فهرست کتابخانه خطی مدرسه عالی سپهسالار جلد 1

مشخصات کتاب

سرشناسه : مدرسه عالی سپهسالار. کتابخانه

عنوان و نام پديدآور : فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار/ تالیف ض. حدائق‌ابن‌یوسف شیرازی.

مشخصات نشر : تهران: مجلس(چاپخانه)،1313 -

مشخصات ظاهری : ج.

يادداشت : ج.2(چاپ اول : 1318).

مندرجات : ج.1.کتب خطی فارسی و عربی.- ج. 2. کتب خطی فارسی و عربی و ترکی.

موضوع : مدرسه عالی سپهسالار. کتابخانه-- فهرست‌ها

موضوع : نسخه‌های خطی -- ایران -- تهران-- فهرست‌ها

نسخه‌های خطی فارسی -- ایران -- تهران -- فهرست‌ها

نسخه‌های خطی ترکی -- ایران -- تهران -- فهرست‌ها

نسخه‌های خطی عربی -- ایران -- تهران -- فهرست‌ها

شناسه افزوده : حدایق شیرازی، ضیاءالدین، 1283 - 1366.

رده بندی کنگره : Z6621 /س2ف9‌1313

رده بندی دیویی : 011/3

شماره کتابشناسی ملی : 51502

مقدمه

دیباچه

یکی از کتابخانه های تهران که دارای مهمترین مجموعه نسخه های خطی هستند، کتابخانه سپهسالار است. نسخه های خطی این کتابخانه فهرست کامل نداشت وازینرو فائده آن محدود بود و بسیار کسان از این گنجینه های نهفته بی اطلاع بودند. پنج سال پیش « انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی وابسته به انجمن بین المللی فلسفه و علوم انسانی که مرکزش در پاریس است تهیه و طبع و نشر فهرست این کتابخانه را در زمره اقدامات خود قرار داد و دو تن از اعضاء فاضل خود، آقای محمد تقی دانش پژوه و آقای علینقی منزوی را مأمور فهرست برداری کرد. این آقایان سبک کار خود را بر پایه اختصار گذاشتند و تفصیل مطالب را بفهرستهای دیگر حوالت دادند و در باره کتابهائی که در جای دیگر معرفی نشده بود به تفصیل بیشتری پرداختند پس از اینکه این مهم انجام پذیرفت آقای منزوی عهده دار تجدید نظر و تصحيح و چاپ مجموعه گرديد. اينک در نتیجه همت ایشان جلد اول فهرست که شامل ٨٥٨ کتاب است و يک ربع فهرست کامل را تشکیل میدهد بزیور طبع آراسته شده است و در معرض استفاده علاقه مندان قرار می گیرد.

امیداست انجمن در طبع و نشر مجلدات دیگر این فهرست نیز توفیق حاصل کند .

تهران ۲۲ تیرماه ١٣٤١

دکتر علی اکبر سیاسی

رئيس انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی

پیشگفتار

در سال ١٣٣٥ش. ١٩٥٦م. انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی در تهران وابسته بانجمن بين المللى يونسکو تصمیم گرفت فهرستی از کلیه نسخه های دست نویس کتابخانه سپهسالار تهیه و چاپ کند و برای این کار بآقای دانش پژوه و این جانب دستور دادند بفهرست برداری بپردازیم .

ما نیز این کار را تا پایان سال ۱۳۳۸ش. ١٩٥٩م بانجام رسانیده و فهرست را با مشخصاتی که در زیر میآید فراهم ساخته و متن آن را تحریر کردیم . سپس جناب آقای تقی زاده ریاست محترم انجمن مزبور (در آن وقت) اینجانب را بتصحیح و چاپ این فهرست مأمور کردند. و هزینه آنرا نیز آقای راد حسابدار اداره مدرسه سپهسالار، طبق دستور آقای ظهیر الاسلام (سید جواد امامی) تأمین نمود .

در سالهای ٣٩ و ١٣٤٠ش. - ٦٠ - ١٩٦٠ که من مشغول طبع این مجلد بودم ، با اجازۀ همکار عزیزم آقای دانش پژوه ، بتجدید نظر و اضافه کردن و تصحیح پاره یی از مطالب می پرداختم ، و خود ایشان در این موقع نیز از هیچگونه همکاری و مساعدت دریغ نکردند و بدین وسیله از ایشان تشکر می نمایم .

اينک پیش از آغاز فهرست ؛ تاریخچه کوتاهی از این کتابخانه و مدرسه، وبنيان گذاران آن بویژه سپهسالاروزندگی او میآورم و تفصیل را بکتاب تاریخ مدرسه عالی سپهسالار نگارش ابوالقاسم سحاب که در ۱۳۲۹ ش. - ١٩٥٠م. در تهران چاپ شده و کتاب سیاستگران دورۀ قاجار نگارش خانملک ساسانی که در ۱۳۳۸ش. ١٩٥٨م در تهران چاپ شده است و مقالات حسین سعادت نوری در « یغما : ٥١٤:١١، و محمود فرهاد معتمد در « یغما : ٢ : ١٥٩ » و «یادگار: ج ۲ - ش ه» ، و عبدالحسین نوایی در و اطلاعات ماهانه - ج ۳ و صادق ضیایی در «یادگار ج۳ »، واگذار مینمایم.

سپهسالار اعظم

سپهسالار صدر اعظم حسین خان (١٢٤١-١٢٩٨ ق = ١٨٢٦-١٨٨١م) پسر میرزا نبی پسر ابوالقاسم مازندرانی است ، که ساکن قزوین و از بزرگان دربار قاجار بود و بوسیله میرزا تقی خان امیر کبیر بمقامهایی رسیده بود .

سپهسالار سه برادر داشت که بترتیب؛ یحیی(مشیرالدوله) و نصر الله (نصر الملک) وعبد الله (علاء الملک) نام داشته و هر يک مقام عالی در در بارداشته اند .

سپهسالار در ١٢٦٧ق- ١٨٥١م. بکار پردازی و نمایندگی ایران در بمبئی رفت و با زمامداران انگلیسی آشنا شد. پس از قتل امیر کبیر و صدارت میرزا آقاخان نوری سپهسالار بتهران احضار و در ١٢٧١ ق ١٨٤٥م. مأمور تفلیس شد ، و در آنجا با سیاست تزارها آشنا گردید . و در ۱۲۷۵ ق . -۱۸۵۹م با سمت وزیر مختاری ⁽¹⁾بدربار عثمانی اعزام شد و با اوضاع آن امپراتوری آشنا گردید. و در ۱۲۷۹ق.١٨٦٢م. سفری بحجاز رفت و در ۱۲۸۰ ق. ١٨٦٣م بتهران احضار و بعضویت شورای دولتی منصوب شد دوباره باستانبول گسیل شد. در ۱۲۸۷ ق. - ۱۸۷۰ م که ناصر الدین شاه بعراق عرب رفت او نیز بعراق آمد و در بغداد فرمان وزارت و صدارت سپه سالار صادر شد و او متحد المآلی دایر بر منع شکنجه و ضرب متهمين بحکام ولایات صادر کرد در ۱۲۸۸ق. ۱۸۷۱م. درجه سپهسالاری و صدر اعظمی از طرف شاه بدو داده شد و مانند امیر کبیر، زیر فشار روشنفکران و بتشویق برخی اروپا رفتگان آن دوره، دست ببرخی اصلاحات زد و قانونهایی چند وضع کرد، ليکن بعدها؛ مثل برخی سیاستمداران ضعیف ، پیشرفت را در جلب سرمایه های اروپا با کسب حمایت سیاستهای اروپایی تشخیص داد. و در ۱۲۹۰ق-۱۸۷۳م. امتیاز بخشی از خط آهن را به بلژیکیها داد لذا مردم برهبری روحانی مرحوم حاجی کنی بمخالفت بر آمدند، و در مراجعت شاه از اروپا، هنگامیکه ببندر انزلی رسید، تلگرافی برای وی فرستادند که: «اگر با قزوینی بطهران میآئید نیائید که ما شما را نمی پذیریم شاه ناچار بصورت ظاهر سپهسالار را عزل وامتياز را لغو کرد ، لیکن پس از اندکی در ١٢٩١ ق ١٨٧٤م . وزارت خارجه را بدوداد سپهسالار در ۱۲۹۳ ق ۱۸۷۹ م. «جشن

صاحبقرانی، شاه را براه انداخت و در ۱۲۹٥ ق ۱۸۷۸م. شاه را باروپا برد، و پس از بازگشت بتقليد مجالس سنای اروپایی مجلس مشورتی از شاهزادگان و اشراف بوجود آورد. اما چون شاه همین امر ناچیز را نیز موجب محدودیت اختیارات مطلقه خود دید ، سپهسالار را در ۱۲۹۷- ق- ۱۸۸۰م. عزل و مستوفی الممالک را بصدارت منصوب کرد ، و برای دور کردن سپهسالار از مرکز، او را والی خراسان کرد . و سپهسالار یک سال بعد در ۲۱ ذیحجه = نوامبر ۱۸۸۱ م در آنجا در گذشت . و بگفته « تاریخ بیداری» ایرانیان مسموم شد.

مدرسه ناصری (سپهسالار) :

سپهسالار در ۱۲۹۶ق-۱۸۷۹م که خود را از گرفتاری بسر نوشت امیر کبیر در امان نمیدید ، در صدد برآمد اثر نیکی از خویش بیادگار گذارد ، پس نقشه ایجاد جامع و دانشگاهی همچون «جامع از هر» را بریخت ، و در زمینی که در جنوب باغ خانه خود داشت ⁽¹⁾پی های آنرا استوار ساخت عزل او در ۱۲۹۷ ق - ۱۸۸۰م برشتاب او در بپایان رسانیدن کار مدرسه بیا فرود و در هفتم شوال ۱۲۹۷ق. سپتامبر ۱۸۸۰م. وقفنامه را نوشت و در مجلسی با حضور روحانیان معروف زمان در خانه خویش صیغه وقف را جاری کرد⁽²⁾و برای آنکه تا زنده است از گزند درباریان در امان باشد در همان مجلس، تولیت را، که در زمان حیات با خود او بود، بشاهزاده اعتضادالسلطنه سپرد و پس از مرگ بپادشاه زمان واگذار کرد و سپس کتابخانه این شاهزاده را ببهای سنگین خریداری و وقف کرد. وقفنامه مدرسه را امام جمعه وقت ؛ سید زین العابدین، و آقا محمد نجم آبادی، و سیدمرتضی الحسيني، وملاعبدالرحيم نهاوندی، وشيخ محمد حسن قمی امضا کردند .

ساختمان مدرسه ناصری که از ۱۲۹۶ق ۱۸۷۹م آغاز شده بود پس از عزل سپهسالار

در ۱۲۹۷ق۱۸۸۰م. تعطیل شد ، و سپس در ۱۲۹۸ ق.۱۸۸۱م . از نو آغاز گردید و هنگام گ سپهسالار بخشی از طبقه زیرین قابل سکونت بود و پس از مرگ وی برادرش یحیی

مشير الدوله مشغول تکمیل آن شد ، و هنوز تکمیل نشده بود که اونیز در ۱۳۰۹ ق ۱۸۹۲م. در گذشت .

رو کار ساختمان و کاشی کاری شبستان زیر گنبد و درون چهل ستون مسجد، همگی در روزگار نایبان تولیت اندک اندک ساخته شده است

نائب متولیان مدرسه :

تولیت بر طبق وقفنامه مادام الحياة باخود سپهسالار م.۱۲۹۸ ق. ۱۸۸۱م. بوده و در عین حال آنرا به اعتضادالسلطنه م ۱۲۹۸ ق . ۱۸۸۱م سپرده است . و پس از مرگ او تا با مروز کسان زیر نیابت تولیت یا سرپرستی یافته اند :

مشیرالدوله (یحیی) برادر سپهسالار ، که در زمان سپهسالار نظارت مدرسه را داشت ، پس از وی تا سال ۱۳۰۹ ق ۱۸۹۲۰م که در گذشت، متصدی کارها بوده است.

-میرزا ابوالفضل کلانتر تهرانی ، در ۱۳۱۳ - ۱۳۱۶ق ١٨٩٥٠-١٨٩٨م. نائب متولی بود .

-موثق الملک سيد على بن حسن او اسانی وزیر صندوقخانه در ۱۳۱۶ق ۱۸۹۸م.

-میرزا کاظم تبریزی داماد مظفرالدین شاه تا ١٣٢٤ق. ١٩٠٦م .

-ظهیر الاسلام (جواد) از ۱۳۲٤ تا ۱۳۲۷ق.١٩٠٦-١٩٠٩م.

-عبدالعلی نجم الدولة در ۱۳۲۹ - ۱۳۳۰ ق . ۱۹۱۱م ۱۹۱۲م.

-ظهير الاسلام دوباره در ۱۳۳۲ - ۱۳۳۱ ق. ١٩١٣ - ١٩١٥م.

-حسن صدر العلما پسر محمد باقر از ۱۳۳۵ تا ۱۳۳۹ق. ۱۹۱٦ تا ۱۹۱۷ کشته شد .

-قويم السلطنه (لطف (علیخان سه ماه از ۱٣٣٦ ق ۱۹۱۷م. (سرپرست بود).

-قويم السلطنه باردوم در ۱۳۳۸ق. ۱۹۱۹م.

-ابن الشيخ (محمد) در ۱۳۳۹ و بخشی از ١٣٤٠ ق .٢٠-١٩٢١م.

-ظهیر الاسلام بارسوم ١٣٤٢ ق. ١٩٢٣م.

-صادق صادق (مستشار الدوله در ۱۳۰۷ش. ۱۹۲۸م. نائب التولیه بود . از بهمن سال ۱۳۰۹ش. تا شهریور ۱۳۲۲ ش. ۱۹۳۰ تا ١٩٤٣م . وزیران فرهنگ وقت ، نایب التولیه بوده اند .

-مسعود کیهان در ۱۳۳۰ ش. ١٩٥١م. نایب التولیه شد

-ظهیر الاسلام پنجمین بار از ١٣٣٤ .ش. ١٩٥٥م. تا کنون نایب التولیه هستند.

کتابخانه سپهسالار

آغاز کار این کتابخانه با کتابهایی نهاده شده است که سپهسالار از چندین جا خریداری کرده ، وصورت هر خرید را در دفترچه یی بخط سیاق برای وی نوشته اند .

تاریخ این معامله ها در ماههای رجب تا ذیحجه سال ۱۲۹۷ ق ۱۸۸۰م میباشد.

و سپس سپهسالار کتابخانه اعتضاد السلطنه را یکجا خریداری کرده وصورت آنرا نیز در دفتری جدا گردآوری کرده است⁽¹⁾. و در این هنگام کتابخانه دارای پیرامن سه هزار و سیصد و هفتاد ⁽²⁾جلد کتاب و رقعه وقطعه های اسطرلاب و جز آن است . . و بر پشت همگی آن کتابها وقفنامه با مهر و تاريخ ١٥ ذيحجه ١٢٩٧ق .

= ۲۰ نوامبر ۱۸۸۰م. دیده میشود .

پس از سپهسالار گویا نخستین کس که کتاب باین کتابخانه داده احمد خان مشير السلطنه سازنده مدرسه مشیر السلطنه بوده ، که در ۱۳۲۲ ق ١٩٠٤ م . شش جلد کتاب وقف کرده است .

هنگام بمباران و تاراج مجلس بدست محمد علی شاه در ۱۳۲۷ ق . ۱۹۰۹ م . سپاهیان او بمدرسۀ سپهسالار نیز حمله ور شده غارت کردند ، ولیکن از خود گذشتگی چند طلبه (دانشجو) و از جمله ، حاج آقا احمد کرمانشاهی (آل آقا) سبب نجات کتابخانه گردید ⁽³⁾

از نوروز سال ۱۳۳۲ ق . ۱۹۱٤ م . اداره اوقاف کتابخانه را مهر و موم کرده و تا ذیحجه آن سال صورتی از کتب برداشته و کتابخانه را رسماً تحویل میرزا ابوالقاسم پسر محمد ابراهیم ملاباشی لاریجانی داده است. در این صورت بهر جلد از کتابها يک شماره ویژه داده شده که شناسنده آنست ، و ما نیز همانرا در این فهرست بکار میبریم در ۱۸ صفر ۱۳۳۸ ق. ۱۹۱۹م اداره اوقاف کتابهار ابا صورت یاد شده برابر نموده و آنها را از میرزا ابوالقاسم گرفته بحاج آقا احمد کرمانشاهی (آل آقا) تحویل داده است . با اینکه طبق وقفنامه بخشی از درآمد موقوفات مدرسه باید در خرید کتاب صرف شود ، متأسفانه تا سال ۱۳۳۸ ق . = ۱۲۹۸ ش ۱۹۱۹م. رقم کتابها فقط بشماره ٣٤٥٠ رسیده است ، یعنی تنها ۸۰ جلد اضافه گردیده است، که آنهم اهدایی میباشد لیکن پس از آن تاریخ شماره کتابها روی بافزایش رفته ، غیر از کتابهایی که نيک اندیشان وقف کرده اند و من مهمترین آنانرا در پایان این گفتا یاد خواهم کرد چند کتابخانه که پیش از این برای مدرسۀ دیگر وقف شده بود ، بمنظور ایجاد مرکزیت بدین کتابخانه آورده شد.

این کتابخانه ها عبارتند از کتابخانه مدرسه مشیر السلطنه و کتابخانه مدرسه صدر و کتابخانه مدرسه سعديه . و همه آنها بجز آخرین که۲۱۹ جلد بوده و دوباره بجای نخستین بازگشته است ، اکنون در اینجا موجود است ، و ما کتابهای آنها را با کتابهای کتابخانه سپهسالار در این فهرست شناسانده ئیم. و اينک خصوصيات هر يک از اين دو کتابخانه :

الف کتابخانه صدر : این کتابخانه پیش از آنکه باینجا آورده شود ، در مدرسه صدر بوده است ، که در ضلع غربی جلوخان مسجد شاه تهران واقع است. این مدرسه را میرزا شفیع صدر اعظم فتح علیشاه ساخت و کتابخانه یی نیز برای آن فراهم کرد.

این کتابخانه در روزگار تولیت آخوند ملا عبدالرسول گسترش بیشتر یافت . کتابهای این کتابخانه چنانکه از صورت جلسه ١٣١٥/١/٢٢ش ١٩٣٦م. موجود اداره اوقاف بر می آید ، از تاریخ ١٣١٤/١٢/٢٤ ش ١٩٣٦م ، تا آن تاریخ بدستور

آقای محمد درخشان رئیس مدرسه سپهسالار و با نظر میں مطهری کفیل اوقاف مرکز و میرزا ابوالحسن قمی متصدی مدرسه صدر ، و اسدالله آل آقا برادر حاج آقا احمد کرمانشاهی کتابدار مدرسه سپهسالار و فقیه زاده کتابدار سابق مدرسه صدر و سید ابوالقاسم عقيلي جانشين أو، و بوسیله آقای رازانی مهر و موم شده ، و با صورتی که در سال ١٣٤٤ ق ١٩٢٥م . تهیه شده بود تطبیق شده است ، و سپس در تاریخ ١٣١٥/١/٢٢ش ١٩٣٦م. آنها را طبق صورت یاد شده که ضمیمه پرونده است تحویل آقای اسدالله آل آقا داده اند. این کتابها در آن تاریخ ۲٥٥ جلد چاپی و ٥٧ جلد خطی بوده . وصورت جلسه امضای هفت تن یاد شده را دارد. و سپس در کتابخانه سپهسالار فهرستی دیگر برای آنها نوشته و بهر جلديک شمارۀ جداگانه داده اند که شناسنده آنست و به ۳۲۱ پایان یابد . ب کتابخانه مشیر السلطنه: احمدخان مشیر السلطنه در ۷ شوال ۱۳۱۸ ق.= ۱۹۰۱م. وقفنامه مدرسه و کتابخانه یی بنام «مسجد الاقصی» که در خیابان گمرک (خیابان مولوی کنونی) واقع است اجرا کرده و متن آنرا در پایان «المعتبر» تأليف محقق حلی

و نیز در پایان اسس الاصول در تهران چاپ کرده است ، و در کرانه آن گواهی و امضای شیخ فضل الله نوری دیده میشود

این کتابخانه مانند خود مدرسه ، درست مورد استفاده واقع نشده بود ، تا آنکه بموجب امریه شماره ۱۱۷۰۱ وزیر فرهنگ و صورت مجلس ١٣١٥/٦/٢٥ش : ۱۹٣٦/٩/١٦م . آقای رضا دانایی بوکالت از آقای محمد سجادی کتابدار کتابخانه مشير السلطنه تعداد ۶۱۲ جلد کتاب را تحویل آقای علاءالدین میں مطهری کفیل اوقاف تهران داد. این تحویل برابر صورتی بود که در ده صفحه تهیه شده و بهر کتاب چند جلدی فقط يک شماره داده شده بود ، بطوریکه شمارۀ همۀ آنها ۲۸۷ گردیده بود . وسپس بموجب صورت مجلس ۱۳۱٥/٩/٢١ش. آقای میرمطهری با تشریفات رسمی آنها را بآقای اسدالله آل آقا برادر آقا احمد کرمانشاهی کتابدار سپهسالار تحویل داده است. و سپس در کتابخانه سپهسارلار لیست دیگری برای آن ساخته و بهر جلد يک شماره داده اند که شناسنده آنست و آخرین شماره آن ٦٠٥ میباشد ، ومانيز همین شماره ها را در این فهرست بکار میبریم

مدیران کتابخانه :

۱ - نخستین مدیر کتابخانه ، در روز گار مشیرالدوله یحیی خان برادر سپهسالار و ناظر مدرسه ، معلم وی ملا محمد ابراهیم ملاباشی لاریجانی بوده است . مهر و امضای وی در پایان دفترچههای هفتگانه ) فهرست شمارهٔ ۱ کتابخانه دیده میشود .

2- و پس از وی پسرش میرزا ابوالقاسم فرسیوی نوایی آملی لاریجانی که از دانشمندان و مجتهدان بود، مدتی مدیر کتابخانه بوده است. وی در ذیحجه ۱۳۳۲ ق رسماً کتابخانه را تحویل گرفته و در ۱۸ صفر ۱۳۳۸ق. رسماً بحاج آقا احمد (آل آقا) تحویل داده است و مهر و امضای هر دو تن در پایان لیست شماره ۲ از فهرستهای کتابخانه موجود است

3- بديع الحکما پسر دوم ملاباشی است که هم پزشک مدرسه و هم در زمان برادرش ، در امور کتابخانه همکار وی بوده است.

4- از ۱۸ صفر ۱۳۳۸ق. ۱۹۱۹م در روز گار تولیت عضدالملک، کتابخانه تحويل حاج آقا احمد (آل آقا) کرمانشاهی داده شد و تا سال ۱۳۸۱ق١٩٦٠م. که در گذشت در اختيار أو بود . وی باتفاق برادرش آقای اسدالله آل آقا و آقای سید فتح الله (آل آقا) انجام وظیفه مینمود

5- و پس از او فرزندش حاج عبدالله ( آل آقا ) با همکاری سید فتح الله انجام وظیفه میکنند

فهرست های کتابخانه :

فهرست هایی که پیش از فهرست ما برای این کتابخانه تهیه شده است بقرار زیر میباشد :

I-در سال ۱۲۹۷ق. ۱۸۰ م . که کتابخانه وقف شده است ، لیستی بروش سیاق برای کتابهایی که سپهسالار بوسیلهٔ اعتضاد السلطنه خریده بود تهیه کرده اند . این فهرست در هفت دفترچه است و در پایان هر دفترچه تعداد کتابها و بهای خریداری شده همگی و در آغاز هر دفترچه ، تاریخ خریداری آنها نوشته شده است . تاریخ شش دفتر آن ، ماههای سال ۱۲۹۷ ق ۱۸۸۰ م . را نشان میدهد، و دفتر هفتم مخصوص کتبی است که از اعتضاد السلطنه خریده شده است، و این دفتر پس

از مرگ اعتضاد السلطنه نوشته شده است. در پایان هر يک از این هفت دفتر گواهی تحويل بخط و مهر محمد ابراهيم (ملاباشی) کتابدار هست ، که آنها را در همان سال از حسن خان پیشکار اعتضاد السلطنه تحویل گرفته است .

در پایان دفتر ششم نوشته شده؛ که اضافه بر کتابهای یاد شده در این کتابچه پنجاه جلد چاپی و پنج جلد خطی را نیز خود سپهسالار خریداری و وقف کرده است. باری در همان تاریخ همۀ این هفت دفترچه را در يک دفتر رونویس کرده اند و این دو نسخه در کتابخانه موجود است لیکن چون اداره اوقاف آنها را که در واقع سند کتابخانه میباشند - بی ارزش میپنداشتند ، شماره نزده بودند و بهمین جهت مدتها ناپیدا بود ، و من با کمک کارمندان کتابخانه بارنج فراوان آنها را یافتم ، و شماره ٤٦٣ مکرر و ٤٦٤ مکررا بأنها دادم تا مجدداً گم نشود .

در سال ۱۳۳۲ ق ۱۹۱٤م. اداره اوقاف از این فهرستها رونوشت دومی با مرکب مشکی و خط سیاق و بشکل طومارها ، هر دفترچه در يک طومار ، تهیه کرد که در آنجا موجود است.

II - اداره اوقاف در سال ۱۳۳۲ ق ١٩١٤ م . هنگامیکه کتابخانه را تحویل میرزا ابوالقاسم لاریجانی داد ، مجددا لیستی از کتابخانه برداشته که بخط نستعلیق است و با (لیست شماره ۱) تطبیق گردیده است و چنانکه گذشت؛ بهر جلديک شماره شناسائی داده، و تاکنون نیز همان شماره ها شناسنده کتابها است. این لیست در ۱۰۸ صفحه بخط نستعلیق در دو نسخه نوشته شده ، یکی در اداره اوقاف و دیگری که رونوشت آن است در کتابخانه سپهسالار موجود میباشد.

III - فهرستهای کتابخانه صدر : هم اکنون در اداره اوقاف چند بر کتابهای این کتابخانه موجود است و یکی از آنها تاریخ ذیحجه ۱۳۱۰ق ۱۸۹۳ م . را دارد که در سال ۱۳۳۲ ق ١٩١٤م . تحویل اداره اوقاف گردیده است . و برگ دیگر تاریخ برج حمل سال ۱۳۳۱ق ۱۹۱۳م. را با مهر اوقاف دارد . و شامل ٢٢٥ جلد کتاب میباشد و صورت دیگر بامضای میرزا محسن متولی و بخط سياق است و تاريخ ١٤ محرم ۱۳۳۲ ق - دسامبر ١٩١٤م. را دارد

در سال ١٣٤٤ ق ١٩٢٥م . هنگامیکه این کتابخانه را فقیه زاده کتابدار به سید ابو القاسم نوری عقیلی کتابدار جدید میداده ، صورتی از کتابها تهیه کرده و بموجب آن تحویل داده است. و در ١٣١٥/١/٢٢ ش ١٩٣٦ م . که اسدالله آل آقا نماینده کتابخانه سپهسالار آنها را تحویل گرفته بموجب همین صورت تحویل گرفته است این صورت . اکنون در اداره اوقاف در ده صفحه موجود است ، و چون بهر کتاب (چند جلدی) تنها يک شماره داده اند ، شمارۀ آنها به ٢٩٤ رسیده ، که از شماره ۱ تا ۲۸۸ چاپی و باقی خطی میباشد . و پس از آن يک صفحه دیگر دیده میشود که نام ۱۳ کتاب چاپی را در بر دارد و ۲۲ جلد میباشد . و چون کتابهارا ، بترتیبی که در ص 10 بمدرسه سپهسالار آوردند، در اینجا يک ليست نوین از آنها برداشته اند و بهر جلديک شماره شناسنده داده اند و آخرین شماره آن ۳۲۱ میباشد. و ما نیز در این فهرست همین شماره ها را با افزودن واژه «صدر» بکار برده ایم .

IV - فهرستهای کتابخانه مشیر السلطنه : در گذشته برای این کتب دولیست بترتیب زیر تهیه گردیده است .

الف : این لیست را اداره اوقاف هنگام تحویل گرفتن کتابخانه از کتابدار مشير السلطنه در سال ۱۳۱۵ ش . ١٩٣٦م. از کتابها ، درده، صفحه، برداشته ، و بهر کتاب ۱۳۱۵ش. (چند جلدی) فقط يک شماره داده است. بطوریکه آخرین شماره آن ۲۸۷ میباشد .

ب-این لیست را اداره کتابخانه مدرسه سپهسالار هنگام تحویل گرفتن آنها از اداره اوقاف در همان سال تهیه کرده و بهر جلد يک شماره ویژه داده است ، که شناسندهٔ آنست و آخرین شماره آن در کتابخانه ٦٠٥ میباشد . و ما نیز در این فهرست همین شماره ها را با افزودن کلمه «مشیر» ، بکار برده شیم .

V- لیستی که در ١٣٠٥ش ١٩٢٦م. بدستور آقای حکمت ، بدست آقای دها زیر نظر آقای فروزانفر از کتابها تهیه شده و بدفتر مجله تعلیم و تربیت ( آموزش و پرورش کنونی ، در وزارت فرهنگ ) فرستاده شده است .

VI - لیستی که بوسیلهٔ آقایان محمود شهابی ، و مشکاة و نظر پاک، با نظر آقای فروزانفر در سالهای ١٣-١٣١٤ش ١٩٣٤م. تهیه شده است . این آقایان لیست دوم را با دقت

با خود کتابها برابر نموده نادرستیها را تا اندازه یی درست کرده و محتویات برخی از مجموعه ها را از یکدیگر جدا کرده بهريک از آنها شماره جداگانه داده اند. لیکن این شماره ها اکنون مورد استفاده نمیباشد . و چون فهرست برگه یی (فیشهای کتابخانه با این شماره ها مرتب گردیده ، متأسفانه آنها نیز چندان قابل استفاده نیست.

VII - فهرست ابن یوسف شیرازی : وی با همکاری آقایان عبد الحسين أمين عراقي ومحمد حسين واجد در سالهای ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۸ ش .۳٤ - ۱۹۳۹ م . دوجلد فهرست برای این کتابخانه نگاشت ، و اداره مدرسه آنها را چاپ کرد جلد اول هفت بخش و جلد دوم شش بخش دارد ، و در هر يک کتابهایی چند که در يک موضوع بوده معرفی نموده است . هفت بخش جلد اول این است: ۱- قرآن - دعا - تفسیر -٤ درباره قرآن -٥ - خبر وحديث ٦- فقه ۷ اصول فقه در این جلده ۷۹ نسخه از ٣٠٢ کتاب از ١٦٨ نگارنده شناسانده شده است. این مجلد با فهرست نامهای کسان و کتابها ٦٩٦ صفحه دارد . شش بخش جلد دوم چنین است: ۱- منشآت ۲- فرهنگنامه ها ۳- نحو وصرف ٤ معانی و بیان ٥- عروض ٦- شعر و شاعران. در این جلد نیز ١٢٩٥ نسخه از ٥٩٤ کتاب شناسانده شده است. این مجلد با فهرستهایش دارای ٧٩٦ صفحه میباشد . ابن يوسف در هيچيک از بخشهای فهرست خویش همه نسخه های موجود در کتابخانه سپهسالار را ندیده و تنها از هر موضوع چند کتاب را برگزیده و شناسانده است. روش ابن یوسف در این فهرست همانطور که ما در فهرست دانشگاه انجام دادیم بر پایه تفصیل و گسترش گذارده شده است

VIII-در «تاریخ مدرسه سپهسالار ص١٩٦» گوید درزمان تولیت سیدالعراقین در ۱۳۲۹ ش ١٩٥٠م . بآقایان پارسا تویسرکانی و مدرسی چاردهی ، دستور داده شد که دنباله فهرست ابن یوسف را ادامه دهند، و عکسی نیز از ایشان در آنجا چاپ شده است . لیکن اکنون در کتابخانه از نوشته ایشان چیزی یافت نمیشود .

-فهرست ما : در این فهرست، همه نسخه های خطی کتابخانه سپهسالار معرفی شده وبترتیب الفبایی حروف آغاز نام کتابها مرتب گردیده است. و این مجلد که در دست ، شما است يک چهارم همه فهرست میباشد .

تهران اسفند ١٣٤٠ علینقی منزوی

قرآن تمام

بسم الله الرحمن الرحيم

(4) قرآن تمام اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب تحرير شده كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده اعتضاد السلطنه پشت ورق اول نوشته اند خط پير نور خطاط معروف مي باشد داراي دو سر لوح خوب است و تمام صفحات آن بطلا جدول كشي شده اسامي سور و تقسيمات قرآن با طلا است آخر قرآن دعاي ختم را نوشته اند. جلد ساغري مشكي با تذهيب مختصر. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (271) صفحه (17) سطر. طول (9 سانتي متر (عرض (6 سانتي متر (نمره كتابخانه (1009)

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (8)

(723) قوانين اين نسخه مشتمل بر هر دو جلد كتاب است و بخط نسخ خوب در سنه (1243) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده و تمام صفحات مجدول بسرخي است. جلد تيماجي ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (213) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (931).

مكارم الاخلاق

[148] مكارم الاخلاق عربي مولف اين كتاب بنا بر مشهور و آن چه مجلسي ره در بحار گفته اند {1) {1) ابونصر حسن بن فضل طبرسي فرزند حضرت شيخ طبرسي مولف مجمع البيان رحمه الله عليه است كه از علماء و دانشمندان شيعه اماميه در قرن ششم هجري بوده اند. و اين كتاب مشتمل بر اخباريست كه در سيره پيغمبر اكرم صلی الله علیه و اله و سلم و آداب و اخلاق از ائمه هدي عليهم السلام وارد شده و از كتب بسيار خوب بشمار است. مولف كتاب را بر دوازده باب و هر بابي را بر چندين فصل تفسيم نموده و

فهرست مفصل ابواب و فصول را خود نوشته و پس از ديباچه مندرج ساخته و در كتاب تصريح باسم خود و نامي براي كتاب نكرده ولي در خطبه كتاب چنين بيان نمودند: حداني هذا القول العظيم الي جمع كتاب يشتمل علي مكارم اخلاقه و محاسن آدابه و ما امر به امته. و بدين مناسبت آن را " مكارم الاخلاق " ناميده اند. علي بن حسن زواري كه از مفسرين و دانشمندان متاخر است و شرح حال ايشان در ص (288) همين فهرست مذكور شد اين كتاب را ترجمه بفارسي كرده و آن را "مكارم الكرائم" ناميده است. مكارم الاخلاق بضميمه "فرحه الغري بصرحه الغري" تاليف عبدالكريم ابن طاوس رحمه الله علیه كه موضوع آن ادله مدفون بودن حضرت مولي امير المومنين علي ابن ابي طالب عليه السلام در نجف اشرف و رساله در اثبات نبودن رقيه و زينب از دختران پيغمبر آخر الزمان ص مي باشد در سال (1311) حاج مير محمد صادق حسيني خونساري در طهران چاپ كرده اند. و دو بار ديگر چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمد لله الواحد الاحد الفرد الصمد الذي لم يلد و لم يولد و لم يكن له

كفوا احد. (403) مكارم الاخلاق اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، شايد آن را در قرن دهم نوشته باشند، پس از ختم كتاب دعاها و طلسماتي براي رفع ملخ خوراكي و آبستني زنان در ذيل صفحه آخر و دو صفجه پس از آن نوشته شده، باب مومن و علامات و صفات او را از كافي در شش صفحه نقل كرده، خبر سلمان فارسي راجع با صبغ بن نباته و بردن او بقبرستان در حاشيه سه صفحه آخر بضميمه روايات و آيات و جدولي براي بعضي از امور نوشته شده، در سه صفحه اول كتاب نيز طلسمات و ادعيه و حرز هائي نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (352) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____. (1926) كشف الحجب و الاستار) ص 548).

الفوائد المدنيه

الامل ج 2 ص (60) و لولو البحرين ص (79).

تفسير مجمع البيان (3)

(228) تفسير مجمع البيان اين نسخه جلد دوم و مشتمل بر تفسير سوره رعد تا آخر قرآن است، بخط نسخ محمد نصير بن محمد اشرف در سنه (1105) مي باشد. جلد چرمي عادي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (415) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32/5 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (1964)

تفسير صافي (8)

(202) تفسير صافي اين نسخه كامل را بخط نسخ محمد حسن خونساري در سنه (1264) تحرير نموده است. جلد چرمي ضربي. كاغذ آهار دار. عده اوراق (368) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (2030)

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (9)

(724) قوانين اين نسخه كه مشتمل بر هر دو جلد كتاب است بخط نسخ خوب آن را اسمعيل بن عبد الله خونساري در سنه (1250) نوشته اند و در كنار پاره اي از صفحات تعليقاتي از مولف بخط نستعليق خوب نگاشته شده و عنوان مطالب با سرخي است. جلد ميشن. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (250) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (22 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (929).

اثني عشريه (1)

(439) اثني عشريه طهارت اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، بقرينه اين كه رساله وجيزه) در علم درايه (را همين كاتب در سنه (1046) نوشته و متصل باثني عشريه صلوه است كه ضميمه اين نسخه مي باشد سال

تحرير اين نسخه نيز بايستي سنه مذكور در فوق باشد، در حاشيه صفحات تعليقاتي از خود مولف تحرير گرديده است، اثني عشريه صلوه و صوم، زكوه و خمس رساله در تعيين جهت قبله و رساله و جيزه در علم در آيه ضميمه اين نسخه است، از اثني عشريات و رساله قبله در همين فصل نام برده مي شود و وجيزه را در فصل درايه نيز ذكر خواهيم كرد. جلد مقوائي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق كليه (89) اوراق اين نسخه (20) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2670).

حاشيه ميرزا رفيعا بر كاي (3)

(321) حاشيه ميرزا رفيعا بر كافي اين نسخه بخط نسخ خوب حاج قاسم علي محسناء سبزواري در سنه (1083) نوشته شده، و تا آخرين حاشيه بر كتاب توحيد است. جلد ميشن ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (179) صفحه (20) سطر. قطع وزيري - كوچك. واقف سپهسالار. طول (22 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1698).

الصراط المستقيم الي مستحقي التقديم

[130] الصراط المستقيم الي مستحقي التقديم عربي مولف اين كتاب علي بن يونس العاملي النباطي البياضي {1){1)رضوان الله عليه است كه از فضلاء و زهاد و محققين عالي مقام و متكلمين و شعراء انام از شيعه اماميه بوده اند و ايشان را مولفاتي است كه از آن جمله اين كتاب و رساله مسمي ب "الباب المفتوح الي ما قيل في النفس و الروح " رساله "اللمعه " در منطق، و مختصر المختلف، و مختصر مجمع البيان، و مختصر الصحاح، و رساله در كلام، و رساله در امامه، مي باشد و بتصريح صاحب كشف الحجب و الاستار ص 370 وفات ايشان در سنه (877) بوده است. موضوع اين كتاب اثبات امامت ائمه اثني عشر عليهم السلام است ولي چون اين موضوع مربوط بسائر مباحث كلامي بوده مباحث اثبات واجب و صفات آن و اثبات نبوت

عامه و خاصه و خاتميت و بعضي ديگر از مباحث كلامي را بر آن مقدم داشته، و اين كتاب را بر مقدمه در ذكر فهرست مفصل ابواب كتاب و بيست و هفت باب كه هر بابي مشتمل بر چندين فصل است مرتب ساخته و پس از ديباچه اسامي (52) كتاب را كه در تاليف اين كتاب طرف مراجعه بوده و از آن ها نقل كرده ذكر نموده است و پس از آن اسامي (134) كتاب را كه مطالبي از آن را ديگران نقل كرده بوده اند و ايشان هم از آن ها استفاده نموده چه از كتب عامه و چه از خاصه نيز ذكر كرده است. و چنان چه خود نيز در ديباچه فرموده اند در اين كتاب ادله عقليه و نقليه و براهين قاطعه و اخبار صحيحه و آيات صريحه كه قابل تاويل و تفسير بغير اين مقصود نباشد براي اثبات مدعي هاي خويش اقامه نموده و در بيان ادله باشعار بزرگان نيز استشهاد كرده اند و چون قسمت عمده اين ادله اخبار مسلمه نزد عامه است در اين فصل اين كتاب را ذكر كرديم عدد ابيات اين كتاب تقريبا (24500) بيت مي باشد. آغاز: بسمله الله احمد حمدا لا يضاهي علي وجوب و جوده و اياه اشكر شكرا لا يتناهي علي افاضه خيره وجوده. (355) الصراط المستقيم الي مستحقي التقديم اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، چندين ورق آخر آن نو نويس است و وقسمتي از اوراق آن هم قسمت پائين آن ها از ميان رفته بوده وصالي شده و سطور از ميان رفته آن ها را نيز نوشته اند، كاتب و سال كتاب اصل كتاب و تكميل آن رقم نگشته است. جلد تيماجي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (292) صفحه (21) سطر، واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ___. (1925) اسم مولف در امل الامل و كشف الحجب و الاستار علي بن يونس ضبط شده ولي در فصل چهاردهم از باب يازدهم همين كتاب مولف خود را علي بن محمد بن يونس معرفي كرده و صاحب روضات در ص (400) ايشان را اين گونه ناميده است: زين الدين ابو محمد علي بن محمد بن علي بن يونس العاملي النباطي البياضي العنفجوري صاحب الصراط المستقيم في الامامه الخ.

شرح كافي ملا خليل يا صافي

[126] شرح كافي ملا خليل يا صافي فارسي مولف اين كتاب ملا خليل قزويني ره است)خليل بن غازي {1) {1) قزويني (2) {2) {1001-1089) كه يكي از علماء و فضلاء قرن يازدهم هجري مي باشند، صاحب امل الامل {3) {3) در تتمه آن كتاب كه موسوم به) تذكره المتبحرين (است كتب ذيل را بايشان نسبت داده: دو شرح فارسي و عربي بر كافي) آن ها را صافي و شافي ناميده ( {4) {4)و شرح عده در اصول و رساله در حرمت نماز جمعه در زمان غيبت و حاشيه مجمع البيان و رساله نجفيه و رساله قميه و جمل در نحو {5){5)و رموز التفاسير الواقعه في الكافي و الروضه و غير اين ها. صاحب روضات در ص (267) از رياض العلماء نقل نموده كه ملا خليل از مشاهير اين عصر و دانشمندان نامي معاصر بود، شاگردي حضرت مير داماد و شيخ بهائي ره را نمود و با خليفه سلطان و حاج حسين يزدي شارح خلاصه - الحساب در حكمت و كلام و غيره همدرس بودند، در نظر سلاطين صفويه مقامي رفيع داشته، چندي توليت موقوفات حضرت عبد العظيم را دارا بوده و در آن آستان شريف مقام تدريس داشته اند. گويند ملا خليل داراي مكارم اخلاق و محامد صفات بوده قضايا و حكاياتي از ايشان روايت كرده اند. صاحب روضات در ص (268) نقل نموده كه روزي از كوچه مي گذشت سر بازي را ديد كه حواله در دست دارد و بدو داد كه بخواند ديد بنام رعيتي نوشته اند بدو گفت اين حواله بر من است كه آن را ادا نمايم و او را بخانه برد و آن مقدار جو حواله را بدو تسليم كرد و راضي نشد كه برعيتي ظلم و جور شود، و چون خواندن آن حواله بدو بر گذار شده بود اگر نشان مي داد او نيز شريك در جور و ستم مي گرديد خود بداد و راضي بدان ظلم نگرديد، بعلتي كه از نقل آن صرف نظر مي شود قضيه كشف شد و پادشاه از اين كرامت مستحضر گرديد ويرا بيش از پيش گرامي داشت. مولف محترم در بيست سال (34) كتاب كافي از اصول و فروع و روضه را شرح و ترجمه بفارسي فرموده و اين شرح بسيار خوب و ممتاز است بدبختانه در

كتابخانه تمام نسخ آن را سراغ نداريم، در كتابخانه رضويه چند مجلد و در فاضليه و مجلس شوري هر يك از اين كتاب مجلدي بيش نيست، در فهرست كتابخانه دكن) آصفيه (ج 3 ص (273) جلد اول و دوم اين كتاب را اسم برده و در ستون مقابل آن نوشته: (در سنه 1308) چاپ شده است، ولي ما چاپ آن را تا بحال نديده ايم. در ابتداء شرح هر كتاب عدد ابواب و فهرست مفصل مطالب آن را بيان كرده و اين شرح را بر چند مجلد تقسيم و شرح كتب اصول كافي را در مجلد اول و دوم گذارده است. آغاز: بسمله فتح گنجينه شاهي شرح احاديث راز داران الهي گشاد نعيم نا متناهي حمد الخ. (1} (1} ____ غازي با غين و زاي معجمتين است، چنان كه در مقدمه تمام نسخ كتاب و فهرست ها بدان تصريح شده جز فهرست كتب خطي مجلس شوري ص (15) كه غازلي ثبت كرده اند. (2} (2} روضات الجنات ص (267) در حرف خاء. (3} (3} اين عبارات را صاحب روضات از " تذكره المتبحرين " نقل نموده و نسخه اين كتاب را بنده تا بحال نديده ام. (4} (4} مولف در مقدمه كتاب شافي گويد كه اين شرح را پس از شرح فارسي خود) صافي (بامر حضرت خليفه السلطان مي نويسيم. (5} (5} صاحب روضات احتمال داده اند كه نسبت اين كتاب باين مولف ناشي از اشتراك اسمي ايشان با زجاج است چه او نيز خليل نام داشته.

فصوص سليمانيه

[24] فصوص سليمانيه فارسي اين كتاب تاليف حضرت سيد ماجدين محمد الحسيني البحراني رحمه الله است كه از علماء عصر سلطنت شاه سليمان صفوي بوده و چندي مقام قضاوت شيراز را داشته و پس از آن قاضي اصفهان شده اند. صاحب امل الامل ايشان را از معاصرين خود نوشته و از عبارت كتاب ايشان چنين بر مي آيد كه قبل از سنه (1097) كه تاريخ اتمام كتاب است وفات كرده اند. موضوع كتاب شرح و ترجمه دعاء بيت المعمور) يا من اظهر الجميل (بفارسي بنام شاه سليمان صفوي است آغاز: بسمله دره التاج زيور زيب افزاي الفاظ و مباني. انجام: و

اوراق صحيفه شكرگذاري را برقم اعتراف بعجز و اقرار بقصور ختم نمايم ربنا لا تواخذنا الخ پس از اين دعائي بر دوام دولت بعربي انشاء و و آخر آن اينست انك المتفضل بالمنن الجسام و النعم الحسان. نسخه از اين كتاب بخط نستعليق خوب نوشته شده، و كاتب در آخر خود را بدين گونه معرفي مي كند: كتبه الفقير داعي دولت قاهره ملا ابو الحسن. بر ورقي كه باخر كتاب محلق است باطلا بخط شكسته نستعليق نوشته شده: تحريرا في بيستم نهم {1) {1) شهر رجب المرجب سنه 1092 اثنا و تسعين و الف هجري بمقام باغ عباس آباد مشهور بهزار جريب. ظاهرا خط خود شاه سليمان است. اين كتاب ضميمه مجموعه دعوات نمره (1123) كتابخانه و نمره (100) اين فهرست مي باشد و قابل تجزيه نيست. سال كتابت نسخه نوشته نشده است. (1} (1} ____ عين عبارات آن جا است.

حاشيه قاضي نور الله بر بيضاوي

[59]حاشيه قاضي نور الله بر بيضاوي عربي اين حاشيه از حضرت قاضي نور الله شوشتري است) نور الله بن سيد شريف الدين حسيني مرعشي شوشتري متوفي سنه 1} (1) 1019}) كه از علماء قرن دهم و يازدهم اند و مدتي قاضي لاهور هند بوده و در همان جا بجرم تشيع و تاليف كتاب احقاق الحق) اين كتاب رد بر " ابطال الباطل " است كه تاليف روز بهمان اصفحاني در رد بر كتاب " نهج الحق " تاليف حضرت علامه حلي ره در اثبات امامت است (كشته شده اند. ايشان را مولفات زياد و از آن جمله يكي كتاب مجالس المومنين و ديگري حل العقال) رد بر اشاعره (و حاشيه بر تهذيب الاحكام مسمي ب " تذهيب الاكمام " و رساله بنام العشره الكامله و رساله در تحقيق آيه غار و رساله در حرمت نماز جمعه و كتب و رساله هاي ديگر بفارسي و عربي است. قاضي اين حاشيه را بر حاشيه ئي كه بخاري بر تفسير بيضاوي تعليق كرده نگاشته اند و بدوا عبارت ايشان را نقل سپس اشكالاتي كه بر بيانات ايشان وارد است ذكر و بيان مراد مصنف را بنحوي كه اشكال متوجه بدان نشود مي نمايد، در ضمن

مطالب اقوال علماء تفسير چون ابوالفتوح رازي و فخر رازي و زمخشري و بعضي ديگر را نقل و باشعار فارسي و عربي بزرگان چون فردوسي و طرفه واعشي تمثل جسته و مطالب حكمي و كلامي و احاديث مناسب مقام را نيز ذكر كرده اند. و هر جا مناسبت پيدا كرده عقائد شيعه اماميه را نقل كرده اند. از اين كه اين حاشيه بر تمام تفسير و يا بر قسمتي از آنست اطلاعي در دست نيست امل الامل فقط اين حاشيه را بدون اين كه قيد تمام يا نقصان كند بقاضي نسبت داده و در فهرست ها هم نامي از اين حاشيه نديدم و نسخه ذيل فقط تا حاشيه بر تفسير آيه) يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك (. آيه (72) از سوره مائده است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي انزل الينا كتابا خضعت لنا اعناق سحره الكلام. (184) حاشيه قاضي نور الله بر تفسير بيضاوي اين نسخه مشتمل بر حاشيه از ابتداء تفسير تا آخر آيه) يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك (مي باشد. و آن را با يزيد بن جمال در سنه (1049) نوشته اند، در بعضي از صفحات حاشيه هائي از مولف نوشته شده و اين نسخه نستلعيق بد خطي است و كتاب " حل العقال " مصنف كه نيز بخط همين كاتب نوشته شده و رساله قاضي محمد يزدي در حقيقت علم خداي تعالي و رساله شيخ احمد يمني در عقد انامل ضميمه اين نسخه است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق كليه كتاب (528) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____(2095) بنقل از ص (171) كشف الحجب و الاستار ولي در كتاب تذكره شمس التواريخ كه در اوايل قرن چهاردهم تاليف گرديده) ص 11) نوشته شده كه تا سنه (1030) شهيد نشده بوده اند.

نتائج الافكار

[300] نتائج الافكار عربي مولف اين كتاب چنان كه در مقدمه اين نسخه بدان تصريح گرديده محمد تقي بن حسين علي ... {1) {1) و از شاگردان مرحوم شيخ محمد تقي صاحب حاشيه متوفي در سنه (1248) و مرحوم كرباسي صاحب اشارات متوفي

در سنه (1261) بوده بنا بر اين از علماء و فضلاء اماميه در قرن سيزدهم هجري مي باشند و نيز در مقدمه مذكور است كه اين كتاب را بر حسب خواست يكي از فضلاء اصحاب بدين نسق و نهج كه مشتمل بر اقوال در مسائل و اشاره بقائلين آن ها با كمال اختصار و بدون تفصيل و بسط در آن ها بدين طريق كه اقوال در بعضي از مسائل را در يك ستون و قائلين بان ها در ستون مقابل باشد تاليف نموده و از مطالعه آن معلوم مي شود كه مولف تتبع زياد كرده و در اين علم دستي توانا داشته است. با تفحص در كتب سير و فهارس نامي از اين كتاب و مولف آن نيافتم و چنان چه در آخر كتابست در سال (1258) از تاليف آن فراغت يافته و آن را بر مقدمه و سه باب و خاتمه اي بدين تفصيل مرتب ساخته: مقدمه: در احوال علم اصول و مبادي لغويه آن. باب اول: در قسمتي از مباحث متعلقه به كتاب و سنت. باب دوم: در ادله شرعيه. باب سوم: در اجتهاد و تقليد. خاتمه: در تعادل و ترجيح. مقدمه و ابواب و خاتمه هر يك مشتمل بر مطالب و هر يك از آن ها شامل مقدمه و مسائلي است. براي نمونه قسمتي از كتاب را در اين جا مي اوريم: مسئله اختلفوا في دلاله الامر علي المره و التكرار علي اقوال خمسه: الاقوال - القائلين الاول: انه يدل علي طلب الهيئه من دون دلائه علي مره و لا تكرار و هو الاظهر - عن جماعه منهم العلامه و الشهيد الثاني و البيضاوي و - لم - و - ق - الثاني: انه يدل علي التكرار - عن جماعه من الفقهاء و المتكلمين الثالث: انه يدل علي المره - عن ابي الحسين البصري و جمع كثير الرابع: انه مشترك بينهما لفظا - عن ابن زهره في الغنيه الخامس: التوقف - عن قوم چنان كه در ص (592) در ذيل شرح حال صاحب ظوابط مذكور گرديد ايشان را كتابي بنام "نتائج الافكار " مي باشد كه در سال (1270) ضميمه ضوابط و در سال (1258) جداگانه چاپ شده و آن كتاب غير از اين نتائج الافكار است و آغاز آن اين است: بسمله الحمد لله الذي هدانا بترتيب عوائد موائد الايادي الخ. و آغاز اين نتائج الافكار را ذيلا نقل خواهيم نمود. چنان كه از مقدمه اين كتاب بر مي ايد مولف آن كتب و رسائلي نيز تاليف نموده اند ولي تا كنون

بر آن ها اطلاعي نيافته ام و اين كتاب در حدود (5500) بيت كتابت دارد. در كشف الظنون ج 2 ص (582) بر سه كتاب و در كشف الحجب ص (576) دو كتاب نيز بنام " نتائج الافكار " موجود است. آغاز: بسمله احسن خطاب يهتدي باشاراته الي نتائج الافكار، و اكرم كتاب يرتقي بعباراته الي معارج الانظار الخ. (746) نتائج الافكار اين نسخه را بخط نسخ در سنه (1260) سيد حسين بن مير سيد علي قايني خراساني نوشته و مطالب چنان كه گفته شد در جدول هائي بطرزي مخصوص و بديع تحرير گرديده و در حواشي بعضي از صفحات تعليقاتي از خود مولف بر اين كتاب موجود است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (81) صفحات مختلف السطور. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ___ (971) بجاي نقطه هاي فوق كلمه اي بوده آن را محو كرده اند و محتمل است كه آن كلمه " موسوي " بوده باشد چرا كه عبارت پيش آن اينست: فيقول العبد المتقي الي الله القوي محمد تقي بن حسينعلي ا... و قاهما الله سوء الحساب الخ.

تهذيب الاحكام (7)

(304) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده ولي ظاهرا از خطوط قرن نهم است، تصحيح و مقابله شده و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر جهاد است، اوراق زيادي از اول كتاب و هيجده ورق از آخر كتاب و اوراقي از اواسط آن وصالي گرديده و خطوط آن صفحات از ميان رفته، كلمات افتاده از متن و حاشيه هاي مفيدي در حواشي صفحات نگاشته شده. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (422) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (23/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (3351).

جواهر الكلام

[178] جواهر الكلام عربي اين كتاب شرح شرايع الاحكام محقق حلي است كه در اين فصل آن را ذكر خواهيم نمود و شارح آن مرحوم صاحب جواهر رحمه الله عليه است) شيخ محمد حسن بن محمد باقر نجفي اصفهاني متوفي سنه 1} (1) (1268} كه از علماء بزرگ اسلام و از مراجع تقليد شيعه اماميه و در زمان خويش رئيس علي الاطلاق اين طائفه بوده اند، مولف از شاگردان مرحوم آقا سيد جواد عاملي شارح قواعد) مفتاح الكرامه (و شيخ صاحب كشف الغطاء بوده و درك زمان و درس مرحوم آقاي بهبهاني را نيز كرده و بمناسبت از ايشان بنام استاد ياد كرده اند. حضرت شيخ مرتضي انصاري قدس سره از شاگردان ايشان بوده و در زمان خود از آن بزرگوار معرفي نموده و افضليت آن جناب را تصريح كرده اند. در جلوس ناصر الدين شاه قاجار براي تبريك و تهنيت كسي را از نجف بطهران فرستاده از طرف كار گذاران دولت از فرستاده ايشان پذيرائي كامل به عمل آمد. و گويند در راه جدا كردن نهري از فرات براي نجف هشتاد هزار تومان (800000 ريال (صرف نمود ولي بنتيجه نرسيدند. غير از جواهر الكلام ايشان را رساله اي است در فروع طهارت و صلوه بنام نجاه العباد و رسائلي در بعضي از احكام زنان، زكوه، خمس، صوم و رساله در مناسك حج بنام هدايه الناسكين و رساله در فرائض و مواريث و مقالاتي در اصول فقه ولي جواهر الكلام ايشان راستي جواهر است و كتابي بدين جامعي و خوبي كمتر تاليف گرديده براي مجتهدين و علماء بهترين ماخذ و مرجع مي باشد و متكفل يك دوره فقه استدلالي كامل از طهارت تاديات موافق مذهب و طريقه اماميه مي باشد و شهرتي بسزا يافته و به شش مجلد بدين گونه تقسيم شده است: مجلد اول: كتاب طهارت. مجلد دوم: كتاب صلوه مجلد سوم: از كتاب زكوه تا امر بمعروف (7 كتاب. مجلد چهارم: كتاب تجارت. مجلد پنجم: از كتاب نكاح تا نذر (13 كتاب (. مجلد ششم: از كتاب وقوف تاديات (12 كتاب (. تا كنون چندين بار دوره اين كتاب چاپ گرديده است آغاز: بسلمه الحمد لله الذي ختم الشرايع باسمحها طريقه الخ. _____

(1} (1 } مرحوم شيخ عبد الحسين پدر آقا شيخ عبد العزيز مولف محترم فهرست كتب خطي كتابخانه معارف و آثار الشيعه الاماميه كه نوه مرحوم صاحب جواهراند دو بيت ذيل را در تاريخ فوت آن مرحوم انشاء و بر لوح قبر ايشان نوشته شده و آن اينست، ذامر قد الحسن الذات الذي دفنت اسرار احمد فيه بل سرائره اودي و قد ايتم الاسلام ارخه) بين الانام يتيمات جواهره (> 1266 و هديه الاحباب ص 171 وفات ايشان را نيز سال 1266 ضبط و از نخبه المقال دو بيت ذيل را در تاريخ فوت ايشان نقل نموده و آن اينست، ثم محمد حسن بن الباقر - شيخ جليل صاحب الجواهر - عنه استفدنا برهه مما سلف - كان وفاته) علي ارض النجف (> 1266 صاحب الماثر و الاثار سال وفات ايشان را سنه (1268) نوشته بدو دليل فوق اشتباه ايشان واضح است، به روضات ص 181 ج 1، الماثر و الاثار ص 135 مراجعه شود.

دعاء صباح امير المومنين علي عليه السلام

[14] دعاء صباح امير المومنين علي عليه السلام عربي دعاء صباح حضرت امير) عربی (از دعا هاي مشهور و مشتمل بر دقائق علمي و عرفاني است، مرحوم حاجي ملا هادي سبزواري شرحي بر آن نوشته اند. (46) دعاء صباح - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب و ترجمه آن با سرخي بخط نستعليق بسيار خوب نوشته شده كاتب و سال نوشتن آن معلوم نيست در سنه (1270) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده و ايشان پشت صفحه اول نوشته اند كه جمعي از فضلاء خط شناس در كتابخانه حاضر و تشخيص داده اند كه اين دعاء بخط يكي از شاگردان ميرزا شفيع است. جلد تيماج. كاغذ ترمه. داراي سر لوح. مجدول بطلا، عده اوراق (9) صفحه (7) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار طول (5/18 سانتي متر (عرض (5/11 سانتي متر (نمره كتابخانه (996)

بحار الانوار (6)

(279) بحار الانوار اين نسخه قسمت دوم از مجلد هشتم " فتن و محن " است از

باب افعال عايشه بعد الجمل، تا آخر كتاب (و بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نام خود و سال كتابت را ننگاشته. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (677) صفحه (20) سطر واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (29 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (1776)

تفسير برهان - تفسير برهان

[41] تفسير برهان عربي اين تفسير تاليف حضرت سيد هاشم بحراني رحمه الله عليه است) هاشم بن سلمان بن اسمعيل حسيني كتكائي توبلي {1) {1)بحراني متوفي سنه 2) (2) (1107} كه از علماء ادب و رجال و حديث و تفسير بوده اند، صاحب روضات بيست و پنج كتاب كه بعضي از آن ها چندين مجلد است از اين مولف محترم نقل نموده و صاحب لولو البحرين در باره ايشان گويد كه: مولفات ايشان فقط جمع و تاليف اخبار است و در هيچيك از آن ها ترجيح قولي و بيان مرادي و يا اظهار نظري نكرده اند و مولف را تفسير مختصري بنام الهادي است. اين تفسير را در اقتداء بجلال الدين سيوطي در تاليف) الدر المنثور في التفسير بالماثور (كه مقيد شده فقط آيات را باخبار ماثوره از پيغمبر ص تفسير نمايد باخبار ماثوره از پيغمبر صلعم و ائمه اثني عشر عليهم السلام تاليف نموده و اخبار راجعه به آيات مكرره را فقط در يك مورد نقل مي نمايد " پيش از شروع بتفسير مقدمه و چند باب بترتيب ذيل نوشته: - مقدمه در بيان اين كه بنص اخبار و حكم عقل تفسير قرآن بايستي از اهل بيت پيغمبر صل علی محمد باشد. باب اول: در فضيلت عالم و متعلم. باب دوم: در فضيلت و مقام قرآن. باب سوم: اخبار وارده در ثقلين و معني آن ها. باب چهارم: در اين كه قرآن مشتمل بر تمام مطالب است، باب پنجم: در اين كه قرآن را بدان گونه كه نازل شده تاويلات آن را كسي جز ائمه ندارد و نمي داند. باب ششم: در نهي از تفسير قرآن از پيش خود. باب هفتم: در اين كه قرآن ظاهر دارد و باطن، محكم دارد و متشابه، ناسخ دارد و منسوخ، عام دارد و خاص و جز پيغمبر و اهل بيت او كسي آن ها را تميز نمي دهد. باب هشتم: در تقسيم

مطالب قرآن. باب نهم: در اين كه بعضي از مطالب قرآني كه خطاب باشخاص معيني است مراد غير از آنست. باب دهم: در آياتي كه ائمه دوازه گانه از آن ها اراده شده. باب يازدهم: در معني ثقلين بروايت عامه. باب دوازدهم: در علت اين كه قرآن بزبان عربي نازل شده. باب سيزدهم: در اين كه هرحديثي كه مخالف باقرآن است مردود است. باب چهاردهم: در اولين و آخرين سوره كه بر پيغمبر صلی الله علی محمد نازل شده. باب پانزدهم: در ذكر پنجاه و نه كتاب كه در موقع تاليف اين تفسير طرف مراجعه بوده و از آن ها نقل شده و مولفين آن ها. باب شانزدهم: در آن چه شيخ علي بن ابراهيم در مقدمه تفسير خود از مطالب لازمه ذكر نموده و مقدماتي كه پيش از شروع به تفسير و احاديث دانستن آن ها لازم است كليه اين مطالب مذكوره و تفسير آيات را بنقل اخبار راجعه بان ها با ذكر اسناد شان بدون كوچك ترين تصرفي بيان مي كنند اين تفسير در سنه (1095) در شش جلد تاليف شده و درسنه (1295) در دو مجلد در طهران چاپ شده است (150) تفسير برهان اين نسخه را بخط نسخ خوب سيد عبد الله در سنه (1268) نگاشته اند و مشتمل بر جلد اول است، صفحه اول آن و بعضي از كلمات صفحه دوم و سوم و صفحات وسط نوشته نشده، اول سطر موجود اين است) ولم يجد جدي امير المومنين عليه السلام حمله لعلمه (جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (423) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه 1) {1} _____ 2057) كتكا يكي از دهات محال توبل كه از توابع بحرين است مي باشد، ص 228 ج 4 روضات. (2} (2} صاحب لولو البحرين گويد: بعضي از مسافرين وفات ايشان را سنه (1109) گفته اند.

مصباح كفعمي (2)

(124) مصباح كفعمي اين نسخه نيز بخط نسخ خوب نوشته شده، بعضي اوراق از اول و بعضي از آخر آن افتاده، و پاره از اوراق وسط هم پاره بوده، اوراق اوائل و اواخر را نويسانده واوراق وسط را اصلاح كرده اند، سال تحرير و كاتب اصل نسخه و

مكمل آن رقم نگشته ولي نسخه قديمي است. در حواشي كتاب مطالب زيادي از كتب شيخ طوسي و اقبال سيد، و ابن جوزي و ابن فهد حلي و سائر علماء رحمه الله عليهم نقل شده. جلد ساغري مشكي. كاغذ قديمي. عده اوراق (450) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (27/5 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1033)

حاشيه ملا ميرزاي شرواني بر معالم

[270] حاشيه ملا ميرزاي شرواني بر معالم عربي مولف اين حاشيه حضرت ملا ميرزاي شرواني) محقق شرواني ({1) {1) رحمه الله عليه است) محمد بن حسن شرواني متوفي سنه 2} (2) (1099/ 1098} كه از علماء متبحر اماميه در عهد سلطنت شاه سليمان صفوي بوده و در اصولين) دين و فقه (و منطق و حكمه طبيعي و حديث و فقه ماهر و در مناظره و جدل توانائي كامل داشته و چنان كه در روضات است صاحب رياض العلماء از شاگردان ايشان بوده و در آن كتاب با تجليل زياد نام ايشانرا برده است. مولفات اين مولف بسيار و از آن چه: انموزج العلوم، حاشيه بر شرح تجريد قوشجي، حاشيه بر حاشيه قديمه محقق دواني بر تجريد، حاشيه بر حاشيه فاضل خفري نيز بر تجريد حاشيه بر شرح مطالع، حاشيه بر شرح مختصر - الاصول عضدي، حاشيه بر حكمه العين، شرح شرايع) اين شرح از مبحث مسقطات قضاء تا تتمات قواعد الاستدلال و افتاء است و در حدود ده هزار بيت مي باشد (، مسائل شكيات) اين كتاب در حدود (5000) بيت است (، رساله فارسي در توحيد و نبوه و امامه، رساله در صدق كلام الله، رساله در تحقيق تخلف از جيش اسامه و استدلال بايه ان الابرار لفي نعيم بر عصمه اهل بيت 4، رساله در بداء، رساله در مسئله اختيار، رساله در هندسه) اين رساله مشتمل بر 17 شكل است (، رساله در سالبه معدوله و موجبه معدوله، رساله در غسل ميت و نماز آن و دو حاشيه يكي فارسي و ديگري عربي) همين كتاب (بر معالم الاصول و رسائل ديگر كه بعضي نيز در روضات ثبت

گرديده است. اين حاشيه پيش طلاب شهرتي بسزا دارد و مولف در آن تحقيقات رشيقه و بيانات مفيده اي دارند و در حدود (6600) بيت مي باشد و پاره اي از آن ها بر حواشي بعضي از نسخ چاپي معالم چاپ گرديده است. آغاز: بسمله قوله الفقه في اللغه الفهم الخ انما ابتدء بتعريف الفقه دون اصول الفقه الخ. انجام: قوله يقتضي الغاء الخاص هذا مبني علي عدم جواز النسخ قبل حضور و قت العمل بالمنسوخ و الا يكون نسخاعلي التقدير ين كذا قيل و لعله اجمل اعتمادا. {1) {1) ____ شروان چون طهران نام يكي از شهر هاي قديم ايران است كه اين كه در تصرف دولت روس مي باشد. (2} (2} روضات ص 642 هديه الاحباب ص 252 و كشف الحجب ص 189.

بحار الانوار (1)

(274) بحار الانوار اين نسخه مجلد پنجم از بحار الانوار است، و در سنه (1231) حسين بن محمد طاهر همداني بخط نسخ آن را نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (406) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (17 78)

تحفه الملوك

[101] تحفه الملوك عربي مصنف اين كتاب سيد ولي الله بن نعمت الله حسيني رضوي حائري رحمه الله است كه از علماء قرن يازدهم هجري و معاصر با مولف امل الامل بوده اند و ايشان كتاب مجمع البحرين في فضائل السبطين، و كنز المطالب في فضائل علي بن ابي طالب، و منهج الحق و اليقين في فضائل علي امير المومنين عليهم السلام را بمصنف اين كتاب نسبت داده اند. مولف در ديباچه كتاب فرمايد كه مطالب اين رساله را از جا هاي مختلف جمع آوري كرده ام اميد است كه عامل بان سعادت دنيا و آخرت يابد. و مشتمل بر مقدمه و هشت باب و خاتمه ايست بدين تفصيل: مقدمه در كيفيت تفكر در كار هاي خداوند و خلقت. باب اول: در احوال دنيا. باب دوم: در طريقه محاسبه نفس. باب سوم: در احوال مرگ. باب چهارم: در احوال محشر و امور

راجعه بروز قيامت. باب پنجم: در اندكي از احوال گذشتگان از پادشاهان. باب ششم: در ستايش داد گستري. باب هفتم: در زشتي بيداد و بد فرجامي بيدادگر. باب هشتم: در بردباري و سر انجام بردبار. خاتمه: در فروتني و بدي گردن فرازي و نيكي خوار كردن نفس. كليه مطالب فوق را از احاديث و آيات و كلمات بزرگان تاليف كرده اند و مجموعا نزديك (1400) بيت است. آغاز: بسمله الحمد لله المتفضل المنان مالك الملك ذو القدره و السلطان انجام: فقال) ص (فضل الله يوتيه من يشاء. (288) تحفه

الملوك اين نسخه بخط نسخ در سنه (1081) نوشته شده، در حاشيه آخرين صفحه شرحي را در تحت عنوان: قال مد ظله. و منتهي به: انتهي كلامه دفع شانه. كه حاكي از اينست كه در زمان حيات مولف اين نسخه نوشته شده مرقوم گرديده است. و در حاشيه صفحات نسخه بدل هائي و حواشي مختصري نوشته اند جلد مقوائي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (65) صفحات مختلفه السطور. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (19 سانتي متر (عرض (5/12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1892)

اثني عشريه (3)

(441) اثني عشريه صلوه اين نسخه بخط نسخ تقي بن خواجه محمود گسگري در سنه (1077) نوشته شده، در حاشيه بيشتر از صفحات تعليقاتي از خود مصنف مرقوم گرديده، در كتابخانه و بر خود نسخه بنام) رساله در واجبات صلوه (ثبت و وقف گرديده است. جلد تيماج.كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (54) صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (2659).

انوار السليماني - انوار السليماني

[98] انوار السليماني فارسي مولف اين كتاب چنان كه خودر در مقدمه به آن تصريح كرده اند عباس مولوي است ولي در كتب تاريخ و رجال و فهرست ها نامي از مولف و مولفات ايشان ديده نشد، از مطالعه اين كتاب معلوم مي شود كه از فضلاء عهد

سلطنت شاه سليمان صفوي بوده و اين كتاب و كتابي ديگر بنام " فوائد الاصوليه السليمانيه " در اثبات حق بودن ديانت اسلام و فرقه ناجيه بودن شيعه اماميه در سنه (1084) تاليف كرده اند. نام اين كتاب را نيز بمناسبت اين كه براي تقديم و مطالعه شاه

سليمان بوده انوار السليماني گذارده در آن جا كه گويد: تا در سال (1097) باقبال حضرت شاهي موفق گرديده قدري از آن مناظرات را بدست آورده بزبان فارسي ترجمه نمود و چون هنوز ناقص بود و قابل نظر كيميا اثر اعلي حضرت نبود عجالتا آن را از جهت انتفاع عام خلائق كتابي ساخت تا از انتفاع ايشان ثوابي به اعليحضرتش عائد گردد و بعد از آن در اين سال كه هزار و صد و يك است آن چه در نظر بود بعد از تفحص و تجسس تمام بدست آورد و هر يك را توضيحي كه در خاطر قاصر داشت داد و بنام نامي و اسم گرامي نواب اشرف اقدس اعلي گردانيد و چون هر يك از اين مناظرات نوريست كه دل طالبان ايمان و ايقان را منور مي گرداند اين كتاب را مسمي بانوار سليماني ساخت الخ. موضوع اين كتاب چنان كه از عبارات فوق نيز معلوم شد جمع و ترجمه و توضيح كليه مناظراتي است كه حضرت پيغمبر اكرم و ائمه هدي صلوات الله عليهم اجمعين و علماء اعلام بامخالفين و معاندين هر فرقه و دسته نموده اند ومشتمل بر شصت و دو فصل است. مولف فهرست فصول را در ابتداء كتاب نوشته اند. شايد تصور شود كه اين كتاب ترجمه احتجاج طبرسي است ولي چنين نيست اما از آن كتاب نقل هائي دارد و بقدري كه توانسته تتبع نموده و مناظرات را جمع و ترجمه و شرح كرده است. آغاز: بسمله حمد بيحد و ثناي بيعدد حضرت صانعي را كه اصناف مخلوقات را الخ انجام: و لازم داند كه از جهت شكر گذاري اين نعمت عظمي در همه اوقات دوام اين دولت را او جناب حق و دود عز اسمه طلب نمايد قد و قع الفراغ من تاليف هذا الكتاب في يوم الثلثا رابع عشرين من ذيقعده الحرام سنه (273). (1101) انوار السليماني اين نسخه را در سنه (1102) بخط نسخ خيلي خوب ابن مولانا يحيي حبيب الله همداني نوشته اند، داراي يك سر لوح خوب، دو صفحه

اول تذهيب شده، كتاب در آب افتاده ولي خطوط آن سالم مانده، بعضي از اوراق را وصالي كرده اند، تصور مي رود اولين نسخه باشد كه پاك نويس شده و شايد همان نسخه باشد كه براي كتابخانه شاه سليمان نوشته بوده اند، پشت ورق اول نوشته شده: كتاب انوار سليماني جزو كتب مرحمت پناه ميرزا نصير وزير طاب ثراه بكمترين محمد هاشم بن ... انتقال يافت رجب 1247. و نيز پشت همان ورق نوشته شده كه اين كتاب در سال (1295) جزء كتابخانه اعتضاد السلطنه و زير علوم و معادن گرديد. نسخه ديگري از اين كتاب را در كتابخانه اي سراغ نداريم و شايد منحصر بفرد باشد. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (290) مجدول بطلا و سرخي و زنگار. صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1818)

قرآن تمام

(3) قرآن تمام اين نسخه بخط نسخ خوب سنه (1117) در عهد سلطنت شاه سلطان حسين صفوي نوشته شده كاتب خود را) كتبه گداعلي غلام شاه است (معرفي مي كند در آخر قرآن سال تحرير را چنين نوشته: بتاريخ يوم الاحد ثلاث شهر رمضان المبارك سنه عام مائه سبع عشر الف من الهجره النبويه المصطفويه) از اين عبارت معلوم مي شود كه كاتب خط داشته ولي سواد نداشته بنابراين كيفيت اشكال امضاء هم رفع مي شود (اسامي سور را با شنجرف و سر هر صفحه خوب و بد اولين آيه نوشته شده - دو سر لوح قديمي دارد و صفحات مجدول بطلا است خواص سور و احاديث مختصر راجع بقرائت قرآن با خط نستعليق بد در مقابل هر سوره نوشته شده. بعضي از اوراق صحافي شده ولي خطوط بي عيب است. رموز قرائتي بر آيات و كلمات گذارده شده. جلد چرمي عادي. كاغذ قديمي. عده اوراق (250) صفحه (17) سطر. قطع رحلي كوچك. واقف سپهسالار. طول (31/5 سانتي متر (عرض (24 سانتي متر (نمره كتابخانه (1000).

تفسير كشاف (8)

(221) تفسير كشاف اين نسخه تفسير از سوره ص تا آخر قرآن بوده، چند ورق از اول و آخر آن افتاده است، اول صفحه موجود بقيه تفسير آيه شانزدهم از سوره مذكوره و اول آن اينست: بكم مع كفر كم و معاصيكم اوقال له. و آخرين سطر موجود كه از تفسير سوره تبت است اينست: ان اطيب ما ياكل الرجل من كسبه و ان ولده من كسبه و عن الضحاك ما ينفعه ماله. آيات قرآن بخط ثلث خيلي خوب نوشته شده و عبارات تفسير بخط نسخ خوب تحرير شده، كاتب و سال كتابت معلوم نيست ولي نسخه قديمي است و ظاهرا از خطوط قرن ششم است. جلد چرمي ضربي. كاغذ قديمي. عده اوراق (347) ورق بزرگ و (6) كوچك. صفحه 25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (5/19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2047)

تذكره الفقهاء (2)

(460) تذكره الفقهاء اين نسخه مشتمل بر جزء هشتم از كتاب است) از بيع نقد و نسيه و سلف تا آخر كتاب ديون (بخط نسخ زين العابدين بن محي الدين بن علي بن كرامه در سنه (972) نوشته شده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (119) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (5/17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2452).

قرآن ناقص

(22) قرآن ناقص - اين نسخه كه بخط نسخ خوب مي باشد) از چند آيه قبل از سوره احقاف تا چند آيه باخر سوره ذاريات مانده است (اول آن آيه) و بد الهم سيات ما عملوا (و آخر آن آيه) قال ربك انه هو الحكيم العليم (است. مجدول بسرخي و شنجرف. اسامي سور با سرخي نوشته شده. جلد چرمي عادي، كاغذ فرنگي، عده اوراق (13) صفحه (12) سطر، قطع و زيري كوچك، واقف غير معلوم، طول (21

سانتي متر (، عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1005)

شرح الزياره الجامعه (1)

(340) شرح الزياره الجامعه اين نسخه را بخط نسخ در سنه (1243) محمد خلف نام نوشته و مشتمل بر تمام سه جزء كتابست. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (325) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1753).

حاشيه آقا جمال بر شرح لمعه

[180]حاشيه آقا جمال بر شرح لمعه عربي اين كتاب از آقا جمال الدين خونساري رحمه الله عليه است [6] ص (18) و مشتمل بر مطالب دقيقه فقهي و ادبي مي باشد، محشي يك يك مطالب كتاب " الروضه البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه " را از نظر گذرانيده و آن چه را در هر مورد در بيان و توضيح عبارات مشكله لازم دانسته تحرير و اين حواشي بر ابتداء كتاب تا آخر آن و بعضي از حاشيه هاي شارح است، بنا بر اين ابتداء محشي به جمله: قوله في الحاشيه. معني و مراد شان معلوم گرديد. اين

حاشيه در سال (1272) در طهران چاپ شده و تمام كتاب شرح لمعه را بر سر صفحات آن نوشته اند " نسخه چاپي آن در اين كتابخانه داراي نمره (2584) مي باشد، بعضي از چاپ هاي شرح لمعه نيز داراي قسمتي از اين حواشي مي باشد و چنان كه در نسخه موجوده كتابخانه معارف تصريح شده مولف در سال (1104) از تعليق حواشي بر كتاب طهارت فراغت يافته است. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه علي خير خلقه محمد و آله الطيبين الطاهرين قوله في الحاشيه ما كان متعلقه عاما اي من الافعال العامه اللتي لا يخ عنها فعل نحو كائن و حاصل الخ.

حاشيه مير بر صحيفه (1)

(41) حاشيه مير بر صحيفه اين نسخه بخط نسخ متوسط محمد يوسف قزويني در سنه (1249) نوشته شده و بسياري از مطالب و بعضي حواشي كه در نسخه ذيل

است در اين نسخه نيست. جلد چرمي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (125). صفحه (15) سطر. قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار. طول (20/5 سانتي متر (. عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1061).

رساله آقا حسين خونساري در مقدمه واجب

[272]رساله آقا حسين خونساري در مقدمه واجب عربي مولف اين رساله حضرت آقا حسين محقق خونساري رحمه الله عليه است [208] ص (445) و در اين رساله كليه مباحث اصولي را كه ارتباطي باين مسئله پيدا نموده مندرج ساخته و كلمات علماء سابق را بمناسبت آورده و در اثبات ادعاء خويش بكلمات حكماء و فلاسفه نيز تمسك جسته و يكي از كتب و رسائل مهمه در اين موضوع مي باشد و از مطالعه آن معلوم مي شود كه قائل بعدم اطلاق وجوب مقدمه واجب اند و در حدود (9000) بيت مي باشد. آغاز: بسمله الحمد لله الذي جعل امتثال امره سببا لاقتناص الثصواب الخ. انجام: و اما اذا [بتقدمها] عليها فلا اذ يلزم عليه التصديق بالواسطه و قد عرفت بطلانه هذا. (690) رساله آقا حسين خونساري در مقدمه واجب اين نسخه در سنه (1244) نوشته شده، اسم كاتب را از آخر آن محو كرده اند و بخط شكسته نستعليق خيلي خوب مي باشد، تمام صفحات آن مجدول بطلا و زنگار است. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (30) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (5/20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (960) كتابخانه است.

تفسير جوامع الجامع (4)

(170) جوامع الجامع اين نسخه جلد اول و مشتمل بر تفسير از سوره فاتحه تا سوره كهف است و آن را هدايت الله تنكابني در سنه (1115) بخط نسخ نوشته اند. چلد چرمي كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (236) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25 سانتي متر (. عرض (5/18 سانتي متر (نمره كتابخانه

(1953).

حاشيه ميرزا رفيعا بركاي (2)

(320) حاشيه ميرزا رفيعا بركافي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، در حاشيه بعضي از صفحات تعليقاتي كه از مصنف بر اين تعليقات نوشته شده در ذيل آن منه سلمه الله تعالي نوشته اند، بنابراين معلوم

مي شود در زمان حيات ايشان نوشته شده، در آخرين صفحه مقابله و تصحيح آن را نوشته اند و از ابتداء حاشيه تا حديث سوم از باب مذكور در نسخه فوق است. آخرين سطر موجود نسخه اينست: كما يجب علينا السوال عما لا نعلمه مما يجب معرفته. چهار ورق كاغذ ننوشته در آخر كتاب بوده بر آن ها مطالب متفرقه اي راجع بتفسير و احاديث نوشته شده است. جلد ميشن ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (285) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18 سانتي متر (عرض (9/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1697).

ذكري (2)

(490) ذكري اين نسخه نيز مجلد اول و بخط نسخ متوسط در سنه (1263) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده است. جلد: تيماجي نيم ضربي كاغذ فرنگي. عده اوراق (229) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (5/21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2348).

تفسير كبير فخر رازي

المطبوعات تاريخ فوق را نوشته اند.

مجموعه ادعيه و غيره

(106) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب و ترجمه آن با سرخي بخط نستعليق خيلي خوب نوشته شده. جاي اسم كاتب و سنه كتاب و اسم هر دعاء را گذارده ولي ننوشته اند. در حاشيه دعاي سيفي و شرح آن بخط شكسته بسيار

عالي نوشته شده و در آخر آن سنه (1130) را رقم كرده است. احتمال قوي دارد كه اين مجموعه بخط ميرزا احمد نيريزي باشد. ادعيه اين نسخه عبارتند: 1- دعا ئسيفي با شرح و افتتاح آن. 2- دعاء: اللهم اني اسئلك بعزيز تعزيز اعزاز عزتك. 3- دعاء: لا اله الا الله ابدا حقا حقا 4- دعاء: اللهم اني اسئلك باسمك الذي اذا ذكرت به ترغزعت منه السموات. 5- چند دعاء كوچك براي بر آمدن حاجات. در آخر دعاء اول و دوم نوشته است كه: اين دعاء را از روي نسخه كه بخط مرحوم ملا محمد تقي مجلسي رحمه الله علیه بوده نوشته ام. اين نسخه متعلق بكتابخانه ميرزا داود خان وزير لشكر بوده و در محرم سنه (1297) باعتضاديه داخل شده. پشت ورق اول نوشته شده در جمادي الاخري سنه 1188 در دار العلم شيراز براي نور چشمي ميرزا نور حسني حسيني پنج تومان خريده ام. جلد چرمي عادي. كاغذ سمر قندي. مجدول. عده اوراق (63) صفحه (7) سطر. قطع ربعي طول (21 سانتي متر (عرض (5/15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1115)

ارشاد الاذهان

[164]ارشاد الاذهان عربي اين كتاب يكي از كتب فقه اماميه است كه شهرتي بسزا يافته و چنان كه جمعي تذكر داده اند مشتمل بر پانزده هزار مسئله از مسائل فرعيه است و شروح و حواشي زياد بر آن نگاشته شده، آقاي جواهر الكلام در فهرست كتب خطي معارف ج 1 ص (75 و 76 و 77) بيست و يك شرح و هفت حاشيه آن را نام برده اند، شهيد ثاني رحمه الله علیه شرحي بر اين كتاب بنام " روض الجنان " نوشته و اسم آن در فهرست معارف نيست و نسخي از آن در كتابخانه رضويه و فاضليه موجود است. مصنف نام آن را " ارشاد الاذهان الي احكام الايمان " گذارده و مشهور به " ارشاد الاذهان و ارشاد علامه " مي باشد. كتب زياد در فهارس بنام ارشاد ضبط گرديده ب كشف الظنون ص (85 تا 87) و كشف الحجب ص (38 و 39 و 40) و فهرست كتب خطي مجلس شوري ص (80 و 313) مراجعه گردد. مولف آن حضرت علامه حلي

مشهوربايه الله و علامه است) جمال الدين ابومنصور حسن بن سديد يوسف بن زين الدين علي بن مطهر حلي 1} (1) (726-648) كه از اعاظم علماء اسلام و شيعه اماميه مي باشند، عامه و خاصه در كتب خويش به ثناء و مدح ايشان پرداخته اند، از محضر علماء سنت و بزرگان اماميه چون حضرت محقق حلي و حضرت خواجه نصير الدين طوسي استفادات فقهي و حكمي و رياضي نموده و مناظرات ايشان با علماء فرق اسلام در كتب سير و رجال و تاريخ ضبط گرديده و سلطان محمد خدا بنده در اثر آن مناظرات و اقامه ادله ايشان مذهب شيعه را اختيار و بترويج آن قيام و اقدام نمود، در سفر و حضر ملازم پادشاه بوده و بتدريس و تاليف اشتغال داشته و بنا بتصريح در آخر بسياري از مولفات شان، عده از تاليفات شان در سفر باخر رسيده، در علوم اسلامي از حديث و تفسير و فقه و اصول فقه و منطق و حكمت و كلام و رجال و غيره دستي قوي داشته و در هر يك كتب و رسائل متعدده تاليف فرموده و شماره مولفات ايشان را بيش از نود نوشته اند ولي خود ايشان در خلاصه در ذيل شرح حال خويش در حدود هفتاد كتاب تاليفي خود را نام برده و متاخرين ديگر تاليفات ايشان را كه پس از تاليف خلاصه بوده ذكر كرده اند، صاحب لولوء البحرين در ص (144) از حضرت شيخ بهائي نقلي نموده اند: كه علامه را شرحي بر كتاب اشارات ابوعلي است ولي در ضمن مولفات خود از آن نام نبرده اند نسخه آن بخط خودشان در نزد من موجود است، (ما نسخه اين كتاب را در كتابخانه سراغ نداريم). بسياري از مولفات حضرت علامه را در اين فهرست ملاحظه خواهيد فرمود. آغاز: بسمله الحمد لله المتفرد بالقدم و الدوام المتنزه عن مشابهه الاعراض و الاجسام الخ. {1) {1) ___ مستدرك الوسائل ج 3 ص (459) روضات ص (171) امل الامل ص (40) هديه الاحباب ص (201) لولوء البحرين ص (139).

