضاء اقول قد صرح غير واحد بانه لغة المعان و قد انهاها الاستاد في جواهره؛ انجام: و سیجیئ تمام الكلام في الديات بتأييد من الله سبحانه قد وقع الفراغ من تسویده لمؤلفه الاثم ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1260ق؛ با یادداشتی از شیخ على فرزند شیخ محمد کبیر قوچانی؛ واقف: محمد کاظم همدانی، 1291؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 235 گ، 29 سطر، اندازه: 21×17/5 سم [ف: 5 - 589]
.-u sarayi-il-islam fi masa'il-il-halal-i wa-i-haram
خوانساری همدانی، مولی علی، ق13 قمری
xānsārī hamedānī, maolā ‘alī (- 19c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شارح از شاگردان شیخ انصاری است.
همدان؛ مدرسه غرب، شماره نسخه: 4721
در صلاة مسافر است؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1270ق؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1336]
š.-u šarāyi'-il-islām fī masā'il-il-halāl-i wa-1-harām
نجفی، حسین بن اعسم
najafī, hoseyn ebn-e a‘sam
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال والحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
به گواهی پسرش محمد در ص ع به خط خود.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6892
الصلاة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 121 گ، 21 سطر (15×10)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 390]
Š.-u šarāyi'-il-islām
على بن محمد باقر
‘alī ebn-e mohammad bāqer
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602-676)
اصفهان، دانشگاه شماره نسخه:458
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... کتاب الصلاة و هي تستعمل لغة في معان كالدعاء و الرحمة و البركة و التعظيم و الاستغفار و غیر ذلك؛ انجام: فلو فرض امکان سماع النفس من دون سماع الغير من دون تكلف لما جوز ذلك وروايته و ان لم يتضح سنده لكن دلالته لا يخلو عن تأئید
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ جلد: تیماج قرمز، 211 گ، اندازه: 24×18/5 سم [ف: 2 - 366]
š.-u šarāyi'-il-islām
حائری مازندرانی، زین العابدين بن مسلم، 1227 - 1309 قمری
hā'erī māzandarānī, zayn-ol-‘ābedīn ebn-e moslem (1812 - 1892)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرحی است به قول بر کتاب الحدود «شرايع الاسلام» مبحث ارتداد.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:10226
آغاز: بسمله، قوله القسم الثاني من كتاب الحدود و فيه ابواب: الأول في المرتد؛ انجام: من قتل مؤمنا متعمدا و نحوه والله العالم قوله الباب الثاني في وطي البهائم.
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 13؛ واقف: محمد باقر مازندرانی 1349؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن زرشکی، 24گ، 24 سطر، اندازه: 21×32/2سم [ف: 20 - 281]
š.-u šarāyi'-il-islām
قزوینی، جعفر بن حسین، - 1316 قمری
qazvīnī, ja'far ebn-e hoseyn (- 1899)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676-602)
کتابی مفصل در فقه استدلالی که در شرح «شرایع الاسلام» محقق حلی نگاشته شده است. مؤلف از نوادگان میر حسینا قزوینی صاحب «معارج الاحکام» است و بارها از او نام می برد. نام کتاب در الذریعه ذکر نشده است.
آغاز: کتاب الخمس قال الله تبارک و تعالی و اعلموا أنما غنمتم من شيء فان لله خمسه و للرسول ... الغنيمة لغة كما هي في القاموس ... کتاب های خمس، زکوة، صید و ذباحه، وقوف، صدقات و وقف؛ خط شکسته نستعلیق بدخط، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح توسط مؤلف، نوه مؤلف در میانه کتاب با خط قرمز چنین نوشته است: «ما بين الدفتين کلا وطرا خط و تقریر مرحوم عالم ربانی حجت الاسلام و المسلمین آقای سید جعفر بابای حقیر می باشد، سید اسد الله حاج سید جوادی 1383ق»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 252گ [ف: 1- 159]
آغاز: بسمله، الكلام في الزكوة الفطرة وقد فطره فطرا ای خلقه يطلق مطلقا على الابتداء والاختراع کتابهای زكاة فطره تا ...؛ خط: شکسته نستعلیق بدخط، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 300گ، 15 سطر [ف: 1- 159]
š.-u šarāyi'-il-islām
بهاری همدانی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1277 - 1333 قمری
bahārī hamadānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja'far (1861 - 1915)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602-676ق)
شرح مفصلی است بر شرائع الاسلام «محقق حلی» است به نحو استدلالی با عناوین «قوله، قوله» که در آن شارح از نظریات قدمای فقها، استفاده نموده و در نهایت، نظر نهایی خود را ارائه نموده است. در این شرح به جنبه های اصولی بیشتر پرداخته شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام على محمد خاتم النبيين و آله الطاهرين ... الفصل الثالث في الجماعة؛ انجام: و بالجملة فالمعلوم من الشرع ليس الأرفع سلطنة المالک صلاة الجماعة و كتاب الاجارة؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ بر برگ آغازین تاریخ ذیقعده 1307 آمده، در حاشیه دستخط فرزند مؤلف بنام محمد حسین آمده، محشی، با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، 109گ (1-109)، 20 ×22 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 31 - 215]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فاقول في تكبيرة الإحرام الحق هنا جزء من الصلاة واجب رکنی تبطل بزيادتها و نقصانها؛ انجام: يحكم له إذا ظهر دون الذهول و الأوجه فيه بعد ظهورها ترتیب آثارها دون الذهول المزبور فتم خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ مصحح از سوی شارح، محشی با عناوین «منه»، بخشی از تعلیقات نیز به خط فرزند مؤلف «محمد حسین بهاری همدانی» با نشان «ظ» است، مسوده و دارای قلم خوردگی های فراوان، با دستخط مرحوم محمد حسین بهاری همدانی، «در برگی 101 تاریخ 10 شوال 1305» دیده می شود که ممکن است مربوط به تأليف كتاب باشد؛ مهر: «محمد حسن» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، 210گ (1-210)، 25-20 سطر، اندازه: 15/5×8 سم [ف: 31 - 165]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيد الأنبياء ... فقد قال ... الركن الرابع في التوابع و فيه فصول؛ انجام: و يحكم بالنسبة الى اشاعة الأصل الذي اشرنا اليه فان ثبت شيء من الوجهين او الوفاق على الحكم ... فيه مجال و الاحوط اطلاق الاحتياط ثم اصل ايضا كما لا يخفى مباحث «خلل في الصلوة» شرح رکن چهارم از شرائع می باشد.
شرح شرایع الاسلام 949 گویا در اواخر ربيع الثانی سال 1302 ق در نجف اشرف تأليف آن به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اواخر ربیع الثانی 1302ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح از سوی مؤلف، محشی برخی حواشی از سوی «محمد حسین بهاری همدانی» فرزند مؤلف، با قلم خوردگی های فراوان در متن، در آغاز و انجام عبارت «تتمه با افعال الصلاة مجلد شد» دیده می شود که منظور از تتمه مشخص نگردید، گرچه مباحث مربوط به افعال الصلاة می باشد؛ کاغذ: فرنگی با مهر برجسته «اثر جدید عهد همایون»، جلد: مشکی مذهب، 185 گ، 19-22 سطر (12/5×7)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 31 - 156]
Š.-u šarāyi'-il-islām
کرمانشاهی، محمد مهدي بن محمد محسن، - 1346 قمری
kermānšāhī, mohammad mahdī ebn-e mohammad mohsen (- 1928)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح استدلالی است مزجی نسبتا مفصلی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی، با نقل گفته های بعض از فقها و رد و ایراد در آنها. [الذریعه 331/13 شماره 1213]
آغاز: الحمدلله الذي أوضح لنا بمصابيح الأنوار شرائع الاسلام، و شرح صدور المهديين بلمعة من دلائل کاتب = مؤلف، بی تا [تراثنا: س کش 4 - 34]
کاتب = مؤلف، بی تا، مسوده نخست است [تراثنا: س ش 4 - 35]
آغاز: الحمدلله الذي اوضح بمصابيح الأنوار شرائع الاسلام و شرح صدور المهديين بلمعة من دلائل الأحكام؛ انجام: امر به النبي صلى الله عليه و آله و الامام عليه السلام كما عن عة و سم او نائبهما كما عن ط و به و السرائر و الوسيلة و الجامع ... کتاب صلاة می باشد و پایان آن ناتمام است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 132گ (2پ -133 پ)، اندازه: 19×5/ 30سم [ف: - 83]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2348/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6 - 451]
š.-u šarāyi'-il-islām
کاشانی، ابوالقاسم بن محمدرضا، - 1355 قمری
kāšānī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad-rezā (- 1936)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602-676)
شرح استدلالی مفصلی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلى با رد و ایرادهای بسیار. دو تحریر به خط خود مؤلف است که به نظر می رسد چند سال بعد نگارش یافته است و از برخی جهت های فتوایی این دو نسخه با یکی دیگر همخوانی ندارند. ضمنا نسخه ش 12983 مباحث فراوانی مانند مسائل رضاع دارد که در نسخه «7345» نیامده است و نشان می دهد نسخه ش 12983 مکملی بر آن نسخه است. ناگفته نماند هر چند که با عنوان شرح شرائع معرفی گردیده است لیکن مؤلف در فروع مسائل آن چنان عمیق وارد بحث می شود که به ذهن تبادر می کند کتاب مستقلی در فقه است. شارح در این کتاب از استاد خویش میرزای آشتیانی نام برده با عبارت «استفدنا من أستاذنا العلامة دام ظله العالي في المجلس البحث»، «سمعنا من استاذنا العلامة الآشتياني في مجلس البحث». در این اثر از مصادر زیر سود جسته است: «المعتبر، الحدائق، الجواهر، الرسائل (شیخ انصاری) الرياض، المنتهى، المدارک، التذكرة، الروضة، النافع، السرائر، التحرير، المختلف، الذخيرة، الكفاية (سبزواری) و ...) همچنین از شخصیت های «شيخ مشايخنا في الجواهر، العلامة الحلي، صاحب الكفاية، المحدث المجلسی و ...).
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة على خير خلقه و أشرف بريته ... كتاب الطهارة الكتاب مصدر ثان للكتب لأنه يقال كتب يكتب كتبا و کتاب و کتابة و هو بمعنى الجمع ... لذا لا يتبادر منه عند الإطلاق إلا هذا و الطهارة لغة النزاهة و هو مصدر طهر بالضم؛ انجام: الاستصباح و في غير الزيت حيث لم يجعله نجسا فظهر أن الشيخ ادعى الإجماع على عدم جواز الانتفاع بالمتنجس ... ناتمام؛ خط: نسخ تحریری، کاتب = مؤلف، تا: اوایل سده 14 ؛ در واقع دومین نسخه اصل مؤلف (شارح) می باشد، مصحح از سوی خود شارح، با قلم خوردگی های فراوان؛ کاغذ: فرنگی (روسی)، 65گ (74پ-138 پ)، 20 سطر (14×17/5)، اندازه: 23×18 سم [ف: 32 - 938]
آغاز: الحمدلله و الصلاة على رسول الله ... كتاب الطهارة، الكتاب مصدر ثان الكتب و المراد به أن بعض اللغويين قالوا كتب يكتب کتب و کتاب و کتابة کاتب = مؤلف، بی تا، جلد: تیماج سبز، 40گ (235پ -274ر)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 19 - 146]
š.-u šarāyi'-il-islām
نجفی جیلانی، یوسف بن احمد، 1245 - 1327 شمسی
najafī jīlānī, yūsof ebn-e ahmad (1866 - 1948)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
آغاز: کتاب الزكاة في اللغة بمعنى الطهارة و منه قد افلح من زكاها قال بعض انها بمعنى النمو شرح کتاب زکات را ناتمام و صلاة مسافر را دارد که دومی در نجف سال 1315 به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق نازیبا، کاتب = مؤلف، بی تا، جا: نجف؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 609گ، اندازه: 17×22 سم [ف: 4 - 34]
آغاز: البحث الثالث في اليمين مع الشاهد ... و الكلام فيه في مقامات اربع الأول في انه حجة و میزان للقضاء ام لا کتاب قضاء و شهادات و قطعه ای از کتاب صلاة را دارد و قسمت اول به تاریخ شب هجدهم جمادی الاول 1321 به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق نازیبا، کاتب = مؤلف، تا: 1321ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 494گ، اندازه: 22×17سم [ف: 4 - 35]
š.-u šarāyi'-il-islām
ابطحی، محمد علی بن محمد مهدی، - 1370 قمری
abtahī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad mahdī ( 1951)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح بسیار مفصلی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی با نقل اقوال و استدلال بسیاری از فقهای قدیم و متأخر و رد و ایراد گفتار آنها.
آغاز: استدل في الجواهر لعدم اشتراط الجاري في عدم انفعاله بالكرية بوجوه من الأصل بل الاصول؛ انجام: و في الحاق الحياض و نحوها بالاوانی و جهان احوطهما الثاني و ان كان دعوى القطع بالالحاق لا يخرج من وجه فتأمل جيدا. کتاب طهارت است که بعضی از ابواب آن نیز ناتمام مانده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز، مصحح؛ جلد: مقوایی، 492گ، اندازه: 22×17سم [ف: 6 - 124]
آغاز: کتاب الصلاة و هي على ما يقتضيه التأمل التام في كلمات اللغويين و تتبع موارد الاستعمال لغة بمعنى العطف الخاص؛ انجام: عراق
وفي مسجد السوق الذي لا يأتيه غالبا الا اهل السوق باثنی عشر صلاة بالاخبار المستفيضة. کتاب صلاة تا احکام مساجد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 857گ، اندازه: 22×17سم [ف: 6 - 125]
š.-u šarāyi'-il-islām
اصفهانی، یحیی بن محمد شفیع، ق 14 قمری
esfahānī, yahyā ebn-e mohammad šafi' (- 20c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح مفصل استدلالی است در چند جلد با رد و ایراد بسیار، و گویا شرح ناتمام مانده و از هر کتاب مقداری نوشته و نسخه ها پیش نویس است.
قطعه هایی از کتاب صوم و قضاء؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بیتا؛ با خوردگی و افزودگی؛ جلد: تیماج سبز، 225گ، اندازه: 17/5 ×22/5سم [ف: 17 - 72]
آغاز: کتاب الطهارة وهي في اللغة النظافة و يراد منها في الاصطلاح ما يشتمل الوضوء و الغسل و التيمم مقداری از کتاب طهارت و صلاة؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ با خط خورده و افزودگی؛ جلد: تیماج سبز، 285گ، اندازه: 17/5 ×22/5سم [ف: 17 - 72]
š.-u šarāyi'-il-islām
تبریزی، محمد بن محمد علی، ق14 قمری
tabrīzī, mohammad ebn-e mohammad ‘alī (- 20c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرحی است مزجی و مفصل بر کتاب شریف شرایع الاسلام محقق حلی، نسخه شماره 3393/2
این کتابخانه که خط آن بی شباهت به نسخه حاضر نیست از علی بن عبدالغفار دانسته شده ليكن در آغاز نسخه حاضر، فرزند مؤلف چنین آورده: «لوالدي المحقق العلامة الاميرزا محمد بن مولی محمد على ابن عبدالغفار التبریزی». نامی از این شرح و مؤلف آن در منابع موجود یافت نگردید. در اعیان الشيعة (413/9) فقط از میرزا محمد بن محمد علی تبریزی معروف به آقا مجتهد تبریزی متوفی 1300 یاد کرده که شاگرد صاحب جواهر بوده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13750
شرح شرایع الاسلام 951 آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال الشيخ ابو القاسم نجم الدين ... كتاب التجارة، اقول هي مما ورد به النص في الكتاب المجيد؛ انجام: و لم يجعل الثمن عينا يكون على كل واحد نصف الثمن کتاب بيع و تجارت؛ خط: نستعلیق، کا: = مؤلف (شاید)، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «منه، مصحح؛ بر فراز بیشترین برگ ها عبارت: هو الموفق و المعين» و «یا قوى اعن اضعف الضعفاء فانک الموفق و المعين» وجود دارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 375گ، 26 سطر (18×11)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 34 - 738]
š.-u šarāyi-il-islām
تنکابنی، محمد على، ق14 قمری
tonekābonī, mohammad “alī (- 20c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
رساله ای مفصل در شرح «شرايع الاسلام» محقق حلی که به صورت «قال، اقول» تنظیم و در آن به شرح مشکلات و حل مبهمات لفظی متن پرداخته شده است.
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 181
آغاز: قال المحقق اعلى الله مقامه في الشرايع الفصل الثاني في عقد البيع و شروطه و آدابه ... اقول العقد في اللغة هو الشد نقيض الحل كما عن القاموس؛ انجام: قال الأستاذ دام ظله العالی أن النسبة بين ادلة ... على البيع كالادلة نفي السبيل و امثالها ... عموم من وجه و الترجيح لادلة ... اقول الذي اختاره دام ظله قوی متین. از ابتدای عقد البيع تا بحث بيع الكافر؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف ورثه مؤلف با تولیت ولد ارشد به آقا نجفی؛ تاریخ وقف: ذیحجه 1329ق؛ جلد: تیماج سرخ، 220گ، 19 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: - 105]
Š.-u šarāyi'-il-islām
طبرسی نوری، محمد رضا بن فتح الله، ق 14 قمری
tabarsī nūrī, mohammad rezā ben fath-o-llāh (- 20c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرح مصادیق کتاب خمس شرایع الاسلام محقق حلی است که در واقع تقریرات مؤلف از افادات استادش می باشد.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 2/ 15050
آغاز: پس از خطبه مختصر: كتاب الخمس و هو لغة و في عرف العام الكسر المشاع؛ انجام: و لو علم باختلاط ما له بما ليس له ما مالک خاص کالز کوة و الخمس و حاص الاوقاف العامة
خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا؛ محشی از مؤلف؛ واقف: جمال الدین نوری، مهر 1364؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 20 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 16 - 37]
Š.-u šarāyi'-il-islām
نوری، حسن بن عبد الله، ق14 قمری
nūrī, hasan ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 20c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:5414
آغاز: الحمدلله الذي جعل مداد العلماء افضل من دماء الشهداء و صيرهم قدوة للعلماء و السعداء؛ انجام: و حينئذ لابد لاجل تحقق الاستتار من حمله على بلد مكة لا نفس المسجد كما لا يخفى ... احکام مسافر از کتاب صلاة؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 198گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 14 - 202]
u sarayi-il-islam fi masa'il-il-halal-i wa-1-haram
کاشف الغطاء، مهدی آل شیخ جعفر
kāšef-ol-qetā’, mahdī āl-e šayx ja‘far
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرحی است مفصل و استدلالی بر کتاب الخيارات از «شرايع الاسلام» محقق حلی.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1952
آغاز: قال المصنف رہ: من اشترى شيئا و لم يكن من أهل الخبرة، بقيمته وقت العقد على تفصيل سيأتي؛ انجام: عدم العلم بالقدرة على التسليم وقت الحلول كما تقدم فراجع و تأمل، المقصد الرابع في الإقالة ...
نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء -نجف اشرف. الخيارات، از خيار الغبن شروع شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ با یادداشت پاک شده ای از فرزند شارح به تاریخ ربيع الثاني 1317؛ تملك: هادي بن عباس بن علی (کاشف الغطاء)؛ 281ص [عکسی ف: 5 - 413]
š.-u šarāyi'-il-islām fī masā'il-il-halāl-i wa-l-ḥarām
رضوی کاشانی، محمد حسین، ق 14 قمری
razavī kāšānī, mohammad hoseyn (- 20c)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
کاشان؛ رضوی؛ شماره نسخه: 40
فرائض است؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بی تا؛ با ستایش محمد بن محمد ابراهیم موسوی علوی به نظم عربی از این شرح مورخ روز دوشنبه 14 ربیع الثانی 1336 در ص ع؛ قطع: رحلي [نشریه: 7 - 36]
š.-u šarāyi'-il-islām fī masā'il-il-ḥalāl-i wa-1-ḥarām
حلاوی، صالح
hellāvī, sāleh
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
حاشیه ای است مختصر بر برخی مباحث فقهی مورد بحث از محقق حلی که در حین درس سید صالح حلاوی یادداشت شده و شامل مباحث زكات و دیات است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16372/1
آغاز: اول: بسمله، الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فقد توكلت على الحي الذي لا يموت ... دوم: بسمله، الحمدلله رب العالمين ... قول المحقق في كتاب الديات و النظر في امور اربعة؛ انجام: بیان احكام الاقسام المذكورة على سبيل التفصيل انشاء الله تعالی.
خط: نستعلیق مایل به نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: تیماج مذهب، 65ص (1-65)، 16 سطر، اندازه: 21/3×15/5 سم [ف: 45 - 191]
š.-u šarāyi'-il-islām fī masā'il-il-ḥalāl-i wa-l-ḥarām
حائری، مرتضی بن عبدالكريم، - 1406 قمری
hā’erī, mortezā ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 1986)
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
مؤلف در اینجا، کتاب «شرايع» محقق حلی را متن قرار داده است، اما چون فروع فقهی که در شرایع ذکر شده وافی به مطلوب نبوده، لذا مؤلف از فروعی که در کتاب «عروة الوثقی» و «جواهر الكلام» آمده استفاده نموده و به شرح استدلالی آنها پرداخته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 150 عکسی
آغاز: الحمد لله رب العالمين .. قال قدس الله نفسه في الشرايع: الفصل الأول في الصلاة؛ انجام: فكيف بما افاده في العروة بقوله: نعم لو كان مع الجهل بوجوبه ... والحمد لله وله الشكر المتواصل على ما وفق العبد القاصر لكتابته مدارک احكامه ... نسخه اصل: کتابخانه شخصی مؤلف. متضمن مباحث مربوط به خلل می باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 12 جمادی الاول 1394ق؛ 309گ [عکسی ف: 1 - 142]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 152 عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 143]
š.-u šarāyi'-il-islām
محمد رضا بن محمد حسین
mohammad rezā ebn-e mohammad hoseyn
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
ترجمه تحت اللفظی است به اضافه بعضی از احادیث و گفته های علما مناسب با مسائل و آوردن دعاهایی که مصنف بدانها اشاره کرده است. در این نسخه تا پایان کتاب صوم ترجمه و شرح شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 4589
آغاز: حمد و ثنای ما لا يحصى ولا يعد مر خداوند احد صمد لم يلد ولم يولد ولم يكن له كفوا احدراست
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: مقوایی، 96گ، اندازه: 26×19سم [ف: 12 - 159]
.-u sarayi-il-islam fi masa'il-il-halal-i wa-i haram
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
ناشناخته و ظاهرا غير همانند:
جلد دوم و از کتاب نکاح تا آخر؛ خط: نسخ، كا: حسن علی بن حاجی حسین استر آبادی، تا: 971ق، جا: نجف اشرف؛ مهر: «عبده اکبر» (بیضی)، «یا علی بن موسی 1287» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: - 402]
آغاز: ... يتصل أعلاه بالصدع ... قوله: ولا يجب غسل ما استرسل من اللحية و هو بفتحة التاء ما طال فخرج عن حد الوجهة قوله: و لاتخليلها، أي لا يجب تخليل اللحية و الظاهر اطلاق العبارة؛ انجام: شرح شرایع الاسلام 953 قوله: و من أدرك بعض التكبيرات أتم ما بقى .. الإتيان بالأدعية مع إمكانه و كذا إذا كان إتمام لها ماشية، تمت با عناوین «قوله - قوله» به شرح عبارات پرداخته؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ ترقيمة: «تمت ... تحریرة في عاشر شهر ذي الحجة الحرام سنة سبع وعشرين و ألف سنة 1027)؛ کاغذ: شرقی، 30گ (ار- 30پ)، 19 سطر، اندازه: 7/5×12/5سم [ف: 39 - 642]
آغاز: لم يعتد بالطعام و في الماء (23 سطر بعد). الركن الثاني في الطهارة المائية و هي وضوء و غسل و في الوضوء فصول. الأول في الاحداث؛ انجام: و أن يجعلنا من خلصاء شيعتهم الداخلين في شفا ... و الحمدلله رب العالمين ... و فرغ من تنميقه لنفسه اقل ... عبدالسميع. شرح از ناشناس، آغاز افتاده. برای نشانی: «کتاب الصلاة. و العلم بها يستدعی بیان اربعة اركان. الأول في المقدمات و هي سبع. الأولى في اعداد الصلاة. و المفروض منها تسعة. صلاة اليوم و الليلة و الجمعة و العيدين و الكسوف و الزلة و الآيات و الطواف و الاموات و ما يلتزمه الانسان بنذر و شبهه و ما عدا ذالک مسنون. و صلاة اليوم و الليلة»؛ خط: نسخ ثلث، بی کا، تا: ربيع الثانی 1064ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ یادداشت به مکتب آمدن نور چشمی در 12 ذیحجه 1073 ق، و یادداشت شروع به درس «تصريف زنجانی» نور چشمی در شعبان 1082؛ 695 گ، 18سطر (12×17)، اندازه: 21×30سم [عکسی ف: 1 - 232]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين وصلى الله على خير خلقه محمد و آله الطاهرین کتاب الزکوه و هي لغة الزيادة؛ انجام: بكونه اقوى فهو احوط و اولی ... و الاقل حسين بن محمد التوني
خط: نسخ، كا: حسین تونی، تا: 1065 ق [الفبائی: - 343]
آغاز: بسمله. الحمدلله حمدا كثيرا يليق بجلاله و الصلاة على سيدنا و آله قوله ره کتاب الحج و هو يعتمد على ثلاثة اركان الأول في المقدمات و هي اربع المقدمة الأولى الحج و ان كان في اللغة القصد فقد صار في الشرع
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ تملک: محمد حسن بن حاجی محمد قاسم بوده و او آن را در 1174 بر طالبا علم دین مشهد وقف کرده؛ قطع: خشتی [چهار کتابخانه مشهد ف: - 13]
ناشناخته؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ قطع: رحلی [میراث شهاب: س 8ش 4 - 64]
آغاز: ... و كل واحد منها اي الثلثة التي هي الوضوء و الغسل و التيمم ينقسم باصل الشرع او بحسب العارض الى واجب؛ انجام: و المنتهى الاجماع و الكلام فيه كما سبق في الجنب فلاحظه.
فقط کتاب الطهارة تا مباحثی از حیض را داراست؛ خط: نستعلیق مایل به نسخ، كاتب مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 405 گ، 37 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 45 - 33]
آغاز: بسمله قوله كتاب الطهارة المستفاد من مجموع کلمات اللغويبين أن الكتاب مصدر رابع الكتب لانه قد ذكر صاحب القاموس أن الكتاب؛ انجام: اختصاصه بالبيوت وهذا الحال يشترک فيه جميع الصلوات لاخصوص النوافل بل سائر الأعمال. طهارت و صلاة. شرح استدلالی نسبتا مفصلی است بر «شرايع الاسلام» محقق حلی (676ق) کتاب طهارت را به صورت «قوله - قوله» و کتاب الصلاة را شرح مزجی نموده است، اقوال شارحین شرایع را نقل می کند. به ظن قوی مؤلف از فقهای قرن سیزدهم هجری است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، با خط خوردگی؛ مهر: «ابوالحسن بن محمد حسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 356گ، 21 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2599]
آغاز: ... قوله وللطواف الواجب دليل الوجوب ظهور الوفاق والاجماعات وقوله الطواف بالبيت صلوة حملا لتشبيه على العموم او على الأحكام الظاهرة التي منها الطهارة ولا يضر قصور السند كما آغاز کتاب الصلوة ... قوله وهي في اللغة الدعاء و الرحمة من الله تعالي و الاستغفار من الملائكه والمتابعة وحسن الثناء مجاز کالمعنى الشرعي على الاقرب وفي العرف عامة او خاصا متشرعة او شرعا؛ انجام: اللهم املا جوفه نارا و قبره نارا وسلط عليه الحيات و العقارب و المراد بالمنافق مخالف الحق مطلقا كما مر قوله و بدعاء المستضعفين و هو اللهم اغفر للذين تابوا واتبعوا سبیلک ... از اواسط کتاب طهارت (وجوب وضو برای مس كتاب الله تعالی) تا اواسط کتاب صلاة (بحث امام جماعت). حاشیه ای مفصل بر شرایع الاسلام» محقق حلی (676 ق) که به صورت «قوله - قوله) تنظیم شده و در آن از سید علی طباطبایی صاحب ریاض نام برده شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشي از مؤلف در دو زمان حیات و مماتش با امضاهای «منه دام ظله» و «منه رحمه الله»؛ جلد: تیماج سرخ، 321گ، 23 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 3 - 1220]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... كتاب الطهارة الكتاب فعال وهو مصدر ثالث لكتب وله مصادر ثلاثم؛ انجام: لان تحقق الأثناء فرع أن يكون الشيء بعد الشيء والارتماسی ليس كذلك بل هو دفعة واحدة فتأمل. شرح استدلالی نسبتا مفصلی است بر «شرايع الاسلام» محقق حلی. شامل کتاب الطهارة تا اواخر مبحث غسل؛ خط: نستعلیق، كا: به خط مؤلف ظاهرا، تا: قرن 13؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات؛ جلد: مقوایی، 202گ، اندازه: 21×16/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 902]
آغاز: الفصل الثاني في عقد البيع و شروطه و آدابه العقد أي عند البيع على اعرفه المصنف و جماعة من أصحابنا؛ انجام: الى ذلك في دعوى القتل لأن امره شدید و غايته لا يستدرک و للخلاف في اسبابه. کتاب البيع تاکتاب القضاء. شرح استدلالی نسبتا مفصلی است بر شرایع الاسلام» محقق حلی؛ خط: نسخ، كا: مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ 478گ، اندازه: 22×16سم [محدث ارموی مخ: 2 - 902]
آغاز: کتاب الوصية اعلم انه عبر بعض بكتاب الوصايا و التعبير بالجمع انما هو باعتبار الافراد و الأصناف؛ انجام: و لو كان المرجح القياس لانه لاریب آن قوله ره ذهب ذاهب المراد من الذاهب ليس العامة بل ... شرح مفصلی است با عناوین «قوله قوله» بر شرایع الاسلام محقق حلی و با استفاده از درس استادش صاحب جواهر و مشتمل بر کتاب الوصية، حیض، بیع، اقرار، خلل، استبراء و در پایان برخی از مباحث اصولی الفاظ رانیز آورده است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ دارای خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 307گ، اندازه: 15/5 × 21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 901]
آغاز: غير ناسی و لا بطر على ذكر الله عزوجل بالليل و النهار لئلا ينسى العبد سیده و مدبره؛ انجام: و بذلک التنافی عن کلام المصنف و الله اعلم بحقيقة الحال السادسة روى اسماعيل ابو همام بن همام في الصحيح عن الرضا عليه السلام قال سمعته. بخشی از کتب صلات، صوم، بیع و رهن است. شرحي مزجی استدلالی است بر شرایع الاسلام محقق حلی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نخودی و شکری، جلد: مقوا، 168گ، 23 سطر، اندازه: 21/5 × 31/5سم [ف: 21/1 - 878]
آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين كتاب الطهارة: و هي لغة النظافة و النزاهة و لما كان شأن اللغوي التنبه على معاني الألفاظ من دون ان يتعرض للخصوصيات؛ انجام: الفصل الثاني في الحيض و هو ليس من اسماء الذوات بل من اسماء المعانی و الذي يكشف من ذلك أن اسم الذات لا يصاغ عنه المشتق ... نسخه حاضر از اول کتاب طهارت تا قسمتی از احکام حیض را شامل است. شرح مزجی مبسوطی است بر «شرايع الاسلام» محقق حلى، تأليف در 1236ق؛ در آن از شیخ اسد الله و شيخنا العلامه نقل قول شده است. احتمالا شارح از شاگردان شیخ مرتضی انصاری بوده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج
قهوه ای، 222گ، 21 سطر (16×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 2-214]
آغاز: بسمله، حمدله، کتاب الطهاره و هو مصدر ثالث لكتب من الكتب لان مصادرها (برگ آ پ)؛ انجام: ايصال الماء الى البشره التي هي من الوجه دون التخليل نفسه شرحی است بر باب طهارت تنها از کتاب شرایع الاسلام از شارح ناشناس، روی برگ 1 نوشته شده است که این کتاب طهارت مختصر شده است سپس عبارت آن ساییده شده است ليكن من متن آن را با متن شرایع تطبيق کردم فرقی نداشت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح از طرف مؤلف (ظاهرة)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 113گ، 22 سطر (14×9)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 17 - 81]
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13 [مختصر ف: - 493]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... الفصل الثاني في عقد البيع و الظاهر ان الاضافة في كلامه بین العقد و البيع ليست بيانية كما توهم؛ انجام: هذا آخر ما اوردناه في مسألة الفضولی و لنشرح في مسألة أخرى لاحقة بها قال المصنف فكذا لو باع ما يملک و ما لا يملک مضى بيعه ... مشتمل بر کتاب البيع می باشد. شرح مزجی استدلالی مفصلی است بر «شرائع الاسلام» که از محقق بهبهانی و صاحب ریاض نقل کرده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 121گ، 20 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 2 - 385]
آغاز: کتاب القضاء أي الحكم بين الناس فانه و ان اطلق لغة على معان کاحکام الشيء و امضائه و منه قوله تعالی و قضينا إلى بني اسرائیل؛ انجام: و انما يجوز للمرأة التزويج اذا لم تصدق الزوجة الوكيل على الوكالة والا لم يجز لها التزويج قبل الطلاق ... فقه استدلالی است در بحث قضا و شهادات و حدود و تعزیرات و كتاب المتاجر شرائع الاسلام، مؤلف فرزند ملا محمد مهدی کرباسی است و در ص 10 اشاره کرده که: «و جدی و والدي المحققين في المنهاج و شرحه» که مراد منهاج الهداية و شرح آن به نام معراج الشریعه می باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 276گ، اندازه: 17× 22/5 سم [ف: 1-97]
کتاب الزكاة. شارح شناخته نشد. در یک جا گوید و حرره بعض سادات مشايخنا في المناهل، و مناهل تألیف سید محمد مجاهد پسر صاحب ریاض است؛ بی کا، تا: قرن 13، 373گ، قطع: خشتی [ف: - 159]
آغاز: قوله: الفصل الخامس في صلاة المسافر، لاريب في ثبوت القصر له، بعد الاطلاع بل الضرورة من المسلمين، حيث لم يعهد: با شرح شرایع الاسلام 955 من احد مهم الخلاف في اصله وان اختلفوا في الكمية؛ انجام: لو كان الامتناع بسبب عدم الجزم او تقدم مقبولة من المدعي، لصغر و
نحوه، او يكفى اليمين على نفی العلم في الأصل، و ينظر في الثانی الى زمان الامكان، فيه و جهان لايخلو الثاني من قوة، كما يظهر بملاحظة نظایر المسالة فتامل. شرح مفصلی است بر برخی از عبارات کتاب «شرائع الاسلام» با عنوان «قوله - قوله»؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: مؤلف، تا: حدود قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج حنایی، 153گ، 25 سطر (14/5× 19/5)، اندازه: 23×18سم [ف: 37 - 194]
شرح مبسوطی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی، شارح به احتمال زیاد از شاگردان صاحب جواهر، شیخ محمد حسن نجفی بوده و در بین مطالب خود، ضمن نقل اقوال عالمان پیش از خود به نظریات شیخ محمد تقی برغانی معروف به شهید ثالث استناد جسته است؛ خط: نسخ، كا: مؤلف، تا: حدود قرن 13؛ مصحح، محشی، با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 193گ، 31 سطر (18×12/5)، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 37-200]
آغاز: بسمله، کتاب الصوم و النظر فيه يقع في اركانه و اقسامه و لواحقه و اركانه اربعة، الأول: الصوم لغة على ما صرح به جماعة من اصحابنا؛ انجام: و يدل عليه بعده و بعد الاصول الاختيار ... فيها خلاف شرح استدلالی است از مؤلفی نامعلوم صاحب «التامل المهمة» بر بخش صوم از کتاب شرایع الاسلام محقق حلی. مشتمل است بر مباحث: کتاب الصوم: النظر الأول: في الأركان: الأول: في الصوم؛ الثاني: ما يمسك عنه الصائم: دارای دو مقصد: المقصد الأول: ما يجب الامساك عنه؛ المقصد الثاني: فيما يترتب على ذلك؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: شکرالله فقیه نیا، آذرماه 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 46گ، 28 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 20 - 288]
آغاز: وعلى كل حال فهي التي جعل الشارع تسعة أعشار البركة فيها العشر الباقي في الغنم و فيها العز و الغني ... و كيف كان فهو مبني على فصول الأول فيما يكتسب به و ينقسم الى محرم و مکروح و مباح و زاد في القواعد الواجب و المندوب لكنه؛ انجام: بل قدیجب مع الاضطرار و ان صح البيع مع المخالفة و لو كان للمحتكر مجتهد اجبره للمجتهد الإخر و ان كان فضولا وان لم يكن فعدول مقلد ... غيره و الله العالم بحقيقة احكامه كتاب البيع. شرح مهم مزجی است بر کتاب شرایع الاسلام محقق حلی، نسخه حاضر بخش کتاب بیع این شرح را شامل است و بر این بخش یکی از مجتهدان به خط خود حواشی کوتاه ولی مهم و اجتهادی نوشته که ارزش دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛
افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 189 گ، 19 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2601]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال المصنف اعلى الله مقامه کتاب الحج و هو يعتمد ثلثه اركان الأول في المقدمات و هي اربع المقدمة الأولى الحج و ان كان في اللغه القصد ... اقول قد ذكر اللفظ الحج في اللغه معان؛ انجام: و الحجة له بعد اطلاق كثير من الاخبار التصريح بالتعميم من بعضها بتصحيحه معوية بن عمار و غيرها ما خلا خلوق الكعبه و هو كما في مسالک اخلاط خاصة من الطيب منها الزغفران و استثنائه ... کتابت نسخه از پایان ناتمام مانده و کتاب الحج را در بردارد. رساله ای استدلالی و متوسط در شرح و توضیح «شرایع الاسلام» محقق حلی که با توجه به آیات و روایات و نظرات بزرگان نگاشته شده است؛ خط: نستعلیق، کا: مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضای «منه»، خط خوردگی و قلم زدگی؛ جلد: تیماج سیاه، 86 گ، 21 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3- 1216]
آغاز: من التكبير على وجه لايجزى الاتصال المذكور بل قد يظهر من بعضهم انه قول في المسألة؛ انجام: و انه لا يسوغ له القطع مع امكانه بمجرد عروض مطلق الحاجة از مبحث نیت تا پایان «قواطع الصلاة» است. شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر شرایع الاسلام محقق حلی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ محشی از یکی از فقهای هند، مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 200گ، 25 سطر، اندازه: 15/5 ×22 سم [ف: 21/1 - 874]
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمد رب العالمین و صلی الله على خير خلقه محمد و آله الطاهرین؛ انجام: فصاعدة إلى نصفه ... الميت ذكر او انثی ویلف. این نسخه که نویسنده آن معلوم نشد بحث از طهارت می کند یعنی مبحث طهارت کتاب شرایع الاسلام را به شرح کشیده و در ارکان زیر به بحث در آن می پردازد: رکن اول: در میاه (از 559 -564)، رکن دوم: در طهارة مائيه و آن حاوی وضوء وغسل است. نسخه با پایان نیافتن این قسمت و بدون آنکه دو رکن دیگر را متعرض شود به پایان می رود؛ خط: نسخ ریز، کا: محمد حسین بن ملا رحیم قرچه داعی، تا: قرن 13، جا: قزوین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 28ص (559-586)، 20 سطر (12×22)، اندازه: 20×32/5سم [ف: 9 - 186]
آغاز: قوله الفصل الأول في الخلل .. أقول يقتضي سياق العبارة أن يكون قوله أو شک عطفا على ما قبله در شرح احکام خلل و مسافر از «شرائع الاسلام» با عناوین «قوله، قوله» استدلالی و نسبتا مفصل. روی برگ اول به سید حسین کوهکمری نسبت داده شده و گویا تقریرات درس وی باشد که یکی از شاگردانش نوشته است. ظاهرة شرح كتاب الاجاره که در برگ های 472-505 آمده از همین مؤلف باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قرمز، 345گ (1پ- 345)، اندازه: 14×20سم [ف: 14 - 167]
آغاز: القضاء هو الحكم و الالزام قال الله تعالى «انا أنزلنا عليك الكتاب بالحق»؛ انجام: فمقتضی كون كل واحد سبب ناقصا و جزء السبب الحكم بتصنيف العين بعد اعتبار اليد ... ناتمام. کتاب حاضر شرحی بر «کتاب القضاء» شرائع محقق حلی (علیه السلام) با عناوین «قوله قوله» از شارحی ناشناخته است که در اوایل نیمه دوم قرن سیزدهم قمری این کتاب را تألیف نموده است و همچنین مشخص نگردیده که آیا سایر کتاب های شرائع را هم شرح نموده و یا فقط همین مقدار است؟؛ خط: نسخ و نستعلیق تحریری، کا: مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه» از خود مؤلف، با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، 57گ (48-104)، 27 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 30 - 39]
آغاز: ... القول في أقسام العيوب و الضابط فيها على ما طفحت به عباراتهم مع اختلاف يسير؛ انجام: و فيه عندنا خلافا لأحد وجهی الشافعية فاعتبروا في الصحة شرط القطع و لاريب في ضعفه لانه استدامة ... این شرح مشتمل بر کتاب تجارت بحث بیع و شاید بخشی از رساله الاجتهاد یعنی رساله شماره یک همین مجموعه باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 68گ (223× 290)، 25 سطر ( 15/5×9/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 30 - 97]
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام على اشرف الانبياء و المرسلين محمد و آله الطيبين الطاهرين، الفصل الثاني في العقد الدائم و النظر فيه موضعين الصيغة و الحكم اما الاول فهو لابد منه هنا؛ انجام: و الرسالة الرضاعية للسيد الداماد و نهاية المرام و الرياض و انوار الفقاهة بل في السابع عليه اجماع الأمة و هو الحجة مضافا ... ناتمام. از کتاب نکاح تا کتاب رضاع. شرح مبسوط و دقیقی است، مؤلف در متن کتاب از صاحب ریاض «شرح کبیر» به عنوان جد و از صاحب مناهل (سید مجاهد) با عنوان دائی خود یاد می کند، از این رو منحصر است به چهار نفر از فرزندان محمد تقی بحر العلوم (سید علی نقی داماد صاحب جواهر)، سید حسین، سید خاص نیافتیم. مرحوم صاحب جواهر و شیخ حسن کاشف الغطاء نجفی طی تقریظی در آغاز کتاب، مؤلف را بسیار ستوده اند و نیز
تقریظ دیگری از «محمد بن حاج مهدی نجفی» در برگ نخست هست؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: نیمه نخست قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، با عبارت «بلغ» مقابله شده؛ مهر: رق حسن الزکی 1228» (بیضی)؛ صورت فروش نسخه به تاریخ 1294ق با مهر «ابن معين الوهاب» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای روغنی مذهب، 75گ، 25 سطر (10/5 × 16/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 32 - 499]
آغاز: قال ره الفصل الخامس في احكام الاموات و هي خمسة الأول في الاختصار. الاختصار مقدمة الموت و اذا نسب الى الميت قرا بصيغة المجهول؛ انجام: بقى الكلام في سائر الأغسال المستحبه و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهر و باطنة و لا حول و لا قوة إلا بالله العلي العظيم. شرحی است مزجی و استدلالی تحت عنوان «قال» بر کتاب شرایع الاسلام تأليف محقق حلی، گویا شارح، از شاگردان صاحب جواهر، بوده است، چنانکه می گوید: «شيخنا في جواهر الكلام». الشيخ الاستاد في جواهر الكلام» و در آن از: مدارک، صاحب حدائق، مصابیح، جواهر، سبزواری در ذخیره، فاضل در کشف اللثام، مقدس اردبیلی در مجمع الفائده، فاضل خراسانی و فاضل اصفهانی، مولی ابو الحسن المجاور بالمشهد الغروي في شرحه على الكفایه و ... یاد کرده است. نسخه موجود از احکام اموات و تکفین و تدفین و غسل جمعه را دارد و چیزی شبیه نسخه شماره 472 می باشد و شاید جزء بعدی آن باشد؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ درهامش مبحث: «اذا مات ولدا لحامل و امه حيه ...» کاتب نسخه مطلبی نگاشته با امضاء مرتضى الفروشانی، و در هامش مبحث: في استحباب الكتابه على الجرة و القميص ... کاتب نسخه نبشته است «بواسطه بی سوادی حقیر این کلمه باقی مانده است که از نسخه اصل نتوانستم بخوانم»، محشی با امضاء «منه دام ظله العالی و زید فضله السامي» و «هكذا وجدته في نسخه الاصل»؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 363گ، 19 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2- 595]
آغاز: بسمله حمدله، قوله ره الركن الثالث في الطهارة الترابية و النظر في اطراف اربعة ... التيمم في اللغة بمعنى القصد قال في الصحاح تیممته قصد ته؛ انجام: ثم أن في جواهر الكلام قد توهم من الشهيد و السيد نسبة الاول الى ظاهر الأصحاب و ليس الأمر كذالك كما عرفت. شرحی است مزجی و استدلالی تحت عنوان «قوله، أقول» شامل مبحث تیمم است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج عنابی، 20 سطر (15×9)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 4 - 2034]
آغاز: بسمله، الحمدلله بجميع محامده على جميع نعمه والصلاة على اشرف معادن حكمه و اكرم اصول کرمه و ... فهذا كتاب الطلاق الذي هو مصدر طلقت المرئة؛ انجام: و انما المحرز هو الجامع بين المقتضی والمانع كما هو اوضح كما أن الاستصحاب الاول فيه نظر فتدبر. از ابتدای «کتاب الطلاق» تا انتهای «المقصد الأول في طلاق المريض» می باشد. مشتمل است بر عناوین: کتاب طلاق: النظر الأول: في الأركان: الركن الأول: في المطلق، الركن الثاني: في المطلقة و شروطها، الركن الثالث: في الصيغة، الركن الرابع: في الأركان المتوقف عليها صحة الطلاق، النظر الثاني: في اقسام الطلاق النظر الثالث: في اللواحق، المقصد الأول: في طلاق المريض. شرح مزجی استدلالی است از مؤلفی نامعلوم بر مبحث «طلاق» از کتاب شرایع الاسلام محقق حلی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حائری، مرداد 1351، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 65 گ، اندازه: 20×16سم [ف: 20 - 270]
آغاز: کتاب الطهارة: و كيف كان اتضح بحمدالله فساد ما نسب الى؛ انجام: و عدم التأمل في مورده فالاولى تعريف الصلح. شرحی است استدلالی بر شرایع الاسلام محقق حلی. مشتمل است بر سه کتاب: 1. كتاب الطهارة. الركن الأول: في المياه، الركن الثاني: في الطهارة المائية، آغاز موجود کتاب الطهارة: «و کیف كان اتضح بحمدالله فساد ما نسب إلى ...»، انجام موجود: «و اصول الفقه و الفقه من غير استاد فقال قده اما الأصولين فنعم و اما الفقه فلا، 2. کتاب القضاء.
آغاز: «قال ره كتاب القضاء النظر في صفات القاضي و ادابه و كيفية الحكم و احکام الدعاوى اقول لما كان الترتيب الواقع في المتن»، انجام موجود: «الجواب انشاء الله تعالی فنقول و هو المستعان» (ناقص)، 3. کتاب الصلح.