تفسير مواهب عليه (3)

(243) تفسير مواهب عليه اين نسخه جلد اول و مشتمل بر ترجمه و تفسير از

اول قرآن تا آخر سوره كهف است و بخط نستعليق نوشته شده، دو ورق آخر كتاب افتاده. بدين جهت سال تحرير و محرر آن معلوم نيست آخرين سطر موجود آن اينست: و اذا قرئت القرآن جعلنا بينك و بين - الذين لا يومنون بالاخره. جلد چرمي مشگي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (426) هر صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري طول (24 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1992)

مناجات المعصومين و غيرهم (2)

(134) مناجات حضرت امير علي السلام اين نسخه بخط نستعليق خوب نوشته شده، و مشتمل بر بيست و هشت شعر است كه اول آن لك الحمد ياذ الجود و المجد و العلي و آخر آن: و ناجاك اخيار ببابك ركع، مي باشد. كاتب خود را چنين معرفي نموده: شرف بكتابها العبد الفقير الحقير خانلر قاجار غفر الله ذنوبه و ستر عيوبه، مادرم زند و از پدر قجرم - متولد ز آهن و حجرم، خانلر قاجار است. در ماه صفر (1281) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده. جلد ميشن ضربي. كاغذ ترمه ضخيم. عده اوراق (6) صفحه (6) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري. طول (21 سانتي متر (عرض (5/12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2159)

صحيفه كامله سجاديه (8)

(71) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1087) نوشته شده، و كاتب از خود نامي نبرده، و مشتمل بر تمام ادعيه صحيفه و ملحقات است، داراي يك سر لوح، و دو صفحه اول ميانه سطور آن تذهيب شده، مجدول بطلا، و عناوين ادعيه با سرخي است. جلد ساغري مذهب. كاغذ خان بالغ عده اوراق (175) صفحه (11) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (10 سانتي متر (عرض (9 سانتي متر (نمره كتابخانه (1064)

شرح شرايع يا مسالك الافهام (5)

(546) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه مشتمل بر كتاب تجارت تا آخر وصيت مي باشد، بخط نسخ نوشته شده، مقابله و تصحيح گرديده كلمات افتاده از متن در حاشيه نگاشته شده و كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده است. جلد چرمي ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (322) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2624).

مجموعه ادعيه و غيره

(102) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ خوب ملا محمد خونساري نوشته شده و مشتمل بر تعقيبات نماز هاي پنجگانه و دعاي كميل و بعضي ادعيه شب جمعه و متفرقه است داراي يك سر لوح و صفحات مجدول بطلا و بين السطور آن مذهب است. جلد روغني گل و بوته. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (38) صفحه (8) سطر. واقف سپهسالار. قطع بغلي. طول (15 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (991)

دعاء علوي مصري

[15]دعاء علوي مصري (عربي) اين دعاء از ادعيه منتسبه بحضرت مولي امير المومنين علي علیه السلام است و در صحيفه علويه ذكر شده. (47) دعاء علوي مصري - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب نوشته شده ولي كاتب و سنه كتابت تحرير نگشته آقا محمد علي در مقابل صفحه اول نوشته اند كه: خط استادي آقا ابراهيم است. اين نسخه را مرحوم اعتضاد السلطنه از ورثه داود خان وزير لشكر در سنه (1296) خريده و سپهسالار در (1297) وقف نموده داراي يك سر لوح و تمام اوراق مجدول بطلا و حواشي آن ها را گل و بوته انداخته اند. جلد تيماج وسط ترمه. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ، عده اوراق (15) صفحه (15) سطر. قطع وزيري. طول (5/24 سانتي متر (عرض (5/15 سانتي متر (نمره كتابخانه (985)

شرح كافي ملا خليل يا صافي (2)

(344) شرح كافي ملا خليل صافي اين نسخه در سنه (1090) بخط نسخ خوب نوشتن آن خاتمه يافته و مشتمل بر شرح كتاب عقل و جهل و توحيد است، بموجب شرحي كه در آخر آن نوشته شده بانسخه اصل مقابله و تصحيح شده، قبل از فوت مولف شروع بنوشتن آن شده و هشت ماه پس از فوت ايشان باخر رسيده و همين مطلب را كاتب در آخر كتاب نوشته است. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (330) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1721).

حباشيه اقا جمال بر شرح مختصر الاصول

[264]حباشيه اقا جمال بر شرح مختصر الاصول عربي مولف اين كتاب حضرت آقا جمال الدين خونساري رحمه الله عليه مذكور در ص (18 و 391) اين فهرست كه يكي از بزرگان حكماء و فقهاء اماميه بوده اند و چون مولفان ايشان در صفحات مذكوره نام برده نشد لذا عبارات صاحب روضات را (در ص 150 ج 1) كه نقل از صاحب " جامع الرواه " نموده در اين جا مي آوريم: جمال الدين بن حسين بن جمال الدين خونساري را مولفاتي است از آن ها شرح مفتاح الفلاح (در ص 18 گذشت) و حاشيه اي بر شرح مختصر الاصول و حاشيه ملا ميرزا جان بر آن كتاب و حاشيه اي بر حاشيه فاضل خفري است و ايشانرا تعليقاتي بر تهذيب الحديث و من لا يحضر الفقيه و شرح لمعه) در ص (391) اين حاشيه گذشت (و شفاء و شرح اشارات و غير ها است. صاحب روضات در ذيل شرح فوق چنين نگاشته: حاشيه شرح مختصر ايشان بسيار بزرگ و در چندين مجلد و مشتمل بر تحقيقات و تدقيقات كامله اصوليه و فقهيه و كلاميه از خود مولف و ديگران مي باشد، و ايشان را شرح غرر و درر بفارسي در دو مجلد است كه بامر پادشاه عصر نگاشته و رساله در حديث بساط و در نيه و در نماز جمعه و غير از اين ها از رسائل و جواب مسائل و تعليقات و حواشي است ظاهرا

حاشيه آقا جمال بر شرح عضدي است و با تفحص نسحخ ديگري جز نسخه اين كتابخانه نيافتم و ندانستم كه محشي تا چه حد بر كتاب حاشيه نگاشته و نسخه ذيل مشتمل بر سه مجلد و قسمتي از مجلد چهارم كتابست و پشت صفحه اول نسخه يكي از اشخاصي كه مالك آن گرديده نوشته اند كه تقريبا چهل هزار بيت كتابت دارد و با محاسبه اي كه ما نيز نموده ايم نيز عدد ابيات آن بهمين اندازه مي رسد. در ذيل شرح عضدي در همين فصل از شروح مختصر و حواشي آن ها صحبت خواهيم نمود. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين قوله في الحاشيه انما قيل بظاهره الخ و ايضا علي تقدير ان يكون كلمه من للتبعيض يحتمل ان يكون المراد الخ (678) حاشيه آقا جمال بر شرح مختصر الاصول اين نسخه مشتمل بر چهار مجلد از اين كتاب است و كاتب آن چنان كه در آخر مجلد اول به آن تصريح گرديده سيد محمد حسيني در سنه (1231) مي باشد و در آخر مجلد سوم كه نيز بخط همين كاتب است سنه (1233) رقم گرديده و كتابت مجلد چهارم آن ناتمام مانده و آخرين سطر آن كه از مبحث نواهي مي باشد اين است: قال الشارح قلنا دليلكم قائم في اللغوي الخ لا يخفي ما فيه. اذ قد ظهر لك بما نقل عن. و در حاشيه بيشتر از صفحات تعليقاتي بامضاء منه تحرير گرديده است جلد ميشن نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (219) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (917)

توحيد صدوق

[106] توحيد صدوق عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ صدوق ص 97) 204) مباشد در اين كتاب اخبار راجعه بتوحيد و صفات ثبوتيه و سلبيه خداوند و اخبار راجعه به نفي تشبيه و رويت و جبر را جمع آوري نموده و كلمات و عباراتي را كه محتاج بشرح و توضيح بوده شرح و توضيح داده اند و مشتمل بر شصت و پنج باب است. در هندوستان در سنه (1322) آقا ميرزا علي محمد شيرازي تاجر دهدشتي

آن را طبع و منتشر كرده اند. آغاز: بسمله الحمد لله الواحد الاحدي الذي لاشريك له. انجام: قال قال ابو عبد الله عليه السلام لا يخاصم الا من قدضاق بما في صدره.

شرايع الاسلام (4)

(521) شرايع اين نسخه بخط نسخ در سنه (1077) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است، اسم كاتب را از آخر محو كرده اند، بعضي از اوراق كتاب پاره شده و پاره اي از آن را وصالي كرده اند، پس از ختم كتاب قسمتي از كتاب من لا يحضره الفقيه كه در صفحه (330) اين فهرست شرح آن نوشته شده بد آن الحاق گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ قديمي. عده اوراق اين كتاب (306) و كليه (344) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2596).

شرح اصول كافي ملا صالح (2)

(337) شرح اصول كافي ملا صالح اين نسخه بخط نسخ ابوالفتح بن سيد محمد حسين نوشته شده، كاتب سال كتابت را ننگاشته، ظاهرا در قرن دوازدهم تحرير گرديده و مشتمل بر شرح كتاب حجه و ايمان و كفر كافي است. جلد تيماجي ضربي مي باشد و ضربي وسط جلد طرف چپ آن افتاده است. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (347) صفحه (33) سطر. در سنه (1353) از عوائد موقوفات مدرسه خريداري شده. قطع رحلي. طول (5/30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (3907).

روضه المتقين (4)

(333) روضه المتقين اين نسخه نستعليق بد خطي است و آن را در سنه (1244) ميرزا كوچك اسد آبادي نوشته و مشتمل بر جزء سوم كتابست. جلد تيماجي. كاغد فرنگي. عده اوراق (251) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (5/21 سانتي متر (عرض (5/15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1891).

شرح لمعه يا الروضه البهيه (10)

(590) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه نيز مجلد اول و بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، در حاشيه برخي از صفحات حاشيه هائي از محمد علي نوري و شيخعلي و غيره نوشته، در سال (1297) سپهسالار آن را بر كتابخانه مدرسه خود وقف كرده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (105) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (5/21 سانتي متر (عرض (5/15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2561).

در الثمين في فضائل امير المومنين (علیه السلام)

[118]در الثمين في فضائل امير المومنين (علیه السلام عربي اين كتاب را مولف در فضائل و مناقب حضرت مولي امير المومنين علي بن ابي طالب و اهل بيت عليهم السلام و الصلوه از اخبار مندرجه در كتب معتبره اهل سنت تاليف نموده و پس از ختم اين مبحث رساله يوحنا بني اسرائيل {1) {1) كه در بيان بطلان مذاهب اربعه عامه و اثبات مذهب اماميه از روي كتب اخبار و فقه ايشان است خود مولف بنام خاتمه ذكر كرده اند. مولف از خود و سال تاليف نامي نبرده، در كتب سير و فهرست ها نامي از اين كتاب پيدا نكرديم فقط از اين كه خطبه و ديباچه كتاب را بنام ابراهيم خان {2) {2) حاكم يا پادشاه كرمان نوشته معلوم مي شود كه در قرون اخيره پس از مغول {3) {3) تاليف گرديده است. آغاز: بسمله اللهم اهدنا للعمل بالكتاب و سنه محمد صلي الله عليه و آله النبي الاواب (327) در الثمين في فضائل امير المومنين (علیه السلام) اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، ترجمه فارسي چهار صفحه اول كتاب بسرخي بخط شكسته نستعليق در ذيل سطور نگاشته شده است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (60) صفحه (9) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (5/20 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1851). 1) {1} ____ تاليف اين رساله را صاحب روضات در ص 184 بنقل از رياض العلماء و تاييد خود به شيخ ابوالفتوح رازي مذكور در ص 129 همين فهرست نسبت داده و

ترجمه اين رساله ضميمه كتاب نمره (2163) اين كتابخانه است و يكي از كتب فصيح و بليغ و جامع و نافع مي باشد. (2} (2} بتاييد الشاه الاعظم و الملك الافخم ذي الابهه العليه و الدوله الاسكندريه و العداله الكسرويه ابراهيم خان روح كرمان لا زال في صحه و امان الخ. (3} (3} و شايد ابن ابراهيم خان يسر مرحوم فتحعلي شاه قاجار بوده چرا كه پسر آن اين پادشاه را در مقر حكومت خود بنام شاه مي خوانده اند.

حاشيه اقاي بهبهاني بر معالم

اشاره

[263]حاشيه اقاي بهبهاني بر معالم عربي مولف اين حاشيه حضرت آقاي بهبهاني رحمه الله عليه است] [ص (389) و چنانكه در مقدمه آن مرقوم داشته اند اين حواشي را در موقعي كه فرزندشان آقا عبدالحسين كتاب معالم الاصول را كه در هيمن فصل شرح آن مي آيد نزد ايشان مي خوانده اند مرقوم و بشرح و توضيح مطالب مشكله آن پرداخته اند و مشتمل بر (3260) بيت است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي شرح صدورنا بانوار معرفه معالم الدين و فتح مسامع قلوبنا بالاقتداء بالائمه المهتدين الخ. (677) حاشيه اقاي بهبهاني بر معالم اين نسخه كه مشتمل بر تمام حاشيه است بخط نستعليق عبدالحمد بن محمد حسين در سنه (1217) نوشته شده و حاشيه ملا ميرزا بر معالم و منظومه ملا محسن و قسمتي از اصول بي نام كه همه آن ها در اين فصل ذكر خواهند گرديد با اين نسخه در يك مجلد و قابل تجزيه اند. كاغذ فرنگي. عده اوراق (37) صفحه (19) سطر. ضميمه كتاب نمره (855) كتابخانه است خصوصيات ديگر بدان نمره مراجعه شود.

زبده الاصول (2)

(692) زبده الاصول اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1235) نوشته شده و كاتب آن علي بن محمد ابراهيم است، در حاشيه پاره از صفحات تعليقات و حواشي مصنف بر همين كتاب تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (80) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (5/21 سانتي متر (عرض

(15 سانتي متر (ضميمه نمره (959) كتابخانه است.

تفسير جلاء الاذهان (1)

(164) جلاء الاذهان و جلاء الاحزان اين نسخه را بخط نسخ خوب محمد تقي بن محمد شفيع الحسيني در سنه (1038) نوشته و مشتمل بر دو مجلد اول اين تفسير است، آيات قرآن بشنجرف نوشته شده، ورق اول كتاب كمي پاره شده و بعضي كلمات آن از ميان رفته است. پشت صفحه اول محمد قائم مقام در سنه (1068) نوشته اند كه اين تفسير مشهور بتفسير گازر مي باشد. و اعتضاد السلطنه نيز پشت صفحه اول نوشته اند: تفسير جلاء الاذهان و جلاء الاحزان موسوم بتفسير گازري فارسي داخل در كتابخانه شد. جلد: تيماجي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (474) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (38 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (2036)

مجموعه سور و ادعيه

(87) مجموعه سورو ادعيه اين نسخه بنام زيارت حضرت رضا) علیه السلام (در كتابخانه ثبت شده، ولي گذشته از زيارت مختصر ان حضرت مشتمل بر سوره يسن. عم. فتح. واقعه. تبارك. حشر. و دعاء) يا دافع كل شئي مي باشد، و بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده. داراي يك سر لوح ظريف و چندين سر سوره مذهب است. مجدول بطلا و سرخي است. جلد تيماج. كاغذ ترمه. عده اوراق (45) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع بغلي. طول (5/10 سانتي متر (عرض (5/6 سانتي متر (نمره كتابخانه (989)

كافي يا جامع كافي (19)

(387) كافي چند كتاب از فروع اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب اسم خود را ننگاشته، در آخر يكي از كتاب ها تاريخ كتابت را چنين نوشته: قد وقع الفراغ من نسخه في اواخر شهر ربيع الاول بعد الالف من الهجره النبويه المصطفويه علي يد اقلال

عباد و احوجهم الي رحمه ربه (و مشتمل بر كتاب طهاره، حيض، جنائز، صوم، زكوه، حج و جهاد مي باشد. جلد چرمي ضربي كهنه. كاغذ ترمه. عده اوراق (136) صفحه (43) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1714).

شرح الروضه البهيه يا مناهج السويه

[209]شرح الروضه البهيه يا مناهج السويه عربي اين كتاب كه شرح بر شرح لمعه شهيد) رحمه الله علیه (مي باشد تاليف حضرت فاضل هندي رحمه الله تعالي عليه است) بهاء الدين محمد بن تاج الدين حسن بن محمد اصفهاني 1} (1) (1137/1131- 1062) اين عالم جليل اصلا اصفهاني اند و چون در ابتداء بچگي و جراني چندي در هندوستان بوده و با علماء و دانشمندان آن جا مباحثات و مناظرات داشته مشهور بفاضل هندي گرديده است. رجاليين و نويسندگان سير نوشته اند كه از تحصيل علوم منقوله و معقوله فراغت يافته در صورتي كه سال عمرش بسيزده نرسيده بود و در علوم ادبيه و فقه و اصول و حكمت دستي قوي داشت و در هر يك از آن ها كتب و رسائل و شروح تحرير نموده كه نام بعضي از آن ها ذيلا برده خواهد شد و وفات ايشان در سال تصرف افغان ها شهر اصفهان را است. از مولفات ايشان شرح قواعد علامه (كشف اللثام)، تفسير قرآن كريم بفارسي (البحر المواج)، شرح كافيه، شرح عوامل، مختصر شفاء و شرح قصيده سيد حميري، رساله فارسي در اصول دين) كليد بهشت (و جواب مسائل و تعليقات بيشمار ديگر و كتاب مناهج السويه) همين كتاب (است. اين كتاب را مولف " المناهج السويه في شرح الروضه البهيه " نام نهاده و چنان كه در روضات است شارح موفق شده كتاب طهارت، صلوه، زكوه، خمس، صوم و كتاب حج شرح لمعه را) روضه البهيه (شرح نموده و شرح كتاب طهارت آن شرح مزجي و در حدود سي هزار بيت است و شرح صلوه آن شرح قولي و مختصر تر از شرح طهارت است چنان كه شرح زكوه و خمس و صوم آن همگي باندازه نصف شرح صلوه است و نيز

نوشته اند كه شرح كتاب حج آن را نديده اند.) ما نيز با تفحص در فهارس موجوده و استفسار از كتابدار ها جز نسخه اين كتابخانه را نيافتيم. (شارح در آخر شرح كتاب صلوه تاريخ تاليف را سال (1088) معين كرده است. آغاز: بسمله كتاب الصلوه قيل هي من الصلوه بمعني الدعاء لا شتمالها عليه غالبا الخ. (535) شرح الروضه البهيه يا مناهج السويه اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر كتاب صلوه است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و باخرين عبارت شارح قناعت نموده، در حاشيه بعضي از صفحات شارح محترم تصديق بر مقابله و تصحيح آن را بخط و امضاء خويش مرقوم داشته اند، كلمات و عبارات افتاده از متن در حاشيه صفحات تحرير گرديده، بر يكي از صفحات اوليه كتاب حاشيه از شارح بامضاء منه مد ظله نگاشته شده است. جلد چرمي روغني مذهب. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (355) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (5/25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} _____. (2560) روضات ص (648) هديه الاحباب ص (207) كشف الحجب ص (557). در سال وفات ايشان اختلاف شده سال (1137 و 1136 و 1135 و 1131) نوشته اند.

ارشاد الاذهان (5)

(448) ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نسخ خوب محمد شريف بن عبد الجبار در سنه (1066) نوشته شده و در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هاي مختصري تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (329) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2470).

شرح كبير يا رياض المسائل (9)

(578) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه را كه مشتمل بر كتاب ميراث تا آخر كتاب ديات است در سنه (1263) محمد باقر بن ملا ابراهيم نجف آبادي بخط نسخ

خوب نوشته است. جلد چرمي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (221) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (5/15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2505).

دعاء كميل (2)

(49) دعاء كميل و دعاء ديگر - اين نسخه مشتمل بر دعاء كميل با ترجمه فارسي آنست و پس از آن دعاء ديگري كه اول آن اين است نوشته شده: اللهم اني اعوذ بك من ملمات نوازل البلاء. كاتب محمد باقر بخط نسخ خوب، سال كتابت تحرير نشده، داراي يك سر لوح و صفحات مجدول و سطور مزين بطلا است، ترجمه را با سرخي نوشته اند. جلد ساغري ضربي منقش به گل و برگ عالي، كاغذ سمر قندي، عده اوراق (37) صفحه (5) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار طول (5/11 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (986)

شرح شرايع يا مسالك الافهام (14)

(555) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ غلامعلي بن محمد كاشاني در سنه (1262) نوشته شده و مشتمل بر كتب ذيل: صيد و ذباحه، اطعمه و اشربه، غصب، شفعه، احياء موات و كتاب لقطه است. پشت ورق اول خود كاتب نوشته كه اين نسخه را براي علامه العلماء سر كار شريعتمدار حاج سيد محمذ جعفر ادام الله مفاوضاته نوشته ام. جلد تيماج. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (135) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (5/21 سانتي متر (عرض (5/15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2631).

استبصار (2)

(267) استبصار اين نسخه مشتمل بر تمام سه جزء كتاب است و در سنه (1063) بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده است، در حاشيه آخرين صفحه سيد محمد شفيع طباطبائي شرحي مبني بر اين كه از اول تا آخر اين كتاب را مقابله و

تصحيح كرده نوشته اند جلد چرمي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (377) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1899)

صحيفه الرضا (2)

(354) صحيفه الرضا اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و ضميمه نسخه نمره (42) اين فهرست مي باشد و آغاز آن اينست: بسمله قال ابوالحسن علي بن موسي الرضا امام المتقين و قدوه اسباط سيد المرسلين عليه الصلوه و السلام سنه اربع و تسعين و مائه. عده اوراق (34) صفحه (15) سطر. ضميمه كتاب نمره (1060) كتابخانه است خصوصيات ديگر بدان نمره مراجعه گردد.

تفسير معالم التنزيل - تفسير فراء نيز گويند (1)

(234) تفسير فراء يا معالم التنزيل اين مجلد بخط نسخ متوسط نوشته شده، كاتب آن اسمعيل شافعي مذهب است، با نسخه ئيكه پس از اين نوشته مي شود مشتمل بر تمام تفسير است. براي تخفيف در قطر كتاب دو قسمت شده و اين قسمت مشتمل بر از ابتداء كتاب تا تفسير اواخر سوره كهف مي باشد. سه ورق اول كتاب نو نويس است. قبل از اصل كتاب بر صفحه اسامي سور با ذكر صفحاتي كه در آن واقع شده اند نوشته شده. انجام نسخه اينست: (انا ابو منصورمحمد بن محمدبن سمعان يا ابو جعفر محمد بن احمد بن عبد الجبار الرياني) جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (325) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (5/29 سانتي متر (عرض (5/20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2064)

زاد المعاد (6)

(62) زاد المعاد ناقص اين نسخه بخط نستعليق خوب مير عبدالجبار كرهرودي در سنه (1236) نوشته شده، ادعيه آن بخط نسخ است بترجمه فارسي دعاء كميل كه

از خود مولف است در ذيل فقرات آن اكتفا شده، و فقط مشتمل بر اعمال سه ماهه رجب و شعبان و رمضان مي باشد. جلد تيماج - كاغذ سمرقندي. عده اوراق (92) صفحه (19) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (21 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1029)

تفسير امام حسن عسكري عليه السلام (1)

(140) تفسير امام حسن عسكري عليه السلام اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1266) نوشته شده، و مشتمل بر قسمت مذكور در فوق است، و كاتب اسم خود را ننگاشته. در سال (1267) نخبه از خصال را ديگري نوشته و بدان ضميمه كرده اند. هشت صفحه اول نسخه مجدول بسرخي و زنگار است. جلدچرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق مجموع (293) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (22 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1997)

قواعد الاحكام يا قواعد علامه (5)

(612) قواعد الاحكام يا قواعد علامه اين نسخه نيز مشتمل بر تمام كتاب است و بخط نسخ خيلي خوب در سنه (1073) طالب علي بن عبد الله قمي آن را نوشته، بين جلد اول و دوم چند ورق كاغذ ننوشته است، فهرست كتب و ابواب جلد دوم بر دو ورق قبل از آن نگاشته شده، در كتابخانه و پشت جلد اين نسخه بنام جلد اول ثبت و وقف گرديده است. جلد چرمي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (312) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (38 سانتي متر (عرض (24 سانتي متر (نمره كتابخانه (2250).

مختلف الشيعه يا مختلف علامه (3)

(634) مختلف الشيعه يا مختلف علامه اين نسخه كه مشتمل بر از ابتداء كتاب تا آخر مقصد دوم از كتاب حج است بخط نسخ سيد علي در سنه (1108) نوشته شده، در آخر كتاب كاتب نوشته است: " و يتلوه في الجزء الثالث المقصد الثالث في افعال

الحج و الحمد لله فيه ". جلد تيماجي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (358) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي بزرگ. طول (5/20 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2282).

كافي يا جامع كافي (10)

(378) كافي چند كتاب از اصول اين نسخه را در سنه (1095) ملك محمد بن مظفر علي همداني بخط نسخ نوشته و مشتمل بر اصول كافي غير از كتاب عشره است، كلماتي كه از متن افتاده بوده در حاشيه نوشته اند و حواشي مختصري دارد. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (325) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (5/29 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1704).

شرح كافي ملا خليل يا صافي (1)

(343) شرح كافي ملا خليل) صافي (اين نسخه را تيمور نام در سنه (1089) بخط نسخ متوسط نوشته و مشتمل بر شرح كتاب العقل و الجهل و التوحيد از اصول كافي مي باشد، پاره اي از صفحاتش آب ديده و بعضي وصالي شده است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (261) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (5/29 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1722).

لوامع الرضويه

[ 233 ]لوامع الرضويه فارسي اين كتاب عبارتست از فتاوي آقاي حاج سيد محمد قصير مشهدي رحمه الله عليه) حاج سيد محمد بن ميرزا معصوم رضوي مشهدي متوفي سنه 1} (1) (1255} كه از علماء قرن سيزدهم هجري و از شاگردان آقاي بهبهاني و صاحب رياض و شيخ جعفر نجفي) رحمه الله علیه (بوده و در خراسان چون پدر بزرگوار خويش بافاده و افاضه علوم شرعيه و احياء احكام اسلاميه اشتغال داشته با سيد حجه الاسلام رشتي و حاجي كلباسي رحمه الله عليهما معاصر و صاحب احسن

الوديعه نوشته كه چون اين مولف محترم باصفهان وارد ميشد آن دو بزرگوار كه مسلم در نزد عوام و خواص بود نه مردم را در امور شرعي باين جناب هدايه مي كردند. مولفات ايشان را مولف احسن الوديعه كتب ذيل دانسته: مصابيح الفقه) از طهارت تا ديات (. اعلام الوري) از طهارت تا مبحث تيمم (. شرح لمعه دمشقيه) اين شرح بر كتاب خمس و اجاره و قضاء و شهادات و مبحث لباس مصلي است (. و كتابي در رجال و حاشيه هائي بر كتب و رساله ها و جواب مسائل مشكله نيز انشا كرده اند.) انتهي ص 17 ج 1). لوامع الرضويه) اين كتاب (نيز يكي از مولفات ايشانست و در آن مسائل راجعه بطهارت و صلوه و صوم و خمس بفارسي نگاشته شده و در مقدمه آن كه بقلم يكي از شاگردان آن جناب است نگاشته شده: اين كتاب را كه مشتمل بر الفاظ و جيزه و معاني بليغه و مسائل كثيره ماخوذه از قواعد اصوليه و احاديث شريفه ائمه طاهره در احكام حلال و حرام و صلوه و صيام است آقاي حاج سيد محمد ابن ميرزا معصوم رضوي مشهدي بر حسب تقاضاي جمعي از مومنين تاليف نمودند. ولي در احسن الوديعه نام اين كتاب كه در حقيقت رساله عمليه مولف محترم بوده برده نشده اما كشف الحجب در ص (481) نام آن را ذكر و در حدود (7100) بيت است آغاز: بسمله الحمد لله علي ما انعم كما علم الانسان ما لم يعلم ... اما بعد بر مرآت

صحائف عطارد قطيعان روشن ضمير طريق دين داري كه سياران بروج افلاك تقوي و پرهيزگاري اند مخفي نماناد الخ. (621) لوامع الرضويه اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه و صوم و خمس مي باشد كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده بر صفحه اول عبارت ذيل كه حاكي از اين است نسخه را بنظر مولف رسانيده اند نوشته شده: بسم الله لاقوه الا بالله نظر باين كه شخصي ثقه خبر داد بتصحيح اين رساله پس عمل كردن باين نسخه عيب ندارد انشاء الله و السلام علي من اتبع الهدي. سجع مهري كه ذيل عبارت فوق زده شده اين است: عبده الراجي سيد محمد الرضوي. و ظاهرا عبارت مذكور خط خود مولف است. جلد تيماجي. كاغذ

فرنگي. عده اوراق (168) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____. (2537) وفات ايشان را مولف احسن الوديعه در سال (1255) ضبط كرده و ماخذه خود را مطلع الشمس و فردوس التواريخ ذكر نموده) ص 18 ج 1) و در كشف الحجب ص (481) سال (1253) ضبط گرديده است.

مصابيح في سنن المصطفي المليح

[145]مصابيح في سنن المصطفي المليح عربي مولف اين كتاب فراء بغوي است ص [173] 78 و چنان كه خود در مقدمه گفته اند در اين كتاب احاديثي را كه از حضرت رسالت پناهي) صلعم (صادر شده و علماء حديث در كتب خويش نقل كرده اند ذكر نموده و براي اختصار اسانيد آن ها را نقل نكرده و در هر بابي بدوا احاديث صحيحه را نقل و پس از آن احاديث حسان را در آن موضوع آورده و گويد كه در هر باب اگر حديث غريب يا ضعيفي وارد شده بدان اشاره كرده ام و از احاديث آن چه موضوع و منكر بوده باشد از ذكر و نقل آن خودداري كرده ام و خود گويد كه مرادم از احاديث صحيحه آنست كه در دو كتاب بخاري و مسلم يا يكي از آن ها بوده باشد و از احاديث حسان آنست كه ابوداود سليمان بن الاشعث السجستاني و ترمذي و غير از اين دو در كتب خويش بنقل آن ها مبادرت كرده اند. در معجم المطبوعات العربيه ص (573) است كه گويند: شماره احاديث اين كتاب (4719) و از اين شماره (325) مختص ببخاري و (875) مختص بصحيح مسلم و (1051) از مشتركات ميان اين دو صحيح مي باشد. بنا بر اين كتاب مصابيح داراي (2468) حديث حسان و غيره مي باشد و تمام آن تقريبا (16470) بيت است. در سنه (1294) در دو جزء و در سنه (1318) نيز در دو جزء با موطا امام مالك در مصر بچاپ رسيده است. آغاز: بسمله (1} (1} الحمد لله و سلام علي عباده الذين اصطفي الخ. (400) مصابيح في سنن مصطفي المليح اين نسخه را در سنه (1064) محمد بن عبدالرحمن الرحبي نوشته و نسخ بد

خطي است بر دو ورق اول و دو ورق آخر كتاب مطالب متفرقه و اشعاري راجع بعلم در آيه نوشته شده، در حاشيه صفحات كلمات افتاده از متن تحرير گرديده و در آخر كتاب مقابله آن را با نسخه صحيحي تذكر داده اند. جلد مقوائي. كاغذ حنائي. عده اوراق (317) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____. (1860) در نسخه ذيل پس از بسمله و پيش از شروع بحمد و سلام اين عبارت نوشته شده: قال الشيخ الامام محي السنه ناصر الحديث ركن الاسلام قدوه الانام ابو محمد الحسين بن مسعود البغوي الفراء احسن الله عاقبه امره الحمد لله الخ.

تفسير جلاء الاذهان

باز اشكال دارد چه مي دانيم كه اولا استاد در كتاب خود از كتاب شاگردش نقل نخواهد نمود چرا كه قول شاگرد دليل براي استاد نمي تواند بود بعلت آن كه آن چه او بگويد همان گفته استاد است گذشته از اين تاريخ تاليف تفسير زواري بموجب تصريح خود در آخر آن كتاب: از فضل الله چون با تمام رسيد - تاريخ وي از فضل اله است عيان (در سال (947) است و ملا فتح الله اولين تفسير خود را در سال (982) يعني سي و پنجسال پس از زواري تاليف نموده. بنا بر اين حل اين اشكال بنظر خوانندگان محترم است. {1) {3) در آخر نسخه نمرد (80) تفاسير كتابخانه رضويه پس از اتمام تفسير سوره ناس اشعاري است كه ظاهرا از مولف است و كاتب نسخه آن را عينا نقل كرده و از اين يك بيت آن استفاده مي توان كرد كه ايشان تفسير ابوالمحاسن را تكميل كرده اند و آن اينست: (انا اتمت ذلك التفسير - حامدا في تفرج و سرور.)

مجموعه ادعيه و غيره

(108) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب آقا زين العابدين يزدي در سنه (1227) براي سر كار محمد حسن خان يزدي كه از اعيان آن دوره بوده

نوشته شده و مشتمل بر ادعيه و مطالب ذيل است: 1- شرح دعاء معراج و خود آن دعاء كه اولش اينست: بسمله اللهم اني اسئلك يا من اقر بعبوديته كل معبود. 2- مناجات حضرت امير المومنين علیه السلام: بسمله الهي الا مان الا مان يوم لا يستاخرون ساعه و لا يستقدمون. 3- شرح دعاء مشهور بقلنسور و خود آن كه اولش اين است: بسمله لا اله الا الله محمد صلی الله علیه و اله و سلم رسول الله لا اله الا الله الملك الحق المبين 4- شرح دعاء توسل و خود آن دعاء كه اولش اينست: بسمله اللهم اني اسئلك و اتوجه اليك بنبيك نبي الرحمه محمد يا ابا القاسم يا رسول الله. 5- دعاء جهه حفظ و دفع اعداء كه اولش اينست: و اذا قرات القرآن جعلنا بينك و بين الذين. 6- رقعه الجيب حضرت امام رضا علیه السلام كه اولش اين است: بسمله اني اعوذ بالرحمن منك ان كنت تقيا. 7- شرح آيات مباركات استكفا و خود آن ها 8- دعاء جبهه دفع دشمنان و فرج از شدائد با شرح مختصر كه اولش اينست: اللهم احرسنا بعينك التي لا تنام. 9- دعاء سريع الاجابه و شرح مختصريي از آن كه اولش اين است: اللهم اني اسئلك باسمك العظيم الا عظم. 10- دعاء فاطمه زهرا عليها السلام و شرح آن كه اولش اينست: بسم الله النور بسم الله نور النور. 11- دعاء عهد و شرح آن كه اولش اينست: اللهم فاطر السموات و الارض عالم الغيب و الشهاده الرحمن الرحيم.12 دعاء عديله و شرح آن 13- مناجات: الهي كفاني فخرا ان تكون لي ربا، كه از حضرت امير المومنين عليه السلام است. 14- دعاء مروي از حضرت صاحب الامر عليه السلام كه اولش اينست: اللهم ارزقا توفيق الطاعه 15- ايضا دعاء الهي باخص صفاتك و بعز جلالك. 16 دعاء الهي بالمحمديه المحموده و بالعلويه العاليه. 17- زيارت مختصر سيد الشهداء عليه السلام.18- زيارت حضرت صاحب الزمان عليه السلام. 19- تعقيب نماز هاي پنجگانه. 20- ادعيه و آرده در موقع نگاه كردن بماه شب اول. عبارت اول اين مجموعه: بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله الذي جعل الدعاء معراجا لوصول الحاجات. و آخرين عبارت آن اينست: سمث تحرير و ترقيم پذيرفت حامدا له و

مصليا نبيه و آله. داراي يك سر لوح خيلي خوب، و مجدول بطلا است. اسم ادعيه را بعضي با طلا و برخي با سرخي و شنجرف نوشته اند. دو صفحه اول تذهيب و نقاشي شده، و ميانه تمام سطر ها با طلا زينت شده. جلد روغني گل و بوته اعلي، و اطراف آن با خط ثلث بسيار خوب نوشته شده: قال النبي صلي الله عليه و آله عليكم سلاح الانبياء قيل و ما سلاح الانبياء قال صلی الله علیه (الدعاء. و عنه) ص (حصنوا اموالكم بالزكوه و داووا امرضاكم بالصدقه و اطلبوا حوائجكم بالدعاء. و قال صلی الله علیه لا يرد القضاء الا الدعاء و لا يزيد في العمر الا البر.و قال صلی الله علیه الدعاء بين الاذان و الا قامه لا يرد. و ايضا الدعاء ترس المومن، كتبه العبد الاقل زين العابدين في (1228) و طرف داخل جلد هم روغني و گل نرگس نقش شده. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (40) صفحه (10) سطر واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (982)

تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب (1)

(222) تفسير كنز الدقائق اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1240) نگاشته شده، كاتب اسم خود را رقم ننموده، جلد دوم و مشتمل بر تفسير سوره اعراف تا آخر سوره كهف مي باشد، چند ورق از اول اين جلد افتاده و اين ورق اولي كه فعلا دارد اولين ورق جلد اول است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (248) هر صفحه (34) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2054)

جامع يحيي بن سعيد

[177]جامع يحيي بن سعيد عربي مولف اين كتاب يحيي بن سعيد رحمه الله است) شيخ ابو زكريا نجيب الدين يحيي بن احمد بن يحيي بن الحسن بن سعيد هذلي حلي 1} (1) 689-601} كه پسر عموي حضرت محقق حلي ره و عالمي پرهيزكار و جامع فنون ادبيه و فقهيه و اصوليه و حافظ احاديث بوده، عامه و خاصه در كتب

خويش نام ايشان را بعظمت ياد نموده اند. حضرت علامه در ضمن اجازه خويش بنام بني زهره مرقوم داشته اند كه يحيي بن سعيد از اين حضرت محقق ره سديد الدين يوسف بن المطهر و مفيد الدين جحم را بفضل و دانش و سر آمدي در اصولين) اصول دين و اصول فقه (بحضرت محقق طوسي معرفي نمود و از ايشان نام نبردند دلتنگ شده و شرحي و بعنوان گله بايشان مرقوم و اين ابيات را در آن جا انشاء كرده اند: لا تهن من عظيم قدر و ان كنت مشارا اليه بالتعظيم فالكريم اللبيب ينقص قدرا بالتعدي علي اللبيب الكريم و لع الحمر بالعقول رمي الخمر بتنجيسها و بالتحريم رجاليين و اهل سير كتبي را بايشان نسبت داده و از آن جمله فقط كتب ذيل است: يكي اين كتاب كه مشهور به جامه يحيي بن سعيد مي باشد و نام اصلي آن را صاحب روضات " جامه الشرايع " و ابن داود آن را "الجامع للشرايع " ضبط كرده اند) روضات ص 232 ج 4) و مشتمل بر كتاب طهارت تا كتاب حج استو ديگري كتاب "نزهه الناظر في الجمع بين الاشباه والنظائر" كه نيز در فقه اماميه و مشتمل بر بيش از سه هزار بيت مي باشد و خود در آن جا گويد: من اين كتاب را تصنيف نموده و در آن ميان حكم و نظير آن جمع كرده و نام آن را نزهه الناظر في الجمع بين الاشباه و النظائر گذارده ام، و آغاز آن اينست: الحمد لله رب العالمين و الصلوه علي رسوله محمد و آله اجمعين الخ {2) {2) و ديگري كتاب المدخل در اصول فقه مي باشد. نسخه ديگر از جامع يحيي بن سعيد را در كتابخانه شخصي يا عمومي نيافتم آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه و السلام علي خير خلقه محمد و آله الطيبين الطاهرين المعصومين كتاب الطهاره باب ما يجب الوضوء له و يستحب، يجب الوضوء للصلوه الخ. (471) جامع يحيي ابن سعيد اين نسخه كه مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر حج است بخط شكسته نستعليق نوشته شده و كتابت آن نا تمام مانده، اوراق ننوشته در آخر كتاب بوده، اشعاري در مراثي كه قسمت عمده آن از محتشم است و در ابتداء بعضي ديگر از آن ها لمحرره محمد بن محمد شفيع حسيني تحرير گرديده نوشته شده است و مي رساند

كه نويسنده اصل كتاب نيز محمد بن محمد شفيع حسيني است؛ نام مولف واسم كتاب درخود نسخه نيست پشت صفحه اول نوشته شده: جامع يحيي ابن سعيد (و بهيمن نام وقف و در كتابخانه ثبت گرديده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (199) صفحه (13) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (5/20 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____. (2660) روضات ص 147 ج 1 و 232 ج 4. لولو ص (102) و كشف الحجب در ص (153 و 580) وفات ايشان را در سال (690) ضبط نموده در صورتي كه ديگران تصريح بروز عرفه سال (689) كرده اند. (2} (2} كشف الحجب ص (580).

حليه المتقين

[117]حليه المتقين فارسي مولف اين كتاب حضرت مجلسي ره است ص 15] 4] و چنان كه خود در مقدمه بدان تصريح كرده اند تاليف آن پس از تاليف كتاب عين الحيات ايشان است و در اين كتاب بر حسب خواهش جمعي از دوستان اخبار و آثاري كه از ائمه طاهرين صلواه الله عليهم اجمعين در آداب معاشرت و اين گونه امور وارد شده بزبان فارسي در چهار ده باب و خاتمه و هر بابي را در دوازده فصل بتفصيل ذيل مرتب كرده اند: باب اول - در آداب لباس پوشيدن. باب دوم: در آداب حلي و زيور و سرمه كشيدن و در آينه نظر كردن. باب سوم: در آداب خوردن و آشاميدن. باب چهارم: در فضيلت تزويج و آداب مجامعت و معاشرت با زنان و كيفيت تربيت فرزندان و معاشرت ايشان. باب پنجم: در آداب مسواك كردن و ناخن و شارب گرفتن و سر تراشيدن و شانه كردن و امثال آن ها. باب ششم: در آداب بوي خوش استعمال كردن و گل خوش بوئيدن و روغن ماليدن. باب هفتم: در آداب حمام رفتن و دارو كشيدن و امثال آن. باب هشتم: در آداب خواب رفتن و بيدار شدن و بيت الخلا رفتن. باب نهم: در آداب حجامت و تنقيه و ذكر بعضي از ادعيه و احراز و خواص بعضي از ادويه و معالجه بعضي از امراض. باب دهم: در آداب معاشرت مومنان و حقوق

اصناف ايشان. باب يازدهم: در باب ورود بمجالس و سلام و عطسه و مصافحه و معانقه و امثال اين ها. باب دوازدهم: در آداب بخانه داخل شدن و از آن بيرون رفتن. باب سيزدهم: در آداب سوار شدن و راه رفتن و ببازار در آمدن و تجارت و زراعت نمودن و چهار پايان نگاه داشتن. باب چهاردهم: در آداب سفر. خاتمه: در بعضي از فوائد متفرقه. اين كتاب در سنه (1283) در ايران چاپ شده است. آغاز: پس از بسمله و حمد و صلوه اما بعد چنين گويد تراب اقدام مومنين و خادم طلبه علوم ائمه طاهرين محمد باقر بن محمد تقي الخ. (326) حليه المتقين اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و باخرين عبارت مصنف كه حاكي از سال تاليف كتاب مي باشد نسخه را تمام كرده، چند ورق اول كتاب نو نويس و بعضي از اوراق آن هم وصالي شده است. جلد تيماجي كهنه. كاغذ فرنگي. عده اوراق (223) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (5/17 سانتي متر (نمره كتابخانه 1864).

رياض السالكين يا شرح صحيفه (1)

(52) شرح صحيفه - اين نسخه بخط نسخ متوسط احمد بن محمد حسن در سنه (1265) نوشته شده، جلد اول و مشتمل بر شرح بيست و هفت دعاء است. جلد چرمي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (209) صفحه (32) سطر، قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (31 سانتي متر (عرض (5/21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1041).

مقنعه شيخ مفيد

[245]مقنعه شيخ مفيد عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ مفيد رحمه الله عليه است)ابن المعلم ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان بن عبدالسلام بن جابر بن نعمان بن سعيد عكبري {1) {1) بغدادي 2} (2) (413- 336/338} كه از مشاهير علماء اسلام و فقهاء و متكلمين بسيار بزرگ اماميه بوده اند. عامه و خاصه در كتب سير خويش بذكر فضائل و مناقب اين مرد بزرگ پرداخته و بعظمت مقام و جلالت ايشان اعتراف

كرده اند. با عضد الدوله ديلمي معاصر و چون در مناظره و مباحثه با قاضي عبد الجبار معتزلي فائق آمد بيشتر مورد مرحمت پادشاه گرديده و ايشان را بانواع مراحم مادي و معنوي بنواخت و بار ها بزيارت ايشان آمده و در نظر اين پادشاه در اثر مناظرات كلامي باعلماء عامه و تفوق بر آن ها مقامي رفيع يافته و بيش از دو يست كتاب و رساله تاليف نموده و نجاشي در رجال خويش بسياري از آن ها را ذكر نموده و مجلسي ره در مقدمات بحار 18 كتاب و رساله از مولفات ايشان را كه در دست داشته نام برده و در " الفهرست " شيخ طوسي نيز عده اي از آن ها را ضبط گرده و پاره اي از آن ها را نيز در اين جا ذكر خواهيم نمود. خدمت حضرت ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولويه رحمه الله علیه كه نيز از علماء بزرگ و رواه عالي مقام اماميه اند كسب فضائل و كمالات نموده و از ايشان نقل روايت كرده و خدمت حضرت صدوق رسيده و از ايشان روايت نموده و بحلقه درس علماء عامه حاضر مي گرديده و در سبب ملقب شدن ايشان بلقب " مفيد " صاحب رضات مطالب ذيل را نقل نموده است: و اما تفصيل ملقب شدن ابي عبدالله به مفي بنا بر آن چه بعضي او و رام بن ابي فراس مالكي اشتري صاحب كتاب المجموع نقل كرده اند اينست كه شيخ مفيد از اهالي عكبر بوده و در بچگي به بغداد رفته و مشغول بتحصيل خدمت شيخ ابو عبدالله معروف به " جعل " كه منزل اودر نزديكي دروازه رياح بغداد بود گرديده پس از آن بحلقه درس ابي ياسر كه در نزديكي دروازه خراسان منزل داشت در آمد و با وي مناظره و مباحثه نموده چون ديد كه از عهد وي بر نمي آيد شيخ را به علي بن عيسي رماني كه از علماء بزرگ درعلم كلام بود حواله كرد شيخ فرمود ايشان را نمي شناسم و منزل شان را نمي دانم ابي ياسر يكي از شاگردان خويش را براي راهنمائي شيخ فرستاد چون بمجلس رماني در آمدند مجلس از فضلاء پر شده در آخر مجلس نشستند و چون يك يك مي رفتند شيخ نزديك تر مي رفت كه مطالب خويش را سئوال و استفاده نمايد اتفاقا مردي از اهالي بصره درآمد و از رماني پرسيد كه چه مي فرمائيد در حديث غدير و قصه غار رماني جواب داد كه خبر

غار در آيه است و خبر غدير روايه و روايه نتواند با در آيه معارضه نمود و چون بصري توانائي بر مباحثه و مناظره نداشت ساكت گرديد و مجلس را واگذاشت شيخ توانائي بر صبر نيافت و گفت مرا نيز سئوالي است اجازه مي خواهم رماني اجازه داد گفت چه مي گوئيد در كسي كه بر امام عادل خروج كند و باوي بجنگد گفت كافر است پس از اندك تاملي گفت فاسق است شيخ گفت چه مي گوئي راجع با امير المومنين علي بن ابي طالب علیه السلام گفت امام است گفت چه مي گوئي راجع بخروج طلحه و زبير بال وي در جنگ جمل گفت توبه كردند. شيخ گفت خبر جنگ در آيه است و خبر تو به روايه رماني گفت در موقع سئوال بصري حاضر بودي گفت بلي گفت روايه بروايه و سئوال توصحيح و ايرادات وارد است پس از آن پرسيد كيستي و نزد كدام يك از علماء اين شهر تحصيل مي كني گفت پيش شيخ ابي عبد الله جعل گفت بجاي باش تا بر گردم باطاق ديگر رفت و كاغذي سر بمهر بدست وي داد و گفت باستاد خويش سپار خدمت استاد خود شتافت نامه را گشود و چون شروع بخواندن نمود خنديدن آغاز كرد و تا به آخر هماره مي خنديد و فرمود شرح مجلس امروز را تماما برايم نوشته و مرا بتربيت تو توصيه كرده و شما را لقب " مفيد (3} (1} " داده است. حضرت سيد مرتضي علم الهدي و سيد رضي رحمهما الله و حضرت شيخ طوسي و نجاشي صاحب رجال و شيخ ابوالفتح كراجكي از معاريف شاگردان ايشان مي باشند و ابن كثير شامي و صاحب شذرات نوشته اند كه سيد مرتضي بر جنازه شيخ مفيد با هشتاد هزار (80000) شيعه امامي در ميدان اشنان بغداد نماز گذارد و موافق و مخالف در اين روز گريان بودند و در جوار امامين همامين كاظمين عليهما السلام در قبرستان قريش پهلوي قبر شيخ ابوالقاسم ابن قولويه رحمه الله علیه بخاك سپرده شد. صاحب روضات) ص 26 ج 4) از تاريخ ابن كثير شامي چنين نقل نموده كه در آن جا در ذيل نام شيخ مفيد نوشته شده: شيخ رافضي بود و حامي و پيشتيبان آن ها و درباره آن ها متعصب و پادشاهان اطراف بديشان معتقد چرا كه بسياري از مردمان آن زمان مائل بعقيده و مذهب اماميه

بودند و بحلقه درس و محفل

مجموعه ورام (1)

(394) مجموعه ورام اين نسخه بخط نسخ خوب محمد محسن در سنه (1071) نوشته شده، عنوان مطالب را با شنجرف نوشته اند، پشت صفحه اول ميرزا آقا خان نوري اين شرح را نوشته است: هبه كردم بجناب فرزند مكرم نظام الملك في شهر شعبان سنه (1273). جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (346) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1829).

تفسير غريب القران سجستانی

[69]تفسير غريب القران سجستاني عربي مولف اين تفسير ابوبكر سجستاني است) ابو بكر محمد بن عزير سجستاني عزيزي نحوي متوفي سنه 330) كه از علماء و ادباء و صالحين قرن سوم و چهارم هجري بوده اند و سيوطي در طبقات النحويين نوشته اند: كه گويند پانزده سال زحمت تاليف كتاب غريب القرآن را تحمل نموده. در اسم پدر مولف اختلاف است بعضي او را عزيز بازاي معجمه و برخي آن را عزير باراي مهمله دانند در ابتداي نسخه ذيل آن را باراي مهمله ضبط كرده و سيوطي نيز در كتاب مذكور از جمعي نقل نموده كه باراي مهمله است و چنين نوشته است: ابومحمد بن الاحضر گويد كه نسخه از غريب القرآن بخط مصنف آن ديده ام كه در آخر نوشته شده) كتب محمد بن غزير (باراء مهمله. و نيز در همان كتاب است كه عزيزي با دوزاء معجمه است چنان كه دار قطني و ابن ماكولا و غير اين دو گفته اند و بعضي گويند كه اولي براي معجمه و دومي براي مهمله است تا نسبت ببني عزره باشد و اين قول غلط است چرا كه قياس در نسبت بدان عزري است نه عزيري. طرز اين تفسير اينست كه كلمات مشكله قرآني را بترتيب حروف الف با مرتب ساخته و آن ها را بعبارات ساده بيان مي كند و در حقيقت يك لغت قرآني است. در اين موضوع بسياري

از بزرگان كتاب نوشته اند و كشف الظنون جمعي را در ص (158 ج 2) كه قديم ترين آن ها ابان بن ثعلب بن رياح بن سعيد بكري متوفي سنه (141) و قريب ترين آن ها بزمان ما زين الدين عبدالرحيم بن حسين عراقي متوفي سنه (806) مي باشد نام برده و گويد كه ابن اثير هم جمعي ديگر را ذكر كرده است و غريب القرآن سجستاني مشهور ترين كتب مولفه در اين موضوع و مفردات راغب بهترين آن ها مي باشد. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي محمد صلي الله عليه و آله و سلم هذا تفسير غريب القرآن الف علي حروف المعجم ليقرب تناوله و يسهل حفظه علي من اراده و بالله التوفيق و العون الهمزه المفتوحه آ لم و سائر حروف الهجاء في اوائل السور كان بعض المفسرين يجعلها اسما للسوره يعرف كل سوره بما افتتحت و بعضهم يجعلونها اقساما اقسم الله بها الخ. (208) تفسير غريب القران سجستاني اين نسخه ظاهرا از خطوط قرن هفتم هجري و بخط نسخ است، اوراقي از اول و وسط و آخر آن افتاده بوده ابو القاسم بن محمد ابراهيم نام آن ها را در سال (1288) نوشته است اوراق افتاده را از روي نسخه نوشته اند كه بروايت يكي از شاگردان حضرت عميد الروساء ناقل صحيفه سجاديه مي باشد و بدين گونه ابتداء شده است: رب يسر و لا تعسر هذا كتاب غريب القرآن تاليف ابي بكر محمد بن عزيز النحوي و به نستعين بسم الله الرحمن الرحيم انه خير معين اخبرني السيد الاوحد العالم رضي الدين عميد الروساء ابو منصور هبه الله بن حامد بن احمد بن ايوب بن علي بن ايوب دام الله علوه قرائه عليه في شوال من سنه اثنتين و سمائه و من اصل كتابه نقلت و به عارضني قال اخبرني قاضي القضاه الخ. تفسير اسماء الحسني، ضياء القلب، رساله در نماز جمعه، فارسي حساب، سي فصل، و عقد الدر طهماسبي ضميمه اين كتاب است و تفصيل هر يك در فصل متعلق بان مي آيد. جلد چرمي ضربي. كاغذ قديمي و فرنگي. عده اوراق (111) صفحه (14) سطر، واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2013)

كافي يا جامع كافي (15)

(383) كافي چند كتاب از فروغ وكتاب روضه اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1084) نوشته شده از اول تا باخر آن مقابله و تصحيح گرديده، كلمات افتاده متن و معاني لغات مشكله آن را از كتب معتبره لغت در حاشيه صفحات نوشته اند، كاتب نامي از خود نبرده و مشتمل بر كتب ذيل است: نكاح، عقيقه، طلاق، عتق و تدبير و كتابه، صيد، ذبائح، اطعمه، اشربه، زي و تجمل و مروه، دواجن، وصايا، مواريث، حدود، ديات، شهادات، احكام، ايمان و نذر و كفارات وكتاب روضه. صفحه اول نو نويس است و قبل از آن در پنج ورق فهرست ابواب و فصول تمام كتب مندرجه نوشته شده. جلد تيماج ضربي. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا. عده اوراق (495) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر(عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1711).

شرح صغير مختصر النافع يا شرح صغير (2)

(564) شرح صغير مختصر النافع اين نسخه جلد دوم كتاب و بخط كاتب فوق در سنه (1229) نوشته شده و مشتمل بر كتاب نكاح تا آخر كتاب ديات است، در آخر اين نسخه نيز سه ورق كاغذ ننوشته بوده و بر دو صفحه آن بفارسي بعضي از مطالب راجعه بفقه و مسائل فقهيه نوشته شده است جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (225) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2494).

قواعد الاحكام يا قواعد علامه (2)

(609) قواعد الاحكام يا قواعد علامه اين نسخه نيز مشتمل بر تمام كتاب است و بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده دو ورق اول كتاب نو نويس و چند ورق از اول و آخر كتاب وصالي شده ظاهرا از خطوط قرن دهم است، تصحيح گرديده و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده و پشت آخرين ورق

بعضي از اقوال نادره علماء شيعه نقل گرديده است. جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (346) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (25/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2229).

كفايه الاحكام

[232] كفايه الاحكام عربي مولف اين كتاب حضرت محقق سبزواري رحمه الله عليه است [189] ص (407) و چنان كه از صاحب روضات نقل گرديد تاليف اين كتاب پس از كتاب ذخيره مولف بوده و بمناسبت اين كه آن شرح در عبادات است در اين كتاب مبحث عبادات را چندان تفصيل نداده و كتب معاملات لا مفصلا ذكر نموده و در حدود (30000) بيت كتابت دارد. كتب اين كتاب عبارتند از. طهارت. صلوه. زكوه. صوم. حج. جهاد. امر بمعروف و نهي از منكر. تجارت. دين. شفعه. رهن. مفلس. حجر. ضمان. صلح. شركت. مضاربه. مزارعه و مساقات. اجاره. و كاله. و ديعه. عاريه. سبق. و رمايه. وقوف و صدقات و مسكن. وصيت. نكاح. طلاق. خلع و مبارات. ظهار. ايلاء. لعان. عتق و تدبير و مكاتبه و استيلاد. ايمان و نذر. اقرار. جعاله. لقطه. احياء موات. صيد و ذباحه. اطعمه و اشربه. غصب. قضاء. شهادات و كتاب ميراث. آن چه از نسخ اين كتاب را ديده ايم مشتمل بر بيش از كتب فوق نبوده و تمام آن ها در سال (1269) چاپ شده است. مرحوم ملا ابوالحسن عاملي جد مادري صاحب جواهر بشرح كتاب متاجر كفايه پرداخته اند) روضات ج 4 ص 119). آغاز: كتاب الطهاره و فيه فصول الاول في الوضوء و فيه ابحاث الاول يجب الوضوء للصلوه الواجبه و الطواف الواجب و المشهور و جوبه لمس كتابه القرآن ان وجب الخ مرحوم آخوند ملا كاظم خراساني موجد مشروطيت ايران را نيز كتابي بنام " كفايه " اصول فقه مي باشد كه از كتب مهمه و درسي است.

كافي يا جامع كافي (6)

(374) كافي اصول اين نسخه بخط نستعليق محمد مومن بن اسمعيل در سنه (

شرح شرايع يا مسالك الافهام (9)

(550) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ خوب محمد يونس بن محمد خان همداني در سنه (1103) نوشته شده و مشتمل بر كتب ذيل است كتاب تجارت، رهن، مفلس، حجر، ضمان، حواله و كفالت صلح: شركت، مضاربه، مزارعه و مساقاه، و ديعه، عاريه، اجاره، و كاله، وقوف، سكني و حبس، هبه، سبق و رمايه، وصيت و تمام كتاب نكاح، داراي يك سر لوح خوب و تمام صفحات مجدول بطلا و زنگار مي باشد. جلد تيماجي ضربي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (351) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (24 سانتي متر (نمره كتابخانه (2648).

فصول (2)

(710) فصول اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر تمام كتابست كاتب آن عبدالصمد بن محمد صادق جنابادي در سنه (1260) مي باشد. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (239) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (954).

شرح لمعه يا الروضه البهيه (13)

(593) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه بخط نسخ محمد صادق بن ملا محمد يوسف در سنه (1125) نوشته شده و مجلد دوم است، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي از ملا محمد علي استرابادي و سلطان و خود مصنف نوشته شده، ورق اول و چند ورق از آخر وصالي شده و پشت صفحه آخر كتاب و ورقي كه بعد از آن است مطالبي از شرح جعفر به ابوطالب و جامع الاخبار و نگارستان نوشته اند جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (354) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي بزرگ. طول (24/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2570).

اللولو المسجور

[290] اللولو المسجور عربي اين رساله از تاليفات حضرت شيخ اسد الله كاظميني رحمه الله عليه است [289] ص (607) و در مقدمه آن بيان كرده اند كه شايسته است اين كتاب را " اللولو المسجور في معني الطهور " يا " تطهير الطهور من شبهات بعض الجمهور " ناميد. از عبارات مقدمه و مطالب رساله معلوم مي شود كه از علماء عامه ابوحنيفه عرض و بعضي از تابعين ايشان قائل اند بر اين كه از لفظ "طهور" مطهريت مفهوم نمي گردد و مراد از آن مبالغه در طهارت است و مولف اين رساله را در رد بر آن ها نگاشته و بكلمات و عبارات فقها و لغويين عامه و خاصه استشهاد نموده و در حدود (1000) بيت كتابت دارد. آغاز: بسمله الحمد لله الذي انزل من السماء ماء طهور اليطهر به الناس الخ. انجام: وليكن صفوتك مع الله تع في جميع طاعاتك كصفوه الماء حين انزله من السماء و سماه طهورا و طهر قلبك بالتقوي و اليقين عند طهاره جوارحك بالماء و قد فرغ المولف من تسويد هذه الرساله في اليوم الرابع و العشرين من شهر ذيقعده الحرام من شهور سنه ماتين و ست عشره بعد الالف الهجريه علي مهاجرها و عترته خير البريه الف سلام و ثناء و تحيه ربنا طهرنا من ادناس النفوس و وساوس الشياطين و اجعلنا من اوليائك الصالحين المخلصين بر

حمتك يا ارحم الراحمين و اكرم الاكرمين (729) اللولو المسجور اين نسخه بخط نسخ نگاشته شده و باخرين عبارت مصنف كه حاكي از سال تاليف است خاتمه يافته، از قرائن معلوم مي شود كه كاتب آن خود مصنف بوده اند و نيز احتمال قوي مي رود كه اولين نسخه بوده باشد. كاغذ فرنگي. عده اوراق (26) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (ضميمه نمره (901) كتابخانه است.

مستند الشيعه في احكام الشريعه (1)

(641) مستند الشيعه اين نسخه كه بخط نسخ نوشته شده مجلد سوم و مشتمل بر كتاب زكوه تا اواخر حج است) تا قمستي از زيارت قبر پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم تقريبا سه ورق از اواخر كتاب و قسمتي از كتاب حج افتاده است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده است، قسمتي از ورق اول پاره شده، بعضي از اوراق اوليه مقابله و تصحيح گرديده و كلمات افتاده از متن درحاشيه تحرير گرديده است. جلد مرغش. كاغذ فرنگي. عده اوراق (388) صفحه (26) سطر. واقف سپسهالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2331).

شرح شرايع يا مدارك الاحكام (5)

(540) شرح شرايع يا مدارك الاحكام اين نسخه بخط نسخ خوب مهدي بن مير هاشم حسيني مرندي در سنه (1233) نوشته شده و مشتمل بر قسمتي از صلوه) صلوه كسوف تا آخر كتاب (و زكوه و خمس و صوم و اعتكاف مي باشد. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (198) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2654).

قصيده شاطبي يا حرز الاماني

[89] قصيده شاطبي يا حرز الاماني عربي اين كتاب در علم قرائت قرآن كريم و ناظم آن شاطبي است) ابومحمد القاسم بن فيره بن ابي القاسم خلق بن احمد رعيني

شاطبي 1} (1) 590-538}) كه يكي از كوران روشن ضمير و اعجوبه هاي كم نظير بوده مذهب شافعي داشته، و در علم قرائت و نحو و لغت و تفسير و حديث كامل بوده و اين منظومه را با بهترين طرزي انشاء و مشتمل بر تمام رموز قرائتي و تجويدي است. و آن را " حرز الاماني و وجه التهاني " ناميده است. ابن خلكان در باره اين كتاب گويد: تصور نمي كنم كسي در اين اسلوب بر وي سبقت جسته باشد و مشتمل بر رموز عجيب و اشارات لطيفي است. عدد ابيات آن را ابن خلكان كه نزديك ترين مولفين بعصر شاطبي است (1173) نوشته و صاحب كشف الظنون بديشان اقتدا كرده ولي صاحب روضات عده آن ها را (1320) دانسته است و نسخه ذيل كه در سنه (997) نوشته شده نيز داراي (1173) بيت است. بر اين قصيده شروح بسيار نوشته شده و اولين شرح آن از علم الدين مصري متوفي سنه (643) ميباشد كه علم قرائت را از شاطبي فرا گرفته است. صاحب كشف الظنون در صفحات 428 تا 430 ج 1 و صاحب روضات در صفحات 179 و 180 ج 3 جمعي از شارحين اين كتاب را نام برده اند و در فهرست آصفيه نسخي از شروح اين كتاب موجود است ج 1 ص (296 تا 304) بدان كتب مراجعه شود. شاطبي را قصيده ديگري اما رائيه در تجويد است كه آن را " عقيله اتراب القصائد في اسني المقاصد " نامند و سخاوي مذكور اين را نيز شرح كرده و آن شرح موسوم ب " وسيله " است چنان كه اسم شرح قصيده اولي "فتح الوصيد في شرح القصيد" است و چنان كه در فهرست رضويه ص 225 و 226 و 230 ج 2 نوشته شده شاطبي عبارات " كتاب تيسير و مقنع " ابوعمر و عثمان بن سعيد دواني متوفي سنه (444) را قصيده لاميه و رائيه كرده است. آغاز: بدات ببسم الله في النظم اولا - تبارك رحمانا رحيما و موئلا. انجام: و تبدي علي اصحابه نفحاتها - بغير تناه زرنبا و قرنفلا (255) {2} (1) قصيده شاطبي يا حرز الاماني اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (997) نوشته شده، كاتب نام خود را ننگاشته، در حاشيه بيشتر صفحات مطالب قصيده شرح شده ولي معلوم نيست شارح كيست، قبل از شروع بكتابت قصيده در

اولين صفحه كتاب شرح علاماتي كه بر كلمات قرآني است نوشته شده پس از آن نظم وقوف سجاوندي را در (19) بيت نوشته اند و پس از اتمام اصل قصيده مثنوي جزري مذكور در ص (191) اين فهرست نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ حنائي. عده اوراق كليه (85) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17 سانتی متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____ (2017) فيره بكسر فا و سكون ياء و تشديد راء بلغت لا تيني بمعني آهن است و رعيني بضم راء و فتح عين مهمله و سكون ياء و پس از آن نون و ياء اين نسبه بسوي " ذي رعين " است كه يكي از اقيال يمن است و بدان جا مردمان زيادي نسبت داده شده اند و شاطبي با شين و الف و طاء مكسوره مهمله و پس از آن باء موحده منسوب بسوي "شاطبيه" است كه شهري بزرگ در طرف مشرق اندلس بوده. و بعضي گفته اند كه نام شاطبي ابوالقاسم است و كنيه وي نام او است ولي من در اجازاتي كه مشايخ وي براي او نوشته اند نام وي را ابومحمد قاسم چنان كه در اين جا نقل شده ديده ام) ترجمه از ابن خلكان ج 1 ص (422) 1) {2} انجام اين كتاب را روضات اين شعر نوشته: و آخر دعوانا بتوفيق ربنا - ان الحمد لله الي وحده علا. ولي در نسخه اين كتابخانه پس از اين بيت چهار شعر ديگر كه آخري را نقل كرديم موجود است.

اربعين شيخ بهائي (4)

(265) اربعين شيخ بهائي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، و باخرين عبارت اصل كتاب قناعت نموده، حتي تاريخ تاليف و فراغت را كه مولف نوشته اند نقل نكرده. جلد تيماجي. كاغذ نباتي. عده اوراق (101) صفحه (17) سطر. قطع خشتي. واقف سپهسالار. طول (22 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1803)

قرآن تمام

(8) قرآن تمام - اين نسخه بخط آقا ابراهيم قمي است و داراي دو سر لوح خيلي

زيبا است جدول صفحات و اسامي سور و تقسيمات قرآني با طلا است رموز قرائتي را با سرخي گذارده اند - سوره فلق و وره ناس را در دو صفحه نوشته و اطراف آن را با طلا نقاشي كرده اند - پ از ختم كتابت قرآن در يك صفحه چنين رقم نموده: و انا احمد الله المنان علي التوفيق لكتابه كلامه القران و ذلك في شهر جمادي الاخري و انا المذنب المحتاج الي شفاعه النبي الامي محمد ابراهيم القمي و صار تاريخ اتمامه) و كان هي في جمادي الاخري (و الصلوه و السلام علي نبيه المصطفي و آله مصابيح الدجي ما دامت الارض و السماء و الحمد لله سنه (1082) - بر دو صفحه كاغذ ننوشته كه در آخر قرآن بوده اعتضاد السلطنه شرحي بدست خود بخط شكسته نستعليق مبني بر تعريف از خط مرحوم آقا ابراهيم قمي و تذكر بدان عبارتي كه ماده تاريخ اتمام كتابت قرآن است مرقوم داشته اند. جلد روغني با نقاشي ريز گل و بوته بسيار ظريف و از طرف داخل شاخ برگ با طلا. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (224) صفحه 19 سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار - طول (9/5 سانتي متر (عرض (6/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1008).

مجموعه ورام (3)

(396) مجموعه ورام اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، ورق اول و آخر آن افتاده بوده، در سنه (1250) آن را نوشته و عنوان مطالب كتاب با شنجرف در حاشيه نوشته شده و چندين ورق كاغذ ننوشته اول و آخر كتاب است. جلد تيماجي ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (299) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (28 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1830).

رساله ريحانه الصدور

[193] رساله ريحانه الصدور فارسي مولف اين رساله كه در اثبات سي روز بودن ماه رمضان در تمام سال ها است ملا محمد علي بابي زنجاني مي باشد كه درسال (1265) در زنجان كشته شده و اين رساله را بنام محمد شاه قاجار در سال (1259)

پيش از بابي شدن در حدود (2000) بيت تاليف و مشتمل بر ديباچه و چهار فصل و خاتمه اي بدين تفصيل است: فصل اول در تحقيق معني هلال و آن چه مترتب است بر آن.فصل دوم در بيان معرفت ايام هلال و لو احق آن. فصل سوم: در معرفات و معينات اوائل شهور. فصل چهارم: در بيان تحقيق معرفت ماه و لو احق آن. خاتمه: در آداب و ادعيه اول هر ماه. هر يك از فصول را بچندين ريحانه تقسيم و مطالب را در تحت اين عنوان نگاشتهو خود آن را "ريحانه الصدور" ناميده و در تمام موارد اخبار و احاديثي از كتب اماميه براي اثبات مدعاي خويش بفارسي نقل كرده است. شرح حال ملا محمد علي زنجاني) مولف اين رساله (را سپهر در مجلد سوم ناسخ) تاريخ قاجاريه (مفصلا نقل و مختصر آن اينست: ملا محمد علي زنجاني از شاگردان مرحوم شريف العلماء) ملا محمد شريف بن حسنعلي مازندراني ره متوفي سنه 1245) كه از روساي شيعه اماميه در عصر خويش بوده اند مي باشد، پس از اين كه از عراق عرب بزنجان بر گشب براي آن كه خود را معروف و مشهور سازد مسائل خلافيه را مدنظر قرار داد و قول ضعيف را تقويت نمود كه بمصداق خالف تعرف شهرتي بسزا يابد مردم كه طالب هر راي تازه و عقيده اي نو هستند گرد او جمع آمدند، از جمله عقائد اين مرد يكي سي روز بودن ماه رمضان در تمام سال ها است كه همين رساله را در اثبات آن انشا نمود) ولي بايد دانست كه اين عقيده تازه نيست و از قدماء قائل بان دارد و حضرت علم الهدي سيد مرتضي رحمه الله علیه در رد بر آن رساله تاليف و نسخه از آن كه در سال (676) نوشته شده در كتابخانه حضرت رضا علیه السلام موجود است (ج 2 فهرست رضويه ص 38) و نيز معتقد بونده كه سجده بر بلور شفاف جائز است. علماء و دانشمندان زنجان با وي مخالفت ورزيده و به پيشگاه محمد شاه غازي قاجار شكايتش نموده او را بطهران خواست و بيرون شدن او را از آن شهر روا نداشت در اين هنگام سيد علي محمد باب طلوع كرده و هر جا مغضوب دولت و ملت را سراغ مي كرد با او باب مكاتيب باز و او را بخويشتن دعوت مي نمود با ملا محمد علي همين

كار را نمود او چون طالب مطلبي تازه و رائي نو بود دعوت او را پذيرفت پس از فوت محمد شاه عبا و عمامه خود را گذارده و بالباس سر بازي از شهر طهران بيرون و بطرف زنجان رهسپار گرديد مرحوم زنجان چون خبر ورود او را شنيدند بنا بر عادت ديرين كه نسبت بروحانيين احترامات و تجليلاتي قائل مي شدند از ايشان استقبال كرده و با احترام او را پذيرفتند، پس از ورود ملا محمد علي شروع بدعوت بنام باب نمود و مردم را بدو مي گروانيد گروهي زياد بگرد خويش گرد آورد و چون خواست كه بمسجد رود ده تا پانزده هزار كس با وي بودند باري با مردم شروع بزد و خورد نمود و بسياري از مردم زنجان را بكشتن داد و خان ها و بازار را تاراج و طعمه آتش نمود پس از مدت ها كه با مردم و قشون دولت جنگيد كشته شد و با صحاب خود نويد داد كه پس از چهل روز ديگر زنده خواهد شد و بايستي تا آن هنگام يارانش پايداري كنند كه چون وي بر گردد كارشان بالا گيرد ياران چندي پايدار شدند ولي چون ديدند دروغ وي ظاهر شد و ديگر توانائي بر ماندن در قلاع ندارند بحاكم زنجان كه در آن هنگام امير اصلا نخان دائي ناصر الدين شاه بود تسليم شده و پس از چندين ماه زد و خورد مردم راحت شدند ملا محمد علي زنجاني در اين رساله ريحانه الصدور كتابي بنام " مشارع الافهام في تحقيق مدارك الاحكام " بخود نسبت داده ولي ما نسخه آن را سراغ نداريم. آغاز: بسمله الحمد لله الذي هدانا بنور الاهله... و بعد چنين گويد طالب طريق عبوديه جناب سبحاني الخ. (503) رساله ريحانه الصدور اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1259) نوشته شده، دو صفحه اول ميان سطور آن تذهيب گرديده، كاتب نامي از خود نبرده است، اعتضاد السلطنه پشت ورق اول در سنه (1295) چنين نوشته اند: رساله ريحانه الصدور از ملا محمد علي بابي است قبل از اين كه باين راه ضلالت و گمراهي در آيد از براي شاهنشاه مبرور محمد شاه مغفور انار الله برهانه بخط خود نوشته بوده كه ماه مبارك رمضان سي روز تمام است جلد تيماج نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. مجدول بطلا و سرخي و زنگار. عده اوراق (139)

صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2536).

شرح شرايع يا مسالك الافهام (8)

(549) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه كه بخط نسخ خوب نوشته شده مشتمل بر قسمتي از كتاب ضمان و كتاب حواله و كفاله و كتب بعد از آن تا قسمتي از كتاب نكاح است) ابتداء نكاح منقطع (و كاتب آن محمد هاشم ابن ميرزا محمد خوسفي قايني در سنه (1094) است و اولين سطر نسخه اين است: الفقهاء بهذه الايه علي مسائل من الجعاله و الضمان. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (433) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2628).

فقه الرضا يا فقه الرضوي

بسياري از احكام است كه علماء اماميه آن ها را ذكر و مستند آن ها معلوم نبوده است. انتهي. اگر چه سيد بحر العلوم دامنه كلام را وسعت داده و در اين موضوع قلم فرسائي نموده ولي چون مقصود ما بهمين اندازه انجام يافت از ترجمه باقي عبارات شان صرف نظر كرديم اگر خواستيد بكتاب فوائد ايشان يا مقدمه نسخه چاپي فقه الرضا مراجعه نمائيد. فقه الرضا در سال (1274) بضميمه كتاب مقنعه شيخ مفيد چاپ شده و در حدود (3600) بيت است. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و العاقبه للمتقين و صلي الله علي محمد خاتم النبيين و علي آله الطاهرين الطيبين الفاضلين الاخيار و سلم تسليما {1) {1) يقول عبد الله علي بن موسي الرضا اما بعد فان اول ما افترض الله علي عباده الخ. (606) فقه الرضا اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و چندين ورق از آخر آن افتاده است، ظاهرا از خطوط قرن دوازدهم مي باشد و آخرين سطر نسخه اين است: هي صلوه الابوابين افتتح بتكبيره واحده و قل في تكبيرك في هذه. جلد تيماجي. كاغذ قديمي. عده اوراق (121) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع

خشتي. طول (23 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه) {1} ____. (2321) 1) نسخه چاپي و خطي اين كتاب آغاز آن بدين گونه كه در اين جا نقل شده مي باشد ولي تصور مي كنم كه از الحمد لله تا كلمه تسليما را نويسندگان اضافه كرده اند.

شرح ارشاد يا مجمع الفائده

[206] شرح ارشاد يا مجمع الفائده عربي مولف اين شرح حضرت مقدس اردبيلي رحمه الله عليه است) احمد بن محمد اردبيلي معرفي سنه 1} (1) (993} كه از اجله علماء اسلام و بزرگان اماميه اند و مختصري از شرح حال ايشان در ذيل كتاب نمره [37] در ص (83) گذشت و مولفات ايشان يكي آيات الاحكام موسوم به "زبده البيان" است كه در ص (83) شرح آن داده شده و يكي حديقه الشيعه و ديگري تعليقاتي بر شرح مختصر عضدي و يكي شرح الهيات تجريد و شرح ارشاد الاذهان) همين كتاب (است. چنان كه از نسخ خطي و چاپي مجمع الفائده معلوم مي شود قسمت شرح كتاب نكاح تا آخر كتاب ايمان و كفارات بدست نيامده آقاي شيخ عبدالعزيز جواهرالكلام در ج 1 فهرست كتب خطي معارف ص (95) نوشته اند كه اين قسمت) از نكاح تا آخر ايمان و كفارات (4) كتاب (شرح ارشاد اردبيلي در اثر اين كه بسيار بد خط و ناخوان بوده پاك نويس نشده از ميان رفته و مرحوم سيد صاحب مدارك كه يكي از شاگردان مبرز اين شارح بوده خواسته اند نقصان اين شرح را تكميل نمايند و در عين حال جنبه ادب را هم ملحوظ دارند لذا شرح اين قسمت ناقص را بر كتاب مختصر النافع نگاشته و نسخه اول اين شرح كه خط مولف را دارا است در كتابخانه آقاي آقا سيد حسن صدر الدين در كاظمين موجود است. انتهي. مولف تاريخ تاليف اين شرح را در آخر كتاب ديات سال (985) در نجف اشرف معين نموده و در آخر كتاب صلوه كه آخر مجلد اول اين كتابست تاريخ شروع باين شرح را سال (977) ضبط كرده اند بنابراين تاليف اين شرح هشت سال طول كشيده است. مولف اين كتاب را " مجمع الفائده و البرهان في شرح ارشاد الاذهان " نام نهاده و چنان كه در آخر

كتاب صلوه نسخه چاپي نوشته شده اسم اين كتاب را بعضي مجمع الفوائد و برخي مجمع الدلائل و البرهان مي دانند ولي در تمام كتب سير و فهارسي كه از نظر بنده گذشته نام اين كتاب " مجمع الفائده و البرهان في شرح ارشاد الاذهان "ضبط گرديده است. اين شرح مفصل كه آن را از شروح استدلالي ارشاد الاذهان توان دانست از اول كتاب تا آخر متاجر كه كتاب عطايا است و از صيد و ذباحه تا آخر ديات آن در سال (1272) چاپ شده و متن كتاب ارشاد) جز كتاب نكاح تا صيد و ذباحه (بالاي صفحات آنست آغاز: بسمله الحمد لله خالق الهدايه و الارشاد و مميز الانسان من بين المخلو قات بالكرامه و الوداد الخ (532) شرح ارشاد يا مجمع الفائده اين نسخه بخط نسخ خوب جعفر بن محمد حسين كاشاني در سنه (1250) نوشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه مي باشد و درحاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از مولف نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (155) صفحه (30) سطر واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____. (2263) روضات ص (22) ج 1 هديه الاحباب ص (245) منتهي المقال ص (40) لولو ص (100).

مناجات المعصومين و غيرهم

[32] مناجات المعصومين و غيرهم عربي اين كتاب مشتمل بر دو باب است باب اول در ادعيه و مناجات هائي كه از ائمه معصومين علیهم السلام رسيده و همه را بنام مناجات ذكر نموده و سي و يك مناجات است. باب دوم در ادعيه و مناجات هائي كه مولف از كلمات متفرقه ائمه عليهم السلام جمع آوري و تركيب نموده و يا بزرگان اولياء و علماء سابق انشاء كرده اند و در اين باب سي و نه مناجات است. مولف از خود اسم نبرده و آن چه تفحص كرده ايشان را نشناختيم {1) {1) بمناسبت آن كه اول نسخه نوشته شده مناجات المعصومين در كتابخانه بدين نام ثبت شده، ولي در مقدمه مولف تصريح نموده كه آن را "روح الارواح و حيوه الاشباح". نام گذارده ام. آغاز: بسمله

الحمد لله الذي اذاق قلوب العارفين من لذه مناجاته انجام: و ليس دونك ولي و لا وال انك انت بالجود الاعم علي العالمين منان. {1) {1) از ان جائي كه حضرت سيد ابن طاوس [26] در مولفات شان دعا هائي را انشاء كرده اند احتمال مي دهم كه اين كتاب را هم ايشان جمع آوري كرده باشند ولي هيچ كس كتابي را بدين نام و نشان از ايشان ندانسته جز اين كه عموما كتابي را بنام " روح الاسرا و روح الاسمار " بايشان نسبت داده اند و موضوع آن را هم تعيين نكرده اند شايد همين كتاب باشد و در اين جا اسم آن تصحيف شده و بدين نام در آمده باشد و يا روح الارواح نام آن باشد و ان ها تصحيف نقل كرده باشند اگرچه اين هم خيالي دور است

مناهل

[246] مناهل عربي صاحب مناهل و مولف آن حضرت سيد محمد مجاهد كربلائي فرزند حضرت صاحب رياض و دختر زاده حضرت آقاي بهبهاني رحمه الله عليهم اجمعين است)محمد بن امير سيد علي بن محمد طباطبائي 1} (2) (1242-1180) كه يكي از علماء معروف دوره سلطنت فتحعليشاه قاجار بوده از پدر بزرگوار خويش و حضرت سيد مهدي بحر العلوم كسب علوم و فضائل نموده و از كربلاء معلي مهاجرت باصفهان كرده و در اين شهر بافاده و افاضه اشتغال داشت، طلاب علوم دينيه با رغبتي تمام بمحضر درس ايشان حاضر شده و اوراق مولفاتشان را چون ورق گل مي بردند و تاليف مفاتيح الاصول را در اصفهان بنهايت رسيد و چون خبر فوت پدر را بايشان رسانيدند بي درنگ بطرف عتبات عاليات حركت و پس از توقف چندي در كربلاء معلي كه وطن اصلي شان بود بكاظين مهاجرت و در آن جا رحل اقامت انداخت و تا آخرين مدت مجاورت خويش در اعتاب مقدسه در آن شهر بسر برد. فتحعلي شاه قاجار چون عازم جنگ با روس ها گرديد چنان كه از سائر علماء ايران خواستار شده بود كه با او در اين جنگ شركت جويند تا جنبه ديني نيز بدان داده باشد اين جناب را كه معروف بزهد و تقوي و فضيلت بودند از كاظمين نيز دعوت نمود

ايشان هم اجابت نموده و بطرف ايران حركت كردند و بهمين مناسبت معروف و مشهور به " سيد مجاهد " گرديدند، حضرت محقق نراقي نيز در اين سفر با شاه بودند و شاه نسبت بسيد بي نهايت تجليل و احترام مي نمود اركان دولت بمصداق الناس علي دين ملوكهم نهايت درجه خضوع و خشوع درباره ايشان مرعي مي داشتند حتي براي خدمت گذاري ايشان ميان آن ها نزاع و جدال مي شد و لي چون جنگ بشكست منتهي گرديد شروع به بي احترامي و توهين بان جناب گذارده و در اثر هم و غم شكست ملت اسلام و بي ادبي لشكريان مريض شده و در قزوين به جواررحمت الهي منتقل جسد شان را با كمال عجله و شتاب بكربلاء معلي برده و در آن آستان مبارك به خاك سپردند. مولفات ايشان عبارتست از: مفاتيح الاصول كه بمناسبت آن از ايشان نيز به " صاحب مفاتيح الاصول " تعبير مي كنند. و اصلاح العمل اين كتاب در مسائل عبادات است. و مسائل النجاه كه در اصول فقه است و در ابتداء عمر به تاليف آن پرداخته، رساله در حجيه ظن مطلق و كتاب مناهل همين كتاب. كتاب مناهل يكي از كتب مفصله در فقه اماميه و تقريبا استدلالي است و بعضي از كتب آن چنان كه ذيلا شرح خواهيم داد چاپ گرديده ولي با تحقيق و تفحص در كتابخانها و فهارس آن ها ندانستيم كه مولف توفيق بر اتمام دوره كامل فقه يافته اند يا نه بهر حال چند نسخه اين

كتابخانه از قسمت هاي چاپ نشده است و شايد نسخ آن هم منحصر بفرد باشد چرا كه در جاي ديگر از آن ها سراغ نيافتيم و قرائني بر نسخه اصل بودن دارند كتبي كه از اين كتاب بقطع رحلي در طهران سال 1274) در آخر كتاب شركه باين تاريخ تصريح شده (چاپ شده مشتمل بر كتب ذيل است: قرض و دين، مفلس، حجر، ضمان حواله و كفاله، شركه. قسمت، مضاربه مزارعه و مساقاه، و ديعه، احكام متفرقه، وجوب اتباع قرائت قرآن و حرمت غناء و قمار و غيره، بيع، صلح، رهن، وكاله، وقف و سكني و عمري و رقبي و حبس، هبه و هديه، نكاح، طلاق، يمين، نذر و عهد، عتق، اقرار، جعاله اطعمه و اشربه، شفعه، احياء موات، مواريث و كتاب قضاء. و كليه اين كتب

مذكوره در حدود (65200) بيت است چنان چه از اولين نسخه ذيل معلوم مي شود مولف سه كتاب طهارت مناهل تاليف نموده و غير از نسخه اين كتابخانه نسخه اي در جاي ديگر تاكنون سراع نيافته ايم و نيز از كتاب صلوه و صوم و حج و اجاره و صيد و ذباحه و حدود و ديات و قصاص مناهل خبري و اثري ظاهر نيست. و غير از كتب چاپ شده و كتاب طهاره، كتب مناهل اين كتابخانه در حدود (45600) بيت است و مصنف بيشتر از كتب را ابتداء به بسمله و حمد و صلوه كرده اند. آغاز: كتاب طهارت: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه و السلام علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين كتاب الطهاره منهل الطهاره لغه النزاهه و النظافه كما صرح به في المعتبر الخ آغاز كتاب زكوه بعد از بسمله و حمد و صلوه: كتاب منهل الزكوه مقدمه الزكوه لغه علي ما صرح به الخ. {2) {1) ____ روضات ص 120 ج 4، هديه الاحباب ص (183)، ناسخ التواريخ جلد اول قاجاريه.