آغاز: «کتاب الصلح و ليعلم أولا أن المقصود من الصلح في المقام هو العقد المشروع»، انجام: «و عدم التأمل في مورده فالاولى تعريف الصلح»؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: شکری و حنایی، جلد: میشن، 75گ، اندازه: 21×16سم [ف: 20 - 275]
آغاز: الماء مطهر لغيره امر خارج عن اصل المعنى فلابد أن يكون؛ انجام: نقول جواز المبايعة فضولا مشعر بجوازها فيها بقياس الاولوية. مختصر استدلالی است از مؤلفی نامعلوم. مشتمل است بر مباحث: 1. كتاب الطهارة: الركن الأول: في المياه، الركن الثاني: في الطهارة المائيه، الركن الثالث: في الطهارة الترابية، الركن الرابع: في النجاسات و احکامها، 2. كتاب التجارة؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 111 گ، 23 سطر [ف: 20 - 278]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمین و صلی الله على خير خلقه
محمد و آله الطاهرين كتاب التجارة فهي في اللغة الكسب و في الشرع على تعريف؛ انجام: كما صرح به جملة من اصحابنا التاسعة ارش الخراج و دية النفس تتعلق. شرحی است استدلالی از مؤلفی نامعلوم، مشتمل بر مباحث: 1. كتاب التجارة، 2. کتاب الرهن، 3. کتاب الحجر، 4. کتاب الضمان، 5. کتاب الصلح، 6. كتاب الشركة، 7. كتاب المضاربة، 8 كتاب المزارعة، 9. کتاب المساقاة، 10، کتاب الوديعة، 11. کتاب العارية، 12. کتاب الاجارة، 13. کتاب الوكالة، 14. کتاب الوقوف و الصدقات و الهبات، 15. کتاب السبق و الرماية، 16. کتاب الوصايا؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: محمد صالح حائری، مرداد 1351، کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 247گ، 22 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 20 - 282]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين، الركن الاول: في الماء المطلق و هو من اوضح المفاهيم العرفية الا ان تعریف؛ انجام: و لعل بملاحظة كلامه في سایر کتبه في هذا المقام مدخلا في حل ...... سنه 1266.
شرحی است استدلالی بر شرایع الاسلام محقق حلی از مؤلفی نامعلوم. مشتمل بر مباحث: كتاب الطهاره: الركن الأول: في المياه، الركن الثاني: في الطهارة المائية: الأول: الوضوء. الفصل الأول: في الاحداث الموجبة للوضوء، الفصل الثاني: في أحكام التخلی، الفصل الثالث: في كيفية الوضوء، الفصل الرابع: في احكام الوضوء؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: شکری، جلد: میشن قهوه ای، 200گ، 26 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 20 - 285]
آغاز: بسمله، حموله قوله رحمه الله تعالى الفصل الأول ... و هو اما عن عمد أو سهو أو شک؛ انجام: کشف أن الشارع خفف و رفع اليد عن الواجب الآخر وهذا مما لا اشکال فيه اصلا و الله العالم ... اولا و آخرا و ظاهر و باطن ... از «الفصل الأول في الخلل الواقع في الصلاة» تا انتهای «خاتمة في سجدتي السهو». شرحی است استدلالی و تحقیقی با عناوین «قوله» بر شرایع الاسلام. متن یادداشت ظهر برگ اول «بسمه تعالی اخذ الميرزا ابوالقاسم اخو الميرزا علی نقی اول هذا الكتاب و لم يرده على و قال انه ضاع مني فوا أسفاه ثم اخذت هذين الجزوین من بعض الأصدقاء و كتبت فيه فليس هذان الجز آن مني هكذا كان مكتوبا على ظهر الكتاب بخطه مؤلفه جناب العلام الصمدانی الآخوند الملا على الهمدانی و سمعت ان مراده ببعض الأصدقاء هو جناب نادرة الأعلام الميرزا حسن الآشتیانی دام فضله.» چنین می نماید که مؤلف ملا علی همدانی باشد ولی با توجه به تاریخ آخر نسخه: «قد وقع الفراغ من تسویده نقلا عن خط مؤلفه في يوم السبت خامس شهر الرابع من سنة ثمانية و ثمانين بعد الف من الهجرة ... و تحية سنة 1288.» عدم صحت این نسبت به نامبرده اظهر من الشمس است چون آخوند (رحمه الله علیه) (1313-1401ق) در این تاریخ به دنیا نیامده بود و اگر مؤلف را میرزا حسن آشتیانی فرض کنیم و عبارت را صحیح بدانیم ایشان هم نمی تواند مؤلف باشد چون تاریخ مزبور (1088) قبل از تولد اوست و اگر کلمه «مأتین» را از قلم کاتب ساقط شده فرض کنیم این احتمال مقرون به صحت خواهد بود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نباتی، جلد: میشن ماشی مذهب، 217گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 21/1 - 875]
آغاز: بسمله، الفصل الخامس في صلاة المسافر و النظر في الشروط و القصر و لواحقه ... ان تحقيق الكلام في هذا المقام يتوقف على رسم امور؛ انجام: من رواية عمار بن موسى المتقدمة في مسألة أن الاعتبار في القصر بحال الأداء و آن اختصت بنافلة الزوال فتأمل جدا و الأمر في ذلك سهل. شرح استدلالی است از مؤلفی نامعلوم بر مبحث صلاة مسافر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: ابوالقاسم لسانی، دی 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 151گ، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 21/1 - 879]
آغاز: بسمله، حمدله كتاب الاجارة و هي يحتمل وجوها احدها أن يكون مصدرة لآجر يواجر؛ انجام: و هو انسب بما لو شد الخيط لكل خيط لانما لو اراد فتدبر و الله العالم بحقایق الامور کتاب الوكالة. شرح استدلالی متوسطی است از یکی از شاگردان صاحب جواهر بر کتاب اجاره شرایع الاسلام محقق حلی. شارح پنج وجه برای واژه إجاره ذکر نموده است: الف- مصدر آجر یوجر، ب- آجر يواجر، ج- أجر يأجر، د- اسم مصدر ایجاد، ه- اسم عین (اسم برای اجرة)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 115 گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 21/1 - 880]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اندازه: 15/5 × 21/5 سم [نسخه پژوهی: 1 - 51]
آغاز: قال قدس الله نفسه: و الكر الف الخ لا يكاد يخفى أن الكر في الأصل كان اسمة لمكيال اهل العراق و قد استعمله الشارع الصادع في مقدار معين من الماء و استعماله فيه اما من باب المجاز؛ انجام: و تو هم ان الحسن معتبر في الشهادة و ما نحن بصدده خال عنه بل من باب الاجتهاد. شرح استدلالی مفصلی است بر کتاب «شرايع الاسلام» محقق حلی با عنوان «قال قال» که در آن از اقوال فقهای قدیم و متأخر نظير کاشف الغطاء و صاحب جواهر و شيخنا الانصاری و میرزای قمی و صاحب حدایق بسیار نقل می کند. نسخه حاضر مشتمل بر طهارت، زکات، بیع، الصيد و الذباحة و در پایان مباحثی در رجال
آمده است و برخی از مباحث ناتمام مانده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح، با افزودگی هایی در حاشیه؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 473گ، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 28 - 42]
آغاز: قال الفصل الثاني في عقد البيع و شروطه و آدابه، العقد هو اللفظ الدال على نقل الملك من مالك الى آخر شرح استدلالی است با عناوین «قال -اقول» بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی با افزودن بعضی از فروع که ذکر آنها لازم می نمود. احتمالا بخشی از کتاب کاملی باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ با دو تقریظ از شیخ موسی بن جعفر کاشف الغطاء با مهر «موسی بن جعفر» (بیضی) و شیخ اسدالله تستری کاظمی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 366 گ، 19 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 21 - 99]
آغاز: بسمله. الحمدلله ... كتاب الطهارة واركانه اربعه؛ انجام: و الجهل بحرمة الدعوية ففيه نظره منو اله وجه الفرق
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
في الوجه السابق هو التكليف المطلق باداء الفطره و في هذا الوجه هو الحكم الوصفى قتدبر ... الى يوم الدين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ ضميمه نسخه ش 6007 [رایانه]
آغاز: والنظر في الجنس و الشروط و الأواحق؛ انجام: ولعنه الله على اعدائهم اجمعين الى يوم الدين زکات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله ... و بعد قال: ره كتاب الزكاة و هو مصدر لزکی یزکی کرضى يرضى و اسم مصدر لز کی پز کی بالتشديد و من سماه بالمصدر أراد به ذلك كما يرشد اليه تصريحهم؛ انجام: و المغشوشة عن المغشوشة لانه مع احتياجه الى كثرة التقدير لا يلایم البعض فقرات العبادة كقوله ان عرف و قوله فيما سيأتي و إن اخرج كما لا يخفى على المتأمل، فتأمل. شرح شرایع الاسلام محقق حلی است که بخشی از عبارات شرایع را آورده و به صورت مزجی مفصلا به شرح آن پرداخته است و از شرحهای دیگر همچون جواهر الكلام و مدارک الاحکام در بین مباحث یاد می کند. نسخه کتاب زکات است؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن زرشکی، 177گ (119ر -259)، 19 سطر (16×10)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 32 - 572]
آغاز: بسمله حمدله صلاة قال المصنف اعلى الله مقامه و زاد اکرامه کتاب الطهارة الكتاب مصدر کتب کالكتب و الكتابة و معنى الكتب هنا الجمع كما عن المفسرين في تفسير قوله تعالی كتب الله في قلوبهم الإيمان؛ انجام: يغسل الاناء من جميع النجاسات ثلاث مرات متعین و طرح موثقة عمار المعتضدة بمامر باطل و الاحتياط في مثل المقام لازم الحمدلله على اتمام الكتاب و الصلوة و السلام على من اوتی فصل الخطاب از اول تا آخر كتاب الطهارة. شرحی است مزجی بر «شرائع الاسلام» محقق حلی، و بسیار مفصل است. تأليف كتاب الطهارة در صفر 1215 به پایان رسیده است و در آغاز نسخه تقریظ منظومی بر کتاب از سید محمد جواد عاملی (صاحب مفتاح الكرامة) به چشم می خورد. شیخ رضا بن زین العابدین اسدی عاملی (1269ق) از شاگردان سید محمد جواد عاملی شرح بر شرايع دارد؛ خط: نسخ، كا: مؤلف، تا: صفر 1215ق؛ مصحح، دارای خط خوردگی و تغییر عبارات؛ جلد: تیماج مشکی، 319گ، 21-24 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 5 - 2597]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد خير خلقه محمد و آله الطاهرين كتاب النكاح هو في اللغه الوطيء على الأشهر كما نقل بل عليه الاجماع في ... و اقسامه ای الكتاب ثلثة انما قلنا ذلك؛ انجام: و كذا قيل لا يسقط الارث بهذاللعان و آن جوزناه لاسقاط الحد الاستقراره بالموت فلا يرفعه اللعان المتجدد و الحمدلله ... شرحی است مزجی بر کتاب نکاح و طلاق، شرایع؛ خط: نسخ، كا: عباس بن کربلائی علی اکبر خامنه، تا: 1229ق؛ محشی، 21 سطر (7/5× 14/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 675]
آغاز: طهارت: بسمله، حمدله، قال المصنف زادالله اکرامه و اعلى في دار الكرامة مقامه کتاب الطهارة و الكتاب مصدر ثالث لكتب بمعنى الخط او الجمع. صلاة: بسمله، حمدله، کتاب الصلاة و هي افضل العبادات و اکمل الطاعات بعد المعرفة كما دلت عليه الرواية؛ انجام: طهارت و بالاجماع الذي ادعاه الشيخ على العمل بمثله بل المتقين المصير اليه جرم و التعويل عليه قطعة صلاة: فكان عليه قضائها فيما بعد و استشهد عليه بمامر من الموثق و لا بأس به. شرح مزجی استدلالی است از شارحی نامعلوم بر کتاب شرایع الاسلام محقق حلی. این نسخه شامل کتاب طهارت و صلاة است؛
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 17 رجب 1242ق؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حائری، مرداد 1351، کاغذ: فستقی، جلد: تیماج مشکی [ف: 20 - 290]
آغاز: بسمله و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطيبين الطاهرين القسم الرابع من الاقسام التي بني عليها الكتاب في الأحكام و هي اثنی عشر كتابا كتاب الصيد و الذباحة ای کتاب التذكية بالصيد و الذباحة التي هي أعم من النحر؛ انجام: قلت لا يخفى عليك ما يقتضيه القواعد العامة و الله العالم كتاب الأطعمة و الاشربة شارح باید از دانشمندان قرن 13 باشد، چنان که از کشف اللثام فاضل هندی نقل می کند و در جایی می گوید: «استوفينا الكلام فيه في كتاب القضاء»؛ کتاب صید و ذباحه؛ خط: نسخ، كا: محمد رضا تهرانی، تا: ذیحجه 1252ق؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج مشکی، 57گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 31 - 10]
آغاز: القسم الثاني من الاقسام الاربعة التي بني عليه الكتاب في العقود جمع عقد و هو لغة ضد الحل شرح مزجی استدلالی است بر بخش عقود «شرائع الاسلام» محقق حلی روی برگ اول، این کتاب به حاج محمد ابراهیم کرباسی نسبت داده شده و منشأ اشتباه از وقفنامه ای است که روی برگ اول آمده و حاج محمد ابراهیم را متولی قرار داده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ وقف نامه کتاب به تاریخ ربیع الثانی 1252 و مهر «عبده محمد کریم بن محمد حسن» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 144گ، 19 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 14 - 176]
آغاز: فائدة في صورة تعارض البينتين أي بينة الجارح و المعدل في الاثبات و النفي كان يشهد المعدلان بأن الفلاني يصلی و یزکی و يؤدى الخمس مثلا؛ انجام: و لو تبين كون الإجارة باطلة من أصلها فهل يترتب الضمان أم لامع التلف الأقرب لا لأن كل ما لا يضمن بصحيحه لايضمن بفاسده ... شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب شرایع الاسلام محقق حلی که نسخه حاضر مشتمل بر کتاب القضاء و البيع و الودیعه و اجاره می باشد و ظاهرا تقریرات درس یکی از اساتید می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 24 ربیع الثانی 1253ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 146گ، اندازه: 22×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 901]
آغاز: الخامس الركوع و السجود على وزن فعول بضم الفاء مصدر و الأول في اللغة بمعنی مطلق الاغناء مالم يبلغ الى حد السجود سواء بلغ الركبتان الى الارض ام لا و ما يظهر من الخليل؛ انجام وابسطهما على الأرض بسطا و اقبضهما اليك قبضا و ان كان تحتهما ثوب فلا يضرك و ان اقضيت بهما إلى الأرض فهو افضل و لاتفرجی بين اصابعك و في سجودك ولكن ضمهن اليك جميعا و تدل هذه الروايه على بعض مستحبات اخر ايضا رکوع و سجود را دارد. مؤلف ابتدا بخشی از متن را شرح کرده و سپس اقوال بزرگان اصحاب شیعه را نقل می کند از جمله از شهید و حلبی و از پدرش با عنوان «والدى روحی فداه» و نیز بعضا از ابو حنیفه و شافعی نقل می کند؛ خط: نسخ، كا: احمد بن شیخ حسن قعطانی، تا: 1257ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، احتمالا جلد قبلی «نسخه شماره 513» می باشد؛ جلد: تیماج زرشکی، 129گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1217]
آغاز: بسمله، النظر الثاني في المهور جمع مهر و يسمى الصداق بفتح الصاد و کسرها و النحلة و الأجر؛ انجام: و التحقيق عدم حرمة ما لا يعد سفها و سرف منه ... فانه المنان الكريم الرحمن الرحيم و الحمدلله. از «النظر الثاني في المهور» تا انتهای کتاب نکاح. شرح مزجی استدلالی است از یکی از علمای قرن 13 بر «شرایع الاسلام» محقق حلی؛ خط: نسخ، كا: ابراهيم القفطانی، تا: یک شنبه 6 رمضان 1259ق، واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 107گ، 21 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 21/1 - 876]
آغاز: کتاب النکاح، هو لغة الوطی کما عن الاشهر بل عليه الاجماع ای اتفاق اهل اللغة عن لف و غیره و شرعا العقد كما عليه الاكثر .. قوله و اقسامه ای الكتاب؛ انجام: و آن ادى الخراب ای ملک دارة او نحوها فتر کی عمارتها وانجر إلى الخراب جاز ايضا كل ذلك للاصل .. الى السرف عرفا لتضييع المال حرم ذلك، تمت. از ابتدای نکاح تا پایان قسم عقود. شرحی مفصل بر «شرايع الاسلام» محقق حلی که به صورت «قوله - قوله» تنظیم و در آن از سید علی صاحب ریاض نام برده شده است؛ خط: نسخ جلی، كا: محمد هاشم بن محمد علی حسینی، تا: 1261ق، جا: اصطهبانات؛ جلد: تیماج سیاه، 246گ، 26 سطر، اندازه: 21×13سم [ف مخ - 3 - 1219]
نسخه حاضر از ابتدای کتاب طهارت تا ابتدای کتاب تجارت را دار است. شرحی است نسبتا مفصل بر شرایع الاسلام محقق حلی که مؤلف آن معلوم نشد؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر بن عبدالله بصراوی، تا: 7 ربيع الاول 1266ق؛ در صفحه اول عبارت از ثلث والد مرحوم محمد حجت است. [ف: - 30]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و صلی الله على محمد و آله الطاهرين و رحم الله علمائنا ... قال المصنف كتاب في معرفة الصلوة و أحكامها التي هي أفضل أنواع عبادة العباد بعد معرفة واجب الاعتقاد؛ انجام: و أخذ الحنا فأخذه و بلغ فحينئذ فجامع، قوله و أما الغسل فواجباته خمس، النية ... ناتمام. مشتمل بر بخشی از طهارت و کتاب الصلاة است. شرح نسبتا مفصلی بر شرایع الاسلام، محقق حلی است که شارح در آن از
اقوال و نظریات قدما نهایت بهره را برده است. طبق قرائن این کتاب باید در نیمه دوم قرن 13 قمری شرح گردیده باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 27 شعبان 1268ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با عبارت «بلغ» مقابله شده، محشی با نشان «منه» به نقل از خود شارح می باشد، با اندکی قلم خوردگی؛ تملک: آقا عبدالحسین بن ملاعباسی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج آجری مذهب، 135گ (33-167)، 21 سطر (9×16/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 30 - 569]
آغاز: و عليه الأجرة لصاحب الأرض و في آخر عن رجل اغتصب امرأته فرجها و في ثالث أول فرج غصبناه؛ انجام: فيدفع الى من يجب له قال جائز يخرج ذلك من جميع المال انما هو بمنزلة دين لو كان عليه. شرح مزجی نسبتا مفصلی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محرم 1269ق، جا: بلد الأمين؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قرمز، 188گ (29ر -216ر)، اندازه: 16×22/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 901]
آغاز: قال المصنف ره کتاب الزکوة وفيه قسمان الأول في زكوة المال والنظر فيمن تجب عليه و ما تجب فيه ومن تصرف اليه الزكوة كما في المعتبر في اللغة الزيادة و النمو و التطهير؛ انجام: و ثالثها انه قد صرح جماعة بانه لاخيار للساعي بل نهى الريب عنه في المدارک و ادعى الاجماع عليه جملة و هو كذلک ويدل عليه اخبار اداب الصدق فلاحظ قال ره و اما اللواحق فهی مؤلف ابتدا بخشی از متن را شرح کرده و سپس اقوال بزرگان اصحاب شیعه را نقل می کند و از جمله از متأخرين كاشف الغطاء و جواهر الكلام از پدرش با عنوان «الوالد القدوسی» نام می برد و بعضا از شافعی نیز نقل کرده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1273ق؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 167گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1216]
آغاز: كتاب إحياء الموات، الإحياء إخراج الشيء من حد الخراب و العطلة إلى خير الانتفاع؛ انجام: ثم الكلام في أن إذن المالك أو الشارع يرفع الضمان أم لا، فقد مر مشروحة في أوائل کتاب الغصب، فراجع شرحی است مفصل و مستدل با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب شرائع اسلام محقق حلی همراه با نقل اقوال از علمای متأخرين خاصه و عامه. این شرح شامل ابواب: إحياء الموات، كاتب اللقطة و کتاب الغصب است. باید از علمای مربوط به قرن 13ق باشد؛ خط: نسخ، كا: زین العابدین فرزند محمد تقی، خوانساری، تا: حدود 1273ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 98 گ، 31 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 29 - 27]
آغاز: قوله ره كتاب الاجارة و فيه فصول اربعة الأول في العقد و ثمرته ... اقول الكلام في المقام كسائر ابواب العقود
نسخه اصل: کتابخانه فاضل خوانساری - خوانسار 272 «با عنوان تقريرات الفقه» معرفی شده. کتاب الاجارة. شرحی است مزجی با عناوین «قوله اقول» بر کتاب الاجارة «شرائع الاسلام» محقق حلى و در ضمن شارح مطالبی که از درس استادش شیخ انصاری استفاده کرده ذکر می کند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 27 ربيع الثانی 1275ق؛ مصحح، محشی؛ 337ص [عکسی ف: 2 - 108]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد و آله الطاهرين قال رحمه الله القول في احكام النجاسات تجب ازالة النجاسات من الثياب و البدن ... لايخفی عليك أن المراد بالوجوب الوجوب الشرطی؛ انجام: ثم قال و لو تاب حيث تقبل توبته اجزء ذلك التطهير على اشكال اقول و الاشكال می محله. تأليف 1277ق، شرحی است مزجی و استدلالی تحت عنوان «اقول» بر کتاب شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام تأليف محقق حلی که شارح در آن بیان آراء فقها متقدم و متأخر و رد و ایراد آنها و منابع فقهی بسیاری از قدما و معاصرین پرداخته و از این حیث نسخه قابل اعتنا و اعتمادی می باشد، فرصتی نبود تا شارح آن به دست آید چون در هیچ جای کتاب، نام آن و نام مؤلف را نجستم و چون در مواضع متعددی جمله «... المصنف في المعتبر» را دارد پیداست که متن شرایع است و در چند مورد گوید: «شيخنا الأستاذ في جواهر الكلام»، و پیداست که شارح از شاگردان صاحب جواهر، شیخ محمد حسن بن شیخ باقر اصفهانی نجفی بوده است و در بحث لباس مصلی گوید «... و شيخنا رحمه الله صاحب جواهر الكلام ...» معلوم می شود که این کتاب را پس از سال 1266ق ساخته است و در آخر این بحث تصریح به این تاریخ می کند «جف القلم في المقام عصر يوم الثلثا الخامس عشر من شهر شعبان سنة 1277». شارح از شيخنا البهانی، شیخنا المقدس المدقق اردبیلی في مجمع الفائده، شیخ المتأخر، في كشف الغطاء سید المتأخر في الرياض، مولی بهبهانی، مولی امین استر آبادی، مولى الخراساني في المنهاج، سید نعمت الله جزائری، محقق ثانی در جامع المقاصد، صاحب معالم، صاحب حدائق، صاحب مناهج، فاضل هندی، کشف اللثام، ذکری، سبزواری در ذخیره و کفایه شهید ثانی در روضتين و بیان، شیخ علی در حاشیه ارشاد، سید بحر العلوم، صیمری در کشف الالتباس، مفاتیح و شرح مفاتيح و ... یاد می کند و نیز به فتوای پدرش اشاره می نماید؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 20 ذیقعده 1278ق، به دستور مؤلف؛ دارای بلاغ، محشی با امضاء «منه دام ظله»، یادداشتی به خط سید محمد باقر موسوی اصفهانی، مهر: کتابخانه مجد الدين؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 214گ، 20 سطر (14/5×9)، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 2 - 577]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام على محمد و آله الطاهرین و لعنة الله على اعدائهم اجمعین الى يوم الدين قوله
کتاب الزكوة اقول ان الزكوة قد فسرت لغة بمعنين الطهارة و الزيادة و النمو و من الاول قوله تعالى قد افلح من زکیها و قوله تعالي قتلت نفسا زكية و من الثانی؛ انجام: و الزوجية من الأمور المضافة الى الأشخاص دون مثل الطهارة و النجاسة في الأعيان تمت المسئله بعون الملک الوهاب بتاریخ شهر رمضان المبارک 1282 ه. ق. شرحی است مزجی و تحقیقی بر باب زكوة و خمس و انفال کتاب شرایع الاسلام محقق حلی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 1282ق، کاغذ جلد: تیماج عنابی، 221گ، 19 سطر ( 15/5×9/5)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 2 - 662]
آغاز: بسمله، حمدله، الركن الثاني في افعال الصلاة و هي واجبة و مندوبة بل الخوض في الأفعال المذكورة، ينبغی ذکر امور لها نفع في المسائل الاتيه؛ انجام: فان فيها بلاغا لخير الدنيا و الاخرة و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرین؛ قد تم ما كتبه ... و بمحمد و آله الطاهرین. استدلالی مبسوطی است از شارحی نامعلوم، مشتمل بر مباحث ذيل: الركن الثاني: في افعال الصلاة: 1) النية، 2) تكبيرة الإحرام، 3) القيام، 4) القراءة، 5) الركوع، 6) السجود، 7) التشهد، 8) التسليم، المسنون في الصلاة. نامبرده در آغاز به پاره ای از قواعد اصولی و فقهی اشاره نموده آنگاه با استدلال به روایات و اقوال فقها، به شرح كتاب مزبور پرداخته است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 27 ربيع الثانی 1294ق، کاغذ: شکری، جلد: میشن عنابی، 264گ، 20 سطر، اندازه: 21×10سم [ف: 20 - 284]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1294ق [الفبائی: - 343]
آغاز: فان تاب و الا قتل كتابا و سنة و اجماعة و لو تكرر منه الارتداد جرى عليه الحكم؛ انجام: بعد ذلك قصرا كما يشهد له موثق عمار السابق والله اعلم بحقایق احكامه.
جلد 3. از شارحی نامعلوم از علمای اواخر قرن 13. نسخه مشتمل بر بخشی از توابع الصلاة است به شرح ذيل: الفصل الثالث: في الجماعة، الفصل الرابع: في صلاة الخوف، الفصل الخامس: في صلاة المسافر؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1295ق؛ کاغذ: شکری و نخودی، جلد: میشن زرشکی، 172گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 20 – 275]
آغاز: بسمله حمدله و صلی الله على محمد و آله الطاهرین و لعنة الله على اعدائهم اجمعين الى يوم الدين قوله كتاب الرهن و النظر فيه يستدعي فصولا الأول في الرهن و هو وثيقة المرتهن اقول قال في ق الرهن ما وضع؛ انجام: قوله اذا اذن المرتهن للراهن في البيع و رجع ..... اقول لا يخفى عليك ان اذهب اليه المصنف هو الذي ذهب اليه الشارح بل في محکی ... ما افاده شيخننا دام ظله العالی في المقام ... و الحمدلله اولا و اخرة و السلام على محمد و آله الطاهرين ... شرح استدلالی مفصلی است با عناوین «قوله، اقول» بر کتاب «شرایع الاسلام» محقق حلی، با رد و ایراد و آن قلت و قلت های فراوان و نقل اقوال علمای شیعه، خصوصا از یکی از اساتیدش با عنوان «شیخنا العلامة» بسیار نقل می کند. شارح این جلد را که شامل کتاب الرهن است در 1297 ق به پایان برده است؛ خط: تحریری، کاتب = مؤلف، تا: 1297ق؛ مصحح؛ مهر: «هوالعلی الكبير 1273» (بیضی)؛ جلد: تیماج سبز، 128 گ، 19 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 5 - 2600]
آغاز: بسمله. حمدله ... کتاب الزكاة و هي مصدر من زکی یز کو من باب قعد يقعد؛ انجام: بقدر المعرفة او على قدرها و النصوص على ذلك فوق الاستفاضة ان لم تكن متواترة تم کتاب الزكاة. شرح مزجی استدلالی است بر شرایع الاسلام محقق حلی از شارحی نامعلوم. این نسخه حاوی کتاب زكاة است، مشتمل بر اقسام و ارکان ذيل: القسم الأول: في زكاة المال، النظر الأول: في من تجب عليه، النظر الثاني: ما تجب فيه و تستحب، النظر الثالث: في من تصرف اليه، وقت التسليم و النية، القسم الثاني: في زكاة الفطرة، الركن الأول: في من تجب عليه، الركن الثاني: في جنسها و قدرها، الركن الثالث: في وقتها، الركن الرابع. تاريخ تأليف: 1316ق: في مصر فها؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن زرشکی [ف: 20 - 276]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله ... قال المصنف اعلى الله في الفردوس مقامه و هذا الكتاب معتمد على اربعة اركان الركن الأول في المياه و في ثلاثة أطراف الأول في الماء المطلق. لما كان المقسم اعم كما يفصح عنه التقسيم احتاج الى تعيين المراد؛ انجام: و اما اختلاف السطوح، فعدم قدحه في الاعتصام من البديهيات و قد از حنا الشبهات. از آغاز طهارت تا اتصال و امتزاج؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا تا: قرن 14؛ جلد: مقوا، 23-24 سطر (10×15/5)، اندازه: 22×16سم [ف: - 50]
آغاز: والحمدلله رب العالمين ... فهذا كتاب الزكوة من شرائع الاسلام. الكتاب والكتب مصدران لكتب و قد يطلق لما يجمع به الخط كالنظام لما ينظم به و قد ذكرناه و ذكرنا بعض ما يتعلق به في كتاب الطهارة؛ انجام: وح يكون التعارض بينه و بين الصحيحة تعارض التضاد حيث أن مقتضاه كون النصاب الكلی مترتبة على ثلثمأة ...
شرح یا حاشیه ای است مزجی و مفصل بر کتاب شرایع الاسلام محقق حلی، و پس از نوشتن کتاب الطهارة شرایع الاسلام نگاشته شده. شارح، ظاهرا از شاگردان شیخ مرتضی انصاری بوده و این شرح را پس از درگذشت استادش نگاشته و از وی با عبارت شيخنا الاستاد قدس سره يا الاستاد قدس سره» یاد کرده است. از صاحب جواهر، محقق قمی، فاضل نراقی، سید مجاهد (از تمامی آنان با عنوان «قدس سره» یاد کرده و دیگران نقل کرده است. این نسخه، تا بخشی از زکات انعام را دارد و از پایان، نانوشته مانده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ مصحح، محشی؛ تملک: آیت الله سید ریحان الله بن جعفر موسوی در سال 1324ق در مشهد مقدس رضوی با مهر «... سید ریحان الله الموسوي ...» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 79گ، 20 سطر (16×11)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 38 - 430]
آغاز: بسمله. حمدله. قال المصنف قدس الله نفسه و اعلى في الفردوس مقامه. كتاب الطهارة الى ان قال وهذا الكتاب معتمد على اربعة ارکان ... ولا يخفى أن تقیید الماء بالمطلق لايتصور له وجه لان اطلاقه منعني عن التقييد؛ انجام: كانت الصلوة صالحة الان توقع من شخص اداء و قضاء فريضة و نافلة واجب و مستحبا و غير ذلك لابد في تعيينها و الالم توقع لشيء منها. کتاب طهارت، کتاب صلات (قبله تا اذان و افعال الصلاة. تقریرات درس آقا شیخ هادی طهرانی است که یکی از شاگردانش در سال 1302 ق نوشته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1302ق، جا: نجف اشرف؛ جلد: تیماج زرشکی، 161 گ، اندازه: 20×14سم [ف مخ - 3 - 1217]
آغاز: والحمدلله رب العالمين و صلى الله تعالى على خير المبعوث محمد و آله الطيبين الطاهرين و لعنة الله على اعدائهم اجمعين و بعد فهذا كتاب الزكاة من شرائع الاسلام الكتاب و الكتب مصدران؛ انجام: و عن المختلف أنه يجوز دفع الذكر في نصاب الانثى اذا كان بقيمة واحدة منها و الاقوى هو الاكتفاء بمسمى الغنم ذکرة او انثى في زكاتها او في زكاة الأبل لاطلاق الشاة و عدم منافاته للشركة بوجه كما عرفت و الحمدلله رب العالمين وصلى الله على محمد و آله الطاهرين زكات. شرح مزجی است بر «شرايع الاسلام» محقق حلی که یکی از شاگردان آقا وحید بهبهانی (1206 ق) نگاشته است. از مجمع البرهان، ریاض المسائل و مناهل نقل کرده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1304ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، مذهب، 149گ، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1218]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... کتاب الصوم و النظر في أركانه و أقسامه و لواحقه ... الصوم في اللغة الامساك؛ انجام: ناتمام: الرابع لا يفسد الصوم ابتلاع النخامة... کتاب صوم است. شرح مزجی استدلالی است بر کتاب «الصوم شرائع الاسلام» محقق حلی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 22 شوال 1317ق، جلد: تیماج قرمز، 37گ (163ر- 199پ)، اندازه: 31×21سم [ف: 20 - 278]
آغاز: الخصال 89 من ب عن أبيه عن أحمد بن ادریس عن محمد بن احمد عن يوسف بن الحارث عن محمد بن عبدالرحمان ... الثانية عشرة خانية الأعين وفسروها يضمر خلاف ما يظهر مثل الايماء؛ انجام: قال الثالث: ماليس له قانصة ولاحوصلة ولاصيصية فهو حرام وماله احديهما فهو حلال مالم نيص على تحريمه القانصة: ماليس ... ماساوی دفیفه مع صفيفه ونحو امنه قاله في الاصباح وسلار حكم بتحليله ولم يذكر
کتاب النکاح تا صید و ذباحه. شرحی است بالقول بر «شرايع الاسلام» محقق حلی، به صورت استدلالی و با نقل اقوال از علمای شیعی خصوصا علامه مجلسی و نیز محقق سبزواری، با استفاده بسیار از روایات کتب اربعه که اسامی کتب حدیثی را به رمز می آورد. باید تألیف یکی از دانشمندان قرن سیزدهم هجری باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه مدظله»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 72گ، 24 سطر، اندازه: 34×21سم [ف: 5 - 2598]
آغاز: بسمله حمد له كتاب الوكالة وهو يستدعی بیان فصول الاول في العقد وهو استثنا به في التصرف الوكالة بفتح الواو و کسرها في اللغة بمعنى الاستسلام؛ انجام: او مع مخالفة مصلحتهم لا وفي غيره نعم او لا يجب مطلقا وجوه يعرف تفصيل الكلام فيها وفي اضرابها مما مر کتاب الوكالة و كتاب الوقوف و الصدقات. شرحی است با عناوین «قوله - قوله» بر «شرايع الاسلام» محقق حلی، شارح از جواهر الكلام و رياض المسائل نقل می کند و در برخی موارد گفته های استادش را با دعای «دام ظله» مطرح می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج سرخ، 114گ، 22 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 1- 292]
آغاز: الحمدلله رب العالمين باریء الخلايق اجمعين و الصلوة و السلام على اشرف المرسلين محمد صلی الله عليه و آله خاتم النبيين و آله الغر الميامين لاسيما علی ابن ابیطالب امیر المومنین عليه السلام و لعنة الله على اعاديهم الطغاة الى يوم الدين فهذا كتاب البيع ويق له ام المعاملات
انجام: لوباع احد المالين غير المتعاطيين فضولة كان منهما الرد و الاجازة على القولين فعلی القول بالملک آن اجاز المالك الأول احتمل قويا كونه رجوعا و عليه يصح البيع و يكون الثمن له و يشكل ذلك بان صحة الاجازة موقوفه ... بيع. شرح متوسطی است بر «شرایع الاسلام» محقق حلی. از
پیشینیان و اساتید خودش با عنوان «بعض مشايخنا» و از کاشف الغطاء یاد می کند؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج زرشکی، 132 گ، 21 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف مخ - 3-1217]
تقریرات فقه جلد اول؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
تقریرات فقه جلد دوم؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و السلام على نبيه و عترته الطاهرین و العاقبة للمتقين قوله قدس الله روحه كتاب الطهاره الكتاب مصدر كتب من الكتب اي الجمع ومنه قوله تعالى كتب في قلوبهم الايمان؛ انجام: اقول في كل مما صنعه المصنف و الاصحاب حزازة اما الاول فلانه يوهم اتحادهما في المحرمات و المكروهات فحسب كما مر توهمه ظاهر القيد مع انه ليس كذالك و اما اطلاق الاصحاب فلعدم الاطراد و الأمر فيه اسهل مما صنعه المصنف مع كون الأمر في كليهما هنيا طهاره و صلاة. شرح مفصلی بر «شرايع الاسلام» محقق حلی با عناوین «قوله - قوله» است و از وحید بهبهانی و سید محمد جواد صاحب مفتاح الكرامة بسیار نقل می کند. احتمال دارد یکی از شاگردان سید محمد جواد بوده باشد. عناوین «فوائد» نیز زیاد دیده می شود؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: گالینگور سبز، 84گ، اندازه: 31×22سم [ف مخ - 3 - 1218]
آغاز: الكلام في الخلل قال في الشرايع الركن الرابع في التوابع و فيه فصول الفصل الاول في الخلل الواقع في الصلوة و هو اما عن عمدا و سهوا و شک المتن اقول؛ انجام: لان الكلام في ان احتمال عدم البقاء مع قيام الدليل المفيد للظن يصحح للاستصحاب ام الأفيكون كل واحد من الاستصحاب و الخبر الواحد دليلا مستقلا يثبت لكل منهما حكم الشرعي فتامل و على هذا فلا وجه لكلام الشيخ رحمت الله عليه في اصوله. صلوة وتجارت. شرح مختصری است بر «شرايع الاسلام» محقق حلى (676 ق). مؤلف از صاحب جواهر و میرزای قمی نام برده و از استادش به «شیخنا الاستاد دام ظله» یاد می کند؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، دارای خط خوردگی؛ جلد: تیماج مشکی، 283 گ، اندازه: 14×20سم [ف مخ - 3 - 1219]
آغاز: القسم الثاني من الأقسام الأربعة المشتمل عليه الكتاب العقود وهي جمع العقد الذي في اللغة بمعنى العهد مطلقا او الموثق منه او هو فيها ضد الحل؛ انجام: و على الوجه الثالث ايضا ليس للمورث التصرف في الثلثين لان للورثه حق الانعتاق و أن أثبت عن هذالحق نقول للمملوک حق الحرية و ان اثبت عن هذا ايضا فلله تعالی حق في الانعتاق العبد فتامل تجارت و بيع و وصیت. شرح مختصری است بر «شرايع الاسلام» محقق حلی (676 ق) که یکی از شاگردان شیخ مرتضی انصاری (1281 ق) و صاحب جواهر (1266ق) می باشد و خود مؤلف تصریح می کند که در سال 1298 ق در نجف تألیف کرده و همان سال در نجف طاعون بوده، و مادر مؤلف به این مرض در شب جمعه سیزده جمادی الاول از دنیا رفته است؛ خط: نستعلیق، كان مؤلف، بی تا؛ مصحح، دارای خط خوردگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 143گ، اندازه: 14×19 سم [ف مخ - 3- 1219]
آغاز: قوله كتاب الطهارة اقول الكلام في هذالمقام تأليف ملا علی گویا فرزند میرزا خلیل تهرانی نجفی (- 1297)؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: انجام؛ با خط خوردگی بسیار و به حاشیه رفته؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 231 گ، 22 سطر، اندازه: 16/7 × 23/5سم [ف: 1- 299]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... کتاب الصوم و هو من افضل الطاعات و اشرف القربات و قد ورد من طرق الخاصة و العامة؛ انجام: أو يستحب النية فليحترز المكلف من تحويل الشيء عن کونه واجبا الى جعله من ..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 یا 14؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات؛ جلد: تیماج مشکی، 118 گ، 20 سطر، اندازه: 23×16 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 902]
آغاز: ... ثمرة لتحقيق احد المذهبين في هذا المقام و ربما كان له اثر في غيره كأفضلية العطاء و الكفارات؛ انجام: لم يعتبر الشارع له ضابطا لاختلاف الأمراض فان منها ما يضر صاحبه الصوم ... خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور مشکی، مذهب، 292گ، 20 سطر، اندازه: 21×15/5سم [ف: 45 - 78]
آغاز: الكلام في الخلل، قوله الركن الرابع في التوابع و فيه فصول الفصل الأول، اقول البحث في الخلل تارة من حيث الزيادة؛ انجام: و انت خبير بأن هذا الشك ليس شكا مركبة من شکوک ثلاثة بل هو شک واحد ذو اطراف ولا مقتضى للصحة فيه فافهم. شرحی است بر مسائل بحث خلل واقع در نماز از کتاب شرائع الاسلام محقق حلی. نسخه تقریر بحث های یکی از اساتید شارح است و در آن از محقق نائینی و سید یزدی و آخوند خراسانی نام برده شده؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ مصحح، محشي از نگارنده به عنوان «مقرره»؛ 107گ، 18 سطر، اندازه: 13/5 × 20/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 325]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... قوله كتاب الطهارة الكتاب اما مصدر او اسم مصدر و على الأول ما مصدر ثالث كما في
المدارک شرح مفصلی است با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب «شرايع الاسلام» محقق حلی با ذکر شواهدی بسیار از احادیث و گفتگو در متن و سند آنها و نقل آراء فقهاء و رد و ایراد در آنها. این جلد تا احام ملاقات آب را دارد، و بعضی از بحث های آن آخر ماه رجب 1257 در نجف اشرف به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج سبز، 202گ، اندازه: 22×16سم [ف: 20 - 164]
آغاز: بسمله احمده حمدا يليقه و برضيه و اصلی علی نبیه؛ انجام فلا اشكال في المسئلة بحمد الله سبحانه و تعالی
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 10ص (95-104)، اندازه: 17×22/5سم [ف: 5 - 1788]
آغاز: كتاب النكاح هو لغه الوطي كما عن الاشهر بل عليه الاجماع ای اتفاق اهل اللغه ... و شرعا العقد كما عن الأكثر بل اجماعا كما عن جماعة و العلاقه بينه و بين الوطى السببية و المسببیه؛ انجام: او الى السرف عرفا لتضييع المال حرم ذلك. و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا. هذا آخر اقسام العقود و يتلوه القسم الثالث في الايقاعات. مبحث نكاح. شرح توضیحی متوسطی است بر کتاب «شرایع الاسلام» محقق حلی با اشاره به ادله و اقوال فقهای دیگر در برخی از مباحث آن؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ یادداشت محمد ماجد بن محمد حسین حائری مازندرانی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 215گ، 23 و 25سطر (15/5×9/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 16 - 354]
آغاز: قوله (رحمه الله علیه) و يكفي في رمضان أن ينوى انه يصوم متقربا الى الله تعالى لا كلام في اعتبار نية القرية في رمضان و غیره؛ انجام: فمن حفر بئرا في ملکه، ملک ماء ها بلا اشكال لانه نماء ملکه و لانه محازه و محياة و لا يعارضه ما مر من النصوص.. نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء - نجف اشرف. شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر شرایع الاسلام محقق حلی که برخی از کتب و مباحث آن به طور متفرقه شرح شده است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ 114ص [عکسی ف: 5 - 399]
آغاز: کتاب الزكاة قال الله تعالی خد من أموالهم صدقة تطهرهم و تزکیهم ... و هذه أوضح آية وردت في تشريفها بمساعدة الاخبار ففي صحيحة عبدالله؛ انجام: يكون الفريضة مع خمسة أجزاء من ستة و عشرين جزة من بنت مخاض وبه يحصل ما يكون على طبق القاعدة افضل جمع بين الأدلة فليتأمل شرح كتاب «الزكاة». شرح مفصلی است با رد و استدلالهای فراوان بر کتاب «شرایع الاسلام» محقق حلی. در آن از شیخ انصاری با دعای «قدس سره» در موارد زیاد نقل شده است و شارح ابتدا بخشی از متن را می آورد و سپس با رد و استدلال و نقل آرای فقها به شرح آن می پردازد؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، با خط خوردگی؛ تملك: محمود بن ابوالقاسم؛ جلد: تیماج قهوه ای، 149گ، 20 و 32 سطر، اندازه: 15/5 ×22 سم [ف: 37 - 573]
آغاز: متن: کتاب المضاربة و هو جائز من الطرفين سواء نفق المال او کان به عروض مشتمل است بر کتاب های: مضاربه، غصب، صلح، احياء موات، رهن، بيع عبد، مسائلی از بیع، خیارات، نقد و نسیه شروط، شرح استدلالی مزجی است بر کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی. روی برگ اول احتمال داده شده که از شیخ عبدالحسین تهرانی باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، 359گ، اندازه: 18×22/5سم [ف: 1- 172]
شامل کتاب های: شرکت، وقف، اجاره، وصیت. این کتابها ناتمام مانده و روی برگ اول احتمال داده شده است که تألیف شیخ عبدالحسین طهرانی باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 317گ، اندازه: 18×22/5سم [ف: 2 - 370]
آغاز: قوله في الخلل الخ: اقول مقتضی سياق العبارة كون قوله او شک عطفا على قوله عمد فيكون مجرورا كما هو مقتضی کلام الشهيد في؛ انجام: من الروايات من كون الغرض من المضامع السهو و قدم الاغسا و به گونه اعمالا لف الشيطان من جهة كون ... به ... (؟) بنقص الصلوة و اطاعة له و المراد من نقص الصلوة. شرحی به صورت «قوله، اقول» بر شرایع محقق حلی به عربی از یکی از علمای قرن سیزدهم است که در مواضع متعدد از استادش با عبارت «شیخنا دام ظله» یاد می کند که احتمالا از شاگردان شیخ انصاری (1281 ق) باشد. این نسخه از آنجا که با نقل هایی از متن شرایع پیش می رود، نمی تواند تقریرات فقهی یا اصولی باشد. آنچه در این نسخه کم حجم هست، مبحث «الخلل الواقع في الصلوة» است. شرح مزبور را با شرح شیخ العراقين عبد الحسين بن على حائری تهرانی (1286 ق) که نسخه خط مؤلفش در مجلس هست سنجیدم که جدا از آن بود. تشخیص اینکه این شرح از کدام یک از آنها باشد در شرایط موجود کار دشواری به نظر می رسد. از آنجا که نسخه بسیار کم نقطه و ریز و دارای ویژگی های خط مؤلف است، احتمال دارد که نسخه اصل باشد؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، بی تا، رکابه دار؛ جلد: تیماج زیتونی، 86گ، 40 سطر، اندازه: 21×15/2 سم [ف: 27/1- 249]
آغاز: بسمله الركن الرابع في التوابع و فيه فصول الفصل الأول في
الخلل الواقع في الصلوة المفروضة؛ انجام: و ربما نقل عن الشهيد الثانی و غیره التصريح بانه آن. مبحث خلل صلوة از کتاب شرح شرایع است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 321ص، اندازه: 21×15سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 41]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ 21گ (162-182)، اندازه: 31×20سم [ف: 3 - 5]
آغاز: قال صاحب الشرايع: الفصل الثامن في العقود و فيه خمسة ابواب و في هذا التعداد مسامحة؛ انجام: قال صاحب المدارک انه الا يكفي ازالة النجاسة. نگارنده اش شناخته نشد، از صاحب جواهر و شیخ انصاری یاد می کند؛ كا: گویا نسخه اصل، بی تا؛ 120گ، 24 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 1 - 150]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 23×17/5 سم [رایانه]
آغاز: قال المصنف ره اعني المحقق في الشرايع في باب الزکوة و لو امهر امرأة نصابا و حال عليه الحول في يدها فطلقها قبل الدخول و بعد الحول كان له النصف هو؛ انجام: هذا كله في حال الاختيار و اما في حال الاضطرار فلا اشكال في جواز قضاء العبد لعدم جریان مقتضى الحكمة حينئذ. کتاب الزكاة و الخمس؛ خط: تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: روغنی، 137گ (42پ -178ر)، 19 سطر، اندازه: 14/5×20/5سم [ف: 26 - 300]
آغاز: آغاز کتاب التجارة: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرين قوله القسم الثاني في العقود و فيه. خمسة عشر كتابا. کتاب التجارة: قد سبق في كلام المصنف في زكاة التجارة «و كغیره» ما يدل على أن المراد بالتجارة عقد المعاوضة؛ انجام: انجام کتاب التجارة: با قراره او البينة يقبل قوله في قيمته المبتاع لان الاصل برائة دمته عن الزائد عما يقر به و الله الموفق المعين. شرح متوسطی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب تجارت و کتاب صلح و کتاب و کالت از «شرائع الاسلام» محقق حلی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کتاب التجاره: قد سبق في كلام المصنف في زكاة التجارة «و كغيره ما يدل على أن المراد بالتجارة عقد المعاوضة؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 205]
آغاز: بسمله حمد له قال ره و اما اللواحق فهي ان الزكوة تجب في العين لا في الذمة فاذا تمكن ... فيه احكام الأول أن الزكوة متعلقة بالعين لا بالذمة اعلم ان المعروف بين الأصحاب... انجام: يستحب اخراج الدينار او الدينارين لما لكها فتأمل .. شارح از شاگردان صاحب جواهر متوفی 1266 ق بوده است، چنان که در زکات نقدين آمده: «و قد استدل الاستاد قدس الله روحه في جواهر الكلام ..»، شرحی است مزجی و استدلالی بر زکوة شرایع؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با امضاء «منه دام ظله»، «منه»؛ مهر: کتابخانه مجدالدین؛ کاغذ: فرنگی ئی، جلد: تیماج عنابی، 161گ، 20 سطر (15×9)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 2 - 626]
آغاز: بسمله. حمدله. قوله كتاب الزكاة اقول ان الزكاة قد فسرت الغة، بمعينين الطهارة و الزيادة و النمو و من الأول قوله تعالى قد افلح من شامل مباحث زکوة و خمس است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ کاغذ فرنگی؛ تملک 2 شوال 1313ق؛ جلد: تیماج عنابی، 165گ، 20 سطر (15×10)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1- 667]
بی کا، بی تا، خریداری از امرالله صفری [رایانه]
آغاز: بسمله، حمدله، الركن الثالث من الأركان الأربعة التي يعتمد عليها كتاب الطهارة الترابية؛ انجام: و لايجوز الدخول به في غير انواع الصلاة و غيرها من الغايات المشروطة بالظهور كما هو واضح بعد عرفت من أن عمدة مستنده المانحة بل و كذلك اذا تيمم للصوم مع تمكنه من استعمال الماء والله العالم بحقایق احكامه.