شرايع الاسلام

[201] شرايع الاسلام عربي مولف اين كتاب كه يكي از كتب مهمه در فقه اماميه است حضرت محقق حلي اعلي الله مقامه مي باشد) شيخ نجم الدين ابوالقاسم جعفر بن حسن بن زكريابن يحيي بن حسن بن سعيد حلي هذلي 1} (1) (588/602-726/676) اين عالم بزرگ مشهور به محقق و محقق حلي و محقق اول اند و هنگامي كه هلاكو خان بغداد را فتح نمود در حليه متوقف و مشغول بتدريس و افاده موافق مذهب اماميه بوده حضرت خواجه نصير الدين طوسي ره براي تشرف باستان ايشان بحله آمده و بر مجلس درس وارد گرديد حضرت محقق با حترام خواجه خواس درس را ترك گويد محقق طوسي مستدعي شده كه افاده را ادامه دهند موضوع درس هم استحباب تياسر قبله براي اهل عراق بود خواجه اجازه خواسته و پرسيدند كه معني استحباب در اين جا چيست اگر به قبله باشد كه واجب است و اگر از قبله باشد كه حرام حضرت محقق فرمودند من القبله الي القبله خواجه ساكت شدند پس از اين مجلس رساله اي در اين

موضوع حضرت محقق انشاء و خدمت خواجه فرستاده و تمام آن رساله را ابن فهد حلي در المهذب البارع نقل كرده اند. پس از درس خواجه از فضلاي حوزه سئوال فرموده جواب و شرحي از ان مجلس در ص (386) اين فهرست گذشت. حضرت محقق شعر هم مي سروده اند و پاره اي از آن ها را روضات در صفحه (148) نقل كرده است. پدر و جد مولف نيز از علماء بزرگ اماميه اند. محقق در ميان علماء اماميه چون آفتاب درخشنده و كتاب شرايع در ميان كتب فقهيه چون ماه تابنده است، اين كتاب در نظر علماء و دانشمندان وقع و اهميتي فوق العاده دارد و شروح و حواشي متعدده بر آن نگاشته شده از آن شروح يكي جواهر الكلام ص (387) و ديگري " مسالك الافهام " از حضرت شهيد ثاني رحمه الله علیه كه شرح بر تمام كتاب است و ديگري "مطالع الانوار" حجه الاسلام رشتي كه فقط شرح طهارت و صلوه است) هر دو كتاب در اين فصل مذكور خواهند شد (و كتاب " تنقيح الرابع في شرح الشرايع " فاضل مقداد است كه نسخه آن در كتابخانه حضرت رضا علیه السلام موجود است. محقق نامي براي اين كتاب نگذارده ولي در كتب آن را " شرايع الاسلام في احكام - الحلال و الحرام " ضبط كرده اند و مشهور به " شرايع " يا " شرايع الاسلام " مي باشند. مولفات ديگري نيز از حضرت محقق بيادگار مانده كه عبارت اند از مختصر النافع و معتبر شرح آن، و معارج در اصول فقه و جواب مسائل مصريه و جواب مسائل عزيه و نهج الوصول الي معرفه الاصول) در اصول فقه (و كتاب الكهنه) در منطق (و كتاب نكت النهايه) در دو جلد (و كتاب المسلك) در اصول دين (و كتاب " مراسم " سلار ديلمي را مختصر كرده اند و بنام " مختصر مراسم " مشهور است. كتاب شرايع بار ها چاپ شده و از كتب درسي اماميه مي باشد و مشتمل بر يك دوره فقه مفصل از طهارت تاديات و داراي فروع زياد است. آغاز: بسمله اللهم اني احمدك حمدا يقل في انتشاره حمد كل حامد الخ. {1) {1) _____ در تاريخ تولد و وفات حضرت محقق اخلافاتي است نگارنده سال تولد را 602 و وفات را 676 تصور مي كنم در روضات ج 1 ص (146) اقوال را نقل و

در لولو ص (147) نيز بسياري از آن ها نقل شده، در فهرست رضويه ج 2 ص (77) بنحو ديگر و فهرست فاضليه ص (108) بر خلاف همه نوشته هديه الاحباب ص (233) سال وفات را (676) ضبط كرده است.

زاد المعاد (1)

(57) زاد المعاد - اين نسخه بخط نستعليق خوب عبدالله بن درويش علي اصفهاني در سنه (1155) نوشته شده، زيارات و ادعيه را بخط نسخ خوب نوشته اند ترجمه تمام ادعيه و زيارات و اسامي ابواب و فصول با سرخي نوشته شده، داراي دو سر لوح خوب است يكي در اول كتاب و ديگري اول باب پنجم، و دو صفحه اول كتاب و دو صفحه اول باب پنجم تذهيب شده. جلد روغني گل و بوته دو رو در وسط جلد طرف راست نوشته شده: سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر و لا حول و لا قوه الا بالله العلي العظيم و صلي الله علي محمد و آله. و در وسط جلد طرف چپ نوشته شده: و آله اجمعين حسبنا الله و نعم الوكيل و لا حول و لا قوه الا بالله العلي العظيم في سنه (1155). طرف داخل هر دو جلد گل نركس كشيده شده. كاغذ سمرقندي مجدول بطلا. عده اوراق (310) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1027).

شرح ارشاد يا تنقيح البيان (2)

(528) شرح ارشاد يا تنقيح البيان اين نسخه بخط نستعليق خيلي خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و باخرين عبارت شارح كه حاكي از سال تاليف و نام ايشان است قناعت نموده و مشتمل شرح از ابتداء كتاب ارشاد تا آخر مقصد اول از نظر سوم از كتاب طهارت مي باشد و ظاهرا اولين نسخه ايست كه از سواد ببياض آمده است جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (289) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره

كتابخانه (2484).

تمهيد القواعد (1)

اشاره

(463) تمهيد القواعد اين نسخه بخط نسخ خوب محمد رحيم بن محمد هادي نائيني در سنه (1250) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب مذكور است، فهرست مفصل مطالب كتاب را كه خود مولف نيز مرقوم فرموده اند ضميمه دارد، در آخر تمهيد نگاشته شده كه در سنه (1256) در بروجرد آن را با نسخه ديگر مقابله كرده اند و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده است. جلد روغني عالي گل و بوته دو رو زمينه لاكي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (178) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2220).

فوائد جديده آقاي بهبهاني

[284] فوائد جديده آقاي بهبهاني)عربي(حضرت آقاي بهبهاني رحمه الله عليه [179] ص (389) پس از كتاب فوائد حائريه خويش كه پس از اين بذكر آن خواهيم پرداخت بتاليف اين فوائد پرداخته و آن را "الفوائد الجديده" نامند و مشتمل بر (40) فائده از فوائد اصوليه است و در حدود (1000) بيت كتابت دارد. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين رب وفق واهد و انفع فائده الخ. انجام: في خصوص هذه المسئله يحتاط و لا يجوز العمل بالاجتهاد لما عرفت فتامل جدا تمت الرساله. (712) فوايد جديده اين نسخه را بخط نسخ محمد باقر گلپايگاني در سال (1252) بارسائل ديگري كه در ذيل فوائد حائريه مذكور است نوشته و تماما در كتابخانه در تحت نمره (907) ضبط گرديده و بتفصيل در فصل مجموعات بذكر رساله هاي اين مجموعه خواهيم پرداخت.

مختصر تحفه الابرار

[234] مختصر تحفه الابرار فارسي تحفه الابرار تاليف حضرت حجه الاسلام رشتي رحمه الله علیه است [198] ص (422) و چنان كه صاحب روضات در ص (125 ج 1)

نگاشته اند اين كتاب را مولف پس از سئوال و جواب خويش بهمان نهج و سبك بفارسي تاليف نموده و تا مبحث تعقيب صلوه را موفق بانشاء گرديده و در حدود (20000) بيت مي باشد. و نيز در همين صفحه مذكور از روضات در ضمن مولفات مولف نوشته: و ديگر از مولفات ايشان رساله بسيار بزرگي در احكام سهو و شك مي باشد و آن را بر وضعي نيكو تاليف نموده و تتمه تحفه الابرار قرار داده اند. و نسخه ذيل چنان كه مذكور خواهد شد از ابتداء احكام صلوه تا آخر مبحث سلام نماز است و مختصر كننده آن شناخته نشد و اين قسمت در حدود (2540) بيت مي باشد. آغاز: بسمله باب اول در بيان مقدمات است و در آن چند فصل است فصل اول در تقسيم صلوه است الخ. انجام: پس صيغه سلامي كه مخرج از نماز است يكي از دو صيغه مذكوره است و الحمدلله رب العالمين. (622) مختصر تحفه الابرار اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، و در سال (1295) داخل كتابخانه اعتضاديه شده و قبل از آن مخصر سئوال و جواب معروف مولف كه در ذيل نمره (623) آن را نيز ذكر مي كنيم نوشته اند. كاغذ فرنگي. عده اوراق (33) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2371) مكرر كتابخانه است.

عيون اخبار الرضا (3)

(362) عيون اخبار الرضا اين نسخه را بخط نسخ خيلي خوب امير عبدالمطلب حسيني در سنه (1088) نوشته اند، و داراي يك سر لوح و مجدول بطلا و زنگار مي باشد، عنوان مطالب با شنجرف نوشته شده، ورق آخر وصالي گرديده و پشت آن طرز استخاره از حضرت علامه ره نقل شده است جلد ساغري كهنه. كاغذ متن و حاشيه دولت آبادي و سمرقندي. عده اوراق (302) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1921).

تهذيب الاحكام (12)

(309) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ در سنه (1093) نوشته شده، كاتب چنان كه در آخر كتاب وصايا بدان تصريح كرده ابن فتحي بيك محمد علي است، قسمتي از اول آن افتاده واولين سطر صفحه موجود) از باب و ديعه كتاب تجارت (اين است) احمد بن محمد عبن البرقي عن محمد القسم عن فضل قال سئلت اباالحسن علیه السلام عن رجل (و نيز اواخر كتاب ديات چند ورق افتاده و آخرين سطر موجود وي اين است) و عنه قال رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم. در حاشيه صفحات كلمات افتاده و نسخه بدل ها و معني بعضي از لغات از كتب لغت نوشته شده قسمتي از اوراق كتاب ميراث و صيد و ذباحه بجاي يكديگر صحافي شده و غير از قسمت هاي مذكور فوق افتاده ندارد. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (263) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (. عرض (21 سانتي متر (. نمره كتابخانه (2438).

مصابيح الاصول

[295] مصابيح الاصول عربي مولف اين كتاب حضرت احمد بن عبدالله خونساري رحمه الله است بدبختانه نام و نشاني از ايشان و اين كتاب در كتب سيرو رجال و فهارس موجوده نيافتم، از مطالعه كتاب معلوم شد كه از شاگردان آقاي بهبهاني رحمه الله علیه بوده و بسيار بنقل عبارات و بيانات ايشان در تحت عنوان قال الاستاد العلامه قدس سره پرداخته و از حضرت صاحب قوانين رحمه الله علیه و كتب عامه و خاصه نقل هاي زياد نموده و نيز معلوم مي شود كه اطلاعات معقولي و فلسفي داشته اند، از اين كه بنقل كلمات حضرت صاحب معالم در اكثر از صفحات پرداخته اند بنظر مي رسد كه آن كتاب را عنوان بحث خويش قرار داده بوده ولي اين كتاب جزء شش شرح و (22) تعليقاتي كه بر معالم نوشته شده و مولف فهرست معارف در ج 1 ص (108) آن ها را نقل نموده نيست. چنان كه ذيلا ملاحظه مي شود در اين كتابخانه فقط مجلد اول از

اين كتاب موجود و بر سائر مجلدات آن با تجسس در فهارس دست نيافتم و اين قسمت موجود در حدود (30900) بيت كتاب بدارد. آغاز: بسمله الحمد لله الذي زين سماء معالم الفروع بمصابيح مشكوه الاصول الخ. انجام: و لنقطع في المجلد الاول من هذا الكتاب الموسوم بمصابيح الاصول و يتلوه المجلد الثاني في البحث عن النهي و نسئل الله الملك المبين ان ينتفع به اهل العلم و اليقين و يكون ذخيره لفا قتي يوم الدين الحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا. (741) مصابيح الاصول اين نسخه مجلد اول و مشتمل بر از ابتداء كتاب تا آخر مبحث اوامر مي باشد، بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت در آخر كتاب نام نبرده ولي بر يكي از صفحات اواسط كتاب عبارت ذيل نگاشته شده ابتداء شروع بيستم شهر شوال المكرم من سنه 1274) و بر صفحه مقابل اين صفحه عبارت ذيل تحرير گرديده با دقت تمام از روي نسخه ابن مصنف دام ظله مقابله شد تا اين جا في شهر جمادي الثانيه سنه 1279) و مي رساند كه از روي نسخه صحيحي تصحيح گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (282) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22/5 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (916).

مجموعه ادعيه و غيره

(104) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، و چون آخرين ورق آن افتاده است كاتب و سال كتاب آن معلوم نيست، و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- دعاء حرز يماني با اعتصامات و اختتامات. 2- دعاء صباح. 3- دعاء عشرات. 4- دعاء سعات. 5- دوازده امام خواجه نصير الدين با افتتاح آن. 6 دعاء كميل. 7- دعاء مشلول. 8- دعاء جوشن كبير. 9- جوشن صغير. 10- زيارت عاشورا، 11- زيارت اربعين، 12- زيارت جامعه كبيره. 13- دعاء سحر: اللهم اني اسئلك من بهائك 14- اعمال شب قدر. 15- آداب ماه نو. 16- زيارت حضرت فاطمه علیهما السلام اين زيارت بخط كاتب اين مجموعه نيست و بعدها نوشته شده. و ورق افتاده

آخر از دعاء ديدن ماه است. آخرين سطر موجود اينست: انت له مطيع و الي ارادت سريع. پس از اين زيارت حضرت فاطمه عليها السلام در ورق ديگري كه آخر كتاب بوده نوشته اند داراي يك سر لوح. و شرح هر يك از ادعيه بخط شكسته خيلي خوب در حاشيه نوشته شده و اسم هر قسمت را با سرخي نوشته اند. جلد روغني و گل و بوته. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (242) مجدول بطلا. صفحه (9) سطر. واقف سپهسالار، قطع بغلي. طول (9/5 سانتي متر (عرض (5/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1116)

توقيع حضرت امام حسن عسكري عليه السلام

[107] توقيع حضرت امام حسن عسكري عليه السلام عربي اين توقيع مبارك مرقومه از حضرت امام حسن عسكري عليه السلام حسن بن علي بن محمد بن علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن علي بن حسين بن علي بن ابي طالب صلواه الله عليهم اجمعين 1} (1) 260-232/23)} كه امام يازدهم شيعه اماميه اند و بشيخ اجل علي بن حسين بن بابويه قمي رحمه الله علیه پدر حضرت صدوق در بيان وظائف آن جناب و سائر شيعيان در اصول دين و فروع آن مرقوم فرموده اند. آغاز: پس از بسمله و تحميد و صلواه: اوصيك يا شيخي و معتمدي و فقيهي اباالحسن علي بن الحسين بن بابويه القمي. انجام: و السلام عليك و علي جميع شيعتنا و رحمه الله و بركاته و حسبنا الله و نعم الوكيل نعم المولي و نعم النصير. (297) توقيع حضرت عسكري عليه السلام اين نسخه را بخط نسخ بسيار خوب سيد حسن نياز طباطبائي. در سنه (1247) نوشته اند، پس از ختم توقيع مبارك اخباري از كتاب خصال در وصاياي حضرت رسول صلي الله عليه و آله بحضرت مولي امير المومنين عليه السلام نيز نوشته شده وپشت اولين صفحه سيد محمد بقا كه از خوش نويس هاي مشهور اند اين شرح را نوشته اند: هو العليم اين اوراق بدقت ديده شد در اين كه خط مرحوم آقا سيد حسن نياز است محل شبهه و حرف نيست اللهم اغفر له حرره سيد محمد اصفهاني المتخلص ببقا سنه (1296).

در همين سال هم بكتابخانه اعتضاد السلطنه داخل شده و ايشان پشت ورق اول ياد داشت كرده اند. صفحات مجدول بطلا و عناوين نيز با طلا و بعضي با شنجرف نوشته شده حاشيه دو صفحه اول تذهيب برگ موئي شده و بين السطور تمام نسخه مذهب است. جلد روغني گل و بوته دور و زمينه لاكي بسيار خوب. كاغذ متن و حاشيه سمر قندي و فرنگي عده اوراق (21) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20/5 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ___ (1117) ابن خلكان ج 1 ص 135 - و تذكره الائمه ص 158 تولد ايشانرا از شيخ مفيد سنه (230) نيز نقل كرده است.

حدائق (1)

(484) حدائق اين نسخه بخط نسخ جاسم بن محمد بن علي كاسم المشهدي اصلا و مسكنا در سنه (1245) نوشته شده و مشتمل بر مبحث حيض تا آخر احكام حمام است) مجلد دوم (جلد تيماج نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (255) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2619).

شرح كافي ملا خليل يا صافي (3)

(345) شرح كافي ملا خليل) صافي (اين نسخه شرح جزء اول از كتاب حجه اصول كافي مي باشد و بخط نستعليق در سنه (1083) نوشته شده است. جلد چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (487) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1720).

حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي (2)

(177) حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي - اين نسخه را بخط نسخ خوب غياث بن محمد محمود لاهيجي در سنه (1094) نگاشته، در بعضي از صفحات حاشيه هائي از حضرت شيخ كه بر حواشي خود نوشته اند مرقوم گرديده. جلد تيماج

. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (107) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18/5 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (2102)

نوادر الاخبار فيض

[157] نوادر الاخبار فيض عربي اين كتاب تاليف حضرت فيض رحمه الله علیه است ص 12] 24 و چنان چه در مقدمه آن فرموده اند تاليف آن پس از كتاب شافي ايشان و بر همان نهج مي باشد، و اين را در حقيقت تكمله آن قرار داده اند و در اين كتاب اخباري را كه در كتب اربعه نبوده و بنظر ايشان ماثور از ائمه عليهم السلام است درج و ضبط نموده اند، و مشتمل بر كتب ذيل است: كتاب العقل؛ كتاب العلم، كتاب التوحيد، كتاب النبوه و الامامه، كتاب الفتن، كتاب انباء القائم عليه السلام، كتاب المعاد. و هر يك از اين كتب چندين باب است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي شرح صدورنا بنور الاسلام و نور قلوبنا بمعرفه ائمه الهدي. انجام: آخر كتاب المعاد و بتمامه تم كتب اصول الدين من كتاب النوادر و ان ساعدنا التوفيق صنفنا في الفروع ايضا انشاء الله و الحمد لله اولا و آخرا. (423) نوادر الاخبار اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، در حاشيه صفحات مقابله آن را نوشته اند و كلمات افتاده را نيز در حاشيه نوشته اند، نسخه كهنه است و ظاهرا تصديق بمقابله آن با اصل خط خود حضرت فيض باشد. بعضي از صفحات نسخه وصالي گرديده است. جلد چرمي. كاغذ زرد رنگ. عده اوراق (129) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1847).

تفسير مقتبس الانوار من الائمه

[79] تفسير مقتبس الانوار من الائمه عربي اين تفسير تاليف حضرت محمد مومن بن شاه قاسم سبزواري متوفي بين سال هاي (1070 و 1077) است كه از جمله دانشمندان و علماء قرن يازدهم بوده اند. مولف محترم شرح حال مختصري از خود

در مقدمه همين تفسير ذكر نموده و در آن جا است كه پس از سال ها تحصيلات اصولي چون نجات را در تمسك بذيل ائمه اطهار ديدم از اصوليبن بريدم و باخبار بين پيوستم. در هنگام مطاعه و تصحيح و مقابله و مباحثه اخبار برآن شدم كه قرآن كريم را موافق اخبار و ارده از اهل بيت عصمت كه مخاطبين اوليه قرآن و مصداق بعرف القرآن من خوطب به اندر تفسير نمايم بطرزي كه نه فقط نقل روايت بدون بيان مراد و تحقيق در موضوع و نه عاري از روايات باشد. مولف معاني آيات را بنحوي كه از اخبار ائمه عليهم السلام درك كرده اند بيان و گاهي هم روايات آن را نقل و قصص قرآن را هم نقل از تفسير مجمع البيان نموده و قبلا هم خودشان بدان تصريح مي كنند در سال (1059) از تفسير سوره بقره فراغت يافته و ديباچه و مقدمات را بدان افزوده اند و در روز عرفه سنه (1069) بختم تفسير سوره اعراف جلد اول را خاتمه داده و شروع بتاليف جلد دوم از سوره انفال كرده ولي اجل موعود در رسيده و ظاهرا تا تفسير آيه (24) از آن سوره را كه عبارت از " يا ايها الذين آمنوا استجيبوا لله و للرسول " باشد چنان كه در نسخه ذيل است بيشتر توفيق بر تاليف نيافته رحمه الله عليه رحمه و اسعه. بحدي قلم شيريني دارد كه هر اندازه وقت صرف مطالعه اين كتاب شود خستگي نخواهد داد. قبل از شروع بتفسير چند فصل ذيل را مقدمتا ذكر نموده است فصل اول در عدم تواتر قرآن و اين كه قرآن منزل بر پيغمبر مخزون نزد ائمه عليهم السلام است. فصل دوم: در عدم جواز تفسير قرآن جز باحاديث صحيحه. فصل سوم: در بيان و ادله لزوم عمل باخبار بدان نحو كه اخبار بين عمل مي كنند. خاتمه: در بيان

جواز اراده معاني متعدده حقيقي و مجازي از الفاظ قرآن. آغاز: بسمله و الا ستعانه بالله العزيز العليم الحمدلله الذي شرفنا بعوديته و هدانا الي الاعتقاد بربوبيته. (236) تفسر مقتبس الانوار من الائمه اين نسخه را كه مشتمل بر تمام قسمت تاليف شده مي باشد. چنان كه فوقا گفته شد سيد علي استرابادي بخط نسخ خوب. بامر مولف محترم در سال (1077) از روي مسوده هاي ايشان تحرير ولي چندين ورق بكتابت

آخر جلد اول مانده كه اواخر سوره اعراف باشد مولف برحمت ايزدي پيوسته و در خاتمه جلد اول كه كاتب اسم خود را رقم نموده مولف را بدعاء قدس الله روحه الشريف ذكر كرده و چند حاشيه را كه بر اين چند ورق اخير مولف نوشته اند بدعاء " رحمه الله عليه " ختم كرده ولي قبل از آن هر جا كه حاشيه از مولف نوشته منه سلمه الله يامد ظله خاتمه آنست و بر اوائل كتاب حاشيه هائي با مضاء منه عفي عنه موجود است ظاهرا خط خود مولف است و بموجب ادله فوق اين اولين نسخه كتاب است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (471) هر صفحه (25) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (29/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2058)

تهذيب الاحكام (5)

(302) تهذيب الاحكام اين نسخه كه مشتمل بر كتاب نكاح تا آخر اسانيد آخرين كتاب تهذيب مي باشد بخط نسخ خوب محمد سعيد ابن شيخ امين الدين در سنه (1049) نگاشته شده و در آخر كتاب طلاق اين عبارات نوشته شده: قد تمت مقابله هذا الكتاب المستطاب من اوله الي هنا من نسخه مولانا و مولي الاعاظم مولانا صدر الدين محمد الفسوي غفر الله له في تاريخ يوم الاثنين رابع و عشرين من شهر ربيع الثاني سنه خمسين بعد الالف و انا الفقير شمس الدين محمد الشيرازي غفر له. داراي يازده سر لوح قديمي ميباشد كه هر يك بطرز مخصوصي است و بر آخرين صفحه مقابله و تصحيح شدن آن تحرير گرديده، بر اولين ورق قبل از ورق اول كه دراي سر لوح است در روي كاغذ جدا گانه عباراتي مشعر بر وفقيت كتاب از طرف سپهسالار نوشته شده و با آن ورق وصالي گرديده و فهرست كتبي كه اين نسخه مشتمل است نيز بر اين ورق نوشته شده است. جلد ساغري مشگي گهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (381) صفحه (22) سطر. مجدول بطلا. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2437).

مجموعه ادعيه ايام هفته

(107) مجموعه ادعيه ايام هفته اين نسخه مشتمل بر ادعيه ايام هفته و بخط نسخ بسيار خوب مي باشد محمد صادق نام براي نجفعلي خان نام در بيجار نوشته و سنه كتابت را رقم ننموده. جلد ترمه. كاغذ سمر قندي، مجدول بطلا. عده اوراق (20) صفحه (6) سطر. واقف سپهسالار. طول (13 سانتي متر (عرض (8/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2150)

المجتني من الدعاء المجتبي (2)

(119) المجتني من الدعاء المجتبي اين نسخه بخط نسخ متوسط آقا محمد شفيع در سنه (1103) نوشته شده و تصحيح و مقابله گرديده است. كاغذ خان بالغ. مجدول، طلا و شنجرف. عده اوراق (28) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. ضميمه كتاب نمره (2141) كتابخانه است خصوصيات ديگر را بدان نمره مراجعه نمائيد.

تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب (2)

(223) تفسير كنز الدقايق اين نسخه كه بخط نسخ خوب نوشته شده، جلد سوم و مشتمل بر تفسير از سوره مريم تا آخر سوره فاطر مي باشد، سال تحرير و كاتب در آخر كتاب بدين گونه رقم شد: قد وقع الفراغ من تاليف المجلد الثالث من كتاب كنز الغرائب و بحر الدقائق في صبيح يوم - الغدير في السنه السابعه الماضيه بعد الالف و التسعين من الهرجه النبويه في مشهد ثامن الائمه عليه و علي آبائه الكرام و ابنائه العظام الف الف تحيه و سلام علي يد مولفه الفقير ميرزا محمد بن محمدرضا بن اسمعيل بن جمال الدين القمي غفر الله له و لابائه و ابنائه بشفاعه محمد و علي و اولاده م. گذشته از تصريح عبارات فوق از قرائن هم معلوم مي شود كه خط خود مصنف است و اين كه اسم كتاب را در اين جا كنز الغرائب و بحر الدقائق ذكر نموده مسلما سهو قلم است چرا كه در مقدمه همين جلد و نسخه ديگر كتاب را كنز الدقائق و بحر الغرائب ناميده است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (312) هر

صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (24/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2055)

مجموعه سور و ادعيه

(94) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه را بخط نسخ بسيار خوب آقا عبد الوهاب طباطبائي در سنه (1250) نوشته اند، و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1 زيارت ششم حضرت امير علیه السلام. 2 زيارت عاشورا. 3 دعاي علقمه. 4 دعاي روز عاشورا كه اول آن اينست: سبحان الله ملاء الميزان و منتهي العلم. 5 زيارت اربعين. 6 چند دعاء وارد براي روز اول تا دهم محرم. 7 چند دعاء و آرد براي روز هاي ماه صفر. 8 دعاي بعد از نماز اول هر ماه. 9 چند آيه از قرآن كريم. 10 هفت سوره كوچك از آخر قرآن. داراي يك سر لوح زيبا،و دو صفحه اول نقاشي مختصري دارد، صفحات مجدول بطلا و شنجرف، ميان سطور تذهيب شده، عنوان مطالب با طلا و بعضي با شنجرف و سرخي نوشته شده. جلد تيماج با مختصر نقاشي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (29) صفحه (12) سطر واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16/5 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (982)

شرح كافي يامرآت العقول

[127] شرح كافي يامرآت العقول عربي شارح و مولف اين كتاب حضرت مجلسي رحمه الله علیه است ص 4] 15] محدث بحراني در لولو البحرين نوشته اند كه اين كتاب تا نصف كتاب دعاء) از كتب اصول كافي (تاليف شده و حاجي نوري رحمه الله علیه در فيض القدسي مرقوم داشته كه نصف كتاب دعاء و كتاب عشره از اصول و كتاب زكوه و خمس و نصف صلوه از كتب فروع كافي را موفق بشرح كردن نگرديده اند و باقي كتب را شرح كرده و نسخ آن نزد من موجود است و اين كه محدث بحراني نوشته اند كه تا نصف كتاب دعا را شرح كرده اند مبني بر عدم اطلاع بر شروح ساير كتب اصول و فروع بوده است. انتهي. نسخه مطبوع اين كتاب كه از نظر مرحوم حاج شيخ فضل الله

نوري اعلي الله مقامه گذشته مشتمل بر شرح تمام كتب اصول و فروع كافي است و بموجب شرحي كه حاجي نوري رحمه الله علیه از صاحب روضات از حدائق المقربين نقل كرده اند امير محمد حسين خاتون آبادي بر حسب وصيت مرحوم مجلسي نواقص شرح كافي را تكميل كرده اند و شايد اين قسمت چاپ شده از ايشان باشد. مرحوم مجلسي كافي را بدين گونه شرح كرده اند: اولا موضوع ابواب را بيان، پس از آن احاديث را در تحت عنوان حديث اول و دوم و سوم الخ ذكر و نوع آن خبر را از حيث صحيح يا حسن يا موثق و يا غير اين ها بودن آن را تعيين، پس از آن كلمات و عبارات و مطالب مشكله آن حديث را در تحت عنوان قوله نقل نموده و بشرح آن پرداخته اند و كتب اصول را بيشتر از كتب فروع تفصيل داده اند. شارح چنان كه در آخر بعضي از كتب همين كتاب بدآنم تصريح كرده اند شرح كتب اصول و فروع و روضه كافي را در دوازده جلد مرتب نموده و حاجي نوري رحمه الله علیه نيز اين مطلب را در فيض القدسي بيان كرده اند. تقسيماتي كه شارح براي اين كتاب قائل شده و از نسخه چاپي معلوم مي شود از اين قرار است: مجلد اول: شرح كتاب عقل و جهل و توحيد، مجلد دوم: شرح جزء اول از كتاب حجه، مجلد سوم: شرح قسمت ديگر از كتاب حجه) از باب كراهيه التوقيت تا آخر كتاب (مجلد چهارم: شرح ايمان و كفر و كتاب دعاء و كتاب فضل قرآن و كتاب عشره، مجلد پنجم تا يازدهم: شرح كتب فروع بترتيب كافي از طهارت تا ايمان و نذر و كفارات، مجلد دوازدهم: شرح روضه كافي. اين كتاب را ميرزا احمد خان مشير السلطنه كه از وزراء سابق ايران بوده اند در چهار مجلد طبع و در دسترس عموم گذارده اند، طبع آن چند سال طول كشيده و در سال (1325) خاتمه يافته است، تمام كتاب كافي را هم در حاشيه مجلدات آن نوشته اند. آغاز: بسمله الحمد لله الذي وهب الحيوه و القوي و افاض العقل ليغلب به الهوي الخ. (351) شرح كافي مرآت العقول اين نسخه مجلد دوم و سوم و مشتمل بر شرح تمام كتاب حجه است و بخط نسخ خيلي خوب در سنه (1181) محمد علي اصفهاني متخلص بصبوح آن را نوشته

اند، عنوان مطالب با شنجرف تحرير گرديده و پشت آخرين صفحه كاتب نسخه شرحي مبني بر اين كه تحرير اين كتاب بر حسب امر سيد عبدالباقيا كه از علماء عصراند گرديده نگاشته شده و ابياتي از خود انشاء كرده و در آخرين قسمت نوشته اند. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (258) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 سانتي متر (. عرض (19 سانتي متر (. نمره كتابخانه (1828).

تفسير شاهي - تفسير شاهي

[64] تفسير شاهي فارسي اين كتاب تاليف تاج سعيدي است) مير ابوالفتح سيد محمد بن ابي سعيد حسيني متوفي سنه 950) كه از فضلاء زمان خود و شاگرد قاضي زاده رومي موسي بن محمد بوده و در علوم مختلفه تاليفات داشته اند {1) {1) و چنانكه خود در مقدمه نگاشته بامر شاه طهماسب صفوي اين تفسير را تاليف نموده ولي بايد دانست بامر شاه طهماسب صفوي اين تفسير را تاليف نموده ولي بايد دانست كه تفسير تمام آيات قرآن نيست بلكه مختص بايات احكام فرعيه است و آن را چون كتب فقهيه مرتب ساخته و ابتداء بكتاب طهارت نموده و آيات راجعه بهر بابي را در كتابي جمع و بترجمه و شرح آن پرداخته. آغاز: فاتحه فايحه كتاب فصاحت ماب و خطبه و اضحه خطاب الخ. (193) تفسير شاهي اين نسخه بخط نستعليق بد خطي نوشته شده ورق آخر كتاب افتاده، كاتب و سال تحرير معلوم نيست آخرين سطر موجود اينست: و استدلال كرده اند بر آيت مذكوره زيار كه ذكريا تخصيص نمود. جلد تيماج. كاغذ سمر قندي، عده اوراق (234) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار، قطع وزيري. طول (23/5 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ___ (2007) فهرست كتابخانه رضويه جلد اول ص 12

عيون اخبار الرضا

[135] عيون اخبار الرضا عربي مولف اين كتاب حضرت صدوق رحمه الله علیه مي باشد ص

97] 204] چنان كه در مقدمه نوشته اند دو قصيده در مدح حضرت امام علي بن موسي الرضا عليه السلام از انشاآت صاحب بن عباد بايشان رسيده چون مراتب خلوص عقيدت و پاكي طينت آن وزير عالي مقام را از معاني مندرجه در آن ابيات مشاهده فرموده اين كتاب را براي كتابخانه آن جناب از احاديث و اخبار و كليه امور راجعه بان حضرت تاليف) بهمين مناسبت اين كتاب را " عيون اخبار الرضا " نامند (و پس از خطبه كتاب آن دو قصيده را نقل نموده و پس از آن فهرست مطالب هفتاد و يك باب كتاب را يك يك ذكر نموده و شروع بنقل احاديث و اخبار راجعه بهر يك از ابواب با ذكر تمام اسناد آن ها كرده و باب اول كتاب در علت تسميه آن حضرت ب " رضا " و باب آخر در نقل بركات و آثاريست كه از مشهد مقدس و قبر مطهر در زمان حيات مولف ظاهر گرديده است و از باب اول تا آخر باب بيست و هشتم در يك جلد و از بيست و نهم تا آخر كتاب در جلد ديگر مرتب گرديده است. اين كتاب در سنه (1275) در ايران چاپ سنگي شده است. آغاز: بسمله الحمد لله الواحد اقهار العزيز الجبار الرحيم الغفار فاطر الارض و السماء الخ.

تفسير صافي (6)

(200) تفسير صافي اين نسخه جلد دوم و مشتمل بر تفسير از سوره كهف تا آخر قرآن است، بخط نسخ محمد بن عبد الرضاي زنگنه در سنه (1229) نگاشته شده. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (377) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2025)

تفسير آيات الاحكام اردبيلي - " زبده البيان في براهين احكام القرآن " نهاده اند ولي مشهور بايات الاحكام اردبيلي شده (5)

(146) آيات الاحكام اردبيلي اين نسخه كامل بخط نسخ سيد محمد بن علي بن ثابت در سال (1107) نگاشته شده و در حواشي آن مطالب مهمه از كشاف و معالم

التنزيل و مجمع البيان و فيض و غيره نوشته شده، نصف اول كتاب خط كاتب ديگري است و ظاهر اينست كه اواخر قرن دوازدهم نوشته باشند و بر اين قسمت حاشيه نوشته نشده. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (291) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2051)

اثني عشريه (4)

(442) اثني عشريه صلوه اين نسخه بخط نسخ در زمان حيات مولف نوشته شده و حواشي زياد بر بيشتر از صفحات آن از مولف تحرير گرديده و عبارت: بلغ ني سماعا ايده الله در كنار غالب از صفحات رقم گرديده و بسيار شبيه بخط مرحوم شيخ بهائي رحمه الله علیه است و در ذيل حواشي در همه جا منه دام ظله نگاشته شده است، چهار ورق از آخر كتاب نو نويس است و رساله وجيزه در علم در آيه كه نيز تاليف شيخ بهائي رحمه الله علیه مي باشد در هفت صفحه پس از آخرين صفحه اين رساله نوشته شده و قابل تجزيه نيست و سال كتابت در آخر وجيزه سنه (1046) تعيين گرديده است و رساله وجيزه بخط نستعليق نوشته شده و كاتب نيز از خود نام نبرده است. كاغذ اصفهاني. عده اوراق دو رساله (31) صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري - كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2670) كتابخانه است.

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب (5)

(514) سوال و جواب ميرزاي قمي اين نسخه مشتمل بر سوال و جواب هاي مسائل طهارت تا آخر وصيت است و پشت اولين صفحه آن نوشته شده: جلد اول سئوال و جواب ميرزاي قمي است. با كتاب جامع الشتات مقابله شد مسائل اين مجلد در آن كتاب عينا موجود است، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و بخط نسخ نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (210) صفحه (25) سطر.

واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2363).

انيس العابدين

[2] انيس العابدين عربي تاليف آقا محمد طبيب است؟ و از ذكر ابواب موضوع آن معلوم مي شود چنان كه خود در ديباچه گفته اند اين كتاب را از كتب معتبره اصحاب در بيان اعمال واجبه و مستحبه و ادعيه وارده در هر يك جمع نموده و آن را بر مقدمه و ده باب مرتب گردانيده و تمام ادعيه صحيفه سجاديه را نقل نموده و فهرست مختصر كتاب اينست: مقدمه در آداب خواندن دعاء در سه فصل: باب اول ادعيه متعلقه بنماز هاي پنجگانه و ساعات و ايام ماه ها در ده فصل. باب دوم: احكام روزه و اعمال ماه ها در سه فصل. باب سوم: ادعيه و ارده از ائمه علیهم السلام در اعمال مستحبه مشهوره در پنج فصل. باب چهارم: ادعيه سفر و متعلقات آن. باب پنجم: ادعيه شفاي امراض و جلو گيري از سحر و شر دشمنان. باب ششم: ادعيه براي نجات محبوسين و بدست آمدن گم شده. باب هفتم: در طرز استخارات. باب هشتم: ادعيه براي اداي قرض و طلب روزي و اولاد و حوائج. باب نهم: نماز هاي شب و روز و آنچه مناسب باين محبث است. باب دهم: اقوال راجعه باسم اعظم. آغاز: بسمله يا من دعاه المضطرون فاجابهم و رجاه المستغفرون فاثابهم اسئلك ان لا تصرف وجوه سئوالنا. انجام: قال المولف و اذ قد اتينا علي ما قصدنا فالحمد لله الذي هدانا لهذا و ما كنا لنهتدي لولا ان هدانا الله. (27) انيس العابدين - اين نسخه را احمد بن فتح الله تميمي بخط نسخ در سنه (983) نوشته بعضي از اوراق اوائل و اواسط افتاده بوده نويسانده اند، ورق آخر و بعضي اوراق هم وصالي شده و جز صفحه آخر سطر هاي از ميان رفته را نوشته اند. مجدول بشنجرف و زنگار. جلد چرمي مشكي. كاغذ حنائي. عده اوراق (296) صفحه (25) سطر. قطع خشتي. واقف سپهسالار. طول (25 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2165)

جامع الاخبار (2)

(317) جامع الاخبار ناقص اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده و تا چندين سطر از فصل سي و نهم از باب چهاردهم كه در اخبار متفرقه مي باشد بيش نيست،، در آخر نسخه چندين ورق كاغذ ننوشته فرنگي است و آخرين سطر موجود آن اينست: ان ارواح المومنين ياتي بكل جمعه الي سماء الدنيا بجزء دورهم. جلد تيماج. كاغذ زرد رنگ. عده اوراق (56) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (23/5 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1781).

تفسير بيضاوي (5)

(155) تفسير بيضاوي اين نسخه كامل بخط نستعليق خوب نوشته شده، كاتب اسم خود و سال كتابت را رقم ننموده و ظاهرا از خطوط قرن دهم باشد حواشي زياد از عصام الدين و شيخ زاده بدون امضاء بر صفحات تحرير و قبل از شروع بتفسير اسامي صور در مربعاتي نوشته شده است صفحه اول نسخه داراي يك سر لوح زيبا و صفحه اول سوره مريم تذهيب شده است. جلد چرمي ضربي بسيار اعلي. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا. عده اوراق (538) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2092)

تذكره الفقهاء (1)

(459) تذكره الفقهاء اين نسخه كه مشتمل بر جزء اول و دوم و سوم و چهارم كتاب است در سنه (957) بخط نسخ ابوالقاسم بن ملا جان سيوني نوشته شده مرحوم علم الهدي پسر حضرت فيض در آخر اين كتاب جدولي را كه مشتمل بر بيان اصطلاحات پدرشان در كتاب وافي است ترسيم نموده، و در آخر كتاب صلوه كاتب خود را خليل الله بن سليم الله بن خليل الله بن عبدالله بن پير عوض بن قاسم القاضي القاري الفيلوي در سنه (957) معرفي كره است، در بعضي از حواشي كتاب حاشيه هاي مختصري بدون امضاء نوشته شده، موريانه كنار بعضي از اوراق را سوراخ كرده

ولي بسطور آن صدمه وارد نياورده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (184) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (36 سانتي متر (عرض (23 سانتي متر (نمره كتابخانه (2457).

نخبه الخصال

[156] نخبه الخصال عربي اين كتاب مختصر " كتاب الخصال " حضرت صدوق عليه الرحمه است كه آن را در بيان صفات محموده و مذمومه در شرع مقدس اسلام تاليف فرموده و در ديباچه آن چنين بيان نموده اند: علماء اعلام در همه فنون و علوم

كتب و رسائلي تاليف فرموده ولي در بيان خصال محموده و مذمومه تاليفي ندارند و چون در تاليف آن منافع بي شمار ديدم بتاليف اين كتاب براي نزديك گرديدن بخداوند تبارك و تعالي مبادرت نمودم. انتهي. كتاب الخصال در طهران چاپ شده و آغاز آن اينست: بسمله الحمد لله الذي توحد بالوحدانيه و تفرد بالالهيه الخ. از منتخب اين كتاب در نسخه ذيل نامي نيست و با تفحص در كتب نيز از او نامي نيافتم قسمتي از آن ذيلا نقل مي شود: ترك خصله موجوده بخصله موعوده حدثنا ابي رضي الله عنه يرفعه الي الصادق جعفر بن محمد عن ابيه عن آبائه عن علي علیه السلام قال رسول الله صلی الله علیه و اله و سلم طوبي لمن ترك شهوه حاضره لموعود لم يره. خصله بخصله عن جعفر بن محمد عن آبائه عن علي علیه السلام قال رسول الله صلی الله علیه و اله و سلم من طلب رضي الناس بسخط الله جعل الله حامده و من الناس ذاما. و عن ابي عبد الله عن ابيه عن آبائه عن علي علیه السلام قال من تمني شيئا و هو لله عزوجل رضا لم يخرج من الدنيا حتي يعطاه. (422) نخبه الخصال اين نسخه بخط نسخ در سنه (1267) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده، و اولين سطر نسخه اينست: ترك خصله موجوده بخصله موعوده حدثنا ابي رضي الله يرفعه الي الصادق علیه السلام. و آخر نسخه اينست: و الف الف آدم انت في آخر تلك العالم و اولئك الادميين تمت نخبه الخصال 1267. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (38) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (22 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (ضميمه

كتاب نمره (1997) كتابخانه است.

مجموعه ادعيه و غيره

(110) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ و ترجمه آن با سرخي بخط شكسته نستعليق خيلي خوب نوشته شده، ولي اسم كاتب و سنه كتابت را ننوشته اند. پشت ورق اول نوشته شده كه ترجمه اين ادعيه از مرحوم آقا محمد طاهر است. از ترجمه بر مي آيد كه شخصي فاضل و حكيم بوده، و در حاشيه هم بعضي از مطالب و فقرات دعا را بفارسي توضيح مي دهند و مشتمل بر اين ادعيه است: 1- دعاء عشرات. 2- دعاء سمات و دو دعاء ديگر كه بعد از آن خوانده مي شود. 3- دعاء صباح. 4- دعاء مشلول. 5- دعاء ندبه. 6- دعاء روز مباهله اين همان دعاء سحر اللهم اني اسئلك من بهائك بابهاه مي باشد ولي در اواخر فقراتي زائد بر نسخه هاي مشهوره دارد آخرين سطر اين مجموعه اينست: بعد از اين هر حاجتي كه داراي طلب نماي بر آورده مي شود انشاء الله تعالي بفضله و عوائده. داراي يك سر لوح و مجدول بطلا است. جلد تيماج وسط ترمه. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (58) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار قطع بغلي. طول (16/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (1120)

بحار الانوار (11)

(284) بحار الانوار اين نسخه قسمتي از مجلد سوم بحار الانوار است، و از ابتداء كتاب تا اوائل باب (5) از ابواب معاد كه در اثبات حشر و كيفيتش و كفر منكرين آنست مي باشد و آخرين سطر نسخه اينست: ما كان حجتهم الا ان قالوا ائتو بائنا ان كنتم

صادقين قل الله. كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و خط نسخه نسخ و نستعليق است. جلد تيماجي ضربي. كاغذ نباتي. عده اوراق (190) بعضي از صفحات 25 و بعضي 21 سطر است. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1769)

شرح لمعه يا الروضه البهيه (6)

(586) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه نيز مجلد اول و آن را بخط نسخ خوب حسين بن علي بن مير حاتم فرخ حسيني در سنه (1034) نوشته و در كنار بيشتر از صفحات حاشيه هاي زيادي از كتب فقهيه و علماء اماميه تحرير گرديده و چندين ورق از اول كتاب وصالي شده است. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (174) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2562).

من لا يحضره الفقيه (8)

(418) من لا يحضره الفقيه اين نسخه مشتمل بر جزء اول و دوم فقيه است و كاتب آن ابو الفتوح محمد صالح اصفهاني در سنه (1119) مي باشد، پس از آن در سنه (1257) محمد حسن بروجني اسانيد فقيه را نگاشته اند، و در حاشيه آن حالات رجال آن را مختصرا بخط شكسته نستعليق نوشته اند. پس از اين قسمت هم كتاب و جيزه شيخ بهائي را در علم درايه سيد ابوالقاسم نام اصفهاني در سنه (1245) نوشته از قرائن بدست مي ايد كه اين تاريخ غلط است و بايد سنه (1265) باشد. بعد از اتمام اين

كتاب باب كني و نسبت و القاب مشيخه علامه مجلسي را نوشته اند. و بعد از آن فهرست مشيخه فقيه بترتيب حروف تهجي نوشته شده در دو صفحه آخر ارجوزه در علم رجال و مطالب راجعه بان نيز نگاشته اند. جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (276) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1874).

زاد المعاد (5)

(61) زاد المعاد - اين نسخه را بخط نسخ خوب محمد تقي ابن شيخ ابو علي بامر آقا محمد پسر آقا شمسا كه از اعيان بوده اند در يكي دو سال پس از سال (1240) نوشته و كليه دعا هائي كه در اين مجموعه است بر حسب امر مشار اليه ترجمه بفارسي

نموده وو در ذيل آن ها نوشته است. و مطالب فوق را در دو صفحه پس از اتمام كتاب زاد المعاد نوشته است. در حواشي اين كتاب 1 صحيفه سجاديه و چهارده دعا ملحق بان نوشته شده، اما دعاء توبه و مكارم الاخلاق و دخول و وداع ماه رمضان و رويت هلال و ختم را بترتيب اصل ننوشته و در صفحاتي كه اعمال ماه مبارك رمضان بر آن ها نوشته شده نوشته اند، و اعتضاد السلطنه پشت صفحه اول اين كتاب در ضمن شرح مطالب مندرجه در كتاب نسبت نقصان بصحيفه سجاديه داده و علت آن اينست كه كاتب جاي ادعيه مذكوره را تغيير داده و بطريق مذكور فوق نوشته است. - 2 - سوره عنكبوت. - 3 - سوره روم. - 4 - سوره دخان. - 5 صحيفه علويه. - 6 - كلم الطيب - 7 - دعاء مجير. - 8 - دعاء جوشن كبير. - 9 - دعاء حضرت ادريس مشهور بچهل اسم كه اول ان اينست: سبحانك لا اله الا انت يا رب كل شيئي و وارثه. - 10 - دعاء سحر نقل از جمال الصالحين كه اول آن اينست: يا عدتي عند كربتي. و ترجمه مفتاح فلاج آقا جمال خونساري پس از زاد المعاد نوشته شده، و در حاشيه آن جز حواشي مترجم بر اين كتاب چيزي ديگري نيست. داراي دو سر لوح ظريف يكي در اول كتاب زاد المعاد كه ورق وسط آن شكسته شده و ديگري اول ترجمه مفتاح الفلاح است. دو صفحه اول هر دو كتاب بين السطور آن تذهيب شده و حواشي كتاب دوم نيز با طلا گل و بوته انداخته شده. ترجمه فارسي ادعيه ئي كه در اين نسخه است با سرخي به خط نستعليق نوشته اند. جلد ساغري ضربي روغني مينا شده يكي از گوشه اي كتاب ضايع است. كاغذ سمرقندي مجدول بطلا. عده اوراق (498) صفحه (20) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار طول (30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1026)

مجموعه ادعيه و غيره

(105) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه را بخط نسخ بسيار خوب آقا ميرزا محمد حسين اصفهاني متخلص بسالك در سنه (1273) براي تقديم بعليقلي ميرزاي

اعتضاد السلطنه نوشته و همين معني را در دو صفحه آخر نوشته اند و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- دعاي: اللهم لا تخيب رجاء هو منوط بك. 2- دعاء: الحمد لله الذي لم يصبح پي ميتا. 3- دعاء: اللهم انك امرتني ان ادعوك، كه منسوب بحضرت سجاد علیه السلام مي باشد داراي يك سر لوح كوچك است و بر آن با طلا نوشته شده: من ادعيه سيد الساجدين. جلد تيماجي مذهب. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا، و بين السطور مذهب است. عده اوراق (6) صفحه (8) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (18/5 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1124)

مجموعه ادعيه و غيره

(115) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط مرحوم ميرزا احمد نيريزي است، و گذشته از اين كه در آخرين صفحه اسم خود و سال كتابت را كه سنه (1116) باشد رقم نموده پشت اولين و آخرين ورق آقا ميرزا احمد شاملو، و آقا ميرزا محمد شفيع تبريزي، تصديق بر اين كه اين مجموعه خط ميرزا احمد نيريزي و از خطوط بسيار ممتاز است نموده اند. متن اين مجموعه كاغذ حنائي مي باشد، و با سفيد آب بر آن نوشته شده، و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1 دعاء احتجاب: احتجبت بنور وجه الله. 2- دعاء: يا من شانه الكفايه. 3 دعاء: اللهم بلغ مولاي صاحب الزمان. 4 دعاء: محمد ص رسوله الله امامي. 5- دعاء: اللهم رب موسي و خاصه بكلامه. 6 دعاء: بسم الله الذي لا يضر مع اسمه شييء. و در حاشيه ادعيه ذيل نوشته شده: 1 دعاء: الحمد لله الذي همداني للاسلام. 2 دعاء: يا من تحل به عقد المكاره.3 دعاء: اللهم ان تشاء تعف عنا تا و رغبتنا عنه اليك. نوشته شده، و حواشي ديگر از اين جا تا باخر ننوشته است، دو صفحه اول تذهيب زيبائي شده است. جلد تيماج وسط ترمه. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ. عده اوراق (14) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1118)

الاختصاص

[94] الاختصاص عربي در مولف اين كتاب چندين قول است و مولف كشف الحجب و الاستار آن ها را در كتاب خود آورده، ترجمه آن عبارات را در اين جا مي نگاريم: الاختصاص تاليف شيخ مفيد محمد بن محمد بن نعمان حارثي متوفي سنه (413) است بنا بر آن چه علامه مجلسي در اول بحار الانوار بدان تصريح كرده اند، اما بعضي گفته اند كه مولف آن جعفر بن حسين مومن است كه مكرر نام وي در اوائل اسانيد كتاب برده شده، لكن ظاهر از سياق كتاب آنست كه مصنف آن شيخ مفيد است و جعفر بن حسين راوي آنست. ولي آنچه از عبارت آخر كتاب و نوشته جمعي از علماء بر پشت بعضي از نسخه هاي اين كتاب بر مي ايد آنست كه كتابي را كه اينك الاختصاص مي گويند مختصر او است نه خود آن و مولف الاختصاص شيخ ابوعلي احمد بن الحسين بن احمد بن عمرآن معاصر صدوق مي باشد و مولف مختصر آن شيخ مفيد است، خلاصه اين كتاب جامع اقسام احاديث و آثار و بهترين خطب و اخبار در مدح صحابه و فضائل ايشان و قدر و منزلت علم و علماء مي باشد. و آغاز آن اينست: الحمدلله الذي لا تدركه الشواهد و لا تراه النواظر و لا تحجبه السواتر الخ. انتهي ص (30) كشف الحجب. نسخه ئي كه از اين كتاب ذيلا نام مي بريم در ابتداء آن پس از حمد و ثنا چنين نوشته شده: هذا كتاب الفته و صنفته و العجب في جمعه و اسباغه و اقحمته فنونا من الاحاديث و عيونا من الاخبار و محاسن الاثار و الحكايات في معان كثيره من مدح الرجال و فضلهم و اقدار العلماء و مراتبهم و فقههم قال محمد بن محمد بن نعمان حدثني ابوغالب احمد بن محمد الرازي و جعفر بن محمد بن قولويه الخ. و در آخر آن نوشته شده: وافق الفراغ من تسويد مختصر كتاب الاختصاص لابي علي احمد بن الحسين بن احمد بن عمران رضي الله عنهم اجمعين الخ. اين دو عبارت تاييد مي كنند كه اصل كتاب تاليف ابو علي مذكور در فوق و مختصر كننده آن حضرت شيخ مفيد است و بقرينه اين كه مكررا در اين كتاب نوشته

شده كه حدثنا جعفر بن الحسين المومن و بدين نام و لقب در كتب رجال كسي را جز شخص ذيل نيافتم آن هم بدين طريق در رجال نجاشي ص (89) و ظاهرا نقل روايات كتاب از همين شخص است: جعفر بن الحسين بن علي بن شهريار ابو محمد المومن القمي شيخ من اصحابنا القميين ثقه انتقل الي الكوفه و اقام بها و صنف كتابا في المزار و فضل الكوفه و مساجدها و له كتاب النوا در و اخبرنا عده من اصحابنا رحمهم الله عن ابي الحسن بن تمام عنه بكتبه و توفي جعفر بالكوفه سنه اربعين و ثلث مائه انتهي. و مي دانيم كه مفيد در سنه (413) وفات كرده و مذكور شد كه ابو علي معاصر حضرت صدوق بوده اند و نيز مي دانيم كه صدوق در سنه (281) وفات كرده اند بنا بر اين مقدمات گمان مي رود كه اين كتاب تاليف ابوعلي بوده باشد. در كتب رجالي نام و نشاني از ايشان نيافتم و رجاليين حتي حضرت شيخ طوسي هم كه شاگرد حضرت مفيد بوده اند مختصر اختصاص و يا خود آن را بايشان نسبت نداده اند. اين كتاب چنان كه از عبارت مقدمه آن كه فوقا نقل گرديد نيز معلوم شد مشتمل بر اخباري راجع بروات و خطب و احتجاجات و مكاتيب ائمه علیهم السلام و معاندين آن ها و مناظرات ائمه با مخالفين و غيره است و مطالب متفرقه تاريخي و غيره را نيز با ذكر اخبار راجعه بان ها از اهل بيت در آن نقل نموده و كليه اين كتاب موافق نسخه ذيل (7700) بيت كتابت دارد. آغاز: بسمله الحمد لله الذي لا تدركه الشواهد و لا تراه النواظر و لا تحجبه السواتر. انجام: امحض مودتك الكريم فانما - يرعي ذوي الاحسان كل كريم. و آخ اشراف الرجال مروه و الموت خير من اخاء لئيم. (261) الاختصاص اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1118) احمد بن عبدالله بن احمد بن اسمعيل بحراني نوشته است، كتاب مجالس شيخ مفيد) الفصول المنتخبه (ضميمه اين كتاب است شرح آن در فصل مناسب بدان بيايد. پشت صفحه اول و آخر اين كتاب مطالب متفرقه نوشته شده. جلد چرمي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق الاختصاص (85) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (28/5 سانتي متر (عرض

(18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1872)

تفسير آيات الاحكام اردبيلي - " زبده البيان في براهين احكام القرآن " نهاده اند ولي مشهور بايات الاحكام اردبيلي شده (3)

(144) آيات الاحكام اردبيلي اين نسخه كامل بخط نسخ متوسط حسن علي در سال (1107) نوشته شده در بعضي از صفحات حاشيه هائي با مضاء فيض و ملا خليل، ي، ع ن، منه، و غيره نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (

مستند الشيعه في احكام الشريعه (2)

(642) مستند الشيعه اين نسخه مشتمل بر كتاب فرائض و مواريث و مطاعم و مشارب و صيد و ذباحه است، كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده است، حاشيه هائي از مصنف بر كنار برخي از صفحات تحرير گرديده و به قرينه اين كه در ذيل حواشي اين عبارت: منه دامت افاداته (تحرير گرديده و كاتب آن ها همان كاتب متن است معلوم مي شود كه در حيات مولف نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (108) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2330).

لوامع صاحب قرآني (2)

(391) لوامع صاحب قراني اين نسخه بخط نستلعيق خيلي خوب محمود بن سلطان شاه كاتب در سنه (1070) نوشته شده و مشتمل بر ابتداء كتاب صلوه تا اول باب اذان و اقامه است، پشت صفحه اول نوشته شده: كتاب فقه فارسي از تصنيفات شيخ بهائي عليه الرحمه داخل كتابخانه مباركه نواب مستطاب اشرف امجد ارفع و الا شاهزاده اعظم افخم اعتضاد السلطنه وزير علوم دام اجلاله گرديد في شهر ربيع الاول من شهور سنه (1293). و در همين جا مرحوم سپهسالار بهمين نام آن را وقف و در

دفتر كتابخانه نيز بهمين نام ثبت شده، پس از مطالعه معلوم شد كه از شيخ بهائي رحمه الله علیه نيست و لوامع صاحب قراني است. حاشيه چند ورق اول و صالي شده و داراي يك سر سوره مي باشد. جلد تيماج. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (219) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2664)

ابواب الجنان

ابواب الجنان ([162] فارسي (مولف اين كتاب حضرت فيض ره است [12] ص 24 و آن را بمناسبت اين كه مشتمل بر هشت باب بشماره در هاي بهشت مي باشد ابواب الجنان ناميده و موضوع آن وجوب عيني نماز جمعه در تمام اعصار و ادله بر آن از قرآن و اخبار و شرائط و آداب و احكام آن مي باشد و تاليف آن در سال (1055) پس از كتاب " شهاب ثاقب " مصنف بوده كه نيز در همين موضوع و بعربي تاليف گرديده است. محمد رفيع واعظ قزويني را كتابي فارسي بدين نام ابواب الجنان در مواعظ است ولي خود موفق باتمام آن نگشته و فرزندش آن را بانجام رسانيده و در فصل خود شرح آن را خواهيم نگاشت. آغاز: بسمله سپاس و ستايش مر خداي را كه صوامع آسمان را بصنوف طاعات ملائكه پير است و جوامع زمين را بصفوف جمعه و جماعات مومنين آراست الخ. انجام: اينست آن چه اراده داشتيم كه ذكر كنيم درين نامه الحمدلله تمت و بالخير عمت. (438) ابواب الجبان اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و از قرائن بدست مي آيد كه بنظر مولف رسيده و تصحيح گرديده است. كاغذ اصفهاني زرد رنگ. عده اوراق. (22) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2013) كتابخانه است.

تفسير خلاصه المنهج (2)

(187) تفسير خلاصه المنهج اين نسخه بخط نسخ در سنه (1067) نوشته شده،

كاتب نام خود را ننگاشته و مشتمل بر تفسير سوره مريم تا آخر صافات است. جلد چرمي ضربي كاغذ اصفهاني. عده اوراق (228) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (24 سانتي متر (نمره كتابخانه (1941)

تفسير خلاصه المنهج (4)

(189) تفسير خلاصه المنهج اين نسخه بخط نستعليق متوسط نوشته شده. اول و آخر آن افتاده، صفحه اول موجود آيه (80) از سوره هود و سطر آخرين صفحه موجود تفسير آيه (20) از سوره عنكبوت است. بعضي اوراق از اواسط افتاده و بعضي مقدم و ماخر گذارده شده و در كتابخانه بنام " قدري از تفسير گازري " ثبت و پشت خود كتاب نيز بهمين نام وقف شده و مسلما اشتباه است با خلاصه المنهج مطابقه گرديد قسمتي از اين كتاب مي باشد. جلد تيماج. كاغذ حنائي. عده اوراق (137) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (33/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2035).

شرح حديث غمام

[125] شرح حديث غمام عربي اين كتاب تاليف قاضي سعدي قمي است) محمد بن محمد بن مفيد قمي متولد سنه (1} (1) (1039} مولف از شاگردان حضرت فيض و ملا عبدالرزاق كاشي و داراي همان مذاق حكمي و عرفاني ايشان است، وي را " حكيم كوچك قميان " مي گفته اند، منصب قضاوت قم را دارا شده و روضات عده از مولفات ايشان را نقل نموده. اين كتاب را در سنه (1099) در اصفهان تاليف كرده، قبل از شروع بشرح حديث مذكور احاديث زيادي از كتب معتبره نزد شيعه اماميه كه موجب معرفت بنورانيت و عظمت ائمه عليهم السلام است نقل، پس از آن شروع بشرح ادبي و حكمي و عرفاني حديث نموده و خود نيز بر آن حواشي دارند و اين شرح قريب (3530) بيت است. آغاز: بسمله الحمد لله مدير الادوار و مقيد الاكوار

طبقا عن طبق. انجام: و الحمدلله رب العالمين و وقع ذلك ايام و قوفي بدر السلطنه اصفهان صينت عن الحدثان. (342) شرح حديث غمام اين نسخه بخط شكسته نستعليق در سنه (1103) در زمان حيات مولف و از روي نسخه اصل نوشته شده، حواشي مولف را نيز در حاشيه نوشته اند، مطالبي حكمي و ادبي بر اوراق قبل از اصل شرح و بعد از آن نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (109) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____. (0849) مولف سال تولد خود را در صفحه دوم همين كتاب سال مذكور معين نموده و صاحب روضات در ص (303) در ذيل قطب راوندي نوشته اند كه سال وفات ايشان را بدست نياوردم و از تاريخ نسخه اين كتاب و قرائن موجوده در آن معلوم مي شود كه تا سنه (1103) حيات داشته اند.

علل الشرائع

[132] علل الشرائع عربي مولف اين كتاب حضرت صدوق است ص [204] 97 و احاديثي را كه در تمام مسائل اصول و فروع موافق مذهب شيعه اماميه بوده در (384) باب در تحت عناوين مخصوص مثل " الباب الاولي في العله التي من اجلها سميت السماء سماء "مسندا ذكر فرموده و بهمين مناسبت اين كتاب مشهور بعلل الشرايع گرديده است. اين كتاب در طهران) سنه 1289) با معاني الاخبار صدوق چاپ شده است. و چنان كه در كشف الحجب ص (384) و لولو البحرين مذكور است صدوق نيز كتابي بنام " علل الحج " و " علل الوضوء " تاليف كرده اند. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين و سلم تسليما قال الشيخ ابوجعفر محمد بن علي بن الحسين بن موسي بن بابويه القمي رضي الله عنه الباب الاولي في العله التي من اجلها الخ. (357) علل الشرايع اين نسخه را بخط نسخ خوب حاج محمد امين بن درويش محمد شهمير زادي در سنه (1070) نوشته و آقا سيد محمد رضا حسيني استرابادي بر بعضي از صفحات آن حاشيه هائي نگاشته و ظاهرا

ايشان مقابله و تصحيح آن را بخط خويش مرقوم داشته اند. نسخه بدل ها و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده است. جلد چرمي كهنه. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (205) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1905).

كافي يا جامع كافي (11)

(379) كافي اصول و چند كتاب از فروع اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب سال كتابت و اسم خود را در اواخر كتب ننوشته، ورق آخر نسخه افتاده است. از كتب فروع طهارت، صلوه، زكوه، صوم و حج را دارد و مشتمل بر تمام كتب اصول كافي است. آخرين سطر موجود اين است: ابوعلي الاشعري عن الحسين بن علي بن مهريار عن الحسين بن سعيد عن ابراهيم بن ابي البلاد عن رجل من اصحابنا. در حاشيه صفحات كلمات افتاده متن و معاني لغات مشكله آن ها و حواشي مختصري نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (470) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1708).

تفسير كبير فخر رازي (1)

(210) تفسير كبير يا مفاتيح الغيب اين نسخه بخط نسخ خود نوشته شده كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، مشتمل بر تفسير از آيه "و من احسن دينا ممن اسلم وجهه لله " كه آيه (124) از سوره نساء است تا آيه " قالوا ارجه و اخاه و ابعث في المدائن حاشرين " كه آيه (108) از سوره اعراف است مي باشد و تفسير اين آيه را هم تمام نكرده است. آخرين سطر نسخه - و جمعها مدائن علي مفاعل كمعايش غير. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (177) هر صفحه (34) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (36 سانتي متر (عرض (23 سانتي متر (نمره كتابخانه (1987)

ارشاد الاذهان (8)

(451) ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، سال نگارش و نام كاتب در آن ذكر نگرديده، در حواشي صفحات حاشيه هائي بخط نستعليق تحرير گرديده، ابتداء فصول و مطالب و مقاصد آن با سرخي نگاشته شده چند ورقي از اول و آخر آن صحافي گرديده، فهرست مباحث كتاب بر ورق اول نوشته شده و پشت صفحه اول كتاب يادداشت هائي در خصوص اذان و اقامه و كيفيت صلوه ميت و حد نصاب غلات اربعه تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (218) صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (19 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2471).

الجنه الواقيه

[262] الجنه الواقيه عربي مولف اين كتاب جناب آقا محمود بهبهاني رحمه الله عليه است [249] ص (544) و مشتمل بر دو مقام مي باشد، در مقام اول بنقل پاره اي از عبارات حضرت شيخ يوسف بحراني ره در مقدمات حدائق مبادرت نموده و برد آن ها پرداخته و مقام دوم را در نقل اقوال يكي از اخباريين كه از او بفاضل معاصر تعبير كرده و رد اقوال ايشان) با مطالعه اين قسمت نام اين شخص معلوم نشد شايد ميرزا محمد اخباري بوده است (اختصاص داده و در هر دو مقام طريقه ادب و انسانيت را مرعي داشته و اين كتاب يا رساله در حدود (1830) بيت است. آغاز: - بسمله الحمد لله وسلامه علي عباده الذين اصطفي لا سيما المصطفي خير من بلغ و وفي و آله الاطهار الابرار النجباء الشرفاء اما بعد الخ. (676) الجنه الواقيه اين نسخه بخط شكسته نستعليق خوب نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، بقرينه شرحي كه پشت صفحه اول نوشته شده معلوم ميشود كه در زمان حيات مولف اين نسخه را نگاشته اند، در سنه (1261) داخل كتابخانه اعتضاديه گرديده است كاغذ فرنگي عده اوراق (52) صفحه (14) سطر، ضميمه كتاب نمره (2532) كتابخانه

است خصوصيات ديگر بدان نمره و نمره (660) اين فهرست مراجعه شود.

رساله جهاديه (1)

(500) رساله جهاديه اين نسخه بخط شكسته نستعليق خوب نوشته شده، از عبارات ذيل كه در آخر نسخه است معلوم مي شود كه خط خود مولف و نسخه اصل است: تمام شد بر دست مصنفش كريم ابن ابراهيم در هيجدهم ماه رجب سنه يك هزار و دويست و هفتاد و سه هجري حامدا مصليا مستغفرا سنه (1273). جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (83) صفحه (10) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17/5 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2534).

شرح شرايع يا مسالك الافهام (13)

(554) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه نيز بخط نسخ نوشته شده، كاتب در آخر كتاب خود را رجبعلي معرفي نموده و در سال (1260) نوشته شده است و مشتمل بر كتاب قضاء، شهادات، حدود، قصاص و ديات مي باشد پشت صفحه اول چند سطري بوده آن را محو كرده اند. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (327) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2630).

احتجاج طبرسي (1)

(259) احتجاج طبرسي اين نسخه بخط نسخ در سنه (988) نوشته شده، كاتب اسم خود را ننگاشته است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (315) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1804)

شرح الزياره الجامعه

[124] شرح الزياره الجامعه عربي اين كتاب تاليف حضرت شيخ احمد احسائي رحمه الله علیه است) احمد بن زين الدين احسائي متوفي سنه 1240) كه فرقه شيخيه خود را

بدآن جناب منتسب مي دانند و بهمين جهت كه تابع اين شيخ جليل اند آن ها را شيخيه گويند. حضرت شيخ يكي از بزرگان علماء اماميه اند و در معقول و منقول و اكثر علوم دست داشته و مولفاتي دارند صاحب روضات در چند صفحه از كتاب خود شرح مبسوطي راجع بايشان و مولفات آن جناب با كمال تجليل و احترام نوشته اند. در موضوعات علمي و در فهم معاني اخبار با معاصرين خود مخالف بوده لذا با كمال زهد و تقوي كه از ايشان نقل مي كنند تكفير شان كردند پس از اين قضيه بمكه معظمه مهاجرت و در سن قريب نود سال در آن جا برحمت ايزدي پيوستند. بعضي از مولفات آن جناب را ذيلا نقل مي كنيم: كتاب فوائد و شرح آن در حكمه و كلام، شرح الحكمه العرشيه و شرح مشاعر تاليف آخوند ملاصدرا، شرح تبصره علامه ولي ناتمام است، رساله در مباحث الفاظ، رساله در بيان حقيقت عقل و روح و نفس، رساله در شرح و تفسير سوره توحيد، رساله در سير و سلوك و كتاب اسرار الصلوه عده زيادي از مولفات ايشان را صاحب روضات نقل كرده اند) ص 25). اين كتاب شرح زيارت جامعه است كه در ميان شيعه اماميه شهرتي كامل دارد و مشتمل بر مطالب مهمه مي باشد شرح ذيل ترجمه مطالبي است كه راجع بمعرفي از اين زيارت خود حضرت شيخ در مقدمه همين شرح مرقوم فرموده اند: زيارت جامعه بين شيعه بحدي مشهور است كه محتاج با ثبات و ذكر سند آن نيست و تمام شيعيان بدون معارض آن را پذيرفته اند و با اين كه مشتمل بر مطالبي غريب و اسرا مشكله است كه بسياري از آن ها را منكر اند ولي چون اين زيارت متضمن مطالب بليغه و امور بديعه و اسرار منيعه و احوال شريفه رفيه اي استكه عقل سليم بصحت ورود آن ها گواهي مي دهد. و اين زيارت را حضرت صدوق در من لا يحضره الفقيه و شيخ طوسي در تهذيب از فقيه نقل كرده اند، حضرت استاد آقاي ميرزا محمد طاهر تنكابني دام ظله العالي در مجلس بحث چنين فرمودند: كه حضرت شيخ اعلي الله مقامه بيشتر از مطالب اين شرح را از شرح فقيه روضه المتقين حضرت علامه مجلسي اول برداشته اند. انتهي. سلسله سند اين

روايت چنان كه در ابتداء اين كتاب نقل شده اينست: قال محمد بن علي بن الحسين بن بابويه عن علي بن احمد بن موسي و الحسين بن ابراهيم بن احمد الكاتب عن محمد بن عبدالله الكوفي عن محمد اسمعيل البرمكي عن موسي بن عبدالله النخعي قال قلت لعلي بن محمد بن علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين بن علي بن ابي طالب عليهم السلام. علي بن محمد علیه السلام امام دهم شيعيان اماميه و ملقب بلقب نقي اند و در سال {214/213 - 552/254) (1) {1) متولد و وفات كرده اند. شرح اين زيارت) همين كتاب (چنان كه صاحب روضات گفته اند در حدود سي هزار بيت كتابت دارد و مشتمل بر سه جزء است. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين، اما بعد فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائي ان السيد السند و العارف المعتمد صاحب المفخر و الزين سيدنا سيد حسين الخ. _______ (1} (1}ابن خلكان ج 1 ص (322) و تذكره الائمه ص (157).

كشف الغطاء (2)

(618) كشف الغطاء قسمت اصول فقه اين نسخه را بخط نسخ محمد حسين بن مهدي خونساري ظاهرا در زمان حيات مولف نوشته و قسمت اصول دين) جز دو سه ورق آن (و قسمتي از كتاب طهارت كشف الغطاء را كاتب ديگر نوشته و ضميمه آن قسمت كرده اند و اولين سطر نسخه اينست: و سميته كشف الغطاء عن مبهمات الشريعه و رتبته علي ثلثه فنون و آخرين سطر نسخه اينست: و ينحصر البحث في ثلثه مقامات و احكام و توابع الاول. قبل از شروع بكتاب جواب مسئله مصرف رد مظالم بفارسي است و قبل از شروع بان نوشته شده. من افادات مرحوم آقا محمد علي بهبهاني اعلي الله مقامه و اين موضوع در حدود (200) بيت است جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (155) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2442).

جواهر الكلام (1)

(472) جواهر الكلام اين نسخه كه بخط نسخ نوشته شده كتاب تجارت است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده پشت ورق اول نوشته شده كه در سنه (1297) در عداد كتب موقوفه مدرسه سپهسالار در آمده است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (194) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (36 سانتي متر (عرض (23 سانتي متر (نمره كتابخانه (2290).

شرح عميدي يا منيه البيب (1)

(700) شرح عميدي منيه اللبيب اين نسخه بخط نستعليق بد نوشته شده، كاتب آن عزيز الله بن عنايت الله حسيني خلخالي در سنه (960) مي باشد. جلد تيماجي. مستعمل. كاغذ حنائي. عده اوراق (265) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (963).

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه

[288] قوانين الاصول يا القوانين المحكمه عربي مولف اين كتاب حضرت ميرزاي قمي رحمه الله عليه است [199] ص (425) و يكي از كتب مبسوطه و معروفه در اصول فقه مي باشد، مصنف آن را " القوانين المحكمه " ناميده و مشهور به " قوانين " يا " قوانين الاصول " گرديده از بدو تاليف تاكنون پيوسته از كتب درسي و طرف توجه طلاب علوم دينيه فرقه اماميه بوده و مشتمل بر مباحث الفاظ و مباحث عقليه است و در دو جلد تنظيم يافته، حواشي زياد بر آن تحرير گرديده و در فهرست معارف ج 1 ص (106 و 22 (107 حاشيه بر اين كتاب و مولفين آن ها نام برده شده و چنان كه در ص (597) گذشت صاحب فصول در آن كتاب برد و ايرادات زياد بر مطالب اين كتاب پرداخته اند و مكرر با بعضي از حواشي و بدون حاشيه چاپ گرديده و مولف در سال (1205) از تاليف آن فراغت يافته است آغاز: بسمله الحمدلله الذي هدانا الي اصول الفروع و فروع الاصول و ارشدنا الي شرايع الاحكام الخ.

تفسير مواهب عليه (8)

(248) تفسير مواهب عليه اين نسخه مشتمل بر تفسير از سوره يس تا آخر قرآنست در سنه (1086) تحرير آن بخط نسخ خاتمه يافته، اسامي سور با سرخي نوشته شده، پشت نسخه و در كتابخانه بنام " منهج الصادقين " وقف و ثبت گرديده است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (513) هر صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1944)

قرآن تمام

(14) قرآن تمام - اين نسخه بخط نسخ خلي خوب نوشته شده و كاتب خود و سال تحرير را معين نكرده - پس از اتمام سوره ناس اين شرح بدون امضاء با خط شكسته نستعليق نوشته شده است: حسب الخواهش حقير رو سياه بتاريخ شهر ربيع الاول سنه (1181) صلاحيت و تقوي شعار ملا ابوالقاسم پسر ملا يوسف باتمام رسانيده اند. خواص سور در حواشي قرآن با خط شكسته نستعليق بسيار خوب نوشته شده و در آخرين صفحه كاتب خود را بدينگونه معرفي مي كند هو الله سبحانه كتبه العبد الفقير الحقير الجاني عبدالحسين... غفر له - در ذيل تمام خواص سور اين عدد را نوشته (812) براي بنده اين رمز كشف نشد شايد سال كتابت باشد و در اين صورت عبارت سابق دروغ خواهد بود و يا اين كه اين حاشيه از قرآن ديگر بوده و بدين قرآن وصل شده. داراي دو سر لوح خوب و تمام اوراق با طلا و زنگار نقاشي شده. ميان سطور مذهب و صفحات مجدول بطلاست - اسامي سور و تقسيمات قرآني و رموز قرائتي با سرخي است. جلد روغني گل و بوته داراي دو ترنج كه بر يكي اين عبارات با طلا نوشته شده: قال الله تبارك و تعالي في محكم كتابه الكريم لايمسه الا المطهرون تنزيل من رب العالمين في سنه (1262). و نيز بر ترنج ديگري است سبحان ربك رب العزه عما يصفون و سلام علي المرسلين و الحمدلله رب

العالمين صدق - الله العي العظيم في سنه (1262) بنا بر آن چه گذشت اين جلد متعلق بقرآن ديگر بوده و براي اين قرآن ساخته نشده است. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ. قطع و زيري كوچك. عده اوراق (135) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار - طول (18/5 سانتي متر (عرض 11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1016).

مجموعه آيات و ادعيه

(98) مجموعه آيات و ادعيه اين نسخه را بخط نسخ بسيار خوب آقا ميرزا احمد نيريزي در سنه (1143) با طلا نوشته اند. و مشتمل بر مطالب ذيل مي باشد: 1 دعاء احتجاب. 2 چند آيه از قرآن كريم. 3 دعاء: اصبحت بذمه الله. 4 دعاء: يا كائنا قبل كل شيئي. عنوان هر قسمت را با سفيد آب نوشته اند. پس از ختم ادعيه و رقم كاتب خود نيريزي پشت آخرين ورق نيز با سفيد آب نوشته اند: بجهت عاليحضرت رفيع مرتبت گرامي منزلت فرزند اعز ارجمند سعادتمند ميرزا محمد طاهرا سلمه الله تعالي الموطر المشهور بجاجرمي قلمي گرديد اميدوار است كه از تلاوت آن بهره مند كردند بمنه وجوده. داراي يك سر لوح خيلي ظريف، دو صفحه اول با طلا نقاشي ظريفي شده، صفحات مجدول بطلا و سرخي است. جلد تيماج مذهب. كاغذ متن سمرقندي ضخيم حاشيه ترمه. عده اوراق (6) صفحه (9) سطر واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (22 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1113)

كافي يا جامع كافي (9)

(377) كافي قسمتي از اصول اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و مشتمل بر كتاب عقل و جهل، توحيد و حجه مي باشد، در حاشيه صفحات بامضاء رفيعا، ملا صالح، ا م ن، م ق ر، وافي و شيخ محمد خاتون حاشيه هائي نوشته شده و معاني كلمات مشكله را از كتب معتبره لغت نيز در حاشيه نقل كرده اند. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (218) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره

كتابخانه (1701).

وافي (1)

(425) وافي اين نسخه جزء اول از كتاب است و بخط نسخ در سنه (1071) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده كلمات افتاده از متن را در حاشيه نگاشته اند، پشت ورق اول كتاب و ورق پيش از آن يادداشت هاي مختصري نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني مهره زده. عده اوراق (182) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1930).

تفسير مجمع البيان (4)

(229) تفسير مجمع البيان اين نسخه جلد اول و مشتمل بر 5 جزء از تفسير و بخط نسخ متوسط است. در سال (1068) كتابت آن خاتمه يافته نام كاتب تحرير نگرديده، در محرم سنه (1071) تصحيح و مقابله شده است. جلد چرمي ضربي، كاغذ حنائي. عده اوراق (344) صفحه (37) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (39 سانتي متر (عرض (26 سانتي متر (نمره كتابخانه (1960)

شرح الزياره الجامعه (2)

(341) شرح الزياره الجامعه اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده. و مشتمل بر جزء اول كتاب است جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (95) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر نمره كتابخانه (1754)

شرايع الاسلام (8)

(525) شرايع اين نسخه در سنه (1246) بخط نسخ محمد صالح بن غلام علي الدزفولي بنام حاج سيد عيسي نام تحرير گرديده و شامل از اول كتاب طهارت تا آخر تجارت است، عنوان مباحث و آغاز مطالب با سرخي نوشته شده و فهرست كتاب را

در اولين صفحه آن جدول مانند نگاشته اند. جلد تيماج سبز مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (198) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (23 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2598).

شرايع الاسلام (5)

(522) شرايع اين نسخه مشتمل بر تمام كتاب است) از طهارت تا ديات (نسخه در آب افتاده و خطوط صفحات زيادي از آن محو شده است، سال كتابت كه در آخرين صفحه بوده محو شده ولي ظاهرا سنه (1110) بوده در آخر كتاب وصايا كه بخط كاتب تمام نسخه است سال كتابت سنه (1092) تعيين گرديده است، حواشي فوق العاده زياد بر كنار بيشتر از صفحات از محشين معروف تحرير گرديده ولي بيشتر آن ها از شرح شرايع شهيد ثاني است) كتاب مسالك (داراي يك سر لوح بوده ولي در اثر افتادن در آب ضايع شده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (216) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2594).

مفاتيح الدعوات

[30] مفاتيح الدعوات فارسي اين كتاب در سنه (1085) چنان كه در خود كتاب بمناسبت ذكر شده تاليف گرديده، و مولف آن با تفحص زياد شناخته نشد ولي مسلما از شاگرد آن حضرت محمود دهدار فارسي شيرازي است. موضوع كتاب از اين عبارت كه در مقدمه است معلوم مي شود: اين وجيزه ايست در بيان حروف و قواعد آن و كيفيت علم تسخيرات و علم هندسه و اعداد. طريقه ختومات و ادعيه و روايات راجعه بان ها را نيز ذكر نموده است آغاز: بسمله حمد و سپاس ما فوق حوصله عقل و قياس سزاوار آستان جلال كريميست. (125) مفاتيح الدعوات اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، ولي كاتب و سنه كتابت رقم نگرديده، در سنه (1261) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده، بعضي از جداول آن كشيده نشده و جاي آن را سفيد

گذارده اند عنوان مطالب و جدول ها با سرخي است. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ و سمرقندي. عده اوراق (391) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25/5 سانتي متر (عرض (14/5) نمره كتابخانه (2142)

مرشد العوام (2)

(639) مرشد العوام اين نسخه بخط نستعليق عبدالغفور نوري نوشته شده، سال كتابت را ننگاشته، در سنه (1297) سپهسالار آن را وقف كرده اند و مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه و خاتمه اي كه در احكام جنائز است مي باشد جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (270) صفحه (13) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2371).

مختلف الشيعه يا مختلف علامه (4)

(635) مختلف علامه اين نسخه بخط نسخ خوب مهدي بن هادي نام نوشته شده و سال كتابت را ننگاشته ولي بايستي در اواسط قرن سيزدهم هجري باشد و مشتمل بر از ابتداء كتاب تا آخر جزء پنجم آن است تا آخر كفارات. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (401) صفحه (31) سطر واقف سپسهالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2279).

شرح شرايع يا مدارك الاحكام (2)

(537) شرح شرايع يا مدارك الاحكام اين نسخه بخط نسخ در سنه (1088) نوشته شده و مشتمل بر قسمتي از كتاب صلوه از صلوه كسوف تا قسمتي از شرائط امام جماعت و كتاب حج است. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (276) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (29/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2655).

لوامع صاحب قرآني (3)

(392) لوامع صاحبقراني اين نسخه كه بخط نستعليق حسن بن ميرزا جان

بهمداني در سنه (1076) نوشته شده مشتمل بر شرح و ترجمه احاديث باب الاذان و الاقامه من لا يحضر تا آخر احاديث راجعه بنماز جماعت آن مي باشد و در كتابخانه و پشت صفحه اول بنام " شرح تهذيب " ثبت و وقف گرديده است. جلد تيماجي سبز. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (189) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2439).

مختصر النافع (2)

(627) مختصر النافع اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1071) كمال الدين بن محمد يوسف رضوي نوشته اند و مشتمل بر تمام كتاب است، سه ورق از ابتداء كتاب افتاده و اولين سطر موجود آن اين است: و الاستبراء و الدعاء عند النظر الي الماء و عند الاستنجاء در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هاي مختصري است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (178) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (19/5 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2271).

من لا يحضره الفقيه

[154] من لا يحضره الفقيه عربي اين كتاب يكي از كتب چهار گانه حديث است كه مرجع استفاده احكام علماء اماميه مي باشد و در ص 234 اين فهرست اشاره بدان شد، مولف آن حضرت صدوق ره است ص [204] 97 و چنان كه خود در مقدمه كتاب مرقوم داشته اند در هنگاميه دست قضا و قدر آن جناب را بقصبه ايلاق بلخ انداخته بود حضرت شرف الدين ابو عبدالله معروف بنعمه الله محمد بن الحسن بن اسحق بن الحسين بن اسحق بن موسي بن جعفر الصادق عليهما السلام نيز بدان جا تشريف فرما گرديده و حضرت شيخ از زيارت و مجالست با ايشان بي نهايت مسرور گرديده در ميان مذاكرات ايشا ن ذكري از كتاب " من لا يحضره الطبيب " تاليف محمد بن زكرياي رازي نموده و فرموده بودند كه در موضوع خود كتابي شافي و كافي است و از

حضرت صدوق خواستار شدند كه ايشان هم كتابي در بيان حلال و حرام و شرايع و احكام براي آن حضرت تاليف نموده كه مورد مراجعه و اعتمادشان در مسائل شرعيه بوده باشد و آن را " من لا يحضره الفقيه " نام گذارند صدوق خواهش ايشان را اطاعت نموده و اين كتاب را كه مشتمل بر يك دوره فقه كامل مي باشد از اخباري كه بنظر ايشان صحيح و حجه بوده تاليف و نيز خود فرمايند اخباري را كه مورد اعتمادم نبود در اين كتاب نياوردم چرا كه غرض شان فقط نقل تمام اخبار فقه نبوده بلكه مقصود اخباريست كه اعتماد بصحت آن ها داشته و موافق با راي ايشان بوده و روايات اين كتاب را از كتب معتبره اصحاب كه بعضي از آن ها را نيز در مقدمه نام برده نقل كرده اند و خود تذكر داده اند كه براي اختصار اسانيد اخبار را حذف و در اين كتاب نياورده است. صاحب لولو البحرين در ذيل ترجمه ثقه الاسلام كليني رحمه الله علیه عده روايات و ابواب و مجلدات اين كتاب را از يكي از مشايخ خويش نقل نموده و ما ترجمه آن را ذيلا مي نگاريم: اما فقيه مشتمل بر چهار مجلد و ششصد و شصت باب است مجلد اول آن داراي هشتاد و هفت باب و (1618) حديث و مجلد دوم داراي دويست و بيست و هشت باب و (1637) حديث و مجلد سوم داراي (1805) حديث و مجلد چهارم داراي يكصد و هفتاد و سه باب و (903) حديث مي باشد و اخبار مسنده مجلد اول (777) و مرسله آن (841) و مسنده مجلد دوم (1064) و مرسله آن (573) و مسنده مجلد سوم (1295) و مرسله آن (510) و مسنده مجلد چهارم (777) و مرسله آن (126) حديث مي باشد موافق اصطلاح علماء علم در آيه حديث مسند آن را گويند كه تمام روات آن تا معصوم معين باشد و مرسله آن است كه تمام روات و ناقلين آن ذكر نشده باشند بنا بر حساب مذكور فوق كتاب من لا يحضره الفقيه مشتمل بر (3913) حديث مسند و (2050) حديث مرسل مي باشد و كليه كتاب مشتمل بر (5963) حديث است. من لا يحضره الفقيه بچهار جزء و مجلد تقسيم شده بدين تفصيل: مجلد اول: مشتمل بر اخبار راجعه بطهارت و صلوه. مجلد دوم: مشتمل بر اخبار

راجعه بزكوه و صوم) در ذيل اين كتاب احكام زكوه فطر و اعتكاف ذكر شده (و حج است) در ذيل اين كتاب زيارات پيغمبر و ائمه عليهم السلام نقل گرديده (مجلد سوم: مشتمل بر اخبار راجعه بقضاء و شهادات و احكام تا آخر مبحث طلاق است. مجلد چهارم: مشتمل بر اخباري در تحت عنوان مناهي الرسول مي باشد و در ذيل آن در تحت عنوان ابوابي اخبار راجعه بحدود و قصاص و ديات و ضمان و وصيت و مواريث ذكر گرديده و پس از باب نوادر اخبار ميراث بابي در نوادر اخبار وضع شده و خود صدوق عليه الرحمه پس از اتمام كتاب اسانيد اخبار آن را كه حذف كرده بودند عليحده تنظيم و مشهور به " مشيخه فقيه " است و عموما ملحق بنسخ اين كتاب مي باشد. در بعضي از فهرست ها اين كتاب را بمناسبت اين كه يك دوره فقه كامل است در فصل فقه ذكر كرده اند ولي چون جز اخبار راجعه بفقه و آيات قرآنيه كه ماخذ احكام شرعيه است در اين كتاب نيست و چنانكه گذشت همه بزرگان آن را يكي از كتب اربعه حديث شيعه اماميه مي دانند در اين فصل آن را ذكر نموديم. بر اين كتاب شروح عربي و فارسي و تعليقات و حواشي زياد نوشته شده سه شرح آن را در اين فهرست نام برده ايم (ص 254 و 292 و 318) و در فهرست كتابخانه معارف ص 73 ج 1 شش شرح ديگر از اين كتاب و يازده نفر از محشين بر آن نام برده شده و حاجي نوري ره شرحي بر مشيخه فقيه نوشته و جزء خاتمه مستدرك الوسائل مي باشد و چاپ گرديده است. اين كتاب مكرر در ايران و در لكنهور هندوستان سال (1307) چاپ شده است. آغاز: بسمله اللهم اني احمدك و اشكرك و او من بك و اتوكل عليك الخ.