شرحی است مزجی و استدلالی از شارحی نامعلوم بر «شرايع الاسلام» محقق حلی. این رساله از ابتدای «الركن الثالث» شروع و به انتهای آن ختم گردیده است. مشتمل است بر: الركن الثالث: الطهارة الترابيه» دارای چهار طرف: 1) في ما يصح معه التيمم، 2) في ما يجوز به التيمم، 3) كيفية التيمم، 4) احكام التيمم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: شیخ عبدالله مجتهدپور، 1362؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن زرشکی، 95گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 20 - 271]
آغاز: بسمله، قال قدس سره خاتمة قواطع الصلاة قسمان احدهما يبطلها عمدة و سهوا؛ انجام: و کلا هما بعيد ان و الله اعلم ولو كان تارکها مستحلا له ... قیستتاب فان تاب. جلد 2، مشتمل است بر دو بخش: بخش نخست: في خاتمة قواطع الصلاة، بخش دوم: في توابع: في الخلل، في قضاء الصلاة. شرح استدلالی است با عناوین «قال اقول» از شارحی نامعلوم (از
مردمان اواخر قرن 13)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن زرشکی، 157گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 20 -292]
آغاز: من حجر السفيه و وجوب امساک قاله على من كان وليا قبل البلوغ و این هذا من المدعی و اما في الرابع فمنع اطلاق الاخبار المذكورة لما نحن فيه؛ انجام: ينفي القدرة الشرعية و من الواضح أن الدليل النافي للشرط لايعارض دليل المشروط بل معه لايمكن جریان. از یکی از شاگردان شیخ مرتضی انصاری. بخشی از شرحی است بر شرایع الاسلام محقق حلی که از پایان نانوشته مانده است؛ خط: نستعلیق و نسخ تحریری، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی آبی و شطرنجی نخودی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 227گ، 21 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 24/2 - 181]
آغاز: (نخستین عنوان بعد از برگ اول): قوله: و طريق تطهيره ينزح جميعه أن وقع فيها مسكر. المراد بالمسكر هنا ما كان مایع بالاصالة و اطلاق العبارة يقتضي عدم الفرق بين قليل المسكر و كثيره؛ انجام: (آخرین عنوان در صفحه آخر): قوله و اوانی المشر کین طاهره حتى تعلم نجاستها. لا فرق في الأواني بين كونها مستعملة أم لا و في حكم الأواني و سايرها ... فقال ابو عبدالله (علیه السلام) صل فيه و لاتغسله.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج عنابی، 23 سطر (18×12) [ف: - 70]
بندی از کتابی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 5ص (61-65)، اندازه: 19/5 × 27/5سم [ف: 44 - 128]
آغاز: قوله الفصل الثالث في الخيارات و النظر في اقسامه و احكامه. الكلام في هذا المقام يقع في مقامين؛ انجام: و حينئذ نقول في المسئلة المذكورة ان الافتراق و ان تحقق من جانب ذلك الباقی القاعد في المجلس باختياره. و کتاب القضا و تقریرات فقهی، بینه و مدعی شامل بحث خيارات؛ خط: نسخ، كان محمد کاتب، بی تا؛ واقف: علی مردان خان تیموری (نصرت الملک)، 1303ق؛ جلد: تیماج مشکی، 9گ، اندازه: 21×15سم [ف: - 434]
آغاز: بسمله. حمدله ... و بعد فهذا كتاب الزكوة؛ انجام: ما دفع اليه في غير القضاء ارتجع الى الاشبه.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
š.-e šarāyeʻ-ol-eslām fi masā’el-el-halāl-e va-l-harām
وابسته به شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
نامعلوم و ظاهرا غیر همانند:
آغاز: آغاز نسخه: کتاب النکاح، کتاب در لغت بمعنی جمع است و اینجا بمعنی مجموع است؛ انجام: انجام نسخه: و اما نفقه دادن حيوانات مملو که ... برای حیوان ولدی وافر می کند (پس از 15سطر) در نکاح است شرحی است فارسی بر شرایع محقق حلی و استدلالی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 200گ، 19 سطر (13×21/5)، اندازه: 32×20سم [ف: 1 – 335]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 34/3×21/4 سم [رایانه]
شرح الشرح- حاشية شرح مختصر الاصول
شرح الشرح- حاشية تجرید الاعتقاد
شرح الشرح- حاشية شرح مختصر الاصول
شرح الشرح- المحاكمات بين شرحى الاشارات
š.-uš-šarḥ
این کتاب غیر از «شرح الشرح» طوسی و شرح دوانی به «مختصر الاصول» است.
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 3341/2
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: سمرقندی، جلد: چرمی، 22-23 سطر، اندازه: 18×27سم [ف: 3 - 963]
Š.-u š.-il-ešārāt
وابسته به: حل مشكلات الاشارات و التنبيهات = شرح اشارات = شرح الاشارات؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597 -672)
بر کتاب «الاشارات و التنبيهات» که از تألیفات مهم و معروف شیخ الرئیس ابو علی حسین بن عبدالله بن سينا (-427) است از سوی دانشمندان شروح و حواشی بسیاری نوشته شده از جمله شرح امام فخر رازی (-606ق) که ایراد و اعتراضات زیادی بر شیخ نموده است و خواجه نصیر الدین طوسی در پاسخ به اعتراضات و اشکالات رازی در سال 644 شرحی موسوم به «حل
مشكلات الاشارات» نوشته است که بر این شرح نیز حواشی و شروح زیادی نگاشته شده از جمله شروح سه گانه دانشمند نامی اسلامی شیخ حسن بن يوسف بن مطهر حلى (-726)، «ایضاح المعضلات من شرح الاشارات»، دیگری «الاشارات الى معانی الاشارات» و سومی «بسط الاشارات». شرح حاضر هیچ یک از آنها نیست. شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر «حل مشکلات الاشارات».
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:2207
آغاز: آغاز موجود منطق: فبين كلامية تناقص و هذا تحير في تفسير معنى الفكر. آغاز قسمت دوم: بسمله، لقد آتينا على قسم المنطق من شرح الشرح موفين حقه من التحرير، انجام: انجام منطق:و هي قولنا ليس غير الانسان ضحاکا لانها مع الكبرى ليست على تأليف منتج و لیكن هذا آخر ما اوردناه ایراده في قسم المنطق من هذا الكتاب و الله الموفق للصواب فرغ المصنف عنه ليلة العيد الاضحى سنة ست و خمسین و سبعماته. انجام قسمت دوم: هذا ما تلخص لدينا في شرح الشرح بالافكار و المتوالية ... وفقنا [الله] تم و جميع طالبي الحكمة لدرک الحق على مقامات الصدق انه على كل شئ قدير و بالاجابة جدير و هو اعلم. حاوی قسمت منطق و طبیعیات است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن محمد اسماعیل طرشتی، تا: چهارشنبه، 14 صفر 1081ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، رویه گالینگور، 267 گ، 26 سطر، اندازه: 14×25/5سم [ف: 5 - 581]
Š.-u š.-il-ešārāt-i wa-t-tanbībāt
وابسته به: حل مشكلات الاشارات و التنبيهات = شرح اشارات = شرح الاشارات؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597 -672)
شرحی است مزجی بر شرح الاشارات و التنبيهات خواجه نصیر الدین طوسی.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14635
آغاز: يستلزم ذلك ... لا يكون قوله لا فرق بين هذا المذهب و بین مثلين الأجزاء الا في كون هذه الأجزاء اجساما و في تجویز الانقسام؛ انجام: قوله: في مفهوم الأوليين ... الرطوبة و اليبوسة دون الاخرين ... خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 18 افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 41 گ، 25 سطر (15×8)، اندازه: 21×13سم [ف: 37 - 67]
شرح شرح الأفكار-ابكار الافكار
š.-u š.-il-īsāqūjī
وابسته به: شرح الايساغوجی؛ کاتی، حسام الدین حسن (-760)
شرحی است به «قال، اقول» بر شرح حسام الدين كاتی بر رساله ایساغوجی ابهری. این شرح از بحث تعريف تجاوز نکرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:1125
آغاز: بسمله. قال الحمدلله الواجب وجوده الممتنع نظيره الممكن سواه و غیره اقول اعلم انا نذكر فيه ثلث مقالات الاول في بيان هذه الاشياء؛ انجام: لان الجنس ايضا مقول على الأفراد تمت اللهم اغفر لكاتبه ... یا ارحم الراحمين. خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 25ص (78-102)، 19 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 1- 385]
شرح شرح التصريف التوقيف في التصريف
š.-e š.-ot-tasrīf
اردبیلی، نظام الدين بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 180)
وابسته به: شرح العزي في التصريف = شرح التصريف = شرح تصريف الزنجانی؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
مؤلف ابیات و اشکالات و اشتباهاتی که در شرح تصريف تفتازانی به نظر وی رسیده در این رساله رفع کرده است.
آغاز: چنین گوید اضعف العباد علما و عملا نظام الدین ابن ملا احمد اردبیلی که چون فاضل کامل مدعو. بسعد التفتازانی شرحی بر تصريف ... در شواهد مشهوره مذکوره نیست فلو أن الاطبا كان حولي ... انجام: دال في اللفظ المصرع الأول و في المعنى من الثاني و شاهد این بیت در وقوع موصول [موجل] است بفتح عين بزعم و و اعتقاد کسایی و این خلاف قیاس است تمام شد.
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالرحمن ابن عبدالعلی نوری، تا: 1238ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 11×17 سم [ف: 1 - 442]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 18 شوال 1242ق؛ اندازه: 10/5 × 16/5 سم [تراثنا: س ش 3 - 123]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، كا: جواد بن احمد، تا: 1253ق؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 13گ (179 -191پ)، 11 و 12 سطر (6/3×11/5)، اندازه: 18×11 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: اعتقاد کسانی و این خلاف و نادر است.
خط ثلث، كا: محمد علی نائینی ابن میرزا محمد تقی، تا 1267ق، جا: نائین مدرسه شاهزاده؛ 16گ، اندازه: 20×15سم [نشریه: 13 - 392]
آغاز: برابر؛ انجام: ثانيا وان بر سلخ بتاويل الصدر مفعول الأصلح سنحذف المضاف.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 12ص (173-184)، 16 سطر، اندازه: 19×10/5 سم [ف: 13 - 167]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو مع عينت به تأويل العاد الحمامه فاعل عينت و بيضها متعلق به
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1 گ [ف: - 159]
š.-e š.-ot-tasrīf
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: شرح العزي في التصريف = شرح التصريف = شرح تصريف الزنجانی؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاریخ تأليف: جمادی الاول 1285ق
ترجمه تحت اللفظی و توضیحی بسیار مختصری است بر کتاب «شرح التصريف» سعد الدين تفتازانی که برای فرزندش میرزا موسی بهنگام خواندن آن کتاب، نوشته است. رساله به صورت رد و نقد نگاشته و در ابتدایش 500 اشکال و ایراد بر تفتازانی وارد ساخته است.
آغاز: الحمد الله العالم العليم العلام و الصلاة و السلام على الشفيع المشفع المبعوث على كافة الأنام ... در سالف از منه منظومه ای در علم صرف نوشته و شرحی بر آن نیز نوشته و شواهد آن شرح نیز در مراسله ...
انجام: که ثقیل و خفت با کثرت استعمال مطلوب است پس جز سماع دلیل دیگر نیست.
[دنا 803/6 ؛ الذریعه 333:13]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: ... بن یار محمد، تا: ربيع الاول 1296ق، جا: تنکابن مدرسه سلیمانیه؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 135گ، 16سطر، اندازه: 18×11سم [ف: - 311]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2366
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6 - 464]
بی کا، تا: 1299ق؛ قطع: خشتی [ف: - 159]
آغاز: برابر
کا: اسماعيل بن عبدالله نورسری، تا: 1304ق، جا: مدرسه سنگ تجين؛ جلد: گالینگور طوسی، اندازه: 17×22سم [ف: - 217]
آغاز: برابر، انجام: و لازم نیست که تعریف شاذه را شامل باشد، و أما الضم فيما كان ما فيه على اربعة أحرف ...
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 138 گ (6پ -143ر)، اندازه: 18×11سم [ف: 16 - 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، تا: از عصر مؤلف؛ با این یادداشت: «در آخر هر جزو فوق صفحه آخر به هندسه نوشته ام که در این جزو چند ایراد بر شارح نموده ام»، دارای خط خوردگی، مصحح محتملا از مؤلف؛ جلد: تیماج خاکستری، 128 گ، 16 سطر، اندازه: 17/5 ×22/5سم [ف: 41 - 56]
š.-u š.-it-tașrīf
شیخ کبیر، محمد حسن بن صفر علی، - 1345 قمری
šayx-e kabīr, mohammad hasan ebn-e safar ‘alī ( 1927)
گویا مؤلف شیخ محمد حسن بن صفر على بارفروش باشد.
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 564/1
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 4گ، 19 سطر (14/5×8/7)، اندازه: 19×14 سم [ف: 1 - 425]
Š.-u š.-i tahdīb-il-mantiq
شرحی است بر شرح جامی بر تهذيب تفتازانی در منطق. كاتب خطبه و دیباچه را از آن انداخته است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 14557/2
آغاز: بسمله قوله الحمدلله افتتح بحمد الله بعد البسمله ابتداء بخير الكلام؛ انجام: بل المقصود من العلم العمل جعلنا الله و ایاکم من الراسخين في الامرين و رزقنا الله بفضله وجوده سعادة الدارین.
خط: نسخ، كا: علی اکبر حسینی، تا: 1240ق، کاغذ: شکری و حنایی، 63 گ، اندازه: 15/5× 21/5سم [ف: 12 - 404]
Š.-e š.-e šāfīye-ye ebn-e hājeb
حسینی همدانی، علی، ق14 قمری
hoseynī hamadānī, ‘alī (- 20c)
وابسته به: شرح الشافية؛ نظام الاعرج، حسن بن محمد (-728ق)
تاریخ تأليف: 19 ربیع الاول 1333ق
شرح فارسی مزجی است بر شرح نظام الدين حسن بن محمد، اعرج نیشابوری قمی بر شافيه ابن حاجب. در برگ پایانی نسخه به عنوان «موضحه» آمده است. نامی از این شرح و مؤلف آن در منابع موجود، یافت نشد. او در رساله از رساله های شماره 16013 موجود در کتابخانه مرعشی را کتابت کرده است. مؤلف، به احتمال بسیار از فرزندان سید محمد کمالی بن موسی کلانتری همدانی است و دستخطی از او به عنوان «علی کمالی» در نسخه شماره 16024 مرعشی آمده که به نام پدرش نیز تصریح کرده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15966
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... و بعد، فقد إلتمس منی من لا يسعنی مخالفته الخ، یعنی پس از حمد بر خداوند و صلوة بر محمد که این صفت دارند طاهرین اند و اصحاب آن محمد اجمين. و بعد، پس [بتحقيق] التماس کرده است و از من کسیکه ممکن نیست مخالفت او ... التصريف علم باصول، یعنی صرف ... فالعلم کالجنس، پس علم مثل جنس است؛ انجام: لذا چون شارح باب خط را تماما بقواعد بیان کرده است لذا این حقیر تقریرات بعد از ترجمه عبارت را ذکر نکردم و به همان ترجمه عبارت با بعضی از زیادی هایی که خود حقیر بر آن اضافه کردم به جهت توضیح اکتفا کردم. قد تمت ...
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1333ق؛ مصحح، با قلم خوردگی؛ مهر: «اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 159گ، 15-18 سطر (15×10)، اندازه: 21×17سم [ف: 40 - 461]
š.-u š.-il-'aqā'id-il-adudīyya
خاتون آبادی، اسماعيل بن محمد باقر، 1031 - 1116 قمری
xātūn-ābādī, esmāʻīl ebn-e mohammad bāqer (1622 - 1705)
وابسته به: شرح العقائد العضدية = شرح عقائد العضدی؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908)
اهدا به: شاه سلیمان صفوی (1077-1105)
تاریخ تأليف: سه شنبه دهه سوم جمادی الاول 1094ق
شرحی است بر شرح جلال الدین دوانی بر عقاید عضدالدین ایجی که برای شیخ علی خان وزیر و به نام شاه سلیمان صفوی ساخته و جلد یکم را در بامداد روز سه شنبه دهه سوم جمادی الاول 1094 به انجام رسانده است.
آغاز: بسمله، و به ثقتی. قوله قدس سره و تنبيها على انه نعمة جزيله يستحق أن يحمد عليها لايخفي بناء على أن تعليق الحكم بالوصف مشعر بالعلية أن زيادة الأوصاف الفواضلية المفضية إلى كمال الانسان المؤدية الى تكميل النفوس بالعلم و العمل تزيد تعمية القرآن و جز التها و تنبه على استحقاق؛ انجام: للصرف و الايلزم منه كونه شرطا له اذ لايلزم كون الملزوم شرطا للازمه لجواز أن يكون اللازم اعم و امتناع وجود المشروط. خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ کاغذ: شکری اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 47ص (317-363)، اندازه: 20×13سم [ف: 10 - 1331]
آغاز: بسمله نحمدک اللهم يا من شرح متون عقود عقاید اهل اليقين بلوامع البرهان ... اما بعد فيقول ... اسمعيل الحسینی الخاتون آبادی الاصفهاني لما ساقتي القضاء الى حج بیت الله الحرام ... و اتفق الوصول الى خدمة ... شیخ ابراهيم المعروف بالكردی؛ انجام: و هذا أوان الفراغ من المجلد الأول و الشروع في المجلد الثاني من شرح شرح العقائد العضدي للمحقق الدوانی صبيحة يوم الثلثا في العشر الآخر من الجمادى الأول سنة أربع و تسعين بعد الالف من الهجرة حامدا مصلیا مسلما و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 300گ، 17 سطر (12×6)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 9 - 975]
شرح شرح العوامل- جامع الفوائد
Š.-e š.-ol-“avāmel-el-me’a
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17302 ض
بی کا، تا: 1256 ق [ د.ث. مجلس]
š.-e š.-e ‘avāmel-e mollā mohsen
اسحاق بن میرزا مهدی
eshāq ebn-e mīrzā mahdī
تهران، الهیات، شماره نسخه:355
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 93گ، 15 سطر (15×7/5)، اندازه:
10×17/5 سم [ف: - 84]
š.-e š.-e ‘avāmel-e mollā mohsen
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17302 ض
بی کا، تا: 1256ق [د.ث. مجلس]
شرح شرح غرر الفرائد- شرح شرح منظومة السبزواري في الفلسفة
Š.-u š.-i qaşīdat-i šaraf-in-nabī
نسخه ای است ناقص الاول و الاخر و از تورق مختصری که در آن شد احتمال می رود که شرحی باشد بر شرح قصیده ای که در مدح رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) سروده شده است، و در آن از: طبرانی، ابن جماعه، سیوطی، شربیسی، قاموس، محب طبری، این عبد البر، صاحب مدارج السالكين نووی، غزالی، تاج بن عطاء الله، صاحب مفتاح و ... یاد شده است.
مشهد، گوهرشاد؛ شماره نسخه: 1432
آغاز: بسمله قال الفقيه امین الدین ابو الغنائم مسلم بن محمود الشيرازي الحمدلله الذي ابدع كل شیئی بحكمته و احوج؛ انجام: بل كل عبادة عند كثيرين و اية و أن ليس للانسان الا ما سعی منسوخة او.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ در آغاز دو برگی از کتاب «عادات النجوم و علامات الغيوم» تأليف امین الدین ابى الغنائم مسلم بن محمود شیرازی ضمیمه است، آغاز کتاب عادات النجوم: «بسمله قال الفقيه امین الدین ابو الغنائم مسلم بن محمود الشيرازي الحمدلله الذي ابدع كل شیئی بحكمته و احوج ...)، آغاز موجود شرح شرح قصیده: «كنانة فاحدث فيها فسمع بذلك فغضب و حلف ليسيرن الى كعبه العرب و يهدمها فامر الحبشه فتهيات ثم سار و خرج معه بالفيل فيل واحد يسمی محمود ... (در برگ 3) و الجمادات وهي مالا روح فيه أفصحت ای اظهرت و نطقت بكلام بين فصيح لا تلعثم فيه ..»، انجام موجود: بل كل عبادة عند كثيرين و اية و أن ليس للانسان الا ما سعی منسوخة او»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا باروکش مشمع لاجوردی، 23 سطر (10×14/5)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 4- 2010]
š.-e š.-ol-l’āl-el montazama
حسینی همدانی، محمد بن موسی، - 1349 قمری
hoseynī hamadānī, mohammad ebn-e mūsā (- 1931)
وابسته به: شرح اللالی المنتظمة؛ سبزواری، هادي بن مهدی (1289-1212)
[أعيان الشيعة 78/10؛ معجم المؤلفين 93/12؛ موسوعة طبقات الفقهاء 594/14]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15997
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... قوله نحمد من علمنا البيانا، الحمد عبارة عن مطلق الثناء ... سواء كان قولا باللسان او اعتقادا بالجنان؛ انجام: الذي لا بعض له، تفصیل از برای او است. چنین نیسا مثلا که گاهی بخواهد بکند و گاهی نخواهد بکند، و الحمدلله على الاتمام، و قد تمت هذه الأوراق المسودة ... شامل نخستین جلد از شرح شرح منظومه سبزواری در منطق یا شرح شرح الثالی المنتظمة است و در روز پنج شنبه 27 ربیع الثانی سال 1326ق به انجام رسیده است. این جلد، شامل تمامی بخش منطق می باشد؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1326ق؛ ترقيمه: «و قد تمت هذه الأوراق المسودة في توضیحات کتاب منظومة المنطق على ما وسعني الى هنا بعون الله و توفيقه مستمدا من تقریرات درسة جناب الاستاد دام ضيائه و بهائه و افاضاته في اليوم الخميس من سبعة و عشرين من الشهر الربيع الثاني من عام ستة و عشرین و ثلاث مآت من بعد الألف من بعد الهجرة النبوية صلى الله عليه و آله ... »؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ وقفنامه به خط مؤلف، همراه مهر «محمد بن موسی الحسینی» (بیضی)؛ مهر: اهدایی کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی حسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم م کی، 119گ، 17 سطر (16×10)، اندازه: 18×22/5سم [ف: 40 - 508]
S.-us-il-luma
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن علی (911-965)
غیر همانند:
توضيح بحث الطواف من شرح اللمعة؛ كا: بهاء الدین حسینی، تا: 1114ق؛ کاغذ: سپاهانی، 17 سطر (13×7)، اندازه: 18×12سم [ف: 16 - 153]
شرح عبارات مشكلة صلوات الخوف شرح اللمعة الدمشقية؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ با یادداشت ابوالقاسم بن حسن رشتی در 9ج 1172؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 7ص (75 -81)، 18 سطر [سنا: ف: 2 - 129]
š.-e š.-il-muxtasar
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:20003
بی کا، بی تا، خریداری از مهردخت همایی [رایانه]
Š.-u š.-i miftāḥ-il-ʻulūm
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
وابسته به شرح مفتاح العلوم؛ ابن کمال پاشا، احمد بن سلیمان (940)
شرح مختصری است بر شرح خودش بر «مفتاح العلوم» سکاکی از «القانون الأول فيما يتعلق بالخبر» است تا پایان مسند اليه. در این شرح رد و ایراد کمتر دیده می شود.
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح شرح مفتاح العلوم؛ ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان (940-)
مشهد رضوی؛ شماره نسخه: 25453
آغاز: بسمله، القانون الأول فيما يتعلق بالخبر قدم مباحث الخبر السبقه في الاعتبار و ذلك لكونه اقدم في الاشتقاق و اكثر في الاستعمال و اوفر في الاشتمال على الخواص و المزايا؛ انجام: فيه وضع الظاهر موضع ضمير الغائب على ما سيأتي في المتن و الدرع محقبة و السيف مقروب جعفر زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 62گ، 21 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 25 - 101]
شرح شرح ملخص قطر الأرض چغمینی- نسبة ارتفاع أعظم الجبال الى
š.-u š.-i manzūmat-is sabziwārī fi-1 falsafa
حسینی همدانی، محمد بن موسی، - 1349 قمری
hoseynī hamadānī mohammad ebn-e mūsā (- 1931)
وابسته به: شرح غرر الفرائد = شرح منظومه؛ سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289ق)
شرح یا حاشیه ای است با عناوین «قوله» بر شرح منظومه حاج ملاهادی بن مهدی سبزواری. در حقیقت، شرح شرح غررالفوائد می باشد که بخش فلسفه منظومه سبزواری است. در اعيان الشيعة از این کتاب شارح نام برده شده است. شارح، مقدمه این بخش را به فارسی و بقیه را به عربی و برخی را به فارسی شرح نموده و از تقریرات درس استادش بهره جسته است.
[اعيان الشيعة 78/10؛ معجم المؤلفين 93/12؛ موسوعة طبقات الفقهاء 594/14]
آغاز: آغاز شرح دیباچه: قوله قده: الحمدالله، حمد از امور نسبیه است که نسبت در او مأخوذ است ... قوله قده: المتجلی بنور جماله على الملك و الملكوت، یعنی در مقام ظهور حقی که ... آغاز شرح شرح غرر الفرائد: الحمدالله رب العالمين ... قوله الهبة افادة ما ينبغي لا لعوض ولا لغرض، بمعنى انها كلفظ الكريم؛ انجام: فأسئل الله تبارک و تعالی من ان يعطيني التوفيق للاشتغال بما بقي من الكتاب و التعرض لتوضيحات مطالبه على هذا المنوال بحق محمد ... و قد فرغت من تسوید تلك المسودات ... این جلد تا پایان مقصد دوم در جوهر و عرض به انجام می رسد. واپسین جلد آن در روز سه شنبه، 27 رجب (روز مبعث) سال 1326ق تألیفاتش به پایان رسیده است. جلد نخست بخش منطق، در روز پنج شنبه 27 ربیع الثانی 1326ق به فرجام آمده؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1325ق؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ یک وقف نامه به خط مؤلف، به همراه مهر «محمد بن موسی الحسینی»؛ مهر: «اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم مشکی، 161 گ، 17 سطر (16×10)، اندازه: 22/5×17/5 سم [ف: 40 - 482]
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... المقصد الرابع في الطبيعيات و فيه فرائد، الفريدة الأولى، قوله في حقيقة الجسم الطبيعي، و لما كان موضوع كل علم عبارة عما يبحث فيه عن عوارضة الذاتية؛ انجام: و منه هوادى الخيل وايلها، آن اسبهایی که پیش پیش های آنها میروند، سنامها أي اعلى المحاسن [مهدا] المصراع الأخير مادة تاريخ الشروع في تأليف المنظومة بحساب الابجد بجميع الآحاد و العشرات و المآت، الحمدالله على الاختتام ... شامل آخرین جلد می باشد و از شرح مقصد چهارم در طبیعیات، آغاز شده و تا پایان مقصد هفتم و در حقیقت تا پایان کتاب به فرجام رسیده است؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا:سه شنبه 27 رجب 1326ق؛ با قلم خوردگی، مصحح، مهر: اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرشکی، 216گ، 17 سطر (16×10)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 40- 493]
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... المقصد الثالث في الالهيات بالمعنى الاخص و فيه فرائد، الفريدة الأولى في احكام ذات الواجب بهر برهانه، المراد من الالهيات بالمعنى الأخص، العلم الباحث فيه عن احوال الموجود؛ انجام: قوله (قده) و کلما امتنع على الطبيعة ... هذا آخر ما تيسر لي من التوفيق لتعرض توضيحان مطالب هذا المقصد مستمدا من تقریرات درسة جناب الاستاد دام بهائه و ضيائه و توفيقه، و الحمدالله ... و قد فرغت من تسوید ...
دومین جلد از شرح بخش فلسفه است که شامل مقصد سوم در الهیات به معنی اخص می باشد و در روز چهارشنبه 23 محرم 1326 ق به فرجام رسیده؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 23 محرم 1326ق؛ با قلم خوردگی، مصحح: مهر: «اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد:چرم مشکی، 119گ، 18-17 سطر (16×10)، اندازه: 17/5 × 22/5سم [ف: 40 - 550]
شرح شرح منظومه سبز ورای در منطق- شرح شرح اللآلی المنتظمة
š.-e š.-on-nezām
مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح قمری - 1120
māzandarānī, mohammad hādī ebn-e mohammad sāleh (- 1709)
وابسته به: شرح الشافية = شرح نظام؛ نظام الاعرج، حسن بن محمد (-728)
شرح و ترجمه مزجی است بر «شرح نظام» نیشابوری که به درخواست حسین علی فرزند حاکم زمان نگارش یافته است. شارح ابتدا متن عربی را عینا آورده و بعد به فارسی ترجمه و شرح کرده است. آغاز: الحمدلله ... اما بعد چنین گوید ذره بی مقدار تراب اقدام شیعیان ... محمد هادی بن محمد صالح مازندرانی ... (متن) بعد فقد سألني من لا يسعنی مخالفته ... (شرح) لیست باعراب صفته، احوال است یعنی تصریف علمی است متعلق به اصول و قواعدی که شناخته می شود به آنها احوال بناهای کلمات.
[الذریعه 335/13؛ دنا 804/6]
بابل؛ خاتم الانبیاء؛ شماره نسخه: 174/1
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: - 119]
S.-us-in-nizam
شیخ کبیر، محمد حسن بن صفر علی، - 1345 قمری
šayx-e kabīr, mohammad hasan ebn-e safar “alī ( 1927)
وابسته به: شرح الشافية = شرح نظام؛ نظام الاعرج، حسن بن محمد (-728)
شرحی است مختصر و مزجی بر شرح نظم الدين حسن بن محمد نیشابوری که بر شافيه ابن حاجب نگاشته بود.
بیدگل؛ مجتهد الزمان بیدگلی؛ شماره نسخه:26/7
آغاز: الحمدلله الذي جعل میزان الامور موازنة لافعالهم الصحيحة و بين شرح نظام امور الخلايق على اعلى مراتب الحكمية النفيسة؛ انجام: فالمفرد الذي يكون في موضع اللام نحو مهدد و قردد فنقول في ضرب .. از ابتدا تا مباحث الحاق؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: محسن بن حبیب الله بن آقا جان مشیری الاصل بارفروش المسكن، تا: 1305ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32گ (60ر - 91پ)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 41]
Š.-u š.-il-waraqāt
ابن قطلوبغا، قاسم بن قطلوبغا، 802 - 879 قمری
ebn-o qotlūbaqā, qāsem ebn-e qotlūbaqā (1400 - 1475)
وابسته به: شرح الورقات؛ محلی، محمد بن احمد (791-864ق)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16933/1
آغاز: و هو حسبی و به ثقتی و انسي ... و بعد فهذا ما دعت اليه حاجه المتفهمين لورقات ... و شرحها للعلامة المحقق و الحبر المدقق مولانا جلال الدين المحلی؛ انجام: انجامه: على يد عبدالله بن مولانا بغ بن مولانا حسین بن بارباریک بن حين المشهور بالبلباس. الهم اغفر لنا و لاياتنا و لامهاتنا و لمن وصينا بالدعاء. آمین یا رب العالمين. آمین.
خط: تحریری، بی کا، بی تا، جلد: چرم قهوه ای، 186ص (4 -189)، 25 سطر (17×10)، اندازه: 21×15سم [ف: 47/1 - 47]
شرح شرح نظام بر شافيه ابن حاجب- شرح شرح شافيه ابن حاحب
š.-e š.-il-vājeb-il-eʻteqād
حسن بن محمد بن راشد
hasan ebn-e mohammad ebn-e rāšed
وابسته به: واجب الاعتقاد على جميع العباد؛ علامه حلی، حسن بن يوسف (648-726)
شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر شرح مزجی جلال الدين ابو العز عبدالله بن مولی سعید شرف الدین شرف شاه حسینی بر «واجب الاعتقاد» علامه حلی حسن بن يوسف ابن المطهر. وی در این شرح آنچه ناسخان اشتباه کرده اند را نیز اصلاح کرده
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15441/6
آغاز: بعد حمد الله سبحانه حمدا يليق بجلاله و الصلاة على سید البرية محمد و آله ... قال الحمد لله على نعمائه، اقول: الحمد هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم والتسجيل فقولنا الوصف؛ انجام: و كتب التواريخ المذكورة في اخبار المعمرين و هذا آخر ما ذكرناه من شرح مسائل الأصولية و الحمد لله رب العالمين. خط: نسخ کهن، کا: محمد بن خليل بن (شيخ؟)، تا: شنبه 4 ربیع الاول 822ق؛ امضای بلاغ؛ تملک: مجد الدین نصیری؛ جلد: چرمی قهوه ای، 25ص (160-184)، اندازه: 14/3 × 18/7سم [ف: 43-92]
شرح شرعة الاسلام ، مفاتیح الجنان و مصابیح الجنان
š.-e šaraf nāma-ye nezāmī
حاجی گل، محمد عارف بن غلام سرور
hājī gol, mohammad ‘āref ebn-e qolām sarvar
وابسته به: اسکندرنامه = شرف نامه؛ نظامی، الياس بن يوسف (614-530 ق)
شرحی است بر 23 بیت آغاز مثنوی «شرفنامه» نظامی گنجوی.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 8289
خط: نستعلیق بد، کاتب = مؤلف، بی تا، تملك: حاجی عبدالمجید؛ خریداری از بهزاد زارع؛ كاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 6گ (13پ-18)، 20 سطر (13×29/5)، اندازه: 34/3×21 سم [رایانه]
شرح شطحیات- اصطلاحات صوفيه
شرح الشطحیات- منطق الاسرار
شرح شطحیات / عرفان و تصوف / فارسی
š.-e šatahīyāt
روزبهان بقلی، روزبهان بن ابی نصر، 522؟ -606؟ قمری
rūzbahān-e baqlī, rūzbahān ebn-e abī-nasr (1129 - 1210)
تاریخ تأليف: پنج شنبه 23 ربیع الثانی 570ق
کتابی است درباره معنای شطح، اسرار حروف تهجی و احکام متشابهات حديث که به درخواست یکی از مریدان نوشته استو در آن علاوه بر گفتارهای رمزی صوفیان به بسیاری از آیات قرآن و احادیث نبوی و علوی استناد کرده است. این کتاب بیش از هر مطلبی به شرح سخنان حلاج و دفاع از او پرداخته، از این رو برخی آن را عمده ترین سند برای شناسایی احوال و حقایق زندگی حلاج شمرده اند.
آغاز: سپاس آن خداوندی را که بی آزال و آباد کنه ذات و صفاتش از تغاير اعصار و ادهار زمان و مکان منزه بود ... اما بعد معلوم کن ای حریف دلنواز که از بدول اول چون از راه ارادت برفتم و در سیر مقامات افتادم حقایق منازل بیافتم انجام: هر که ایمان آورد بعد از حقیقت طلب از جمله مریدانست. من آمن بكلامنا هذا «من وراء سبعين حجابا» فهو من اهله. رزقنا الله و اياكم فهم ما اشارت اليه الصوفية! و رزقنا اللحوق بهم في الدنيا و الآخرة! و الحمد لله رب العالمين، و صلواته على محمد و آله الطاهرین و صحبه الطيبين اجمعين
چاپ: ایران، تهران، انتشارات طهوری، 1382ش، هنری کوربن، دانشنامه جهان اسلام [ج 3، ص 635]
آغاز: است از امتناع صمدیت از حدث عبودیت که بر او کسی مطلع شود؛ انجام: تم الكتاب و ربنا المحمود و له الفضائل و العلى و الجود
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد، تا: ربيع الثانی 131ق؛ افتادگی: آغاز، اهدایی: رهبری، خرداد 1372؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 44گ، 25 سطر، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 103]
نسخه اصل: از ترکیه نسخه کتابخانه شهید علی؛ بی کا، تا: محتملا قرن 9 [نشریه: 2 - 276]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: ربعی [نشریه: 4 - 447]
نسخه اصل: پاریس 1851 .S. P
(بلوشه 200/4 ش 2250) به نام رسالة «النكات المتصوفة الروزبهانية».
این نسخه همان بخش تعریف و تفسير مصطلحات صوفیه است که در چاپ هنری کربن ص 545 بند 1043 تا ص 579 بند 1148 و ص 613 بند 1222 تا ص 635 بند 1332 دیده می شود و متن در این چاپ آشفته است؛ بی کا، بیتا [فيلم ها ف: 2 - 83]
š.-e šeʻr-e «ātal tūta tatal»
کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 - 1091؟ فیض قمری
feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 - 1680)
به روش عرفانی شیعی. [فهرستواره منزوی 37/7]
تهران، دانشگاه: شماره نسخه:4291/4
آغاز: بسمله. انتل تو [ته] تتل، پنجه شیر مال و شکر، هفتاد میخ آهنی، ژلژل پای احمدک، احمد کی جان پدر، تیشه بردار و تبر، برو بجنگ شانه سر، شانه غوغا کند، پوست بكونت واکند، بر بحوض توتیا، خود را بشوی زود بیا، در بعضی حکایات غريبه و عبارات عجیبه از فواید بعضی افاضل متاخرین صاحب صافي وافی مولانا محمد محسن کاشی و هذا عبارته: بر ضمیر ارباب دانش و اصحاب بینش مخفی نماناد که هیچ لفظی نیست که او را حقیقت در معنی نباشد ... از آن جمله اسماء الفاظ «اتتل تو ته تتل» است ... گویند شخصی بود محمد نام و پسری داشت احمد نام و آن پسر را نصیحت می نمود بزبان کودکان با وی حرف می زد ... بنابراین امر بفرزند خود گفتی «اتتل تو ته تتل» بدانکه همزه حرف ندایست و «تتل» منادی است یعنی: این ؟ فرزند آنچه می گویم ترا یاد بگیر بدان عمل نمایی و می تواند بود که «تتل» متكلم وحده باشد باشد یعنی تلاوت می کنم من از برای تو چیزی را که چون بخوانی و بدان ترا اصول خمسه ذیل حاصل شود؛ انجام: در حالتی که راضی و خشنود شوي و الله يعلم بالصواب (تمت)
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 9گ (223-231)، 16 سطر (14×5)، اندازه: 19×10 سم [ف: 13 - 3260]
š.-e šeʻr-e ‘attār
شرح مختصری است بر یکی از غزلهای عطار نیشابوری با این مطلع: «ای روی در کشیده به بازار آمده ** خلقی بدین طلسم گرفتار آمده / غیر تو هر چه هست سراب و نمایش است ** کاینجا نه اندک است نه بسیار آمده». در این شرح از گلشن راز اشعاری نقل کرده و از محی الدین عربی و اوحدی مراغه ای نیز مطالبی آورده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:3929/2
آغاز: و موجب معرفت و پیدایی و منصه جمال و جلال است که مقصود اولی است که فاحببت ان اعرف و از این حیثية ظاهريه وجود را وجه الله گویند به سبب مواجهه ممکنات فاينما تولو فثم وجه الله؛ انجام: اول تو و آخر تو ظاهر تو و باطن تو ** مستور ز هر چشمی در عین هویدایی / می رود بی روی پوش این آفتاب ** فرط نور اوست رویش را نقاب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 14 گ، 16 سطر، اندازه: 16×9سم [ف مخ - 3 - 1220]
š.-e šeʻr-hā-ye hamadānī
محمد خان
mohammad xan
شرحی است از محمد خان بر شعرهای عربی خواجہ غلامعلی همدانی. شعرها هزلی و در وزن و اعراب هر دو نادرست است و شارح در دیباچه شاعر را مسخره کرده و از شعرها در شرح خرده گیری نموده است. در شرح از شاه عباس دوم و یکم و شاه سلیمان یاد شده و چهار «باب» باید داشته باشد: 1. ترکیب الفاظ؛ 2. اصطلاحات شاعر؛ 3. شرح معنی ظاهری؛ 4. تفسير مفهوم باطنی.
تهران: ادبیات، شماره نسخه:127/5- د
آغاز: بسمله و به نستعين ثمره طيبه شجره حمد اله که طوطيان انجمن ملا اعلی را قوت نطق و نغمه سرایان سرا بستان عالم قدس را قوت روح است شرح ناقص است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 8گ (111پ -118پ)، 17 سطر (13×6/5) [ف: 1 - 336]
š.-e šeʻrī dar yek mo'ammā-ye feqhī
صفدی، خلیل بن ایبک، 696 - 764 قمری
safadī, xalīl ebn-e ībak (1297 - 1363)
شعری است که صلاح الدین صفدی در شرح لامية العجم نقل کرده و به شرح آن پرداخته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1050/14- طباطبائی
آغاز: فائدة دقيقه ... دائرة على السنة الا فاضل فلنذكرها حسب ما قرر و هاوهي: ما يقول الفقیه ایده الله ** و لازال عنده احسان / في فتى علق الطلاق بشهر ** قبل ما قبل قبله رمضان. و يمكن انشاد هذا البيت بثمانيه او جه بالقديم و التأخير بشرط استعمال الألفاظ في حقائقها؛ انجام: و اما خلافها من التزام المحاور و عدم النظم بل يكون الكلام نثرا فتصير المسائل سبعهائه و عشرین مسئله. پس از این بخش ابیاتی است به عربی در یک صفحه از ابوالعلاء، عبرتی، محمد بن وهيب و حسان و ذو الرمة؛ كا: سید عبدالباقی حسینی کاشانی، تا: 1247ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 3ص (221-223)، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 23 - 363]
شرح الشفاء- حاشية الشفاء
Š.-uš-šifā' (al-ilāhīyyāt)
نراقی، مهدی بن ابی ذر، 1128 - 1209 قمری
narāqī, mahdī ebn-e abī-zar (1716 - 1795)
وابسته به: الشفاء؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
شرحی است مزجی بر بخش الهيات كتاب الشفاء ابو علی سینا که شامل فن سیزدهم این کتاب می باشد و چون بسیاری از کسانی که بر این کتاب شرحی نوشته اند فقط اكتفای به بیان
معضلات آن نموده اند، شارح در شرح خویش از توضیح وافی و تحقيق مطالب و بیان مقصود مؤلف چیزی را فروگذار نکرده است. در الذریعه می گوید: در لباب الألقاب تألیف این شرح را، نراقی از خط مولا احمد نراقی فرزند مؤلف نقل کرده است. به نوشته الذريعه نسخه اصل در خاندان نراقی موجود است این نسخه از آغاز الهيات تا بخشی از فصل اول از مقاله دوم که در مبحث اثبات جوهریت جسم است دارد. آغاز: يا من لا يرجى الشفاء الامن جوده، ولا يطلب النجاة الا من فیض وجوده، في كتابه اشارات الى حقايق الملك و الملكوت ... اما بعد فيقول المفتقر الى ربه الباقی مهدی بن ابی ذر النراقی ...
[الذريعه 335/13، دنا 804/6؛ اعیان الشیعه ج 48- 122؛ مهدوی -167]
آغاز: برابر
شرح الهيات كتاب الشفاست و کامل است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف (ظاهرا)، تا: 1201ق؛ مصحح؛ کاغذ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 198 گ، 21 سطر، اندازه: 17/2 × 22/5سم [ف: 1 - 23]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 112
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 132]
آغاز: برابر؛ انجام: ما يلوح منه امر الظلام والله الموفق لنيل المرام
خط: نسخ و نستعلیق، كا: ملا مهدی نراقی، تا: قرن 12؛ 368گ، 18 سطر (10×13/5)، اندازه: 21×16سم [ف: - 90]
آغاز: برابر؛ انجام: صب عليه من الأوهام ما يلوح ... الف الف سلام و تحية فن سیزدهم از کتاب شفاست در الهيات که شامل ده مقاله است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1203ق؛ جلد: مشکی چرمی مذهب، 193گ، 20 سطر، اندازه: 15/2×10 سم [ف: - 2]
خط: نسخ، بی کا، تا: 2 محرم 1203ق [مختصر ف: - 494]
نسخه اصل: نسخه آقای حسن نراقی. نسخه می رسد به «فصل في تحقيق الجوهر الجسمانی»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 2 محرم 1303ق، به دستور مؤلف از روی اصل او؛ افتادگی: انجام؛ تملک: حسین بن احمد نطنزی کاشانی؛ 385ص، قطع: ربعی [فیلم ها ف: 2 - 177]
آغاز: برابر؛ انجام: لجواز أن مالا يقتضي بنفسه شيئا من الامتداد و عدمه في نفسه لامتداد لاغير ممتد بل يكون ممتدا بسبب قيام الامتداد و كان بالذات موجودا مستقلا ذا وضع و تجردان توقف ذلك كله على قيام الامتداد الذي هو لازمه ثم لو سلم ثبوته قلا معنی لقيام امتداد آخر.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ تملک: سید محمد مشكوة؛ جلد: تیماج مشکی، 23 سطر، اندازه: 21/5 × 29/5سم [ف: 11-9]
š.-e šefa
استر آبادی، محمد تقی بن محمد
estarābādī, mohammad taqī ebn-e mohammad
وابسته به: الشفاء؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17294
بی کا، بی تا، خریداری از محمد مهدی ابراهیمی؛ اندازه: 20/8×14/5 سم [رایانه]
š.-uš-šifā
رازی، محمد مؤمن
rāzī, mohammad mo’men
وابسته به: الشفاء؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:27496
بی کا، بی تا؛ خریداری از الهام حمیدی [رایانه]
شرح الشفاء بتعريف / حقوق المصطفى / کلام و اعتقادات عربی
S.-us-Sifa bi-tarif-i huquq-il-mustafa
وابسته به: الشفاء بتعريف حقوق المصطفی؛ قاضی عیاض، عیاض بن موسی (476-544)
شرحی است به عنوان «قوله» بر کتاب «الشفاء بتعريف حقوق المصطفی» که به جهات اعرابی و رجالی پرداخته است. نسخه از اول و وسط و آخر، ناقص است. به این جهت شارح شناخته نشد. موجودی، از اوایل دیباچه، از شرح جمله «هيهنا فيح»، تا اواخر فصل ششم در وجه چهارم اعجاز قرآن تا شرح کلمه «مثافنه» از جمله «و لا اشتغل بمدارسة و لا مثافنه» از باب چهارم از جلد اول است. نسخه از اول و وسط و آخر، ناقص است. به این جهت شارح شناخته نشد. موجودی، از اوایل دیباچه، از شرح جمله «هيهنا فيح»، تا اواخر فصل ششم در وجه چهارم اعجاز قرآن تا شرح کلمه «مثافنه» از جمله «و لا اشتغل بمدارسة ولا مثافنه» از باب چهارم از جلد اول است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:2045
آغاز: القفر و قال ابن رسلان بكسر الميم الاولی؛ انجام: و قاله الجوهری و غیره ایضا
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ واقف: نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با روکش پارچه، 140گ، 23 سطر، اندازه: 15× 20سم [ف: 5- 184]
شرح شفای بوعلی- حکمت (رساله در)
š.-e šekl-e mo‘azzam-e ‘ayn-e 'alī
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 2/ 8490
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 6ص [ف: 17 - 147]
š.-e šamā'el
همدانی، علی بن محمد، 714 - 786 قمری
hamadānī, ‘alī ebn-e mohammad (1315 - 1385)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 18688
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 188 گ، اندازه: 22عربی14/5 سم [رایانه]
š.-e šamā’el-e qavs-us-seqlayn
رساله ای کوتاه در بیان ویژگی ها و اخلاق و روش زندگی عبدالقادر گیلانی (561ق)
سر سلسله و مؤسس مكتب صوفيانه قادریه. این اثر در دوازده باب تنظیم شده است: 1. ما جاء في خلقه؛ 2. ما جاء في لباسه؛ 3. ما جاء في كلامه؛ 4. ما جاء في معاشه؛ 5. ما جاء في قبول الهدیه؛ 6. ما جاء في خلقه؛ 7. ما جاء في عبادته؛ 8 ما جاء في وعظه؛ 9. ما جاء في علمه؛ 10. ما جاء في شرف ارادته و محبته؛ 11. ما جاء في التوجه اليه للحاجات؛ 12. ما جاء في وفاته.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10685/4
آغاز: فتبارک الله احسن الخالقين رب العالمين الذي اصطفی حبيبه محمد ... اما بعد این شرح مشتمل حضرت غوث الثقلين ملاذ الخافقین میران سید محيي الدين عبدالقادر الجيلی است؛ انجام این ترجمه آنست که چون در تسویه این سرمست تمام رفته و خیلی مسامحات در اداء معانی و باز دادن او افتاده اگر سهوی یابند باصلاح آن فرمایند.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول، در ادامه چند برگی به عنوان «مسقطات تحفة القادرية» شجره سلسله عليه عاليه قادریه به طريق مناجات، مقداری از آداب سلسله قادری و برخی فوائد دیگر آورده شده؛ 83ص (200-282)، اندازه: 21×13سم [ف: 33/1 - 164]
Š.-uš-šamā'il-in-nabawīyya
فضل الله بن روزبهان، 860؟ - 925 قمری
fazl-o-llāh ebn-e rūzbehān (1456 - 1519)
وابسته به: الشمائل النبوية و الخصائل المصطفوية = شمایل النبي = شمائل الترمذی؛ ترمذی، محمد بن عیسی (209-279)
تاريخ تأليف: شب دوشنبه 22 ذیحجه 913ق
ترجمه و شرح حال رجال حديث كتاب «شمائل النبي» ترمذی را به طور اختصار به ترتیب حروف هجا گرد آورده و در خاتمه اول ضمن دو مقصد به ترجمه مصنف «محمد بن عیسی ترمذی» و اسناد «شمائل النبي» پرداخته و در خاتمه دوم به آداب استاد و شاگرد حدیث اشاره نموده است. آخرین خاتمه که در واقع ختم خاتمه است شامل چهار مقصد در صلوات و تحیت بر نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) می باشد.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 22150
آغاز: اسلم بريدة قبل يوم بدر و لم يشهدها و قیل اسلم بعدها روی عنه ابناه عبدالله و سلیمان قال في التعبير مات سنة ثلث و ستین؛ انجام: و ليس في تلك الصيغة انک حمید مجید الا في طريق. خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1374؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 51گ، 27 سطر، اندازه: 24717سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 382]
š.-oš šamā'il-en nabawīyya
پیر حاجی محمد بلخی، ق 10 قمری
pīr hājī mohammad balxī (- 16c)
وابسته به: الشمائل النبوية و الخصائل المصطفوية = شمایل النبي = شمائل الترمذی؛ ترمذی، محمد بن عیسی (209-279)
تاريخ تأليف: جمادی الاول 988ق = «هست شرح شمایل النبوی»؛ محل تأليف: خانقاه سید علی همدانی ترجمه و شرحی بسیار مختصر مزجی است از کتاب «الشمائل النبوية و الخصائل المصطفوية» ابو عیسی ترمذی. آغاز: بسمله. بهترین نوائی که بلبلان گلستان فصاحت و عندلیبان بوستان بلاغت بعد از حمد و ثنای الهی حضرت خداوندی جل ذكره ...