تفسير صافي (2)

(196) تفسير صافي اين نسخه نيز بخط نستعليق متوسط نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده ولي كاملا ظاهر است كه خط كاتب شماره سابق مي باشد و مشتمل بر ربع چهارم و تفسير از سوره سبا تا آخر قرآن است، در حواشي اين نسخه هم مطالبي فارسي و حاشيه هائي از خود مولف و مطالب متفرقه بر آوراق زائدي كه

اول و آخر كتاب بوده نوشته شده. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (151) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2023)

شرح دروس يا مشارق الشموس

رت مسكرات است و آخرين سطر موجود آن اين است: الا ان يق المراد بالتسميه الاطلاق و الاستعمال فيكون حاصل الدليل انه. از اين كه در ذيل پاره اي از حواشي كه بر كتاب نوشته شده منه دام ظله و منه سلمه الله نوشته شده معلوم مي شود كه در زمان حيات مولف نگارش يافته است و آخرين عبارت اين نسخه عينا آخرين عبارت نسخه چاپي است. جلد ميشن. كاغذ اصفهاني مهره زده. عده اوراق (293) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (25/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1) {1} ____. (2308) روضات ص (196 تا 198). هديه الاحباب ص (234). امل الامل ج 2 ص (42). سلافه العصر در ذيل علماء عجم ايشانرا ستوده و گويد از علماء بزرگ معاصر است. (2} (1} در هندوستان اين ترجمه چاپ شده است. (3} (2} يكي از اين دو حاشيه در اين كتابخانه موجود و در تحت نمره (1373) ضبط شده. (4} (3} حاشيه كامل اين مولف كه در اواخر حيات مولف نوشته شده نيز در كتابخانه در تحت نمره (1373) موجود است. (5} (4} اين رسائل بضميمه رسائل ديگر در اين كتابخانه موجود و در تحت نمره (1374) ضبط شده. (6} (5} دو مقاله در وصف بهار بعبارات عرفاني و ادبي بفارسي و از ايشان ضميمه مجموعه نمره (2799) و نمره (2911) اين كتابخانه است.

جامع المقاصد (2)

(468) جامع المقاصد اين نسخه بخط نسخ در سنه (1071) نوشته شده و مشتمل بر جزء اول و دوم اين شرح مي باشد از ابتداء كتاب طهارت تا آخر كتاب جهاد فهرست كتب و ابواب آن را محمد امين كاشاني در سنه (1183) پشت صفحه اول

نگاشته اند و پشت صفحه اول يادداشت هاي ديگر از محمد امين مذكور نوشته شده است. جلد تيماجي نيم ضربي قرمز. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (235) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2246).

مفاتيح الشرايع (2)

(646) مفاتيح الشرايع اين نسخه مشتمل بر تمام كتاب است فن عبادات و سياسات و عادات و معاملات و بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و باخرين عبارت مصنف كتابت كتاب را خاتمه داده و در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از مولف و كتاب مسالك و غيره نگاشته اند، داراي دو سر لوح كهنه و دو صفحه اول فن عادات و معاملات و صفحه دوم كتاب تذهيب شده و ظاهرا از خطوط اواخر قرن يازدهم است جلد ساغري ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (180) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2603).

مختصر القدوري يا فقه حنفي (1)

(624) مختصر القدوري اين نسخه را بخط نسخ محمد بن حسين در سنه (1121) نوشته و مشتمل بر كتب فقهيه از طهارت تا فرائض است باندازه يك صفحه از نسخه ديگر اين كتاب كه پس از اين شرح آن مي آيد ناقص دارد و آخرين سطر كتاب فرائض آن اين است: فما خرج من اصل المسئله فهو بالسدس قد تم الكتاب چند سطرابتداء كتاب كه مشتمل بر حمد و صلوه و نام مولف بوده در اين نسخه نوشته نشده و شروع بكتاب طهارت گرديده و آغاز آن اينست: الاصل في الطهاره قوله تعالي يا ايها الذين آمنوا اذا قمتم الي الصلوه. در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از ينابيع و بحر الرائق و تصحيح قدوري {1) {1) و شرح حداد بر قدوري و حلي قاضي خان و غيره نگاشته شده است. جلد تيماجي مذهب. كاغذ سمرقندي. عده

اوراق (189) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2373). _______ {1} (1) تصحيح قدوري تاليف قاسم بن قطلو بغاي حنفي است در كشف الظنون چاپ آستانه سال تولد اين مولف را سنه (369) ضبط نموده با اين كه وفات خود قدوري سال (428) بوده بنابر اين معلوم مي شود كه تاريخ مذكور غلط است و گذشته از اين در عبارت آن هم كلمات افتاده ايست بعضي از آن ها دركشف الظنون چاپ فلوگل تصحيح گرديده و در آنجا سال وفات قاسم بن قطلو بغا سال (879) ضبط شده است كشف چاپ اسلامبول ج 2 ص 405 و چاپ فلو گل ج 5 ص 458 و فهرست كتابخانه خديويه ج 3 ص 27 در تعريف اين كتاب و مولف آن چنين نگاشته است: تصحيح مختصر القدوري تاليف العلامه ابي العدل زين الدين قاسم بن قطلو بغا الحنفي المولود بالقاهره سنه (802) المتوفي في رابع ربيع الاخر سنه (879) بالقاهره ايضا قال في اوله: اني قد رايت من عمل في مذهبنا بالتشهي فاحببت ان اضع تصحيحات علي المختصرات التي تحفظ في هذا الزمان و هذا ما تيسر علي مختصر القدوري و مع زيارات نص عليها قاضي خان في فتاواه.

قواعد الاحكام يا قواعد علامه

[228] قواعد الاحكام يا قواعد علامه عربي اين كتاب يكي از مولفات حضرت علامه حلي اعلي الله مقامه مي باشد [164] ص (355) و در ميان عامه و خاصه شهرتي بسزا دارد هماره طرف توجه طلاب و علماء اماميه بوده، شروح و تعليقاتي زياد بر آن نوشته شده و مشتمل بر فروع مهمه و روس مطالب و مباحث كامل فقهي تاديات است مولف فهرست كتب خطي كتابخانه معارف در ص (94) ج 1 نام (17) شرح و مولفين آن ها و (8) تعليقه و حاشيه بر اين كتاب و نام محشي آن ها را ذكر نموده و در اين كتاب در ص 379 و 381 و 463 و 465 و 467 شروحي بر كتاب قواعد را شرح داده ايم. مولف طرز كتاب و نام آن را در ابتداء آن بيان نموده وترجمه اش اينست: اما بعد

اينست كتاب " قواعد الاحكام في معرفه الحلال و الحرام " كه خلاصه كردم در آن فتوي ها را و در آن بيان نمودم قواعد احكام خاصه مراد شيعه است را بر حسب در خواست دوست ترين مردم پيش من فرزند ارجمندم محمد مراد فخر المحققين است كه از در گاه خداوند درازي زندگاني و بزرگي دنيا و آخرت او را هماره خواستارم الخ. آقاي حاج محتشم السلطنه حسن اسفندياري كه اين كه مقام رياست مجلس شوراي ملي ايران را دارا مي باشند كتاب تجارت و قضاء و شهادات قواعد علامه را در سال (1338) بفارسي ترجمه و مسائل را در تحت نمرات مرتب نموده و در سال (1341) آن را چاپ كرده و چنان كه خود فرمودند توفيق بر ترجمه باقي كتب قواعد را تا كنون نيافته اند. در فهرست رضويه ج 2 ص (94) در ذيل كتاب نمره (302) نوشته شده: همچنان كه خود مولف در ديباچه كتاب مي فرمايد در شب چهاردهم ذي حجه (699) از تاليف اين كتاب فارغ شده. ولي در نسخه چاپي تاريخ تاليف نيست و نسخه نمره (306) كتابخانه رضويه علیه السلام كه بخط جمال الدين احمد بن محمد بن حداد شاگرد حضرت علامه مي باشد و در سال (727) نوشته شده در كمال نفاست و كهنه تر از اين نسخه اي از اين كتاب را سراغ ندارم و در روضات ص 77 ج 4 نگاشته شده كه تاليف قواعد بيست سال طول كشيده چرا كه در اين مدت مشغول بتاليف كتب ديگر نيز بوده اند. قواعد الاحكام چند بار در ايران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمد لله علي سوابغ النعماء و ترادف الالاء المتفضل بارسال الانبياء الخ.

وافي (3)

(427) وافي اين نسخه نيز جزء دوم از كتاب است و بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، كلمات و عبارات افتاده از متن در حاشيه تحرير گرديده، فهرست ابواب و مطالب نسخه بر چهار ورق اول كتاب نوشته شده است، اين نسخه متعلق بمرحوم شيه احمد احسائي بوده، پش ورق اول خودشان در سنه (1225) يادداشت كرده اند در ذيل آن علي بن الشيخ احمد بن زين الدين كه

ظاهرا پسر شيخ مذكور مي باشند يادداشت نموده كه در ملك من داخل گرديد. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (252) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1932).

يكصد و بيست پاره

(25) يكصد و بيست پاره - اين نسخه ها بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده كاتب نامي از خود و سال تحرير نبرده پشت اولين ورق تمام جزء ها نوشته شده كه در سنه (1318) دختر حاج آصف السلطنه آن را وقف نموده و توليت آن را بمتولي مدرسه سپهسالار برگذار كه در كتابخانه نگاهداري كنند. جزء اول داراي دو سر لوح بسيار ممتاز و اطراف دو صفحه اول تذهيب برگ موي شده است. مجدول بطلا و زنگار. اسامي سور بر سر سور هائي كه از طلا مسطور گرديده با شنجرف تحرير شده. جلد تمام نسخه ها روغني گل و بوته و زر افشان، كاغذ دولت آبادي، صفحه (10) سطر. قطع و زيري كوچك طول (20 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (جزء كتابخانه نمره نشده و در دو جعبه ظريف منبت ضبط است ولي دو عدد از جزو ها در كتابخانه نيست.

جمال الصالحين (1)

(35) جمال الصالحين - اين نسخه را بخط نسخ متوسط در سنه (1245) سيد علي نقي موسوي نوشته. جلد - چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (206). صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2146)

كافي يا جامع كافي (2)

(370) كافي اصول و فروع و روضه اين نسخه را كه نيز مشتمل بر اصول و فروع و روضه مي باشد محمد معصوم حسيني دليجاني در سنه (1050) بخط نسخ نوشته و در حواشي صفحات معاني لغات مشكله را از قاموس و نهايه نقل كرده اند جلد

چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (394) صفحه (32) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (39 سانتي متر (عرض (26 سانتي متر (نمره كتابخانه (1718).

مرشد العوام (1)

(638) مرشد العوام اين نسخه را بخط نستعليق خوب ابراهيم بن عبدالله حسيني قمي در سنه (1231) نوشته اند و مشتمل بر كتب ذيل است: طهارت و صلوه، زكوه و خمس، صوم و حج. پيش از شروع بكتاب مرشد العوام اين كاتب رساله فارسي را كه همين مولف در اصول دين با ادله آن تاليف كرده نوشته است و شايد جزء مرشد العوام باشد. جلد ميشن. كاغذ آبي. عده اوراق (130) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (33 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2369).

شرح اصول كافي ملاصالح (1)

(336) شرح اصول كافي ملاصالح اين نسخه را بخط نستعليق متوسط در سنه (1112) احمد بن نصر الله نام نوشته و مشتمل بر شرح كتاب عقل و جهل و توحيد اصول كافي مي باشد و چند ورق از آن وصالي شده است. جلد چرمي ضربي، كاغذ سمرقندي. عده اوراق (218) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1699).

استبصار

[96] استبصار عربي اين كتاب از مولفات حضرت شيخ الطائفه شيخ طوسي ص 28] 66] علي الله مقامه است و تاليف آن پس از كتاب تهذيب الاحكام و نهايه ايشانست و چنان كه در آخر كتاب هم خود بدان تصريح فرموده اند اين كتاب را بر سه جزء بدين تفصيل قسمت كرده اند: جزء اول و دوم در ذكر اخبار راجعه بعبادات. و جزء سوم در اخبار راجعه بمعاملات و غير آن از احكام فقهيه. و جزء اول مشتمل بر

دويست و هفده باب و يك هزار و يكصد و هفتاد و نه حديث، و جزء دوم مشتمل بر دويست و هفده باب و يك هزار و يكصد و هفتاد و هفت حديث، و جزء سوم مشتمل بر سيصد و نود و هشت باب و دو هزار و چهار صد و پنجاه و پنج حديث است بنابر اين در تمام كتاب (5511) حديث خواهد بود و مصنف خود در آخر اسانيد كتاب بدان تصريح كرده اند. مصنف نيز در اينجا فرق ميان تهذيب و نهايه و اين كتاب را بدين گونه گذارده اند كه كتاب تهذيب مشتمل بر تمام احاديث فقه از متفق عليه و مختلف فيه است، و كتاب نهايه مشتمل بر احكام فقه بنحو فتوي است با ذكر همه اخبار وارده در آن ها ولي بنحوي كه حجم كتاب هم بزرگ نشود و بتوان آن را حفظ نمود، و اين كتاب استبصار مشتمل است بر همه اخبار مختلفه و بيان وجه تاويل و جمع ميان آن ها، و آن را " كتاب الاستبصار فيما اختلف فيه من الاخبار " نام نهاده است. آغاز: بسمله الحمد لله ولي الحمد و مستحقه و الصلوه علي خيرته من خلقه. انجام: لان ذلك مذهب كثير من العامه و قد روي ذلك عن النبي صلي الله عليه و آله تم الكتاب. پس از اتمام كتاب مصنف رحمه الله اسانيد كتاب را ذكر نموده و آخر اين قسمت اين است: و تشتمل علي خمسه آلاف و خمسمائه واحد عشر حديثا حصرتها لئلا يقع فيها زياده او نقصان و الحمد لله الموفق للصواب.

رياض السالكين يا شرح صحيفه (4)

(55) شرح صحيفه - اين نسخه جلد دوم و محمد تقي خوانساري بخط نسخ متوسط در سال (1264) نوشته و 1 مشتمل بر شرح دعاء (28) تا آخر دعاء (54) آخرين دعاء صحيفه است جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (198) صفحه (31) سطر. قطع رحلي واقف سپهسالار. طول (30 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1039).

تهذيب الاحكام (3)

(300) تهذيب الاحكام اين نسخه كه مشتمل بر ابتداء كتاب طهارت تا آخر كتاب

زيارات است بر حسب امر شاه صفي حسيني صفوي در سنه (1046) محمد صادق بخط نسخ بسيار خوب نوشته، اسامي كتب و اوائل احاديث با طلا نگاشته شده، چندي در كتابخانه ميرزا آقا خان صدر اعظم نوري بوده بخط خود پشت اولين صفحه نوشته اند كه بفرزند خود وزير لشكر در سنه (1273) هديه نمودم. و نيز مرحوم اعتضاد السلطنه در سنه (1297) پشت همان صفحه نوشته اند كه اين كتاب از ورثه ميرزا داود خان وزير لشكر خريده شده. جلد چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (559) صفحه (25) سطر. مجدول بطلا و شنجرف و زنگار. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول. (33/5 سانتي متر (عرض (23/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2431)

شرح قواعد يا كنز الفوائد

[215] شرح قواعد يا كنز الفوائد عربي اين كتاب نيز از شروح قواعد الاحكام علامه حلي اعلي الله مقامه است و ظاهرا اولين شرح بر اين كتابست و شارح آن فاضل عميدي رحمه الله عليه مي باشد سيد عميد الدين عبدالمطلب بن سيد مجد الدين ابوالفوارس محمد بن علي بن اعرج حلي {681 - 754) (1) {1 اين عالم جليل پسر خواهر حضرت علامه حلي است و از بزرگان علماء اماميه اند، حضرت علامه در تقريظي كه بر رساله ايشان كه در مناسخات ميراث در تكمله فرائض خواجه نصير الدين طوسي نوشته و از نظر ايشان گذرانيده مرقوم داشته مولف را ستوده و حضرت شهيد اعلي الله مقامه و بعضي ديگر از علماء اماميه ايشان را بعظمت و جلالت ذكر نموده اند. شارح را مولفاتي است كه پاره اي از آن ها عبارتند از: شرح تهذيب الاصول علامه) شرح عميدي ( شرح انوار الملكوت علامه) در كلام ( شرح مبادي الاصول علامه) در اصول فقه ( تبصره الطالبين شرح نهج المسترشدين و رساله اي در مناسخات ميراث) اين رساله در تكمله فرائض خواجه نصير الدين طوسي است (و كنز الفوائد في شرح مشكلات القواعد) همين كتاب. (شارح در مقدمه اين كتاب فرمايد: كه

جمعي از طلاب علم فقه چون بمشكلات كتاب قواعد الاحكام بر خورده و بدان توجه يافته و دانستند كه فهم آن كتاب محتاج بشرح معضلات و كشف مشكلات آنست خواستار شده كه شرحي بر آن بنگارم خواست آن ها را پذيرفته و شروع بدين شرح نمودم ولي قناعت بشرح موارد مذكوره ننموده بكله اضافه بر آن در مواردي كه مصنف خود تصريح باشكال فرموده و يا در آن تامل داشته و يا اشاره بر روايتي و خلافي يا احتمالي نموده و يا آن مسئله از مسائلي استكه محتاج ببسط و شرح كامل است نيز بشرح و بسط آن پرداخته و حجاب را از صورت معاني آن برداشته ام. و صاحب روضات در باره اين كتاب نوشته اند: سيد عميد الدين را شرحي لطيف بر قواعد دائيش در دو مجلد مي باشد و بر اصل متن كتاب باندازه نيم آن افزوني دارد و آن را " كشف الفوائد في حل مشكلات القواعد " نام نهاده و ما نسخه اي تصحيح شده از اين كتاب داشتيم و در آن پاره از محاورات و مذاكرات خويش را با دائيش مولف اصل در مجلس درس و غير آن ذكر نموده است انتهي. اين كتاب شرح قولي است و شارح عباراتي از قواعد را در تحت عنوان قوله ذكر پس از آن شرح خود را در تحت عنوان اقول بيان نموده اند. آغاز: بسمله الحمدلله الذي اوضح لعباده سبيل الرشاد و هدا هم الي طرق السداد الخ. انجام: لان الكفار عندنا مخاطبون بجميع فروع العبادات كما انهم مكلفون باصول الدين {1) {2) تم الكتاب. (568) شرح قواعد يا كنز الفوائد اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب ميباشد، كاتب از خود نام نبرده ولي در آخر مجلد اول تحرير را در سال (1245) معين نموده، قبل از شروع به اين كتاب " جامع الفوائد في شرح خطبه القواعد " كه در حرف ج اين فصل گذشت در چهار صفحه نوشته شده است. اين نسخه در كتابخانه و بر صفحه اول آن بنام كتاب ايضاح جامع الفوائد ثبت و وقف گرديده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (381) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2264). _______ {1} (1) روضات ص 374 تا

ذخيره المعاد (4)

(494) ذخيره المعاد اين نسخه كه بخط نسخ محمد باقر بن محمد هادي چنان كه در آخر مبحث تعقيبات بدان تصريح كرده است در سنه (1240) نوشته شده و مشتمل بر كتاب صلوه و زكوه و صوم مي باشد و در آخر كتاب زكوه نوشته شده كه با نسخه اصل مقابله گرديده است جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (561) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2337).

تفسير اصفي - تفسير اصفي

[35] تفسير اصفي عربي اين تفسير تاليف حضرت ملامحسن فيض [12] رحمه الله عليه است و چنان كه خود در مقدمه فرموده اند مختصر تفسير صافي ايشانست. عين عبارت مقدمه را كه مبين طرز كتاب است نقل مي كنم " هذا ما اصطفيت من تفسيري للقران المسمي بالصافي راعيت فيه غايه الايجاز مع التنقيح و نهايه التلخيص مع التوضيح مقتصرا علي بيان ما يحتاج الي البيان من الايات دون ما يستغني عنه من المحكمات الواضحات فبالحري ان يسمي بالاصفي و عسي ان يفي ببيان اكثر ما لا يفهم ظاهره بدون البيان من القران و ان كان الصافي هو الا و في و انما معولي فيه علي كلام الامام المعصوم من آل الرسول الا فيما يشرح اللغه و المفهوم و ما الي الفشر يول " مولف محترم را سه تفسير است كه هر متاخري مختصر مقدم است صافي، و اصفي، و مصفي. آغاز: بسمله الحمد لله الذي هدانا للتمسك بالثقلين و جعل لنا القرآن هدي و الموده في القربي قره عين. اين تفسير در حاشيه تفسير صافي دو مرتبه

سنه (1274 و 1310) در ايران چاپ شده. (139) تفسير اصفي اين نسخه جلد اول تا آخر سوره بني اسرائيل و بخط نسخ خوب محمد امين انصاري در سنه (1080) نوشته شده، و با نسخه اصل مولف مطابقه و مقابله شده و از روي آن تصحيح گرديده، و حواشي صفحات داراي حاشيه هائي از مولف است. و تحرير آن براي نوه مولف مسمي بابراهيم بوده و بخط خود در انتهاي كتاب روايات و ادعيه و صورت خط دائي خود محمد بن محمد بن مرتضي معروف بعلم الهدي فرزند حضرت فيض مبني بر اين كه اين نسخه را از روي نسخه اصل نوشته و خدمت و الد خود خوانده نقل نموده است. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ. مجدول بطلا. عده اوراق (191) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري (طول 28 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2021)

تهذيب الاحكام (18)

(315) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت در اين قسمت هاي موجود نامي نبرده، آخر نسخه افتاده دارد و مشتمل بر ابتداء كتاب تا اواخر كتاب زكوه است و ظاهرا دو ورق از آخر اين كتاب ساقط شده و آخرين سطر موجود آن اين است: و ليس المسلم من اجاب باللسان و خالف بالقلب و السلام ه و عنه قال قدم در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي نوشته شده، از اول تا باخر تصحيح و مقابل گرديده، فهرست ابواب كتاب بخط نستعليق خوب در سه صفحه نوشته شده و باول كتاب منظم گرديده، پشت نسخه و در كتابخانه بنام شرح مقنعه وقف و ثبت شده است. جلد چرمي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (353) صفحه (21) سطر. مجدول بسرخي و زنگار. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2428).

مهج الدعوات و منهج العنايات (1)

(136) مهج الدعوات اين نسخه بخط نسخ خوب آقا محمد محسن بيرجندي در

سنه (1114) نوشته شده، تصحيح و مقابله گرديده، كلمات افتاده از متن و نسخه بدل ها را در حاشيه نوشته اند. و داراي يك سر لوح ظريف و مجدول بطلا و زنگار است. كتاب " المجتني من الدعاء المجتبي " (118) ضميمه اين كتاب است. جلد ساغري مشكي كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (312) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري. طول (25 سانتي متر(عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2162)

مجموعه سور و ادعيه

(92) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب اسم خود و سنه كتابت را رقم ننموده و مشتمل بر مطالب ذيل مي باشد. 1- سوره يس. 2- سوره عم. 3- سوره فتح. 4- سوره واقعه. 5- سوره ملك. 6- سوره دخان. 7- سوره روم. 8- سوره عنكبوت. 9- دعاي ايام هفته حضرت سجاد علیه السلام. 10 - تعقيب نماز صبح كه اول آن اينست: بسمله اللهم اصبح خوفي مستجيرا با مانك. 11 تعقيب نماز ظهر: بسلمه اللهم برائه من النار.12 - تعقيب نماز عصر: بسمله اللهم برحمتك في الصالحين فادخلنا. 13- تعقيب نماز مغرب: اللهم شرف بنياننا. 14- تعقيب نماز عشاء: اللهم لا تومني مكرك. 15- دعاء كميل با ترجمه فارسي آن. 16- دعاء مشلول. 17- دعاء عديله. 18- دعاء سمات با اعتصام و اختتام با ترجمه فارسي آن ها. 19- دوازده امام خواجه نصير. 20- زيارت مختصر و زيارت و ارث حضرت سيد الشهداء علیه السلام. 21-زيارت حضرت علي بن الحسين علیه السلام. 22- زيارت شهداء، 23- زيارت ششم حضرت امير المومنين علیه السلام. 24- زيارت عاشورا و دعاء علقمه. 25- زيارت مفصل شهداء كربلاء.26- زيارت اربعين. 27- زيارت حضرت معصومه علیها السلام در قم. 28- دعاي هر شب ماه رمضان. 29- ايضا دعاي ديگر هر شب ماه رمضان. 30- دعاي سحر: اللهم اني اسئلك من بها ئك بابهاه. 31- اعمال سه شب قدر. 32- دعاي سي روز ماه رمضان. 33- آداب رويت هلال و دعاي هلال صحيفه سجاديه. 34

نماز اول ماه و دعاي بعد از آن. 35- دعاي: سبحان الدائم القائم كه براي خواندن تمام روز هاي سال است. 36- جدول براي نگاه كردن در موقع ديدن هلال و اين كه هلال هر ماه را بر چه بايد ديد موافق روايات و عقيده خواجه نصير و سائر حكماء و بزرگان پس از اين قسمت يكورق افتاده و مشتمل بر شرح دعاي عقيقه بوده. 37- دعاي عقيقه. 38- دعاي گوسفند قرباني 39 دعاي جهه شفاي مريض هاي بسيار سخت و آداب آن از حضرت صادق علیه السلام. 40 دعاي تربت. 41- طريقه نماز ميت و آداب آن. 42- تلقين ميت. داراي يك سر لوح دو صفحه اول تذهيب كامل شده. مجدول بطلا و بين السطور مذهب است. عنوان ادعيه با طلا بر سر سوره هاي مذهب نوشته شده. جلد تيماجي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (209) صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع بياضي. طول (13 سانتي متر (عرض (6/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2149)

مختلف الشيعه يا مختلف علامه (6)

(637) مختلف علامه اين نسخه بخط نستعليق چنان كه در آخر آن نوشته شده بر حسب دستور آقا سيد نصر الله مجتهد استرابادي در سنه (1242) نگاشته شده و مشتمل بر كتاب زكوه تا آخر وصايا است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (243) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2300).

شرح اصول كافي يا هدي العقول - " هدي العقول في شرح احاديث الاصول "- شرح اصول كافي هدي العقول

[123] شرح اصول كافي يا هدي العقول عربي اين كتاب شرح اصول كافي است و مولف آن محمد بن عبد علي بن محمد بن احمد بن علي بن عبدالجبار كه از علماء قرن سيزدهم هجري اند مي باشد و آن را " هدي العقول في شرح احاديث الاصول " نام

نهاده است، در سال (1218) از تاليف شرح كتاب يا باب العلم فراغت پيدا كرده و بنا داشته كه شروع در شرح كتاب توحيد نمايند، ولي اطلاعي از شرح بقيه كتب اصول

كافي ايشان در دست نيست. در اين شرح گذشته از اين كه رفع اشكال از عبارات مشكله اخبار شده مطالب اصول فقه و اصول دين و آن چه را مناسبت پيدا كرده نيز ذكر نموده و بمناسبت عين عبارات كتب فقه و اصول و تفسير چون: ذكري، شرح مفاتيح، عده، تفسير تبيان و غيره را نقل كرده، هر جا در شرح حديث مخالف فهم شراح كافي بوده عبارات آن ها را نيز ذكر و پس از آن آن ها را رد كرده است. آغاز: بسمله الحمد لرافع درجات العلماء العالمين و مهدي السالكين بحسن الدرايه و اليقين الخ. انجام:

و يتلوه الجزء الثالث شرح كتاب التوحيد من الكافي الكليني تم تاليفه بنهار الثالث و الشعرين من شهر الحج سنه الثامنه عشر بعد الماتين و الالف بيد الفقير الجاني محمد بن عبد علي عبدالجبار. (339) شرح اصول كافي هدي العقول اين نسخه كه مسلما در زمان حيات مولف نوشته شده شرح كتاب يا باب العلم اصول كافي است و بخط نسخ خوب علي بن حسين بلادي بحراني در سنه (1219) نوشته شده و اولين نسخه ايست كه پاك نويس گرديده، خود مولف آن را مقابله و تصحيح نموده و كلمات افتاده را بخط خود در حاشيه نوشته اند، پشت صفحه اول نيز چنين مرقوم داشته اند: بسم الله - في ملك محمد بن عبد علي بن عبد الجبار. جلد تيماجي. كاغذ قديمي. عده اوراق (340) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1700).

تفسير منهج الصادقين (2)

(240) تفسير منهج الصادقين اين نسخه كه مشتمل بر تفسير از سوره يس تا آخر الرحمن است. بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال تحرير نبرده، دو ورق از او آخر سوره ناقص بوده نويسانده و در آخر گذارده اند. در كتابخانه و پشت نسخه بنام قسمتي از تفسير فارسي ثبت وقف شده. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (288) صفحه (23) سطر، واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1995)

مجموعه دعاء و زيارات

(116) مجموعه دعاء و زيارات اين نسخه مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- زيارت حضرت رسول صلی الله علیه و اله و سلم 2 زيارت حضرت امير علیه السلام.3- زيارت عاشوراء. 4- دعاء علقمه، و بخط نسخ بسيار خوب آقا زين العابدين اصفهاني در سنه (1256) نوشته شده، صفحه اول يك سر لوح خيلي قشنگ دارد و اطراف صفحه اول و دوم با كمال زيبائي نقاشي و تذهيب شده، اطراف تمام اوراق نقاشي و مذهب و مجدول بطلا مي باشد. جلد ساغري قرمز مذهب. كاغذ متن خان بالغ حاشيه ترمه آبي رنگ و با كمال استادي و مهارت درست شده. عده اوراق (48) صفحه (6) سطر. واقف سپهسالار. قطع بياضي. طول (14 سانتي متر (عرض (8/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (993)

جامع الاخبار (1)

(316) جامع الاخبار اين نسخه بخط نستعليق بد در سنه (1096) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است. جلد تيماج. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (81) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1848).

تهذيب الاحكام (10)

(307) تهذيب الاحكام اين نسخه كه مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر كتاب زيارات است بخط نسخ خيلي خوب عبدالواحد ابن محمد امين شيرازي در سنه (1088) نوشته شده، تصحيح و مقابله گرديده، كلمات و عبارات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده، در كنار بعضي از صفحات رموزي كه مبين صحيح و مقبول و مشهور و حسن و ضعيف و غيره احاديث است در مقابل هر يك گذاشته شده، پشت ورق اول مرحوم حاج معتمد الدوله فرهاد ميرزا ياد داشتي بخط خود مبني بر اين كه اين كتاب در شيراز خريده شده نوشته اند و نيز شرحي كه در ذيل آن مهر اعتضاد

السلطنه است مشعر بر اين كه معتمد الدوله فرهاد ميرزا اين كتاب را بنام هديه براي شاهزاده اعتضاد السلطنه فرستاده اند نگاشته شده و داراي چهار سر لوح و يك سر سوره است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (358) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2430).

تفسير مواهب عليه (5)

(245) تفسير مواهب عليه اين نسخه نيز از سوره مريم تا آخر قرآنست و بخط نستعليق در سنه (951) تحرير شده، كاتب نامي از خود نبرده و آيات قرآن را با شنجرف بخط نسخ نوشته و اسامي سور را با طلا نوشته و داراي سر لوح مختصري است. جلد چرمي. كاغذ حنائي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (305) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1991)

حدائق (3)

(486) حدائق اين نسخه بخط نسخ تحرير يافته و شامل كتاب صلوه تا صلوه جمعه است كاتب باخرين جمله مصنف كه مشعر بر نام وي و سال تصنيف است كتابت را ختم نموده است جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (304) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2621).

المقدمه الجزريه

[91] المقدمه الجزريه عربي ناظم اين منظومه ابن جزري است شمس الدين ابو الخير محمد بن محمد بن علي بن يوسف العمري معروف بابن جزري دمشقي شافعي {751 - 833 (1) {1 كه از دانشمندان و حافظين قرآن كريم بوده حديث را از "دمياطي " وفقه را از "استوني " در دمشق فرا گرفته و در سال (769) بمملكت مصر

براي تكميل فضائل مهاجرت كرده اصول و معاني و بيان را نيز در آن جا دريافته پس از آن بدمشق برگشت و مقام قضاوت را اشغال نمود پس از آن بمملكت روم رفته و در شهر برسا ساكن گرديد در فتنه تيموري دستگير شد و تيمور او را بماوراء هند برد پس از آن بسمرقند در آمد و در آن جا شروع بتاليف و تصنيف نمود و مصابيح را شرح كرد و از آن جا بشيراز رهسپار شد پادشاه آن جا مقدمش را گرامي داشت و قضاوت آن شهر و توابع آن را بدو تفويض كرد. مدرسه در آن شهر ايجاد نمود و همان جا دفن گرديد " نواجي " او را بدين دو شعر ستوده است: ايا شمس علم بالقراآت اشرقت - و حقك قد من الاله علي مصر. وهاهي بالتقريب منك تضرعت - عبيدا و اضحت و هي طيبه النشر. از مولفات مولف الحصن الحصين من كلام سيد المرسلين در ادعيه و اذكار و الدره المضيئه في القراآت الائمه الثلاثه المرضيه در تكميل قراء سبع كه شاطبي آن ها را بنظم در آورده بوزن و قافيه اشعار شاطبي و الزهر الفائح في ذكر من تنزه عن الذنوب و القبائح و طيبه النشر في قراآت العشر و المقدمه الجزريه. اين كتاب

بطبع رسيده است. بدين مناسبت اين كتاب را مقدمه جزريه گويند كه ناظم آن چه بر قاري لازم است كه قبل از شروع بقرائت قرآن بداند در آن مذكور شده و مشتمل بر (107) بيت است. آغاز: بسمله يقول راجي عبد رب سامع - محمد بن جزري الشافعي انجام: و الحمدلله لها ختام - ثم الصلوه بعد و السلام. (257) المقدمه الجزريه اين نسخه بخط نسخ در سنه (997) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده، ورق اول و دو ورق از آخر نو نويس است، در حاشيه دو ورق اول مطالبي در شرح ابيات توضيح مطالب آن بدون امضاء نوشته شده اين نسخه ضميمه كتاب نمره (2017) اين كتابخانه و نسخه نمره (255) اين فهرست است. _______ (1} (1} فهرست آصفيه ج 1 ص 304 وفات محمد بن جزري مولف " طيبه النشر في القرآآت العشر " را سنه (799) ضبط كرده و ما تاريخ فوق و شرح ذيل آن را از معجم المطبوعات ص 62 و 63) ترجمه كرده ايم.

تفسير كبير فخر رازي (2)

(211) تفسير كبير يا مفاتيح الغيب اين نسخه بخط نسخ متوسط در سنه (669) تحرير شده، كاتب نامي از خود نبرده و مشتمل بر تفسير از اول سوره آل عمران تا آيه (37) " و لكل جعلنا موالي مما ترك الوالدان " از سوره نساء است، دو ورق اول كتاب و پنج ورق آخر كتاب حواشي بر همين تفسير است محشي معلوم نشد. جلد روغني گل و بوته زمينه ماشي دو رو. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (296) هر صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (1984)

شرح قواعد يا مفتاح الكرامه

هارم: فرائض و مواريث مجلد پنجم: كتاب دين، هبه، رهن، حجر، ضمان، حواله، كفاله و صلح، مجلد ششم: امانات، و ديعه، عاريه، لقطه، جعاله، غصب و شفعه. مجلد هفتم: احياء موات، اجاره، مزارعه و مساقات، شركه، قراض و وكاله. مجلد هشتم: كتاب متاجر. آغاز: الحمدلله كما هو اهله رب العالمين و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين المعصومين و رضي الله عن مشايخنا و علمائنا اجمعين و رواتنا المحسنين و نساله جل شانه ان يتجاوز عنا و عن آبائنا الخ. (569) شرح قواعد يا مفتاح الكرامه اين نسخه مشتمل بر شرح كتاب لقطه و جعاله قواعد علامه ره است و بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتاب نبرده در سال (1270) وارد كتابخانه اعتضاديه گرديده و پشت صفحه اول ياد داشت شده در حاشيه صفحه اول و در كتابخانه بنام شرح سيد جواد عاملي بر قواعد علامه وقف و ثبت گرديده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (86) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2225). _____ {1} (1) مجلد متاجر شرح قواعد مفتاح الكرامه (ص 774) روضات ص (156) ج 1، معجم المطبوعات ص (1265). در آخر مفتاح الكرامه سال تولد

مولف) نيف و خمسين و ماه بعد الالف (ضبط شده و اقرب الموارد ص (1360) ج 2 نيف را از يك تا سه دانسته است. (2} (1} جمع مجلدات موافق صورت فوق (31) مي شود و ظاهرا مجلد زكوه را ذكر نكرده اند.

غايه المرام و حجه الخصام

[137] غايه المرام و حجه الخصام عربي اين كتاب تاليف سيد هاشم بحراني است ص [89] 41 در اثبات امامت و خلافت حضرت علي بن ابيطالب و يازده فرزند او عليهم اسلام موافق اخبار اهل سنت و شيعه اماميه با ذكر روات آن ها و مشتمل بر دو مقصد است مقصد اول: در تعيين امام و نص بر او و آن چه متعلق بدانست در (67) باب. مقصد دوم: در اوصاف امام و تصريح بان و ذكر فضائل اهل بيت و پيروان و دوستان ايشان در (382) باب. پس از اتمام كتاب دو رساله جاحظ را كه صاحب كشف الغمه در كتاب خود آورده و دليل بر امامت و خلافت بلا فصل حضرت علي بن ابيطالب علیه السلام و تفضيل بني هاشم بر سايرين است نقل و مولف نيز در اين كتاب چنان كه رويه ايشانست فقط بنقل اخبار قناعت كرده و كوچك ترين اظهار نظري ننموده اند. تاليف اين كتاب در ماه رمضان سنه (1103) شده، فهرست مفصل ابواب كتاب را ظاهرا خود مولف مرتب كرده و قبل از شروع بكتاب نوشته اند. آغاز: بسمله الحمدلله الذي احصي كل شيء في امام المتقين و قرنه بالقرآن و جعلهما نظيرين. انجام: و علي هذا نقطع الكلام و نشكر الملك العلام قائلين الحمد لله الذي هدانا لهذا و ما كنا لنهتدي لولا ان هدانا الله و الحمدلله رب العالمين اولا و آخرا. كتابخانه دوره كامل اين كتاب را دارد و در سه مجلد ذيل است ..

وافي (2)

(426) وافي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، و مشتمل بر جزء دوم كتاب است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، در آخر كتاب در سنه (1089) بعربي نوشته شده، اين جزء را با نسخه اصل از اول تا باخر موفق بمقابله گرديدم. كلمات و

عبارات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده، حاشيه هائي از مصنف بر كنار بعضي از صفحات تحرير گرديده، ورق اول كتاب كه مشتمل بر چند سطر از ابتداء كتاب است افتاده، فهرست ابواب اين جزء قبل از كتاب بوده قسمتي از اواخر آن نيز افتاده است. جلد چرمي نيم ضربي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (223) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (24/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1931).

عيون الحكم و المواعظ (2)

(365) عيون الحكم اين نسخه را بخط نسخ خيلي خوب محمد قلي در سنه (1085) بر حسب دستور علم الهدي فرزند حضرت ملامحسن فيض نوشته و خود ايشان هم شش سطر بخط خود در آخرين صفحه كتاب مرقوم داشته اند. جلد چرمي بسيار اعلا، كاغذ اصفهاني. عده اوراق (137) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1784).

العقد الطهماسبي يا العقد الحسيني (2)

(602) العقد الطهماسبي اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و از نسخ قديمي و كهنه است اوراق اواخر نسخه وصالي گرديده و قسمتي از مطالب آن از ميان رفته، مخصوصا چندين سطر آخر كتاب پاره شده و آخرين سطرموجود آن اين است: جعله الله في الدنيا محفوظا برعايه آبائه الطاهرين و في الاخره ملحوظا باالعنايه. (كاغذ اصفهاني. عده اوراق (24) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2013) كتابخانه است.

اماطه اللثام

ثبت نموده و مهر خود را هم زده است اعتضاد السلطنه وزير علوم. و نيز نوشته شده كتاب اسرار صوم از شيخ حسن عبدالال داخل كتابخانه مباركه نواب مستطاب

اشرف امجد و الا اعتضاد السلطنه وزير علوم و صنايع و معادن و تجار عليقلي ميرزا دام اجلاله گرديد تحريرا في شهر جمادي الثانيه سنه (1283) مهر و اعتضاد السلطنه، بقرينه اين كه اسم شاه صفي صفوي را كه اين كتاب در زمان سلطنت او تاليف كرده با طلا نوشته اند و در كتابخانه سلطنتي بوده و نسخه ديگري از آن را با تفحص زياد در جائي نيافتيم احتمال مي دهيم كه اين كتاب نسخه اصل باشد و براي كتابخانه آن پادشاه نوشته بوده اند و داراي يك سر لوح ظريف كوچك است. جلد تيماجي ضربي طلا پوش. كاغذ دولت آبادي مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (68). صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (23 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (. نمره كتابخانه ((2539). _______ {1} (1 امل الامل ص 9 مراجعه گرديد اين عبارب عين عبارت آن كتاب مي باشد.

تهذيب الاحكام (6)

(303) تهذيب الاحكام اين نسخه كه مشتمل بر كتاب حج تا آخر كتاب نذر و ايمان و كفارات است بخط نسخ ابوالفتح بن ابوالقاسم حسيني استرآبادي در سنه (1056) در اصفهان نوشته شده، پس از اتمام كتاب عتق رساله " نور الهدايه و خلق اعمال" {1) {1) ملا جلال دواني در چهار صفحه نوشته شده و پس از اتمام اين دو رساله شروع بنوشتن كتاب الايمان كرده است و در حاشيه بعضي از صفحات كاتب حاشيه هائي بر كتاب نوشته اند جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (415) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (26 سانتي متر (. عرض (19 سانتي متر (. نمره كتابخانه ((2434). _______ {1} (1 نور الهدايه رساله ايست فارسي در اثبات مذهب شيعه اماميه و شرح آن در فصل كلام نوشته مي شود.

تفسير بيضاوي (1)

(151) تفسير بيضاوي اين نسخه كامل بخط نسخ و در سنه (899) نگاشته شده، كاتب نام خود را رقم ننموده صفحه آخر جلد دوم نو نويس است بر اكثر از صفحات

حاشيه هائي بامضاء سعد و از حضرت شيخ بهاء و كشاف و تفسير كبير بدون امضاء نوشته شده ميانه جلد اول و دوم يك صفحه ننوشته است. قبل از شروع بتفسير مطالب متفرقه راجع بتفسير نوشته اند جلد چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (622). صفحه (22) سطر واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2090)

حديث قدسي

[115] حديث قدسي عربي حديث قدسي بنا بر تعريفاتي كه علماء علم در آيه و اصول فقه در كتب خود كرده اند عبارت است از بيانات و خطابات الهي كه بر پيغمبران صلواه الله عليهم اجمعين نازل شده ولي فقط مقصود از آن تعليم و ارشاد بوده و غرض از آن تحدي و معجزه بودن از لحاظ فصاحت و بلاغت و غيره نداشته و حكم و مواعظ و آداب معاشرت و زندگي را در بر دارد. چنانكه شيخ حر عاملي رحمه الله علیه متوفي سنه (1104) كه يكي از علماء و دانشمندان نامي شيعه اماميه اند در مقدمه كتاب الجواهر السنيه في الاحاديث القدسيه كه فقط مشتمل بر احاديث قدسيه است فرموده اند كه احاديث قدسيه تا آن زمان جمع آوري نشده بود با تفحص و تجسس آن چه از طرق شيعه اماميه و عامه رسيده و در كتب معتبره فريقين مندرج بوده ايشان استخراج و با ذكر اسناد آن در كتاب خود جواهر السنيه (آورده اند.) اين كتاب سنه 1302 در ايران چاپ شده. حاجي خليفه در كتاب كشف الظنون كه قسمت مهمي از كتب عامه در آن نام برده شده فقط دو كتاب ذيل را در احاديث قدسيه نقل كرده است در ص 48 ج 1 الاتحافات السنيه في الاحاديث القدسيه تاليف شيخ محمد معروف ب عبد الروف المنادي الحدادي متوفي سنه (1035) و ديگري در ص 52 ج 1 بنام الاحاديث القدسيه و در ص 79 ج 1 بنام اربعين محي الدين تاليف محي الدين عربي محمد بن علي بن عربي كه هر دو نام اسم يك كتابست در احاديث قدسيه و چل حديث از آن مسند و چهل حديث ديگر آن مرفوع و پس از اين دو اربعين بيست و

يك حديث ديگر نقل كرده و مجموعا داراي صد و يك حديث قدسي مي باشد وتاريخ تاليف آن را سنه (599) در مكه معظمه معين نموده است. (325) حديث قدسي اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1122) نوشته شده، كاتب نام خود را ننگاشته، مشتمل بر چهل صحيفه از احاديث قدسيه مي باشد و ترجمه تمام آن ها را بخط نستعليق در ذيل تمام فقرات تحرير كرده اند. آغاز نسخه اينست: الصحيفه [الاول] يقول الله تبارك و تعالي شهدت لنفسي ان لا اله الا انا وحدي لا شريك لي محمد عبدي و رسولي فمن لم يرض بقضائي و لم يصبر علي بلائي و لم يشكر علي نعمائي فليعبد ربا سوائي. انجام: و من بني بقوه الفقراء و الضعفاء بناء اعقبت بناءه الخراب و اسكنته النار ان هذا لفي الصحف الاولي صحف ابراهيم و موسي تم الصحائف الاربعون في شهر ذي قعده الحرام بارس ئيل سنه (1122). جلد تيماجي. كاغذ سمر قندي. مجدول بطلا. عده اوراق (26) صفحه (14). واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1842).

تهذيب الوصول

[261] تهذيب الوصول عربي مولف اين كتاب حضرت علامه حلي اعلي الله مقامه است [164] ص (355) و چنان كه در مقدمه مرقوم داشته اند براي فرزند خويش محمد فخر المحققين بتاليف اين مختصر پرداخته و مباحث اصول فقه را بنحو اختصار در اين جا آورده و در آخر كتاب تفصيل مطالب را بكتاب اصول فقه مفصل خويش كه بنام "نهايه الوصول" تاليف كرده حواله كرده اند. اين كتاب بنا بتصريح مولف فهرست رضويه ج 2 ص 186 چاپ شده و بر حسب تحقيق (2790) بيت كتابت دارد، حواشي و شروحي چند بر آن نگاشته شده كه بعضي از آن ها در ذيل شرح عميدي در همين فصل مذكور خواهد شد. آغاز: بسمله الحمد لله رافع الدرجات العارفين الي ذروه العلاء و مهبط منازل الجاهلين الي اسفل درك الشقاء الخ.

تفسير كشاف (6)

(219) تفسير كشاف - اين نسخه از روي نسخه اصل كه بخط خود مصنف بوده در سنه (660) نوشته شده و در آخر مقابله آن را بر آن نسخه نوشته اند. و مشتمل بر تفسير از ابتداء قرآن تا آيه (102) از سوره نساء " و من يهاجر الي الله ثم يدركه الموت فقد كان اجره علي الله" مي باشد و پس از ختم تفسير سوره آل عمران تماميت جزء اول را ذكر و كاتب اسم خود و سال كتابت را اين گونه رقم نموده: كتب العبد الفقير الي رحمه الله و غفرانه بلال بن جبرئيل بن محمد بن علي التركماني [القزقي]في.... من سنه ستين و ستمائه من اصل المصنف و خط يده حامدا و مصليا و مسلما. بيشتر از صفحات در حواشي آن ها مطالبي بدون امضاء نوشته شده آخرين سطر موجود اينست "و قالوا كل هجره لغرض ديني". جلد چرمي. كاغذ قديمي. عده اوراق (194) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2040)

تفسير غرر المعاني

[68] تفسير غرر المعاني عربي مولف اين تفسير چنان كه كاتب نسخه ذيل پشت اولين صفحه نوشته اند: هو الشيخ الامام زين الائمه ابوالعباس احمد بن محمد بن علي بن الحسين بن دينويه حرس الله ... مي باشد. و بقرينه اين كه در سنه (508) نسخه ذيل نوشته شده و كاتب پس از ذكر اسم دعاء حرس الله... در باره ايشان نوشته معلوم مي شود كتابت آن در زمان حيات مولف بوده بنا بر اين ايشان از علماء اواخر قرن پنجم و اوائل قرن ششم هجري بوده اند. آن چه در كتب سير و رجالي كه دسترس بود تفحص و تجسس كرديم مولف را نشناختيم. در كشف الظنون و فهرست هاي ايراني و فرنگي هم نامي از اين كتاب نديديم. از انشاء مطالب تفسير معلوم مي شود كه مولف از علماء عامه بوده اند. طرز اين تفسير آنست كه آيات را با كمال اختصار تفسير و بيان مي نمايد و اختلاف قراء را در كلمات نقل و شان نزول آيات را نيز نوشته اند و بمناسبت مقام احاديثي را بروايت رواه عامه از پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم نقل نموده است و در آخر

نسخه ذيل كاتب چنين نوشته اند: يتلوه في الرابعه سوره الكهف. ظاهر از عبارت مذكور اينست كه مولف اين كتاب را در شش جلد مرتب كرده است و بقرينه اين كه اين جلد كه مشتمل بر پنج جزء و ربع از قرآن كريم و در حدود (16800) بيت كتابت دارد تمام تفسير بايستي در حدود (100000) بيت كتابت داشته باشد ولي ما با تفحص زياد اطلاعي بر مجلدات ديگر اين كتاب نيافتيم و شايد مولف هم توفيق بر اتمام آن نيافته باشد. براي نمونه طرز اين تفسير قسمتي از تفسير آخرين آيه سوره رعد را در اين جا نقل مي كنيم: و يقول الذين كفروا لست مرسلا من عند الله قل كفي بالله شهيدا بيني و بينكم اني رسول الله اليكم و من عنده علم الكتاب يجوزان يكون من في موضع جر بالعطف علي اسم الله و يجوزان يكون مرفوع الموضع بالعطف علي اصل كفي بالله فان معناه كفي الله و عنده نصب عي الظرف و الهاء عائده الي من واريد به ابن سلام و اصحابه اي كفي الله شهيد انك و هو مقول اهل الكتاب انك مرسل و عن عكرمه عن بن عباس قال قدم علي رسول الله صلي اله عليه اسقف من اليمن فقال له رسول الله صلي اله عليه هل تجدني في الانجيل في سوره قال لا قال فانزل الله كفي بالله شهيدا بيني و بينكم و من عنده علم من الكتاب هو. العبد الله بن سلام. قال الزجاج و غيره هو راجع الي الله سبحانه دليله قراه من قرا و من بالكسر عنده بالجر علم الكتاب كالعامه. و قرائه من قراومن [مرتها] للمفعول به و تصديقه قوله و علمناه من لدنا علما و قوله الرحمن علم القران و الله الموفق المعين. (207) تفسير غرر المعاني اين نسخه را بخط نسخ علي بن حسين بن محمد بن عبدالله نام براي خود در سنه (508) ثمان و خمسائه نوشته، رسم الخط مخصوص دارد و مشتمل بر تفسير از سوره برائه تا آخر سوره بني اسرائيل مي باشد. و بقرينه بدست مي ايد كه اين نسخه رااز روي نسخه اصل نوشته و كاتب ظاهرا شيعي مذهب بوده و اول صفحه را چنين ابتدا كرده است: بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله علي الائه العظام و مننه الجسام و الصلوه علي محمد خير الانام و علي آله البرره الكرام ظاهر اينست كه اين قسمت جزء اصل تفسير

نبوده و در آخر كتاب را هم بدين عبارت ختم كرده است: و صلواته علي محمد و آله. جلد تيماجي. كاغذ قديمي ضخيم. عده اوراق (366) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2012)

تفسير صافي (1)

(195) تفسير صافي اين نسخه بخط نستعليق متوسط محمد باقر شهمر زادي در سنه (1132) است و ربع سوم از تفسير و مشتمل بر تفسير سوره كهف تا آخر احزاب مي باشد، در حاشيه بعضي از اوراق ترجمه فارسي بسياري از اخبار راجعه بتفسير و اخبار راجعه بحضرت حجه امام دوازدهم علیه السلام و بيان بعضي از لغات و حواشي منه تحرير شده. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (173) هر صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2022)

حاشيه مير بر صحيفه

[11] حاشيه مير بر صحيفه عربي اين كتاب تاليف مير داماد محمد باقر بن سيد شمس الدين محمد الحسيني استرابادي مشهور بداماد متوفي سنه 1041 كه از علماء بزرگ و حكماء و متكلمين عاليمقام دوره صفويه بوده اند مي باشد اين عالم جليل در نظر مردم و پادشاه موقعيت مهمي داشته و با شيخ بهائي معاصر و كمال صميميت و اتحاد داشته اند در وجه تسميه ايشان بداماد دو قول است يكي آن كه پدر ايشان داماد حضرت شيخ علي بن عبدالعالي كركي بوده و داماد نام خانوادگي ايشان شده و در پاره از نوشته جات خودشان بدين گونه كه مويد اين گفتار است امضاء فرمودند محمد بن محمد يدعي باقر بن داماد الحسيني. و قول ديگر اين است كه خود ايشان داماد پادشاه شده اند و بدين مناسبت دامادشان گفته اند و در مولفات شان كه امضاء فرموده اند يدعي باقر داماد نوشته شده ولي اين قول صحت ندارد. روضات بيش از سي كتاب و رساله

از ايشان نقل نموده و از آن جمله اين حاشيه است كه ذيلا نام برده شده در سال (1041) بين نجف و كربلا وفات يافته و در وادي السلام نجف مدفون اند اشعار فارسي و عربي لطيف از ايشان باقي مانده و اشراق تخلص مي كردند. طرز اين كتاب اين گونه است كه الفاظ مشكله را پس از لفظ قوله فلان ذكر فرموده و معاني آن را بعد از آن بيان مي فرمايند و در ضمن مطالب حكمي و عرفاني را هم متذكر شده و تاليف اين كتاب پس از كتاب سبع الشداد ايشان و متعلق بكلمات مشكله تمام صحيفه است. آغاز - بسمله - الحمدلله الذي جعل لوح الامر و الخلق صحيفه لكتبه و كلماته و رقما لسوره و آياته.

شرح اصول كافي آخوند ملا صدرا (1)

(334) شرح اصول كافي آخوند ملاصدرا اين نسخه بخط نستعليق عبد الوهاب نام در سنه (1199) نوشته شده و مشتمل بر شرح كتاب عقل و جهل و علم و توحيد و حجه كافي است. در آخر كتاب رساله در يك صفحه راجع بواجب الوجود كه اول آن اين است مي باشد بسمله استدل المفسرون بخلق السموات و الارض المدلول عليه بالايه الكريمه علي وحده - الواجب و عليه اعتراض مشهور مطالب علمي و ادبي در اول و آخر كتاب نيز نوشته اند، كلمات افتاده متن در حاشيه نوشته شده. جلد ساغري. كاغذ سمرقندي. عده ارواق (327) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (23 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (1695)

مجموعه ادعيه و غيره

(111) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه را بخط نسخ خيلي خوب آقا محمد حسين شاگرد آقا زين العابدين اصفهاني در سنه (1240) نوشته اند و مشتمل بر مطالب ذيل است 1- دعاء احتجاب. 2- دعاء: اعيذ نفسي و اهلي. 3- دعاء: كفايه الله خير من توقينا. 4- دعاء: الهي بحق محمد و انت المحمود. داراي يك سر لوح، خواص و فوائد ادعيه را باطلا نوشته اند. بين السطور مذهب و صفحات مجدول بطلا

است. جلد تيماج. كاغذ متن و حاشيه سمرقندي. عده اوراق (7) صفحه (9). سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (23 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2161)

مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه

جوع بصفحه (223) اين فهرست گردد.

رياض السالكين يا شرح صحيفه (5)

(56) شرح صحيفه - اين نسخه بخط نستعليق خوب در سنه (1262) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده، و از شرح دعاء (29) شروع و تا يك صفحه از دعاء چهلم متواليا نوشته شده، پس از آن از ابتداء شرح صحيفه شروع و تا اواخر شرح دعاء چهارم نوشته شده، و آخرين سطر نسخه اينست: فالتقي الساكنان الالف و واو الجماعه فحذفت الالف فصار حاشوا بفتح الشين اي جانبوا الخلق و صاروا الي حاشيه و طرف. بعضي از فقرات متن و شرح نوشته نشده اصل دعاء را با سرخي نوشته اند. جلد تيماج ضربي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (181) صفحه (25) سطر. قطع رحلي واقف سپهسالار. طول (34 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1040).

تذكره الفقهاء

ه اين بنده نموده اجزاء پانزده گانه اين كتاب تقريبا مشتمل بر (130000) بيت ميباشد. پانزده جزء اين كتاب در دو جلد در طهران چاپ شده سال طبع معين نگرديده. بقرينه اين كه در سال (1297) هر دو جلد آن را سپهسالار بر مدرسه خود وقف نموده معلوم مي شود پيش از اين تاريخ چاپ گرديده، حاج محمد حسين خونساري چندين قسمت از اين كتاب را چاپ نموده و در سنه (1349) شرحي مبني بر شكايت از اهل روزگار در عدم مساعدت در اين گونه امور خیریه اظهار و عدم توانایی خود را بر اتمام طبع این کتاب اظهار نموده با تحقیق زیاد معلوم نشد که ایشان موفق بچاپ

چند جزء از اين كتاب شده اند و قسمتي را كه اين بنده ديده مشتمل بر از كتاب ديون تا يك صفحه از كتاب اجاره است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي ذي القدره الازليه و العزه الباهره الابديه الخ.

عوالم العلوم

[133] عوالم العلوم عربي مولف اين كتاب عبدالله بن نورالله بحريني است كه از شاگردان علامه مجلسي رحمه الله علیه بوده و حاجي نوري در فيض القدسي ايشان را در ذيل شاگردان آن جناب نام برده و گويند: الثاني و الثلاثون - الفاضل المتتبع الخبير النقاد الشيخ عبدالله بن نور الدين صاحب العوالم في مجلدات كثيره شايعه الا انها بحار استاده الاعظم البسها صوره اخري. انتهي و صاحب روضات در ذيل شيخ عبدالله سما هيجي ص (371) ايشان را بدين گونه نام برده است: و كذلك هو غير الشيخ المحدث الماهر المتتبع الجليل و المتبحر النبيل عبد الله بن نور الله البحراني الذي هو صاحب كتاب العوالم الكبير في جمع ما وجد عنده من الاخبار الوارده عن موالينا الاطهار في مجلدات جمه تربو علي مجلدات كتاب بحار الانوار و قد كان من تلامذه صاحب البحار و له الروايه ايضا عنه و كان من جمله من اعانه علي التاليف المزبور مثل السيد نعمه الله بن عبدالله الموسوي الجزائري المبرور و غيره من العلماء الصدور و لكني لم اتحقق الي الان زائدا علي ذلك من جميل احواله افاض الله تعالي شابيب المغفره عليه و علي امثاله. انتهي كلامه رفع مقامه. (در كتبي كه فعلا در دست است جز همين دو قسمت كه نقل شد از اين شخص جليل نامي و آثاري نيافتم، حضرت استاد و رئيس محترم علمي مدرسه عالي سپهسالار) دانشكده معقول و منقول (آقاي حاج سيد نصر الله اخوي تقوي مد ظله العالي چنين فرمايند: كه اين كتاب العوالم و المعارف يكي از كتب بسيار خوب است و مولف در جمع اخبار و تنقيح آن زحمت فراواني كشيده و طرف نسبت بكتاب بحار الانوار نيست و مجلدات آن قريب يكصد مي باشد، زياده بر هفتاد مجلد آن در يزد مي باشد و آقاي آثاري زاده يزدي چند مجلد

آن را بطهران آورده بودند و من آن ها را ديدم بخط خود مولف بود و قريب سي مجلد ديگر آن در كتابخانه مرحوم حاج محمد كريم خان در كرمان است. نسخه كه در اين كتابخانه است مشتمل بر جزء اول از كتاب سيزدهم و جزء اول و 2 و 3 و 5 و ششم از كتاب پانزدهم مي باشد و در ابتداء و انتهاء هر كتاب و هر جزء آن اسم كتاب اين گونه نوشته شده: هذا هو المجلد... من كتاب عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الايات و الاخبار و الاقوال الذي صنفه و الفه هذا الفقير الخ. طرز اين كتاب آنست كه مولف كليه اخباري كه در كتب معتبره عامه و خاصه در هر موضوع بوده با ذكر آن كتاب و نقل رواه خبر در جاي مناسب بان ذكر و مواردي كه محتاج ببيان و توضيح بوده در ذيل همان خبر تحت عنوان بيان يا توضيح آن ها را شرح كرده و اشعار ادبي عربي و عباراتي از كتب لغت و غيره نيز بمناسبت در اين قسمت نقل شده است. يكي از مجلدات اين كتاب كه مشتمل بر اخبار راجعه بحضرت سيد الشهداء عليه السلام مي باشد در سنه (1318) چاپ شده است. (358) عوالم العلوم اين نسخه مشتمل بر جزء اول از كتاب سيزدهم در شرح حالات ابي بكر خليفه اول و جزء اول و 2 و 3 و 5 و ششم از اجزاء هشتگانه كتاب پانزدهم در شرح حالات امير المومنين علي ابن ابيطالب علیه السلام مي باشد و در سال (1268) آن را بخط نسخ خوب محمد بن محمد باقر تفتي نجفي نوشته اند. جلد تيماجي مذهب. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (462) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1859).

استبصار (3)

(268) استبصار اين نسخه را كه مشتمل بر تمام كتاب است بخط نسخ خوب در سنه (1097) ابوثابت بن توفيق تنكابني نوشته است. تصحيح و مقابله شده، كلمات افتاده را در حاشيه نوشته اند، بعضي حواشي هم در حاشيه پاره از صفحات نوشته شده. چندين سطر از اواخر اسانيد نوشته نشده، و آخرين جمله سطر آخر اينست.

عن ابيه علي بن حسين بن بابويه. (جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (351) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (24/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1901)

شصت پاره

(24) شصت پاره - اين شصت پاره را آقاي موثق الملك كه يكي از نايب التوليه - هاي مدرسه سپهسالار بوده اند وقف نموده و بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده و در خاتمه آخرين پاره علي اكبر نام طالقاني چنين نوشته: بر حسب امر آقاي موثق الملك پانزده پاره اخير را در سنه (1315) من تحرير كرده ام. چهل و پنج پاره اول بخط محمد علي نام در سنه (1291) تحرير شده. يك پاره از اين ها در مجلس فاتحه خواني از ميان رفته است. جلد تيماجي. كاغذ ترمه، صفحه (12) سطر، قطع وزيري كوچك، مجدول بطلا و زنگار. طول (22 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه را ندارد و پاره ها در دو جعبه رنگ شده چوبي است.

ارشاد الاذهان (1)

(444) ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (935) نوشته شده، كاتب آن علي بن احمد بن محمد فراري است، در حاشيه تمام صفحات حاشيه هاي زيادي از تحرير و مختلف و تنقيح و قواعد و شرح ارشاد و شيخعلي و كنز العرفان و خود مصنف و غيره كه تقريبا سه برابر اصل كتاب است نوشته شده، در حاشيه آخرين صفحه اصل كتاب اجازه از حضرت شيخ بهائي بخط خود آن حضرت در سنه (1025) بنام ملا يحيي لاهيجي مبني بر اجازه روايت اين كتاب و ساير مولفات آيه الله علامه حلي اعلي الله مقامه مرقوم گرديده است، پس از ختم كتاب بر دوازده ورق حاشيه هائي از كتب فقهيه مذكوره و غيره نوشته شده، صورت اجازه حضرت شهيد ثاني مبني بر اجازه روايت ارشاد الاذهان بنام سيد بدر الدين حسني موسوي بخط نستعليق خوب كه بر آخر نسخه از ارشاد الاذهان بوده بر دو صفحه آخر اين نسخه نقل شده

است، دو ورق از اول كتاب افتاده، پاره از اوراق نسخه وصالي شده و اولين سطر موجود اين است: و الندب لما عداه و قد يجب الثلاثه با النذر. جلد تيماجي. كاغذ قديمي. عده اوراق (326) صفحه (11 سطر (واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2469).

تفسير مجمع البيان

[76] تفسير مجمع البيان عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ طبرسي است [50] و اين تفسير يكي از كتب جامع و بسيار مفيد در اين فن است داراي مطالب عاليه و با طرز و انشاء بسيار خوبي تاليف گرديده. در ميان شيعه اماميه شهرتي بسزا يافته و تا كنون چند بار چاپ شده و مدار مطالعه و مباحثه فضلا و دانشمندان هر عصر است. مصنف در مقدمه آن فرمايد: در ايام جواني عشق مفرط و علاقه زيادي بمطالعه تفاسير داشتم تفاسير يرا كه سابقين از علماء اماميه تاليف كرده اند هر يك را مختصر و

وافي باداء حق قرآن نيافته چرا كه فقط بذكر بعضي از اخبار در ذيل آيات پرداخته اند جز حضرت شيخ اجل سعيد ابوجعفر محمذ بن حسن طوسي قدس الله سره كه كتاب تبيان را تاليف و آن را متضمن اسرار بديعه معاني و تحقيقات شافيه در الفاظ قرآن قرار داد و قناعت بنقل مطالب بدون توضيح و تحقيق و بيان آن ها ننموده ولي چون در ميان مطالبش غث و سمين را از يكديگر جدا نكرده و در آن چه ذكر كرده اند صلاح را از فساد تميز نداده و الفاظي را در بعضي از موارد استعمال فرموده كه وافي بمقصود نيست و گذشته از همه اين ها آن را بترتيب خوبي مرتب نساخته و از زوائد مبري ننموده از اين جهت در نظر و قلوب اهل دانش و معرفت جاي خوبي پيدا نكرد لذا بر آن بودم كه تفسيري تاليف نمايم كه مشتمل بر خصوصيات ذيل باشد ولي حوادث روزگار و عوائق پي در پي مرا از اين باز مي داشت تا اين كه سالم از شصت تجاوز كرده چون ديدم كه حضرت سيد اجل... سيد نقباء الشرف تاج امراء الساده فخر آل رسول الله صلي الله عليه و آله ابو منصور محمد بن يحيي بن عبدالله الحسين

ادام الله علاه الخ طالب چنين تفسيري هستند و مرا بتاليف آن وادار فرمودند بر خود لازم دانسته كه اطاعت امر حضرت معظم له را نمايم با استعانت از خداوند تبارك و تعالي شروع بانجام خدمت و آروزي ديرينه خود نموده و تفاسير را جمع آوري كرده و اين تفسير را با مراجعه به آن ها تاليف نموده و بحمدالله مشتمل گرديد بر تمام علوم قرآني از قرائت و اعراب و لغه و غوامض و مشكلات آن و بيان معاني و شان نزول و بيان اخبار وارده در آيات بطرق شيعه اماميه و ذكر قصص و حكايات آن و آثار و حدود و احكام حلال و حرام و طعن بر مخالفين و بيان آياتي كه شيعه اماميه بان ها بر صحت اعتقاد خود در فروع و اصول از معقول و منقول استشهاد مي كنند ولي با كمال اعتدال و اختصار كه حد وسط بين ايجاز و اطناب است الخ. طرز اين تفسير آنست كه در هر سوره پس از آن كه مكي يا مدني بودن آن را بيان و تعيين عده آيات آن را نمودند يك يا چند آيه آن را نقل و بدوا قرائت كلمات آن را در تحت عنوان القرائه بيان پس از آن در تحت عنوان الحجه دليل هر يك از قراء را بر قرائت خود ذكر كرده پس از آن در تحت عنوان اللغه لغات مشكله آن را معني نموده و پس از آن در تحت عنوان الاعراب مطالب نحوي و ادبي آن را ذكر فرموده پس از آن در تحت عنوان المعني بيان مراد آيه و تاويلات آن و ذكر قصص مذكوره در آن را مي نمايد و در ذيل بسياري از آيات در تحت عنوان النزول شان نزول آن را نيز ذكر كرده اند. و در بعضي از موارد مناسبت پي در پي

منظم كردن آيات را ذكر كرده اند. و پس از آن آيه بعد از آن را نيز بهمين نحو تفسير و بيان مي نمايند و خود مولف در تعريف آن فرمايند: و اين كتاب بحمدالله براي اديب عمده و براي نحوي عده و براي قاري بصيره و براي عابد ذخيره و براي متكلم حجه و براي محدث محجه و براي فقيه دلاله و براي واعظ آله است. در اين كتاب بي شمار باشعار فصيح عربي استشهاد شده و مشتمل بر ده جزء و تمام آن (140958) بيت است. سال اتمام تاليف اين كتاب چنان كه خود مولف در آخر بدان تصريح كرده اند سال (536) در ماه ذيقعده بوده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي ارتفعت عن

مطارح الفكر جلالته و جلت عن مطامح - الهمم عزته.

مصباح المتهجد

[28] مصباح المتهجد عربي مولف اين كتاب شيخ الطائفه شيخ طوسي رحمه الله عليه است (ابوجعفر محمد بن حسن بنعلي الطوسي 460 - 385) كه از اجله علماء اسلام و روساي مذهب شيعه اماميه مي باشند، و مراتب فضل و عظمت علمي ايشان را مخالفين و موافقين در كتب خود ذكر كرده اند. خودشان در كتاب الفهرست كه در بيان مصنفات علماء شيعه و شرح حال آن ها تا عصر ايشانست چهل و سه كتاب و رساله از مولفات خود را ذكر كرده اند. علماء متاخر چندين كتاب و رساله ديگر نيز بايشان نسبت مي دهند مشهور ترين كتب ايشان تهذيب، و استبصار، و مبسوط، و نهايه، و تبيان، كه هر يك چندين مجلد و مشتمل بر چندين هزار بيت است مي باشد، و يكي از مولفات ايشان اين كتاب است كه آن را " مصباح المتجهد " نام نهاده اند و در اعمال ايام و ليالي سال است، و كليه عبادات بدني و يا ماي و يا مركب از هر دو چون روزه و زكوه و حج را در آن متذكر شده اند، و بعضي از احكام فقهيه را در اين كتاب بمناسبت ذكر نموده اند، و تفصيل را بكتب مفصله خود چون نهايه و مبسوط حواله كرده اند. تاليف كتاب مسلما معلوم نيست كه در چه سالي بوده ولي از قرائن معلوم مي شود كه قبل از هجرت ايشان از بغداد به نجف اشرف يعني پيش از سال (448) بوده و علت مهاجرت ايشان را تاليف همين كتاب نوشته اند و آن اين است كه مغرضين از عامه و مخالفين با شيعه اماميه پيش خليفه وقت از اين شيخ بزرگوار سعايت كردند كه در كتابش لعن بر خلفاء را ترويج نموده در آن جا كه گويد: اللهم خص انت اول ظالم باللعن مني و ابدء به اولا ثم الثاني ثم الثالث ثم الرابع الخ. خليفه حضرت شيخ را احضار و از ايشان سئوال نموده كه شما لعن بر خلفا را جائز مي دانيد و تابعين خود را بد آن وادار مي كنيد گفتند چنين نيست. كتاب مصباح را باز كرده و عبارات مذكوره فوق را پيش ايشان گذاردند ايشان هم با كمال صراحت لهجه فرمودند چنان نيست كه

مخالفين و معاندين بعرض رسانيده اند مراد باول ظالم قابيل بن آدم است كه هابيل برادر خود را كشت و بنياد قتل را در دنيا نهاد. و مراد بثاني آنست كه بر خلاف گفتار صالح پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم رفتار كرد و ناقه را پي نمود و مردم را بهلاكت انداخت و نام وي قيدار بن سالف بود. و مراد بثالث قاتل يحيي بن زكرياي پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم است كه براي زني فاحشه مرتكب اين امر شد. و مراد برابع عبد الرحمن بن ملجم است كه مرتكب قتل علي بن ابيطالب علیه السلام شد خليفه چون بيانات او را بشنيد تصديق وي نمود و انعامش كرد و از ساعي و نمام انتقام كشيد. ولي باز معاندين دست بر نداشته و كينه ديرينه خود را با شيعه اماميه كه در محله كرخ بغداد بودند اظهار و خانه حضرت شيخ و آن محله را آتش زدند، بسيار از كتب ايشان در آن واقعه بسوخت، پس از آن از بغداد رخت بسته و بنجف اشرف مهاجرت نموده و تا آخر عمر در آن جا متوقف بودند. حضرت شيخ چندي از محضر شيخ مفيد رضوان الله عليه استفاده مي نموده و پس از ايشان از حضرت سيد مرتضي رحمه الله عليه استفاده علمي و مادي كرده اند آغاز: بسمله الحمدلله ولي الحمد و مستحقه و صلي الله لعي خيرته من خلقه محمد و آله الطاهرين. انجام: و نسئل الله ان يجعله لوجهه خالصا و ينعنا و من يعمل به او ببعضه و نسئله ان لا يخلينا من دعائه عقيب ذلك بما علمناه ان شاء الله بحمد الله و منه و صلواته علي سيدنا محمد و اله الطيبين الطاهرين. اين كتاب را در سنه (1338) حاج عباسقلي خان سهم الملك عراقي كه از اعيان طهران بوده اند براي اولين مرتبه در مطبعه سنگي علمي از روي نسخه كه در سنه (502) نوشته شده چاپ كرده اند. صاحب كشف الحجب و الاستار چنين نوشته: مصنف چون ديدند كه كتاب مصباح المتهجد مفصل شده و همت اشخاص قاصر را مراجعه بانست آن را مختصر نموده و اولش اينست: الحمدلله رب العالمين و الصلوه علي خير خيرته من خلقه الخ.

تفسير آيات الاحكام استرابادي - آيات الاحكام استرابادي

[38] تفسير آيات الاحكام استرابادي عربي اين تفسير از تاليفات حضرت

ميرزا محمد استرابادي رحمه الله عليه است ({1) {1) محمد بن علي بن ابراهيم استرابادي متوفي سنه 1028) كه يكي از علماء بزرگ اسلام و معاريف فقهاء و مفسرين و رجاليين شيعه و رجاليين شيعه اماميه بوده اند. بعضي از علماء رجال ايشان را سيد و علوي دانسته اند ولي ديگران سيادت ايشان را تصريح نكرده اند و بعضي احتمال داده اند كه از طرف مادر منتسب بحضرت ختمي مرتبت اند. در عصر خويش معروف بزهد و تقوي و علم و فضيلت بوده اند. و از مولفات ايشان سه كتاب در رجال بنام رجال كبير، و وسيط، و صغير، و شرح آيات احكام، وحاشيه تهذيب، و رسائل مفيده مشهور است در اين كتاب آيات احكام را با شرح و تفسير و اشاره باقوال علماء اسلام با نقل روايات وارده در بيان مراد آيات از اهل بيت عصمت و طهارت ذكر نموده و در بسياري از موارد از كنز العرفان حضرت مقداد نقل و بعضي از آن ها را هم رد مي كنند در آخر كتاب قضاء و شهادات در ذيل آيه هفتم و آيات ديگر احاديث و اخباري كه راجع به ائمه اثني عشر عليهم السلام وارد شده است نقل كرده اند. مولف بر اين كتاب خود حاشيه هائي نوشته اند. نسخه كامل اين كتاب را بدست نياورديم لذا آغاز آن نوشته نشده و بذكر انجام قناعت مي شود، و نسخه ذيل جلد دوم از آنست و از روي قرائن بدست مي ايد كه اين كتاب غير از "معارج السئوال و مدارج المامول" {2) {2) است انجام: و لنختم الكلام حامدين لله علي جميل احسانه.... فرغ من تسويده مولفه العبد المفتقر الي رحمه ربه الهادي محمد بن علي بن ابراهيم الاستر ابادي تغمد هم الله بغفرانه و اسكنهم بحبوحه جنانه في اعلي جنه الخلد في خدمه محمد و اهل بيته الطاهرين في آخر نهار الثلثا سابع عشر شهر صفر ختم بالخير و الظفر حامدا مصليا مستغفرا مسلما (3) {3} (147) آيات الاحكام استرابادي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و جلد دوم است از كتاب مكاسب تا آخر قضاء و شهادات كاتب اسم خود و سال كتاب را رقم ننموده، و بذكر آخرين عبارت مولف كه فوقا نقل شده آن هم با عدم ذكر سال آن قناعت نموده، ولي از قرينه اين كه در ذيل حاشيه هائي كه اطراف

صفحات كتاب بخط همين كاتب نوشته شده و بدين گونه: منه دام ظله، و بخطه الشريف ادام الله ايام افاداته. ختم گرديده معلوم مي شود كه در زمان حيات مولف اين نسخه نوشته شده و از قرينه اين كه حواشي ديگري بامضاء: منه، و منه عفي عنه بر صفحات ديده مي شود تصور مي رود كه خط خود مولف باشد بنابراين نسخه قبل از سال (1028) نگاشته شده است. بر صفحه اول اين نسخه مرحوم اعتضاد السلطنه نوشته اند كه: در سنه (1287) اين كتاب داخل كتابخانه ايشان شده، و مولف آن چنين

مي نمايد كه شيعه نباشد يا عامه است يا زيديه گمان كلي آنست كه از زيديه باشد. معلوم مي شود كه ايشان توجه بعبارات كتاب ننموده و آن را مطالعه نكرده اين شرح رانوشته اند و الا اين قسم مرقوم نمي داشتند و حال آن كه كتاب بانداي بلند مي گويد كه مولف من شيعه اماميه است. جلد چرمي كهنه. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (186) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2053) _______ {1} (1 روضات ج 4 ص 88. سلافه العصر در بيان علماء عجم. امل الامل ج 2 ص (65. {2} (2 فهرست كتابخانه رضويه ج 1 ص 69. فهرست مدرسه فاضله ص (53. {3} (3 در نسخه كه در دست است سال تاليف ذكر نشده.

كافي يا جامع كافي (20)

(388) كافي چند كتاب از فروع اين نسخه بخط نستعليق متوسط نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت ذكري نكرده و مشتمل بر پنج سطر از آخر كتاب اشربه و كتب ذيل است: دواجن، وصايا، فرائض، حدود، ديات، شهادات، احكام و ايمان و نذر و كفارات. جلد تيماج زنگاري رنگ. كاغذ ترمه. عده اوراق (233) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (31 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1709).

منيه الراغب ياشرح بغيه الطالب (2)

(664) منيه الراغب اين نسخه بخط نسخ خوب و قسمتي از ابتداء آن بخط

نستلعيق نوشته شده، كاتب درويش بن كاظم در سنه (1242) است و مشتمل بر طهارت و صلوه تا آخر مبحث قنوت مي باشد، پس از اتمام اين كتاب مبحث خيارات نوشته شده ولي كتابت آن خاتمه نيافته و اولين سطر خيارات اين عبارت است: الفصل التاسع في الخيار لا ريب ان ثبوت الخيار علي خلاف القاعده و آخرين سطر آن اين عبارت مي باشد: وحواشي المصنف و جامع المقاصد و تعليق الارشاد و ايضاح النافع و الميسيه و الرياض و هو المحكي عن ابي علي و القاضي. و احتمال دارد كه اين قسمت از " كتاب خيارات " تاليف شيخ علي رحمه الله علیه برادر اين شارح مرحوم و متوفي در حدود سال (1240) است كه بمناسبت همين كتاب از ايشان به " صاحب كتاب خيارات " تعبير مي كنند روضات ص 151 ج 1 ذيل صاحب كشف الغطاء (جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (233) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2667).

الانتصار

[167] الانتصار عربي مولف اين كتاب حضرت علم الهدي سيد مرتضي رحمه الله علیه است ذوالمجدين علي بن حسين بن موسي الموسوي {335 - 437/436/433) (1) {1 كه يكي از علماء بزرگ شيعه اماميه مي باشند و شهرت بي اندازه ايشان مانع از تحرير سطري از حالات شان است، عموم مورخين و رجاليين عامه و خاصه فضائل و مناقب ايشان را در كتب خويش نقل نموده و بثناء شان پرداخته اند، صاحب روضات در صفحات (383 تا 388) بشرح حال و نقل اقوال جمعي از نويسندگان سابق راجع باين عالم جليل پرداخته و در آن جا مسطور است كه ايشان را ابوالثمانين مي گفته اند چرا كه از هر چيزي هشتاد آن را دارا بوده، كتابخانه بزرگي داشته كه شماره كتب آن را از هشتاد هزار تا يكصد و چهل هزار نوشته اند، مولفات زياد در فقه و و اصول و كلام و ادب دارند كه در ذيل شرح حال و ترجمه ايشان ذكر شده و بعضي از آن ها را در اين جا

مي نگاريم: غرر و درر در ادب و تفسير و حديث، ذريعه در اصول فقه، ذخيره كلام كامل، تنزيه الانبياء در عصمت انبياء و ائمه، شافي در امامت، انتصار الشيعه همين كتاب و جواب بسياري از مسائل كه پاره از آن ها در همين فصل ذكر خواهد شد. ديوان شعري كه در حدود بيست هزار بيت مي باشد نيز از ايشان بيادگار مانده است. شاگرد حضرت شيخ مفيد ره بوده و دانشمندان و علماء بزرگي را چون شيخ طوسي و قاضي ابي الفتح كراچكي و ابي الصلاح حلبي و قاضي عبد العزيز بن براج ابن براج طرابلسي و قاضي عز الدين عبدالعزيز بن كامل طرابلسي و صهرشتي و سلار و سيد ابي يعلي و محمد بن حمزه علومي تربيت كرده اند. در زمان ايشان اهل سنت ملتزم بر متابعت يكي از ائمه چهار گانه ابوحنيفه و شافعي و احمد بن حنبل و مالك شده علم الهدي خليفه را حاضر كرده كه شيعه را هم پنجمي آن ها قرار دهد ولي در اثر بي همتي شيعيان در آن روزگار اين كار انجام نيافت. حكايت ذيل كه حاكي از فطانت و ذكاوت و سرعت انتقال سيد مي باشد مشهور و در ص 74 روضات مندرج است: گويند روزي معري در مجلس حضرت سيد مرتضي بود و از متنبي شاعر صحبت بميان آمد سيد معايب او را شمرد و نسبت نقصان بدو داد معري گفت اگر متنبي نداشت مگر اين يك شعر هر آينه افتخار و فضيلت او را كافي بود و اين بيت را خواند: لك يا منازل في القلوب منازل اقفرت انت و هن منك اواهل سيد مرتضي بخشم شد و فرمان داد از انجمن وي را براندند پس از آن رو بحضار مجلس كرد و گفت غرض معري را از خواندن اين شعر دانستيد چه بود در صورتي كه متنبي بهتر از اين قصيده بسيار دارد، غرضش اين شعر از اين قصيده بود: و اذا اتتك مذمتي من ناقص - فهي الشهاده لي باني كامل.) ظاهرا شعر سي و نهم از قصيده باشد. اين كتاب بنام " الانتصاريا انتصار الشيعه " موسوم گرديده و چنان كه در مقدمه آن مسطور است بر حسب امر عميد وزير در رد بر عقيده عامه ايشان معتقد بوده اند مسائلي را در فروع شيعه بدان معتقداند كه خودشان متفرد بدان مي باشند و سائر علماء مسلمين بدان فتوي

نداده اند و دليلي هم بر فتوي خويش ندارند (تاليف و آن ها را بترتيب ذيل مرتب ساخته و در ذيل هر يك از مسائل اقوال هر كدام از علماء مذاهب اربعه را كه موافق بدان بوده نقل و ادله هر يك از مسائل را از كتاب و سنت و اجماع ذكر كرده اند و ترتيب كتب اين كتاب اينست: كتاب طهارت، صلوه، صوم، زكوه، حج، نكاح، طلاق، ايمان، نذر، عتق و كتابه، تدبير، صيد و ذباحه و اطعمه و اشربه و لباس، بيع و صرف، شفعه، هبه و اجاره و وقف و شركه، قضاء و شهادات، حدود و قصاص و ديات و كتاب فرائض و مواريث و وصايا. اين كتاب در سنه (1276) بضميمه چندين كتاب و رساله فقهي بنام " جوامع الفقه " در طهران چاپ شده و تنها نيز بچاپ رسيده و دو كتاب يكي بنام " انتصار " از شيخ مفيد رحمه الله علیه و ديگري بنام " انتصار الحق " از زين العابدين نام در كشف الحجب ص 162 نام برده شده است. آغاز: بسلمه الحمدلله علي ما يسر لنا من حق متبع و من صرف باطل مبتدع الخ. _______ (1} (1} روضات از ص (383 تا 388) ابن خلكان ج 1 ص (336) لولو البحرين ص (191) هديه الاحباب ص (202) كشف الحجب ص (61).

روضه المتقين

[120] روضه المتقين عربي اين كتاب شرح عربي من لايحضر الفقيه است كه در همين فصل از او ذكر مفصل خواهد گرديد، مولف و مصنف و شارح آن حضرت مجلسي اول {1) {1) رحمه الله است محمد تقي بن مقصود علي مجلسي {1003 - 1070) (1) {2 كه از علماء بزرگ قرن يازدهم هجري بوده اند، شاگردي مولي عبدالله شوشتري و شيخ بهاء الدين عاملي را نموده و در فقه و تفسير و حديث و رجال سر آمد اقران و امثال خويش گرديده و در زهد و تقوي و ورع و عبادت و ترك دنيا اقتدا به استاد مذكور خويش نموده و در تمام مدت حيات و زندگي برياضات و مجاهدات و تهذيب اخلاق و عبادات و ترويج احاديث و سعي در انجام حوائج مومنين و راهنمائي مردمان بحق و حقيقت اشتغال داشته و مائل بتصوف بوده اگر چه فرزندشان

حضرت مجلسي منكر شده و فرموده اند براي رد كردن آن ها ظاهرا اظهار تمايل بين فرقه و دسته مي نموده اند. كتب و مولفات ايشان از اين قرار است دو شرح عربي و فارسي بر من لا يحضر الفقيه كه هر يك بيش از صد هزار بيت كتابت دارد و دو شرح بر صحيفه سجاديه فارسي و عربي ناتمام وحديقه المتقين فارسي در فقه و رساله رضاعيه و شرح حديث همام و كتابي در رجال و رساله مقادير. طرز اين شرح آنست كه مطالب و عبارات من لا يحضره الفقيه را با بيان لطيف و شيريني شرح نموده و مراد آن را با كمال اختصار كاملا تشريح كرده اند. چنان كه از ابتداء كتاب استفاده مي شود تاليف اين شرح در چند سال آخر عمر مولف بوده است و پس از اتمام آن را تقديم پادشاه عصر نموده و بر حسب امر سلطان احاديث من لا يحضره الفقيه را بفارسي ترجمه و بنام لوامع صاحب قراني موسوم ساخته است و شرح اين كتاب در همين فصل خواهد رسيد. اين شرح را در چهار مجلد و شرح مشيخه فقيه يا اسانيد من لا يحضر را هم در مجلد عليحده تنظيم كرده و تمام اين شرح را " روضه المتقين في شرح اخبار الائمه المعصومين " ناميده است. آغاز: بسمله الحمدلله المتعالي بعز جلاله عن ادراك العالمين، المنزه بوجوب ذاته و قدس صفاته عن اوصاف الواصفين، المقدس باحكام افعاله و اتقان آياته عن ان تصل اليها افكار الناظرين الخ. _______ (1} (1} در وجه تسميه ايشان بمجلسي دو قول است يكي اين كه مجلس نام يكي از دهات اطراف اصفهان بوده و مقصود علي پدر اين مولف محترم منسوب به آن جا است و ديگريكه حاجي نوري رحمه الله علیه در فيض القدسي و يا غير ايشان مرقوم داشته اند: چون مقصود علي عالمي خوش بيان و نيكو تقرير بوده و بواسطه بيانات آن جناب مجلس بحث رونق مي گرفته ايشان را مجلسي گفتند. و اين قول را عبارت مولف اين كتاب در اول شرح مشيخه فقيه تاييد مي كند و آن را ذيلا نقل مي كنيم: و بعد يقول احوج المفتاقين الي رحمه ربه الغني محمد تقي بن علي الملقب بمجلسي الخ. (2} (1} روضات الجنات از ص (129 تا 131).

موازين القسط

[299] موازين القسط عربي مولف اين كتاب حضرت سيد نصرالله استرابادي رحمه الله عليه است [203] ص (436) و چنان كه مولف در مقدمه كتاب " مدارج الاحكام " گفته اند تقريبا بيش از هفتاد هزار (70000) بيت كتاب دارد. و در آخر نسخه ذيل كه مجلد اول كتابست و تا آخر مبحث مفاهيم مي باشد، تصريح كرده اند كه اين كتاب سه مجلد مي باشد و در سال (1235) از تاليف مجلد اول آن فراغت يافته اند. در حدود چهل و چهار هزار (44000) بيت كتابت اين مجلد است و با تفحص زياد بر مجلدات ديگر اين كتاب دست نيافتم و از عبارت مقدمه مدارج الاحكام ظاهر مي شود كه تاليف آن باخر رسيده و آن اينست: و العبدوان الف كتابا مبسوطا مشتملا علي زبر الاولين و صحف المتاخرين مسمي بالموازين بالغا الي سبعين الف بيت بالتقريب و التخمين لكن لما اشكل مدارسته و المباحثه منه لطوله الفت هذا الكتاب الخ. اين كتاب بر يك مقدمه و سه فن و يك خاتمه مرتب گرديده و در مطالب آن بحث زياد شده و نقل اقوال علماء گرديده و چنان كه نقل شد مولف آن را "موازين القسط " ناميده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي تنزه بوجوب و جوده عن شوائب نواقص الامكان الخ. (745) موازين القسط اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، مجلد اول و مشتمل بر مباحثي از اصول تا آخر مفهوم و منطوق است مقدمه و فن اول، كاتب از خود نام نبرده ولي بقرينه آخرين عبارت نسخه و آشنائي بخط مولف آن مسلما خط مولف است و اولين نسخه از كتاب است و بر پاره اي از صفحات حاشيه هائي كه مولف بر مطالب متن نوشته اند نيز خود تحرير كرده اند. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (443) صفحه (22 تا 26) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (902).

قرآن تمام

(6) قرآن تمام اين نسخه بموجب شرحي عربي كه در سنه (1195) بر آخرين

ورق آن آقا هاشم لولوئي اصفهاني كه از خوش نويس هاي معروف بوده نوشته اند احتمال قوي دارد كه خط آقا ابراهيم قمي خوش نويس مشهور باشد و ايشان صفحات افتاده و كلمات ضايع شده آن را تكميل كرده اند اعتضاد السلطنه همين معني را در سنه (1295) بفارسي پشت اولين صفحه نوشته اند - داراي دو سر لوح و اطراف دو صفحه اول سوره بقره و ميان سطر هاي آن تذهيب شده اسامي سور و تقسيمات قرآن و رموز قرائتي با سرخي نوشته شده و مجدول بطلا است - پشت اولين ورق نوشته شده كه (92) ورق اين قرآن بخط آقا ابراهيم قمي و (157) ورق بخط آقا هاشم اصفهاني است گذشته از اين كه اوراق قرآن بيش از اين است دليلي هم بر اين مدعا نيست. اوراق قرآن متن و حاشيه است ولي با استادي صحافي شده بعضي اوراق دست روزگار در آن تصرفي كرده. جلد روغني گل و بوته لاكي كهنه و طرف داخل آن كمي تذهيب دارد. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (260) هر صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي طول (11/5 سانتي متر (عرض (7/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1011)

وافي

[159] وافي عربي مولف اين كتاب حضرت فيض رحمه الله است ص [24] 12 و در آن تمام آيات قرآن و اخبار راجعه باصول و فروع را كه در كتب كافي و فقيه و تهذيب و استبصار بوده با بهترين طرز و نهجي جمع آوري فرموده و هر يك از آن روايات محتاج بيان و شرح و بسط بوده با بهترين و جهي بدآن مبادرت فرموده و چنان كه در فهرست مولفات شان خود مرقوم داشته اند روضات الجنات ص 545 ج 4 اين كتاب در حدود يكصد و پنجاه هزار بيت كتابت دارد و در چهارده مجلد در سنه (1067) تاليف گرديده است. ولي نسخ چاپي مشتمل بر مجلد پانزدهم كه در ذكر مشيخه شيخين در فقيه و تهذيبين است مي باشد و در ابتداء آن چنين نگاشته شده: خاتمه كتاب الوافي تصنيف محمد بن المرتضي المدعو بمحسن ايده الله و هو

الخامس عشر من اجزائه الموفي لتمام وفائه الخ. و مصنف پس از ذكر فهرست اجزاء وافي اين قسمت را بنام خاتمه ذكر فرموده اند. تقسيمات اين كتاب از اين قرار است: مقدمه اول: در بيان شناختن علوم دينيه. مقدمه دوم: در بيان شناختن اسانيد مشتركه و غيره ها. مقدمه سوم: در بيان اصطلاحات و قواعديست كه مولف براي اين كتاب وضع كرده اند كتاب يا جزء اول: در عقل و جهل و توحيد. كتاب دوم در حجه. كتاب سوم: در ايمان و كفر. كتاب چهارم: در طهارت و تزين. كتاب پنجم: در صلوه و دعاء و قرآن. كتاب ششم: در زكوه و خمس و ميرات. كتاب هفتم: در صوم و اعتكاف و معاهدات. كتاب هشتم. در حج و عمره و زيارات. كتاب نهم: در حسبه امر بمعروف و نهي از منكر و احكام و شهادات. كتاب دهم: در معايش و مكاسب و معاملات. كتاب يازدهم: مطاعم و مشارب و تجملات. كتاب دوازدهم: در نكاح و طلاق و ولادات. كتاب سيزدهم: در جنائز و فرائض ميراث و وصيت. كتاب چهاردهم: روضه كه جامع مطالب متفرقه است. خاتمه: در بيان آن چه از فقيه و تهذيبين در ابتداء اسناد آن ساقط گرديده است. مولف در ابتداء كتاب سبب تاليف آن را اين گونه بيان كرده است: اين كتاب وافي بعلوم دينيه است و مشتمل بر بسياري از آن ها است كه در قرآن مبين مي باشد و تمام آن چه اخبار در كتب چهار گانه معتبره حديث موجود است و چيزي كه مرا بتاليف اين كتاب وادار نمود اين بود كه هر يك از كتب اربعه را داراي نقصي ديده و مراجعه بتمام آن كتب را براي طالبين متعسر و مشكل ديدم، مثلا كتاب كافي كه اشرف و اوثق آن كتاب ها است بسياري از اخبار احكام را ندارد و چه بسيار كه در مسائل خلافيه فقط يك طرف را گرفته و اخبار آن را نقل نموده و گذشته از اين مشكلات حديث را شرح و حل نفرموده و پرده از مبهمات آن برنداشته و پاره از مباحث و ابواب آن را خوب مرتب نفرموده و كتاب فقيه نيز در تمام موارد مذكوره چون كافي است گذشته از اين اخبار راجعه باصول را بكلي ندارد و در موارد زيادي كلام و عبارات مصنف كه در ذيل احاديث است جزء حديث شمرده

مي شود و تميز آن مشكلست و كتاب تهذيب در اين كه فاقد اخبار اصول مي باشد چون فقيه است و اگر چه تقريبا مشتمل بر تمام اخبار وارده در احكام است ولي داراي تاويلات دور از ذهن و تفريق و جمع هاي در غير مورد است و كتاب استبصار نيز مختصري از تهذيب مي باشد. پس از اين شرحي در تقدير و تشكر از زحمات مولفين كتب اربعه بيان و فرموده اند كه وظيفه آن ها آن بود كه كردند و اين كه وظيفه ما اينست كه زحمات آن ها را تكميل نمائيم و آن چه را در عهده ما گذارده اند انجام دهيم و پيش از من بزرگان بدين كار مبادرت نفرموده توفيق نصيب گرديد و من بجمع تمام اخبار آن چهار كتاب و شرح بيان مشكلات آن با كمال دقت در ايجاز موفق شده و در شرح مشكلات احاديث اخباري از كتب معتبره ديگر نقل كرده و اميدوارم كه اين كتاب طالبين را از داشتن كتب اربعه مستغني دارد و آن را بمناسبت وفاء بمهمات و كشف مبهمات " وافي " نام نهادم. اين كتاب در ايران دو بار چاپ شده نخستين بار از سنه (1310 تا 1314) ولي ناقص مانده و تا جزء يا كتاب (8) آن بيشتر چاپ نشده و بار دوم در سنه (1322 تا 1324) تمام مجلدات آن را جناب حاج محمد مهدي اصفهاني مشهور به سمسار كه اين كه حيات دارند چاپ نموده و بعلماء و فضلاء مجانا تقديم دشته اند. مصنف خود اين كتابرا مختصر نموده و آن را " شافي " ناميده و در مقدمه كتاب نوادر الاخبار خويش ص 333 همين فهرست آن را ذكر نموده است. آغاز: بسمله نحمدك اللهم يا من هدانا بانوار القرآن و الحديث لمعرفه الفرائض و السنن الخ...

شرح شرايع يا مسالك الافهام (16)

(557) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر دو قسمت است، قسمت اول آن از كتاب قضا و شهادات است و قسمتي از آخر آن افتاده و آخرين سطر موجود آن اين است: و صحيحه ابي بصير قال سئلت ابا عبدالله عليه السلام عما يرد من الشهود (قسمت دوم بخط كاتب ديگري است و مشتمل

بر پاره از كتاب شهادات و مقداري از كتاب حدود است ولي بعضي از اوراق وسط اين قسمت افتاده و آخرين سطر موجود آن اين است: و روي اسحق بن عمار عن ابي عبدالله علیه السلام قريبا من ذلك (در كتابخانه بنام كتاب قضاء مختلف علامه و بر روي خود نسخه بنام يك مجلد كتاب از فقه ثبت و وقف شده است، با مطابقه بمسالك معلوم شد كه اين كتاب است. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (123) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي بزرگ. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2299).

حاشيه بخاري بر بيضاوي

[52] حاشيه بخاري بر بيضاوي عربي اين حاشيه از شيخ عنايت الله بخاري است با تفحص زياد اطلاعي بر حالات و مولفات ايشان نيافتم. از اين حاشيه چنين بدست مي آيد كه عالم و مطلع بوده اين حاشيه را بر تفسير بيضاوي و حواشي حنفي كه آن نيز بر بيضاوي است تعليق نموده و اشكالات آن ها را حل و نظريات خود را ذكر نموده است. حنفي محشي بيضاوي را كشف الظنون اين گونه معرفي مي كند: الشيخ قاسم بن قطلوبغا الحنفي متوفي سنه تسعه و سبعين و ثمانمائه. {879) (1) {1 و در كتب ديگر محشي حنفي مشهور ديده نشده بنا بر اين شايد مراد بخاري همين حنفي باشد، پس در اين صورت زمان بخاري بعد از وفات حنفي و يا معاصر ايشان بوده است اين حاشيه بر تفسير سوره عم تا آخر قرآنست و در حدود (5000) بيت مي شود آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل القرآن هاديا الي يوم قيام الخ. (173) حاشيه بخاري بر تفسير بيضاوي اين نسخه را بخط نستلعيق خوب نظام الدين نام نوشته، سال كتابت را رقم ننموده، ظاهر اينست كه از خطوط قرن سيزدهم باشد. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (123) صفحه (19) سطر، واقف سپهسالار. قطع وزيري طول (23 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2098) _______ {1} (1 كشف الظنون ج 1 ص (166)

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب (7)

(516) سوال و جواب ميرزاي قمي اين نسخه كه بخط نسخ در سنه (1242) نوشته شده مشتمل بر مسائل كتاب نكاح و طلاق، كفارات، يمين و نذر و عهد، ايلاء و عتق، اقرار، صيد و ذباحه، غصب، شفعه، احياء موات، لقطه و ميراث مي باشد و از مجموعه دوم سوال و جواب مرحوم ميرزاي قمي است، با كتاب جامع الشتات مقابله شد مشتمل بر اين مسائل مي باشد. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (151) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2359).

سرائر ابن ادريس

[200] سرائر ابن ادريس عربي اين كتاب كه مولف آن را "السرائر الحباوي لتحرير الفتاوي " نام نهاده و مشهور به "سرائر"مي باشد تاليف حضرت ابن ادريس رضوان الله تعالي عليه است ابو عبدالله فخر الدين محمد بن احمد بن ادريس عجلي حلي {453 - 575/595) (1) {1 كه از معاريف علماء اماميه و فقهاء اثني عشريه بوده و چنانكه در كتب سير نقل شده شيخ طوسي پدر مادر ايشان بوده و از دائي خويش ابوعلي روايت نموده ولي در روضات است كه اين انتساب با اين كه وفات شيخ طوسي در سال (461) بوده تناسب ندارد و اين كه بعضي گفته اند كه بدون واسطه نيز از شيخ روايت كرده مسلما صحت نخواهد داشت چرا كه از وفات شيخ تا تولد ابن ادريس بيش از صد سال مي باشد. ابن ادريس از اماميه اولين كس است كه زبان طعن بر شيخ دراز كرده و بناي مخالفت با ايشان را در مسائل علمي گذارده و تا زمان اين مرد كسي را جرات آن نبود كه مخالف شيخ فتوي دهد پس از ابن ادريس محقق و علامه نيز بر ايشان زياد تاخته اند. ابن ادريس بزيادي تاليف و تصنيف مشتهر و آن چه از مولفات ايشان مشهور است يكي سرائر و ديگري حواشي تفسير تبيان كه در اين كتاب بسيار رد و ايراداتي بر حضرت شيخ كرده اند و ديگري جواب مسائل مختلفه است. ابن

ادريس داراي فتوي هاي غريب است بعضي را روضات در ج 4 ص (63) نقل كرده و بدين سبب و در اثر عدم اعتماد و عمل ايشان بر اخبار آحاد بعضي اظهار عدم اعتماد بديشان نموده ولي اين قول صحيح نيست و بزرگاني چون حضرت شهيد و صاحب و سائل و بحار و حدائق بعظمت علمي و مقامي ايشان اعتراف و بعباراتي كه حاكي از كمال اين عالم جليل مي باشد حضرتش را ستوده اند. كتاب سرائر مشتمل بر يك دوره كامل از طهارت تا ديات فقه اماميه با كمال تفصيل مي باشد و مولف قبل از شروع بطهارت شرحي در فضيلت علم و كتاب و اين كه كتاب بهترين انيس و جليس است و ادله بر بطلان عمل باخبار احاد و قياس و ادله معتبره براي استنباط احكام در نظر مولف انشاء و پس از ختم كتاب حدود و ديات اخباري كه از كتب و اصول معتبره انتخاب كرده با شرح مختصري از جامع و مولف آن ها آورده اند. اين كتاب در سال (1270) در طهران چاپ شده. آغاز: بسمله الحمد لله الذي خلق الانسان فعد له و علمه البيان ففضله الخ. (517) سرائر اين نسخه كه مشتمل بر تمام كتاب است بخط نسخ اسماعيل بن عبدالله در سنه (1263) نوشته شده و چند ورق از اواسط آن وصالي گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (367) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2482). _______ {1} (1 روضات از ص (598 تا 602) ج 4. لولو ص (172). هديه الاحباب در ص (48) در ذيل نام ايشان اين دو بيت را كه عينا نقل مي شود و حاكي از سال تولد و وفات و عمر و معرف ايشان است نگاشته، ثم ابن ادريس من الفحول و متقن الفروع و الاصول عنه النجيب بن نما الحلي حكي جاء) مبشرا > 543) مضي بعد) البكاء > 55)

جامع الاخبار

[109] جامع الاخبار عربي تاليف اين كتاب منسوب بحضرت شيخ صدوق است ص 204] 97] ولي جمعي اين نسبت را رد كرده و ديگران نسبت داده اند {1) {1) و

مشتمل بر چهارده باب كه هر يك بر چندين فصل تقسيم شده و مجموعا (131) فصل گرديده مي باشد. در فهرست رضويه ج 1 ص 30 فصل اخبار مطالب ذيل در تحت عنوان كتاب جامع الاخبار نوشته شده و ما عينا آن را در اين جا نقل مي كنيم: عربي مولف كتاب معلوم نيست بعضي نسبت بصدوق داده اند مجلسي در مقدمه بحار گويد اين نسبت خطا است چه وي از صدوق به پنج واسطه نقل مي كند و گمان مي رود تاليف مولف مكارم الاخلاق باشد و محتمل است كه تاليف علي بن سعد الخياط باشد چه شيخ منتجب الدين در فهرست نسبت تاليف " الجامع في الاخبار " را بدو مي دهد و از بعضي مواضع كتاب اسم مولف محمد بن محمد الشعيري بنظر مي رسد و از مواضعي نيز بر مي آيد كه مولف از شيخ جعفر بن محمد دوريستي بيك واسطه روايت مي كند (انتهي در هر حال كتاب بين شيعه معروف و متداول بوده و كرارا بطبع رسيده) انتهي نقل از فهرست رضويه. موضوع كتاب معرفه خداوند و توحيد و عدل و فضيلت پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم و اجداد آن حضرت و برتري پيروان حضرت علي بن ابو طالب عليه السلام بر ديگران و زيارات پيغمبر و ائمه هدي عليهم السلام و كليه امور واجبه و مستحبه و ممدوحه در شريعت و بيان معني اسلام و ايمان بنقل اخبار از اهل بيت علیهم السلام بدون ذكر سند آن ها است. فهرست مفصل ابواب و فصول را خود مولف در ابتداء نوشته اند و اين كتاب بفارسي ترجمه شده و نسخه آن ضميمه كتاب نمره (2163 18) اين كتابخانه است. آغاز: بسمله الحمدلله الاول بلا اول كان قبله و الاخر بلا آخر يكون بعده. _______ (1} (1} روضات الجنات ص 558 ج 4 و كشف الحجب و الاستار ص (150).

شرح لمعه يا الروضه البهيه

[218] شرح لمعه يا الروضه البهيه عربي اين كتاب شرح بر " لمعه دمشقيه " حضرت شهيد اول رحمه الله علیه مي باشد [165] ص (359) كه يكي از متون مختصره بسيار مفيد در فقه اماميه است و با همه اختصاري كه دارد مشتمل بر يك دوره فقه كامل) از

طهارت تا ديات (است حضرت شهيد ثاني رحمه الله علیه [173] ص (375) اين شرح را بر لمعه نگاشته و آن را " الروضه البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه " ناميده و بتصديق سخن سنجان و دانشمندان در درجه اول از فصاحت و بلاغت قرار گرفته و از كتب مهمه فقه بشمار و عبارات آن سر مشق نويسندگان و ادبا است. شارح بتشريح و توضيح عبارات مولف پرداخته و از حيث سلاست و ارتباط بهترين شرح مزجي است، در ذيل بعضي از فروع و مطالب ادله آن ها را باختصار نقل نموده و توان اين كتاب را از كتب استدلالي فقه دانست. تاليف آن چنان كه شارح در آخر بدان تصريح كرده اند در سال (957) بوده و از آن وقت تاكنون طرف توجعه علماء امامي قرار گرفته و كتاب درسي طلاب فقه اماميه بوده و حواشي و تعليقات و شروح بر آن نگاشته شده كه بعضي از آن ها را ذكر نموديم. در روضات نوشته شد كه حضرت شهيد ثاني از اماميه اولين كس اند كه بشرح مزجي پرداخته و پيش از ايشان كتابي از اماميه بدين گونه شرح نشده بود و تاليف اين شرح ششماه و شش روز طول كشيده و " روض الجنان في شرح ارشاد الاذهان " اولين و " شرح لمعه دمشقيه " آخرين مولفه ايشانست. در كشف الحجب مسطور است كه سه شرح ديگر بر لمعه دمشقيه جز " روضه البهيه " نگاشته شده و آن ها را بدين گونه ذكر نموده: شرح لمعه دمشقيه تاليف سيد محمد معروف به محمد قصير مشهدي متوفي سنه (1253)، شرح لمعه دمشقيه تاليف فاضل هندي بنام " المفاتيح النبويه " و شرح لمعه دمشقيه تاليف محمد حسن بن معصوم مشهدي بنام " تحفه الرضويه ". روضه البهيه چندين بار در ايران با تعليقات و حواشي و بدون آن ها چاپ شده است. آغاز: - بسمله الحمدلله الذي شرح صدور نا بلمعه من شرايع الاسلام كافيه في بيان الخطاب.

معالم الدين يا معالم الاصول (2)

(734) معالم الاصول اين نسخه را بخط نسخ سيد نصرالله بن حسن حسيني استرابادي در سنه (1227) از روي نسخه كه در سنه (1117) نوشته بودند تحرير

كرده است،برورقي كه پس از ختم كتاب بوده قاعده راجع بمقامات پنجگانه مجتهدين نوشته شده و در حاشيه بعضي از صفحات تعليقاتي بامضاء سلطان و بدون امضاء نگاشته شده است. جلد ساغري. كاغذ فرنگي آبي رنگ. عده اوراق (123) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (868).

شرح كبير يا رياض المسائل (4)

(573) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه را كه نيز مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه مي باشد در سنه (1263) بخط نسخ حسين ابن عباس بيرجندي نوشته است. جلد ميشن كاغذ فرنگي. عده اوراق (265) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2496).

تفسير اسفرائيني - تفسير اسفرائيني

[34] تفسير اسفرائيني فارسي مولف اين كتاب بقول صاحب كشف الظنون: هو الامام ابوالمظفر شهفور بن طاهر الشافعي المتوفي سنه احدي و سبعين و اربعمائه. (471) مي باشد. با تفحص زياد در كتب سير و رجال و كتاب طبقات المفسرين جز در كتاب مذكور و جز اين شخص اسفرائيني مفسر نديديم نسخه ذيل هم جلد دوم و مشتمل بر تفسير نصف آخر قرآن كريم و بدون مقدمه و ديباچه داخل در تفسير سوره مريم شده است و فقط قبل از شروع بمطلب نوشته شده: "جلد الثاني من تفسير الاسفرائيني" و نيز در كتب سير و رجال بشرح حال و مولفات ديگر اين مولف برنخورده ايم. طريقه و طرز اين تفسير اينست كه قبل از شروع بهر سوره بدوا عدد آيات و كلمات و حروف آن با ذكر اختلافات در آن ها و روايات راجعه بثواب قرائت آن نوشته شده، پس از اين چندين آيه از سوره را نقل و در ذيل آن ها فارسي آيات را كلمه بكمله نوشته و چون ترجمه آيات خاتمه يافت شروع بذكر مقاصد و معاني آيات و قصص و شان نزول آن ها با كمال اختصار با عباراتي شيرين و فصيح نموده اند.

و تقريبا تمام اين تفسير با آيات قرآن (53000) بيت مي شود. براي نمونه اين دو قسمت را از كتاب نقل مي كنيم: - در ذيل آياتي كه ابتدال‌ء آن ها: انا نحن نرث الارض و من عليها و الينا برجعون. و آخر آن ها: و اذكر في الكتاب موسي انه كان مخلصا و كان رسولا نبيا. سوره مريم مي باشد فقط اين چند سطر نوشته شده: بدان كه نبي آن بود كه بوي وحي آيد در معني تقرير شريعتي كه بزبان رسولي از پيش وي آمده باشد و شريعتي بر ابتدا نيارد ورسول آن بود كه بوي وحي آيد بشريعتي مبتدا چنان كه اگر از پيش وي شريعتي بوده باشد جمله آن را بر دارد يا بعضي از آن را و اين هر دو موسي را عليه السلام موجود بود و از بهر آن كه بعضي از شريعت ابراهيم و پيغمبراني كه پيش وي بودند وي تقرير كرد و چيز ها بر ابتداء آورد از فرمان خداي تعالي. و نيز در ذيل آياتي كه ابتداء آن ها: و اذ تتلي عليهم آياتنا، و انتهاي آن ها: ثوابا و خير مردا. سوره مريم مي باشد اين مطالب نوشته شده: بدان كه حباب بن الارث را وامي بود بنزديك عاص بن وائل السهمي بروي تقاضا كرد و گفت بخداء كه ندهم تا ان كاه بمحمد صلي الله عليه كافر شوي حباب گفت بخداي كه من كافر نشوم بوي تا ان گاه كه تو بميري و باز ترا برانگيزانند عاص گفت بطريق استهزا پس آن گاه بيا كه خداء عزوجل مرا آن جا مال دهد و فرزند دهد تا من آن جا حق تو بدهم خدا در شان وي فرستاد: افرئيت الذي كفر الخ سوره مريم در بعضي از قسمت ها مطالب را در حدود دو و يا چندين برابر آيات تفسير و شرح كرده اند و از ذكر اخبار عامي و كيفيت عبارات و مطالب تاييد مي شود كه مولف از علماء عامه است. (138) تفسير اسفرائيني اين نسخه جلد دوم و مشتمل بر تفسير از سوره مريم تا آخر قرآن كريم است، و بخط نستعليق خيلي خوب و آيات آن بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، ولي ظاهرا از خطوط قرن نهم هجري است. ترجمه آيات با سرخي در ذيل آن ها نگاشته شده، و در سنه (1273) داخل كتابخانه مرحوم اعتضاد السلطنه گرديده است. داراي يك سر لوح خيلي خوب، و نود و شش سر سوره ظريف مي باشد كه اسامي

سور بر آن ها نوشته شده. جلد ساغري ضربي طلائي: كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا و زنگار و شنجرف. عده اوراق (366) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (34 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (2019) آغاز اين جلد: جلد الثاني من تفسير الاسفرائيني. اين سوره مكي است و نود و هشت آيت است مگر در عدد اسمعيل كه نود وهفت است و كلماتش هزار و صد و شصت و دو است. انجام تفسير: و الجن و از هر دو بخداوند سبحانه و تعالي بايد گرويد و استعانت بوي كردن و الله تعالي ولي الصواب و العصمه من كل بلاء و بدعه و الحمد لله رب العالمين.

مجموعه آيات و ادعيه

(97) مجموعه آيات و ادعيه اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب در سنه (1109) نوشته شده، اسم كاتب رقم نگشته، مرحوم آقا زين العابدين، و ميرزا فضل الله ساوجي، و ملك ايرج قاجار، كه از خوش نويسانند هر يك پشت آخرين ورق شرحي مبني بر اين كه اين بياض بخط استادي آقاي آقا هاشم لولوي اصفهاني است مرقوم داشته اند. اين مجموعه ظريف داراي سر لوح زيبائي مي باشد، و ميانه تمام سطر ها و حاشيه تمام اوراق آن باطلا گل و بوته نقاشي شده. و مشتمل بر ادعيه ذيل است: 1- دعائي استكه براي حفظ در اول روز خوانده مي شود: بسم الله خير الاسماء. 2- دعاي احتجاب كه اول آن اين است: احتجبت بنور وجه الله. 3- دعاء الحجب كه اول آن اينست: اللهم اني اسئلك يا من احتجب بشعاع نوره. 3- دعاي كميل. 4- دعاء الاعتقاد كه اول آن اين است: شهد الله انه لا اله الا هو و الملئكه.5- دعاي رويه هلال كه اول آن اينست: ايها الخلق المطيع الدآئب السريع. 6- دعاء حاجب كه اول آن اينست: اللهم لا تخيب رجاء هو منوط بك.7- دعاء در وقت شده و تنگي كه اول آن اينست: اللهم و قد اكدي الطلب و اعيب الحيل. 8 دعاي جوشن صغير كه اول آن اين است: الهي كم من عدو انتضي علي سيف عداوته 9- هفت آيه از قرآن مسمي بحصار هفت

گانه.10- آيات و اجوبه آن كه در هنگام هر پيش آمد خوانده مي شود.11- آياتي كه پيش از ذكر حاجات خوانده مي شود. 12- آياتي كه هرصبح و عصر خواند مي شود. 13- آياتي كه براي دوام صحت و سلامت و عزت و مقام مجرب است. 14- دعاء مكسور كه اول آن اينست: يا حي قبل كل حي و يا حي بعد كل حي. 15- دعاء مروي از حضرت صاحب الزمان عليه السلام كه اول آن اينست: اللهم ارزقنا توفيق الطاعه. 16- دعاء سلمان فارسي كه اول آن اينست: الحمدلله الذي لا اله الا هو الملك الحق المبين. 17 دعاي مشلول كه اول آن اينست: اللهم اني اسئلك باسمك بسم الله الرحمن الرحيم يا ذا الجلال و الا كرام. 18 دعاء اعتصام و دوازده امام خواجه نصير الدين و اختتام آن. 19 دعاء اعتصام سمات و دعاء سمات. پس از دعاء سمات اين دو دعاء كوچك را كسي چنين ذكر نموده: و في مصباح سيد بن الباقي ذكر بعد دعاء السمات اللهم بحق هذاالدعائ الخ و روي ان عليا علیه السلام كان يقرء بعد السمات يا عدتي عند كربتي الخ. 20 دعاء بركه السباع لموسي بن جعفر علیه السلام اوله: لا اله الا الله وحده لا شريك له. 21 دعاء اويس قرن منسوب بحضرت حسين بن علي علیه السلام كه اول آن اينست: يا سلام المومن المهيمن. 22- دعاء يماني مشهور بدعاء سيفي. 23 عوذه جليله لها شرح طويل و فوائد جزيله اوله: اللهم انك حي لا يموت. 24 دعاء الفراش اوله: اصبحت اللهم معتصما بذمامك و جوارك المنبع. 25 دعاء يقرء عند الحاجه اوله: اللهم اني اسئلك و لا اسئل غيرك. 26 زيارت عاشوراء 27 زيارت جامعه صغيره. 28 شرحي عربي بقلم آقا شيخ محمد بن علي الهجري مبني بر اين كه دستور نوشتن اين مجموعه را براي تقرب بخداوند ايشان داده اند نوشته شده، و سال كتابت را كاملا تعيين نموده است. جلد تيماج گل و بوته ظريف. كاغذ متن خان بالغ حاشيه آبي. عده اوراق (66) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع بياضي. طول (17 سانتي متر (عرض 8/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (994)

عيون اخبار الرضا (1)

(360) عيون اخبار الرضا اين نسخه بخط نستعليق در سنه (875) نوشته شده، و در آخر جلد اول بدان تصريح شده است، ورق اول و آخر حاشيه آن ها وصالي شده، در صفحه كه پس از صفحه آخر است مطالبي از كتاب "جنه الامان الواقيه" ص 9]22] نوشته اند و كلمات افتاده از متن و نسخه بدل ها را در حاشيه تحرير كرده اند. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (93) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (35 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1918).

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب (3)

(512) سوال و جواب ميرزاي قمي اين نسخه كه بخط نسخ جعفر بن محمد حسين كاشاني در سنه (1249) نوشته شده و مشتمل بر مسائل كتاب نكاح تا آخر كتاب از مجموعه سوم است، مبحث ظهار آن داراي يك سوال و جواب و مبحث اقرار داراي چهار سئوال و جواب است كه در نسخه چاپي نيست و اين مجموعه يك سئوال و جواب آخر مجموعه چاپي را ندارد و ورق اول كتاب بواسطه ريختن مايعي بر آن سوراخ شده است. جلد: تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (217) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2363).

شرح عميدي يا منيه البيب (3)

(702) شرح عميدي منيه اللبيب اين نسخه را بخط نسخ محمد مهدي بن محمد صادق در سنه (1230) نوشته اند. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (309) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (965).

مجموعه از احاديث نبوي صلی الله علیه

[141] مجموعه از احاديث نبوي صلی الله علیه عربي اين مجموعه مشتمل بر احاديث

نبوي صلي الله عليه و آله مي باشد، جامع آن معلوم نيست و مشتمل بر مطالب ديني و اجتماعي و اخلاقي است. آغاز: بسمله روي عن رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم و قد ساله سائل عن الاسلام انجام: و عنه ان مما ادرك الناس من كلام النبيوه الاولي اذا لم تستحيي فافعل ما شئت. (393) مجموعه احاديث نبوي اين نسخه بخط نسخ خوب نگاشته شده و در آخرين صفحه نوشته شده: كتبه ياقوت. ولي مسلما از خطوط يا قوت مستعصمي نيست، سال كتابت رقم نگرديده، اطراف تمام اوراق و ميان همه سطر ها با طلا نقاشي برگ موي شده و مجدول بطلا است. جلد تيماج. كاغذ متن و حاشيه قديمي. عده اوراق (8) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1114).

مفاتيح الشرايع (3)

(647) مفاتيح الشرايع اين نسخه كه بخط نسخ در سنه (1130) نوشته شده مشتمل بر جلد اول عبادات و سياسات مي باشد، چندين ورق از ابتداء و انتهاي كتاب وصالي شده و بر حاشيه اوراق اوليه كتاب تعليقاتي بدون امضاء موجود است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (257) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21/5 سانتي متر(عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2604).

لوامع صاحب قرآني (1)

(390) لوامع صاحب قرآني اين نسخه از ابتداء كتاب تا احكام آب حمام مي باشد و بخط نستعليق بد خطي نوشته شده و كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده است. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (33) صفحه (42) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (20 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1873)

مفاتيح الشرايع (1)

(645) مفاتيح الشرايع اين نسخه مشتمل بر تمام كتاب است فن عبادات و

سياسات و عادات و معاملات (مجلد اول را محمد هادي بن حسن در سنه (1124) بخط نسخ نوشته و مجلد دوم را در سنه (1125) عبدالمجيد طباطبائي نيز بخط نسخ نگاشته اند. كلمات افتاده از متن و تعليقاتي مختصر در حاشيه بعضي از صفحات مرقوم گرديده، پشت صفحه اول ياد داشت هائي راجع بكر و داخل شدن اين نسخه در ملكيت اشخاص متعدده از مالكين هر عصر آن نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (333) صفحه (20) سطر واقف سپسهالار قطع خشتي بزرگ. طول (24 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2602).

تهذيب الاحكام (17)

(314) تهذيب الاحكام اين نسخه كه مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه است آن را بخط نسخ فاضل حسيني در سنه (1116) نوشته اند، در كنار تمام صفحات در مقابل هر يك از احاديث رموزي كه دال بر صحيح يا موثق يا مجهول يا مرسل يا ضعيف يا مرفوع يا مشهور يا مختلف فيه بودن آن ها مي باشد گذارده شده است. جلد تيماجي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (432) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2427).

شرح الفيه شهيد

[207] شرح الفيه شهيد عربي اين شرح را بر الفيه شهيد رحمه الله علیه كه در ص (359) از آن نام برديم حضرت عز الدين حسين بن عبدالصمد پدر حضرت شيخ بهائي رحمه الله عليهما مرقوم داشته اند. عزالدين حسين بن عبدالصمد بن شمس الدين محمد بن علي بن حسين بن صالح جبعي عاملي حارثي همداني {918 - 984) (1) {1 اين عالم جليل از خاندان حارث بن عبدالله بن اعور همداني است كه از صحابه حضرت مولي امير المومنين علي عليه السلام بوده و اكثر بلكه عموم اجداد ايشان اهل علم و فضل بوده اند در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوي بايران آمده و سه سال در اصفهان اقامت گزيده و پس از محقق كركي رحمه الله علیه طرف توجه مخصوص پادشاه گرديد و

ايشان را بقزوين كه در آن هنگام پاي تخت بود خواسته و منصب شيخ الاسلامي را بايشان تفويض نمود هفت سال در آن جا باقامه جمعه كه بنظر ايشان واجب بود و افادات علميه اشتغال داشت پس از آن شيخ الاسلامي خراسان بايشان برگذار شده و بدانجا رهسپار گرديد، چندي كه نيز در آن جا بانجام وظائف گذرانيد بر حسب امر پادشاه بهرات رفته و هشت سال مقام شيخ الاسلامي داشته و بتدريس فقه و حديث و كلام و رياضيات اشتغال داشته و اقامه جمعه و جماعت و وعظ و خطابه را نموده پس از آن بقزوين آمده و از سلطان اجاز تشرف بمكه معظمه را باتفاق فرزند خويش بهاء الدين خواسته فقط خودشان مجاز شده حركت كردند در مراجعت چون ببحرين وارد شد اقامت گزيده و تا آخر عمر در آن جا بودند. مولي مظفر علي كه از شاگردان حضرت شيخ بهائي بوده در رساله اي كه در شرح حالات حضرت شيخ بهائي نگاشته چنين نوشته اند: روضات ص 193 كه پدر ايشان از فقهاء بزرگ و علماء مشهور بوده و با حضرت شهيد ثاني نز اساتيد بزرگ تحصيل نموده و در فقه و حديث و تفسير و رياضايات در عصر خويش عديل و مانند نداشته و پس از شرحي كه خلاصه آن قبلا در حالات ايشان نگاشته شد نوشته اند و مولفات ايشان از اين قرار است: شرح قواعد ناتمام شرح الفيه، كتاب درايه، رساله در تحقيق قبله، كتاب اربعين، رساله

طهماسبيه در بعضي از مسايل فقهيه ظاهرا اين رساله ضميمه كتاب نمره (2333) كتابخانه و نمره (492) اين فهرست است رساله و سواسيه، رساله رضاعيه، حاشيه ارشاد ناتمام، وصول الاخيار الي اصول الاخبار، رساله در وجوب عيني جمعه، مناظرات با علماء عامه حلب در مسئله امامت، كتاب غرر و درر و حواشي بر صحيفه سجاديه و خلاصه و بر بسياري از كتب فقه و حديث. عزالدين داراي طبع شعر بوده و اشعار و لغز هاي بسياري از ايشان مشهور گرديده است. چنان كه در مقدمه اين شرح شارح بدان تصريح كرده اند بدوا شارح حواشي و تعليقاتي بر كتاب الفيه نوشته بوده و چون شرح حضرت محقق كركي و شهيد ثاني را بر آن كتاب مطالعه و مراجعه كرده

آن ها را ناقص ديده و براي تكميل شرح يا حاشيه اوليه خود اين شرح را تاليف و در اكثر موارد نقل از آن دو شرح بنام شرح علائي و زيني كرده و برد آن ها پرداخته اند. اين شرح در حدود (2370) بيت و نسخه ديگري از آن كه بخط مولف در سال (981) در هرات نوشته شده در كتابخانه رضويه موجود است (ج 2 ص 84) كشف الحجب در ص (323 و 324) نه شرح بر اين كتاب را نام برده است. آغاز: بسمله اللهم {1) {2) انا نحمدك حمدا يدرس و لا يندرس بل يسرد ما تعاقبت الدروس الخ. (533) شرح الفيه شهيد اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و رساله اي راجع بكر كه بخط همين كاتب مي باشد ضميمه آن است و سال كتابت را در آخر آن سنه (1067) نوشته است، از آخر شرح الفيه اوراقي افتاده و آخرين سطر موجود آن اين است: مقدم علي العشاء التمام او موخره و فرضه فيه (. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (157) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع بغلي. طول (19 سانتي متر (عرض (8/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2526). _______ {1} (1 روضات ص (193) ج 1، امل الامل ج 1 ص (13) لولو ص ((17). {2} (1 كشف الحجب در ص (323) آغاز اين كتاب را بدين گونه ضبط كرده. الحمدلله نحمدك حمدا يدرس و لا يندرس الخ، ولي در نسخه اين كتابخانه و نسخه كتابخانه رضويه اللهم انا نحمدك حمدا الخ نوشته شده است لذا ما اقتدا بدان دو نسخه نموديم.

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (11)

(726) قوانين اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، و مشتمل بر تمام كتاب است، ورق آخر كتاب افتاده بوده كاتب ديگري آن را نوشته است، نامي از كاتب و سال كتابت اصل كتاب و صفحه آخر آن نيست، از قرائني بدست مي ايد كه در عصر قريب بمولف نگاشته شده و بر كنار بعضي از صفحات حاشيه هائي از خود مولف نوشته اند. جلد مقوا. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (271) صفحه (28) سطر. واقف آقا سيد جواد اصولي. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (

نمره كتابخانه (3883).

زبده الاصول (4)

(694) زبده الاصول اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، ورق آخر كه مشتمل بر يك سطر آخر كتاب بوده افتاده در حواشي بيشتر از صفحات تعليقات مصنف بر اين كتاب نگاشته شده، دوازده ورق از كتاب فقهي كه ظاهرا شرح ارشاد علامه رحمه الله و راجع به احكام صوم است ضميمه اين كتاب مي باشد. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (49) صفحه (10) سطر. واقف سپهسالار قطع وزيري طول (21 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (958).

حاشيه عصام الدين بر بيضاوي

[58] حاشيه عصام الدين بر بيضاوي عربي اين حاشيه تاليف عصام الدين اسفرايني است ابراهيم بن محمد بن عربشاه اسفراييني حنفي اشعري (متوفي سنه 943) كه از ادبا و متكلمين و منطقيين معروف و صاحب تصنيفات و تاليفات متعدده مي باشند. اين حاشيه دو قسمت است يكي بر از ابتداء تفسير سوره حمد تا آخر سوره انعام و بقول كشف الظنون تا آخر اعراف و ديگري بر سوره عم تا آخر قرآنست و ظاهرا حواشي بر سوره اعراف تا آخر سوره و المرسلات را كه قبل از عم است ننوشته اند و اين دو قسمت را كه نوشته اند جنبه شرح لفظي و ادبي دارد و تقريبا (28500) بيت است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي عم بارفاد ارشاد الفرقان كل انسان. (183) حاشيه عصام الدين بر تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نسخ و نستعليق و شكسته خيلي خوب نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نامي نبرده، پشت صفحه اول نوشته شده: لمحمد باقر بن محمد تقي ظاهرا خط علامه مجلسي رحمه الله عليه است و در كتابخانه ايشان بوده و نيز در همان صفحه اين عبارت نوشته شده كه از آن معلوم مي شود بعد از وفات مرحوم مجلسي باين شخص منتقل شده: قد دخل في نوبه الاقل عباس بن حسن البلاغي النجفي (سنه 1148) و اين نسخه

حاشيه بر سوره اعراف را كه كشف نوشته ندارد ولي مشتمل بر حاشيه از اول قرآن تا آخر سوره انعام و از سوره عم تا آخر قرآنست. جلد تيماج. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (502) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (19/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2106)

حاشيه چلبي بر تفسير بيضاوي

[54] حاشيه چلبي بر تفسير بيضاوي عربي نويسنده اين حاشيه چلبي است و چنان كه در كشف الظنون و معجم المطبوعات مي باشد: سعد الله بن عيسي بن امير خان مفتي شهير بسعدي افندي و سعدي چلبي در سنه (945) وفات يافته اند و دركشف الظنون است {1){1) كه: محشي سعد الله حواشي بر تفسير سوره هود تا آخر قرآن را جمع نموده و حاشيه هائي كه بر ابتداء تفسير تا سوره هود بوده فرزندش پير محمد از حاشيه كتب جمع آوري كرده و بدان چه پدر خود جمع كرده بود ملحق گردانيد، و اين حاشيه داراي تحقيقات لطيف و مباحث شيرين است و آن ها را از حواشي كشاف خلاصه نموده و از خود بر آن اضافاتي كرده و تصرفاتي دارد، مدرسين را بر اين حاشيه اعتماد و مورد مراجعه آن ها در موقع بحث و مذاكره است و بر اين حاشيه تعليقات و رسائل زيادي نوشته شده و از آن جمله حاشيه از عبدالله كردي بر سوره هود تا سوره نبا است انتهي. اگرچه نسخه ذيل چنان كه نوشته مي شود تصريح باسم مولف و محشي ندارد ولي بقرينه اين كه در حاشيه ها اكثر اشاره بقول طيبي محشي كشاف نموده و كشف الظنون اين مطلب را نسبت بچلبي داد و در آخر بيشتر از سوره ها تاريخ نوشتن حاشيه ها را معين كرده و آخرين آن ها در آخر سوره صافات و در پنجم ماه صفر سنه (942) بوده است و چون دانستيم كه وفات چلبي در سنه (945) بوده ظن قوي پيدا شد كه اين حاشيه همان حاشيه سعد الله چلبي مي باشد. محشي بيشتر جنبه ادبي را ملحوظ داشته و اشاراتي باقوال مفسرين و محشين بيضاوي نموده و نقل رواياتي بمناسبت مي نمايد. آغاز سوره هود: بسمله قوله هذا

قول الجمهور و عن بن عباس رض كلها مكيه الا قوله فلعلك تارك الايه الخ. انجام: فما قال تعالي و من يعش عن ذكر الرحمن نقيض له شيطانا فهو له قرين و نعوذ بالله العظيم الروف الرحيم من شر الوسواس الخناس و الشيطان الرجيم. (175) حاشيه چلبي بر تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1098) نوشته شده، پس از ختم تاريخ كتابت كاتبي غير از كاتب نسخه اين عبارت را نوشته است: قد كلمت الحاشيه علي مشكلات تفسير شرح البيضاوي و حل غوامض مشكلاته رحمه الله علي مالفه نفعنابه. و نيز هيمن كاتب نوشته اند: و لم نعرف اسم مولفه پشت ورق اول اعتضاد السلطنه نوشته اند: حاشيه نظام الدين بر بيضاوي داخل كتابخانه شد. و بدين نام مرحوم سپهسالار اين نسخه را وقف كرده اند و در دفتر كتابخانه نيز ثبت شده. و بر قطر نسخه نوشته شده: قاضي زاده علي البيضاوي. با تفحص زياد نظام الدين نام كه حاشيه بر تفسير بيضاوي نوشته باشد ديده نشد و قاضي زاده مشهور برومي {1) {2) از علماء اوائل قرن نهم و معاصر با الغ بيك بوده و سمت استادي بر ايشان داشته و شرح چغميني را در سنه (814) تاليف كرده و مسلما اين حاشيه با ذكر تاريخ تاليف مذكور از ايشان نخواهد بود. و ديگري قاضي زاده اردبيلي است {2) {3) كه سلطان سليم خان چون تبريز را فتح نمود او را با خود بروم برد و در سنه (930) در مصر كشته شد و تاريخ تاليف اين حاشيه پس از وفات ايشانست. بنابراين احتمال متين آنست كه اين حاشيه از سعد الله چلبي باشد و بنابراين بهمين نام ذكر شد. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (277) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2096) _______ {1} (1 كشف الظنون ج 1 ص ((165) {2} (1 معجم المطبوعات ص ((1025) {3} (2 شقائق النعمانيه حاشيه ابن خلكان ص (506)

رساله جعفريه (3)

(499) رساله جعفريه اين نسخه كه بخط نسخ خوب در سنه (1109) نوشته شده

و مشتمل بر تمام كتب است، قسمتي از تفسير فارسي كه مشتمل بر آيه لا يقاتلونكم جميعا الا في قري محصنه (آيه 14) از سوره حشر تا آيه ان الدينا انكالا و حجيما و طعاما ذاغصه و عذابا اليما (آيه 12) از سوره مزمل و رساله فارسي در بيان اصحاب اخدود ضميمه اين كتاب است. چند ورق از اول كتاب كه مشتمل بر قسمتي از مقدمه بوده افتاده در حاشيه رساله جعفريه حاشيه هائي بدون امضاء نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق كليه (122) رساله جعفريه (66) صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2551).

شرح صغير مختصر النافع يا شرح صغير

[213] شرح صغير مختصر النافع يا شرح صغير عربي مولف اين كتاب كه شرح كتاب مختصر النافع حضرت محقق حلي رحمه الله علیه مي باشد و در همين فصل شرح آن كتاب نيز نگاشته مي شود حضرت مير سيد علي طباطبائي صاحب رياض رحمه الله عليه است مير سيد علي بن ابي المعالي صغير بن سيد ابي المعالي كبير طباطبائي {1161 - 1231) (1) {1 كه از علماء عاليمقام اماميه و از شاگردان مبرز دائي خويش حضرت آقاي بهبهاني بوده و سمت دامادي ايشان را يافته و در حسن خلق و حلم سر آمد اقران خويش بوده و در مناظره و مجادله توانائي زياد داشته و گويد كه حضرت ميرزاي قمي كه با ايشان معاصر بوده و در محاجه و مناظره و مباحثه با سيد تن در نمي داده و مي فرموده اند بنويس تا بنويسم. چنان كه سابقا نگاشته شد از حضرت صاحب حدائق كسب فضائل نموده و در ابتداء شروع بتحصيل خدمت آقا محمد علي پسر آقاي بهبهاني نيز تحصيل كرده اند. شاگردان دانشمند بزرگي را تربيت نموده از آن ها صاحب اشارات و حاج محمد جعفر استرابادي و ملا محمد تقي و ملا صالح برغاني قزويني و شيخ احمد احسائي و دو پسر عاليمقام خودشان سيد مجاهد سيد محمد و سيد مهدي و سيد حسين خوانساري و سيد نصرالله استرابادي و ابوعلي رجالي

صاحب منتهي المقال است. مولفات ايشان شرح مفاتيح فيض كه فقط مجلد صلوه آن تاليف گرديده و مجلد بزرگي شده و در آن همه اقوال جمع گرديده است و حاشيه بر مدارك اين حاشيه بر مطالب متفرقه مدارك ميباشد و مرتب نيست (و حاشيه بر حدائق) اين حاشيه نيز مرتب نيست و رساله در ترتيب نماز قضاء بنيابت از اموات و رساله در تثليث تسبيحات در دو ركعت اخير و رساله در اكتفاء به يكبار ضربت دست در تيمم مطلقا و رساله در اجماع و استصحاب و شرح كبير بر مختصر النافع و شرح صغير همين كتاب و غير اين ها مي باشد. مولف كتاب " النافع " محقق رحمه الله علیه را بدوا شرحي مفصل كه شرح آن چندين صفحه پس از اين مي آيد شرح استدلالي نموده پس از آن اين شرح را از آن كتاب انتخاب و در عبادات آن جنبه احتياط را ملحوظ داشته كه نفع آن عام بوده و مقلدين ايشان و غير شان و مجتهدين و طلاب را معين و كمك بوده باشد و اين شرح از شروح مزجي و در حدود (26774) بيت است آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين كتاب الطهاره... فاما المطلق و هو ما يستحق اطلاق الاسم من غير اضافه الخ. _______ (1} (1} روضات از ص (414 تا 416) و در اين صفحه اخير از بعضي ثقات نقل نموده كه سال وفات ايشان پيش از سال (1215) بوده و مسلما اين قول غلط است و نسخ موجوده از اين كتاب در اين كتابخانه كه در حيات مولف نوشته شده و تاريخ كتابت آن ها سال 1227 و 1229 مي باشد بهترين دليل ما است. هديه الاحباب ص (174). منتهي المقال ص (224).

صحيفه كامله سجاديه (3)

(66) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب نام خود و سال كتابت را رقم نكرده، داراي سر لوح مختصر و مجدول بطلا است، عناوين و ادعيه با سرخي نوشته شده، مشتمل بر تمام ادعيه صحيفه و ملحقات و مناجات خمسه عشر است. جلد چرمي عادي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (188)

صفحه (12) سطر. قطع بغلي واقف سپهسالار طول (14 سانتي متر (عرض (8/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1047)

مصباح كفعمي

[29] مصباح كفعمي عربي مصنف اين كتاب حضرت كفعمي رحمه الله عليه است [9] و نام آن را "جنه الامان الواقيه و جنه الايمان الباقيه" گذارده ولي مشهور بمصباح كفعمي شده و مشتمل بر پنجاه فصل كه اول آن در وصيت ميت و احكام آن و آخر آن در آداب دعا خواندن است مي باشد و مشتمل بر دعوات و تسابيح و زيارات و غيره است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل الدعاء سلما يرتقي به الي اعلي مراتب المكارم. و وسيله الي اقتناء غرر المحامد و درر المراحم {2) {1) و العقود المنضوده من اللئالي النظيمه بل جهات الخيرات المصفه بالمكانه العليه والمنزله العظيمه. انجام: و لنشرع الي ذكر الكتب الذي اشرنا اليها في خطبته و وعدنا بذكرها هنا في ديباجته المجموع منها و ما فيه من اصله و حواشيه جمعتها من اماكن متعدده و مواطن متبدده و هي الكتاب المتهجد پس از اين اسامي (238) كتاب را كه مولفين آن ها معلوم بوده و اشاره ببعضي ديگر كه معلوم نبوده اند و در تاليف اين كتاب مورد مراجعه بوده و از آن ها مطالبي را نقل كرده اند ذكر نموده پس از آن فرمايد: و الحمدلله اهل الحمد و

الشكر و صلوا علي المخصوص بافضل الذكر محمد صلی الله علیه و اله و سلم رسوله العالم العلم المطهر و علي آله الانجم الزهر و شرف و كرم و عظم و سلم. اين كتاب در ذي قعده سنه (895) تاليف شده و در سنه (1312) در بمبئي هندوستان طبع شده در طهران نيز بتصحيح مرحوم حاج شيخ فضل الله نوري اعلي الله مقامه چاپ گرديده است. _______ (1} (2} اغاز اين كتاب تا درر المراحم با كتاب الجنه الباقيه و الجنه الواقيه [9] مولف اشتراك دارد و چون در تمام كتب آغاز هر دو كتاب را قسمتي از كلمات مشتركه معين كرده اند و ممكن است نسبت اشتباه بان ها داده شود و يا يكي بودن دو كتاب تصور كرد، در اين جا قسمت بيشتري از ابتداي كتاب را نقل كرديم كه مانع از احتمالات مذكوره شود.

صاحب روضات در ذيل ترجمه مولف گويد: كه در بحار اين كتاب را نسبت بيكي از متاخرين مي دهد. و در فهرست رضويه است كه اين كتاب را نسبت بحضرت مير داماد مي دهند. ولي صاحب امل الامل كه بر هر دو مقدمه اند نسبت بكفعمي داده است.

مرقات الجنان الي روضات الجنان

[27] مرقات الجنان الي روضات الجنان عربي مولف اين كتاب حضرت علم الهدي محمد بن محمد بن مرتضي اعلي اله مقامهم فرزند حضرت فيض است كه در زمان حيات پدر مشهور بفضل و علم بوده و مشغول بتدريس و افاده و افاضه بوده اند. مولف محترم در مقدمه بيان فرموده كه اين كتاب مختصري از كتاب مفصل ايشانست كه در هيمن فن تاليف كرده اند، و ترتيب آن را هم چون كتاب مفصل خود بدين گونه مرتب ساخته اند: مقدمه در سبب تاليف و فضيلت توجه بحق و تمسك بدعاء. درج اول: در مقدمات و مقارنات نماز. درج دوم: در تعقيب نماز هاي واجب ومستحب. درج سوم: راجع بدخول اوقات و ساعات. درج چهارم: در اقسام عادات و آن چه نظائر آن است. درج پنجم: در آن چه متعلق بايام هفته است. درج ششم: در آن چه راجع بماه ها و سال هاست. درج هفتم: در آن چه راجع بقضاء حوائج است. درج هشتم: در آن چه براي رفع هم و غم و غيره است خاتمه و تذييل: در نصيحت و كيفيت دعاء و آداب آنست آغاز: بسمله الحمدلله المدعو بكل لسان المذكور في كل جنان يجيب دعوه الداع اذا دعاه الخ. انجام: ربنا عليك توكلنا و اليك انبنا و اليك المصير. تاليف اين كتاب در سنه (1087) در شهر كاشان بوده. و مولف در خاتمه بان تصريح كرده اند. (120) مرقات الجنان الي روضات الجنان اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده، و اولين نسخه ايست كه از سواد ببياض آمده، و مولف محترم خود آن را مقابله و تصحيح و كلمات افتاده را بخط خويش در حاشيه مرقوم داشته اند، و نيز پشت اولين و آخرين ورق شرحي مبني بر اسم كتاب و نام مولف و اين كه اين نسخه را

در كاشان امر بنوشتن فرموده مرقوم داشته اند. در ذيل آن چه پشت اولين ورق مرقوم شده فرزند ايشان كه مسمي باسحق و ملقب بجمال الدين بوده اند شرحي بدين مضمون كه: اين كتاب را والد استاد دام الله ظلال افاداته علي العباد در سنه (1112) بايشان مرحمت نموده مرقوم داشته اند. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ.عدخ اوراق (180) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري طول (20/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2135)

مجموعه ادعيه و غيره

(103) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب محمد رحيم ساروي مازندراني در سنه (1247) در سن چهارده سالگي نوشته شده و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- دعاي صباح. 2- ادعيه روز هاي هفته از حضرت سجاد علیه السلام. 3- ادعيه وارده عقب نماز هاي پنجگانه غير از آن هائي كه منسوب بحضرت سيد سجاد عليه السلام مي باشد. داراي يك سر لوح و حواشي دو صفحه اول باطلا نقاشي شده، و صفحات مجدول بطلا و سرخي و شنجرف، و اسم ادعيه را با طلا بخط ثلث نوشته اند: جلد روغني گل و بوته ظريف دو رو. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (32) صفحه (8) سطر. و اقف سپهسالار قطع بغلي. (طول 12 سانتي متر (عرض (8 سانتي متر (نمره كتابخانه (1109)

عده الداعي (3)

(84) عده الداعي اين نسخه نستعليق بد خطي است، و چندين ورق از اول و يك ورق از آخر آن افتاده، ولي ورق آخر را نويسانده اند، تاريخ كتابت و نويسنده معلوم نيست. جلد چرمي كاغذ سمرقندي. عده اوراق (121) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2137).

تهذيب الاحكام (13)

(310) تهذيب الاحكام اين نسخه كه مشتمل بر كتاب نكاح تا آخر اسناد تهذيب است آن را بخط نسخ خوب محمد ابن خواجه علي قهستاني در سنه (1093) نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (240) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2436).

وافي (4)

(428) وافي اين نسخه را كه جزء هفتم كتاب است در زمان حيات مولف محمد نام حسيني بخط نسخ نوشته اند، فهرست قسمتي از ابواب آن بر ورقي كه قبل از ورق اول است نوشته شده، چهار ورق كاغذ ننوشته در ابتداء كتاب است، در حاشيه صفحات رموزي كه مي رساند اخبار مقابل از كدام يك از كتب گرفته شده تحرير گرديده، آخرين سطور نسخه اينست: تم هذا الجزء من اجزاء كتاب الوافي تصنيف الفاضل العالم الكامل المحقق المدقق مولانا محمد محسن الكاشاني ادام الله ظلال افاداته و افاضاته علي روس الطالبين بمحمد و آله المعصومين صلوات الله عليهم اجمعين علي يد الضعيف الحقير محمد الحسيني. جلد چرمي مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (171) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي، طول (20/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1933)

مهج الدعوات و منهج العنايات

[33] مهج الدعوات و منهج العنايات عربي مولف اين كتاب حضرت رضي الدين سيد بن طاوس [26] قدس الله سره مي باشد. و مشتمل بر مطالب ذيل است: - 1- كليه حرز هائي كه از حضرت پيغمبر صل علی محمد و اله و سلم و ائمه عليهم السلام بترتيب از خاتم تا قائم علیه السلام ماثور است. - 2- دعا ها و تعويذاتي كه نيز از ايشان منقول است بترتيب مذكور تا آخر آن چه از حضرت جواد امام محقق تقي علیه السلام نقل شده است. - 3- مناجات هاي ايشان نيز بدان ترتيب. -4- بقيه ادعيه معصومين تا آخر آن چه

از حضرت قائم علیه السلام رسيده است - 5- حجت مرويه از پيغمبر و ائمه صلوات الله عليهم اجمعين - 6- دعا هائي كه منصوب بانبياء سابق عليهم السلام است و دعا هاي ديگر كه دركتب ديده شده با ذكر آن كتاب و مطالبي راجع باسم اعظم. پس از اين قسمت شرحي سيد ابن طاوس مرقوم داشته اند مبني بر اين كه ادعيه ماثوره از معصومين صلوات الله عليهم اجمعين بي حد و حصر مي باشد، و در اين روز گار هشتاد جلد كتاب ادعيه در كتابخانه ايشان موجود است و اين هائي را كه در اين كتاب نقل كرده اند مختصري از آن ها است. و اين فصل را بذكر دعائي كه انشاء خودشان و تقريبا (150) بيت و اول آن اينست ختم نموده اند: اللهم انك ابتدات بالاحسان قبل منطق اللسان.-7- خاتمه كتاب و در آن چهار فصل است. - 1 - در اوقات دعاء. - 2 - در ماه هاي عربي - 3 - در آب نيسان و دعاء در حز يران و استشفاء بدآن ها. - 4 - در صفات داعي است. آغاز: بسمله {1) {1) احمد اله الذي ابتدء بالاحسان و دعا عباده الي معرفته بلسان ذلك البرهان. انجام: و فيما ذكرناه من الشروط و الصفات ما ارجوا ان يغني عن الزيدات، و هذا اخر ما اوردناه من كتاب مهج الدعوات و منهج العنايات و الحمدلله وحده و صلواته علي سيد نا محمد و آله الطيبين الطاهرين _______ (1} (1} در نسخي كه از نظر بنده گذشته قبل از شروع ب "احمد الله " عبارات ذيل نوشته شده و نويسنده آن را نيافتم: يقول مولانا افضل العالم العلامه الفقيه الفاضل الحبر الكامل الزاهد العابد البارع المحقق المخلص الطاهر نقيب نقباء آل ابي طالب في الاقارب و الا جانب افضل الساده عمده اهل بيت النبوه مجد آل الرسول اشرف العتره الطاهره ذو المناقب الطاهره و الفضائل الباهره رضي المله و الدين جمال العارفين ابوالقاسم علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن محمد الطاوس العلوي الفاطمي قدس الله روحه و نور ضريحه، احمد الله الذي الخ.

تهذيب الاحكام (9)

(306) تهذيب الاحكام اين نسخه مشتمل بر كتاب طهارت است و در سنه (

وسيله النجات

[255] وسيله النجات فارسي مولف اين كتاب حضرت ملا احمد نراقي رحمه الله عليه است [241] ص (520) و چنان كه در مقدمه بدان تصريح كرده اند اين كتاب را در مسائل ضروريه دين و فروع عبادات از طهارت و صلوه و صوم و زكوه و خمس و حج و جهاد بزبان فارسي برحسب اشاره و امر فتحعلي شاه قاجار در دو مجلد تاليف كرده ولي نسخه ذيل كتاب جهاد را ندارد و پس از اين كتاب حج كتابي در آداب خوردن و آشاميدن و شكار و كشتار مطابق دستور شرع مقدس اسلام دارد، تمام كتب مذكوره را تقريبا مفصل و با عباراتي ساده و سليس انشاء نموده اند و در حدود (13250) بيت مي شود. كتابي نيز بدين نام در فقه بطريق سئوال و جواب بفارسي از مرحوم حاج ملا محمد فاضل شربياني متوفي در سنه (1322) است و بچاپ رسيده. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين..... اما بعد خادم شرع انور و چاكر ائمه اثني عشر الخ. (668) وسيله النجاه اين نسخه را بخط نستعليق خوب غلا محسين نام در سنه (1243) نوشته و مشتمل بر هر دو جلد كتاب است. در آخر جلد اول و دوم

نوشته شده كه با كمال دقت مقابله و تصحيح گرديده است. جلد چرمي روغني. كاغذ فرنگي. عده اوراق (301) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (1924).

صواعق ابن حجر مكي

[131] صواعق ابن حجر مكي عربي مولف اين كتاب ابن حجر مكي است ابوالعباس شهاب الدين احمد بن محمد بن علي بن حجر المصري الهيثمي السعدي الشافعي 974 - 909) كه از فقهاء بزرگ اهل سنت بوده و مقتداي عامه ميباشد، در محله هيثم از اقاليم غربي مصر متولد شده، در بچپي پدرش مرده شمس الدين بن ابي الحمائل و شمس الدين شناوي او را تربيت نموده و متكفل زندگاني شدند و شناوري او را بجامع الازهر گذاشت و از علماء و فضلاء مصر كسب كمالات نموده و در بيشتر علوم دست كامل يافت، در سال (932) بمكه معظمه مشرف شد، پس از آن بمصر برگشت و نيز در سال (937 و 940) مجددا بمكه مشرف گرديد و در سفر اخير مجاور آن حرم مبارك شد و تا آخر عمر در آن جا بتدريس و افتاء و تاليف گذرانيده و در "معلاه" دفن و بدين مناسبت معروف بمكي گرديد. {1) {1) ابن حجر در مقدمه اين كتاب گويد: چندي پيش بزرگي از من خواست كتابي در بيان حقيقت خلافت صديق و عمر بن الخطاب تاليف نمايم در انجام سئوال جناب سائل كوشيده و آن را نگاشتم و در رمضان سال (950) بمناسبت اين كه جمعيت زيادي از شيعه و رافضيه در مكه معظمه جمع آمده بودند بمن امر شد كه اين كتاب را در مسجد الحرام بخوانم پس از آن بر آن شدم كه اضافاتي بر آن نمايم و بيان حقيقت خلفاء اربعه و فضائل و مناقب آن ها و آن چه متفرع بر آنست نيز بدو ضميمه كنم اين كه تمام شد و كتابي در فن خود جامع و كامل گرديد و آن را بر سه مقدمه و ده باب و خاتمه مرتب ساختم. مولف در اين كتاب ادله عقليه و نقليه راجعه با ثبات مدعي خود را آورده و قسمت اعظم آن اخبار و احاديث است و بهمين مناسبت در اين فصل ذكر گرديد، عقائد شيعه را هم راجع باين

موضوع نقل نموده و آن ها را جواب گفته و احاديث زياد در فضيلت اهل بيت پيغمبر صلي الله عليه و آله و سلم نقل كرده است. اين كتاب مشهور ب " صواعق ابن حجر " است ولي در معجم المطبوعات اينگونه ناميده شده: الصواعق المحرقه في الرد علي اهل البدع و الزندقه و در ذيل آن نوشته شده كه در نسخه خطي كتابخانه سلطنتي نام اين كتاب اين گونه ضبط شده است: الصواعق المحرقه لا خوان الابتداع و الضلال و الزندقه. اما در خود كتاب باسم آن نيست. بيست كتاب از مولفات مولف طبع شده و معجم المطبوعات در ص (82 و 83 و 84) آن ها را بيان كرده و از آن جمله كتب ذيل است: تحفه المحتاج لشرح المنهاج در فقه، الخيرات الحسان در مناقب ابي حنيفه، الزواجر عن اقتراف الكبائر در مواعظ، شرح قصيده برده، الفتاوي الحديثه در فقه، فتح الجواد في شرح الارشاد در فقه شافعي، كف الرعاع عن محرمات اللهو و السماع، مناسك الحج و النخب الجليله في الخطب الجزيله. صواعق ابن حجر در سنه (8 ر 1307) در مصر چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي اختص نبيه محمدا علیه السلام باصحابه الخ. (356) صواعق ابن حجر اين نسخه بد خط را عزيز بن علي نام نوشته، سال كتاب را ننگاشته، ولي نسخه از خطوط اوائل قرن يازدهم است. يكي از اوراق وسط نصف آن پاره و مفقود گرديده و خود نسخه در آب افتاده ولي خطوط آن سالم مانده است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (122) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1783). _______ {1} (1 شرح فوق از " معجم المطبوعات " ص (81 و 82) ترجمه شد و آن كتاب ماخذ هاي خود را كتب ذيل معين كرده است: شذرات الذهب ج 4 ص (804) و طبقات الشافعيه تاليف اسدي ورق (155) و الفوائد البهيه (240) و الحطط الجديده (26 - 15).

حاشيه ملا ميرزا جان بر شرح عضدي (2)

(686) حاشيه ملا ميرزا جان شيرازي بر شرح مختصر الاصول عضدي اين نسخه

بخط نستعليق بد نوشته شده و خطبه آن نگاشته نشده و از اولين حاشيه شروع گرديده و تا قسمتي از مبحث حقيقت و مجاز را دارد، كتابت آن نا تمام مانده و آخرين سطر آن اين است: علي سبيل الاشتراك اللفظي فكان حقيقه في اللفظي ثم اذا استثني من هذا اللفظ صيغه نامي از كاتب و سال كتابت در آن نيست. جلد مقوائي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (58) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتی متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (920).

وسائل (2)

(435) وسائل اين نسخه جزء سوم و چهارم و مشتمل بر كتاب حج تا آخر كتاب وصيت است، در سنه (1267) نوشته شده، كاتب آن نويسنده نسخه سابق و لا حق است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (264) صفحه (37) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2252).

بحار الانوار (8)

(281) بحار الانوار اين نسخه مجلد نهم از بحار و شرح حالات حضرت امير المومنين علي بن ابيطالب عليه السلام است. و بخط نسخ خوب آن را علي ميرزا بن عليخان در سنه (1227) نوشته و مشتمل بر (129) باب است و فهرست آن ها را قبل از كتاب نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (542) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1771)

مفتاح الفلاح (3)

(128) مفتاح الفلاح اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب و سنه كتابت رقم نگشته پس از ختم كتاب چندين ورق ننوشته بوده بعضي ادعيه از مصباح كاتب نسخه خود بر آن نوشته اند. جلد روغني گل و بوته اعلي زمينه زرد دو رو. كاغذ

خان بالغ. مجدول بطلا. عده اوراق (224) صفحه (12) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (13/5 سانتي متر (عرض (9 سانتي متر (نمره كتابخانه (2172)

تذكره الفقهاء (4)

(462) تذكره الفقهاء اين نسخه بخط نسخ خوب علي بن محمد كاظم در سنه (1265) نوشته شده و مشتمل بر كتاب ضمان تا آخر مقصد اول از كتاب نكاح است جزء دهم تا 15 فهرست كتب مندرجه در اين نسخه را پشت صفحه اول نوشته اند. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (396) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2451).

شرح زبده الاصول از ملا صالح مازندراني

[277] شرح زبده الاصول از ملا صالح مازندراني عربي مولف اين شرح حضرت ملا صالح مازندراني رحمه الله عليه است [122] ص (258) كه از اعاظم علماء اماميه بوده اند و اين شرح يكي از شروح بسيار خوب و معروف اين كتابست و با اختصاري كه دارد مشتمل بر اقوال علماء عامه و خاصه در مسائل اين فن مي باشد، شرح مزجي است و در حدود (13000) بيت مي باشد. آغاز: بسمله الحمد لمن اصول نعمائه ظاهره و فروع آلائه باهره الخ. انجام: اذا عشر الخروج فكره عن منهج السداد و زواله ان يمن عليه في اصلاح ذلك بحس فعاله و اجره علي الله و علي محمد و آله. (698) شرح زبده الاصول از ملا صالح اين نسخه را بخط نسخ خوب مير محمد تقي بن محمد صادق كرهرودي در سنه (1226) نوشته و مشتمل بر تمام شرح است. كرهرود از توابع سلطان آباد عراق است جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (243) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (962).

خلاصه القراءه

[86] خلاصه القراءه فارسي مولف اين رساله كه در طريقه قرائت قرآن كريم و

تجويد آن مي باشد چنان كه در ابتداء خود بدان تصريح كرده محمد مومن بن عبدالكريم قاري است كه از قراء شيعه اماميه بوده بدليل اين كه از حضرت شيخ بهائي مطلبي را نقل نموده معلوم مي شود كه متاخر از زمان و عصر ايشان بوده است و اين رساله را در ده باب منظم كرده اند. آغاز: بسمله حمد بي حد و ثناي بيعدد و ستايش خدايرا سزاست كه در و حدانيت وحيد. (252) خلاصه القراءه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب آن حسين بن علي نوري است. از سال كتابت نام نبرده و چند رساله ديگر در مسائل فقهيه ضميمه آنست بدين تفصيل: 1- سوال و جواب فارسي راجع بمسائل فقهيه. 2- رساله هدايه الاخيار فارسي در فقه. 3- رساله فارسي در ترجمه نماز و بعضي از احكام آن. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (70) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2009)

ذخيره المعاد (3)

(493) ذخيره المعاد اين نسخه در سنه (1159) بخط نستعليق نوشته شده و مشتمل بر نظر رابع كتاب طهارت تا آخر آن كتاب و جزء دوم كتاب ذخيره المعاد است، كاتب نامي از خود نبرده ولي خط گواهي مي دهد كه كاتب آن همان نويسنده نسخه سابقه است و با آن نسخه دو جزء از كتاب را مشتملند. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (150) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2332).

تبصره الولي في من راي القائم المهدي

[100] تبصره الولي في من راي القائم المهدي عربي مولف اين كتاب سيد هاشم بحراني است ص 41]89] و در اين كتاب اشخاصي كه در زمان ولادت و صباوت و در غيبت صغري و كبري حضرت امام قائم عليه السلام را زيارت كرده و صداري مبارك ايشان را شنيده و از آن حضرت روايت كرده اند با ذكر اسناد ذكر شده، مولف در اين

كتاب هم كوچك ترين تصرفي نكرده و فقط نقل روايات مي باشد و در حدود (19000) بيت است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي لا يخلي الارض من حجه، لئلا يكون للناس علي الله حجه. (287) تبصره الولي اين نسخه بخط نسخ سيد حسين هندي در سنه (1268) نوشته شده و ضميمه كتاب نمرد (1746) كتابخانه مي باشد و قابل تجزيه است. خصوصيات ديگر نسخه بكتاب "غايه المرام" كه نمره آن گفته شد و در همين فصل ذكر مي شود مراجعه گردد عده اوراق اين كتاب (45) و ظاهرا مطالبي از آخر كتاب نوشته نشده و آخرين سطر موجود آن اينست: و رايت عده ليال قد نزل من الغرفه و ضوء السراج.

من لا يحضره الفقيه (2)

(412) من لا يحضره الفقيه اين نيز نسخه مشتمل بر تمام كتابست و بخط نسخ محمد بن ميرزا حاجي نام در سنه (1059) نوشته شده، و در سنه (1062) اسانيد من لا يحضره الفقيه را نوشته و ضميمه آن كرده اند، در حاشيه صفحات كلمات افتاده متن و معاني لغات مشكله آن را از كتب مهمه لغت نوشته اند بعضي از عناوين مطالب بطلا و پاره بسرخي نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (229) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (40/5 سانتي متر (عرض (25/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1881).

تفسير صافي (9)

(203) تفسير صافي اين نسخه كامل را ميرزا ابوالقاسم اصطهباناتي در سنه (1270) براي يك از حكام تحرير نموده، در آخر كتاب با القاب زياد نام او را نوشته بوده ولي اسم او را محو كرده اند، پس از ورق آخر كتاب حديث سلسله الذهب و آثار خواندن آن بخط شكسته نستعليق خوش خطي بتاريخ سنه (1279) در شيراز نوشته شده مرحوم اعتضاد السلطنه در ذيل آن نوشته اند: كه اين خط طهماسب ميرزا ولد مرحوم شاهزاده محمد علي ميرزا طاب ثراهما است. اول و آخر كتاب (8) ورق كاغذ

ننوشته است. جلد ساغري قرمز. كاغذ خان بالغ. صفحات مجدول بطلا و زنگار. داراي يك سر لوح خيلي زيبا. عده اوراق (461) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (33 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2031)

عده الداعي (1)

(82) عده الداعي اين نسخه را بخط نسخ در سنه (1080) نوشته اند، تصحيح و مقابله شده است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (109) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2138)

مفاتيح الشرايع (4)

(648) مفاتيح الشرايع اين نسخه كه بخط نسخ نوشته شده مجلد دوم و مشتمل بر فن عادات و معاملات كتاب است از باب مطاعم تا قسمتي از باب دوم ارث اوراقي از آخر كتاب افتاده و آخرين سطر موجود آن اينست: لابوي ابويه اثلاثا اعتبارا في الطرفين باالتقرب الي الام في الجمله المقتضي للتسويه چندين ورق از ابتداء كتاب وصالي شده پشت ورق اول ملا عبدالمحسن بن ملا محمد نوشته است كه من در سنه (1258) موفق بتعمير اين مجلد و مجلد بعد از آن گرديدم، كاتب اين نسخه نويسنده مجلد اول است كه در سنه (1130) نوشته شده و در تحت نمره (647) گذشت. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (221) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2606).

زاد المعاد (2)

(58) زاد المعاد - اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب گذشته از اين كه نامي از خود و سال كتابت نبرده چند سطري كه مولف پس از اتمام كتاب در التماس دعا از خوانندگان و معرفي از خود و بيان سال تاليف نوشته اند نيز ننوشته است، ولي

پشت آخرين ورق چند دعاء از پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم براي دفع بلايا خصوصا و باو طاعون نوشته است. داراي يك سر لوح خوب مي باشد. ترجمه دعاء كميل و ابواب و فصول با سرخي نوشته شده. جلد روغني گل و بوته دورو. كاغذ خان بالغ. مجدول بطلا. عده اوراق (214) صفحه (41) سطر. قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار. طول (20 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1031).

العقد الطهماسبي يا العقد الحسيني (1)

(601) العقد الطهماسبي اين نسخه را محمد علي بن محمد حسين بن محمد علي قزويني در سنه (1225) بخط نستعليق خوب نوشته، عناوين مطالب را با شنجرف تحرير نموده اند، در كتابخانه بنام رساله طهماسبيه ثبت شده و بهمين نام بر روي نسخه وقف بودن آن را نگاشته اند. جلد تيماجي. كاغذ آبي فرنگي. عده اوراق (24) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (2424).

قرآن ناقص

(20) قرآن ناقص - اين نسخه بخط نسخ خوب ريز خوانا نوشته شده از اوائل سوره كهف تا آخر قرآنست اولين آيه نخستين صفحه و اتل ما اوحي اليك من كتاب ربك (آيه 26) سوره كهف است. كاتب و سال تحرير نوشته نشده. متعلق بمرحوم سپهسالار بوده در سنه (1297) وقف بر مدرسه خود كرده است. جلد تيماج، كاغذ ترمه، قطع حرزي بغلي، عده اوراق (132) صفحه (21) سطر، اسامي سور نوشته نشده، طول (7/5 سانتي متر (عرض (5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1007)

سوال و جواب آقا سيد محمد باقر (2)

(509) سوال و جواب حاج سيد محمد باقر رشتي اين نسخه بخط نسخ و مشتمل بر كتاب طهارت، صلوه، زكوه، خمس، صوم و نكاح است، مسائل راجع باجتهاد و تقليد كه قبل از كتاب طهارت نوشته شده در اين نسخه نيست و با نسخه چاپي مطابقه

شده مطالب ذيل كه در آن نسخه است در اين جا نيست: احكام جنائز، هفت سوال و جواب از آخر صلوه، كتب بين صوم و نكاح را نيز ندارد و آخرين سطر موجود آن اين است: عن ابيه عن ابي عمير عن صفوان عن معويه بن عمار قال المحرم لا يتزوج و لا يزوج فان فعل فنكاحه باطل كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و در سال (1297) سپهسالار آن را وقف بر اين كتابخانه كرده است. جلد روغني دو رو. كاغذ فرنگي. عده اوراق (220) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2361).

حاشيه ميرداماد بر استبصار

[110] حاشيه مير داماد بر استبصار عربي اين حاشيه از حضرت مير داماد ره است ص 11]23] صاحب روضات ص (114) در ذيل ترجمه ايشان " كتاب شرح استبصار" را از مولفات آن جناب شمرده ولي بر اين قسمت بعربي نوشته شده: در مسائل اصول فقه است و مسلما اين بيان غلط است چه كتاب شرح استبصار در اصول فقه از ايشان نديده و نشينيده ايم و گذشته از اين كشف الحجب ص (321) موضوع شرح استبصار حضرت ميرداماد را در حديث معين كرده است. نسخه ديگر از اين كتاب را در كتابخانه اي مهم و فهرست هاي موجود نيافتم و نسخه اين كتابخانه از ابتداء تعليقات تا حاشيه بر صوم حزن است و چنان كه ذيلا نگاشته مي شود نسخه اين كتابخانه متعلق بنوه مولف بوده بنابراين احتمال قوي مي رود كه بيش از اين را مرقوم نفرموده اند و اين نسخه تمام تعليقات مولفه است. در اين تعليقه حضرت مير بيش تر در شرح و بيان رجال احاديث استبصار بحث فرموده و در شرح احاديث هم بيانات ادبي و علمي و فقهي و كلامي و حكمي فرموده اند. نظر باين كه مولف محترم عبارات و جملي از استبصار را كه مورد دقت و نظر بوده در تحت عنوان قوله نقل و پس از آن بشرح ان كلمات پرداخته اند و اصطلاحا اين نحو را شرح نمي گويند ما آن را بعنوان " حاشيه مير بر استبصار " در اين جا ذكر كرديم. آغاز: پس از بسمله و حمد و صلوه

فرمايد: الا حاديث تكون اسم جمع للحديث و منه احاديث. انجام: صوم الحزن في اصطلاحهم هو عدم الافطار للحزن مندون نيه الصيام و وظيفته في يوم عاشورا ان يكون الي وقت العصر و لا يستدام اتمامه الي الليل علي ما قد وردت به الاخبار م ح ق.

(318) حاشيه ميرداماد بر استبصار اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، و مشتمل بر تعليقات ابتداء كتاب تا صوم حزن مي باشد، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، در آغاز نخستين صفحه بعربي نوشته شده: اين حواشي از جد من امير محمد باقر بن شمس الدين محمد استرابادي كه مادر ايشان دختر محقق ثاني علي بن عبدالعالي كركي بوده مي باشد. و ظاهرا اين شرح با شرحي كه مبني بر تملك اين كتاب پشت صفحه اول نوشته شده و كاتب آن اين گونه از خود معرفي كرده: ابن ميرزا محمد جعفر محمد مهدي حسني حسيني مشهور بگلستانه خط يك نفر است. پشت ورق اول كه پيش از صفحه اول كتابست مطالب فقهي و متفرقه نوشته شده است. فهرست شيخ طوسي كه در فصل رجال از آن صحبت خواهيم نمود ضميمه اين كتابست. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق اين حاشيه (41) و اوراق فهرست طوسي (109) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1895).

حاشيه شيخ زكريا بر بيضاوي - فتح الجليل ببيان خفي انوار التنزيل

[56] حاشيه شيخ زكريا بر بيضاوي عربي اين محشي شيخ الاسلامن ابو يحيي زكريا انصاري است زكريا بن احمد بن محمد بن يحيي بن عبدالواحدين عمر اللحيتاني الانصاري 727 كه از علماء و اهالي تونس و ملقب بخاتمه المجتهدين و داراي مذهب شافعي بوده اند. مولف اين كتاب را فتح الجليل ببيان خفي انوار التنزيل نام گذارده و در آن بيان مرجع ضمائر و وجوه اعرآب كلمات و شروح لازمه و تفصيل مجملات و رفع مبهمات تفسير بيضاوي را نموده اند و در حدود (14600) بيت است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي انزل علي عبده الكتاب و جعله قيما و بين فيه

لاولي الالباب. {1) {1) انجام: من قرا المعوذتين فكانما قرا الكتب التي انزلها الله تعالي موضوع و الله اعلم تم فتح الجليل ببيان خفي انوار التنزيل و الله تعالي ولي المعونه و التوفيق و منه الهدايه الي سواء الطريق و هو حسبي و نعم الوكيل و صلي الله علي سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم تسليما كثيرا دائما الي يوم الدين. (181) حاشيه شيخ زكريا بر تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، ظاهرا از خطوط قرن هشتم و قريب بوفات مولف بوده است، پيش از شروع بحاشيه عوامل شيخ عبدالقادر جرجاني را همين كاتب نوشته اند. عبارت بيضاوي را با سرخي و مطالب حاشيه با مركب سياه نوشته شده، در آخر كتاب مطلبي راجع بقرائت بعضي از كلمات قرآن نوشته اند. بعضي از صفحات را موريانه سوراخ كرده است. جلد چرمي. كاغذ قديمي. عده اوراق (246) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ({2105) _______ {1 كاتب نسخه كتابخانه قبل از شروع باغاز مذكور عبارات ذيل را نوشته اند: بسمله و صلي الله علي سيدنا محمد و آله و صحبه اجمعين قال سيدنا و شيخنا شيخ الاسلام ملك العلماء الا علام عمده المحققين زين المله و الدين ابويحيي زكريا الانصاري الشافعي تغمده الله تعالي برحمته و اسكنه جنته بسمله الخ.

من لا يحضره الفقيه (6)

(416) من لا يحضره الفقيه اين نسخه را در سنه (1083) محمد سعيد نام بخط نسخ نوشته، جلد اول و مشتمل بر جزء اول و دوم كتاب است. و در حواشي صفحات عباراتي از ذكري، دروس، مدارك و غيره نوشته اند. حاشيه سلطان العلماء را در بعضي از صفحات دارد. جلد چرمي كهنه. كاغذ نباتي. عده اوراق (316) صفحه (17) سطر. قطع رحلي كوچك. واقف سپهسالار. طول (26 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1875).

شرح صغير مختصر النافع يا شرح صغير (3)

(565) شرح صغير مختصر النافع اين نسخه جلد اول و تا آخر كتاب وصيت است، بخط نسخ سيد محمد هندي در سنه (1220) نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (187) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2492).

تفسير مجمع البحرين

[75] تفسير مجمع البحرين عربي اين تفسير كه در حدود (63000) بيت كتابت دارد مشتمل بر تفسير تمام قرآن مي باشد و مولف آن ضياء الدين يوسف است محمد بن ميرزا حسين خان وزير توپچي قزويني در كتب سير نامي از ايشان نديديم و بر ديگر مولفات ايشان اطلاعي پيدا نكرديم بقرينه اين كه در سال (1083) از تاليف آخرين سطر اين كتاب فراغت يافته معلوم مي شود كه از فضلاء و دانشمندان قرن يازدهم هجري بوده اند. پيش از شروع بتفسير سوره مباركه حمد فصلي در فضيلت قرآن و اهل قرآن از اخبار اهل بيت عصمت و طهارت علیهم السلام نقل كرده، طرز انشاي كتاب هم خيلي خوب و در كمال اختصار و ايجاز و در عين حال مفيد مي باشد. چنان كه خود در مقدمه گفته اند اين كتاب خلاصه كتاب مجمع البيان، و جوامع الجامع، حضرت شيخ طبرسي است و بهمين مناسبت آن را مجمع البحرين ناميده اند. قسمتي از كتاب را براي نمونه انشاء آن در اين جا نقل مي كنيم: رب العالمين الرب السيد و المالك و لم يطلقوا الرب الا في لله وحده و يقيد في غير فيقال رب الدار و رب الضيعه. و العالم اسم لا ولي العلم من الملئكه و الثقلين و قيل هو اسم لما يعلم به الصانع من الجواهر و الاجسام و الاعراض و جمع بالواو و النون و ان كان اسما غير صفه لدلالته علي معني العلم و ليشمل كل جنس مما سمي به. الرحمن الرحيم مر معناهما. آغاز: بسمله نحمدك اللهم يا من انزلت علي عبدك الكتاب و لم تجعل له عوجا. انجام: فيويد الله المومن بالملك و هو قوله سبحانه و ايدهم بروح منه. الحمدلله الذي و فقني توفيقه حصول الاتمام... و اجعلني من احبتهم و شيعتهم و احشرني في زمرتهم بحرمتك و

حرمتهم انك جواد كريم روف رحيم تم. (225) تفسير مجمع البحرين اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، و مشتمل بر تمام تفسير است. از عبارات ذيل كه در آخر جلد اول است معلوم مي شود كه خط خود مولف است: كان الفراغ عن تاليفه و تسطيره ليله السادس من شهر الله الحرام المحرم سنه اثني و ثمانين بعد الالف. داراي دو سر لوح خوب يكي در اول كتاب و ديگري در اول سوره مريم كه ابتداء جلد دوم است مي باشد. صفحات مجدول بطلا و شنجرف، و كلمات افتاده از متن را در حاشيه نوشته اند. اسامي سور و اين كه هر يك در چه صفحه واقع است بر يك صفحه كه قبل از اصل تفسير است نوشته شده. جلد چرمي كهنه. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (539) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1955)

مجموعه ادعيه و غيره

(114) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شد، كاتب اسمي از خود و سال كتابت نبرده، سه صفحه اول بانشجرف بخط نستعليق خوب نوشته شده، ولي جاي ترجمه سائر صفحات سفيد مانده است، پشت آخرين ورق بخط نستعليق كاتب ترجمه بدون تاريخ نوشته شده: كتاب دعاء خط سر كار نواب ميرزا محمد صادق رضوي العلوي سلمه الله تعالي مي باشد حرره يوسف و مشتمل است بر 1- دعاء كميل. 2- دعا: بسم الله و بالله و سبحان الله و الحمد لله. و دآراي دو سر لوح خوب، و بين السطور مذهب، و صفحات مجدول بطلا است. جلد: تيماج: كاغذ سمرقندي. عده اوراق (35) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2155)

منتخب بحار الانوار (1)

(406) منتخب بحار اين نسخه كتاب اول و مشتمل بر امور مبداء و معاد است بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نام خود و سال نوشتن را ننگاشته، از قرائن معلوم

مي شود كه با خط مولف است و يا در زمان ايشان آن را نوشته اند، در بيشتر صفحات حاشيه هائي بامضاء منه تحرير گرديده و بر پاره از عبارات متن خط سرخ كشيده شده و بجاي آن ها مطالبي ديگر در حاشيه و بر اوراقي كه در وسط اوراق اصلي نسخه گذارده شده نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (205) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1779).