آغاز: برابر، انجام: و ليس هذا الكلام الا عملا بكلامه تع و اما بنعمه ربک فحدث
خط: نستعلیق، كا: عبدالقدوس بن عبدالشکور، تا: چهارشنبه 18 ذیقعده 1165ق؛ اهدایی: رهبری، دی 1380، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج يشمی، 151گ، 17 سطر، اندازه: 18/8×12/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 383]
آغاز: برابر؛ انجام: و اشاره است بسوی آن که واجب است اخذ آن از عدول و ثقات. در فهرست ناشناس است؛ خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «سلطان محمود» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131گ، 21 سطر، اندازه: 29×18/5 سم [ف: 18 - 232]
Š.-uš-šamā’il-in-nabawīyya
مناوي، محمد عبدالرؤف بن علی، 952 - 1031 قمری
Manāvī, mohammad abd-or-ra’ūf ebn-e ‘alī (1546 - 1622)
وابسته به: الشمائل النبوية و الخصائل المصطفوية = شمایل النبي = شمائل الترمذی؛ ترمذی، محمد بن عیسی (209-279)
تاریخ تأليف: 999ق
شرح مزجی است بر شمائل النبي (صلی الله علیه و آله) ترمذی. ترمذی در این کتاب احادیث مرویه درباره شمائل، اخلاق و خصایص پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را به صورت مسند در طی ابواب مختلف گرد آورده است. علمای بسیاری بر این کتاب شرح و تعليقه نوشته اند از جمله عبدالرؤوف مناوی. وی در این شرح از شرح عصام الدين
اسفراینی و شرح ابن حجر بر شمائل النبي بهره برده است.
چاپ: طبع في القاهرة 1317ق و 1318 ق. [الاوقاف العامة بغداد 344/1]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1564 عکسی
آغاز: بسمله، شمائل أهل الفضائل في الحديث و القديم و عواید أرباب الفوائد في كل مطلع قويم حمدة لذات المتعالية المستوجبة الكل كمال و جمال و تعظیم والصلوة على المبعوث لكافة الخلايق ... و بعد فان كتاب الشمائل لعم الدراية و عالم الرواية الإمام الترمذی ... کتاب وحيد في بابه فريد في ترتيبه و استيعابه لم يأت له أحد بمماثل ولا بمشابه سلک فيه منهاجا بدیع و رصعه بعيون الأخبار و فنون الأثار ترصيعة؛ انجام: بحديث انما الأعمال بالنيات بلغنا الله تعالی ببركة المصطفى صلى الله عليه و سلم أعظم الأمنيات و حشرنا في زمرته في الحيات و بعد الممات.
نسخه اصل: در انستیتو نسخه های خطی باکو در آذربایجان ؟ شماره 5132 (248)؛ خط: نسخ، كا: محمد بن سليمان مکری، تا: چهار شنبه جمادی الثانی 1155ق؛ مصحح؛ واقف: محمود پاشا بن اسحاق پاشا؛ 404ص، 23 سطر [ عکسی ف: 4 - 504]
š.-oš-šamā’il-on-nabawīyya = axlāq-ol-mostafa
عبدالهادي بن محمد معصوم، ق 11 قمری
‘abd-ol-hādī ebn-e mohammad ma‘sūm (- 17c)
وابسته به: الشمائل النبوية و الخصائل المصطفوية = شمائل النبي = شمائل الترمذی؛ ترمذی، محمد بن عیسی (209-279)
اهداء به: محی الدین محمد اورنگ زیب (1068-1118ق)
مؤلف به درخواست برخی از دوستان فارسی زبان کتاب «شمائل النبي» ترمذی را شرح مزجی نموده است. در دیباچه نام نگارنده و مترجم و اورنگ زیب آمده جز آنکه بدان نام ویژه ای نداده است.
آغاز: (دیباچه): حمد نامحدود و شکر نامعدود بر آفریننده آدم را که ... و بعد، می گوید بنده خدای قيوم عبدالهادی. (ترجمه): الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی سپاس و ستایش از ازل تا ابد مر خدای که واجب الوجود و مستحق
[دنا 805/6؛ مشترک پاکستان 199/10؛ فهرست کتابخانه گنج بخش 1984/4؛ فهرستواره منزوی 1703/3 «شرح ... »]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 272- عکسی
آغاز: برابر؛ انجام: در اخذ حدیث یعنی حدیث بیاموزد، از اهل دین، نه از غیر ایشان. جعلنا الله منهم بمنه و کرمه و اجرى لنا من مدد سیدنا ... تم کتاب شرح الكتاب المسمی بشمائل النبي (صلی الله علیه و آله) من مؤلفات الشيخ ... الترمذي صب الله عليه شابيب الغفران و اسکنه ... المسمى باخلاق المصطفى على يد ...
اصل نسخه: گنج بخش، ش 367 (گنج 1984/4)؛ خط: نستعلیق خوش، کا:جعفر، تا:سلخ شوال 1085ق؛ 461 ص [عکسی ف: 2 - 14]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2084
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6 - 110]
Š.-uš-šamā’il-in-nabawīyya
وابسته به: الشمائل النبوية و الخصائل المصطفوية = شمایل النبي = شمائل الترمذی؛ ترمذی، محمد بن عیسی (209-279)
غیر همانند: .. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 3462/3
آغاز: قال شكر الله سعيه الحمدلله، الحمد هو الثناء على الجميل الاختیاری من نعمة أو غيرها و المدح هو المثناء مطلقا على الجميل؛ انجام: و هذا مثل ما وقع في أوائل اكثر كتب الحديث انما الاعمال بالنيات، تأمل ... شرح مزجی مختصری است بر «الشمائل النبوية» ترمذی، و به توضيح لغات و ذكر نظائری که مؤلف روایت کرده و در مصادر
دیگر آمده، اهمیت داده می شود، روز سه شنبه ششم جمادی الاول 926 به پایان رسیده و شاید شرح ملا محمد حنفی باشد که ذکرش در کشف الظنون (ص 1060) رفته است؛ خط: نسخ، بی کا، تا اواسط ماه ربیع 931ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 109گ (119-227پ)، اندازه: 23×16/5 سم [ف: 9 - 262]
آغاز: باسمه سبحانه و ها أنا أشرح في فسر الكتاب فأقول معتمدا على الكريم الوهاب الشمائل جمع شمالی بالكسر و هو الخلق يقال فلان كريم الشمائل؛ انجام: ولم يذكر غير هؤلاء الثلاثة فكيف يصح قلت يمكن أن يكون الراوي للحديث غيره أيضا و لم يذكره المؤلف رحمه الله هناك و الله أعلم بالصواب. شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله «شمائل النبي» ابوعیسی محمد بن عیسی ترمذی که در آن به شرح لغات و راویان پرداخته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 25گ (53پ -77)، 17 سطر، اندازه: 20×14سم [محدث ارموی مخ: 2 - 903]
شرح شمائل النبوية و الخصائل المصطفویه / تاریخ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) / فارسی
š.-e šamā’el-on-nabavīyya val-xsā’l-ol-mostafavīyya
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:25614
بی کا، بی تا؛ خریداری از امان الله [رایانه]
š.-uš-šamsīyya
عبدالعلی بن حسین
abd-ol-'alī ebn-e hoseyn
در علم ریاضیات و حساب است.
رامسر؛ فرید تنکابنی، عبدالوهاب؛ شماره نسخه:3
آغاز: بسمله. الحمدلله الواحد الأحد المنزه عن التثليث و الاشتراك و التماثل؛ انجام: عليه ربعه بلغ خمسة و عشرین و هو المط و لنتختم الكلام ههنا حامدين لله بی کا، بی تا؛ در ضمن رساله ای از جابر بن الحیان در خواص الحروف و سر الطبيعة در سه صفحه است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی سیاه، 25 سطر (15×8/3)، اندازه: 22×1373سم [نشریه: 7 - 779]
š.-e šamsīyya
شمسیه کتابی است در بیان سعد و نحس ایام و پیش بینی حوادث و وقایع بر حسب استنتاجات نجومی، که در آن علائم و رموز و احکام نجوم به صورت رمزی آمده و کتاب حاضر در مقام شرح و بسط آنهاست، با استفاده از جدولهای نجومی. گفتنی است منظومهای ترکی در احکام نجوم موسوم به «شمسيه» از صلاح الدین یازیجی (قرن 9) می شناسیم که نسخه ای از آن در دار الكتب القومية قاهره نگهداری می شود. هم چنین نسخه ای از رساله ای ترکی در نجوم به نام «شمسیه» در کتابخانه دانشگاه تهران به شماره 2523 موجود است. ترجمه ای به فارسی آن نیز موجود است.
خوی؛ مدرسه نمازی؛ شماره نسخه: 692/1
آغاز: بسمله. حمدله. و الصلوة و السلام على خير خلقه سیدنا محمد و آله و أصحابه أجمعين أما بعد مؤلف شمسیه ایدر که بو کتابی جعفر صادق رضی الله عنه و جعفر صادق ادریس پیغامبر دن و لقمان و دانیال علیهما السلام و افلاطون و فیلسوف و غیر حکما لر قولندن بازدم الأن چون مراد اندن یعنی کتاب شمسيه جفالک ایله حاصله کلدی و هر علامات که انده وار جمعیسن احکامله بو وضع اوزره على وجه الاختصار تألیف ایدوب و بو مختصر ده درج که طالب اولنلر مقصود نه وصول بولمغه آسان اوله ماه آذر؛ انجام: و جوان و گنج بیحد هلاک اوله، تمت هذه الكتاب ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 24 ربیع الاول 1180ق؛ با سرلوح با کتیبه، مجدول شنگرف؛ تملک: محمود پاشا؛ جلد: تیماح سرخ، 120گ (120-1)، 13 سطر ، اندازه: 14×20 سم [ف: 375]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1369/1
عکسی نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 141]
و شرح الشمسية في اصول الحسابية / رياضيات / عربی
Š.-uš-šamsīyya fi usūl-il-ḥisābīyya
کوبنانی، ابواسحاق، - 886 قمری
kūbnānī, ābū-eshāq (- 1482)
وابسته به: الشمسية في اصول الحسابية = شمسية الحساب؛ نظام الأعرج، حسن بن محمد (-728)
اهدا به: معین الدین عبدالکریم
تاريخ تأليف: 20 جمادی الاول 868ق شمسية الحساب رساله ای است در یک «مقدمه» و دو «فن» از تأليفات نظام الدین حسن بن محمد بن حسین نیشابوری قمی معروف به نظام الأعرج و شرح آن از عبدالله بن عبدالله ابواسحق کوبنانی است. او نخست می خواست همان باب چهارم کتاب شمسیه نیشابوری» را شرح کند، این بود که دیباچه ای به نام بهرام روزافزون پادشاه مازندران نوشته و سپس بر گشت و همه کتاب را شرح نوشت. در دنبال آن چنین آمده: «هذا ما كتبت اولا في شرح الباب الرابع من شمسية الحساب ثم شرحت ثانيا جميع الكتاب و عنونته بالقاب السلطان المرحوم السيد عبدالکریم
انار الله برهان سلطنته و سیادته و انا الفقير ابواسحق بن عبدالله الكوبنانی». با سربندهای «فن» و «باب» و «فصل»، برای نمونه: الفن الثاني فيما يتعلق بفروع الحساب، در چهار باب: الباب الأول في بيان منازل الاعداد و استخراج الضلع الأول لكل عدد، در سه فصل: 1) تعريف المنازل، 2) استخراج الجذور، 3) استخراج الضلع الأول لعدد مفروض ... الفن الثالث في المساحة در سه فصل: 1) فيما يجب تقديمة، 2) مساحة غير الاجسام (یعنی خطوط و سطوح).
آغاز: بسمله. و به نستعین. نحمد اللهم على ما قسمت لنا من ضروب انعام لا يحصي عددها احد ابدا ... و بعد فانی طالما كنت عازما على ان اكتب وريقا مرتبا ... يكون مسار اللقرايح ... ثم رایت الناس الى شمسية الحساب راغبين انجام و ننصفه بقى اربعة و ثلثة اثمان، تم الكتاب في عشرين جمادى الأولى سنة ثمان و ستین و ثمانمائة الهجرية
[دنا 806/6 (6 نسخه)؛ کشف الظنون 1062/2؛ جامع الشروح و الحواشی 1307/2؛ فهرست کتابخانه ظاهریه دمشق (ریاضیات) 111؛ مصورات دار الكتب المصرية (العلوم) 56/3؛ موسوعة مؤلفي الأمامية 470/1]
آغاز و انجام: برابر کاتب = مؤلف، تا: 20 جمادی الاول 868ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 354ص (1-354)، 14 سطر (11×5)، اندازه: 10/5 ×17/5 سم [ف: 9- 1052]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 576/1- عکسی
اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 174]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 576/2
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 872ق؛ مصحح، محشی با نشان «ه»، با یک سرلوح، مجدول؛ تملك: موسی زاده محمد عبدالله؛ مهر: «... طاهر ... 1096) (مربع)؛ واقف: محمدطاهر وزیر ابن ظهير الدین میرزا محمد ابراهیم؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 211ص، 17 سطر، اندازه: 18×8/5 سم [ف: 35 - 584]
آغاز و انجام: برابر
دیباچه شرح نخست وی نیست؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن احمد ساوی، تا: 25 ذیقعده 891ق؛ از نسخه اصل استنساخ و مقابله و تصحیح شده؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 80گ، 25 سطر، اندازه: 22/8×12/7 سم [اهدائی رهبر: 9 - 159]
مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1/ 50
همان نسخه بالا [مؤيد: 3 - 596]
اصل نسخه: گنج بخش، ش 4048؛ خط: ثلث، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: انجام؛ 24گ (255-278) [عکسی ف: 2 - 174]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم يقول تعدل اشیائ و عدد مربع احد قلیمه ضرب ضلعه في عدد الأشياء و الاخر و هو العد ضرب المضلع في الباقي من نقصان عدد الأشياء.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 یا اوایل قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج قرمز، 178 ص (95-272)، 23 و 19 سطر، اندازه: 30×14سم [ف: 19 - 569]
آغاز: برابر؛ انجام: قدرت على استنباط غوامض دقيقة متعلقة بهذا الكتاب و من الله الاعانة و اليه المآب تم الباب الرابع و به تم الكتاب
خط: نسخ نزدیک به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ در پشت کتاب تاریخ 5 شوال 970 هست، محشی با نشان «منه ره، عب»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 130گ، 17 سطر (17×8)، اندازه: 32×13سم [ف: 5 - 205]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن علی بن ابی بکر، تا: 901ق؛ مصحح، محشی، مجدول، با عبارت «انتسخ من نسخة نقلت من خط الشارح و قرات عليه رحمة الله تعالی»؛ مهر: «ماشاء الله لا قوة الا بالله بیضی»، «من» [متكلمات الفقير الحاج مصطفی] صدقي «عفی عنه» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 143گ، 21 سطر (5×12/5)، اندازه: 17/5×9 سم [ف: 35 - 603]
آغاز: لا يكون ذلك في شي منها و كيفية العمل في الاصناف؛ انجام: برابر
اصل نسخه: گنج بخش، ش 4048؛ خط: ثلث، بی کا، تا: چهارشنبه 28 ربیع الثانی 912ق؛ افتادگی: آغاز، همراه است با «شرح شمسيه»؛ 74گ (123-196) [عکسی ف: 2 - 173]
آغاز و انجام: برابر چند برگ از پایان شرح موجود است؛ خط: نستعلیق، کا: ابوالقاسم شیرازی حسینی دشتکی، تا: 15 شوال 969ق، جا: قزوین؛ از روی نسخه خط مؤلف نوشته شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ، 20 سطر، اندازه: 18×10سم [ف: 5 - 2603]
آغاز و انجام: برابر در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق خوش، کا: نصر الله بن رستم طارمی، تا: 994ق؛ تملك: رفیع الدین حسین یزدی؛
300ص، 15 سطر (14/5×9/5)، اندازه:21×30سم [عکسی ف: 1- 233]
آغاز: برابر؛ انجام: تم الباب الرابع و به تم الكتاب و ختم الأبواب بعناية الملک الوهاب
خط: نسخ، كا: میرزا اسد الله منجم باشی دودانگه هزارجریبی مازندرانی، تا: 19 ذیقعده 1317ق؛ کاغذ: حنایی، 91گ، 19 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 10 - 73]
شرح الشمسية في اصول الحسابية / رياضيات / عربی
Š.-uš-šamsīyya fī usūl-il-ḥisābīyya
بیرجندی، عبدالعلی بن محمد، - 934 قمری
bīrjandī, “abd-ol--alī ebn-e mohammad (- 1528)
وابسته به: الشمسية في أصول الحسابية = شمسية الحساب؛ نظام الاعرج، حسن بن محمد (-728)
شرح مزجی است بر «الشمسية في اصول الحسابيه» نظام الدين نیشابوری. شارح در ابتدای شرح چنین بیان داشته: رساله شمسيه نیشابوری مضبوط و پرفایده است و قواعد مورد نیاز علم حساب را در بر دارد اما برخی از مباحث رساله نیازمند به کشف بیشتر و برخی از مسائل آن نیاز به دلیل و برهان است. بنابراین شارح تصمیم می گیرد با شرح رساله، مجملات و مشکلات آن را توضیح داده و با براهین و دلائل هندسی و حسابی مبهمات رساله را کشف نماید.
آغاز: الحمد لله الواحد الأحد المنزه عن التثليث و الاشتراك و التماثل الاول المفرد المقدس عن الزوج و التركيب و التداخل.
انجام: ملكت زمام استخراج مطالب شريفة في فن الحساب و اليه المرجع و المآب
[دنا 806/6 (13 نسخه)؛ الذریعه 229/14 و 336/13]
بی کا، تا: 872ق؛ مصحح، دارای سرلوح مرصع، مجدول؛ تملک: میرزا محمد طاهر بن ظهيرالدین به سال 1096ق؛ قطع: پالتویی
[میراث شهاب: س وش 2 -16]
خط: نسخ زیبا، كا: احمد بن على بن ابوبکر فیض الصمد سرمدی، تا: 901ق؛ قطع: پالتویی [میراث شهاب: س وش 2 - 17]
آغاز: برابر
کا: اسدالله ناطقی، تا: 961 ق، جا: یزد، هنگام مباحثه متن با مولانا عبد الله اردکانی؛ قطع: رقعي [ف: - 318]
انجام: نصیب مال واحد و بعد ذالك نصيف نصف الحال الواحد من الاشياء الي.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ در برگ 71 حاشیه به نام میر محمد باقر مدرس هست؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 177گ، 9 سطر (15×8)، اندازه: 20812سم [ف: 16 - 221]
آغاز: صفتان مشبهتان من الرحمة؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: حاج سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی، اسفند 1374، کاغذ: حنایی، 286گ، 15 سطر [ف: 18 - 87]
آغاز: و يوضح غاية الايضاح سایر مجملاتها و معضلاتها و يكشف بالبراهين الهندسية و الدلائل الحسابية؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد جعفر بن محمد حسین مازندرانی، تا: یکشنبه 18 شعبان 1106ق؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: عضدالملک، 1278ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای، 124 گ، 22 سطر (6×12/5)، اندازه: 19/2×12 سم [ف: 8 - 218]
آغاز: برابر؛ انجام: الشمس المنير و قد فرغت من تأليفه و تحريره و ترصيعه في شهور سنة أربع وعشرين و سبعمائة هجريه. بی کا، تا: قرن 13، مجدول؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1374؛ کاغذ: فستقی فرنگی، جلد: مقوا، 115گ، اندازه: 20×27سم [ف: 18- 87]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج آلبالویی، 196گ، 19 سطر (15×8)، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 1- 171]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:294
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 39] 9. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2571/1
آغاز: برابر؛ انجام: لكنه نافع في تشحيذ الذهن و مو کد لصحة العمل و العمدة هي ما ذكرناه و التوفيق من واهب الوقود ..
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: تیماج زیتونی، مذهب، 243گ (1پ -243)، 15 سطر (12/5×6)، اندازه: 11/5 × 19/5 سم [ف: 12 - 496]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1336]
انجام: كما يقال الواحد نصف عشر العشرين اذا جعل الاثنان واسطة و انما سمي هذا النوع من السكر منطقا لأن لها اسماء موضوعة يطلق عليها .. .