تفسير مجمع البيان (2)

(227) تفسير مجمع البيان اين نسخه مشتمل بر ابتداء كتاب تا آخر سوره يوسف و بخط نسخ محمد نصير بن محمد اشرف در سنه (1104) نوشته شده است. جلد چرمي عادي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (416) صفحه (33) سطر. مجدول بزنگار و زردي. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32/5 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (1963)

قرآن تمام

(1) قرآن تمام - اين نسخه كه يكي از آثار نفيسه است بخط نسخ بسيار خوب بر حسب دستور مرحوم اعتضاد السلطنه و زير علوم و معادن و تجارت آنعصر آقا سيد محمد بقا كه از خوش نويس هاي مشهور بوده در سال (1296) نوشته خواص هر سوره را بخط شكسته بسيار خوب در حاشيه عبدالكريم منشي طهراني تحرير نموده بالاي هر صفحه دست راست را با طلا خوب و بد آيه اول صفحه و در بالاي هر صفحه دست چپ باطلا اسم سوره نوشته شده. رموز قرائتي و بر سر تمام آيات رمز خوب و بد آن را بالا جورد نوشته اند. دو صفحه اول در وسط ترنج لا جوردي دعاي شروع بقرآن با طلا نوشته شده و اطراف را با كمال خوبي تذهيب كرده اند. دو سر لوح بسيار خوب با تذهيبات ممتاز دارد، حواشي دو صفحه اول سوره بقره را با طلا نقاشي كرده اند. اسم هر سوره را با طلا بر مربع مستطيلي كه از لا جورد مسطور و دو

طرف آن تذهيب شده نوشته اند. ربع ها و نصف ها و ثلث ها و جزوها را با طلا نوشته و اول جزء در هر صفحه كه واقع شده آن صفحه و مقابلش را تذهيب كرده اند پس از ختم كتابت قرآن دعاي ختم را نوشته، دو صفحه آخر قرآن تذهيب شده و در وسط دو ترنجي كه از لا جورد مسطور است با طلا دعاي ختم نوشته شده اطراف تمام صفحات با طلا و زنگار و شنجرف جدول كشي شده و مختصر نقاشي هم دارد. از قرائن معلوم ميشود كه هيجده ماه تذهيب و تجليد اين قرآن طول كشيده و در ماه شوال (1297) باعتضاديه داخل شده و در ذيحجه همين سال وقف بر مدرسه سپهسالار گرديده بنابراين بيش از چند ماه در اعتضاديه نبوده. جلد اين قران روغني گل و بوته دو روي بسيار عالي و طرف داخل آن اشعار توسليه بچهارده معصوم علیهم السلام كه اول آن اين است: بنبي عربي و رسول مدني. و اخيه اسد الله مسمي بعلي. در اطراف و آيه كريمه: انه لقرآن كريم في كتاب مكنون لا يمسه الا المطهرون و كتبه الاقل سيد محمد بقا في سنه (1296) با طلا در وسط نوشته شده كاغذ ترمه. عده اوراق (254) صفحه (19) سطر واقف سپهسالار، قطع وزيري. طول (22/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1003)

من لا يحضره الفقيه (4)

(414) من لا يحضره الفقيه اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1071) محمد حسين نام نوشته اند، و نيز مشتمل بر تمام كتاب و اسانيد آنست تصحيح و مقابله شده، كلمات افتاده از متن و نسخه بدل ها در حاشيه صفحات نوشته شده و صفحه اول نو نويس است. جلد چرمي كهنه. كاغذ حنائي. عده اوراق (386) صفحه (23 سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1887).

رساله جعفريه (1)

(497) رساله جعفري اين نسخه بخط نسخ محمد حسين قزويني در سنه (1032

) نوشته شده، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي بدون امضاء تحرير گرديده، تصحيح و مقابله شده، رساله تمام الشريعه المصطفويه كه منقول از حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام مي باشد و شرح آن تحت عنوان: حديث فضل بن سهل در فصل اخبار صفحه (249) گذشت ضميمه اين كتاب است، پشت صفحه اول مطالب متفرقه نوشته شده در كتابخانه و پشت جلد بنام كتاب جعفريه ثبت و وقف شده است. جلد ميشن. كاغذ اصفهاني. عده اوراق رساله جعفريه (64) صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2552).

الانوار لاعمال الابرار

[168] الانوار لاعمال الابرار عربي مولف اين كتاب جمال الدين يوسف بن ابراهيم اردبيلي شافعي است صاحب معجم المطبوعات در ص 423 ذيل نام اردبيلي ايشان را بدين نحو ستوده كه ما ترجمه آن را مي نگاريم: اردبيلي (متوفي 776 يا 799) جمال الدين يوسف بن ابراهيم الاردبيلي شافعي، صاحب طبقات الشافعيه در ورق 84 چنين گويد: يوسف بن الامام عزالدين اردبيلي صاحب الانوار است، و عثماني در طبقات خود ذيل اشخاصي كه تا سنه 75 زنده بوده اند ايشان را نام برده و ثنا خواني كرده، كتاب الانوار ايشان در فقهو مشتمل برچندين مجلد است ودر ابتداء آن مذكور است كه اين كتابرا از شرح كبير و صغير رافعي، الروض، اللباب، المحرر، الحاوي و تعليقه جمع آوري نموده و مطالب سودمندي از كتب معتبره ائمه بر آن افزوده و خود گويد كه در هر مسئله بر كتب هفتگانه مذكوره اعتماد داشته ام. و اين مولف را شرحي بر مصابيح بغوي [147] ص (305) در سه مجلد مي باشد، كتاب الانوار دو بار در سال 1310 و 1328 با دو حاشيه آن در مصر چاپ شده. صاحب كشف الظنون در ص 167 ج 1 بدين گونه مولف و كتاب را شرح داده: الانوار لعمل {1) {1) الابرار در فقه شافعي تاليف شيخ امام جمال الدين يوسف بن ابراهيم اردبيلي شافعي متوفي سنه (

تفسير جامع البيان - تفسير جامع البيان

[46] تفسير جامع البيان عربي مولف اين تفسير معين الدين صفوي است محمد بن عبدالرحمن بن محمد بن عبدالله حسني حسيني صفوي {830 - 892) (1){1 كه از علماء شافعي مذهب قرن نهم هجري بوده و در ايج {2) {2) فارس متولد شده اند. از مولفات ديگر ايشان نويسنده را اطلاعي نيست كشف الظنون همين كتاب را در صفحه (360) ج 1 بنام " جامع التبيان في تفسير القرآن " تاليف شيخ نور الدين سيد معين بن سيد صفي الدين ذكر كرده است. قبل از شروع بتفسير سوره حمد شرحي مبني بر اين كه چون هم معاصرين مراجعه نمايند و تفسير مختصري هم نبود من اين تفسير را كه ماخذش عموما اخبار ماثوره از حضرت پيغمبر صل الله علیه و اله و سلم مطابق صحاح سته است با توجه و تذكر باقوال علماء تفسير و دقت و بحث در اقوال آن ها بطريق اختصار تاليف نمودم و كتب ذيل در موقع تاليف مرجع و ماخذ بوده است المعالم، الوسيط، تفسير ابن كثير، تفسير نسفي، كشاف با شرح طيبي آن، كشف، شرح محقق تفتازاني، تفسير قاضي بيضاوي، و آن چه بنظر قاصرم رسيده در آن مندرج ساختم و آن چه لازمه جد و اجتهاد بوده معمول داشته ام با وجود اين مدعي عدم خطاء و خلل و سهو و زلل در آن نيستم. اين تفسير در حدود (43541) بيت با آيات قران كريم مي باشد و در (1879 م) در لاهور هند طبع شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي ارسل رسوله بالهدي و دين الحق و اظهره علي الدين كله. انجام: قد تم و الحمد لله علي جسيم انعامه عام سبعين و ثمانمائه في مكه المشرفه تجاه الكعبه زادها الله شرفا و انا حامد لله مصل علي رسوله و مسلم عليه. (162) تفسير جامع البيان اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، آخرين سطر نسخه همان عبارات مذكوره از مصنف است، از كيفيت خط احتمال مي دهيم كه آن را در همان قرن نهم هجري نوشته باشند و شايد نسخه اصل باشد، در آب افتاده و تمام صفحات آب ديده است ولي خطوط محو نشده، تمام آيات قرآن را با سرخي نوشته اند، داراي سه سر لوح خوب كهنه و صفحات مجدول بسرخي و زنگار است، چند ورق از او

آخر تفسير متفرقا افتاده است. جلد تيماجي، كاغذ نباتي، عده اوراق (345) صفحه (29) سطر، واقف سپهسالار، قطع وزيري كوچك، طول (21 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1956) _______ {1} (1 از فهرست كتابخانه پادشاه دكن ص (539) و جام البيان آخر مقدمه و آخر كتاب تولدو وفات ايشان بدين گونه كه ضبط شده بدست آمد ولي معجم المطبوعات ص 500 تولد و وفات ايشان را اين قسم معين كرده است: ( (832 - 905). {2} (2 ايج يكي از شهر هاي قديمي فارس بوده و اينك بجاي آن ده بزرگي بهمان نام مي باشد و تا شهر شيراز سي و چند فرسنگ فاصله دارد.

فصول (3)

(711) فصول اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است كاتب به آخرين عبارت مولف كه حاكي از سال تاليف مي باشد كتاب را خاتمه داده و از خود و سال كتابت نام نبرده در سال (1297) وقف گرديده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (251) صفحه (32) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (953).

عيون اخبار الرضا (2)

(361) عيون اخبار الرضا اين نسخه نستعليق بد خطي است و جزء اول كتاب مي باشد، سه ورق از اول آن كه مشتمل بر مقدمه و قسمتي از فهرست ابواب كتاب بوده افتاده و در كتابخانه و پشت كتاب بنام جامع الاخبار ثبت و وقف شده است. جلد چرمي كهنه. كاغذ نباتي. عده اوراق (124) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1917).

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب

[199] سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب فارسي اين كتاب مشتمل بر جواب مسائليست كه از حضرت ميرزاي قمي رضوان الله تعالي عليه سوال گرديده

است) ابوالقاسم بن محمد حسن گيلاني قمي {1151/1150- 1231) (1) {1 اين عالم جليل از علماء دوره فتحعلي شاه قاجار و طرف توجه عموم بوده، شاگردي آقاي بهبهاني را نموده و در فقه و اصول سر آمد اهل زمان گرديده و با سيد علي صاحب رياض معاصر و مباحثات زياد با يكديگر داشته، صاحب روضات نوشته اند كه بعضي از فضلا را اعتقاد اين بود كه ميرزا در فقه از اصول تسلطش بيشتر بود ولي كتاب اصول وي قوانين مشهور گرديده و سيد در اصول مهارتش بيشتر كتاب فقه او رياض مشتهر گرديد حضرت آقاي آقا ميرزا محمد طاهر تنكابني و حضرت آقاي آقا سيد محمد كاظم عصار دام ظلهما كه دو نفر از بزرگان حكماو علماء امروز ايران اندو مدرس و استاد دانشكده معقول و منقول مدرسه عالي سپهسالار مي باشند بر سر درس چنين فرمودند: كه حضرت ميرزاي قمي رحمه الله علیه اگر چه بعالم علوم منقوله معروف و مشهور گرديده اند ولي يكي از حكماء و ادباء نامي اند و رسائل مختلفه از ايشان را در موضوعات حكمي ديده ايم و بسيار خوب و محكم انشاء فرموده و حاكي از اطلاع كامل ايشان در مباحث فلسفي است. مولفات ديگري در فقه و اصول دين از ايشان بيادگار مانده و نام آن ها از اين قرار است: قوانين در اصول فقه (،كتاب غنائم) اين كتاب فقه استدلالي و مشتمل بر ابواب عبادت است، كتاب مناهج در فقه، معين الخواص در فقه مرشد العوام در فقه فارسي و رساله اي بسياري در فقه و اصول و كلام و حكمت از قلم ايشان خارج شده و پاره اي از آن ها را ضميمه كتاب جامع الشتات قرار داده اند و در ذيل شرح آن كتاب ذيلا نام آن ها را مي بريم و بعضي از رسائل ايشان را نيز نام بردار مي شويم: رساله در قاعده تسامح در ادله سنن و كراهه. رساله در جواز قضاء و تحليف با جازه مجتهد. رساله بفارسي در اصول پنجگانه دين و عقائد حقه اسلاميه. ديوان شعري نيز در حدود پنج هزار بيت و منظومه در علم معاني و بيان از ايشان نيز بيادگار مانده و از مولفات بسيار مشهور ايشان جواب مسائل فرعيه و غيره است كه مشهور به "سوال و جواب ميرزاي قمي " يا " جامع الشتات " مي باشد. جامع الشتات

عبارتست از مجموعه اي كه مشتمل بر سوال و جواب هائي است كه در سه مجلد از حضرت ميرزا باقي مانده باضافه رساله هائي چند كه موضوعات آن ها از اين قرار است: رساله در فرائض و مواريث رساله در قضاء و شهادات در حدود هشت هزار بيت. رساله در رد بر صوفيه و غلاه و رساله اي ديگري در ابواب طلاق و وقف. و ترتيب اين كتاب چون سائر كتب فقهيه اماميه از طهارت شروع و بديات ختم مي شود و پس از كتاب ديات در ضمن مسائل متفرقه جواب سوالاتي كه در بيان معني بعضي از اشعار چون: پير ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت، و اين بحث با ثلاثه غساله مي رود و اگر خلاف كنم سعديا بسوي تو باشم، نگاشته شده و مي رساند كه با مقام شامخ فقاهت جنبه ادبي ميرزا نيز محرز و معين بوده است. مولف محترم با ملا علي نوري اصفهاني حكيم الهي معروف معاصر و صميميت و وداد ميان آن ها بر قرار و مكاتباتي در مسائل علميه ميان آن ها رد و بدل شده و پاره از سوال و جواب هاي آن ها در ضمن مسائل متفرقه در آخر جامع الشتات نقل شده جامع الشتات در سال (1277) در طهران چاپ گرديده است. آغاز: بسمله كتاب الطهاره سوال صاحب نفاس هرگاه يقين داند كه مدتش از ده مي گذرد الخ. _______ (1} (1} روضات ج 3 ص (518) هديه الاحباب ص (36).

رساله جعفريه (2)

(498) رساله جعفريه اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (967) نوشته شده قبل از ورق آخر يك ورق افتاده است، در حاشيه صفحات اوليه حاشيه هاي زيادي از كتب فقهيه نوشته شده و حاشيه هاي صفحات آخر كمتر از صفحات اوليه است، بر دو ورق كه قبل از ورق اول است و پشت ورق آخر نيز مطالب فقهي نوشته شده و در كتابخانه و روي خود نسخه بنام رساله واجبات صلوه ثبت شده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (79) صفحه (8) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2530).

شرح شرايع يا مسالك الافهام (10)

(551) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، مشتمل بر كتب ذيل است: تجارت، رهن، مفلس، حجر، ضمان و حواله و كفالت، صلح، شركت، مضاربه، مزارعه و مساقات، و ديعه، عاريه، اجاره، و كالت، وقوف و صدقات، سكني و حبس، هبه، سبق و رمايه، و صايا و كتاب نكاح از ابتداء كتاب تا اول نكاح متعه جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (319) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2626).

توحيد صدوق (1)

(295) توحيد صدوق اين نسخه در سال (1069) بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نام خود را نگاشته بوده ولي آن را محو كرده اند، در حاشيه صفحات نسخه بدل ها و كلمات افتاده از متن و معاني لغات مشكله احاديث متن از كتب لغت مخصوصا مصباح المنير نقل شده، فهرست ابواب كتاب و اشعاري از " صائب " در دو صفحه تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ حنائي. عده اوراق (201) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي - كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1836)

تفسير كبير فخر رازي (3)

(212) تفسير كبير يا مفاتيح الغيب اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب از خود و سال تحرير اسمي نبرده ولي ظاهرا از خطوط قرن هفتم است، و مشتمل بر تفسير آيه (197) " و منهم من يقول ربنا آتنا " از سوره بقره تا آخر همين سوره مي باشد. جلد چرمي. كاغذ قديمي. عده اوراق (278) هر صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1985)

مجموعه سور و ادعيه

(90) مجموعه سور و ادعيه اين مجموعه بخط نسخ خوب نوشته شده، سه سطر از آخر مجموعه را كه حاكي از كاتب و سال كتابت و اين كه براي كه نوشته شده است بوده محو كرده اند، و مشتمل بر مطالب ذيل مي باشد: 1 سوره انعام. 2 سوره عنكبوت. 3 سوره روم. 4 سوره دخان. 5 دعاي صباح حضرت امير علیه السلام. 6 سوره يسن. 7 تعقيب نماز صبح. 8 سوره نباء. 9 تعقيب نماز ظهر. 10 سوره فتح. 11 تعقيب نماز عصر. 12 سوره واقعه. 13 تعقيب نماز مغرب. 14 سوره ملك. 15 تعقيب نماز عشاء. 16 دعاي كميل با شرح و ترجمه فارسي. 17 زيارت عاشوراء با شرح و ترجمه فارسي 18 دعاي علقمه با ترجمه فارسي. 19 دعاي سمات با شرح و ترجمه فارسي. 20 دعاي مجير. 21 دعاي عشرات 22 دوازده امام خواجه نصير با اعتصام آن. 23 حرز حضرت صادق علیه السلام براي خواندن صبح و شام. 24 مناجات از حضرت سجاد علیه السلام. 25 دعاي ايام هفته حضرت سجاد علیه السلام ملحق بصحيفه. 26 مناجات خمسه عشر. 27 دعاي مولاي مولاي ملحق بصحيفه.28 دعاي فراش حضرت امير علیه السلام. 29 دعاي عديله كبري. 30 دعاي صنمي قريش. 31 جوشن كبير. 32 جوشن صغير. 33 دعاي ماه صفر كه اولش اين است: اللهم لك الحمد شكرا و لك المن تفضلا. 34 دعاي رويت هلال حضرت سجاد علیه السلام. 35 زيارت حضرت علي اكبر علیه السلام. 36 زيارت حضرت فاطمه و ائمه معصومين علیهم السلام از را دور. 37 زيارت حضرت علي اكبر علیه السلام. 38 زيارت سائر شهداء. 39 زيارت اربعين. 40 زيارت ششم حضرت امير علیه السلام. 41 زيارت حضرت امير در نجف. 42 زيارت حضرت سيد الشهداء علیه السلام. 43 زيارت حضرت عباس علیه السلام. 44 زيارت كاظمين. 45 زيارت سر من راي. 46 زيارت حضرت رضا علیه السلام. 47 زيارت حضرت معصومه عليها السلام. 48 زيارت جامعه كبيره. 49 زيارت حضرت عبدالعظيم. 50 اعمال مسجد كوفه. 51 اعمال مسجد سهله. 52 زيارت مفجعه. 53 اعمال سه ماهه رجب و شعبان و رمضان نقل از زاد المعاد. 54

دعاي مكارم الاخلاق. 55 دعاي توبه. 56 دعاي تربت. 57 دعاي وباء و طاعون. 58 ايضا دعاء دفع و باء. 59 دعاي رويت هلال، 60- شرح دعاي نهج البلاغه و خود دعاء، 61- حرز نبوي و شرح آن. داراي سر لوح، و عناوين ادعيه با سرخي نوشته شده. جلد روغني گل و بوته يك رو - زمينه مشكي. كاغذ مهره زده ترمه. مجدول بطلا. عده اوراق (266) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2129)

تفسير كنز الفوائد و دامغ المعاند

[74] تفسير كنز الفوائد و دامغ المعاند عربي اين تفسير چنان چه در آخر آن تصريح شده منتخبي از تفسير "تاويل الايات الباهره في الفضل العتره الطاهره " تاليف شرف الدين علي حسيني استرابادي {1) {1) است كه شاگرد حضرت شيخ عبدالعالي كركي " محقق ثاني "متوفي در سنه (933) بوده اند. منتخب آن چنان كه ذيلا از علامه مجلسي رحمه الله علیه نقل شده و در نسخه ذيل نيز تصريح بان شده است علم بن سيف بن منصور در سنه (937) بوده منتخب چنان كه خود در آخر كتاب هم بيان كرده اند اين كتاب را از كتاب تاويل الايات انتخاب و آن را " كنز الفوائد و دامغ المعاند " نام گذارده و طرز آن عينا طرز اصل كتاب است فقط هر جا كه در آن كتاب مولف تفصيل داده ايشان مختصر كرده اند. صاحب روضات در ذيل اسم شرف الدين بن علي النجفي چنين نگاشته: مردي فاضل و محدثي صالح بوده وي را كتابي بنام " الايات الباهر في فضل عطره الطاهره " است و همين كتاب را بكراجكي نسبت داده اند ولي درست نيست چرا كه او نقل از "كشف الغمه " و از كتب علامه مي كند و از اين كتاب دو نسخه در دست است و يكي از آن ها مشتمل بر مطالب بيشتري است و در آن از " كنز الفوائد " كراجكي و از كتاب " ما نزل من القرآن في اهل بيت محمد صلی الله علیه و اله و سلم " تاليف محمد بن العباس معروف بابن الحجام مطالبي نقل شده است اين عبارات از امل الامل بود و صاحب بحار الانوار در مقدمات كتاب بحار در ضمن نام كتبي كه از آن ها در بحار نقل

مي كند گويد. و كتاب " تاويل الايات الباهره في الفضل العتره الطاهره " تاليف سيد فاضل و عالم زكي شرف الدين علي حسيني استرابادي متوطن در نجف و مولف كتاب " الغرويه في شرح الجعفريه " است كه شاگرد شيخ اجل نور الدين علي بن عبدالعالي الكركي بوده و بيشتر اين تفسير را اقتباس از تفسير شيخ جليل محمد بن العباس بن علي بن مروان بن ماهيار نموده و نجاشي اين شخص را توثيق فرموده و گويد وي را كتابي است بنام " ما نزل من اقرآن في اهل البيت " و معاصر با كليني بوده. و كتاب " كنز الجامع للفوائد " مختصر تاويل الايات يا از خود ايشانست شرف الدين و يا از بعضي متاخرين از ايشان و من در بعضي از نسخ اين كتاب ديده ام كه مولف آن را علم بن سيف بن منصور معرفي كرده است انتهي بيان مجلسي مطالب راجعه بكتب مذكوره چنانست كه همنام ما مجلسي مرحوم ذكر كرده اند و در نزد ما نسخه از كتاب تاويل الايات موجود است و اين كتاب مشتمل بر اخبار زيادي در مناقب اهل بيت است و ممكن است كه در دسته از آن ها مناقشه نمود چرا كه مخالف ظواهر شريعت و قواعد دين است و چنان چه بخاطر مي آورم نزديك ده هزار بيت كتابت دارد. انتهي كلام صاحب روضات و نيز در صفحه (409) روضات از اين كتاب و مولف آن نام برده است. آغاز: بسمله {1) {2) ان احسن ماتوج به حمام الالفاظ و الكلمات و سطرته اقلام الكرام الخ. (224) تفسير كنز الفوائد يا منتخب تاويل الايات اين نسخه بخط نسخ آقا زين العابدين خونساري در سنه (1273) نوشته شده، بموجب شرحي كه در حاشيه آخرين صفحه نوشته اند نسخئي كه اين نسخه از روي آن نوشته شده ناقص مانده و چند سطري آخرين سطر موجود از آن را ننوشته بوده اند لذا اين نسخه هم ناقص مانده و اينست: و اعلم ايدك الله تمالي اني لما الفت هذا الكتاب المشار اليه كنت اذا و صلت الي آيه فيها تاويل كثير اخذت موضع. جلد: تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (185) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (29 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2005) _______ {1} (1 در نقل

اسم مولف كتاب بحضرت علامه مجلسي اقتدا شد و بعضي علي بن سيف بن منصور گفته اند. (2} (1} در كشف الحجب و الاستار آغاز كتاب " تاويل الايات الباهره في الفضل العتره الطاهره " را عين همين عبارات نقل كرده است.

تفسير بي نام

[43] تفسير بي نام نسخه ذيل قسمتي از كتاب تفسير است و از تفاسير غير معروفه است و نام وي و مولف آن را ندانستم، لذا آن را بنام "بي نام " ذكر و قسمتي از آن را براي بيان طرز كتاب ذيلا نقل مي كنم: - مفسر محترم تا حدي كليه اقوال در مطالب را نقل مي كند چنان كه راجع به كلمه "ن" ملاحظه مي نمائيد و تمام فواتح سور را همين قسم شرح داده اند و سوره هائي كه كلمات مقطعه ندارند پس از بسمله مختصر خطبه نظير آن چه در ابتداء اين سوره نون نوشته شده مشتمل بر عباراتي كه مبين اسم سوره باشد انشاء نموده اند يكي دو قسمت از آيات را براي نمونه ذكر مي كنيم. بقرينه اين مجلد كه مشتمل بر پنج جزو است كليه اين تفسير بايستي در شش مجلد و در حدود (2220) صفحه بصفحات اين نسخه و پنجاه و پنج هزار بيت بوده باشد. نمونه از تفسير اين است - سوره ن و القلم، بسم الله الرحمن الرحيم، بسم الله الذي اقسم بنون و القلم الرحمن الذي و عد المتقين بالجنات و النعم روي ابي عن النبي صلي الله عليه انه قال من قرء سوره ن و القلم كان له ثواب الدارين احسن الله اخلاقهم و هي مكيه و آياتها اثنان وخمسون و كلماتها ثلثمائه و حروفها الف و مائتان و سبعون و انتظام ختم تلك السوره بافتتاح هذه السوره ان ختم تلك في خطاب الرسول و افتتاح هذه في ثناء الرسول و انتظامها ان تلك السوره في ثناء الله و ذم من جحده و مدح من وحده و هذه في ثناء رسول الله و مدح من اتبعه و ذم من عاداه وحده و قوله ن و القلم قال ابن عباس نون اسم من اسماء الله و قال عطا افتتاح اسم الله نور و ناصر و نصير و قال جعفر الصادق اسم نهر في الجنه و قال الكلي نون السمكه التي تحمل الارض علي ظهرها و هي في الماء و تحتها ثور و تحت الثور صخره و تحت الصخره الثري و لا يعلم ما

تحته الا الله و قال الكلبي و مقاتل لاسم السمكه " بهموت " و قال الواقدي و ابو اليقطان اسمه " ليوثا " و قال علي بن ابي طالب اسمه " بلهوت ". و قال عكرمه اقسم الله بالحوت لان نمرود لما رمي بالسهم نحو السماء عاد السهم مختضبا بدم سمكه في بحر معلق في السماء فاكرم الله ذلك الحوت بان اقسم به و احل جنسه من غير ذكوه و قيل هو آخر حرف من حروف الرحمن فانك اذا جمعت بين الر، و حم، و ن صار الرحمن و قيل هو اسم هذه السوره و قيل هو اسم القرآن و قيل هو الدواه و قيل هو المداد الذي يكتب به الملئكه و قيل هو اللوح المحفوظ. و القلم الخ. و نمونه تسير آيات آن اينست: " تلك آيات الله " اي هذه الايات هي آيات نتلوها عليك بالحق اي نوحيها اليك و قيل اي يتلوها عليك جبرئيل بامرنا " فباي حديث بعد الله و آياته يومنون " قرء ابن عامر و حمزه و الكسائي و عاصم في روايه ابي بكر تومنون بتا المخاطبه و الباقون بيا المغايبه قال مقاتل اي ان لم تومنوا بهذا القرآن فباي كلام بعد توحيد الله و بعد القرآن يصدقون. (159) تفسير بي نام اين نسخه بخط نسخ قديمي نوشته شده، اوراقي از اول و آخر آن افتاده است لذا سال كتابت و نام كاتب آن را ندانستم و مشتمل بر تفسير از و قالو لجلودهم لم شهدتم علينا (آيه 20) سوره فصلت تا ضاحكه مستبشره (آيه 39) سوره عبس و تولي مي باشد. جلد چرمي. كاغذ قديمي و موريانه آن را خورده است و محتمل است از خطوط قرن ششم يا هفتم هجري باشد بعضي از حروف كوفي در كتاب آورده شده. عده اوراق (368) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2000)

شرح اصول كافي آخوند ملاصدرا (2)

(335) شرح اصول كافي آخوند ملاصدرا اين نسخه را بخط شكسته نستعليق خوب ميرزا ابوالقاسم نام در سنه (1269) نوشته، و مشتمل بر شرح كتاب حجه كافي است، فقط باب يازدهم آن را كه داراي يك حديث است كاتب ننوشته، و تصور كرده است كه آخر كتاب شرح آخرين حديث باب دهم است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي.

عده اوراق (84) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1696).

مختصر القدوري يا فقه حنفي (2)

(625) مختصر القدوري اين نسخه را بخط نسخ بد ملانظر محمد در سنه (1203) نوشته و مشتمل بر تمام ابواب فقه از طهارت تا ارث 48 كتاب مي باشد. حاشيه قسمتي از اوراق نسخه وصالي گرديده و مطالب متفرقه اي را پس از ختم كتاب كاتب نگاشته و پشت ورق اول بنام يك مجلد كتاب فقه سني ها وقف گرديده است جلد تيماجي كاغذ اصفهاني. عده ارواق (134) صفحه (13) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2374).

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (4)

(719) قوانين اين نسخه مشتمل بر هر دو جلد كتاب است و بخط نسخ محسن آل شيخ عبدالرسول آل شيخ حسن نوشته شده و از سال كتابت نام نبرده، پشت ورق اول يادداشتي از يكي از مالكين اين كتاب كه قسمتي از آن محو شده در سنه (1237) نگاشته شده، چندين ورق از ابتداء كتاب وصالي گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (291) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي - طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (930).

مفاتيح الشرايع (6)

(650) مفاتيح الشرايع اين نسخه را بخط نسخ سيد محمد بن محمد رفيع در سنه (1194) براي خويش نوشته، مجلد دوم و مشتمل بر فن عادات و معاملات مي باشد و در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (175) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2607).

مناهل (2)

(654) مناهل اين نسخه بخط نسخ تحرير شده و شامل كتاب زكوه مي باشد، سال نگارش و نام كاتب نوشته نشده و كتابت كتاب انجام نيافته، اولين سطري كه كاتب شروع نموده اين است: هذا كتاب مناهل من تاليفات رحمت و غفران پناه خلد آشيان مولانا سيد محمد غفر له آخرين جمله اين نسخه چنين نگاشته شده: بل الحكم بالاختصاص في غايه القوه مع انه احوط القول في الجمله آغاز مطالب و عنوان مناهل را با سرخي نوشته اند. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (366) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2616).

وافي (6)

(430) وافي اين نسخه كه مشتمل بر جزء هفتم و هشتم كتاب است بخط نسخ نوشته شده، پشت صفحه اول صورت اجازه مولف رحمه الله كه حاكي از اين است فرزندشان علم الهدي دو مرتبه تمام دوره اين كتاب را بقرائت تحقيقي و تدقيقي در خدمت ايشان خوانده و شايستگي تعليم و روايت آن را دارند يكي از شاگردان مولف مرقوم و تذكر داده اند كه اين نسخه با نسخه مولف مطابقه و تصحيح گرديده است، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هاي زيادي از مصنف و مطالب بعضي از كتب فقهي بمناسبت تحرير گرديده و در تمام حواشي صفحات رموزي كه مي رساند خبر مقابل از كدام يك از كتب نقل گرديده با شنجرف نگاشته شده، قبل از ورق اول بر ورقي كه اطراف آن پاره شده فهرست ابواب كتاب صوم و اعتكاف تحرير گرديده است، اطراف ورق اول كتاب محتاج بوصالي است بر قسمت فوقاني ورق دوم شرح مختصري نوشته بوده اند براي محو وي آن قسمت را سوراخ كرده اند و چندين ورق آخر كتاب وصالي شده است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (259) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1935)

معالم الدين يا معالم الاصول (8)

(740) معالم الاصول اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، در سنه (1297) وقف بر اين كتابخانه گرديده در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي از سلطان و ملا ميرزا نگاشته شده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (81) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (865).

تفسير مجمع البيان (1)

(226) تفسير مجمع البيان اين نسخه مشتمل بر تمام تفسير قرآن كريم و بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال تحرير نبرده محتمل است كه در قرن نهم نوشته باشند قسمت زيادي از اوراق آن را موريانه سوراخ نموده ولي بخطوط آن كمتر صدمه وارد شده و داراي يك سر لوح كهنه است. جلد تيماجي. كاغذ خان بالغ. صفحات مجدول بزنگار و زردي. عده اوراق (888) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (35/5 سانتي متر (عرض (22/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1959)

تفسير بيضاوي

[42] تفسير بيضاوي عربي مولف اين تفسير قاضي بيضاوي رضي الله عنه است ناصر الدين عبدالله بن عمر بن بن محمد بن علي بيضاوي شيرازي متوفي سنه {685) (1) {1} (2){2 كه از معاريف علماء اسلام و فقهاء شافعيه و بزرگان اهل كلام و تفسير بوده و مدتي قضاوت بيضا را داشته و با حضرت علامه حلي رحمه الله علیه معاصر و ميانشان مكاتباتي در مسائل علمي با نهايت ادب رد و بدل شده و در سنه مذكور در تبريز وفات كرده اند و تفسير ايشان در نهايت شهرت است. كتب زياد در فقه و اصول و كلام و منطق چون: غايه القصوي در فقه و شرح مطالع در منطق، و شرح مختصر ابن حاجب در اصول و شرح كافيه، و ايضاح، و شرح فصول خواجه، و غيره تاليف گرده اند.

مطالب اين تفسير بيشتر از كشاف زمخشري ماخوذ است بحدي كه صلاح الدين صفدي كه از معاصرين مولف محترم است پش از تعريف و توصيف زيادي كه از ايشان مي كند در ضمن مولفات ايشان اين تفسير را مختصر كشاف ناميده {1) {3) و با مراجعه بهر دو كتاب صحت اين نسبت كاملا معلوم مي شود و مطالب اين كتاب از كتب ديگر نيز گرفته شده و تحقيقات خود مولف هم ذيقيمت و مشتمل بر مطالب علمي و ادبي و كلامي و فقهي و تاريخي با بهترين طرز و اسلوبي است. مولف آن را " انوار التنزيل و اسرار التاويل " نام گذارده و اينك مشهور بتفسير بيضاوي است، در آخر نسخه نمره (152) اين فهرست سنه تاليف را سال (686) نوشته و خود نسخه در سنه (982) نوشته شده و اين تاريخ تاليف با سنه وفات مذكور در فوق منافات دارد جز اين كه قول دوم مذكور در حاشيه صحيح باشد. حاشيه هاي زياد بر بعضي سور و تمام تفسير نوشته اند {2) {4) آن ها در اين كتابخانه موجود است. اين تفسير و بعضي از حواشي آن بار ها در آيران و مصر چاپ شده. آغاز: بسمله الحمدلله الذي نزل الفرقان علي عبده ليكون للعالمين نذيرا _____ (1} (1} بيضاء از شهر هاي قديمي فارس بوده و قبل از اسلام آن را " در اسفيد " مي ناميده اند و پس از استيلاي عرب بيضايش گفتند، چندي لشكرگاه قشون اسلام شده و اشخاص نامي بدان جا منسوب اند اين كه از بلوك شيراز است و آبادي شهري ندارد و فاصله آن تا شهر شيراز هشت فرسنگ است، معجم البلدان شرح مفصلي از اين شهر و رجال نامي كه از آن جا بيرون آمده اند و جا هاي ديگري كه نيز بدين نام ناميده شده است نوشته بجلد اول از ص 791 تا 794 چاپ اروپا مراجعه شود. (2} (2} در سنه وفات ايشان اختلاف است صاحب كشف الظنون و صلاح الدين صفدي سنه فوق را نوشته اند و بعضي سنه (691) و پاره سنه (692) گفته اند و روضات صفحه (455) قول دوم را نسبت بشيخ در كشكول و صاحب لولو البحرين داده اند. (3} (1} شيخ محمد بن علي بن احمد الداودي كتابي بنام " الاتحاف بتميز ما تبع فيه البيضاوي صاحب الكشاف " تاليف

نموده و آن چه بيضاوي از مطالب و عبارات زمخشري در كتاب خود آورده بيان كرده است دو نسخه از اين كتاب در دارالكتب المصريه موجود است. (4} (2} كشف الظنون از ص 163 تا 166 و كشف الحجب والاستار ص (170) و فهرست دارالكتب المصريه ج 1 ص 32 تا 65 و فهرست كتابخانه دكن ج 1 مراجعه شود.

ارشاد الاذهان (6)

(449) ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1119) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده، در حاشيه پاره از صفحات حاشيه هائي از خود مولف و شيخعلي و از كتاب مهذب نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (173) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2475).

ترجمه لغات قران

[85] ترجمه لغات قران فارسي مترجم كليه لغات سور را بفارسي ترجمه نموده و چون لغتي در سوره ديگر مكرر شود آن را ذكر نكرده است، مترجم نامي از خود {1) {1) و سال ترجمه نبرده و از آخرين سوره قرآن شروع نموده و بسوره بقره ختم كرده است و لغتي از سوره حمد را ترجمه نكرده علت آن چنين بنظر مي آيد كه لغت تازه در آن نيست و لغات اين سوره در ضمن سور ديگر قرآن ترجمه شده است. براي نشان دادن طرز انشاء اين كتاب چند سطري از آن را در اين جا نقل مي كنيم سوره الضحي: الضحي: چاشت. السجو: تاريك شدن شب. التوديع: وداع كردن. القلي: دشمن داشتن و گندم در تاوه بريان كردن. الاخره: آن جهان. الاولي: اين جهان. الوجدآن: يافتن. [الايوآن: جاي دادن]. الضال: گمراه. العائل: درويش. القهر: غلبه كردن. السائل: خواهنده - السائلين: ج. النهر: بانك بر زدن. آغاز: بسمله سوره الناس. القول: گفتن. العوذ و العياذ: پناه گرفتن بكسي يا بچيزي يا بجائي. انجام: العرضه: بهانه. اليمين: سوگند - الايمان: ج. القرء: حيض و پاكي. القروء - ج. الحول

: سال. و الله اعلم و السلام. _______ (1} (1} در فهرست رضويه ج 2 ص 367 كتابي بنام " ترجمان در لغت قرآن " بميرسيد شريف [60] ص 123 اين فهرست نسبت داده و گويد: بعد از ذكر لغات فاتحه الكتاب بذكر سوره ناس بترتيب قهقرا تا سوره بقره را ذكر نموده اول نسخه الحمدلله رب العالمين آخر نسخه افتاده آخر موجود القرء پاكي زن. الحول سال انتهي. شرح اين كتاب را از روي نسخه كتابخانه نوشتيم ولي بيان مذكور در فهرست رضويه دلالت دارد كه نسخه اين كتابخانه لغات سوره حمد را كم دارد و مترجم قبل از سوره ناس لغات آن سوره را ترجمه كرده است.

مصباح المتهجد (2)

(122) مصباح المتهجد اين نسخه را عبدالمومن قنبر علي در سنه (1025) بخط نسخ خوب نوشته اند. عنوان مطالب با سرخي نوشته شده، ورق اول و يك ورق هم از وسط افتاده بوده بعد ها نوشته اند. در حاشيه كتاب مطالب ذيل بخط كاتب نسخه نيز نوشته شده دعاء 7 و 11 و 13 صحيفه سجاديه. و دعاء سبحانك اللهم و حنانيك. و دعاء: الحمدلله الذي تجلي للقلوب. و دعاء: الهي انه ليس يرد غصبك الا حلمك. كه از حضرت سجاد علیه السلام است. سوره عم و سوره فتح. و دعاء: الهم اني اسئلك من بهائك بابهاه. و سوره واقعه و سوره تبارك. و سوره يس. و دعاء: بسم الله و بالله اخذت الاولين و اخذت الاخرين. و ادعيه ايام هفته حضرت زين العابدين علیه السلام پس از خاتمه كتابت تصحيح و مقابله شده، و كلمات افتاده و توضيحات لازمه را در حاشيه نوشته اند، و پشت ورق اول دعاء: اللهم بتالق {1) {1) نور بهاء عرشك. و دعاء: رب ادخلني في لجه بحرا حديتك. و در ورق آخر دعاء: الهم رب النور العظيم نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (335) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (27 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1036) _______ {1} (1 تالق البرق اي لمع.

حاشيه شيخعلي بر ارشاد (2)

(482) حاشيه شيخعلي بر ارشاد الاذهان اين نسخه كه مشتمل بر حواشي شيه علي رحمه الله علیه از ابتداء كتاب طهارت تا قسمتي از كتاب متاجر است بخط نستعليق رشيد الدين بن جلال الدين ابوالمعالي در سنه (1020) در مدرسه رضويه شيراز نگاشته شده و اين نسخه نزديك يكصد و شصت بيت اضافه بر نسخه سابقه دارد، پس از ورق آخر بر سه صفحه تفسير سوره فاتحه را كه ظاهرا تاليف شيخ بهائي رحمه الله علیه مي باشد نوشته اند و پس از اين رساله عقوديه يا صيغ العقود شيخعلي كه در همين فصل از آن نام خواهيم برد نوشته شده است. پشت ورق اول مطالب متفرقه نوشته شده، بر كنار بعضي از صفحات تعليقاتي كه مبين معاني مطالب و لغات مشكله متن است تحرير گرديده از اواخر كتاب طهارت احكام آب استنجاء تا اوائل كتاب صلوه افتاده، چهار ورق كاغذ ننوشته بجاي آن گذارده اند. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق كليه (184) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (8 سانتي متر (نمره كتابخانه (2488).

ذكري (1)

(489) ذكري اين نسخه كه بخط نسخ علي محمد بن احمد در سنه (1234) نوشته شده مجلد اول و مشتمل بر كتاب صلوه است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (222) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2347).

شرايع الاسلام (2)

(519) شرايع اين نسخه كه مشتمل بر تمام كتاب است بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، در سنه (1061) محمد علي حسيني نام پشت ورق اول مجلد دوم بعضي از اصطلاحات مصنف را در اين كتاب شرح نموده، بنابراين كتابت نسخه پيش از سنه مذكوره است، در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از شيخ علي و زين الدين و تحرير و صحاح و شرح لمعه تحرير گرديده است.

جلد تيماجي مستعمل. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (318) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2592).

عيون اخبار الرضا (4)

(363) عيون اخبار الرضا اين نسخه را بخط نستعليق خيلي خوب علي بن يوسف خرقاني در سنه (1096) نوشته، در حاشيه صفحات كلمات افتاده و نسخه بدل ها را نوشته اند، چند ورق كتاب وصالي شده، عناوين كتاب با سرخي است، داراي دو سر لوح خوب مي باشد. و پشت ورق اول و آخر اشعاري از حضرت شيخ بهائي و ملا واقف نام و مير عبدالحق و شيخ ابوسعيد ابوالخير نوشته اند. جلد چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (163) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1920).

جامع المقاصد

رساله رضاعيه، رساله خراجيه، حاشيه تحرير علامه، و بسياري از رسائل و حواشي ديگر كه در صفحات مذكوره روضات و لولو مذكور اند. صاحب رياض العلماء در ذيل مولفات محقق شرحي بر لمعه دمشقيه بايشان نسبت داده و صاحب روضات آن را بدين گونه رد كرده است: ظاهر اينست كه وي را حاشيه هائي بر كتاب لمعه دمشقيه است و صاحب تاريخ مراد ماخذ رياض است آن را بمنزله شرح بر آن كتاب قرار داده و منشا اين اشتباه اينست كه محقق در پاره از اجازات خود نفحات اللاهوت را بدين نحو معرفي نموده: و من ذلك كتاب اللمع الموسوم بنفحات اللاهوت. در آخر مبحث مفسدات عقد از كتاب نكاح جامع المقاصد تاليف آن در سال (935) معين گرديده و جامع المقاصد در سال (1272) از ابتداء تا آخر مبحث تفويض بضع در طهران چاپ شده و كتاب قواعد هم در ابتداء آنست. آغاز: بسمله الحمدلله العلي الكبير الحكيم الخبير العليم القدير الذي خلق الخلق بقدرته الخ.

_____ (1} (1} كرك بر وزن فدك نام قريه ايست از جبل عامل نزديك قريه جبع كه بسياري از علماء اماميه منسوب به آن جا مي باشند. (2} (2} سال تولد ايشان در دست نيست ولي نوشته اند كه بيش از هفتاد سال زندگاني نموده و سال وفات ايشان را كشف الحجب ص 155 سال 945 و روضات در ص (405) سال (937 و 940) و لولو سال اخير را اختيار و چون بيشتر مورخين (940) نگاشته اند ما نيز آن را اختيار كرديم. (3} (1} آخرين حاشيه و شرح متعلق بعبارت "و لو دخل و لم يسم شيئا" از مبحث تفويض بضع كتاب قواعد است و تا همين جا چاپ گرديده و آخرين سطر آن اينست: قليلا او كثيرا اذاهي قبضته و دخلت عليه فلا شيي لها بعد ذلك الي هنا انتهي كلامه رحمه الله علیه و قدس روحه.

حاشيه ميرزا رفيعا بركاي (1)

(319) حاشيه ميرزا رفيعا بر اصول كافي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب از خود و سال كتاب نام نبرده و مشتمل بر حواشي از ابتداء كتاب تا جمله: اذا خاصموا بها و لجوا از باب راجع بانا انزلناه في ليله القدر مي باشد و آخرين سطر موجود نسخه اينست: و جعله خليفه في علمه من بعده يعلم علما غير مختلف. (و اين نسخه تقريبا 1200) بيت بر نسخ ذيل اضافه دارد، و داراي يك سر لوح خوب است. شرح ايساغوجي اثير الدين ابهري ضميمه اين نسخه است و در فصل منطق از اين كتاب ذكر خواهيم نمود. جلد تيماج. كاغذ متن و حاشيه دولت آبادي و سمرقندي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق كليه (206) اوراق حاشيه (188) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (21 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (3880).

مستند الشيعه في احكام الشريعه

[241] مستند الشيعه في احكام الشريعه عربي مولف اين كتاب حضرت ملا احمد نراقي اعلي الله مقامه است احمد بن محمد مهدي بن ابوذر نراقي كاشاني

متوفي سنه {1244) (1) {1 كه يكي از علماء قرن سيزدهم هجري و از بزرگان اماميه بوده اند و در اكثر از علوم عقلي و نقلي دستي قوي داشته و در آن تاليفي دارند در ادبيت و انشاء و شعر نيز توانا بوده و مولفات ايشان بهترين گواه و ديوان و مثنوي ياتشان كه مشهور به " طاقديس " است شاهد بر مدعي است و چنان معلوم مي شود كه صفائي تخلص ميسجته و در كتاب خزائن بسياري از اشعار آبدار فارسي خويش را نيز ذكر كرده اند، خدمت پدر خود و حضرت شيخ جعفر نجفي صاحب كشف الغطاء تلمذ نموده و نقل روايت از پدر مي كند و او از صاحب حدائق و او از محمد رفيع گيلاني و او از مرحوم مجلسي صاحب بحار نقل نموده و شيخ انصاري رحمه الله علیه كه در عصر خويش رئيس مطلق بر تمام فرقه شيعه گرديدند از شاگردان اين مولف محترم بوده اند داراي اخلاقي بس نيكو بوده و در انجام حوائج مردم سعي و كوشش داشته و از مساعدت هاي مادي و معنوي بان ها خودداري نمي كرده و مولفات ايشان بسيار و گذشته از شروحي كه بر مولفات پدر بزرگوار خود نوشته اند داراي كتبي در علوم فقه و اصولين دين و فقه و حكمت و رياضي و اخلاق و شعب آن ها مي باشد و كتب معروفه ايشان از اين قرار است: شرح تجريد الاصول تجريد الاصول تاليف ملا مهدي نراقي مذكور در ص (368) اين فهرست مي باشد و اين شرح در چندين مجلد بزرگ است. و شرح رساله حساب رساله حساب از پدر مولف است (و كتاب معراج السعاده) اين كتاب شرح و ترجمه كتاب جامع السعادات پدر مولف مي باشد (و مناهج الاحكام) در اصول و دو مجلد است (و كتاب عين الاصول و كتاب مفتاح الاحكام) در اصول فقه (و كتاب اساس الاحكام) در اصول فقه (و كتاب عوائد الايام) در بيان قواعد فقهيه است و در فصل اصول فقه آن را خواهيم ذكر نمود (و كتابي بنام مشكلات العلوم و كتابي در رد بر پادري بنام سيف الامه و كتابي بطرز كشكول بنام خزائن و مثنويات بنام طاقديس و كتاب مستند الشيعه في احكام الشريعه) همين كتاب (و بسياري ديگر. مستند الشيعه يكي از كتب مبسوطه در فقه اماميه مي باشد و از

كتب خوب استدلالي اين فرقه است و صاحب روضات) ص 27 ج 1) نوشته اند گويا مولف موفق با تمام آن نگشته و پس از اين كه از تاليف عبادات تا آخر حج فراغت يافته بتاليف كتاب بيع پرداخته چون لختي از آن را بر صفحه كاغذ آورد آن را نيز گذاشت و بتاليف كتاب اطعمه و اشربه و صيد و ذباحه با قسمتي از كتاب نكاح پرداخت پس از آن شروع بنوشتن كتاب قضاء و شهادت كرد و تاليف كتاب بكتاب ارث خاتمه يافت و باقي كتب و مباحث فقهيه اين كتاب تاليف نشده اجل مولف در رسيد و عمر اين تاليف تمام شد. انتهي. مستند الشيعه في احكام الشريعه مطابق بهمين تحقيق كه از صاحب روضات نقل گرديد در دو مجلد بزرگ در سال (1273) در طهران بتصحيح شيخ المشايخ حاج شيخ بشير دزفولي رحمه الله علیه و آقا سيد محمد علي و مقابله با نسخه ئي كه بخط مصنف بوده چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله علي كثير نواله و الشكر علي انعامه و افضاله الخ. _____ (1} (1} روضات الجنات ص (27) ج 1.

رساله جهاديه (2)

(501) رساله جهاديه اين نسخه بخط نستعليق خيلي خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و باخرين عبارت مصنف كه حاكي از اتمام رساله و سال تاليف است قناعت نموده، اعتضاد السلطنه پشت ورق اول نوشته اند كه اين رساله را از ورثه مرحوم ميرزا داود خان پسر ميرزا آقا خان صدر اعظم نوري در سنه (1297) خريده اند. جلد تيماجي طلاكوب. كاغذ فرنگي مهره زده مجدول بطلا و زنگار و سرخي. عده اوراق (78) صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (21 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2535).

قرآن تمام

(11) قرآن تمام - اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده نويسنده و سال نوشتن معلوم نيست - خواص سور از اول تا سوره اعراف بخط نستعليق خوب نوشته شده. اسامي سور نوشته نشده. دو صفحه اول و سر سوره ها و محل نوشتن تقسيمات قرآن

تذهيب مختصر شده. جلد روغني گل و بوته دار و طرف داخل نرگس است. كاغذ قديمي. عده اوراق (291) صفحه (12) سطر. قطع رحلي بزرگ. واقف سپهسالار. طول (34/5 سانتي متر (عرض (24 سانتي متر (نمره كتابخانه (999)

بحار الانوار (7)

(280) بحار الانوار اين نسخه از باب اول تا قمستي از باب بيست و يكم مجلد هشتم مسمي بفتن و محن است و باقي آن ننوشته مانده، و بخط نسخ خوب نوشته شده، اسم كاتب و سال كتابت رقم نگرديده. آخرين سطر نسخه اينست: فان عمر جعل امير المومنين عليه السلام احد السته و سهم الجد السدس. و پس از فهرست ابواب اين نسخه را در يك صفحه نوشته اند. جلد چرمي. كهنه. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (367) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (31 سانتي متر (عرض (23 سانتي متر (نمره كتابخانه (1772)

استبصار (1)

(266) استبصار اين نسخه مشتمل بر تمام كتاب است، و در سنه (1039) علي بن محمد حلي بخط نسخ متوسطي آن را نوشته اند، دو ورق اول كتاب نو نويس است، و حاشيه چند ورق آخر وصالي شده، مقابله و تصحيح گرديده و نسخه بدل ها را در حاشيه نوشته اند. جلد تيماجي. كاغذ حنائي. عده اوراق (332) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي - كوچك. طول (26 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1900)

عوائد الايام (1)

(706) عوائد الايام اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1247) نوشته شده و پس از آخرين عائده كتاب كه در تصحيح بعض اسماء رجال و القاب ايشان مي باشد، كاتب نوشته: اين اخرين مبحثي است كه مصنف در روز هاي آخر زندگاني خويش تاليف كرده اند. فهرست مطالب كتاب را بر دو روقي كه قبل از ورق اول كتاب است نگاشته

اند. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (248) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (848).

انيس التجار

[169] انيس التجار فارسي اين كتاب در احكام تجارت و تاليف حضرت ملا محمد مهدي نراقي رحمه الله علیه است كه از علماء قرن دوازدهم و سيزدهم و از شاگردان آقاي بهبهاني آقا باقر و صاحب حدائق بوده اند، اهل سير و رجال از سال تولد و وفات ايشان نام نبرده، در علوم فقه و حكمت و اصول و اعداد مسلم بوده و مولفات ذيل از ايشانست: معتمد الشيعه في احكام الشريعه، لوامع الاحكام في فقه شريعه الاسلام، التحفه الرضويه في المسائل الدينيه، التجريد في اصول الفقه، مشكلات العلوم مانند كشكول، كتابي فارسي در اصول دين، جامع السعادات در مراتب اخلاق، رساله در عبادات، رساله در مناسك حج، رساله در علم حساب، محرق القلوب در مصائب اهل بيت علیهم السلام و همين كتاب انيس النجار. فرزندايشان ملا احمد نراقي رحمه الله علیه متوفي سنه (1244) پاره از مولفات پدر را شرح نموده و از آن ها در اين كتاب نام خواهيم برد. مولف در انيس التجار بدوا اخبار راجعه بفضيلت تجارت را بفارسي ترجمه پس از آن احكام و شرائط و مسائل تجارت را موافق اجتهاد خود ذكر كرده اند و اين كتاب در حدود (10000) بيت است. نراق بر وزن عراق از توابع كاشان است و پدر مولف ابوذر نام داشته صاحب روضات در ص 136 ج 4 در ذيل نام مهدي مولف را ستوده اند. مرحوم آقا سيد محمد كاظم يزدي طباطبائي رحمه الله علیه و حضرت حاج شيخ عبدالكريم حائري يزدي دام ظله بر اين كتاب تعليقات و حواشي مرقوم و با اين دو حاشيه در سنه (1349) در طهران چاپ شده است. آغاز: بسمله حمد و سپاس بيحد كريمي را سزا است كه از غايت الي منتها الخ. (456) انيس التجار اين نسخه را بخط شكسته نستعليق خيلي خوب محمد اسمعيل بن محمد ابراهيم شيرازي براي حاج

غلامحسين كازروني در سنه (1245) نوشته و مشتمل بر تمام كتاب است. جلد روغني وسط دو ترنج. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (160) صفحه (15) سطر واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2546).

منظومه ملا محسن

[298] منظومه ملا محسن عربي ناظم اين منظومه چنان چه در ابتداء اين نسخه نوشته شده. ملا محسن كرمانشاهي است. با تفحص در روضات و تتمه آن و ساير كتب و فهارس نام و نشاني از اين مولف نيافتم ولي از قرائني معلوم مي شود كه از علماء

قرن سيزدهم و امامي مذهب بوده است و اين منظومه مشتمل بر (70) بيت مي باشد و مشتمل بر تعريف فقه و اصول و مباحث آن بطريق ايجاز و اختصار است. آغاز: بسمله احمده شكرا علي نواله مصليا علي النبي و آله. انجام: و لا تقليد ميتا فقد نقل

عده اجماع علي ان لا يحل. (744) منظومه ملامحسن در اصول اين منظومه در حاشيه اصول بي نامي كه ضميمه كتاب نمره (855) كتابخانه است مي باشد و بخط نستعليق نوشته شده.

صحيفه علويه

[22] صحيفه علويه عربي اين كتاب مجموعه ادعيه و مناجات و اذكاريست كه از حضرت مولي الموالي علي بن ابي طالب عليه السلام روايت شده و روايات آن بنظر مولف صحيح بوده و آن را الصحيفه العلويه و التحف المرتضويه نام نهاده، و مشتمل بر (157) دعاء و مناجات و اذكار است. مولف آن شيخ عبدالله بن الحاج صالح بن جمعه بن شعبان بن علي سماهيجي {1){1)متوفي سنه (1135) است كه يكي از علماء اخباري و شيعي امامي مي باشند. تاليفاتي در فقه و حديث و مصائب شهداء دارند خطبه اي جمعه و اعياد ايشان در كتابي بنام كتاب الخطب ضبط شده. آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل الدعاء مفتاح الفلاح و مصباح النجاه و جنه باقيه و عده

الاقيال. انجام: يقول جامع هذه اللطيفه و مولف هذه الصحيفه هذا آخر الصحيفه العلويه و حتام التحفه المرتضويه المولفه من دعوات مولينا و امامنا تا منتهي مي شود بتاريخ تاليف آن كه سنه (1118) بوده و پس از آن گويد و الحمد لله اولا و آخرا و

باطنا و ظاهرا. در ايران بطبع رسيده. (81) صحيفه علويه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده كاتب اسم خود و سال كتاب را رقم ننموده، داراي يك سر لوح، و مجدول بطلا و سرخي و زنگار است. جلد چرمي وسط ترمه. كاغذ سمرقندي مهره زده. عنوان ادعيه با سرخي نوشته شده، عده اوراق (167) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1056) نسخه ديگري از اين كتاب در سنه (1240) در حاشيه نسخه نمره (61) اين فهرست و نمره (1026) كتابخانه نوشته شده است. _____ (1} (1} سماهيج از دهات بحرين است.

كافي يا جامع كافي (8)

(376) كافي اصول اين نسخه را بخط نسخ متوسط محمد حسين نام در سنه (1076) نوشته و مشتمل بر كتاب اصول است، آخرين ورق كتاب عشره كه كتاب آخر است افتاده، چند ورق از كتاب وصالي شده، در حواشي بعضي از صفحات حاشيه هائي بامضاء پروانه، راموز، قاموس، وغيره نوشته اند.آخرين سطر موجود اينست: فلما عدل الطريق بالذي عدل منه امير المومنين عليه السلام فقال له الذمي الست. جلد تيماج. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (289) صفحات مختلف السطور. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه 1705).

العزيز في شرح الوجيز (2)

(600) العزيز في شرح الوجيز اين نسخه كه مشتمل بر مجلد سوم و چهارم است از سال (840 تا 842) بخط نستعليق نوشته شده، كاتب آن نويسنده نسخه سابق

مي باشد و در اين جا نيز از خود نام نبرده است، از مجلد چهارم يك ورق افتاده و بجاي آن كاغذ ننوشته گذارده اند، داراي دو سر سوره ظريف است كه مجلد سوم و چهارم بر آن نوشته شده، فهرست ابواب و فصول دو مجلد در شش ورق نيز با طلا نوشته شده و در ابتداء نسخه گذارده اند. جلد تيماجي ضربي عالي. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا. عده اوراق (363) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (26 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2379).

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (12)

(727) قوانين اين نسخه بخط نسخ بد خطي در سنه (1273) نوشته شده و مجلد اول كتاب است جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (296) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (927).

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب (6)

(515) سوال و جواب ميرزاي قمي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و مشتمل بر سئوال و جوابهاي كتاب وصيت تا آخر ديات است بر صفحه اول و پشت همين صفحه نوشته شده مجموعه دوم و جلد دوم از سوال و جواب است و ظاهرا اين نسخه نيز خط كاتب نسخه سابق مي باشد. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (164) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2362).

جوشن كبير - جوشن كبير

[10] جوشن كبير عربي از ادعيه حضرت مولي امير المومنين علي عليه السلام است و داراي يكصد قسمت كه هر قسمتي مشتمل بر مطالب و معاني مهمه است مي باشد و حاجي ملا هادي سبزواري آن را شرح و بطبع رسيده. (40) جوشن كبير اين

نسخه را بخط نسخ بسيار خوب آقا ميرزا احمد نيريزي در سنه (1113) نوشته اند. ترجمه تمام فقرات بخط نستعليق ايشان نوشته شده. جلد تيماج ضربي. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ. مجدول بطلا. عده اوراق (53). صفحه (12) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (25/5 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2160).

مجموعه سور و ادعيه

(89) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب نوشته شده، كاتب و سنه كتابت نگاشته نشده، ولي چنان كه از خاتمه بر مي آيد براي شاه سلطان حسين صفوي نوشته اند. پشت جلد كاغذي نوشته شده كه خط ملاعلابيك است و مشتمل بر مطالب ذيل مي باشد: 1 سوره مباركه فتح. 2 دعاء اللهم اني اعوذ بك ان اضام في سلطانك.3 دعاء بر آمدن حاجات: يا الله ما اجد احدا الا انت. 4 دعاء رفع هم و غم: لا حول و لا قوه الا بالله. 5 دعاء: بسم اله ما شاء الله لا يصرف السوء الا الله. 6 دعاء: بسم الله لا قوه الا بالله. 7 دعاء صبح: اصبحت بذمه الله و ذمم انبيائه.8 دعاء حاجت: الهي و اله ابراهيم. 9 دعاء فرج: الهي لك قصدت و اليك. 10 دعاء حاجب: ما ذا عليك ان ترضي. 11 دعاء صبح: يا من كبس الارض علي الماء. 12 حرز امام حسين علیه السلام. 13 حرز النبي. 14 ايضا حرز النبي. 15 ايضا حرز النبي. 16 دعاء حاجت مذكور با اضافات. 17 دعاء فرج: الهي بحق الخمسه محمد رسولك. 18 حرز النبي يا دعاء بيت المعمور: يا من اظهر الجميل.19 حرز امير المومنين علیه السلام: اللهم اني اسئلك صبرا جميلا. 20 دعاء اباذر: اللهم اني اسئلك ايمانا. در صفحه آخر مجموعه بخط ثلث بسيار خوب شرحي بعربي مبني بر اين كه اين مجموعه را بنام تحفه و هديه براي پادشاه كه او را اين گونه معرفي مي كند نوشته شده: السلطان بن سلطان و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان ابوالمظفر و الفتح و جاي اسم را خالي گذارده. داراي يك سر لوح، و دو صفحه اول نقاشي كامل شده، اول هر دعائي بر سر سوره مذهب اسم دعاء با

طلا نوشته شده. جلد روغني زمينه مشكي پشت و رو گل و بوته اعلي. كاغذ قديمي، مجدول بطلا، و ميانه سطر ها تذهيب شده. عده اوراق (24) صفحه (9) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1121)

تفسير بيضاوي (2)

(152) تفسير بيضاوي اين نسخه كامل بخط نسخ خوب در سنه (982) نوشته شده، كاتب از اول تا آخر سوره كهف يعقوب بن ابوبكر حداد و كاتب از سوره مريم تا آخر قرآن محمد هاشم بن سيد جعفر سيراني مي باشد. آيات قرآني با سرخي نوشته شده. صفحات مجدول بشنجرف و زنگار است. حواشي متعدد بدون امضاء و با امضاء حسين و امضا هاي رمزي بر صفحات اين نسخه نوشته اند. جلد چرمي ضربي. كاغذ حنائي بعضي از اوراق آب ديده و بعضي هم وصالي شده (عده اوراق 503) صفحه (29) سطر. داراي يك سر لوح قديمي. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2093)

تفسير جلالين

[49] تفسير جلالين عربي در تاليف اين تفسير دو نفر از بزرگان علماء شركت داشته اند، يكي جلال الدين محلي و ديگري جلال الدين سيوطي است و بهمين مناسبت مشهور به " جلالين " شده، شرح حال محلي ذيلا درج و از سيوطي پس از اين نام خواهيم برد، محلي از سوره بقره تا آخر بني اسرائيل را تفسير نمود ولي عمرش باخر رسيد و موفق با تمام آن نشد، جلال الدين سيوطي از سوره مريم تا آخر قرآن كريم و سوره حمد را تفسير نموده و بدين مناسبت تفسير اين سوره را در آخر گذارده اند و اين تكميل را در سنه (871) بانجام رسانيده است ولي چنان كه نوشته اند هيچ يك از جلالين بسمله را تفسير نكرده و يكي از متاخرين بتفسير آن مبادرت نموده. جلال الدين محلي شافعي ابو عبدالله محمد بن احمد بن محمد ابراهيم بن

احمد 864 - 791) از فقهاء و متكلمين و ادباء شافعيه است و در مصر متولد شده در ابتداء بزازي مي كرده پس از چندي كار خود را بديگري گذاشت و مشغول تحصيل علوم و فنون شد از محضر درس اقصرائي و بي جوري و شمس بساطي و علاء بخاري كه از معاريف علماء آن عصر اند استفاده نموده، مولفات ايشان زياد ولي همه باختصار است از آن جمله شرحي بر جمع الجوامع و شرحي بر ورقات امام الحرمين كه هر دو در اصول فقه است و شرحي بر منهاج الطالبين بنام " كنز الراغبين " نوشته كه در فقه شافعي است و شرحي از رود نيل و منشا و مجري و عجائب و غرائب آن در كتابي نوشته اند. صاحب كشف الظنون گويد: يكي از علماء يمن گفته اند حروف از ابتداء قرآن تا آخر سوره مزمل و حروف تفسير همين قسمت را شماره كرده ام آن ها را مساوي يگديگر ديدم ولي از سوره مدثر تا آخر قرآن حروف تفسير پيش از حروف قرآن است. طرز اين تفسير آن است كه كلمات آيات را بكلمات سهل تري كه مبين معاني و مقصد آن باشد ترجمه و اعتماد بر بهترين اقوال در اين باب نموده و اعراب كلماتي كه تعيين آن ها محتاج اليه است نيز بيان شده و قرآئت مختلفه كلمات را ذكر نموده و تمام اين ها را با بهترين و مختصر ترين و زيباترين عبارات و با بكمال اختصار ادا كرده اند و از تطويلات بيهوده و ذكر مطالبي كه جاي آن ها در علوم ديگر است صرف نظر كرده اند. اين كتاب مكرر در ايران و هندوستان و مصر چاپ شده است و حواشي متعدد خوب بر آن نوشته اند بكشف الظنون ج 1 ص 308 مراجعه شود. آغاز: - بسمله الحمدلله حمدا موافيا مكافئا لمزيده. (166) تفسير جلالين اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده و كاتب نامي از خود و سال تحرير نبرده. جلد چرمي ضربي، كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (298) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2008)

حاشيه شيخ جعفر بر شرح لمعه (1)

(479) حاشيه شيخ جعفر بر شرح لمعه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده،

كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و مشتمل بر حواشي از ابتداء كتاب طهارت تا قسمتي از حواشي كتاب احياء موات مي باشد، چند سطرازآخر صفحه اول نوشته نشده و باندازه چهار صفحه بين صفحه اول، و دوم افتاده است و آخرين سطر نسخه اين است: فلابد من جعل ملك مشروطا باحد الامرين و الكلام بعد موضع نظر در سنه (1294) در كتابخانه اعتضاد السلطنه بوده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (149) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2557).

بحار الانوار (9)

(282) بحار الانوار اين نسخه از باب " اخصاء الدواب " سماء و العالم تا آخر كتاب است و بخط نسخ در سنه (1230) نوشته شده. جلد چرمي ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (151) صفحه (31 سطر واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1768)

تفسير جواهر التفسير (1)

(171) جواهر التفسير اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر مجلد اول و قسمتي از مجلد دوم است، آخر آن افتاده، نام كاتب و سال كتابت معلوم نشد، شايد در قرن دهم نوشته شده، آخرين سطر موجود كه در تفسير آيه (81) سوره نساء مي باشد اينست: من احبني فقد احب الله و من اطاعني فقد اطاع الله زبان دشمنان دراز شده با يكديگر باز مي گفتند. يك ورق از ميان ورق اول و دوم افتاده است. دو صفحه اول نقاشي شده و داراي تذهيب بسيار خوبي است. سه سر سوره دارد كه اسامي سوره ها را بر آن ها نوشته اند و داراي دو سر لوح بسيار زيبا است. جلد سوخته و طلاكوب بسيار ممتاز. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (676) صفحه (24) سطر. قطع رحلي بزرگ. طول (39 سانتي متر (عرض (29 سانتي متر (نمره كتابخانه (1948)

مختصر النافع (5)

(630) مختصر النافع اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب بوده، تقريبا دوازده ورق از اواخر كتاب كه مشتمل بر قسمتي از كتاب حدود و تمام كتاب قصاص و سه مبحث از كتاب ديات بوده افتاده و چهار ورق نيز از آخر كتاب افتاده است، ورق آخر موجود نسخه از كتاب قصاص همين كتاب است و بي ترتيب در آخر گذارده شده، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي بدون امضاء و با امضاء نوشته شده و بعضي از اوراق و صالي شده است. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (187) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2270).

حاشيه ملا ميرزاي شرواني بر معالم (1)

(687) حاشيه ملا ميرزاي شرواني بر معالم الاصول اين نسخه را بخط نستعليق عبدالحميد بن محمد حسين كرهرودي در سنه (1216) نوشته است بر كنار بعضي از صفحات تعليقاتي تحرير گرديده، حاشيه آقاي بهبهاني بر معالم ص 564 و قسمتي از كتاب اصول كه مشتمل بر مباحث الفاظ و ناتمام است و منظومه در اصول از ملا محسن كرمانشاهي در حاشيه آن است اين منظومه و اصول بي نام در همين فصل ذكر خواهد شد و تحقيقات مولف اين كتاب را در موقع درس يكي از شاگردانشان بدون ذكري از خود و نامي از استاد در حواشي بعضي از صفحات آن نوشته و در ذيل آن نگاشته اند: هذا من تقرير السيد دام ظله حين الدرس در كتابخانه و اول نسخه اين حاشيه بنام ملا ميرزا جان بر معالم ثبت شده و غلط است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق تمام نسخه (170) اوراق اين كتاب (110) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (855).

رساله در وجوب نفسي و غيري طهاره - رساله در وجوب نفسي و غيري طهارت

[196] رساله در وجوب نفسي و غيري طهاره عربي در اين رساله چنان كه از عنوان فوق معلوم ميگردد از وجوب نفسي و غيري طهارت بحث شده و بايد دانست كه اين مسئله يكي از مسائل مختلف فيه فيه مي باشد و علماء دو دسته اند برخي براي طهارت وضو و غسل و تيمم وجوب نفسي قائل شده و بعضي ديگر وجوب غيري در باره آن معتقداند. مولف از خود در رساله نام نبرده ولي در يكي از صفحات چنين نوشته اند: و قال خالي قدس الله روحه في البحار. و چنان كه پيش گذشت آقا باقر بن محمد اكمل آقاي بهبهاني از مرحوم مجلسي بخال تعبير مي كنند بنا بر اين بعقيده نگارنده مولف رساله آقاي بهبهاني رحمه الله علیه مي باشد [179] ص (389) در اين رساله كليه اقوال و ادله فقهاء چون مرحوم فيض در مفاتيح و محقق سبزواري در كفايه و آقا حسين خونساري در شرح دروس و صاحب مدارك در مدارك را در نفسي و غيري بودن وجوب نقل و در آن ها بحث نموده و از فحوي كلمات ايشان پس از تصديق بر تكافوء ادله طرفين ميل بوجوب غيري طهاره ظاهر و در حدود (1100) بيت است. آغاز: بسمله و الحمدلله و العاقبه للمتقين و لا عدوان الا علي الظالمين الخ. (506) رساله در وجوب نفسي و غيري طهارت اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و ضميمه قسمتي از شرح بر ارشاد علامه است كه در كتابخانه تحت نمره (2487) ثبت شده و عده اوراق آن (35) و در هر صفحه (15) سطر و كاغذ آن سمرقندي است، خصوصيات ديگر بكتاب شرح ارشاد اين فهرست و نمره مذكور كتابخانه مراجعه شود.

شرح كبير يا رياض المسائل (8)

(577) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه كه مشتمل بر كتاب زكوه تا آخر جهاد است بخط نسخ نوشته شده، كاتب نيز از خود و سال كتابت در اينجا نام نبرده عينا كاتب آن نويسنده نسخه سابق مي باشد و چندين ورق كاغذ ننوشته در آخر نسخه است. جلد چرمي كاغذ فرنگي. عده اوراق (258) صفحه (23) سطر. واقف

سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2499).

حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي (5)

(180) حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي - اين نسخه را بخط نستعليق خيلي خوب در سنه (1092) مير محمد صادق حسيني مازندراني تحرير نموده، در بعضي از صفحات حاشيه هاي شيخ بر اين حاشيه را نيز دارد. جلد ساغري مذهب. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (94) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (22/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2100)

منتخب بحار الانوار (3)

(408) منتخب بحار اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، و كتابت آن ناقص مانده، مشتمل بر از ابتداء كتاب صلوه تا اواخر باب وجوب استقرار در صلوه مي باشد و آخرين سطر آن اينست: و لا تطئوه [و لا تتها و نوابه] فان قوما ممن كان در كتابخانه و بر خود نسخه بنام رساله در صلوه ثبت و وقف گرديده و پشت ورق اول نوشته كه در سال (1286) داخل كتابخانه اعتضاديه شده است. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (133) صفحه (20) سطر. قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار. طول (21 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2613).

حاشيه شيخعلي بر ارشاد (1)

(481) حاشيه شيخعلي بر ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نستعليق در سنه (968) نوشته شده كاتب از خود نام نبرده، مشتمل بر حواشي كتاب طهارت تا اواخر بيع است. در حاشيه صفحات اين نسخه حاشيه هائي از خود مولف و شهيد و عباراتي از كتب فقهيه چون بيان و قواعد و مهذب و دروس نگاشته شده است. اين حاشيه در كتابخانه و بر خود نسخه بنام حاشيه شيخعلي بر شرايع ثبت و وقف شده ولي بامراجعه بكشف الحجب و نسخه ديگر اين كتابخانه كه بر آن تصريح شده: حاشيه

شيخعلي بر ارشاد. و مراجعه و مطابقه ابتداء اين نسخه با آغاز نسخ موجوده در كتاب خانه رضويه مسلم گرديد كه حاشيه شيخ بر شرايع نيست. رساله فخريه فخر المحققين در نيه، و دوازه امام خواجه نصير الدين طوسي، حاشيه شرايع از شيخ علي بن محمد بن حسن بن زين الدين شهيد ثاني رحمه الله علیه و نفليه كه از آن ها در اين فصل نام برده و خواهيم برد ضميمه اين كتابست جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق تمام كتاب (163) اوراق اين نسخه (80). صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2600).

حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي (4)

(179) حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضائي اين نسخه بخط نستعليق متوسط نوشته شده، صفحه آخر كتاب كه متضمن چند سطر آخر حاشيه بوده افتاده، كاتب و سال تحرير معلوم نيست، ظاهرا در قرن يازدهم نوشته شده و آخرين سطر موجود اينست: اذا كان حفظ البيت لازما عن الكلب الصوري فلا ريب ان تخليه بيت القلب عن الكلب المعنوي جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (117) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (20 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2103)

مجموعه ورام

[142] مجموعه ورام عربي مولف اين كتاب ورام بن ابي فراس مي باشد ابوالحسين ورام بن ابي فراس عيسي بن ابي النجم النخعي الاشتري كه از زها دو علماء قرن ششم بوده و شيخ منتجب الدين كه از معاصرين آن جنابست در فهرست خود ايشان را چنين ستوده اند: ابوالحسين ورام... عالمي بزرك مقام است و ايشان را در حله زيارت كرده ام در خدمت سديد الدين محمود حمصي در حله تحصيل كرده اند. و صاحب امل الامل در ذيل نام و رام بن ابي فراس گفته اند: وجد مادري حضرت سيد

بن طاوس مي باشند و كتاب " تنبيه الخواطر و نزهه النواظر " كه كتابي نيكو است تاليف ايشانست جز اين كه در آن احاديث غير معتبر ديده مي شود و حضرت شهيد مراد شهيد اول است بواسطه محمد بن جعفر مشهدي از اين عالم نقل روايت نموده اند انتهي. و در صحيفه الصفا پس از ذكر نام ورام بن ابي فراس و تجليل و احترام كامل بنحوي كه از منتجب الدين نقل شد گويد: ورام را كتبي است كه از آن ها مجموعه او است كه معروف ب " تنبيه الخاطر و نزهه الناظر " مي باشد و از شيخ محمود حمصي روايت مي كند و شيخ منتجب الدين و محمد بن جعفر مشهدي از او روايت مي نمايند انتهي. اين مجموعه مشتمل بر اخبار موعظه و نصيحت و اخلاق اسلامي است ولي چون در آن احاديث مرسله و مرفوعه زياد است و بعلاوه بقاعده تسامح در ادله سنن رواياتي از عامه نيز آورده و غث و ثمين را از يكدگر تميز نداده چندان طرف توجه واقع نگرديده و حضرت مجلسي در مقدمات كتاب بحار الانوار در ذيل اشخاصي كه چندان بكلمات و عبارات آن ها اعتمادي نيست چنين نوشته اند: و همچنين كتاب " تنبيه الخاطر " و مولف آن كه در اجازات از آن ها نام برده شده و مشهور اند لكن چون اين كتاب مختص بموعظه و اخلاق مي باشد مولف چندان توجه ننموده و غث و ثمين اخبار را نقل كرده اند. كليه شرح فوق از روضات الجنات ص 228 ج 4 ترجمه گرديد در كشف الحجب ص 580 اين كتاب و مولف آن اين گونه ضبط شده: نزهته الناظر و تنبيه الخاطر في الترغيب و الترهيب و المواعظ و الزواجر المشهور بمجموعه الورام للشيخ الامام العامل قدوه الطائفه الحقه و مقتدي الفرقه الناجيه كمال

المله و الحق و الدين ابي ورام ابن ابي فراس اوله الحمدلله الاول بلا ابتداء و الاآخر بلا انتهاء الخ. و نيز در كشف الحجب ص (579 و 580) دو كتاب بنام " نزهه الناظر " يكي تاليف حسين بن محمد بن حسين بن نصر حلوائي در كلمات قصار و مواعظ ائمه اطهار عليهم السلام و ديگري در اشباه و نظائر در فقه تاليف شيخ نجيب الدين ابي زكريا يحيي ابن سعيد كه عموي حضرت محقق صاحب شرايع بوده اند (از

علماء اماميه نقل شده است. آغاز: بسمله الحمد لله الاول بلا ابتدآء و الاخر بلا انتهاء الخ.

مناجات المعصومين و غيرهم (1)

(133) مناجات المعصومين و غيرهم يا روح الارواح و حيوه الاشباح اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، در سنه (1275) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده، دو آيه از قرآن كريم را پشت آخرين صفحه آن نوشته اند. داراي يك سر لوح ظريف، و دو صفحه اول تذهيب شده، تمام صفحات مجدول بطلا و زنكار و شنجرف است، اسامي مناجات ها را با طلا نوشته اند. جلد ساغري مذهب. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ. عده اوراق (82) صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع بغلي. طول (12/5 سانتي متر (عرض (8 سانتي متر (نمره كتابخانه (1111)

شرح شرايع يا مدارك الاحكام (1)

(536) شرح شرايع يا مدارك الاحكام اين نسخه بخط نسخ در سنه (1219) بنا بر آنچه در آخر كتاب صلوه است نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده در حاشيه بعضي از صفحات عباراتي از غايه المرام نگاشته شده، تصحيح و مقابله گرديده و مشتمل بر كتاب طهارت صلوه و زكوه و خمس و صوم و اعتكاف و قسمتي از كتاب حج است تا مبحث نيه و كتابت آن نا تمام مانده، پشت صفحه اول يادداشت مختصري در بيان اسم و نسب مولف آقا محمد مهدي عبدالرب آبادي بخط خود نگاشته اند. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (316) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (34 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (2651)

اكمال الدين و اتمام النعمه (2)

(272) اكمال الدين اين نسخه را بخط نسخ خيلي خوب در سال (1238) عبدالكريم كهدوئي يزدي نوشته و چند ورق از اوائل كتاب مجدول بطلا است. جلد

ساغري مشكي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (279) صفحه (20) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (24 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1834)

جامع المقاصد (4)

(470) جامع المقاصد اين نسخه بخط نستعليق بي نقطه نوشته شده كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده شايد خط مولف باشد و مشتمل بر شرح قسمتي از صلوه صله كسوف تا آخر كتاب و كتبي بعد از آن و قسمتي از شرح كتاب متاجر است، پشت صفحه اول كتاب و در كتابخانه بنام حاشيه شيخ علي بر قواعد ثبت و وقف گرديده، مقابله با جامع المقاصد گرديد اين كتابست و نيز پشت صفحه اول ياد داشت هائي كه يكي از آن ها را آقا محمد علي پسر مرحوم شيخ عباس بلاغي نوشته اند مي باشد. جلد مقوائي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (104) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2538)

بحار الانوار (3)

(276) بحار الانوار اين نسخه قسمت اول از مجلد ششم بحار الانوار است، و مشتمل بر شرح حال حضرت ختمي مرتبت از قبل از تولد تا آخر باب اعجاز قرآن باب 19 مي باشد، بخط نسخ نوشته شده، كاتب و سال كتابت رقم نگرديده. جلد چرمي كهنه. كاغذ سمرقندي. مجدول بزنگار و سرخي. عده اوراق (300) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1777)

اثني عشريه (2)

(440) اثني عشريه صوميه اين نسخه بخط نسخ محمد قطب الدين الغفاري كه از معاصرين مولف بوده اند نوشته شده، نسخه نيز در زمان مولف تحرير گرديده و ظاهرا تصديق بر مقابله آن بخط مولف است، حاشيه هائي از مصنف بر مطالب كتاب

كه در ذيل آن ها منه دام ظله تحرير گرديده دارد. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (22) صفحه 13 سطر. خصوصيات ديگر به نسخه نمره (439) اين فهرست و نمره (2670) كتابخانه مراجعه شود.

شرح عميدي يا منيه البيب

[279] شرح عميدي يا منيه البيب عربي مولف اين كتاب حضرت عميدي رحمه الله عليه است [215] ص (465) و شرح بر كتاب " تهذيب الوصول " علامه حلي رحمه الله علیه مي باشد، در ص (562) شرح اين كتاب گذشت و مولف نام اين شرح را " منيه اللبيب في شرح التهذيب " گذارده و از شروح بسيار ممتاز تهذيب الوصول مي باشد، مولف فهرست رضويه ج 2 در ص (206) شارح آن را ضياء الدين عبدالله بن محمد بن علي بن محمد بن احمد بن علي اعرج حلي رحمه الله عليه كه برادر سيد عميدالدين عميدي رحمه الله علیه مي باشند دانسته و گويند: صاحب روضات را شبهتي دست داده كه اين شرح و تسميه را بسيد عميد - الدين نسبت داده با اين كه خود مي گويد در اكثر نسخ در آخر اين شرح سيد ضياء الدين عبدالله نام خود را مرقوم داشته ولي نسبت عميد هميدالدين اشهر و انسب است لكن چون هر دو نسخه در خزانه مبارك هست و تطبيق شد مخالف يكديگرند در عبارت الخ انتهي مراد از اين استدراك آنست كه شرح ديگري بر تهذيب نيز در كتابخانه رضويه موجود و در ص (189) ج 2 آن را نسبت بسيد عميدالدين عميدي داده است ولي نگارنده را عقيده بر عكس ايشانست و تصور مي كنم نامي كه در آخر بعضي از نسخ اين كتاب از سيد ضياء الدين مشاهده مي شود نه از لحاظ شارح بودن بلكه بملاحظه كاتب بودن ايشانست و كاتبين بعد نسخي را كه از روي آن نسخه نوشته نيز بنقل عبارت كاتب اول پرداخته اند چنان كه همين معني از عبارت نسخه (80) كه در ص (208) ج 2 فهرست رضويه است و موجب اين عقيده شده خود بهترين شاهد بر مدعي مي باشد و آن اينست: فرغ من تسويده العبد الفقير الي الله تعالي عبدالله بن محمد بن علي بن محمد بن احمد بن

علي الاعرج الحسيني في 25 رجب 740). چرا كه كلمه تسويده ظهور در استنساخ دارد نه در تاليف و شرح، و دليل حكم ديگر بر بطلان نسبت اين كتاب به سيد ضياء الدين آنست كه شيخ حر عاملي رحمه الله علیه كه نزديك تر بعصر مولف است در ج 2 ص (49) امل الامل كتاب " منيه اللبيب في شرح التهذيب " را از مولفات سيد عميد الدين عبد المطلب دانسته و شرحي بر تهذيب را بدون نام از مولفات سيد ضياء الدين برادر عميدي دانسته و چون در هيچيك از دو كتاب نام شارح نيست شهرت تاليف " منيه اللبيب " به عميدي و تصريح شيخ حربد ان بهترين مرجح براي تصديق باين نسبت است. در كشف الحجب و الاستار در ص (569) و هديه الاحباب ص (204) نيز تاليف اين شرح به سيد عميد الدين نسبت داده شده. صاحب امل الامل در ج 1 ص (30) آن كتاب در ذيل مولفات حضرت شهيد اول گويد: ايشان را كتابي بنام " جامع البين في فوائد الشرحين " است و در آن ميان دو شرح بر تهذيب كه يكي از سيد عميد الدين و ديگري از سيد ضياء الدين مي باشد جمع نموده و نسخه اي از آن را كه بخط حضرت شهيد ثاني بود ديدم. انتهي. صاحب كشف الحجب در ص (330 و 331) شش شرح ذيل را بر كتاب تهذيب نام برده: 1- شرح تهذيب الوصول تاليف جمال الدين بن عبدالله بن محمد بن الحسن الحسيني الجرجاني كه در سال (927) از تاليف آن فراغت يافته و نسخه اي از اين شرح كه سال (991) نوشته شده در كتابخانه فاضليه موجود است. 2- شرح تهذيب الوصول تاليف عميدي همين كتاب. - 3 - شرح تهذيب الوصول تاليف شيخ عبدالنبي جزائري شاگرد شيخ علي بن عبدالعالي كركي. 4- شرح جمال الدين محمد حسيني استرابادي نسخه اي از اين كتاب را سراغ نداريم و احتمال مي دهيم كه اين شرح همان شرح اول است و مولف كشف الحجب در اثر تغيير در كيفيت بيان اسم مولف در دو نسخه از اين شرح آن را دو كتاب دانسته اند. 5- شرح تهذيب الوصول تاليف سيد مجد الدين عباد بن احمد بن اسمعيل الحسيني. 6- شرح تهذيب الوصول تاليف منصور مشهور به " راستگو " و

اين شرح مزجي و نه زياد بزرگ و نه مختصر است. در فهارس موجوده شرح ديگري بر اين كتاب جز شرح سيد ضياء الدين برادر عميدي و شرح شهيد ثاني بر تهذيب الوصول نيافته ام. شرح عميدي در حدود (22000) بيت است. آغاز: بسمله اللهم اني احمدك حمدا لا يقدر حصره و لا يحصر قدره الخ انجام: و حيث انتهي كلام المصنف الي هنا فلنقطع الكلام حامد ين لله تعالي نواتر نعمه و تظافر الائمه و نعه و قسمه - خ د و نصلي علي سيد الرسل و هادي السبل و خاتم الانبياء محمد المصطفي و آله الائمه الاصفياء صلوتا لا انقطاع لها و لا انقضاء {1) {1) و الحمد لله وحده و صلي الله علي من لا نبي بعده قد فرغ من تسويده العبد المفتقر الي الله الغني عزيز الله بن عنايت الله الحسيني الخلخالي في 24 شهر صفر ختم بالخير و الظفر من شهور سنه 960 حامدا لله و مصليا علي رسوله و ائمه الطاهرين اجمعين.

تفسير جامع الستين - تفسير جامع الستين

[47] تفسير جامع الستين فارسي اين تفسير متعلق بسوره يوسف علیه السلام و تاليف حضرت ملا حسين كاشفي است حسين بن علي واعظ كاشفي بيهقي سبزواري متوفي (سنه 910) كه از دانشمندان و علماء و واعظين بزرگ قرن نهم و دهم هجري بوده و صاحب تصانيف و تاليفات بسيار بزبان عربي و فارسي مي باشد، از جمله مولفات ايشان جواهر التفسير و مواهب عليه و روضه الشهداء و انوار سهيلي و اخلاق محسني بفارسي است، مولف محترم در علوم رياضي و نجوم و اعداد دستي قوي داشته و تاليفاتي دارد و چنين مي نمايد كه شيعي مذهب بوده اگرچه ظاهرا در سلك علماء عامه اند انتخابي از مثنوي را با شرح بعضي از مطالب آن بنام " لب لباب " بايشان نسبت مي دهند چنان كه از مقدمه كتاب بر مي آيد مصنف محترم مطالب كتاب را املاء نموده و جمعي مي نوشته اند و چون سوره مباركه خاتمه يافته مقدمه بقلم خود بر آن نگاشته و بمناسبت اين كه آيات سوره را در شصت فصل تفسير كرده اند آن را " جامع الستين " نام گذارده و براي بيان مراد و تشريح كامل توضيحات و استشهاداتي از آيات

ديگر و اخبار و قصص و حكايات آورده و باشعار فارسي مزين ساخته و راستي كتابي عرفاني و تاريخي و اخلاقي و ادبي است. آغاز: بسمله الحمدلله الخالق الاكبر و الصلوه علي سيد البشر و شفيع المحشر و السلام علي حاكم الصراط و ساقي - الكوثر و آله الطاهرين الا طهر. (163) تفسير جامع الستين اين نسخه بخط نستعليق خوب نوشته شده كاتب و سال تحرير رقم نشده، ظاهر از خطوط قرن سيزدهم است بعضي از صفحات چند سطري از آن نوشته نشده چنين مي نمايد كه نسخه كه اين كتاب از روي وي نوشته شده اوراق آن پاره بوده و اين سطور ننوشته را نداشته، غر آخر كتاب هم مقداري نوشته نشده آخر سطر موجود اين است: رسول صلی الله علیه و اله و سلم سلكان بن بشير را با عمر و بن معاذ فرمان داد تا او را بكشند ايشان گفتند يا رسول الله ما با او بر نيائيم. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و شنجرف. عده اوراق (186) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار، قطع و زيري. طول (28 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2001)

تحفه نوابيه و هديه اخرويه - تحفه نوابيه و هديه اخرويه

[5] تحفه نوابيه و هديه اخرويه فارسي مولف و مترجم اين كتاب سيد محمد جعفر مكني بابي المظفر حسيني است؟ و چنان كه در مقدمه كتاب خود تصريح كرده اند اين تاليف و ترجمه براي شاهزاده بيگم باني مدرسه شاهزاده ها در اصفهان بوده. مترجم كتاب مفتاح الفلاح شيخ بهائي را با ادعيه آن بفارسي ترجمه نموده و هر جا كه محتاج بتوضيح و تشريح بوده خود داري از آن ها نكرده و پس از ختم كتاب مطالبي را بتفصيل ذيل بر آن اضافه نموده و كتاب خود را بر مقدمه و 9 باب بدين گونه مرتب ساخته: مقدمه تا باب ششم بترتيب مفتاح الفلاح. باب هفتم در ذكر مختصري از اعمال و زيارات و ادعيه سه ماه رجب و شعبان و رمضان. باب هشتم - در اعمال ايام متبركه در غير از سه ماه مذكور و زيارات و ادعيه آن ها. باب نهم - در ذكر مجملي از اوقات و آداب و ادعيه سفر. كليه ادعيه و زيارات اين سه فصل را نيز بفارسي ترجمه و

در ذيل آن ها نوشته اند. آغاز: بسمله فرائد لالي حمد و ستايش و نفايس جواهر شكر و نيايش كه از تقاطر سحاب فضل و مرحمت. انجام: اميد از پروردگار كريم آنست كه بگرداند اين كتاب را بسبب رغبت و خواهش مردم بعمل بامور مذكوره در آن از جمله خيرات جاريه باقيه و ذخائر دائمه غير فانيه الحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا. (32) تحفه نوابيه و هديه اخرويه اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1086) محمد حسين اصفهاني نوشته. جلد چرمي طلاكوب. كاغذ دولت آبادي. اولين صفحه تذهيب مختصري داشته ولي در اثر افتادن در آب ضايع شده. مجدول بطلا. عناوين وترجمه ادعيه با شنجرف. قطع وزيري. واقف سپهسالار. ورق اول و آخر وصالي شده. دو صفحه آخر كتاب ننوشته بوده دعاء استخاره و نماز اول ماه بر ان نوشته شده. عده اوراق (380) صفحه (21) سطر - طول (25/5 سانتي متر (عرض (16/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2130)

مختصر النافع (4)

(629) مختصر النافع اين نسخه مشتمل بر تمام كتاب است و بخط نسخ خوب محمد حسين بن ملانظر علي جيلاني در سنه (1204) نوشته شده و در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي از تنقيح و شيخعلي و مهذب و غيره نگاشته شده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (266) صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2272).

شرح شرايع يا مطالع الانوار (1)

(558) شرح شرايع يا مطالع الانوار اين نسخه مجلد اول و مشتمل بر ابتداء كتاب صلوه تا مبحث نيه است. بخط نسخ خوب سيد غفور بن ابراهيم در سنه (1229) نوشته شده عنوان مطالب كتاب با سرخي در حاشيه تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (429) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2274).

ذخيره المعاد (6)

(496) ذخيره المعاد اين نسخه بخط نسخ خوب علي بن محمد تقي در سنه (1250) نوشته شده و مشتمل بر كتاب زكوه تا آخر حج است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (221) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض 20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2334).

تفسير جوامع الجامع (3)

(169) جوامع الجامع اين نسخه نيز مشتمل بر تفسير تمام قرآن كريم است و بخط نسخ خوب نوشته شده، ورق آخر كتاب كه مشتمل بر چند سطر از خاتمه كتاب بوده افتاده از اين جهت سال تحرير و محرر معلوم نيست. آخرين سطر موجود اينست: علي جواهر التفسير و زواهره مكتنزا ببواطن عامه و ظواهره عديم النظير في الكتب جديرا. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (290) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1951)

تفسير مواهب عليه

[82] تفسير مواهب عليه فارسي اين تفسير تاليف حضرت ملا حسين كاشفي [47] مي باشد. تاليف آن پس از اتمام جلد اول جواهر التفسير شده. مولف در مقدمه گويد: چون جلد اول جواهر التفسير باتمام رسيد و شروع در تاليف مجلدات سه گانه ديگر آن بتاخير مي افتاد. بخاطرم گذشت كه تفسير و ترجمه مختصري از قرآن كريم براي مطالعه حضرت امير عليشر كه عاري از تفصيل زياد باشد عجاله برشته تحرير در آورم تا بموقع فرصت حجاب از چهره مجلدات جواهر التفسير بردارم. عبارت ذيل را از مقدمه چون مبين طرز و كيفيت اين تفسير است نيز نقل مي كنم: " و در اين ترجمه ملا حظه حذف و اضمار و تخصيص و تعميم و حقيقت و مجاز واضح آيت بروجهي كه شامل بعضي از وجوه تفسيري باشد مذكور خواهد شد و از اسباب نزول

و قصص انبيا آن چه اصح و اشهر است بطريق خير الكلام سمت ذكر خواهد يافت و برخي از سخنان ارباب تحقيق در محلش صورت تلفيق خواهد پذيرفت و از قرائت معتبره روايت بكر و امام عاصم رحمهما الله كه در اين ديار صفت اشتهار و ربته اعتبار دارد ثبت مي گردد و در بعضي از كلمات كه حفص را با او مخالفت است و سخن بسبب آن خلاف تغييري كلي مي يابد اشارتي مي رود. تاليف اين تفسير در محرم سنه (897) شروع و در شوال سال (899) خاتمه يافته، مشهور بتفسير حسيني نيز مي باشد، در فهرست آصفيه نوشته تفسير چاپ شده ولي مانديده ايم. كشف الظنون ص 380 ج 2 نوشته: ابوالفضل محمد بن ادريس البدليسي متوفي در سال (982) اين تفسير را بتركي ترجمه كرده است. آغاز: بسمله بعد از تمهيد قواعد محامد الهي و تاسيس مباني ثناخواني حضرت رسالت پناهي عليه و علي آله و صحبه صلوه مصونه عن التناهي نموده مي شود. انجام: باتمام رسيد و فرزند ارجمند لا زال قدره عليا و قلبه صفيا در تاريخ اتمام آن رباعي انشاد فرموده و ايراد آن در آخر اين اوراق مناسب

نمود هو هذا: با خامه كه اين نامه اقبال نوشت. و انحام سخن [با يمن الفال] نوشت. گفتم مه و روز و سال تاريخ نويس في الحال دوم ز شهر شوال نوشت.(899)

وافي (5)

(429) وافي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر جزء اول و دوم و سوم از كتاب است، كاتب نامي از خود و سال كتابت در آخر هيچ يك از كتب نبرده، در آخر جزء اول محمد بن عبدالغفور بن مرتضي ملقب بمومن برادر زاده مصنف چنان چه خود ذكر كرده اند (در سنه 1107) مرقوم داشته اند كه اين جزء از وافي بر من خوانده شده و تصحيح گرديده است، قبل از ورق اول كتاب جدولي را كه علم الهدي فرزند مصنف براي بيان رموز اين كتاب موافق بيان خود مصنف در مقدمه وضع كرده اند بر ورق بزرگي نوشته شده است، در سنه (1270) داخل كتابخانه اعتضاديه شده و پشت ورق اول يادداشت گرديده است، در كنار بعضي از صفحات

حاشيه هاي مختصري تحرير شده و اطراف نسخه آب ديده ولي به خطوط سرايت نكرده است. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (360) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1929).

مفتاح الفلاح (1)

(126) مفتاح الفلاح اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده، كاتب و سنه كتابت رقم نگرديده، ولي از قرائن بر مي آيد كه در قرن يازدهم نوشته شده. جلد چرمي روغني و ضربي.كاغذ سمرقندي. عده اوراق (150) صفحه (15)سطر واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (13/5) نمره كتابخانه (2177)

منظومه زبده الاصول

[297] منظومه زبده الاصول عربي ناظم اين منظومه چنان كه از سال تاليف آن بر مي آيد حضرت ميرزا قوام الدين قزويني رحمه الله است ميرزا قوام الدين محمدبن محمد مهدي حسيني سيفي قزويني {1) {1)كه از ادباء و فضلا قرن دوازدهم هجري و شاگردان حضرت شيخ جعفر نجفي محشي شرح لمعه مذكور در ص (394) اين فهرست بوده و سال ها خدمت ايشان تلمذ نموده و قطعات و قصائد مشهوره اي در مدح پيغمبر صلي الله عليه وآله و ائمه الطاهرين علیهم السلام و در مراثي آن ها سروده و ارجوزه اي در تجويد دارد و لمعه شهيد را بنظم در آورده و آن را " التحفه القواميه " ناميده و كتب كافيه شافيه، مختصر حاجي، زبده الاصول، خلاصه الحساب، رساله اسطر لاب و غيره را نيز بنظم در آورده و منظومه زبده الاصول ايشان مشتمل بر (1031) بيت و در سال (1104) از نظم آن فراغت يافته است. آغاز: بسمله الحمد لله العلي العالي ذي النور و البهاء و الافضال انجام: و احمد الله مصليا علي ختم الرساله و آله العلي (743) منظومه زبده الاصول اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، كاتب

از خود و سال كتابت نام نبرده و ضميمه مجموعه ايست كه در كتابخانه تحت نمره (968) ثبت گرديده و بعضي از آن ها در سال (1256 و 1261) نگاشته شده و نسخيكه اين مجموعه شامل آن ها مي باشد از اين قرار است: 1- تهذيب الوصول علامه حلي. 2- منظومه در تجويد از محمد بن جزري. 3- صرف مختصر. 4- آداب مناظره از جامع العلوم امام فخر رازي. 5- رساله در منطق. 6- رساله در علم حساب و جبر و مقابله تاليف ابوالعلاء محمد بن احمد بيهقي. 7- رساله در آداب بحث. 8- شرح قصيده شيخ الرئيس هبطت اليك. 9- رساله در حقيقت و مجاز از زمخشري. 10- حاشيه محمد بن محمد بن احمد بن محمد بر لمع شهاب الدين احمد بن نائم در علم حساب 11- قاعده ضرب اعداد بطريق قدماء. 12- رساله در معاني و بيان و بديع 13- رساله در حساب. 14- قسمتي از اصول فقه كه ظاهرا شرح وافيه سيد صدر است. 15- يك صفحه از ترجمه رساله اماميه كه حضرت امام رضا علیه السلام براي مامون تاليف كرده اند و حضرت شيخ بهائي ترجمه كرده اند. ______ (1} (1} روضات الجنات ص (149) ج 1.

وسائل

لد اول عينا طبع گرديده است. سه مجلد اين كتاب در اين كتابخانه موجود و نمره آن ها اينست (3912 و 3913 و 3914). آغاز وسائل: بسمله الحمدلله الذي فطر العقول علي معرفته و وهبها العلم بوجوب وجود وحد انيته الخ. آغاز فهرست آن: بسمله الحمدلله الذي سهل لنا تحصيل علوم الدين و يسر لنا معرفه احكام الشرع المبين الخ. _____ (1} (1} مشغري منسوب به مشغر با ميم مفتوحه و شين معجمه مفتوحه و غين معجمه ساكنه و پس از آن راه نام قريه از قراء جبل عامل است لولو البحرين (ص (50) {2} (2 تاريخ تولد مولف را از امل الامل و وفات ايشان را از " هديه الاحباب " و شرح حال ايشان از روضات ص (644) و لولو البحرين در ص 50 و كشف الحجب ص (135) و سلافه العصر در علماء شام و امل الامل ص (25

قسمت اول) و هديه الاحباب ص (123) نقل شده است.

حاشيه شيخ محمد تقي بر معالم الاصول (2)

(684) حاشيه شيخ محمد تقي بر معالم اين نسخه بخط نسخ محمد باقر اصفهاني در سنه (1264) نوشته شده و مشتمل بر مجلد اول و دوم است. جلد ميشن نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (185) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (853).

تفسير آيات الاحكام اردبيلي - " زبده البيان في براهين احكام القرآن " نهاده اند ولي مشهور بايات الاحكام اردبيلي شده (2)

(143) آيات الاحكام اردبيلي اين نسخه كامل بخط نسخ خوب در سال (1081) نگاشته شده كاتب آن ابراهيم نام است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (254) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (0482)

ترجمه مفتاح الفلاح خوانساري

[6] ترجمه مفتاح الفلاح خوانساري فارسي اين كتاب ترجمه آقا جمال خوانساري است جمال الدين محمد بن حسين بن جمال الدين محمد خوانساري متوفي (سنه 1125) ايشان از اجله علماء فقه و اصول و حكمت و صاحب تصنيفات متعدده در علوم مذكوره و معاصر ملا محمد باقر مجلسي بوده اند مفتاح الفلاح شيخ بهائي را كلمه بكلمه ترجمه نموده ادعيه و اذكار آن را عينا نقل و ترجمه آن ها را ذيل آن نوشته اند مطالب كتاب هر جا محتاج بتوضيح بوده در حاشيه مرقوم داشته. تفسير سوره فاتحه را كه شيخ در آخر كتاب مرقوم داشته ترجمه ننموده و فقط سوره را بفارسي ترجمه كرده و آن چه محتاج بتوضيح بوده در حاشيه بفارسي ذكر و قبل از شروع بترجمه مقدمه اي در سبب تاليف و اين كه درزمان سلطنت شاه صفي ثاني {1) {1) بوده مرقوم فرموده اند. آغاز: بسمله مفتاح فلاح دنيا و عقبي و مقدمه نجاح آخرت

و اولي. انجام: و راه آنان كه انعام كرده بر ايشان نه خشم گرفته بر ايشان و نه گمراهان. (33) ترجمه مفتاح الفلاح اين نسخه بخط نستعليق خوب نوشته شده اسم كاتب و سال كتابت را ندارد از قرائن ذيل تصور مي رود با اولين نسخه باشد كه از سواد بياض رسيده و يا حتما در زمان حيات مترجم نوشته شده است. يكي اين كه پس از آخرين كلمه مقدمه بيصه نوشته شده و ديگري اين كه در آخر تمام حواشي كتاب جم را كه رمز اسم آقا جمال است چنان كه خودشان هم در مقدمه متذكر شده اند بدون ره كه عموما پس از فوت محشي متعقب اسم يا رمز اسم آن ها گذارده مي شود نوشته در صورتي كه حواشي شيخ را پس از حرف ش كه رمز ايشان است ره گذارده اند. گذشته از اين ها كيفيت خط و كهنگي نسخه دلالت كامل بر اين مدعا مي كند. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (127) صفحه (20) سطر. قطع وزيري. مجدول بطلا. واقف سپهسالار. طول (25 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2187) نسخه ديگري از اين كتاب ضميمه زاد المعاد نمره (58) اين فهرست است. ______ (1} (1} چنان كه از تواريخ استفاده مي شود بلكه مورخين بدان تصريح كرده اند شاه سليمان اسمش صفي ميرزا بوده و پس از سلطنت شاه صفي ثاني خوانده مي شود ولي چون بدين نام خوش نداشت مقرر داشت وي را شاه سليمان گويند اين مطلب را شاردن كه يكي از سياحان ارو پائي است و همان روز ها در ايران بوده نوشته و در صفحه (209) ج 2 منتظم ناصري نقل شده. هر دو نسخه از اين كتاب كه در كتابخانه است و ظاهرا يكي از ان ها كهنه ترين نسخه بلكه اولين نسخه ايست كه از سواد بياض رسيده در مقدمه ان ها نوشته شده كه اين ترجمه را تقديم شاه صفي ثاني نموده ولي نسخه كه در سنه (1243) نوشته شده و در كتابخانه مجلس است قبل از اسم شاه صفي ثاني اسم شاه سليمان را ذكر نموده گذشته از اين كه سلاسه عبارت بر هم خورده ممكن نيست كسي سلطان را بنامي كه خوش ندارد بخواند، و ما قسمتي از مقدمه را از نسخه مجلس عينا نقل مي كنيم " قره باصره سلطنت و جهان باني و غره ناصيه عظمت و

كشور ستاني نخل بلند چمن سعادت و اقبال نهال برومند گلشن دولت و اجلال ديباچه دفتر وجود سر لوح صحيفه جود نسيم گلستان عدل و انصاف شعله نيستان جور و اعتساف موسس قوانين نصفت و معدلت موكد قواعد رافت و مرحمت خلف الصدق خاندان خلافت دره التاج دودمان ولايت زينت افزاي افسر جهانباني مسند آراي سرير صاحب قراني گلدسته گلستان مصطفوي نو باوه بوستان مرتضوي السلطان شاه سليمان الصفوي الموسوي الحسيني لازالت سرادق جلاله مربوطه باطناب الشهور و الاعوام و ظلال معدلته علي روس الانام مدي الليالي و الايام باده نوش بزم تقربات رباني صدر نشين محفل عنايات يزداني سلطان شاه صفي ثاني لازال محفوظا بالنصر و التاييد السجاني گردد " قسمتي كه ابتداء ان زينت و انتهاي آن الايام است عبارات مذكوره است بنابر آن چه گذشت تاليف كتاب بايستي در سنوات اوليه سلطنت يعني در (1078 يا 1079 يا 1080) شده باشد.

منهاج الهدايه (1)

(661) منهاج الهدايه اين نسخه مجلد اول و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر هبه است، بخط نسخ خوب محمد علي بن محمد اسمعيل حسيني در سنه (1254) نوشته شده، داراي يك سر لوح خوب و صفحات آن مجدول بطلا و سرخي و زنگار است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (161) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2491).

شرح شرايع يا مطالع الانوار

[212] شرح شرايع يا مطالع الانوار عربي اين كتاب تاليف حضرت حجه الاسلام رشتي اعلي الله مقامه مي باشد [198] ص (422) و يكي از شروح مفصله شرايع الاسلام است شارح چنان كه درروضات ص (125) ج 1 مذكور است بشرح كتاب صلوه تا آخر احكام اموات در پنج مجلد پرداخته و مشتمل بر اكثر قواعد و ضوابط

فقهي است بلكه اكثر از مسائل فقهيه از طهارت تا ديات را دارا مي باشد و در تدقيق و تحقيق بدرجه بسيار بالا رسيده و توان گفت كه شرحي بدين جامعي كمتر نوشته شده و از كتب بسيار نفيس بشمار است. مجلد پنجم اين كتابخانه تا آخر صلوه كسوف است و نسخ ديگري از اين كتاب را در كتابخانه اي نيافتم و در آخر مجلد پنجم نوشته شده و پس از اين مجلد ششم در احكام اموات است بنابر آن چه روضات نوشته اند شش مجلد آن تاليف گرديده است. و ممكن است كه پس از كتابت اين نسخه شارح بشرح بقيه كتاب صلوه تا آخر احكام اموات كه صاحب روضات نوشته اند موفق گشته و ضميمه مجلد پنجم كرده باشند آغاز: بسمله بعد حمدالله علي آلائه و افضاله و الصلوه علي مفخر قطان ارضه و سمائه محمد سيد رسله و آلع و اصحابه الخ

قواعد الاحكام يا قواعد علامه (4)

(611) قواعد الاحكام يا قواعد علامه اين نسخه مشتمل بر تمام كتاب است و بخط نسخ خيلي خوب محمد امين بن ميلا مير سالكدهي در سنه (1065) نوشته شده، در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از ايضاح و شيخ علي و دروس و بدون امضاء نگاشته شده، پشت آخرين صفحه اشعاري از مولانا محمد مهدي طباطبائي در ذكر اشخاصي كه روايت آن ها صحيح است در هفده بيت نوشته شده و در ورقي بعد از آن فهرست بيست و يك كتابي كه قواعد شامل آن ها است تحرير گرديده. جلد تيماجي مذهب. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (519) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2230).

من لا يحضره الفقيه (1)

(411) من لا يحضره الفقيه اين نسخه مشتمل بر تمام مجلدات كتاب و اسانيد آنست، ورق اول كه مشتمل بر ديباچه بوده افتاده است. كاتب آن محمد علي نام در سنه (1020) مي باشد و در حواشي صفحات مطالب افتاده از متن و حواشي مختصري

نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (260) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (26 سانتي متر (عرض (20) سانتي متر (نمره كتابخانه (1884).

رساله در ارث

[194] رساله درارث عربي اين ساله را حاج ميرزا ابوالقاسم كلانتري مدرس طهراني رحمه الله عليه صاحب تقريرات ميرزا ابوالقاسم بن محمد علي {1236 - 1292) (1) {1 كه از مبر زين شاگردان مرحوم شيخ انصاري اعلي الله مقامه بوده و پس از تحصيل مقدمات ادبيه و فقه و اصول در طهران و اصفهان بيست سال از محضر و مدرس آن جناب استفاده و استقاضه نموده و موفق بتحصيل تصديق اجتهاد از ايشان شده و چون در سال (1277) بطهران بر گشت مدرس مدرسه فخريه خان مروي گرديد و تا آخر عمر در طهران متوقف و اكثر مسائل فقه و اصول را در دو كتاب كه چندين رساله است با تحقيقي وافي و اسلوبي نغز برشته تاليف در آورده است بدين تفصيل: رساله در صحيح و اعم، رساله در اجتماع امر و نهي، رساله در اجزا، رساله در مقدمه واجب و امر بشيء. رساله در مسائل تخصيص و مجمل و مبين و مطلق و مقيد، رساله در مفهوم و منطوق، رساله در استصحاب، رساله در اصل برائه رساله در حجيه ظن، رساله در حسن و قبح و ملازمه، رساله در مشتق، رساله در اجتهاد و تقليد و رساله در تعادل و تراجيح. اين رسائل موسوم به " مطارح الانظار " و مشهور به " تقريرات شيخ " گرديده و در سال (1314) چاپ شده است. و در فقه: طهارت، خلل صلوه، صلوه مسافر، غصب، وقف، لقطه، قضا و شهادات، رهن، احياء موات. رساله در تقليد، زكوه و اجاره. حاج ميرزا ابوالفضل كه از فضلاء و ادباء نامي قرن چهاردهم بوده و مدرسه سپهسالار ناصري را ايشان افتتاح نموده و طلبه نشين كرده و خود بتدريس در آن اشتغال و رزيده و شرحي بر زيارت عاشوراء نوشته فرزند اين جناب است. اين رساله رد بر رساله آقا سيد اسمعيل بهبهاني پدر مرحوم آقا سيد عبد

الله بهبهاني قائد مشروطيت ايران اعلي الله مقامهما كه در اثبات و ارثيت رجب نام متولد از فضه كنيز از عزيز الله بن حاج احمد طهراني و طعن بر آن هائي كه حكم ايشان را بر خلاف قواعد دانسته اند مي باشد، مولف مذكور رساله را با انشائي روان و سلاستي در بيان نگاشته و يك يك عبارات مرحوم بهبهاني را نقل و برد آن پرداخته اند و پس از آن شرح قضيه را با تمام خصوصيات و نقل جريان محاكمه ايشان بفارسي مرقوم كه فارسي زبانان نيز از آن بهره ور گردند. آغاز: بسمله الحمدلله ملهم انوارالعلم و الصواب و صلي الله علي محمد و آله الخ. (504) رساله در ارث اين نسخه كه مشتمل بر دو قسمت عربي و فارسي است در سنه (1287) بخط نسخ نوشته شده و كاتب از خود نام نبرده و در همين سال وارد كتابخانه اعتضاديه شده و پشت ورق اول يادداشت گرديده، پاره از عبارات رساله اصلاح شده و بجاي آن عبارات ديگر تحرير گرديده ظاهرا اين قسمت خط خود مولف است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (57) صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2426). _______ {1} (1 نامه دانشوران ج 1 ص (472). الماثر و الاثار ص (160).

رساله در قرائت

[88] رساله در قرائت فارسي اين رساله داراي چهار صد بيت كتابت است، مولف از خود نام نبرده و نامي نيز براي كتاب نگذاشته از كيفيت عبارات آن چنين معلوم مي شود كه مولف از عامه بوده و از طرز انشاء تصور مي رود كه او آخر قرن هشتم تاليف شده باشد با اختصاري كه دارد مشتمل بر مطالب زياد و مفيدي است و از سجاوندي نقل هائي دارد. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين بدان كه براي ترتيب اداء نظم قرآن از قراء سبعه چنين آمده است. انجام بزيادت بيان گفتن حروف محتاج نگردد بحرمت النبي و آله الامجاد پس از اين اسامي قراء سبعه و در سه شعر سوري كه آيه سجده در آن ها است در نسخه ذيل ذكر شده است. (254) رساله در

قرائت اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1046) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده و ضميمه كتاب نمره (2014) كتابخانه است. خصوصيات ديگر نسخه در ذيل نسخه نمره (258) اين فهرست نوشته شده.

الكتاب الثاني من الكامل الفريد

[90] الكتاب الثاني من الكامل الفريد عربي اين كتاب شرح قرائت ابن كثير و روايات و شرح حال را وي او است. مولف آن ابوموسي جعفر بن مكي بن جعفر موصلي در سنه (702) هجري مي باشد و چنان كه خود مولف در ابتداء كتاب ذكر كرده اند اين كتاب فقط در شرح قرائت ابن كثير و شرح روايت او از كتاب " حرز الاماني " شاطبي است و پيش از شروع بمقصود اسم و نسب و شرح حالات ابن كثير و راوي او را بيان كرده است. پشت صفحه اول اين كتاب نوشته شده: الكتاب الثاني من الكامل الفريد في التجريد و التفريد يشتمل علي حصر مذهب الامام ابن كثير بروايتي احمد - البزي و محمد قنبل بالاسناد عنه رحمه الله عليهم اجمعين الخ. در كشف الظنون و سائر فهرست ها نامي از اين كتاب نيست. از عبارت مذكور فوق معلوم مي شود كه حتما مولف قبل از اين كتاب كتاب ديگري در شرح قرائت يكي ديگر از قراء هفتگانه مذكور در حرز الاماني تاليف كرده بوده و شايد كتب ديگر يهم باين نام در بيان قراءه سائر قراء در شرح حرز الاماني تاليف كرده باشند ولي چنان كه مذكور شد نام و آثاري از آن ها نيست. آغاز: بسمله و الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي سيدنا محمد النبي الامي خاتم النبيين صلي الله عليه و علي آله و اصحابه الطيبين الطاهرين يقول المفتقر الي عفو ربه العلي ابو موسي الخ. انجام: تم تاليفها و نجز تصنيفها علي يد الفقير الي رحمه ربه العلي ابي موسي جعفر بن مكي بن جعفر الموصلي عفا الله عنه في الثامن و العشرين من شعبان سنه اثنين و سبعمائه في شيراز و المسئول من المطالع لها ان يعفو عن زلل تاليفها و يتجاوز عن خطل تصنيفها و يستغفر لمولفها و قاريها و الحمد لله اولا و آخرا. (256) الكتاب الثاني من الكامل الفريد في التجريد و

التفريد يا شرح شاطبي اين نسخه را بخط نسخ در سنه (757) محمد بن عبدالله فسير جاني در شهر شيراز از روي نسخه قوام الدين عبدالله بن محمود كه از علماء آن عصر بوده اند نوشته است. صورت اجازه قرائت از احمد بن محمود مدعو بفخرالدين عشره بنام علي بن محمودزاده كه در سنه (707) نوشته بوده اند نيز تحرير شده و پس از اين رساله در بيان اين كه قرآن بر دوازده ترتيب نوشته شده و پس از آن رموز وقوف سبحاوندي را همين كاتب مذكور فوق نوشته و در آخر آن چنين نوشته اند: نقلته من خط الامام ابي المكارم فسح الله مدته و كثر امثاله و لا حرمنا من رحمته. پشت ورق اول و آخر كتاب و اوراق زيادي كه در ابتداء و انتهاء نسخه است مطالب متفرقه نوشته شده و كتاب در آب افتاده ولي خطوط آن ضايع نشده است جلد تيماجي. كاغذ فستقي. عده اوراق (62) صفحه (21) سطر واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2016)

شرح شرايع يا مدارك الاحكام

[210] شرح شرايع يا مدارك الاحكام عربي اين كتاب كه شرح شرايع الاسلام است شارح آن حضرت سيد محمد معروف بصاحب مدارك اعلي الله مقامه مي باشد محمد بن علي ابن حسين بن ابوالحسن موسوي عاملي جبعي {946 - 1009) (1) {1 اين عالم جليل از علماء و دانشمندان معروف امياميه و پسر دختر حضرت شهيد ثاني رحمه الله علیه اند و با شيخ حسن دائي خويش همدرس و رفيق و انيس بوده، در علوم ادبيه و رياضي و منطق و فقه و اصول و كلام و حديث متبحر بوده چندي درك محضر حضرت مقدس اردبيلي را نموده و طرف توجه آن بزرگوار از لحاظ علميت و زهد و تقوي شده و چنان كه گذشت شرح ارشاد ايشان را كه ناقص شده بود تكميل كرده اند و مدتي خدمت ملا عبدالله يزدي صاحب حاشيه ملا عبدالله مشغول تحصيل منطق و مطول و حاشيه خطائي و حاشيه خود ايشان بر اين دو كتاب اخير بوده و ملا عبدالله مرحوم در همان اوقات حاشيه خويش را بر تهذيب المنطق تاليف مي كرده اند و با

شيخ حسن بن شهيد ثاني رحمه الله علیه نيز از محضر پدر خويش علي بن ابي الحسن و سيد علي صائغ و شيخ حسين بن عبدالصمد كه همه از شهيد ثاني روايت مي كنند استفاده نموده اند. مولفات ايشان حاشيه بر استبصار، حاشيه بر تهذيب، حاشيه بر الفيه شهيد، شرح مختصر النافع چنان كه در ذيل شرح ارشاد اردبيلي ذكر شد اين شرح براي تكميل نقص آن كتاب نوشته شده و صاحب روضات نوشته اند كه من بيشتر از شرح كتاب نكاح تا كتاب نذر از اين كتاب را نديده و بعضي از مشايخ معاصر گفته اند كه من نيز بر بيش از اين از اين شرح اطلاع نيافته و از علماء هم بيش از اين اندازه را نشنيده ام كه تاليف كرده باشند و نيز شواهد ابن ناظم را جمع كرده و مولفه مهم ايشان كتاب مدارك است كه در سال (998) از تاليف كتاب حج آن مجلد سوم فرغت يافته اند. اين كتاب بنا بتصريح مولف در آخر آن موسوم به " مدارك الاحكام في شرح شرايع الاسلام " است و مولف فقط توفيق بر شرح كتاب طهارت تا آخر حج را يافته و در مقدمه گفته اند: چون مولف مسالك الافهام در شرح شرايع الاسلام ابتداء آن باختصار گذرانيده جمعي خواستار شده كه شرح مفصلي كه متضمن ادله احكام بوده باشد و مشكلات و معضلات آن كتاب را كه در مسالك بهمان حال گذارده اند حل نمايم لذا اين كتاب را تاليف نمودم انتهي. و اين قسمت را به سه مجلد تقسيم نموده و شرحي قولي بر شرايع مي باشد و چنان كه از نام آن معلوم مي شود متضمن ادله احكام از كتاب و سنت و اجماع و عقل است و از كتب معروفه استدلالي اماميه و داراي وقع و موقعيت مهمي است. آقا محمد علي بهبهاني متوفي سنه (1216) فرزند آقاي بهبهاني رحمه الله علیه شرحي بر اين كتاب نوشته اند. مدارك بضميمه متن آن كتاب شرايع و عبارات مسالك الافهام در اين مبحث و حاشيه آقاي بهبهاني در سال (1274) در طهران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله المحمود لالائه المشكور لنعمائه المعبود لكما له المرهوب لجلاله الخ. _______ (1} (1} روضات ص 630 ج 4، هديه الاحباب ص (179)، امل الامل ص (29)، لولو ص (34).

مجموعه ادعيه و غيره

(109) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ خوب آقا احمد خونساري در سنه (1279) مي باشد. و در آخر (14) ورق مجدول ننوشته دارد، و مشتمل بر ادعيه ذيل است: 1 دعاء صبح كه اول آن اينست: اللهم اني اصبحت اشهدك و كفي بك شهيدا. 2 تعقيب نماز ظهر: يا من اظهر الجميل. 3 تعقيب نماز عصر: استغفرا الله الذي لا اله لا هو 4 تعقيب نماز مغرب: ان الله و ملائكته يصلون علي النبي. 5 تعقيب نماز عشاء: اللهم بحق محمد و آل محمد صلی الله علیه و اله و سلم. 6 ايضا تعقيب نماز عشاء: بسم الله خير الاسماء بسم الله رب الارض و السماء.7- دعاء صباح معروف. 8 دعاء كميل 9 دعاء ايام هفته حضرت سجاد علیه السلام از ملحقات صحيفه. 10 دعاء احتجاب. 11 دعاء جهه تسخير دشمن كه اول آن اينست: بسمله اللهم سخر لي اعدائي كما سخرت الريح لسليمان. 12 دعاء حضرت سجاد علیه السلام في طلب السعاده. 13 دعاء غلبه بر دشمنان كه اول آن اينست: بسمله آمنت بالله وحده لا شريك له و كفرت بالجبت و الطاغوت 14 دعاء هر صبح و شام كه اول آن اينست: اللهم صلي علي محمد و آل محمد صلی الله علیه و اله و سلم و اغفر لي و لوالدي و ارحمهما. 15 دعاء سريع الاجابه كه اول آن اينست: يا عدتي دون العدد و يا رجائي و المعتمد. جلد تيماج. كاغذ ترمه. مجدول بطلا و سرخي و زنكار. داراي يك سر لوح. عده اوراق (68) صفحه (68) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي طول (15 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (2154)

تفسير فارسي عرفاني

ازي گفت اهل توريت گفتند ابتدا آفرينش روز يكشنبه بود تا باخر روز اذينه و روز شنبه روز فراغ بود و روز استوآ الله بر عرش از اين جهت شنبه را تعظيم نهادند و ساختند و اهل انجيل گفتند ابتداء افرينش روز دو شنبه بود و روز يكشنبه روز فراغ بود و استوآ الله بر عرش و آن را بزرگ داشتند اما مذهب اهل سنت و جماعت و اصحاب حديث آنست كه ابتداء خلق روز شنبه بود تا باخر پنجشنبه قالوا و كان السابع

يوم الجمعه الذي استوي الله علي عرشه و فرغ من خلقه و عظمه و شرفه و جعله عيدا للمسلمين و فيه دلاله علي تشريف يوم الجمعه لان الله عزوجل فيها خلق آدم و اسجد الملئكه و ادخله الجنه. ان ربكم الله الذي خلق السموات و الارض في سته ايام مي گويد كه خداوند شما اوست كه هفت آسمان و هفت زمين و هر چه در آن بشش روزه بيافريد زمين و هر چه در آن بچهار روز آفريد و آسمان ها بدو روز و بيان اين در خبر ابن عباس است رضي الله عنهما كه گفت: خلقت الارض و ما فيها من شييء في اربعه ايام و خلقت السماء في يومين و اين آن گه بود كه سائي روزي پرسيد كه بر من مشكل شده است آن چه رب العزه گفت: رفع سمكها فسويها و اغطش ليلها و اخرج ضحيها و الارض بعد ذلك دحبها. آن سائل گفت اين دليل است كه نخست آسمان آفريد و پس زمين جائي ديگر گفت: خلق الارض في يومين و يجعلون له امدادا الي فوله ثم استوي الي السماء و اين دليل است كه نخست زمين آفريد ابن عباس آن سائل را الخ. النوبه الثالثه قوله تعالي: ان ربكم الله الذي خلق السموات و الارض رب نام نور بيغام و مهر بيوندست، پروردگار جهانيان و دارنده خلقان و ديان مهربان، پاكست و بي همتا و داور جون و چرا و نا آلوده بهيچ ناسزا، بيداست خود را بدرستي بيداست، خرد اردبهستي پيداست، دل را بدوستي يگانه پسند و پداشت، هر كس رسنده و بار است داشت، دل ها تاونده هر چيزي را خداونده و هر هستي را بدارنده و هر فرار سيدني را پروراننده. اول رب گفت نصيب عامه خلق را پس الله گفت نصيب عارفان و صديقان را رب است آرام دهنده دل نيك مردان الله است غارت كننده جان عارفان رب است دهنده نعمت بخواهند كان الله است او كننده مهر بدل دوستان رب است كي نعمت ديذار بر مومنان ريزد الله است كي عارفان را با ديدار چراغ مهر افروزد، پير طريقت گفت مهر و ديذار هر دو بهم رسيدند مهر ديذار را گفت تو چون نوري كه عالم افروزي ديذار مهر را گفت تو چون آتشي كه عالم سوزي الخ. (209) تفسير فارسي عرفاني اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و

سال كتابت نبرده و مشتمل بر تفسير از ابتداء سوره انعام تا آخر سوره برائت است، چند روق از ابتداء كتاب افتاده و اوراق اوليه هم پس و پيش صحافي شده، ظاهرا از خطوط قرن هفتم هجري است. در سال (1283) بكتابخانه اعتضاد السلطنه در آمده و در سال (1297) سپهسالار بر كتابخانه مدرسه خود وقف كرده اند. آغاز نسخه: همانست كه در سوره طه گفت من قبل ان يقضي اليك وحيه. انجام آن: لم الد و لم اولد و لم يكن لي كفوا احد. جلد ميشن مذهب. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (476) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2004) _____ {1} (1 سخن و سخنوران تاليف آقاي بديع الزمان ص (275) ج (1. {2} (2 در اين تفسير بدينگونه ضبط شده ولي مشهور اينست " كازين زندگي چون بيمري بماني. (3} (1}در فهرست رضويه آيه غلط نقل شده و صحيح آن اينست: ما آمنت قبلهم من قريه اهلكناها.

مختلف الشيعه يا مختلف علامه (5)

(636) مختلف علامه اين نسخه را بخط نسخ خوب محمد يوسف اصفهاني در سنه (1242) نوشته و مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه است جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (273) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2283).

توحيد صدوق (2)

(296) توحيد صدوق اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، چند ورق از آخر آن افتاده، ظاهرا از خطوط قرن دهم مي باشد و آخرين سطر آن اينست: قال عمران يا سيدي اشهد انه كما وصفت ولكت بقيت. جلد ميشن. كاغذ قديمي. عده اوراق (253) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1837)

قواعد الاحكام يا قواعد علامه (3)

(610) قواعد الاحكام يا قواعد علامه اين نسخه نيز مشتمل بر تمام كتاب است و بخط نسخ خوب محمد تقي بن حيدر الشولستاني شهير بسهروردي در سنه (1051) نگاشته شده، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه شيخعلي و مطالبي از ايضاح و شرح قواعد و بدون امضاء تحرير گرديده است جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (205) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (33 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2231).

تبصره المتعلمين

[170] تبصره المتعلمين عربي اين كتاب تاليف حضرت علامه حلي رحمه الله علیه است [164] ص (355) و يكي از كتب فقهيه اماميه مي باشد، با اختصار زيادي كه دارد مشتمل بر تمام كتب و مباحث فقه و كاملا موضح مقاصد آنست، شماره مسائل آن را بعضي (4000) نوشته اند، شرح هائي مختصر و مفصل بر آن نوشته شده و بعضي از آن ها چاپ گرديده از آن جمله سه شرح بزرگ و متوسط و كوچك تاليف سيد مهدي قزويني نجفي حلي و شرح محمد حسن شريعتمدار از علماي قرن 13 هجري و شرح محمد حسن بن آل ابي خميس احسائي متوفي سنه (1310) و شرح محمد حسن بن سميع نقل از فهرست كتب خطي معارف ج 1 ص 83 و شرح مختصر حضرت آقا سيد محسن عاملي شامي مد ظله كه در سنه (1349) تاليف و در همان سال در شام چاپ شده و نسخه آن تحت نمره (3944) در اين كتابخانه مي باشد و حضرت آقاي آقا ضياء الدين عراقي مد ظله كه از مراجع تقليد و علماء بزرگ معاصر اند شرحي نافع و مبسوط و مفصل بر اين كتاب مرقوم و قسمتي از آن چاپ شده است، ترجمه فارسي اين كتاب در كتابخانه معارف در طهران موجود ولي مترجم آن معلوم نيست (فهرست كتب خطي معارف ج 1 ص 83) آغاز: بسمله الحمدلله القديم سلطانه العظيم شانه الواضح برهانه الخ. (457) تبصره علامه اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (977) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه

هائي بدون امضاء و نقل از مهذب و قواعد و نزهه العابدين و تنقيح و ارشاد و مختصر مصباح و تحرير و مختصر نافع و ايضاح و غيره نوشته شده، صحيفه الرضا كه در (22) ورق نوشته شده ضميمه اين كتاب است بصفحه (274) اين فهرست مراجعه شود. جلد تيماجي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق با صحيفه الرضا (120) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2553).

حاشيه شيخعلي بر ارشاد

[183] حاشيه شيخعلي بر ارشاد عربي اين تعليقه از رشحات قلم حضرت محقق ثاني رحمه الله علیه است [176] ص (381) و چنانكه از نسخ موجوده در كتابخانه رضويه معلوم مي شود (ج 2 ص 51) بر كتاب طهارت تا ديات تعليق گرديده و از حواشي مفيد اين كتابست و غرض محشي شرح و بسط كلمات و عبارات ارشاد الاذهان بوده و اشاره باقوال علماء در مسئله نيز نموده ولي از ماخذ و مدرك احكام و مسائل چيزي ننگاشته اند آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه علي محمد و آله اجمعين قوله فان السهو كالطبيعه الثانيه انما قال كالطبيعه لان الطبيعه امر وجودي و السهو امر عدمي الخ.

مجموعه سور و ادعيه

(95) مجموعه سور و ادعيه اين مجموعه مشتمل بر سوره فاتحه و بيست و سه دعا تعقيب نماز و غيره، و ادعيه سي روز ماه رمضان و دعاء كميل مي باشد، و بخط نسخ بسيار خوب بر كاغذ زرد و آبي و سفيد و نباتي نوشته اند،ترجمه همه مطالب را با سرخي بخط نستعليق خوب، و در حاشيه هر دعا بخط شكسته نستعليق خيلي خوب روايات راجعه بان ها را نيز نوشته اند، اطراف اوراق اين دعائ نقاشي هاي خيلي قشنگ برجسته از خود كاغذ شده، واطراف صفحات مجدول بطلا و شنجرف و اطراف سطور و خواص ادعيه مذهب است. اسم هر دعا را در سوره مذهبي با سرخي

و بعضي را با سفيد آب بخط ثلث نوشته اند. اسم كاتب نوشته نشده، مرحوم اعتضاد السلطنه شرحي پشت ورق اول مرقوم داشته اند: كه جمعي از فضلاي خط شناس در شب ششم رمضان سنه (1287) در كتابخانه من جمع بودند بعضي احتمال داند كه اين مجموعه خط آقا محمد علي خوانساري است وجناب لسان الحق ميرزا محرم گفتند خط ميرزا تقي است و خودم در مشهد مقدس حضور داشتم كه كاغذ آن را از قائم مقام گرفت. و نيز در همان جا نوشته اند كه در آخر صفحه پس از ختم ترجمه آخرين كلمه با سرخي ختم كتابت را در سنه (1264) نوشته و اين با بيان جناب لسان الحق منافات دارد اگر چه قول ايشان راست است و ممكن است ترجمه چند سال پس از تحرير اصل دعا باشد. داراي دو سر لوح خوب است. جلد تيماج و روي آن ترمه بوده ولي بيد آن را از ميان برده. كاغذ ترمه عده اوراق (51) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (992)

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (2)

(717) قوانين اين نسخه در سنه (1229) كتابت آن خاتمه يافته و مشتمل بر هر دو جلد كتاب مي باشد، كاتب آن بخط نسخ خوب محمد صادق بن حاجي حسينعلي گلپايگاني مي باشد، حواشي و تعليقات زياد از خود ايشان و بعضي ديگر از علماء بر پاره از اوراق نگاشته شده است جلد چرمي روغني. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (191) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (922).

بحار الانوار (5)

(278) بحار الانوار اين نسخه قسمت اول از مجلد هشتم " فتن و محن " است از ابتداء كتاب تا آخر باب (35)) في ماورد في جميع الغاصبين و المرتدين مجملا و بخط نسخ نوشته شده، كاتب آن سيد عبدالرضا حسيني در سنه (1225) مي باشد

تصحيح و مقابله شده، كلمات افتاده از متن و نسخه بدل ها را در حاشيه صفحات نوشته اند. جلد ساغري. كاغذ فرنگي. عده اوراق (309) صفحه (29) سطر.قطع رحلي كوچك. واقف سپهسالار. طول (31 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1773)

تفسير آيات الاحكام اردبيلي - " زبده البيان في براهين احكام القرآن " نهاده اند ولي مشهور بايات الاحكام اردبيلي شده (4)

(145) آيات الاحكام اردبيلي اين نسخه كامل بخط نسخ در سال (1087) نوشته شده، كاتب اسم خود را رقم كرده بوده ولي آن را محو كرده اند، دو ورق اول و بعضي از صفحات افتاده و بعضي ضايع بوده بخط نستعليق آن ها را نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ حنائي. عده اوراق (307) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2050)

همم الثواقب

م مغتنماتست و ثواب آن بر خداوند رحمانست و خداي تعالي در جزاء بر آوردن يك حاجت مومن يكصد هزار حاجت در روز قيامت بجهت حاجت بر آورنده بر مي آورد اول آن حاجات جنت است و بر آوردن يك حاجت مومن بهتر است در فضل و ثواب از هزار غلام در راه خداي تعالي يكبار آزاد كردن و بهتر است از حملان هزار اسب در راه خداي و بهترست از بيت حج كه در هر حجي صد هزار درهم انفاق كرده باشند و هر حجي بهترست از يك خانه پر از طلاء سرخ كه در راه خداي تعالي تصدق كنند تا فاني شود و احاديثي كه دلالت برفضل قضاء حاجت مومن دارد بسيار است و ما در اين رساله شريفه اكتفا بذكر دوازده حديث مي نمائيم حديث اول روايت كرده محمد بن يعقوب الخ. اين كتاب در حدود (6200) بيت مي باشد. آغاز: اما بعد {1) {1)

چنين گويد غبار راه شيعيان علي ولي علي نقي طغائي عفي الله عنه الخ. (437) همم الثواقب اين نسخه بخط نستعليق خيلي خوب نوشته شده دو ورق از اول و چندين

ورق از آخر آن افتاده از دو ورق اول قسمت زيادي از ورق دوم آن را نوشته اند ولي ورق اول و اوراق آخر را كاغذ هاي مجدول گذارده اند كه نواقص نسخه را تكميل نمايند ولي توفيق نيافته اند، اصل نسخه كهنه است و بقرينه حاشيه كه پس از آن منه عفي عنه نوشته شده و خط كاتب نسخه است گمان دارم كه خط مولف و نسخه اصل مي باشد و دو ورق اول هم داراي سر لوح و تذهيب بوده لذا از كتاب آن ها را جدا كرده و برده اند، كلمات افتاده از متن را نيز خود كاتب در حاشيه نگاشته اند و آخرين سطر نسخه اينست: عليه و علي آله الصلوه السلام بواسطه عصمت او بوده باشد. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (187) ننوشته در آخر (19) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1845). ______ {1} (1 چون ورق اول نسخه اين كتابخانه افتاده بود و در جاي ديگر با تفحص زياد نسخه ديگري از اين كتاب يافت نگرديد آغاز كتاب پس از بسمله معلوم نشد لذا از اما بعد نقل كرديم.

كافي يا جامع كافي (16)

(384) كافي چند كتاب از فروع و كتاب روضه اين نسخه در نجف اشرف در سنه (1024) بخط نسخ خوب محمود بن حسام الدين جزائري نوشته شده، چندين ورق از آن افتاده بوده نو نويس كرده اند و مشتمل بر كتب ذيل بدين ترتيب است: كتاب جهاد، معيشت، نكاح، طلاق، عتق و تدبير و كتابه، عقيقه، دواجن، زي و تجمل و مروه، صيد، ذبائح، اطعمه، اشربه، وصايا، فرائض، حدود، ديات، شهادات احكام، ايمان و نذر و كفارات و كتاب روضه. جلد تيماج كهنه ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (501) صفحه (24) سطر. قطع رحلي كوچك. واقف سپهسالار. طول (26 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1715).

تفسير آيات الاحكام فاضل مقداد - تفسير آيات الاحكام فاضل مقداد

[39] تفسير آيات الاحكام فاضل مقداد عربي اين تفسير كه متعلق بايات احكام

قرآن كريم است مولف آن حضرت مقداد اعلي الله مقامه مي باشد مقداد بن عبدالله بن محمد بن حسين بن محمد سيوري {1) {1) حلي اسدي {2){2) كه از علماء و فقهاء بزرگ اسلام و متكلمين عاليمقام شيعه اماميه بوده اند، مولفات مشهور ايشان عبارت است از نهج المسترشدين، و تنقيح الرايع في شرح مختصر الشرايع و شرح باب حاديعشر و شرح فصول حضرت خواجه نصير رحمه الله علیه و اين كتاب را مولف " كنز العرفان " نام نهاده اند. مولف محترم كنز العرفان را بترتيب كتب فقهيه مرتب نموده و از كتاب طهارت شروع و بقصاص و ديات خاتمه مي يابد، و آيات را بر وفق روايات و ارده از ائمه معصومين عليهم السلام تفسير نموده، و مشتمل بر نكات ادبي و فصاحتي آيات نيز مي باشد، و از كتب درجه اول در اين موضوع شمرده مي شود، و در سنه (1313) در طهران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي انزل علي عبده الكتاب لكل شيي تبيانا و جعله لتصديق الخ. (148) تفسير آيات الاحكام فاضل مقداد اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1022) محمدرضا بن سلطان محمد نام تحرير نموده، و در صفحه اول كتاب اسامي مشايخ و بزرگاني از راويان حديث و علماء مذهب شيعه اماميه نوشته شده، و اول آن ها علي بن ابراهيم است، و در صفحه دوم طريقه ختم سوره فتح را نوشته اند در حاشيه بعضي از صفحات مطالبي بدون امضاء و عباراتي از تفسير بيضاوي و كتاب قاموس نوشته شده. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي مهر زده. عده اوراق (361) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار قطع وزيري. طول (25/5 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2056) _____ {1} (1 سيوريكي از دهات حله است. (2} (2} سال تولد و وفات مولف بدست نيامد ولي در فهرست رضويه ص 8 9 ج 1 نوشته شده كه در حدود سال (822) بشيخ زين الدين علي بن الحسن علالا اجازه داده اند. صاحب امل الامل تاريخ تاليف نهج المسترشدين را سنه (792) ضبط كرده اند. و نيز در فهرست رضويه مذكور است: همين قدر بدست آمده كه در سفر عراق عرب فوت كرده و او را در صحراي شهروان بخاك سپرده اند و او را

در آن جا بقعه است مزار و نسبت قبر مقداد بن اسود كندي بان محل غلط و آن جناب در بقيع مدفون است.

غايه المرام و حجه الخصام (3)

(368) غايه المرام اين نسخه بقيه مقصد دوم و تا آخر كتاب است، پس از ختم و اتمام آن كتاب " المحجه فيما نزل في الحجه " كه بعد از اين خواهد آمد و كتاب تبصره الولي فيمن راي المهدي " مذكور در ص (221) اين فهرست كه هر دو از تاليفات

مولف غايه المرام است نوشته شده، و كاتب آن سيد حسين هندي در سنه (1268) بخط نسخ مي باشد. جلد ميشن. كاغذ ترمه. عده اوراق (434) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (34/5 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (1746)

شرح لمعه يا الروضه البهيه (9)

(589) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه كه بخط نستعليق خوب نوشته شده مشتمل بر مجلد اول است، در ورق از آخر كتاب ديون افتاده و آخرين سطر اين قسمت اين است: و لا تحل بموت المالك دون المديون للاصل و پس از اين قسمت يك ورق كاغذ ننوشته گذارده شده و پس از آن شروع بنوشتن كتاب نكاح نموده و آن را نيز ناقص گذارده و تا شرح عدم جواز تزويج حربا امه در صورت توانائي تزويج با زن حر از اين كتاب را بيشتر ننوشته و آخرين سطر نسخه اين است: و احتج المانع بروايه ابي بصير قال سئلته عن رجل فجر . جلد تيماجي روغني مستعمل. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (230) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2566).

لوامع صاحب قرآني

[140] لوامع صاحب قرآني فارسي اين كتاب ترجمه و شرح فارسي من لا يحضره

الفقيه است كه در همين فصل خواهد آمد، مترجم و شارح آن حضرت مجلسي اول ره است ص (120](254] و چنان كه خود در مقدمه نوشته اند پس از اين كه شرح عربي خود را بر بقيه نوشته و آن را تقديم پادشاه عصر شاه عباس ثاني صفوي كردم ايشان خواشتند كه آن را بفارسي ترجمه كنم امر سلطان را لازم الاطاعه ديدم و اين كتابرا نگاشته و آن را "لوامع صاحب قراني " ناميدم. طرز اين كتاب آنست كه الفاظ احاديث را كلمه بكلمه ترجمه بفارسي نموده و پس از آن اقوال علما را نيز در معاني آن ها باين سپس نظريه خود را اظهار داشته اند. قبل از شروع بشرح مقدمه كه مشتمل بر دوازده فائده كه هر يك متضمن مطالب سودمندي مي باشد نيز نگاشته اند. صاحب روضات ص (130) ج 1 گويد كه اين شرخ نيز باخر رسيده و چون شرح عربي آن صد هزار بيت كتابت دارد ولي در كشف الحجب ص (481) نوشته شده كه اين شرح تمام نيست و مولف فقط تا آخر زيارات كه آخر كتاب حج است تاليف كرده اند. در فهرست رضويه ص (81) فصل اخبار اين كتاب را بنام " لوامع المتقين " ثبت نموده و چنانكه معلوم شد نام اين كتاب " لوامع صاحب قراني " است و مولف آن فهرست اشتباه كرده اند و سه نسخه كه در آن كتابخانه است تا آخر اعتكاف كتاب صوم مي باشد. درسال (1322) تا (1324) لوامع صاحب قراني در طهران تا آخر كتاب حج آن چاپ سنگي شده است بنا بر اين قول صاحب كشف الحجب تاييد مي شود و ما با تفحصي كه كرده بتمام نسخ اين كتاب دست نيافته ايم. آغاز: بسمله حمديكه باقلام اشجار و مداد ابحار بر صفحات ليل و نهار شرح شطري از آن نتوان نگاشتن سزاوار فائض الانواريست كه الخ.

زبده الاصول

[273] زبده الاصول عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ بهائي رحمه الله عليه است [31] ص (71) و اين كتاب را در فن اصول فقه بطريق اختصار با كمال فصاحت در (700) بيت تاليف فرموده و خود حواشي و تعليقاتي كه در ص (569) شرح آن

داده شد بر آن نگاشته، علماء و دانشمندان متاخر از ايشان بشرح و تحشيه آن پرداخته بعضي از آن شروح را در اين فصل ذكر خواهيم نمود و پنج شرح غير از آنچه در اين فهرست ذكر خواهيم نمود يكي بفارسي و باقي بعربي در ص (336 و 337) كشف الحجب و الاستار از آن ها نام برده شده است، شيخ اسدالله بغدادي و ميرزا قوام الدين قزويني زبده را منظوم نموده و بعنوان "منظومه زبده الاصول" در همين فصل آن را نيز خواهيم نگاشت. زبده الاصول در سال (1319) در طهران چاپ سنگي شده است آغاز: بسمله ابهي اصل يبتني عليه الخطاب و اولي قول فصل ينتمي اليه الوالالباب الخ.

وقوف سجاوندي

اراضي سجاوند استفاده مي كند و ايشان نيز مي فرمايند مولفاتي چند از علمائي كه بدين جا منسوب اند از نظرشان گذشته است ولي با تتبعي كه بنده در كتب نموده جز اين مولف و محمد بن محمد سراج الدين سجاوندي مولف " رساله سراجيه " يا " فرائض سراجيه " كه كشف الظنون در ج 2 ص 181 و معجم المطبوعات ص 1007 و فهرست كتب عربي لندن ج 2 ص 248 و فهرست دار الكتب المصريه ج 1 در ضمن كتب فرائض مذاهب اربعه كسي ديگر را نديدم. (3} (3} اين عبارت كه مشتمل بر

اسم و كنيه مولف و پدر اوست و بغزنوي بودن ايشان تصريح كرده و سال وفات مولف را معين نموده از ص 182 ج 1 "فهرست الكتب الخديويه "استنساخ شده و " بروكلمان " در كتاب ادبيات عرب و "آلوارت " در فهرست كتب خطي عربي برلن نيز وفات مولف را سنه (560) هجري ضبط كرده اند. (4} (1} شرح فوق را از كتاب ادبيات عرب " بروكلمان " حضرت استاد آقاي دكتر رضا زاده شفق دامت بركانه ترجمه فرموده و مطالبي كه در اين جا از فهرست هاي اروپائي نقل گرديده از حضرت معظم له استفاده شده است و كتاب " الوقف و الابتداء " ظاهرا همين كتاب و قوف سجاوندي است كه مولف در آن از هفتگونه وقف صحبت كرده است.

مرشد العوام

[240] مرشد العوام فارسي مولف اين كتاب حضرت ميرزاي قمي رحمه الله عليه است [199] ص (425) و چنان كه صاحب روضات در ص (168 ج 3) نوشته و نسخه نمره (403) ج 2 فهرست رضويه آن را تاييد مي كند مشتمل بر تمام عبادات است طهارت، صلوه، صوم، اعتكاف، زكوه، خمس، حج و جهاد و چنان كه اولين نسخه ذيل پيش از شروع بكتاب طهارت رساله ئي كه مصنف در اصول دين نوشته اند دارا مي باشد و مولف فهرست رضويه اين كتاب را مشتمل بر اصول و فروع دين دانسته معلوم مي شود كه اصول دين را هم دارا مي باشد ولي ظاهرا چنان كه گذشت رساله در اصول دين را يكي از مولفات مستقله مولف و مرشد العوام را فقط در فروع دين نوشته اند بنابر اين اين رساله بايستي در فصل اصول دين كلام نگاشته شود. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و السلام علي محمد و آله اجمعين اما بعد چنين گويد ابوالقاسم بن حسن جيلاني كه اين چند كلمه ايست در بيان مسائل عبادالت الخ.

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب (4)

(513) سوال و جواب ميرزاي قمي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و اين سوال وجواب از مجموعه دوم مولف و مشتمل بر مسائل كتب ذيل است: طهارت، صلوه، زكوه، حج، امر بمعروف، تجارت، رهن، حجر، تفليس، ضمان، صلح، قسمت، مضاربه، مزارعه و مساقات، و ديعه، عاريه، اجاره و كالت، وقف و صدقات و كتاب هبه است. پس از آخرين جواب راجع به هبه دو سوال و جواب از مجموعه اول مصنف در كتاب صلح و يك سئوال و جواب از مجموعه سوم مصنف در كتاب بيع نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده، عده اوراق (193) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2360).

مجموعه سور و ادعيه

(99) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه را حافظ ابراهيم در سنه (1159) بخط نسخ خوب نوشته، و ادعيه آن مطابق روايات اهل سنت است، و در حاشيه هر دعائي روايت آن را ذكر كرده، و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- سوره يس 2- سوره حمد: 3- سوره اخلاص. 4- سوره ناس. 5- سوره فلق. 6- آيات متفرقه 7- چند دعاء كوچك. داراي يك سر لوح، و بيست و يك سر سوره، و دو صفحه اول مذهب، عناوين مطالب با طلا و شنجرف و سفيد آب نوشته شده، مجدول بطلا و شنجرف است جلد چرمي ضربي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (35) صفحه (9) سطر واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2167)

كفايه الاحكام (2)

(620) كفايه الاحكام اين نسخه مشتمل بر كتاب جهاد تا آخر ميراث است و بخط نسخ جواد بن زين العابدين موسوي در سنه (1242) نوشته شده، پشت صفحه اول فهرست كتبي از اين مجلد مشتمل بر آن ها مي باشد نگاشته شده و بر ورقي كه قبل از ورق اول است چند خبر از تهذيب و وسايل و عيون نوشته اند. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (300) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2266).

تفسير صافي

[66] تفسير صافي عربي مولف اين تفسير حضرت فيض ره است [12] در ذيل تفسير اصفي كه مختصر اين كتاب است بنقل مقدمه آن معلوم شد كه قرآن را مولف باخبار اهل بيت عصمت و طهارت علیه السلام تفسير نموده. قبل از شروع بتفسير مقدماتي راجع بقرآن و تفسير بنقل اخبار و بيان و توضيح آن ها بنام نبذات نوشته اند بدين تفصيل مقدمه اول: مختصري از آن چه راجع بتمسك بقرآن و فضيلت آن اخبار وارد شده. دوم: در بيان ادله بر اين كه علم قرآن نزد اهل بيت پيغمبر است. سوم: در بيان

اين كه قسمت مهمي از، قرآن راجع به اهل بيت و يا دشمنان ايشان است. چهارم: در بيان وجوه معاني تفسير و تاويل و ظهر و بطن و حد مطلع و محكم و متشابه و ناسخ و منسوخ و غير اين ها پنجم: مختصري از آنچه در منع تفسير قرآن از پيش خود وارد شده و سر در آن. ششم: مختصري از آن چه راجع بجمع قرآن و تحريف وي و زيادي و نقصان او اخبار وارد شده است. هفتم: مختصري از آن چه راجع باين كه قرآن تبيان هر چيزي است و تحقيق در معني آن. هشتم: مختصري از آن چه در اقسام آيات و مشتمل بودن آن ها بر بطون و تاويلات و انواع لغات و قراءات مختلفه و معتبره از آن ها اخبار وارد است. نهم: مختصري در بيان زمان نزول قرآن و تحقيقات آن. دهم: مختصري درمجسم شدن قرآن در روز قيامت جلو خوانندگان خود و شفاعت كردن او ايشان را و ثواب حفظ و خواندن آن. يازدهم: مختصري از اخبار وارده در كيفيت خواندن قرآن. دوازدهم: در بيان اصطلاحاتي كه مولف در تفسير آيات وضع كرده اند. در نظر اهل فضل اين تفسير مخصوصا نبذات آن بسي گرانبها است. اخباري را كه در تفسير و بيان آيات نقل كرده هر كدام محتاج شرح و بسط بوده بدان مبادرت كرده اند. بار ها در ايران چاپ شده، تاليف آن در سنه (1075) بوده و تقريبا (70000) بيت است سال تاليف از روضات ج 4 ص 546 نقل شده آغاز: بسمله نحمدك يا من تجلي لعباده في كتابه بل في كل شييء.

شرح شرايع يا مسالك الافهام (6)

(547) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه مشتمل بر قسمتي از كتاب نكاح از قسم و نشوز و شقاق و كتب بعد از آن تا آخر كتاب ديات است، كاتب آن خود را محمد بن مولانا احمد اصفهاني در سنه (1258) معرفي كرده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (340) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2627).

رساله جهاديه

[191] رساله جهاديه فارسي مولف اين رساله مرحوم حاج محمد كريمخان كرماني رحمه الله است محمد كريم بن ابراهيم كرماني متوفي سنه {1283) (1) {1 كه از علماء بزرگ قرن سيزدهم هجري بوده و از حلقه درس و بيانات و تعليمات مرحوم حاج سيد كاظم رشتي رحمه الله علیه استفاده نموده و رياست دسته اي از فرقه شيخيه تابعين حضرت شيخ احمد احسائي رحمه الله علیه را دارا بوده و مولفات زياد از ايشان بيادگار مانده و بسياري از آن ها چاپ شده از آن جمله ارشاد العوام در اصول دين (فصل الخطاب) در اين كتاب اخبار كتب اربعه را بدون ذكر رواه آن ها با ترتيب بسيار خوبي جمع نموده (تقويم العوج) اين كتاب در رد ايراداتي است كه بر شيخيه شده. مولف كتاب " تذكره الاولياء " كه در شرح حالات اين مولف مي باشد (در ص 75 تا 258) (94) كتاب و رساله در فنون ذيل از مولفات ايشان را نام برده: تفسير، ادعيه، اخبار، فقه فارسي و عربي، اصول فقه، حكمت فارسي و عربي، رياضيات عربي و فارسي، كيميا، كتب متفرقه عربي و فارسي و كتب ادبي، و ميرزا محمد علي شيرازي كتاب " معيار اللغه " را بامر ايشان تاليف نموده و از كتب بسيار خوب لغت عربي است مولف الماثر و الاثار در ص (147) ايشان را چنين ستوده است: حاج محمد كريمخان كرماني از كبراء علماء عصر معدود بود و در جميع فنون عقليه و نقليه دعوي استادي مي نمود از جماعت شيخيه بعد از سيد كاظم رشتي گروهي بروي گرويدند و او را ركن چهارم از اركان اصول عقايد خويش گرفتند سيد علي محمد باب عليه اللعنه و العذاب در تلفيقات مضحكه خود كه نامش را بيان گذارده و سفاهت خويشتن را برهان نهاده اين دانشمند فرزانه را فريفتن خواسته است كه در شانش گفته: ان الكريم كان في الكرمان كريما. زماني كه اين عالم جليل بطهران آمد بحكم اعليحضرت همايوني رساله در رد باب نگاشت كه اين اوقات بطبع رسيد و ارشاد العوام از تصنيفات وي در بمبئي و غيرها مكرر مطبوع افتاد و هكذا فصل الخطاب در علم حديث الحاصل در غالب فنون كتاب ها ساخته است و رسائل پرداخته تخمه ابن دانشور بزرگ از ايل قاجار

است من قبائل الترك و مردم در حق وي برطرفي افراط و تفريط مي روند در سال يك هزار و دويست و هشتاد و هشت بملك كرمان در گذشت. انتها كلام صاحب الماثر و الاثار. اين رساله را مولف در سال (1273) هنگامي كه انگليس ها بوشهر را تصرف نموده و قشون خود را بدان جا وارد كرده اند براي ترغيب و تشويق و تهييج تابعين خويش شيخيه براي جنگ با آن ها با انشائي خوب و پسنديده در (1850) بيت در يك مقدمه و شش باب بتفصيل ذيل انشاء و در تمام ابواب بترجمه اخبار و خطب از ائمه اطهار استشهاد كرده اند. مقدمه: در دو فصل يكي لزوم اطاعت پادشاه و ديگري معني ايمان. باب اول: در سر جهاد. باب دوم: در بيان فضيلت جهاد و كشته شدن در راه خدا. باب سوم: در ترجمه فارسي بعضي از مواعظ و نصايح و آداب و سرزنش ها و ترغيب ها و تحريص ها در امور جهاد و دفاع و جنگ كه حضرت امير المومنين علي عليه السلام باصحاب خود فرموده اند. باب چهارم: در اقسام جهاد. باب پنجم: در دفاع دزد و امثال آن. باب ششم: در دفاع كفاريست كه حمله بشهر هاي مسلمانان مي كنند. خاتمه: در مضراتي كه باستقلال و امور ديني و دنيوي از فاتحيت كفار خواهد رسيد و لزوم حتمي عقلي و ديني در جلو گيري از آن ها. آغاز: بسمله سپاس برون از قياس پروردگاري راست تعالي شانه و عظم سلطانه الخ انجام: باري دل از اين غم خون و اشك جيحون است و كم كسي مي بينم كه بقدر اين حقير از ايشان و از عواقب اين امر خائف باشد و چون غرض همين مقدارها بود باين جا ختم شده، تمام شد بر دست مصنفش كريم بن ابراهيم در هيجدهم ماه رجب سنه هزار و دويست و هفتاد و سه هجري حامدا مصليا مستغفرا. ______ (1} (1}الماثر و الاثار ص (147).

معارج الاصول

[293] معارج الاصول عربي مولف اين كتاب حضرت محقق حلي اعلي الله مقامه است [201] ص (431) و يكي از كتب مختصره و مفيده در اين فن مي باشد و با اختصاري كه دارد مشتمل بر اكثر مباحث اصوليه است، مشتمل بر ده باب مي باشد و

در حدود (2700) بيت كتابت دارد و سال (1310) در طهران بضميمه كتاب " مبادي الوصول " علامه حلي رحمه الله علیه چاپ شده است. آغاز: بسمله احمد لله علي سايغ نعمه و سايغ عطيته كما اشكره علي جليل هبته الخ. (732) معارج اين نسخه بخط نستعليق محمد مهدي ابن محمد صادق در سنه (1249) نوشته شده و زبده الاصول مذكور در ذيل نمره (693) اين فهرست ضميمه آن است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (65) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي - طول (15/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (955).

حديقه المتقين

[186] حديقه المتقين فارسي اين كتاب تاليف حضرت مجلسي اول رحمه الله عليه است [120] ص (254) و چنان كه خود در مقدمه بيان كرده اند مشتمل بر پنج باب و يك مقدمه و خاتمه ايست كه هر يك از آن ها مشتمل بر چند فصل مي باشد بدين تفصيل: مقدمه: در فضيلت صلوه. باب اول: در احكام طهارت. باب دوم: در احكام نماز. باب سوم: در احكام زكوه و خمس. باب چهارم: در احكام روزه. باب پنجم: در احكام حج و زيارات. خاتمه: در احكام غير عبادات كه دانستن آن ها براي مكلفين لازم است. مصنف در اين كتاب روس مطالب هر يك از ابواب را ذكر نموده و اشاره اي با قوال ديگر در مسئله مي نمايند و عبارات آن بسيار لطيف و سليس و مطلوب است و نام آن را " حديقه المتقين في معرفه احكام الدين لا رتقاء معارج اليقين " گذارده و مشهور به " حديقه المتقين " گرديده است. نسخه اين كتابخانه و نسخه خطي كتابخانه مجلس شوراي ملي هر دو ناقص و تا آخر باب چهارم مي باشد، صاحب كشف الحجب در ص (195) در ذيل حديقه المتقين بپايان نرسيدن تاليف آن را تصريح كرده و نقصان اين دو نسخه آن را تاييد مي نمايد در فهرست كتابخانه رضويه ج 2 ص (158) در عداد كتب چاپي اين كتاب را ذكر و اشتمال آن را بر پنج باب و مقدمه و خاتمه بيان و نامي از اين كه باب پنجم و خاتمه را دارا نيست نبرده و سال چاپ آن را

نيز ننگاشته و فقط گفته اند كه در هندوستان چاپ شده نسخه چاپي اين كتاب را نيافتم تصور مي كنم كه آن هم ناقص و مولف فهرست مذكور اشتمال آن را بر ابواب و خاتمه از مقدمه بر داشته و توجه باخر كتاب نكره و آن نسخه نيز ناقص بوده است. چهار باب موجود اين كتاب مشتمل بر (9100) بيت مي باشد. آغاز: پس از بسمله و حمد و صلوه و بعد چنين گويد اضعف عباد الله الغني محمد تقي المجلسي اصفهاني كه اين رساله ايست در بيان عبادات الخ. (487) حديقه المتقين اين نسخه را بخط نسخ خوب در سال (1217) محمد علي بن محمد مهدي نام نوشته و مشتمل بر اين كتاب تا آخر باب چهارم است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (239) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1863).

منتخبي از اخبار كافي و غيره

[150] منتخبي از اخبار كافي و غيره عربي اخبار اين كتاب از كتب كافي و عيون و امالي صدوق و احتجاج طبرسي و سائر كتب معتبره در حديث انتخاب شده، مولف مقدمه قبل از شروع بنقل روايات پس از حمد و ثنا مبني بر اين كه اين كتاب از اخبار كتب مذكوره در فوق جمع آوري شده انشاء نموده ولي از خود نامي نبرده اند. كليه اين منتخب در حدود (7180) بيت است. آغاز: بسمله الحمدلله اللذي فضلنا علي سائر الامم و الاديان انجام: و من اعان اخاه المومن علي سلطان جابر اعانه الله علي

اجازه الصراط عند رخص الاقدام تمت. (405) منتخبي از اخبار كافي و غيره اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، ظاهرا از خطوط قرن دهم هجري باشد. پس از اتمام كتاب بر چند ورقي كه كاغذ در آخر مانده بوده اخبار و مطالب متفرقه نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (123) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1870).

شرح لمعه يا الروضه البهيه (2)

(582) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه كه بخط نسخ خوب نوشته شده مشتمل بر تمام شرح است و كاتب آن منجله بن قاضي بن مرتضي عباسي است، سال كتابت را تعيين نكرده، حاشيه هائي بر اوراق اوليه نسخه بامضاء ميرزا محمد و آقا جمال و شيخعلي و سلطان و غير ايشان نوشته شده است، از ورق اول كتاب قسمتي كه وقفيت نسخه را بر آن نوشته بودند چيده شده و آن صفحه را ضايع كرده اند و قسمتي از كتاب نو نويس است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي و سمرقندي. عده اوراق (330) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2574).

منيه الراغب ياشرح بغيه الطالب

[251] منيه الراغب ياشرح بغيه الطالب عربي مولف اين شرح حضرت شيخ موسي پسر حضرت شيخ جعفر صاحب كشف الغطاء رحمه الله عليهما است موسي بن جعفر متوفي سنه 1242/1244) و صاحب روضات در ج 1 ص 151 در ذيل نام پدر بعباراتي ايشان را ستوده كه ترجمه فارسي آن ذيلا درج و اطلاع ديگري بر حال ايشان تاكنون نيافته ام و آن اينست: و از جمله شاگردان اين جناب فرزندان بزرگوار ايشانند كه در عداد مشايخ اسلام و فقهاء اعلام محسوب اند و يكي از آن ها شيخ اكبر افخر موسي بن جعفر است كه خلاق فقه و داناي بقواعد آنست و ديده روزگار نظير و مانند آن را نديده و پدر بزرگوارش در فقه از تمام فقهاء اماميه جز محقق و شهيد رحمهما الله ايشان را برتر و مقدم می دانسته و رساله پدر را مراد بغيه الطالب است كه از ابتداء طهارت تا آخر صلوه مي باشد در دو مجلد بزرگ شرح نموده و در حدود سال يك هزار و دويست و چهل و دو يا سه وفات كرده است انتهي. اين كتاب شرح مزجي است و چنان كه از ترجمه عبارت روضات و تصريح شارح در آخر مجلد اول معلوم مي شود اين كتاب در دو مجلد تنظيم گرديده و مجلد اول از ابتداء كتاب تا آخر

مبحث قنوت و مجلد دوم از احكام خلل در صلوه تا آخر همين كتاب مي باشد ولي دو نسخه اين كتابخانه هر دو مجلد اول اند و با تفحص در فهرست هاي موجوده مجلد دوم آن را نيافتم و مجلد موجود مشتمل بر (13078) بيت است. در آخر مجلد اول سال تاليف سنه (1234) تعيين گرديده است. آغاز: بسمله الحمدلله ذي الجلال و الاكرام و الفضل و الطول و المن و الانعام الخ.

فصول

[283] فصول عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ محمد حسين معروف به " صاحب فصول " رحمه الله عليه است محمد حسين بن عبدالرحيم ايوان كيفي طهراني اصفهاني متوفي سنه {1261) (1) {1 كه از علماء اماميه و فضلاء اثني عشريه در قرن سيزدهم هجري و جامع علوم معقوله و منقوله بوده اند و اين كتاب بهترين معرف آن جنابست و مطالب آن ممزوج به قواعد و عبارات حكماء مي باشد و فهم و تدريس آن منوط بدانستن اصطلاحات آن ها و اطلاع بر علوم معقوله است، مولف آن را " الفصول الغرويه في الاصول الفقهيه " ناميده ولي مشهور به " فصول " گرديده و در آن رد و ايرادات بسيار بر عبارات كتاب قوانين كه در همين فصل از آن ياد خواهم كرد مي باشد و يكي از كتب بسيار خوب در اين فن است و مولف آن را در يك مقدمه و مقالات و خاتمه اي مرتب ساخته، مشتمل بر اكثر مطالب مباحث الفاظ و مباحث عقليه مي باشد و در حدود (44000) بيت كتابت دارد و چندين بار چاپ گرديده است آغاز: بسمله الحمدلله الذي ارشدنا الي معالم الشريعه و معارج اليقين الخ انجام: هذا غايه ما اردنا بيانه و قصدنا في سلك التحرير تبيانه و الحمدلله اولا و آخرا و باطنا و ظاهرا و الصلوه علي محمد و آله اجمعين قد فرغ مولفه من تسويده يوم الجمعه تاسع عشر شهر ذي الحجه الحرام سنه اثنتين و ثلاثين بعد الالف و ماتين و كان ذلك في الارض الغري سلام الله علي مشرفها. ______ (1} (1} روضات ص (131) ج 1 در ذيل شيخ محمد تقي، هديه الاحباب ص (177).

كريه شيخ بهائي

[230] كريه شيخ بهائي عربي اين رساله تاليف حضرت شيخ بهاء الدين عاملي رحمه الله علیه است [31] ص (71) و در مقدمه آن خود فرموده: فقهاء ما رضوان الله عليهم اجمعين طريقه مساحت كر مكعب و شبه آن را از اشكال براي آسايش خوانندگان بيان نموده ولي مساحت كر مستدير و مثمن و مثلث و معين را موكول بقواعد حسابي و دلائل هندسيه نموده و من در اين رساله كليه آن فروض را ذكر مي كنم و مساحب آن را بيان مي نمايم و اگر محتاج بذكر مثالي باشد خواهم آورد تاليف اين رساله در زمان سلطنت شاه طهماسب شده (984 - 9) و ديباچه آن بنام اين پادشاه موشح گرديده و اشكال متصوره را در جا هاي خويش ترسيم نموده اند و بيش از (400) بيت است. آغاز بسمله نحمدك يا من ملا حياض قلوبنا بماء و لاء النبي و الال و نشكرك يا من طهر نفوسنا عن الانغماس في غدران الزيغ و الضلال الخ. (616) كريه شيخ بهائي اين رساله بخط نسخ در سنه (1067) نوشته شده و موضوع كر را با حساب و هندسه با ترسيم اشكال هندسي مربوطه بان ذكر و روايات متعلقه باين مبحث نگاشته شده، در حاشيه صفحات از خود مولف حاشيه هائي تحرير شده و ورق اول اين رساله كه مشتمل بر قسمتي از ديباچه بوده افتاده و اولين سطر موجود آن اينست: بخاطري ان ارتب مقاله اذكر منها ماقامت عليه الدلائل (كاغذ اصفهاني. عده اوراق (13) صفحه (17) سطر. اين نسخه ضميمه كتاب نمره (2526) كتابخانه است.

المحجه فيما نزل في القائم الحجه

[143] المحجه فيما نزل في القائم الحجه عربي مولف اين كتاب سيد هاشم بحراني است ص [89] 41 و مشتمل بر آياتيست كه درباره حضرت حجه بن الحسن العسگري عجل الله تعالي فرجه امام دوازدهم شيعيان اماميه عليه و علي آبائه الطيبين الطاهرين سلام الله الملك المنان نازل شده و اخباري كه از ائمه هدي علیهم السلام در تاويل و تفسير آن ها وارد گرديده است حجه قائم عجل الله تعالي فرجه محمد بن حسن بن

علي بن محمد بن علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين بن علي بن ابي طالب صلواه الله عليهم اجمعين متولد در سنه ({256) (1) {1 هجري است و در سنه (329) غيبت كبري فرموده و تا بحال در پرده غيبت اند و ماها شيعيان اماميه اعتقاد جازم داريم كه زنده است و روزي ظاهر خواهد گرديد و عالم را از ظلم و جور پاك خواهد فرمود و ديانت مقدس اسلام را بمنتهي درجه كمال خواهد رسانيد. مولف تفسير مفصل همين آيات و ديگر آن ها را بكتاب تفسير برهان خود كه در ص (89) اين فهرست شرح آن گذشت حواله فرموده و در اين كتاب المحجه نيز چنان كه رويه ايشانست فقط نقل روايات نموده و كوچك ترين تصرفي نكرده اند و تاليف آن در سنه (1097) بوده است. اين كتاب در حدود (2000) بيت كتابت دارد. آغاز: بسمله الحمدلله القائم الدائم الذي هو بك شي عالم الخ. انجام: و تواصوا بالحق يعني بالامامه و تواصوا بالصبر يعني بالفتره و كان الفراغ من هذا علي يد مولفه في سنه سبع و تسعين بعد الالف. (398) المحجه فيما نزل في الحجه اين نسخه بخط نسخ سيد حسين هندي در سنه (1269) نوشته شده و ضميمه نسخه نمره (1746) كتابخانه مي باشد و قابل تجزيه و (45) ورق است. ______ (1} (1}ابن خلكان ص (451) تولد ايشان را در اين سال اصح دانسته و گويد كه سنه 256 و 258 نيز نوشته اند.

شرح لمعه يا الروضه البهيه (4)

(584) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه بخط نسخ خوب در سال (1235) نوشته شده كاتب نامي از خود نبرده و مشتمل بر تمام كتابست، در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از سلطان و شيخعلي بر شرايع و آقا جمال و خود شارح و عباراتي از كتب فقهيه نگاشته شده است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (247) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (3455).

تهذيب الاحكام (4)

(301) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده. كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده ظاهرا از خطوط قرن يازدهم است و مشتمل بر كتاب زكزه تا آخر كتاب جهاد و امر بمعروف مي باشد. جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (276) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (27 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2433).

تفسير آيه الكرسي - تفسير آيه الكرسي

[40] تفسير آيه الكرسي عربي اين تفسير تاليف حضرت آخوند ملاصدرا علي الله مقامه مي باشد صدرالدين محمد بن ابراهيم شيرازي متوقي سنه 1050 كه از اجله حكماء الهي و دانشمندان نامي و صاحب تصنيفات و تاليفات گران بها چون اسفار، و شرح اصول كافي، و شرح هدايه، و تفاسير سور قرآني، و مبدء و معاد، و غيرها در فلسفه و تفسير و كلام و غيره اند. عظمت و اشتهار بي نهايت ايشان بنده را بي نياز از شرح حال نوشتن نموده. حضرت حاج ميرزا ابو عبدالله زنجاني دام عمره رساله بعربي راجع بايشان بنام " صدرالدين الشيرازي "در چند سال پيش تاليف و در شام طبع شده و اين بنده آن را در طهران سنه (1349) بفارسي ترجمه و در روز نامه ايران آزاد قسمتي از آن چاپ شده است. تاليف اين تفسير در موقع توطن ايشان در شهر قم بوده و آيه الكرسي را در بيست مقاله تفسير نموده ومطالب آن حكمي و تاريخي و عرفاني است در مقدمه خود مولف ره اشاره بمطالب مندرجه در آن بدين گونه فرموه: اعلموا ايها الاخوان السالكين الي اله تع باقدام العبوديه و العرفان المتشوقين الي معرفه ذات الحق و الصفات و الافعال و كيفيه تعبيث الرسل و الوحي اليهم و الانزال و الارسال و المتماملين في اسرار المبدء و احوال المال و المتدربين في خلق السموات و الارض بدقائق الانظار و المتفكرين في عجائب صنع الله بالتدبر و الاعتبار القائلين ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار و المومنين بهم و باحوالهم علي سبيل الاستبصار و المحبين لهم ما به من غير استكبار عن طلب الحق او

استنكار فان لكم اهليه هذه القاطبه العليه و فيكم استيحال اتحاف هذه التحفه السنيه من الله سبحانه من جمله ما من علي عبد الفقير الخ " آغاز: بسمله الحمد لله الذي جعلني ممن شرح صدره للاسلام فهو علي نور من ربه و ثبتني علي القول الثابت. (149) تفسير آيه الكرسي اين نسخه رابخط شكسته نستعليق خيلي خوب اسمعيل بن ميرزا معصوم تفريشي در سنه (1259) نوشته اند. پس از ختم تفسير (11) ورق كاغذ ننوشته است. جلد چرمي ضربي. كاغذ مهره زده. عده اوراق (51) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (34 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1993)

بحار الانوار (10)

(283) بحار الانوار اين نسخه " سماء و العالم " و مجلد چهاردهم از كتاب بحار الانوار است، قسمتي از آخر آن نوشته نشده، و آخرين سطر نسخه اينست: باب قوي النفس و مشاعرها من الحواس الظاهره و الباطنه سيذكر في المجلد الاخر. بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب اسم خود و سال كتابت را رقم ننموده. جلد: تيماجي ظريف. كاغذ فرنگي قديم. عده اوراق (407) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (29/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1770)

الكلم الطيب

[25] الكلم الطيب عربي اين كتاب تاليف ميرزا سيد علي خان رحمه الله علیه [18] مي باشد و آن را الكلم الطيب و الغيث الصيب نام نهاده، و در ادعيه و اوراد ماثوره است. صاحب روضات الجنات نوشته اند كه تمام نيست و سنه تاليف آن بتحقيق معلوم نشد، ولي محققا پس از سنه (1093) تاليف گرديده. آغاز: بسمله الحمدلله الذي يصعد اليه الكلم الطيب و العمل الصالح انجام: در نسخه اينست: و لا دعوت به في غم الا فرج الله عني غمي و قضي حاجتي و الله اعلم بالصواب. و در نسخه ديگر پس از و الله اعلم بالصواب ادعيه و ختومات ديگريكه شرح بعضي از آن ها هم بفارسي نوشته

شده ضميمه دارد و آخر آن ها اينست: و بوي خوش بكار برد و اگر در مسجد باشد بهتر است. اين كتاب در طهران چاپ سنگي شده. (85) الكلم الطيب اين نسخه بخط نسخ خوب محمد حسين نام در سنه (1274) نوشته شده. جلد چرمي. كاغذ ترمه. مجدول بطلا و زنگار. فصول و عناوين با شنجرف. عده اوراق (38) صفحه (13) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2170) كتابخانه است. نسخه ديگري از اين كتاب در سنه (1240) در حاشيه نسخه نمره (61) اين فهرست نوشته شده و اوراد و ختومات مذكوره را داراست.