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 32گ (18پ-49پ)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 1- 234]
بی کا، بی تا [ د.ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: و لنختم الكلام هيهنا ... الشمس المنير.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 300ص، 19 سطر، اندازه: 23/5×15سم [ف: 1- 199]
S.-us-Samsiyya fi usul-il-hisabiyya
وابسته به: الشمسية في اصول الحسابية = شمسية الحساب؛ نظام الاعرج، حسن بن محمد (-728)
متن از نظام الدین حسن نیشابوری، معروف به نظام اعرج. در یک «مقدمه» و دو «فن»: مقدمه، در دو فصل»: 1) تعریف حساب و بیان موضوع آن، 2) صور اعداد و مراتب آن؛ فن 1. اصول حساب، در دو «باب»: 1) حساب صحاح، در سه فصل»: فصل یکم در تضعيف و تنصيف و جمع و تفریق .... نسخه های در دست از شرح های آن می باشند.
[حاجی خلیفه 1062/2 «الشمسية في الحساب»؛ الذریعه، 336/13 «شرح الشمسية»، همانجا، 229/14 «الرسالة الشمسية» في اصول الحسابية]
غیر همانند: 1. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1861- عکسی
آغاز: در دیباچه افتاده و نسبة العناية بالفرس في الايصال الى المقصد استعارة بالكناية؛ انجام: «نصف عدد الأشياء» و رفع نصف عدد الأشياء و ربع نصف عدد الأشياء. يرد بر مشاعلى عدد و ناحد حدر الجملة و يرد عليه نصف عدد الأشياء فما بلغ هو الشئ. و تمثل ذلك ستة. تمت. تمام شد کتاب عيون الحساب. شرحی حامل متن، آغاز افتاده و نیاز به مقایسه آن با دیگر شرح ها دارد تا شناخته شود. نسخه در پایان «کتاب عیون الحساب» نامیده شده است. برای نشانی: «و سميتها بالرسالة الشمسية» على سبيل التفأل ليصير في الاشتهار كالشمس و قيل نسبها إلى المسمى بالشمس كما هو عادة المصنفين في جعل مصنفهم باسم احد من السلاطين و الاکابر و رتبته على مقدمة و فنين» ... خط: تحریری شکسته، بی کا، تا: قرن 10-11؛ افتادگی: آغاز؛ صفحه آغاز رسالهای ناقص مانده از غیاث الدین جمشید کاشانی با این سرآغاز: «الحمدلله الذي توحد بابداع [...] بتأليف اصول الاعداد و الصلاة على خير خلقه» (ص 52)؛ وقف نامه برای گروه شیخیان کرمان نوشته 3 ربیع الثانی 1289؛ 304 ص، 23 سطر (22×10)، اندازه: 21 ×30 سم [عکسی ف: 1 - 232]
آغاز: م و رتبتها أي الرساله؛ انجام: الواصل بين محيط القاعدة و العليا. کاتب بخش مقدمه را ننوشته است و نسخه ناقص و صفحه آخر وصالی شده باین جهت مؤلف شرح شناخته نشد. روش این شرح مزجی است متن به شنگرف به رمز «م» و شرح به نشانه «س» است؛ بی کا، بی تا، کاغذ: حنایی و نخودی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 18 - 108]
Š.-uš-šamsīyya fi-l-qawā'id-il-manțiqīyya
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 – 792؟ قمری
tastāzānī, masóūd ebn-e ‘omar (1323 - 1390)
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ کاتبی قزوینی، علی بن عمر (600-675)
تاریخ تأليف: 753ق؛ محل تأليف: جام
کتاب «شمسيه» تأليف نجم الدین عمر کاتبی قزوینی معروف به دبیران کاتبی می باشد که عده ای آن را شرح نموده اند از جمله سعدالدین تفتازانی. شرحی است تحت عنوان «قال، اقول» که ناظر بر شرح شمسيه قطب الدین رازی (- 766ق) می باشد. دارای مقدمه و سه مقاله و یک خاتمه است. قبل از آن که میر سید شریف جرجانی حاشیه خود را بر شرح قطب الدین رازی بر شمسيه بنویسد، از شروح درس و متداول بين طلاب
حوزه های علوم روزگار بوده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي بصرنا بنور الهداية و التوفيق و يسر لنا سلوک مناهج التصور و التصديق ... قال الحمدلله اقول لما انعم الله تعالی علیه با فاضة نفسه الناطقة ...
انجام: و لنكتف بهذا القدر من المباحث الموضوع و الاعراض الذاتية فان الاستقصاء منها مما لا يليق بهذا الكتاب.
چاپ: آستانه، 1312ق
[دنا 807/6 -808 (41 نسخه)؛ کشف الظنون 1063/2؛ معجم سرکیس /637 ريحانة الادب 219/1]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الشمسية
2- شرح دیباجة شرح الشمسية في القواعد المنطقية؛ قرامانی، ولی الدین محمد بن مصطفی
3- حاشية شرح الشمسية؛ دشتکی، شهاب الدین
انجام در قسم التصورات است برابر با برگ 43 شماره 291؛ خط: نسخ تحریری، كا: سليمان بن احمد بن امیر محمود، تا: نیمه های جمادی الاول 785ق، جا: مدرسه اورخانیه بورسه؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 17 سطر (6×11/5)، قطع:ربعی [ف: 17- 277]
خط: نسخ، كا: جمال الدين محمد بن حاجی شمس الدين محمد شاه بن امیر محمد علی بن علی کازرونی، تا: 788ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 75گ (10پ -84ر)، 25 سطر (18×10)، اندازه: 22×15سم [ف: - 214]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7 و 18 کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 100گ (4پ -103ر)، 20 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 18×12 سم [ف: 11 - 2212]
خط نستعلیق، کا: باقی بن شمس ... شیروانی، تا: دوشنبه 3 جمادی الاول 811ق؛ 73گ، 23 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 1 - 151]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: یوسف بن على بن يوسف رومی، تا:جمادی الاول 824ق؛ مهر:حاج سید سعید؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 18-19 سطر (12×10/5)، اندازه: 16×18/5سم [ف: 3 - 1303]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 863ق؛ محشی با نشان «حاشیه، شرح، مطالع، فناری، فصول، سماع، حاشیه شرح مطالع، حاجی ناشد، رومی»؛ تملک: محمد قاسم بن حمزه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 135 گ، 17-19 سطر (6/5- 7/5× 14/5)، اندازه: 11/5 ×22 سم [ف: - 576]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: قاسم بن مولانا ادریس بن حاجی محمود شاه، تا: غره شوال 877ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: ابوالقاسم بن محمد جریادقانی، ابن قطب الدین سبحانی به تاریخ 1147؛ جلد: مقوایی، 135گ، اندازه: 22/5×13 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 852]
خط: نستعلیق، کا: نعمة الله بن حسين بن حسن، تا: 879ق؛ 145گ، 25 سطر، اندازه: 26×12 سم [ف: 1 - 150]
خط: نسخ، كا: عیسی بن مزيد، تا: جمعه 13 رجب 883ق؛ محشی با نشان «س م، سید علی» و جز اینها؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 129گ (2پ - 130 پ)، 15 سطر (7×11/5)، اندازه: 18×13سم [ف: 11 - 2369]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 20 شعبان 892ق، جا: هرات مدرسه هاشمیه؛ وقف اولاد محمد مهدی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج حنایی، 84گ، 21 سطر (12×7)، اندازه: 18×13سم [ف: 16 - 440]
یزد؛ علومی، شیخ علی؛ شماره نسخه:35
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 440]
خط: نسخ، بی کا، تا: 893ق؛ افتادگی: آغاز؛ 140گ، 17 سطر، اندازه: 17×13سم [صد و شصت نسخه: - 23]
آغاز: اداء الحق شيء من ذلك و الا فالتوفيق للحمد و الاقدار عليه أيضا مما يقتضی شکر؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 24 ذیقعده 893ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، مهر: «مرتضی بن محمد الحسینی» (بیضی)، «العبد محمد جعفر» (مربع)؛ جلد: تیماج قرمز، 138 گ، 17 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 11 - 107]
آغاز: برابر
از اول تا بحث «مغالطه»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 120گ، 24 سطر، اندازه: 21×9سم [ف: 5- 2442]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: انجام؛ قطع: ربعی [نشریه: 4 -440]
انجام: فمثل كل انسان حیوان كذلك لان كل فرد هو شخص، قلنا المراد ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 47گ (28- 74پ)، اندازه: 13/5 ×237سم [ف: 14 - 19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 10؛ محشی؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 158گ، 19 سطر، اندازه: 22×8 سم [ف: 11 - 487]
آغاز: برابر؛ انجام: انما وقع البحث عنها لا بالذات بل من جهة انها تشارك الكليه ...... ان الحكم فيها عين الافراد ولا ... [خوانده نشد]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ واقف: سید جلال الدين طهرانی؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 56گ، 15 سطر، اندازه: 13/5× 18/18 سم [ف: 11 - 488]
آغاز: المنحصرة في الأشخاص و ایجاد مثل هذه الموجودات؛ انجام: ثم انهم اختلفوا في تفسير العرض الذاتي في آن.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 83گ، اندازه: 19×11سم [ف: 11 - 489]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 51گ، 25 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 1- 332]
آغاز: برابر؛ انجام: و منه اشققت الفلسفة و سوفسطانيا مأخوذ من
سوف وهي الحكم و من اسطس وهو الملتبس و معناه الحكمة المموهة ومته استقت السفسطة قال البحث الثاني اقول اجزاء العلوم ثلثه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: «عبده تقي الدين محمد الموسوی» (بیضی)، «عبده ابوالحسن الموسوی» (مربع)؛ واقف: علی اصغر بن على آرانی، 1207 ق؛ جلد: تیماج سرخ، 135 گ، 19 سطر، اندازه: 18×11سم [ف مخ - - 97]
بخش تصورات در این نسخه آمده است بدون سر آغاز کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا» با تاریخ 927ق؛ تاریخ 927 در آخر رساله آمده و گویا به خط کاتب نباشد؛ جلد: مقوایی، 172گ (1پ- 172ر)، 19 سطر، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 14 - 362]
خط: نسخ، كا: عبد اللطيف بن ابی عبدالله محمد القاضي، تا: با تاریخ 927ق؛ مقاله 1 این نسخه بنسخ و با عنوانهای شنگرف است و عبد اللطيف بن ابی عبداله محمد القاضی آنرا نوشت و مقاله 2 آن بخط تعلیق و حیدر بن اسمعیل بن احمد المختار الحسینی الحوروقی در روز چهارشنبه ششم رمضان سال 927 آن را نوشته است؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج سبز ساده، 120گ [ف: 3-62]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 961ق، جا: مشهد؛ محشى؛ تملک: ابن محمد قلی نجفی اصفهانی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 89گ، 23 سطر، اندازه: 19/3×11/5 سم [اهدائی رهبر: 5- 355]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:657
همان نسخه بالا [مؤيد: 2 - 164]
آغاز: بسمله، قال و رتبته اقوال ابواب المنطق على ما استقر عليه رأى الجمهور تسقة الاول الكليات و الثاني التعريفات و الثالث القضايا؛ انجام: برابر خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ بدون دیباچه می باشد؛ محشي از سید علی و مراد؛ واقف: مهدی دهقان، 1393؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 107گ، 19 سطر، اندازه: 18/5×12 سم [ف: 5 - 507]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الاول 1055ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ 110گ، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد رضا بن حاج محمد شاه، تا: 16 ربیع الاول 1072ق؛ واقف: محمد مهدي فراش حرم مطهر رضوی، رجب 1121؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 162 گ، 17 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 11 - 488]
آغاز: ... في مقابلة القضايا حيث قال: المقالة الثانية في القضايا؛ انجام: في المبادى التصديقية. الحمدلله على الاتمام و للرسول أفضل الصلاة و السلام و على آله التحية و الاكرام خط: نستعلیق، كا: میرزا محمد بن ملا أيادبن صوفی مرزبان الناوی، تا: شنبه 11 صفر 1078 یا 1079ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: چرم مشکی، 113گ (1ر-113پ)، 15 سطر، اندازه: 22×13سم [مؤيد: 1- 369]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زين الدين على، تا: محرم 1088ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «الواثق بالله الغني زين الدين على» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 132 گ، 16 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 3 - 230]
آغاز: برابر؛ انجام: فيكون الموصوف بالامتناع ايضا حاصلا في الخارج
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ واقف: فخر المحققین شیرازی، مرداد 1375 کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 145گ، 15 و 16 سطر، اندازه: 14/8×10/3 سم [ف: 24 - 217]
آغاز: برابر؛ انجام: حد دلالته المطابقة دلالة التضمين فلايكون مانعا و اذا قيدناه
خط: نستعلیق شکسته، کا: سید افضل حسین، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ 27گ (17پ -43پ) [ف: 2 - 156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط خفي، كا: محمد حسین بن حاج احمد تستری، تا: جمادی الثانی 1280ق، جا: مشهد رضوی؛ واقف: حاج سید محمد بن محمد تقی شوشتری، 1309ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 110گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 333]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 125گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 1 - 150]
انجام در اجزاء العلوم افتاده؛ خط: نسخ، كا: محمد بن موفق، بی تاب افتادگی: انجام؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن آلبالویی، 23 سطر [ف: 5 - 405]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای 12، م
و ...) کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 11گ (120پ - 130پ)، 23 سطر (18×5)، اندازه: 11×25/5سم [ف: 19 -128]
آغاز: الخمس و ما يليق بها و وجه ضبطه ان الذكور فيه أن خارجا عن ابواب المنطق و مقاصد فهى المقدمه و الا فان كان البحث عن المفردات فهي المقالة الأولى؛ انجام: مع امتناع سلب فصل القمر عن المنخسف الثاني عقمها مع الشريطه الخاصه منه و ذالک
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ با یادداشت خرید نسخه به سال 1370 توسط رضا موسوی زنجانی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 144گ، 18× 20 سطر (12×4/5)، اندازه: 10/5×19 سم [ف: 17 - 339]
آغاز: برابر؛ انجام: اذ الدهنيات لا سيما التي محمولا بها منافيه اللوجود ولا يقتضي الا الصور الموضوع حال الحكم كما في السوالب من غير فرق كقولنا ...
خط: نستعلیق ناخوانا، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضای 12؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 32گ (369-400)، 19 سطر (15×9)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 19 - 282]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: حلب (؟) بن محمد، بی تا؛ کاغذ: فرنگی آبی و سفید، جلد: تیماج مشکی، 93گ (1ر-93ر)، 19 سطر ( 14/5×8/5)، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: - 310]
آغاز: بسمله. حمد له. و الصلوة على حبيبه محمد خاتم النبيين و آله الابرار المنتجبين؛ انجام: و لكن هذا آخر ما اردنا ایراده لهذه الأوراق. و الحمد الله الواجب الوجود مفيض الارزاق و الصلوة و السلم على ... تمت في سلخ شهر محرم الحرام سنة أربع و سبعین و الف.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: میشن قهوه ای، اندازه: 14×12سم [رشت و همدان: ف: - 1664]
آغاز: برابر؛ انجام: فالمناسبة تحصيص في المقادير بالنسبة المقدارية ... و اما على وجه العموم فلا يعتد به في الصناعة ولا يجعل من الأثال
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی به امضای «هر» و «محی الدین» می باشد؛ اهدایی: جواد کمالیان؛ 129 گ، 15 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 1 -492]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شاه رضا بن حیدر علی کیهونی، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 95گ (49پ -143ر)، 21 سطر (15×7)، اندازه: 22/5×15سم [ف: 16 - 418]
آغاز: بسمله. و به نستعین. و رتبته على مقدمه؛ انجام: و اما العالم مطلقا فيطلق على ما سوى الله تعالی مجردا او ماديا
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی سرمه ای، 15گ (1پ- 15پ)، 14 سطر (14×7)، اندازه: 22×17سم [ف: 34 - 54]
Š.-uš šamsīyya fi-1 qawā‘id-il mantiqīyya
میبدی، حسین بن معین الدین، - 911؟ قمری
meybodī, hoseyn ebn-e moʻīn-od-dīn (- 1506)
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية ؛ کاتبی قزوینی، علی بن عمر (600-675)
تاریخ تأليف: 886ق
شرح توضيحي مزجی مختصری است، با عناوین «قال، قوله، اقول»، تلخیص شده از شروح و تعاليق بر این رساله و آنچه به نظر شارح رسیده است از مطالب و مباحث. آغاز: الحمد لله الذي زين قلوبنا بتصور الحقايق ... و بعد يقول الفقير الى الفيض الابدی حسین بن معین الدین الميبدی.
انجام: و لنختم کلامنا توصية جلية المآثر لبعض الأكابر و هو أن لا يعلم المنطق إلا الذکی الزکی فإن الذين لم يهذب أخلاقهم. فرغت من تأليفه في سنة ست وثمانين و ثمانمایه، حرره الفقير حسین بن معین الدین الميبدي غفر الله له و لوالديه.
[دنا 808/6 (8 نسخه)؛ هدية العارفین 316/1؛ ريحانة الادب 50/6 -48؛ کشف الظنون 316/5، الذریعه 337/13]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: چستربیتی، ش 3759؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 886ق؛ مصحح، محشی، با صورت اجازه ای به تاریخ شنبه ربيع الثانی 1009 ق که شیخ بهائی برای قطب الدین محمد علی تبریزی (نیریزی) نوشته؛ تملك: مولی خلیل بن غازی قزوینی؛ 99ص (1 -99)، 17 سطر [ عکسی ف: 2 - 452]
آغاز: النقيضين، و يجاب بأن اللازم هو اشتراط الشيء بالموصوف بنقيضه و تركب الشي من أمر و من الموصوف ينقيض ذلك الأمر؛ انجام: برابر در فهرست با عنوان «شرح كتاب في المنطق» آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شوال 980ق؛ افتادگی: آغاز؛ 17 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 85]
بی کا، تا: قرن 11 [تراثنا: س 5ش 3 - 100]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: پیر محمد بن سید نورالدين محمد، تا: ربيع الثانی 1071ق؛ مصحح؛ تملك: جمشید مظاهری، محمد صادق بن میرزا حسنعلی الماسی مجلسی به سال 1225ق با مهر «محمد صادق بن حسنعلی بن ابو طالب بن محمد تقی» (مربع)؛ جلد: تیماج زرشکی، 190گ، 15 سطر، اندازه: 23×14سم [ف: 2- 361]
آغاز: قال و رتبته على مقدمة و ثلاثه مقالات أقول هكذا وجد عبارة في كثير من النسخ؛ انجام: و هذا الجواب مردود لأن الشيخ الرئيس قد صرح في الشفاء بأن التصديق لوجود الموضوع من المبادى التصديقيه و الله تعالى الموفق و المعان
خط: نسخ و نستعلیق، كا: قربان بن میر رجبعلی امیر ستاقی، تا: 1243ق؛ جلد: ساغری مشکی، 40گ (84ر -133ر)، 16 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 1- 499]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: وزیری [میراث شهاب: س ش 4 -65]
بی کا، بی تا؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و نسأل الله تعالى أن يثبت أقدامنا في سلوک مناهج الصدق و الصواب، ربنا لا تزغ قلوبنا.. خط: نستعلیق، بی کا، تا: در عصر مؤلف؛ جلد: تیماج، 75گ ( 135-61 پ)، 27 سطر، اندازه: 18×8/5 سم [ف: 24 - 270]
š.-uš-šamsīyya
بخاری، محمود بن نعمت الله، قرن 10 قمری
boxārī, mahmūd ebn-e ne'mat-ol-lāh (160)
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ کاتبی قزوینی، علی بن عمر (600-675)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 127/3
معزی آغاز: بسمله. رب يسر و تمم بالخير. الحمدالله الذي ابدع بحكمته اجناس الماهيات و انواعها ... اما بعد فهذه (ظ) نبذة قليلة من الشبه ... ما استفادها احقر عبادالله محمود بن نعمت الله من المحققين الذين؛ انجام: المراد بالسور هو اللفظ الكائن في القضية الدال على كمية ... و کون لام الاستغراق و العهد و النكرة الواقعة في سياق النفي كذلك محل تامل ... و صورها كل و ليس بعض و بعض ليس كل يحتمل أن يراد بليس كل.
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 960ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 93گ (29پ -121پ)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 39 - 74]
و شرح الشمسية في القواعد المنطقية / منطق / عربی
Š.-uš-šamsīyya fi-l-qawāʻid-il-manțiqīyya
ملا یار محمد، ق 10 قمری
mollā yār mohammad (- 16c)
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ کاتبی قزوینی، علی بن عمر (600-675)
حاشیه مختصری است بر شمسية در دو بخش: بخش نخست: در بحث دلالات (مفردات)؛ بخش دوم: در بحث درباره «تمام مشترک» و دفع اشکالات وارده. نام مؤلف كتاب را بر اساس مطالب آغاز رساله و نیمه آن در بحث تمام مشترک آوردیم ليكن متأسفانه نشانی از مؤلف در منابع به دست نیامد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 11284/1
آغاز: اما المقالات فثلث الأولى المفرداة و فيها اربعة فصول و اعلم أن المنطقي من حيث انه منطقی انجام: فهو العرض العام کالماشي فانه شامل للانسان و الفرس؛ تمت
خط: نستعلیق کهن، کاتب = مؤلف، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی، نام مؤلف برگرفته از برگ 1 و 6 مطالب نسخه بدون نقطه «مهمله» است، بنابر آنچه که یادداشت شده (در برگ نخست و ششم) نسخه مسوده است و شاید مسوده مؤلف باشد؛ کاغذ: خانبالغ، 10گ (1-10)، 23 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 28 - 432]
Š.-uš-šamsīyya
وابسته به: الشمسية في القواعد المنطقية = الرسالة الشمسية؛ کاتبی قزوینی، علی بن عمر (600-675)
نامعلوم:
بی کا، تا: 960ق؛ خریداری از علی جدی [رایانه]
بی کا، تا: 1081ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 14×20سم [رایانه]
آغاز: هذه الرسالة أثر من آثارها و فيض من انوارها و كان شکر المنعم واجبا صدر الرسالة بحمدالله؛ انجام: اعلم من أن يكون بوسط بان يكتب النظري من نظری آخر و آخر الى ان خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، دی 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 1گ، 21 سطر، اندازه: 21×16سم [اهدائی رهبر: 5- 355]
آغاز: الحمدلله على توفيقه و نساءله هداية طريقه و نصلی علی محمد و آله أجمعين؛ انجام: فعلم أن التصور في التصديق هو بعينه المقابل له و إلا لم يكن لهذا الكلام معنی فالقول بتغاير هما مما لا يصح أصلا و ههنا نظر. توضیح: گرچه در فهرست نام کتاب «شرح شمسية التفتازانی» و ناشناس آمده است ولی نباید صحیح باشد، نسخه ای با سرانجام هماهنگی با این رساله در کتابخانه مجلس به شماره 1097/3 طباطبائی است که آن را «اعتراضات عشرة» نامیده و احتمال داده که شاید بخشی از شرح تفتازانی بر شمسیه باشد؛ بی کا، بیتا؛ معلوم نیست این شرح از کیست و آیا چیزی از آن افتاده است یا
نه و تاریخ هم ندارد؛ وگ، اندازه: 18811 سم [ف: - 77]
بی کا، بی تا، مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام خمینی؛ خریداری از منصور تألهی معین الدین [رایانه]
آغاز: تكرار ها و لا يعتبر على الضابط تذکارها؛ انجام: آخر ما نورده في شرح الكتاب و الحمد لله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 12 سطر، اندازه: 16×9سم [رایانه]
بی کا، بی تا؛ ج؛ خریداری از منصور گلستانی [رایانه]
شرح شمسيه قطبی- تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة
شرح شمنی- منهج السالك الى الفية ابن مالك الشمسية
Union Catalogue of Iran
Manuscripts
Volume 19
Sarh-u asas - SarN-us-Samstyya
By
Mostafa Derayati
derayatimostafa@yahoo.com
Phone: ++ 98-511-2211106 Fax: ++ 98-511-2211108
Address: no.24/Nazer 7/Shahid Hasheminezad St. / Mashhad. Iran
Email: info@aljavad.com