تحفه الزائر (3)

(31) تحفه الزائر - اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب محمد حسين گيلاني در سنه (1231) نوشته شده و پس از ختم در صفحه آخر زيارت مفجعه نوشته شده و همين كاتب اعمال كوفه را در (18) ورق نوشته و ضميمه كتاب نموده. جلد روغني گل و بوته دو رو. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (346) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2164)

دعاء روز هاي هفته

[13] دعاء روز هاي هفته عربي اين هفت دعاء كه هر يك را در يك روز از روز هاي هفته بايد خواند و مشتمل است بر مطالب ديني و اخلاقي و اجتماعي منسوب بحضرت امام زين العابدين علیه السلام و از ملحقات بصيفه سجاديه است. (45) دعاء روز هاي هفته - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب و ترجمه آن را هم با سرخي بخط نستعليق در سنه (1208) نوشته اند. ولي اسم كاتب را كه در دو سطر آخر بوده محو كرده اند. جلد تيماج، كاغذ متن و حاشيه ترمه و خان بالغ. عده اوراق (13) صفحه (

نمره كتابخانه (984)

منتخب جوامع الجامع - منتخب جوامع الجامع

[80] منتخب جوامع الجامع عربي اين كتاب چنان كه در آخر آن نوشته شده منتخبي از تفسير جوامع الجامع شيخ طبرسي است [50] نامي از منتخب و خود اين كتاب را با تفحص زياد در جا هاي محتمل نيافتيم و اين نسخه كه در اين كتابخانه است ابتداء شده بذكر اسامي سور قرآن و عدد آن ها و ثواب قرائب هر يك و عدد آيات و محل نزول آن ها. پس از اين از تفسير آيه (47) سوره بقره شروع و بايه (117) سوره هود خاتمه يافته. از ملاحظه در اين كتاب معلوم مي شود كه فقط منتخب بانتخاب تفسير بعضي از آيات سور قناعت نموده بنابرين معلوم مي شود كه نسخه ذيل انتخاب از ابتداء قرآن تا آخر سوره هود است. و منتخب بنا داشته كه از بقيه تفسير هم انتخابي كند و ما اطلاعي به آن ها تا كنون نيافته ايم و اين جلد ذيل (6768) بيت است. چند سطر از اين كتاب را براي نمونه در اين جا نقل مي كنم: و زادكم في الخلق بسطه - فيما خلق من اجرامكم ذهابا في الطول و اليد انه قال الباقر علیه السلام كانوا كالنخل الطوال و كان الرجل منهم ينحو الجبل فيهد منه قطعه. (238) منتخب جوامع الجامع اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده. آغاز نسخه اينست: بسمله فائده جليله في عدد سور القرآن و في ثواب قراءه كل سوره. انجام نسخه: و اصبر علي دعوتهم و احتمال اذاهم حتي يحكم الله لك بالنصر عليهم و الغلبه و هو خير الحاكمين لانه لا يحكم الا بالحق و العدل. تم الجزء الاول مما انتخبناه من تفسير راجع الجوامع {1) {1) للطبرسي تغمده الله تم بر ضوانه و له الحمد و المنه. جلد تيماج. كاغذ آبي. عده اوراق (188) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي طول (18 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1952) _______ {1} (1 در آخر نسخه جامع الجوامع نوشته ولي مسلما اسم تفسير مختصر طبرسي جوامع الجامع است.

مفتاح الفلاح (4)

(129) مفتاح الفلاح اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده، كاتب و سنه كتابت در اثر افتادن ورق آخر معلوم نيست، ولي آن ورق را در سنه (1253) سيد حيدر بن حسين عاملي نوشته و بكتاب ملحق كرده اند، چند ورق از اول هم كه افتاده بود جز يك ورق آن كه كاغذ بياض است باقي را نوشته اند. جلد تيماج مشكي. كاغذ سمر قندي زرد. عده اوراق (141) صفحه (17) سطر واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18 سانتي متر (عرض (9/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2174)

شرح كافي ملا خليل يا صافي (8)

(350) شرح كافي ملا خليل صافي اين نسخه بخط نستعليق خوب در زمان حيات مولف نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، مشتمل بر شرح يازده كتاب از كتب فروع به ترتيب كافي از كتاب اطعمه تا آخر ايمان و نذر و كفارات است، مشتمل بر يازده سر لوح بسيار ممتاز كه طرز هر يك غير از ديگري است مي باشد، با نسخه اصل آن را در سنه (1092) مقابله و تصحيح و اين موضوع را بدون امضاء روي نسخه نوشته اند. جلد تيماجي ضربي. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا. عده اوراق (728) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1728).

تحفه الزائر (2)

(30) تحفه الزائر - اين نسخه بخط نسخ خوب در سال (1253) نوشته شده فصول و ابواب و اسامي زيارات و ادعيه را با سرخي نوشته اند كاتب از خود اسم نبرده. جلد روغني گل و بوته دو رو. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (272) صفحه (20) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (21/5 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2128)

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب (1)

(510) سوال و جواب ميرزا قمي اين نسخه بخط نسخ در سنه (1249) نوشته شده قسمتي از ورق اول كتاب پاره شده و از ميان رفته است و مشتمل بر مسائل ذيل مي باشد: اصول دين، تفسير بعضي از آيات قرآن، شرائط اجتهاد، طهارت، صلوه، جنائز، زكوه، صوم، كفارات، حج، جهاد، امر بمعروف، تجارت، مكاسب، رهن، تفليس، حجر، صلح، شركت، قسمت، مضاربه، اجاره، مزارعه، عاريه، و كالت، وقف، عمري، هبه، وصايا، نكاح، متعه، طلاق، اقرار، نذر، صيد و ذباحه، اطعمه و اشربه، غصب، شفعه، احياء موات، ميراث، قضا، ديات، قصاص، و مسائل متفرقه. بعضي از عناوين مسائل مكرر و بعضي بي عنوان است، با سوال و جواب ديگري مطابقه شد با يكديگر اختلاف دارند، پشت صفحه اول در كتابخانه بنام جلد اول از سوال و جواب ميرزاي قمي ثبت و وقف شده است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (247) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2358).

قرآن تمام

(15) قرآن تمام - اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده اسم كاتب و سنه تحرير رقم نگرديده در سنه (1297) در اعتضاديه بوده و آقا ميرزا علي محمد لواساني پشت صفحه اول شرحي مبني بر اين كه بنظر ايشان خط صائباي طالقاني است كه از اساتيد خط بوده نوشته اند داراي دو سر لوح خيلي خوب و ميان سطر هاي دو صفحه اول از سوره بقره با طلا نقاشي شده. اسامي سور و جدول ها با طلا و رموز قرائتي با سرخي است و اسامي سور و رق آخر نوشته نشده. جلد ساغري مشكي مذهب. كاغذ خان بالغ متن و حاشيه. عده اوراق (147) صفحه (25) سطر قطع وزيري كوچك و در قاولق چرمي است. واقف سپهسالار. طول (19 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1019)

مناهل (1)

(653) مناهل اين نسخه مشتمل بر سه كتاب طهارت است. اولي آن قسمتي از ابتداء آن افتاده و نخستين سطر موجود آن اين است: خصوص صحيحه داود بن فرقد عن ابي عبد الله علیه السلام قال كانوا بني اسرائيل الخ و كتاب دوم اول و آخر آن ناقص است و ابتداء آن در نجاست آب بواسطه تغيير بملاقات نجس است وآخر آن در اكتفاء بغسل جنابت و عدم لزوم وضوء براي نماز است و كتاب سوم از ابتداء كتاب طهارت است تا احكام غسل ميت و آخرين سطر اين كتاب اين است: و خالف فيه المحقق فمنع من وجوب الغسل به علي ما حكي. اين سه نسخه هيچيك با ديگري مطابق نيست، اگر چه عنوان مطالب همه آن ها منهل منهل مي باشد. در آخر كتاب اول كاتب خود را قربانعلي خراساني معرفي نموده و سال كتابت را سنه (1243) معين كرده است و از كيفيت خط چنين ظاهر است كه كاتب هر سه نسخه همين نويسنده مذكور مي باشد. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (231) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي، طول (29/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2614).

رساله رضاعيه مير داماد

[192] رساله رضاعيه مير داماد عربي مولف اين رساله حضرت مير داماد اعلي الله مقامه مي باشد [11] ص (23) و مشتمل بر اكثر اقوال علماء اماميه و اخبار راجعه برضاع است و مي توان اين رساله را كه در حدود (4850) بيت انشاء گرديده بهترين رسائل در اين مسئله دانست و مراجعه بان شخص را مستغني از مطالعه برسائل رضاعيه و سيار كتب فقه در اين موضوع مي نمايد چرا كه داراي مطالب آن ها و تحقيقات دقيقه كامل ايست و در مقدمه رساله بيان كرده اند كه پيش از اين نيز رساله اي در رضاع نوشته ولي اينك چون جمعي كه از حليه علم و دانش بري اند در اين موضوع تحقيقاتي مي كنند بر خود لازم دانسته كه اين رساله را بترتيب يك مقدمه و سه استبانه و يك خاتمه بدين گونه كه مشاهده مي شود تاليف نمايم هر يك از استبانه ها مشتمل بر

ضوابط و مسائل و تتمات مي باشد سال تاليف را در آخر رساله سنه (1028) معين كرده است. اين رساله بنام ضوابط الرضاع مير داماد با رساله محقق كركي و مجلسي و شيخ ابراهيم قطيفي كه در موضوع رضاع نوشته اند و رسائل خراجيه در سال (1313) چاپ شده. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين ولي كل رشح و مهيمن كل فيض الخ. (502) رساله رضاعيه مير داماد اين نسخه بخط نسخ در سنه (1244) نوشته شده، كاتب خود را صالح معرفي نموده و چندين ورق كاغذ ننوشته در آخر نسخه است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (128) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2658).

حدائق (2)

(485) حدائق اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و مكرر نسخه سابق است مجلد دوم جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (206) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول(30/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2620).

شرح صغير مختصر النافع يا شرح صغير (1)

(563) شرح صغير مختصر النافع اين نسخه جلد اول و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر كتاب وصيت است و آن را بخط نسخ نصرالله بن حسن حسيني استرابادي شاگرد مولف در سنه (1227) نوشته اند، پس از ختم كتاب سه ورق كاغذ ننوشته بوده بر دو صفحه آن بعضي از مطالب علمي نگاشته شده، در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي بخط همين كاتب از خود مولف و كاتب و غيره نوشته شده. پشت صفحه اول است كه از مولف اين شرح نقل شده كه هر كس براي كشف مهمي اين دو بيت را بخواند حاجت او بر آورده شود و آن اين است: زمانه بر سر جنگ است يا علي مددي كمك ز غير تو ننگ است يا علي مددي گشود كار دو عالم بيك اشاره تست بكار ما چه درنگ است يا علي مددي جلد چرمي. كاغذ آبي فرنگي. عده اوراق

(256) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتيمتر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2493).

شرح شرايع يا مطالع الانوار (4)

(561) شرح شرايع يا مطالع الانوار اين نسخه مجلد چهارم و مشتمل بر مبحث عدالت امام جماعت تا آخر مبحث صلوه جمعه است، بخط نستعليق در سنه (1246) نوشته شده، در حاشيه آخرين صفحه پس از اين كلمات: فرغ من كتابه هذه الكلمات اين عبارات نوشته شده: في ليله الاضحي من شهور سنه تسع و عشرين و ماتين بعد الالف من الهجره النبويه علي هاجرها الاف السلام و الثناء و التحيه و وقع الفراغ من تحرير هذا الكتاب في يوم ظاهر اين است كه عبارت مذكور نقل از خط مصنف بوده باشد. جلد ميشن كاغذ فرنگي. عده اوراق (233) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2277).

مفتاح الفلاح (5)

(130) مفتاح الفلاح اين نسخه را آقاي محمدرضاي گيلاني در سنه (1042) نوشته اند پس از ختم كتاب هفت ورق كاغذ ننوشته بوده بر آن ادعيه و مطالب متفرقه نوشته شده. جلد تيماج ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (170) صفحه (17) سطر. واقف شيخ مصطفي فيروز كوهي. قطع و زيري كوچك. طول (19 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (3397)

تفسير صافي (7)

(201) تفسير صافي اين نسخه ايضا جلد دوم و مشتمل بر ربع سوم و چهارم تفسير است، بخط نسخ تحرير شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، در بسياري از اوراق حاشيه هاي مفيدي بامضاء محمد مومن و بدون امضاء موجود است. بر صفحه كه دو ورق قبل از صفحه اول تفسير است نبوت حضرت خاتم صلی الله علیه و اله و سلم و

امامت ائمه دوازدهگانه علیهم السلام از زبر و بينه و مجموع آن دو از كلمات آيه نور استخراج شده اسم مستخرج را ننوشته و براي نمونه يكي را در اين جا نقل مي كنم المشكوه - زبر > > 402 سيد المكي المدني. بينات > 350 > و هو ابوالقاسم. مجموع زبر و بينات < 752 > نبي المكي المدني محمد رسول الله. و در ذيل آن نيز اسامي ائمه را از زبر و بينات آيه تطهير انما يريد الله با تعيين اين كه استخراج ملا جلال الدين دواني است ذكر شده بدين طريق: تطهيرا > زبرت ط ه ي را > 625 - بينات > و النقي و العسكري - و المهدي الهادي 740 - جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (211) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2027)

الدر المنثور من الخبر الماثور و غير الماثور

[119] الدر المنثور من الخبر الماثور و غير الماثور عربي مولف اين كتاب شيخ علي بن محمد بن حسن بن زين الدين شهيد الثاني العاملي رحمه الله عليهم اجمعين است كه از فضلاء و علماء و محدثين قرن يازدهم هجري بوده و شرحي بر اصول كافي {1) {1) بنام " الدر المنظوم من كلام المعصوم " نوشته اند و در جلد دوم الدر المنثور تولد خود را در يكي از اين دو سال معين كرده ({1014/1013 (2) {2 مولف چنان كه در ديباچه كتاب فرمايد بر حسب خواهش جمعي احاديث مشكله را معني فرموده و جواب مسائل مشكله ديگر را كه حديث هم نبوده و از ايشان سوال كرده اند نيز در اين كتاب ثبت كرده و كلمات مشكله صحيفه سجاديه و زيارات و ادعيه را نيز كه معني فرموده اند در چاينجا ثبت شده، و در ديباچه آنست كه بسيار از جواب سئوالات و مسائل مشكله را كه جواب نوشته چون نسخه از آن را نداشتم در اين جا نيست و براي آن كه اين ها هم كه بر اوراق متفرقه است ضايع نشود در اين كتاب بجمع آن ها پرداختم. تاريخ تاليف آن را خود در آخر جلد اول ماه صفر سنه (1073) معين كرده اند. اين كتاب در دو جلد و مشتمل بر (15210) بيت است و هر دو جلد آن در

اين كتابخانه مي باشد و (92) ورق آخر مجلد دوم شرح حال حضرت شهيد ثاني است كه محمد بن علي بن حسن جوري جويني تاليف كرده اند و صاحب كشف الحجب گفته اند كه اين مختصري از كتابي است كه مسمي ب " بغيه المريد " مي باشد ص (211 و 212). آغاز: بسمله الحمدلله ملهم الصواب و مذلل الصعاب و مفيض فيضه و احسانه الي من يشاء بغير حساب. انجام: و هذا تصريح بتحريم خلق اللحيه للرجل بطريق اولي لا نه اذا حرم مع احتمال الرجوليه كان ذلك اولي مع تحققها. ______ (1}

(1} فقط شرح كتاب عقل و علم آن در يك جلد تاليف شده است امل الامل ص 12 ج (1). {2} (2 امل الامل ص 22 ج 2 و لولو البحرين ص 57 فقط سال تولد ايشان را نقل كرده اند

ذكري

[188] ذكري عربي مولف اين كتاب نيز حضرت شهيد رحمه الله عليه است [165] ص (359) و چنان كه خود در ديباچه بدان تصريح كرده اند نام آن را " ذكري الشيعه في احكام الشريعه " گذارده و اين كه مشهور به ذكري مي باشد تاليف اين كتاب نيز تمام نشده {1) {1) و بيش از مجلد اول آن كه مشتمل بر مقدمه و كتاب صلوه است تاليف نگرديده مباحث طهارت بعنوان مقدمه صلوه در اين كتاب نوشته شده و مولف بنا داشته كتاب را در يك مقدمه و چهار قطب تنظيم نمايد بدين تفصيل: مقدمه در مباحث اصولي اصول فقه. قطب اول: در عبادات. قطب دوم: در معاملات. قطب سوم: در ايقاعات قطب چهارم: در سياسات و احكام. اين كتاب از كتب استدلالي فقه شيعه اماميه مي باشد و مصنف در ابتداء هر باب و مطلبي ادله ماثوره و مستنبطه آن را نقل نموده پس از آن بنقل فروع مبادرت كرده اند. سال (1271) در طهران كتاب ذكري چاپ سنگي شده. آغاز: بسمله الحمدلله الذي شرع الاسلام فسهل شرايعه للواردين و اوضح اعلامه للمريدين الخ. ______ (1} (1} روضات ص (80) ج 4 كشف الحجب ص (221) مستدرك ج 3 ص (439).

تفسير مواهب عليه (2)

(242) تفسير مواهب عليه اين نسخه نيز مشتمل بر تمام تفسير است و بخط نستعليق خيلي خوب نوشته شده، كاتب و سنه كتابت تحرير نشده، آيات قرآني را بخط نسخ با شنجرف نوشته اند و اسامي سور بلاطلا نگاشته شده. يك سر لوح خيلي خوب دارد و مجدول بطلا و زنگار است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (611) هر صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (33 سانتي متر (عرض (23 سانتي متر (نمره كتابخانه (1988)

مجموعه ورام (2)

(395) مجموعه ورام اين نسخه را بخط نستعليق محمد علي نام در سنه (1197) نوشته اند، در آخر كتاب سه صفحه كاغذ ننوشته بوده بر آن ها جداولي از حروف كشيده شده و چندين ورق از اول كتاب را بخط نسخ نوشته اند. جلد ميشن ضربي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (164) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (131/2 سانتي متر (نمره كتابخانه (1832).

جامع الفوائد

[175] جامع الفوائد عربي مولف اين كتاب حضرت فخر المحققين رحمه الله علیه است فخر المحققين ابوطالب فخر الدين محمد بن جمال الدين حسن علامه بن يوسف بن مطهر حلي (771 - 682) كه از مفاخر علماء اسلام خصوصا شيعه اماميه مي باشند در علوم معقوله و منقوله انگشت نما بوده و پدر بزرگوارش بسياري از كتب و مولفات خود را بنام ايشان تاليف نموده و برخي را بخواست اين جناب برشته تحرير در آورده و در ابتدا و انتهاء آن ها به مراتب علمي و عظمت اين فرزند برومند تصريح فرموده و مخصوصا در آخر كتاب قواعد وصيت نامه خويش را كه خطاب بدين فرزند خويش نموده مندرج ساخته و از ايشان خواستار شده كه در اين كتاب قواعد و ديگر مولفاتش نظر تحقيقي كرده و چون بخطائي بر خورد باصلاح آن كوشد و هر

گاه نقصي در آن مشاهده نمايد آن را كامل كند و آن چه را محتاج بشرح بيند بان پردازد. علماء سير و رجال عامه و خاصه نام ايشان را با احترام برده و بنام فخر المحققين مشهور ساخته ولي پدر عاليمقامش ايشان را بيشتر بنام فخر الدين محمد ناميده اند، حضرت شهيد اول رحمه الله علیه شاگرد فخر الدين بوده چنان كه صاحب روضات در ص (514) نقل كرده اند در اجازئي كه براي شمس الدين بن نجده شهيد نوشته اند استاد خويش را ببهترين نحوي معرفي نموده و مقامات علمي و عملي فخر الدين را آشكار ساخته و در آن جا ايشان را سلطان العلماء و خاتمه المجتهدين معرفي فرموده و چون مي دانيم كه بناء حضرت شهيد خصوصا در اين موارد بر مبالغه نيست عظمت فخر المحققين بيشتر آشكار مي شود كه چنين عالم جليل القدري كه خود سر آمد اهل زمان و دوران است ايشان را بدين گونه بستايد. اين كتاب يا رساله كه در حدود (200) بيت مي باشد شرح خطبه كتاب قواعد الاحكام پدر مولف است و چنان كه در مقدمه بدان تصريح كرده اند بر حسب خواهش يكي از دوستان بشرح آن پرداخته و بقرينه اين كه در ابتداء پس از ذكر اسم پدر عليه مني التحيه و الاكرام نگاشته معلوم مي شود كه در زمان زندگي آن جناب بدين شرح پرداخته ولي در اواخر پس از ذكر نام ايشان قدس الله سره نگاشته اند و از اين ظاهر مي شود كه پس از وفات پدر بوده بهر حال نام اين شرح را خود جامع الفوائد گذارده اند و مولفات ديگر ايشان از اين قرار است: شرح قواعد علامه بنام ايضاح، رساله فخريه در نيه، حاشيه ارشاد، كافيه، وافيه در كلام، شرح نهج المسترشدين، شرح مبادي الوصول و شرح تهذيب الوصول بنام غايه السئول. معاصرين مسائلي را از فخر المحققين كتبا سوال نموده و چنان كه سيره دانشمندان پيشين بوده ايشان نيز جواب نگاشته اند و مولفات ديگري از پدر خويش را نيز شرح كرده اند. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي سيد المرسلين محمد النبي و علي آله المعصومين اما بعد فقد سالني احد الخلان و افضل الاخوان ان املي عليه شرح خطبه القواعد الخ. (466) جامع الفوائد اين نسخه بخط نستعليق در

چهار صفحه نوشته شده كاتب از خود و سال كتاب نام نبرده و ضميمه كتاب نمره (2264) كتابخانه است، خصوصيات ديگر بكتاب كنز الفوائد اين فصل مراجعه گردد.

رساله در تحقيق جهت قبله

[165] رساله در تحقيق جهت قبله عربي مولف اين رساله حضرت شيخ بهائي رحمه الله عليه است [31] ص (71) و مشتمل بر اقوال علماء سابق در موضوع قبله و تحقيقات خود مولف مي باشد و در حدود (150) بيت كتابت دارد و در سال (1020) در اصفهان تاليف گرديده است. آغاز: بسمله بعد الحمدلله و الصلوه فيقول اقل العباد محمد المشتهر ببهاء الدين العاملي عفي عنه ان تحقيق جهه القبله التي يجب علي البعيد تحصيلها الخ. (505) رساله در تحقيق جهت قبله اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و آخرين سطر آن اين است: قد تمت الرساله بعون الله الملك المنان في بلده اصفهان في تاريخ يوم الاحد سنه عشرين و الف من الهجره النبويه علي ذريته الف الصلوه و التحيه ظاهر اين است كه اين آخرين عبارت مصنف باشد و كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده است و نيزاز قرائن بر مي ايد كه در حيات مولف نگاشته شده، بر ورقي كه پس از ورق آخر كتاب است فهرست اثني عشريه حجيه مصنف نوشته شده ولي اثني عشريه آن در اين نسخه نيست و هشت ورق كاغذ ننوشته در آخر اين نسخه است. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (5) صفحه (22) سطر خصوصيات ديگر به نمره (439) اين فهرست و نمره (2670) كتابخانه مراجعه شود.

مفتاح الفلاح (6)

(131) مفتاح الفلاح اين نسخه را بخط نسخ و نستعليق متوسط در سنه (1239) در ساوه احمد بن محتشم بن صالح بن محتشم بن مختوم بن لطيف بن شريف الحسيني نوشته ولي ناقص است و كتاب را بدعاء اللهم ياذ الملك المتابد بالخلق و السلطان. حضرت سجاد علیه السلام كه حضرت شيخ بعد از اتمام نماز شب نقل نموده اند

ختم كرده است. پس از آن در دو ورق آخر كتاب طريقه رياضيات شرعيه را نوشته اند. جلد چرمي عادي. كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (55) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2175)

مختصر سئوال و جواب حجه الاسلام رشتي

[235] مختصر سئوال و جواب حجه الاسلام رشتي فارسي اين نسخه ذيل مختصري از سئوال و جواب مرحوم حجه الاسلام رشتي رحمه الله علیه است كه در ذيل نمره [198 در ص (422) بشرح آن پرداختيم و در حدود (3456) بيت و مشتمل بر مسائل اجتهاد و تقليد و طهارت و صلوه و احكام جنائز و صوم و زكوه و خمس و كفارات و جهاد و صيد و ذباحه و نكاح و ميراث مي باشد و ظاهرا مختصر كننده آن خود مولف بوده اند. آغاز: سئوال هر گاه شخصي تقليد مجتهدي را نمود در حال حيات آن مجتهد يا بعد از فوت آن مجتهد جائز است بقاء بر تقليد آن يا خير جواب الخ. انجام: اگر حسن ظاهري بحدي است كه مفيد مظنه به تحقيق اين حالت هست كفايت مي كند در حكم بعدالت و الا فلا حكم بعدالت نمي توان نمود و الله العالم (623) مختصر سئوال و جواب حجه الاسلام رشتي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، در سال (1295) وارد كتابخانه اعتضاد السلطنه شده و بر آن نوشته اند: سئوال و جواب مرحوم حاج سيد محمد باقر اعلي الله مقامه موسوم به تحفه الابرار الخ و چنان كه در ص (508) معلوم شد تحفه الابرار غير از سئوال و جواب است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (40) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2371) مكرر.

حبل المتين - حبل المتين

[113] حبل المتين عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ بهائي رحمه الله علیه است ص ]71]

31 چنان كه در ديباچه اين كتاب خود مرقوم فرموده بنا داشته اند كه تمام اخبار ابواب فقه را با توضيحاتي كه در هر جا محتاج گردد در چهار منهج بدين ترتيب تاليف نمايند: منهج اول در عبادات. منهج دوم در عقود. منهج سوم در ايقاعات منهج چهارم در احكام. ولي جز مجلد اول از منهج اول كه مشتمل بر احكام صلوه تا آخر مبحث اول تعقيب است مبحث طهارت نيز مندرج در اين مجلد است از اين كتاب در دست نيست و صاحب روضات در ص (523) گويد فقط همين يك مجلد از اين كتاب تاليف شده است. اين كتاب يكي از كتب گرانبها و كمال قدرت و اطلاع مولف را بهترين شاهد و گواه است، داراي تحقيقات و مطالب بسيار عالي مي باشد و عدم توفيق بر اتمام آن بسي موجب تاسف است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي دلنا علي الطريق القويم و من علينا بالهدايه الي الصراط المستقيم. انجام: في صحه و سلامه بدنيه و نفسيه برحمتك يا ارحم الراحمين و لكين هذا آخر الكلام في المجلد الاول من كتاب حبل المتين و نسال الله سبحانه .... ختم بالسعاده و الاقبال سنه الف و سبع من هجره سيد المرسلين سلام الله عليه و آله الطاهرين و الحمد لله اولا و آخرا و باطنا و ظاهرا (323) حبل المتين اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1011) يعني چهار سال پس از تاليف كتاب و در زمان خود مولف بايندر بن اميدي تبريزي نوشته. عنوان ابواب و فصول را با شنجرف و بعضي را با طلا نوشته اند. داراي يك سر لوح زيبا و صفحات مجدول بطلا و زنگار و شنجرف است. جلد چرمي ضربي مطلا. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (259) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1869).

شرح لمعه يا الروضه البهيه (16)

(596) شرح لمعه اين نسخه مجلد دوم و بخط نسخ ميرزا عبدالهادي در سنه (1259) نوشته شده است. جلد روغني خيلي مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (157) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31/5 سانتي متر

(عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2567).

تفسير معالم التنزيل - تفسير فراء نيز گويند (2)

(235) تفسير فراء يا معالم التنزيل اين نسخه بقيه نسخه سابق و مشتمل بر تفسير از اواخر سوره كهف تا آخر قرآنست. كاتب در آخر سوره احزاب خود را اسمعيل شافعي مذهب و قادري طريقت در سنه (999) معرفي كرده، درآخر كتاب هم تاريخ كتابت را گذارده بوده ولي آن را محو كرده اند. بر ورق اول و آخر مطالبي راجع باخبار مي باشد. و چند خبري نيز نوشته شده است. آغاز نسخه: يا حميد بن رنجويه يا حفص بن عمر يا همام الخ. انجام آن: تم بحمد الله تعالي و حسن توفيقه و ذلك وقت العصر من يوم الاربعاء العشرين من شهر ذي الحجه سنه... جلد چرمي ضربي خوب. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (259) صفحه (33). واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2065)

شرح لمعه يا الروضه البهيه (14)

(594) شرح لمعه اين نسخه مجلد دوم و بخط نسخ علي بن محمد در سنه (1222) نوشته شده بر بعضي از صفحات حاشيه هاي مختصري نوشته اند جلد ميشن. كاغذ اصفهاني مهره زده. عده اوراق (273) صفحه (21) سطر. واقف سپسهالار. قطع خشتي بزرگ. طول (25 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2569).

مجموعه ادعيه و غيره

مجموعات ذيل مركب از ادعيه و زيارات و مناجات هاي معروفه است (100) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ و ثلث و نستعليق خيلي خوب نوشته شده و مشتمل بر مطالب ذيل مي باشد: 1 بر يك صفحه در مربعاتي خصوصيات شمائل حضرت پيغمبر صلي الله عليه و آله و شرح آن نوشته شده. 2 ترجمه حديث نبوي: لا يرد القضاء الا الدعاء. در دو صفحه. 3 مناجات: لك الحمد ياذ الجود و المجد و العلي

، در بيست صفحه بعضي را باطلا و برخي را با سفيد آب و پاره را با مركب بخط ثلث نوشته.و هر بيت بشعري فارسي ترجمه شده، و بخط نستعليق ذيل آن نگاشته اند. و ابتداء نسخه نوشته شده: انه من سليمان و انه بسم الله الرحمن الرحيم. 4 چهل كلمه از كلمات قصار حضرت علي بن ابيطالب علیهم السلام كه هر يك بدو شعر فارسي نيز ترجمه شده و ذيل آن نوشته اند. و كلمات با طلا و سفيد و آب و مركب سياه نگاشته شده. 5 دعاء بيت المعمور 6 فصوص سليمانيه. [24] و داراي دو سر لوح ظريف خوب است. جلد چرمي ضربي بسيار ظريف. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ الوان. عده اوراق (52) مجدول بطلا. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (19/5 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1123)

منتخب بحار الانوار (2)

(407) منتخب بحار اين نسخه كتاب دوم و مشتمل بر قصص انبياء عظام عليهم السلام است، و كاتب آن عينا كاتب نسخه قبل مي باشد ولي رقم ندارد، چندين ورق از آخر آن افتاده، آخرين سطر موجود آن اينست: فخرج الرجل و قد كانت المراه كار هه لخروجه فكان القاضي ياتيها و يسالها عن حوائجها و يقوم لها. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (159) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1780).

اثني عشريه (5)

(443) اثني عشريه زكوه و خمس اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، كاتب نام خود و سال كتابت را ذكر ننموده، از قرائني معلوم مي شود كه در سال (1046) نگاشته شده است، بر كنار پاره از صفحات حاشيه هائي بدون امضاء دارد و در پايان آخرين صفحه نوشته شده: تاريخ وفات المصنف افسر فضل او فتاد بيسر و پا گشت شرع و اين رساله ضميمه رساله هاي ديگري است كه بعضي از آن ها را نام برديم. جلد مقوائي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق اين رساله (9) صفحه (17) سطر. واقف

سپهسالار. قطع وزري كوچك. طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (ضميمه نمره كتابخانه (2670).

ترجمه لغات قران

(251) ترجمه لغات قران اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، ظاهرا از خطوط قرن دهم هجري است چهار صفحه از اواسط سفيد مانده و لغات سوره ئيكه در آنجا بايد نوشته شود نوشته نشده است. پشت ورق اول و آخر و ورق وسط اشعاري است كه بنظر مي آيد از شاعر هندي كه مصاحب تخلص مي جسته باشد. نسخه ابتداء بترجمه لغات سوره الناس شده و آخر آن اينست: القرء: حيض و پاكي. القروء ج. الحول: سال. و الله اعلم و السلام جلد تيماج. كاغذ قديمي. عده اوراق (41) صفحه (13) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2015)

من لا يحضره الفقيه (10)

(420) من لا يحضره الفقيه اين نسخه قسمتي از جزء اول و دوم كتاب است بخط نسخ نوشته شده، كلمات افتاده از متن را در حاشيه نوشته اند، حاشيه هاي مختصري نيز بر كتاب بعضي صفحات نگاشته شده و اولين سطر نسخه اين است: الحمد و اذا جاء نصر الله و في الرابعه الحمد و قل هو الله احدوان شئت صليتها كلها بالحمد و قل هو الله احد از كتاب صلوه و راجع بصلوه جعفر است، و آخرين سطر نسخه اين است: و اذا سعيت بين الصفا والمروه سبعه اشواط كان بذلك عندالله مثل اجرمن حج ما شيبا من بلاده و مثل اجر من اعتق سبعين رقبه و از باب فضائل حج مي باشد. كاغذ اصفهاني مهره زده. عده اوراق (38) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2596) كتابخانه است.

نخبه فيض

[252] نخبه فيض عربي مولف اين كتاب حضرت فيض رحمه الله عليه است كه از علماء بزرگ و حكماء و عرفاء عالي مقام اماميه بوده و در ص (24) اين فهرست شرح حال ايشان گذشت و چون نامي از مولفات ايشان در آن صفحه و در سائر صفحات كه مولفات ديگر ايشان را ذكر كرده ايم برده نشده در اين جا كه آخرين مولفه اين عالم جليل در اين مجلد از فهرست مي باشد مناسب ديده كه نام پاره اي از آن ها را بياوريم. مولف خود فهرستي براي مولفات خويش نوشته و صاحب روضات در ج 4 ص (452 تا 549) شرح مفصل از حالات و فضائل و مولفات و تاريخ تاليف و عدد ابيات آن ها را نوشته و نيز در آن جا مذكور است كه بعضي شماره مولفات ايشان را هشتاد مجلد كه بعضي از آن ها مشتمل بر چندين مجلد است دانسته و از سيد نعمت الله جزائري رحمه الله علیه كه يكي از شاگردان ايشان بوده نيز نقل نموده كه: استاد ما حضرت فيض صاحب وافي رحمه الله عليه نزديك دويست كتاب و رساله تاليف نموده اند. پاره اي از آن مولفات كه در فنون مختلفه اند اين است: وافي در فصل اخبار گذشت، شافي اين كتاب مختصر وافي و دو مجلد است (تفسير صافي) در فصل تفاسير با دو تفسير ديگر مولف اصفي و مصفي گذشت (نوادر) در فصل اخبار گذشت (منهاج النجاه) نيز در فصل اخبار شرح آن داده شد (خلاصه الاذكار) در فصل ادعيه و اذكار بذكرآن پرداختيم (مفاتيح، ابواب الجنان) در فصل فقه از اين دو كتاب و كتاب شهاب ثاقب مولف نام برده ايم (عين اليقين، كتاب المعارف، اصول المعارف، قره العيون محجه البيضاء) اين كتاب عين كتاب احياء العلوم غزالي است جز اين كه اخباري را كه غزالي از عامه براي مطالب خويش دليل آورده اين عالم جليل از اهل بيت پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم نقل نموده است، الاصول الاصليه، تسهيل السبيل، فهرست العلوم، بشاره الشيعه، انوار الحكمه، سفينه النجاه، اصول العقائد در اصول پنجگانه دين، كلمات مكنونه، كلمات مخزونه، كتاب اللئالي، جلاء العيون، تشريح العالم در هيئت عالم و حركت افلاك و عناصر و بسائط و مركبات است (اربعين) در فضائل امير المومنين

عليه السلام است، كتاب حقائق در اسرار دين است (و كتاب النخبه) همين كتاب. كتاب نخبه فيض يكي از كتب مختصره مفيده در فقه اماميه است و از كتاب طهارت آغاز و كبتاب فرائض خاتمه يافته است. اين كتاب مكرر چاپ شده و در حدود (5000) بيت است. و چنان كه صاحب كشف الحجب در ص 578 نوشته اند مرحوم فيض را نيز كتابي بنام " النخبه الصغري " مشتمل بر خلاصه مطالب طهارت و صلوه و صوم مي باشد و خود نيز بر آن تعليقاتي نگاشته اند. بنام " نخبه " حاجحي محمد ابراهيم كرباسي را رساله عمليه اي بفارسي مي باشد و بهمين نام نخبه صادق بن احمد را كتابي در ادعيه است. كشف الحجب ص 578. آغاز: الحمد لله الذي اوضح بائمه الهدي من اهل بيت النبوه عن دينه القويم الخ. (665) نخبه فيض اين نسخه بخط نسخ در سنه (1191) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده، ورق اول كتاب كه مشتمل بر قسمتي از مقدمه كتاب بوده افتاده است، در كتابخانه و بر خود نسخه بنام " يك جلد كتاب قدري از فقه " ثبت و وقف گرديده است با نسخه چاپي مقابله گرديد نخبه فيض عليه الرحمه است و اولين سطر موجود آن اينست: من حيث لايعلم و اذ لا سبيل الي القطع في الشبهات جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (102) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (20 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2544).

مجموعه ادعيه و غيره

(112) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه را بخط نسخ خوب علي اكبر خوئي در سنه (1253) نوشته و مشتمل بر ادعيه ذيل است: 1- دعاء عديله. 2 جوشن صغير. 3- دعاء بعد از هر فريضه: الحمدلله الذي عرفني نفسه. 4- دعاء شفاي بيمار هاي سخت: اللهم انك قلت في كتابك. 5- زيارت مفجعه. 6 ناد علي كبير و خواص آن. 7- دعاء: يامن اظهر الجميل. 8- دعاء تربت. 9 دعاء في ذكر آل محمد عليهم السلام: الهم يا من خص محمدا و آله با الكرامه. 10 دعاء هر صبح حضرت سجاد علیه السلام كه

اولش اينست: الحمدلله الذي خلق اليل و النهار 12- اعتصام دعاء سيفي. 14 دعاء مغني سيفي: اللهم صل علي محمد و آل محمد صلی الله علیه و اله و سلم و بارك و سلم بك استغيث 15- ايضا سه اعتصام دعاء سيفي. 16- دعاء سيفي با اختتام.17- حرز النبي: الهم يا عالم السر و النجوي، 17 دعاء: الهم تفضل علي و احسن الي. 19- دعاء طمطام: رب ادخلني في لجه بحر احديتك. 20- دعاء فتح حضرت صادق علیه السلام: اللهم افتح لنا ابوابنا بخيرك داراي يك سر لوح، و مجدول بطلا و زنكار، و عنوان ادعيه با شنجرف نوشته شده. جلد چرمي. كاغذ رنگارنگ. عده اوراق (92) صفحه (9) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (2168)

مجموعه ادعيه و غيره

(101) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه را مرحوم ميرزا احمد نيريزي بخط نسخ بسيار خوب در سنه (1130) نوشته اند، و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- دعاء طلب السعاده از حضرت امام زين العابدين علیه السلام 2- دعاء ليله الفراش 3- دعاء الاحتجاب از حضرت علي بن ابيطالب امير المومنين علیه السلام 4- چند دعاء كوچك. ترجمه دعاء طلب السعاده و ليله الفراش را بخط نستعليق خوب با سرخي نوشته اند. اين نسخه متعلق بمرحوم ميرزا داود خان پسر صدر اعظم نوري بوده. و در سنه (1296) داخل اعتضاديه شده. جلد روغني مذهب گل و بوته. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ. عده اوراق (23) صفحه (12) سطر. قطع وزيري كوچك، طول (20 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (981)

شصت پاره

(23) شصت پاره - اين شصت پاره بخط نسخ خيلي خوب بر حسب امر مرحوم حاج ميرزا حسين خان سپهسالار در سنه (1298) نوشته شده ترجمه فارسي تمام آيات را با سرخي تحرير كرده اند و تمام جزء ها داراي يك سر لوح است ولي جزء

اول دو سر لوح دارد. اسامي سور با شنجرف بر سر سوره هاي خوبي تحرير شده. صفحات مجدول بطلا و لاجورد است. جلد ميشن، كاغذ ترمه، صفحه (22) سطر، قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار. طول (23 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (تمام پاره ها در دو جعبه چوبي ساده گذارده شده و نمره كتابخانه را ندارد.

تفسير مظاهر الاسرار

[77] تفسير مظاهر الاسرار عربي مولف اين تفسير حاج ملا محمد جعفر استرابادي است (1263 - 1197) كه از علماء و فقها و ادباي قرن سيزدهم هجري بوده اند. سال ها در عتبات عاليات ساكن بوده و در مرجعيت داشته، پس از آن بطهران آمده و در اين شرح نيز مرجع امور بوده اند. استاد ايشان مرحوم آقا سيد علي صاحب رياض رحمه الله علیه است. صاحب روضات كتب و مولفات زيادي بنقل يكي از اولاد هاي مولف بايشان نسبت داده و از آن جمله اين تفسير است كه آن را " مظاهر الاسرار في بيان وجوه الاعجاز " ناميده و گويد كه مولف جز تفسير سوره حمد و قسمتي ديگر از قرآن را كه قريب دوازده هزار بيت مي شود توفيق بر تاليف نيافته اند. نسخه ذيل فقط تفسير سوره حمد است و تقريبا (1360) بيت كتابت دارد. سائر مولفات ايشان از اين قرار است: انيس الواعظين و انيس الزاهدين و زينه الصلوه و شفاء الصدور در تفسير آيات موعظه و اخلاق و مدائن العلوم در لغه و نحو و صرف و منطق و معاني بيان و براهين القاطعه شرح تجريد العقائد خواجه نصير الدين و مصباح الهدي در پنج هزار بيت و كتاب مصابيح و مشارع كبير و صغير در شرح معالم " اصول فقه " و غير از اين ها روضات ص (153) در حرف ج مراجعه شود طرز اين تفسير آنست كه بدوا شرحي از قراء سبعه و احاديثي در فضيلت قرآن و عدم جواز تفسير براي و اين كه خانواده پيغمبر علیه السلام داناتر بقرآن و شان نزول و تفسير آن از ديگرانند بيان پس از آن شروع بتفسير آيات بعبارات و طرز نيكوئي نموده و بيانات خود را باحاديث مرويه از ائمه اثني عشر علیهم السلام تاييد نموده اند قسمتي از آن را براي نمونه انشاء كتاب در اين جا نقل مي

كنيم و از تاريخ كتابت نسخه ذيل معلوم ميشود كه تاليف آن پيش از سال (1231) بوده است در ذيل تفسير جمله رب العالمين فرمايد: او المراد ان الانسان من حيث روحه و عقله كتاب عقلي و من حيث قلبه و هو النفس الناطقه كتاب اللوح المحفوظ و من حيث نفسه الحيوانيه اعني القوه الخياليه كتاب المحو و الاثبات و من حيث تسخير هم الاعضاء و الحواس للقلب و جبليتها علي طاعته بحيت لا يستطيع له خلافا و لا تمردا فاذا امر العين للانفتاح انفتحت و اذا امر الرجل للحركه تحركت و اذا امر اللسان

بالكلام و جزم به الحكم تكلم و كذا سائر الاعضاء يشبه الملكئه في التسخر لله فانهم جبلوا علي الطاعه بحبث لا يستطيعون له خلاقا و لا يعصون ما امر الله في التسخر الله فانهم جبلوا علي الطاعه بحيث لا يستطيعون له خلاقا و لا يعصون ما امر الله و يفعلون ما يومرون فعلي هذا يكون التشبيه بعالم العقول او المراد انه الخ. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي خير خلقه محمد و آله لطاهرين اعلم انه لابد قبل الخوض في المقصود. (233) تفسير مظاهر الاسرار اين نسخه كه بخط نستعليق بد خطي نوشته شده، مشتمل بر تفسير سوره فاتحه است و آن را در سال (1231) نصرالله نام استرابادي نوشته اند و كتاب شرح مشتركات رجال جامع المقال و رساله در تعريف علوم ادبيه و قسمتي از مشاعر آخوند ملاصدرا ضميمه آنست، شرح هر يك از اين كتب در جاي خود بيايد. جلد تيماجي. كاغذ آبي فرنگي. عده اوراق كليه كتاب (78) صفحه (21) سطر. واقف غير معلوم. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (1996)

عين الحيوه

[134] عين الحيوه فارسي مولف اين كتاب علامه مجلسي رحمه الله علیه است ص 4]15] و و موضوع آن شرح و ترجمه فارسي وصيت حضرت ختمي مرتبت صلواه الله عليه و علي اهل بيته بابوذر غفاري رحمه الله علیه مي باشد و اين حديث را ابوعلي طبرسي در مكارم الاخلاق و ورام بن ابي فراس در مجموعه يا جامع خويش مرسلا روايت كرده اند و

هر يك از مضامين آن در كتب اخبار و احاديث بسيار وارد شده است و اين كتاب مشتمل بر يك دوره حكمه عملي و بسياري از مواعظ و نصايح مي باشد. علامه مجلسي اين حديث را مسندا قسمت قسمت نقل و آن ها را بزبان ساده بفارسي ترجمه و روايات ديگري كه از ائمه هدي علیهم السلام در آن موضوع وارد شده نيز بفارسي نقل كرده اند و پيش از شروع بشرح و ترجمه حديث شريف شرح حال ابوذر غفاري رحمه الله علیه را مفصلا نگاشته اند. اين كتاب در سنه (1240) در زمان فتحعليشاه قاجار در طهران چاپ حروفي شده است. آغاز: بسمله لالي حمد و جواهر ثنا تحفه بارگاه جلال كبرياء حكيمي كه الخ. (359) عين الحيوه اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده و ناقص است، آخرين سطر آن اينست: ملاحظه كند كه شارع در آن باب چه تكليف نموده است و آن را بعمل آورد و مباحات را. و تقريبا ثلث آخر كتاب را ندارد. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (206) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1824).

زبده الاصول (1)

(691) زبده الاصول اين نسخه را بخط شكسته نستعليق خيلي خوب محمد حسين بن محمد علي در سنه (1199) نوشته است، در كنار پاره اي از صفحات تعليقاتي از مولف نگاشته شده و پشت صفحه اول بنام خلاصه الاصول وقف گرديده موريانه حاشيه قسمتي از صفحات را سوراخ كرده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (98) صفحه (6) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16/5 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (956).

الرساله الفخريه

[197] الرساله الفخريه عربي مولف اين رساله حضرت فخر المحققين رحمه الله علیه است [175] ص (379) و آن را در معرفه نيه و اقسام آن برحسب خواست فخر المله و الدين حيدر بن شرف الدين علي بن ابي علي بن محمد بن محمد بن ابراهيم بيهقي رحمه الله علیه تاليف

و بمناسبت لقب ايشان نام آن را " الرساله الفخريه " گذارده اند و مشتمل بر سه فصل ذيل است. فصل اول: در حقيقه نيه و تعريف آن. فصل دوم: در وجوب نيه و دليل عقلي و نقلي آن. فصل سوم: در صفات آن. در ابتداء اين فصل گويد: اين صفات را در انواع عبادات بيان خواهيم نمود و شروع از كتاب طهارت كرده پس از آن صلوه و زكوه و خمس و صوم و حج و جهاد و امر بمعروف را مرتبا ذكر و اقسام نيه و صحيح و فاسد آن را در مباحث آن كتب نقل نموده اند و تمام اين رساله در حدود (675) بيت مي باشد. اين رساله در سال (1315) در ضمن رضاعيات و خراجيات و كلمات المحققين چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله علي هدايتنا بسيد المرسلين و ارشادنا الي الدين الخ. (507) الرساله الفخريه اين نسخه را كاتب نسخه حاشيه شيخعلي بر ارشاد كه در سنه (968) نوشته شده پس از آن بدون فاصله تحرير نموده ولي در اين جا سال تحرير را ننوشته و نيز از خود نام نبرده و پشت آخرين صفحه و بر ورق ديگري كه ننوشته بوده نويسنده اي دوازده امام خواجه نصير الدين را با مقدمه مختصري در كيفيت نقل و فوائد خواندن آن نوشته است. عده اوراق اين رساله (8) است و ضميمه كتاب نمره (2600) كتابخانه مي باشد خصوصيات ديگر اين نسخه بكتاب نمره (481) اين فهرست مراجعه شود.

شرح شرايع يا مسالك الافهام (1)

(542) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب در اين نسخه از خود و سال كتابت نام نبرده ولي در آخر كتاب ديات كه جزء نسخه نمره (544) اين فهرست مي باشد و خط كاتب اين نسخه است اسم خود و سال كتابت را معين نموده و اين نسخه مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر كتاب وصيت است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (322) صفحه (34) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31/5 سانتي متر (عرض (22/1 سانتي متر (نمره كتابخانه (2622).

شرح كبير يا رياض المسائل

[217] شرح كبير يا رياض المسائل عربي اين كتاب شرح بر كتاب مختصر النافع محقق حلي رحمه الله علیه است كه در همين فصل شرح آن را خواهيم نگاشت و شارح آن حضرت سيد علي طباطبائي است كه بمناسبت همين كتاب معروف به صاحب رياض مي باشد [213] ص (461) شارح كتاب مذكور را شرح مزجي نموده و ادله احكام را در ضمن شرح آورده و يكي از كتب خوب فقه استدلالي اماميه مي باشد. اسم كتاب در كتب فهارس و رجال و سير "رياض المسائل في تحقيق الاحكام باالدلائل " ضبط گرديده و چون شرح مختصري نيز بر كتاب مذكور نگاشته اند اين كتاب مشهور به " شرح كبير " و آن مختصر مشهور به " شرح صغير " گرديده است. مولف تاريخ تاليف را در آخر شرح سال (1192) معين كرده اند. چند بار در دو مجلد در ايران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي سيدنا و نبينا محمد و آله الطاهرين كتاب الطهاره و اركانه اربعه الاول في المياه جمعه باعتبار و تعددا فراده و المراد بها الاعم من الحقيقه و المجاز الخ.

تفسير صافي (3)

(197) تفسير صافي اين نسخه جلد دوم و مشتمل بر تفسير از سوره كهف تا آخر قرآنست، كاتب آن بخط نسخ متوسط محمد علي بن علي اكبر در سنه (1265) مي باشد معاني بعضي از لغات و چند حاشيه مختصر در كنار پاره از صفحات نوشته شده. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (183) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2024)

صحيفه كامله سجاديه (6)

(69) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه پنجاه و چهار دعاء آن بخط بسيار خوب نوشته شده، و ادعيه هفت روز هفته و چهار دعاء ديگر از ملحقات و مناجات خمسه عشر و دو دعاء كوچك بخط نويسنده ديگري بان ملحق شده، كاتب هر دو قسمت

اسم خود و سال كتابت را رقم نكرده اند. داراي يك سر لوح، صفحات مجدول بطلا، عناوين ادعيه باطلا و سر خيست، بعضي از اوراق كمي پاره شده، آخرين عبارت نسخه اين است: ربنا افرغ علينا صبرا و ثبت اقدامنا و انصرنا علي القوم الظالمين. جلد

چرمي ضربي كهنه. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (151) صفحه (12) سطر. قطع ربعي واقف سپهسالار. طول (18 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (1054)

معالم الدين يا معالم الاصول (5)

(737) معالم الاصول اين نسخه بخط نستعليق ميرزا محمد بن علي اكبر دماوندي در سنه (1240) نوشته شده در بعضي از صفحات تعليقاتي از سلطان تحرير گرديده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (109) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع (20 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (860).

ارشاد الاذهان (3)

(446) ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نستعليق قوام الدين بن طاهر الحسيني در سنه (1049) نوشته شده، در حاشيه تمام صفحات و دو صفحه كه قبل از كتاب است حاشيه هائي از علماء سابق و كتب فقهيه ايشان رحمهم الله نوشته شده، در آخر كتاب دو ورق كاغذ ننوشته بوده "حديث ولايه علي بن ابي طالب حضي " با ذكر سلسله روات آن و رموزي كه در ذيل حواشي و تعليقات بجاي اسم صريح محشين گذارده مي شود و اين كه هر يك از آن ها اشاره بكدام يك از فقها مي باشد و اشعاري راجع بقاعده خط و در شناختن قلم و مركب نوشته شده است. جلد چرمي مستعمل. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (266) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (19/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2472).

قرآن ناقص

(19) قرآن ناقص - اين نسخه بخط نسخ خوبي است ولي اوراق بوده و بعضي از صفحات آن پيدا نشده اوراقي را بخط متوسطي نوشته و با اوراق اصل صحافي كرده

اند و چون حاشيه هاي اوراق اصلي از ميان رفته بوده حاشيه بان چسبانيده اند و شامل از سوره حمد تا اين آيه فمن اظلم ممن افتري علي الله كذبا (آيه 14) از سوره كهف است. عده اوراق (195)، صفحه (12) سطر، در سنه (1297) داخل اعتضاديه شده و در همان سال سپهسالار وقف بمدرسه خود كرده اند. جلد تيماج، كاغذ متن حنائي كهنه، حاشيه عادي، قطع بغلي، طول (15 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (1012)

احتجاج طبرسي (2)

(260) احتجاج طبرسي اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده چندين ورق از آخر آن افتاده، و آخرين صفحه موجود از احتجاجات حضرت علي بن موسي الرضا علیه السلام مي باشد، و آخرين سطر نسخه اينست: قال الرضا علیه السلام فان اليسع قد صنع مثل ما صنع عيسي عليه السلام مشي علي الماء و احيا الموتي و ابرء. كلمات افتاده متن در حاشيه نوشته شده، صفحه در آخر كتاب است كه اخبار راجع بموالي و عتق آن ها بر آن نوشته شده است جلد تيماج. كاغذ فرنگي مهر زده. عده اوراق (184) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (27 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1805)

شرح قواعد يا كشف اللثام

[214] شرح قواعد يا كشف اللثام عربي اين كتاب شرح قواعد الاحكام علامه حلي رحمه الله علیه مي باشد كه در همين فصل شرح آن را خواهيم نگاشت و شارح آن حضرت فاضل هندي رحمه الله عليه است [209] ص (448) و چنان كه در ذيل جامع المقاصد در ص (381) گذشت مصنف براي تكميل شرح قواعد شيخعلي شروع بشرح از كتاب نكاح قواعد الاحكام نموده و چون شرح را تا آخر ديات رسانيد بنايش بر اين شده كه از طهارت تا نكاح را نيز شرح نمايد و عزم خويش را عملي نمود ولي چون تا آخر حج را شرح كرد رخت بدان سراي كشيد و كتب جهاد، متاجر، دين، امانات،

غصب، اجاره، وقوف و عطايا از كتاب قواعد شرح نكرده بماند. شارح در قسمت اول و دوم از شرح نامي براي آن نگذارده ولي بمناسبت اين كه در آخر كتاب ديات پس از نقل و شرح وصيت مولف عبارتي گفته اند كه ترجمه آن اينست: بواسطه اين كتاب كشف لثام از قواعد الاحكام گرديد. و در آخر كتاب حج نوشته اند: و وفقناه في كشف اللثام عن حج قواعد الاحكام. اين شرح به كشف اللثام معروف گشته و در كتاب رجال و سير و فهارس نام برده شده جز در كتاب كشف الحجب ص (345 و 464) كه بنام كشف الابهام ضبط گرديده و بر نسخه اين كتاب كه در سال (1271) چاپ شده نوشته شده: كشف لثام الابهام عن قواعد الاحكام و ندانستيم اين نام را كه بر اين شرح گذارده و احتمال قوي مي رود كه ماخذ كشف الحجب در تسميه اين كتاب بدان نام همين نوشته بر اين مجلد مطبوعه باشد. وفات مولف كشف الحجب در سال (1286) بوده است اين شرح مزجي است و شارح هر جا كه محتاج بتوضيح و تشريح بوده عمل نموده و در بعضي از موارد بمناسبت اخباري كه دليل بوده آورده اند و نقل اقوال و اجماعات نيز شده و اين كتاب را از كتب استدلالي فقه اماميه توان دانست و در سال (1271) در دو مجلد يكي از طهارت تا آخر حج و ديگري از نكاح تا آخر شرح كتاب قواعد در طهران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي شرع لنا الدين و رفع قواعده و سهل شرايعه و موارده الخ. (567) شرح قواعد يا كشف اللثام اين نسخه مشتمل بر كتاب قضاء مي باشد و كاتب آن اسمعيل بن شيخ حافظ در سنه (1225) است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (121) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (23/5 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2248).

حاشيه بي نام بر تفسير بيضاوي

[53] حاشيه بي نام بر تفسير بيضاوي عربي اين كتاب بنام " حاشيه بر تفسير بيضاوي " وقف شده و بهمين نام در دفتر كتابخانه ثبت گرديده، از نسخه ذيل بواسطه

افتادن اوراق اول آن نتوانستيم نام آن را بشناسيم و مولف و محشي را هم بدست نياوردم ولي بمطالعه بعضي از صفحات آن مطالب ذيل معلوم شد: محشي بمناسبت مقام اقوال و آراء فقهي ائمه چهارگانه اهل سنت را نقل مي كند و بنظر مي آيد كه خود شافعي مذهب بوده، و اخبار راجعه بمطالب قرآني را نيز از روات عامه نقل نموده، مطالب نحوي و صرفي و معاني بياني آيات و تفسير را ذكر و مطالب كلامي را نيز متذكر شده و اين حاشيه از حواشي مفصل اين تفسير و قسمت ذيل كه از ابتداء سوره بقره تا سوره مائده مي باشد در حدود (43000) بيت است. (174) حاشيه بي نام بر تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، در آخر كتاب نوشته شده كه داخل ملك محمد مومن سمناني شده و مهر ايشان داراي سنه (1109) مي باشد ولي نسخه كهنه تر از سه قرن است. اوراقي از اول كتاب افتاده و اولين سطر موجود اينست: و الا يلزم التخصيص بلا مخصص ليس بشيئي قوله و القرآن عطف نفسه اذ لم يخبر عنها به و آخرين سطر آن اينست: مع الاشعار بالمجانسه المناقبه لل الوهيه. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (430) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2097)

اكمال الدين و اتمام النعمه (1)

(271) اكمال الدين اين نسخه بخط شكسته نستعليق خوب در سنه (1080) نوشته شده و بعضي از اوراق آخر آن وصالي شده است. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي آبي. عده اوراق (276) صفحه (19) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (23 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1833)

كافي يا جامع كافي (4)

(372) كافي اصول و روضه اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1027) زين العابدين قمي نوشته و از ابتداء كتاب تا آخر اصول و تمام كتاب روضه است، در

حواشي صفحات كلمات افتاده و نسخه بدل ها و معاني لغات مشكله از قاموس و ساير كتب لغت نوشته شده. جلد ميشن ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (179) صفحه (41) سطر. مجدول بطلا و سرخي و زنگار. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (38 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1707).

مناهج الاحكام

[296] مناهج الاحكام عربي مولف اين كتاب حضرت ملا احمد نراقي رحمه الله عليه است [241] ص (521) و چنان كه در مقدمه مرقوم داشته تاليف اين كتاب پس از "شرح تجريد الاصول " بوده و در آخر كتاب سال تاليف را سنه (1224) تصريح كرده اند، مناهج الاحكام مشتمل بر يك دوره اصول فقه از مباحث الفاظ و مباحث عقليه است و در يك مقدمه و پنج مقصد و خاتمه اي مرتب شده و در سال (1269) چاپ گرديده است آغاز: بسمله احمد الله بجميع محامده و اشكره علي وافر عطائه الخ. (742) مناهج الاحكام اين نسخه بخط نستعليق محمد حسن هزار جريبي در سنه (1260) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (207) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (894).

فقه بي نام استدلالي امامي

[225] فقه بي نام استدلالي امامي عربي اين كتاب چنان كه ذيلا ذكر خواهد شد مشتمل بر قسمتي از كتاب طهارت و قسمتي از كتاب صلوه است، چون اول و آخر نسخه افتاده نام مولف و خود كتاب بدست نيامده با اكثر كتب فقه اماميه مطابقه گرديد با هيچ يك مطابق نبود، از مطالعه خود كتاب هم چيز مهمي مفهوم نگرديد چز اين كه در بسياري از موارد بنقل قول سيد مرتضي و شيخ پرداخته و در چند مورد نامي هم از ابن ادريس برده است براي نمونه قسمتي از كتاب را در اين جا مي آوريم و آن اين است: المطلب السابع في الكلام في الجلود جلد الميته من ذي النفس السائله نجس

لا يطهر بالدباغ سواء كان اصله ماكول اللحم اولا وسواء كان طاهرا حال الحيواه اولا عند علمائنا لقوله تعالي حرمت عليكم الميته و الدم. و لقوله عليه السلام لا تنتفعوا من الميته باهاب و لا عصب و [سالت] محمد بن مسلم احد هما عليها السلام عن الجلد الميت ايلبس في [الصلاه] اذا دبغ فقال لا ولو دبغ سبعين مره ولان النجاسه بالموت و هي لازمه لدوام معلولها نزع الفضلات و دفع الاستحالات و الحاصل في ذلك من الدباغات و لا ينتفع به في اليابسات علي الاقوي اما الشعر و الوبر و الصوف و الريش [فانهما] لا تحلها الحياه فلا ينجس بالموت و هي نجسه من نجس العين لانها جزء منه و الكلب و الخنزير و الادمي لا يقع عليها الذكاه و لا تطهر جلودها بالدباغ كالحياه بل هو انقض لان غايته نزع الفضلات و دفع الاستحالات و الحياه ابلغ في ذلك من الدباغ فاذا لم تعد الحياه طهاره الكلب و الخنزير لنجاسته قبل الموت [في الدباغ] اولي بعدم الطهاره و الادمي لا يطهر به لما فيه من الاتهان و اما باقي الحيوانات الطاهره حال الحياه ممالا ياكل لحمه فانه يقع عليه الذكاه كالسباع و يطهر الجلد بها و ان لم تدبغ لقوله تعالي الا ما ذكيتم، و قوله عليه السلام دباغ الاديم ذكاته في آخر ذكاه الاديم دباغه اقام كلا مقام الاخر و للشيخ شرط في جواز [استعماله] ما لا يوكل لحمه [الدباغ] القصد بالدبغ الخ. در نقل عبارات كتاب كلماتي را كه ميان دو قلاب گذارده ايم بهمين طرز در نسخه بود و قطعا بايستي غير از اين گونه باشد و عبارات نسخه در بسياري از موارد ديگر نيز غلط نوشته شده و در اين موارد مذكوره ظاهرا اين قسم بوده است [سالت] سئل [الصلاه] الصلوه [فانهما] فانها [في الدباغ] ففي الدباغ [استعماله] استعمال [الدباغ] و هو الدباغ. (605) فقه بي نام استدلالي امامي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه تا قسمتي از احكام مساجد است، اوراقي از اول و آخر آن افتاده از اين رو كاتب وسال كتابت معلوم نيست، اولين سطرآن اين است: مسه لقول احدهم عليهما السلام بغسل من مس موطنا و قال اذا. آخرين سطر موجود چنين است: اي البقاع احب الي الله تعالي قال المساجد واحب اهلها

اولهم دخولا و آخرهم. چند ورق كاغذ فرنگي ننوشته در اول و آخر نسخه است، چنين مي نمايد كه در قرن يازدهم يادوازدهم هجري نوشته شده، دركتابخانه و بر ورق اول نسخه بنام يك مجلد كتاب فقه ثبت و وقف گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (61) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2543).

صحيفه كامله سجاديه (10)

(73) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، و ترجمه فارسي آن را از اول تا باخر بخط نستعليق خوب با سرخي نوشته اند كاتب و سنه كتابت رقم نكرديده در سنه (1230) بملكيت عنايت الله نام رضوي در آمده و ظاهر اينست كه تاريخ كتابت آن اوائل قرن دوازدهم هجري باشد، و مشتمل بر تمام ادعيه صحيفه و ملحقاتست. ترجمه بعضي از لغات مشكله و بعضي از مطالب مهمه در حاشيه نوشته شده. داراي يك سر لوح و مجدول بطلاست. جلد چرمي كهنه. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (160) صفحه (11) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (16/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (1052)

كشف الغطاء (1)

(617) كشف الغطاء اين نسخه بخط نسخ محمد بن باقر حسيني در سنه (1262) نوشته شده و مشتمل بر ابتداء كتاب تا آخر مبحث چهاردهم از مقصد دوم كتاب حج است جلد ميشن نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (306) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (26 سانتي متر (نمره كتابخانه (2443).

قرآن تمام

(9) قرآن تمام - اين نسخه شصت ورقي است و بخط نسخ خوب نوشته شده تاريخ تحرير و اسم كاتب ندارد پشت صفحه اول آن نوشته شده كه در سنه (1275)

سي تومان خريده شده. تقسيمات قرآني و رموز قرائتي با سرخي نوشته شده - داراي دو سر لوح كهنه و سوره حمد را با سفيداب در صفحه اول نوشته اند - اسامي سور با سفيداب نوشته شده و مجدول بطلا و سرخي و زنگار است - نه ورق آخر قرآن كمي پاره شده و موريانه هم اوراقي را سوراخ كرده ولي اتفاقا خطوط سالم مانده. جلد چرمي عادي. كاغذ سمرقندي. قطع وزيري كوچك. طول. (21/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1020).

جواهر الكلام (2)

(473) جواهر الكلام اين نسخه كه بخط نسخ خوب در سنه (1264) نوشته شده مشتمل بر كتاب وقوف تا آخر وصيت است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (165) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2303).

زبده الاصول (3)

(693) زبده الاصول اين نسخه بخط نسخ خوب محمد مهدي نوشته شده، بر بعضي از صفحات حاشيه هاي مولف نگاشته شده است، بقرينه كتاب معارج الاصول كه بخط همين كتاب ضميمه آن است و در سنه (1249) تحرير گرديده اين كتاب نيز بايستي در آن سنه نوشته شده باشد. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (77) صفحه (5) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (15/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (955). كتابخانه است.

تفسير كشاف (4)

(217) تفسر كشاف اين نسخه جلد دوم و كاتب آن نويسنده نسخه سابق است و منضم با يكديگر بوده آن را دو قسمت كرده و در دو جلد گذارده اند. ابتداء آن "و قراحنظله تسمع مضارع " و پس از ختم تفسير ترجمه مصنف و چند بيت كه راجع باين كتاب گفته اند نوشته شده كاتب اسمي از خود نبرده سال تحرير هم محو شده و

بجاي آن سنه (716) نوشته اند ظاهرا از خطوط قرن هشتم است. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا. عده اوراق (445) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2045)

حاشيه آقاي بهبهاني بر مدارك

[179] حاشيه آقاي بهبهاني بر مدارك عربي اين حاشيه كه بر كتاب مدارك الاحكام مي باشد از حضرت آقاي بهبهاني رحمه الله عليه است محمد باقربن محمد اكمل اصفهاني بهبهاني {1118/1117 - 1208) (1) {1 كه از علماء بزرگ اسلام و روساء مذهب شيعه اماميه و مجددين مايه سيزدهم هجري بوده اند مادر ايشان دختر نور الدين بن ملا صالح مازندراني رحمه الله علیه بوده و بدين مناسبت در مولفات خويش را مجلسي اول و ملا صالح بجد و از مجلسي دوم بخال علامه تعبير مي كنند، مولد ايشان اصفهان بوده و از آن جا به بهبهان مهاجرت كرده و از آن جا بكربلاي معلي مشرف شده و تا آخر عمر در آن آستان مقدس روزگار مي گذرانيده و با حضرت شيخ يوسف صاحب حدائق رحمه الله علیه معاصر بوده و با يكديگر مباحثات و مشاجرات علمي داشته و رساله ايشان را كه در عدم جواز جمع ميان دو زن از نسل فاطمه زهرا سلام الله عليها بود رد نوشته و ادله خود را بر جواز در آن جا ذكر نموده اند. آقاي بهبهاني اصول فقه را ترويجي بسزا داد مسلك اخباري كه تا آن زمان رواجي كامل داشت رو بضعف نهاد خانواده ايشان معروف بال آقا گرديده و اينك جمعي از ايشان در طهران و كرمانشاهان مقام روحانيت دارند آقا محمد علي كرمانشاهاني فرزند برومند ايشان در عصر پدر مشهور و معروف بفضيلت و دانش بوده اند صاحب روضات ص (123) ج 1 تاليف شصت كتاب و رساله را بايشان نسبت داده و جمعي از آن ها را نام برده از آن جمله كتب و حواشي و رسائل ذيل است: شرح مفاتيح از كتاب طهارت تا خمس (مقامع الفضل)اين كتاب تاليف پسر آقاي بهبهاني است و اشتباها در اين جا

آمده است. (مشتمل بر مسائل و رسائل مفيده، حاشيه ارشاد اردبيلي از كتاب تجارت تا آخر كتاب، حاشيه بروافي، حاشيه بر معالم، رساله در اجتهاد و اخبار، رساله در اصاله برائه تعليقه در رجال، فوائد حائريه، رساله در طهارت و صلوه، رساله در عدم جواز عقد دختر كوچك براي حليت نگاه كردن بمادر آن، حاشيه بر مفاتيح، حاشيه بر شرح قواعد، حواشي بر مسالك، رساله در استحباب نماز جمعه و عدم وجوب عيني آن و حاشيه بر مدارك چنان كه در ص (123) روضات نوشته شده و در آخر نسخه چاپي اين حاشيه در سنه (1274) نيز نگاشته اند و نسخ موجوده دلالت برآن دارد اين حاشيه مدارك ناتمام مانده و مشتمل بر حواشي كتاب طهارت و صلوه مي باشد و در پاره از موارد صاحب مدارك را رد كرده و و اقوال علماء سابق را در مسائل بمناسبت نقل كرده اند و در آخر نسخه چاپي پس از آخرين حاشيه بر آخرين عبارت كتاب صلوه نوشته شده: قد تمت هذه النسخه الشريفه المسماه بحواشي المدارك في يوم الجمعه من شهر الرابع بعد الهجره النبويه في سنه احدي عشر بعد الماتين و الالف في كربلاء و مي رساند نسخه را كه اين نسخه چاپي از روي آن نوشته شده سه سال پس از وفات محشي محترم نوشته بوده اند. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي محمد و آله الطاهرين اللهم وفقني لما تجب و ترضي و اهدني طريقه المثلي الخ. (475) حاشيه آقاي بهبهاني بر مدارك اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و مشتمل بر حواشي از ابتداء كتاب تا آخر مبحث مسح قدمين است كتابت آن ناتمام مانده و آخرين سطر موجود آن اين است: قال امسح بفضل ما بقي في يديك من الماء راسك و رجليك الي الكعبين كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده ولي بقرينه عبارت ذيل كه در ابتداء صفحه اول نوشته شده ظاهر اينست كه در حيات محشي و بخط يكي از شاگردان ايشان مي باشد و آن عبارت اين است: من حواش الاستاد الاعلم الافخم الافضل محمد باقر ابن محمد اكمل علي المدارك. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (56) صفحه مختلف بين (23 و 34) سطر. واقف سپهسالار.

قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (8/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (3). ______ {1} (1265) روضات ص (123) ج 1. منتهي المقال ص (290). هديه الاحباب ص (100).

وافي (9)

(433) وافي اين نسخه جزء چهاردهم از كتاب است، در سنه (1074) فلاح مشهور بچيني كش باشي نوشته است، نصف اول كتاب مجدول بطلا است، كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده و پشت ورق اول يادداشت هاي مختصري از مالكين سابق تحرير گرديده است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (144) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1937).

جمال الصالحين (2)

(36) جمال الصالحين - اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و ادعيه و زيارات آن را بخط نسخ نوشته اند كاتب و سنه كتابت نوشته نشده بعضي از اوراق وصالي شده. جلد. چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (217). صفحه (18) سطر. قطع وزيري واقف سپهسالار. طول (23/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2145)

كافي يا جامع كافي (12)

(380) كافي فروع اين نسخه بخط نسخ خوب حسين بن قاسمعلي مازندراني در سنه (1069) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتب فروع است، نسخه بدل ها و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده، عناوين و اوائل مطالب يا سرخي است. جلد ميشن. كاغذ ترمه. عده اوراق (356) صفحه (30) سطر. هشت ورق اول كتاب و هيجده ورق آخر كتاب كاغذ ننوشته دارد. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (38 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1717).

وافي (8)

(432) وافي اين نسخه كه مشتمل بر جزء دهم و يازدهم كتاب است در سنه (1189) بخط نسخ علينقي بن محمد حسيني دهدشتي نوشته شده، پشت اولين صفحه چند حديث بخط شكسته نستلعيق در سنه (1287) نگاشته شده از بعضي قرائن معلوم شد كه خط مرحوم معتمد الدوله فرهاد ميرزا مي باشد، فهرست ابواب اين نسخه بر ورقي كه قبل از ورق اول مي باشد تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (262) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1936).

الجنه الواقيه و الجنه الباقيه

[9] الجنه الواقيه و الجنه الباقيه عربي اين كتاب مشتمل بر چهل فصل در ادعيه و اوراد و مطالب مربوطه بان ها است مولف آن كفعمي ابراهيم بن علي بن حسن بن محمد بن صالح كفعمي متوفي در حدود سنه 900 از علماء بزرگ اسلام و فرقه شيعه مي باشند مولفات ايشان زياد و صاحب روضات بيش از بيست كتاب از مولفات شان را كه در فقه و اخلاق و ادعيه تاليف كرده اند ذكر كرده قصائد فصيحه عربي از ايشان باقي مانده و لقب شان تقي است پدرشان از اهالي جبع و خودشان در كفعم متولد شده و در لوز {1) {1) ساكن بوده اند. اين كتاب را مختصر مصباح مولف مي توان دانست و در ايران چاپ شده. آغاز - بسمله - الحمدلله الذي جعل الدعاء سلما يرتقي به الي اعلي المكارم. (39) الجنه الواقيه و الجنه الباقيه اين نسخه بخط نسخ نوشته شده كاتب و سنه كتابت تحرير نشده ولي نسخه قديمي است در خاتمه كتاب ادعيه و طلسماتي تحرير و ترسيم و فصول و ابتداء مطالب را با شنجرف نوشته اند جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (108). صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17 سانتي متر (عرض (9 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2169) _______ {1} (1 جبع و كفعم و لوز ازدهات جبل عامل شام است.

شرح لمعه يا الروضه البهيه (11)

(591) شرح لمعه اين نسخه كه بخط نستعليق نوشته شده كاتب آن نوروز علي بن ملا رمضانعلي در سنه (1243) مي باشد، مجلد اول كتاب است و اوراق اوليه آن مشتمل بر حاشيه هاي بعضي از محشين است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (230) صفحه (18) سطر واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (33 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2583).

شرح يا حاشيه تفتازاني بر شرح عضدي - شرح تفتازاني بر شرح عضدي

[274] شرح يا حاشيه تفتازاني بر شرح عضدي عربي مولف اين كتاب حضرت تفتازاني رضي الله عنه است [259] ص (559) پس از اين كه در مقدمه آن توصيفات و تعريفات كامله اي از كتاب " مختصر الاصول ابن حاجب " و " شرح عضدي " كرده گويند: با همه اين مراتب باز نقاب اشكال بر چهره معاني و مقاصد دو مولفه مذكور افتاده جمعي از رهي خواستار كره گشائي و پرده برداري از عروس معاني اين كتاب مذكور و تعليق حواشي بر آن گرديده، با اين كه زمانه اجازه فكر در معقولات نمي داد و بازار علم و دانش را رواج و رونقي نبود از خداوند استمداد جسته و بجمع نوشته هاي خود در اين موضوع پرداخته و مشغول بحل شكوك و شبهات شده و اشكالات و اعتراضاتي كه بر شارحين كتاب است تذكر داده و با توجه بعدم ايجاز و اطناب و ذكر نكردن مسائلي كه مربوط باصل كتاب نبوده تاليف اين كتاب را انجام دادم. اين كتاب شرح قولي است و مولف نامي براي آن نگذارده و از عبارتي كه در مقدمه است آن را " حاشيه بر مختصر الاصول " توان خواند ولي پشت نسخه و در دفتر كتابخانه بنام " شرح مختصر الاصول " ضبط گرديده لذا ما نيز بعنوان شرح يا حاشيه آن را در اين جا ذكر نموديم و در حدود (18000) بيت كتابت دارد. آغاز: بسمله الحمدلله الذي و فقنا للوصول الي منتهي اصول الشريعه الغراء الخ. انجام: قال المصنف و قد اتفق الفراغ عن جمع هذه الفوائد للفقير الي الله الغني مسعود بن عمر المدعو بسعد التفتازاني في

العشرين ذا الحجه حجه سبعين و سبعمائه بخوارزم حميت عن الافات انشاء الله تعالي. (695) شرح تفتازاني بر شرح عضدي اين نسخه نصف اول آن بخط نستعليق بد و نصف دوم آن در سنه (981) بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده در ذيل آخرين سطر با سرخي نوشته شده: مالكه الفقير الي الله الغني محمد بن الحسن الاصفهاني. ظاهرا خط حضرت فاضل هندي است پشت ورق اول و آخر يادداشت هائي از مالكين سابق اين كتاب نوشته شده است. جلد چرمي ضربي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (302) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (23/5 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (918)

معالم الدين يا معالم الاصول

[294] معالم الدين يا معالم الاصول عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ حسن بن شهيد ثاني رحمه الله عليه است [152] ص (123) و چنان كه در مقدمه كتاب مذكور است مصنف نام آن را " معالم الدين و ملاذ المجتهدين " گذارده و بنا داشته اند كه دوره فقه را در چهار قسم: عبادات معاملات، عقود و ايقاعات و احكام بطريق رد فروع بر اصول موافق مذهب اماميه تاليف و بطرز قدماء مقدمه اي در مهمات مسائل و مباحث اصوليه در دو مقصد بر آن نگاشته ولي توفيق بر اتمام كتب فقهيه حتي يكي از كتب آن را نيافته و فقط دو مقصد مقدمه و قسمتي از مباحث طهارت كه آن را جزء كتاب صلوه قرار داده تاليف گرديده و اين قسمت از طهارت آن طبع شده و مقدمه آن مكرر با حواشي و بدون حاشيه چاپ گرديده است. قسمت اصول معالم الدين كه اينك معروف به " معالم الاصول " مي باشد از كتب مختصره و بسيار مفيد و جامع در اين فن است و بهمين جهت از ابتداء تاليف تا كنون پيوسته از كتب درسي طلاب اماميه بوده و مورد نظر علماء و فضلا گرديده، شروح و حواشي و تعليقات زياد بر آن نگاشته شده و در فهرست كتب خطي معارف ج 1 ص (108) شش شرح و 22 حاشيه بر اين كتاب نام برده شده و ما نيز بعضي از آن ها و غير از آن ها را در اين فهرست ذكر كرده ايم ص

564 و 567 و 570 و 574) و در حدود (5500) بيت است. صاحب كشف الحجب در ص (532) كتابي نيز در فقه بنام" معالم الدين في فقه آل يس " تاليف شمس الدين محمد بن شجاع القطان الانصاري كه روايه از فاضل مقداد نموده ذكر كرده است آغاز: بسمله الحمد لله المتعالي في عز جلاله عن مطارح الافهام الخ.

عيون الحكم و المواعظ

[136] عيون الحكم و المواعظ عربي اين كتاب مشتمل بر (13628) از حكم و مواعظ و مكاتبات و ادعيه و مناجات هاي حضرت مولي امير المومنين علي بن ابي طالب عليه السلام مي باشد، در خود كتاب نامي از مولف و جامع نيست در كتب فهارس و سير آن چه تجسس و تفحص گرديد نام و نشاني از كتاب و مولف آن يافت نشد، يكي از دو نسخه ذيل را چنان كه ذكر خواهد شد حضرت علم الهدي فرزند حضرت فيض رحمه الله علیه در سنه (1085) امر باست كتاب آن داده اند. مقدمه اين كتاب را در اين جا نقل مي كنيم تا طرز انشاء و قدرت بنان و بيان جامع معلوم و نيز تا اندازه زمان و عصر ايشان شناخته شود. بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله فالق الحبه و باري النسم، موجد الاشياء بعد العدم و خالق الانوار و الظلم ممرض الاجسام و مبرئها بعد السقم، احمده حمدا استوجب به جزيل النعم و اشكره شكر عبد راض منه بماحكم و قسم و اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شريك له شهاده ادخرها ليوم تزل فيه القدم و اشهد ان محمدا صلي الله عليه و آله و سلم عبده و رسوله المبعوث الي سائر الامم من بشريعته الغراء لسائر الشرايع ختم، صلي الله عليه و علي اهل بيته الطيبين الطاهرين اولي البيت و الحرم و المقام و زمزم و علي المنتخبين من اصحابه المخصوصين بالدين و الكرم اما بعد فان الذي حداني علي جمع فوائد هذا الكتاب من حكم امير المومنين ابي تراب ما بلغني من افتخار ابي عثمن الجاحظ حين جمع المايه حكمه الشارده عن الاسماع الجامعه انواع الانتفاع التي جمعها من كلام امير المومنين علي بن ابي طالب عليه السلام فكثر تعجبي منه و زاد تفكري فيه مع كونه علامه زمانه و وحيدا في قرآنه

مع ما منح به من غزاره الفهم و خص به من خصائص العلم كيف رضي لنفسه ان يقنع من البحر بالوشل و من الكثير بالاقل و لكوني رايت اكثر طالبي العلم المغرورين بزخارف الموهين منحرفين عن سنن الحق و وضوح البراهين لان العلم عزيز و ليس كله بنافع و الخلق كثير و ليس كله للصواب بتابع فالزمت نفسي ان اجمع قليلا من حكمه و يسيرا من خطير كلمه مجموعه من بلاغاته و عظاته و آدابه و ادعيته و مناجاته و اوامره و نواهيه و زواجره ما تحرس البلغا عن مساجلته و تبلس الحكماء عن شاكلته و ما انا علم الله تعالي الا كالمغترف من البحر بكفه و المعترف بالتقصير في وصفه فكيف لا و هو عليه السلام الشارب من الينبوع النبوي و الحاوي بين جنبيه العلم اللا هوتي خاصه مع كسوف البال و قصوري عن مرتبه الكمال و اعترافي بالعجز عن ادراك الاوائل و كوني لم احظ من رتبه العلم بطائل بل معترف بتقصيري عن الجري في ميدانهم و نقص و زني عن اوزانهم و جعلت ما جمعته طريقا لنجاه المكلفين و مصباحا يضيء للمسترشدين و سميته بكتاب عيون الحكم و المواعظ و ذخيره المتعظ و الواعظ اقتضبته من كتب متبدده و مضان متشرده و مصنفات مشهوره مسنده الي ائمه مقطوع بفضلهم و رياستهم و اماناتهم في رواياتهم و نقلهم مثل كتاب نهج البلاغه جمع الرضي ذي الحسبين رضي الله عنه و ما كان جمعه ابو عثمن الجاحظ و من كتاب دستور الحكم و ماثور مكارم الشيم جمع القاضي ابي عبدالله محمد بن سلام بن جعفر بن علي القضاعي و من كتاب غرر الحكم و درر الكلم جمع القاضي ابي الفتح عبدالواحد بن محمد بن عبدالواحد الامدي التيمي و من كتاب مناقب الخطيب احمد بن مكي الخوارزمي خطيب خوارزم و من كتاب منثور الحكم و من كتاب الفرائد و القلائد تاليف القاضي ابي يوسف يعقوب بن سليمان الاسفرائيني و من كتاب الخصال تاليف الشيخ ابي جعفر محمد بن علي بن بابويه و غيرهم من التصانيف مالو رمت ذكرهم و ذكر اسانيدهم لطال علي و وقع منه الضجر و الملال و قد وضعته ثلثين بابا احد و تسعين فصلا ثلثه عشر الفا و ستمائه و ثمانيه و عشرين حكمه منها علي

حروف المعجم تسعه و عشرون بابا و الباب الثلاثون اوردت فيه مختصرات من التوحيد و الوصايا و مذمه الدنيا و المواعظ و الادعيه و المكاتبات ما احتضرته و استحسنته و استصبوته فلينعم الواقف علي هذا الكتاب و ليستر بكرمه ما يجد فيه من خلل في التاليف و يفصح بجوده عما يعثر به من زلل في الترصيف و يمدني بالدعاء بالعفو و العافيه في الدنيا و الاخره انه سميع مجيب و من الاجابه قريب الباب الاول في حكم امير المومنين علي بن ابيطالب عليه السلام في حرف الالف و هو تسعه عشر فصلا اربعه الاف و مائه و اربعه و ستون حكمه الخ.

ذريعه الاعتماد

[271] ذريعه الاعتماد عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ لطف الله مازندراني متوفي سنه (1311) رحمه الله عليه است كه از معاريف فضلاء و علماء اماميه و از شاگردان حضرت شيخ مرتضي انصاري قدس سره بوده و صاحب الماثر و الاثار در ص (154) ايشان را بدين گونه معرفي نموده: شيخ لطف الله مجتهد مجاور نجف اشرف از اهل اسك لاريجان است اسك يكي از دهات لاريجان و بر كنار رودخانه هراز واقع و از ييلاقات مازندران است در فقاهت و علم اصول تبحري بهم رسانيده از محصلين و طلبه اين دو علم گروهي همه روزه در محضرش فراهم شده مستفيد مي گردند بنيان تقدس و تقوي و ورعش هم محكم است اشتهار نام وصيت فضل و غزارت ماده اجتهادش نيز بسير افتاده و در حركت آمده است سلمه الله تعالي انتهي. و در ص (17 و 18 ج 2) احسن الوديعه تتمه روضات اين عبارت نقل و نيز بعربي در همين حدود ايشان را ستوده و گويد مولفاتي در فقه و اصول دارند و نسخ آن در نزد وصي ايشان حضرت سيد ابوتراب خونساري رحمه الله علیه بوده و نامي از آن ها نبرده است ولي مولف در مقدمه اين كتاب اشتغال خود را را بتاليف كتاب بيع فقه خويش كه موسوم به " قواعد الاحكام الغرويه في فقه الاماميه " است اظهار و در آخر اين كتاب نيز بيان كرده اند كه هر كس شرح و تفصيل بيشتري در مباحث اين علم مي خواهد بايستي بكتاب

ديگر من كه بنام " الفوائد الغرويه في اصول فقه الاماميه " است مراجعه نمايد كه در آن كاملا و مفصلا مطالب اين علم ذكر گرديده است. و اين كتاب را كه " ذريعه الاعتماد علي احقاق الحق و المراد " ناميده شرح فرائد الاصول يا رسائل حضرت شيخ مرتضي انصاري قدس سره السامي متوفي سنه (1281) كه استادشان بوده قرار داده و شرح قولي است و چنان كه پشت نسخه يادداشت شده آن را "حاشيه فرائد الاصول " نيز توان خواند و مشتمل بر تحقيقات و تشريحاتي خوب و گرانبهاست كه مولف از حضرت شيخ انصاري رحمه الله علیه استفاده نموده و مشتمل بر (12000) بيت است. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي اشرف الانبياء و المرسلين محمد و آله الطيبين الطاهرين و لعنه الله علي اعدائهم اجمعين الي يوم الدين و بعد فقد املي لطف الله المازندراني اللارجاني كتابا يرجوا الخ. انجام: و حيث و فينما بما وعدناه و اتينا بما قصدناه فلنحمد الله تعالي علي ذلك اولا و آخرا و باطنا و ظاهرا و نصلي علي محمد و آله الطيبين. (689) ذريعه الاعتماد اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده در سنه (1297) وقف بر اين كتابخانه گرديده و بقرينه سال وقف و عبارت ذيل كه پشت ورق اول نوشته شده مسلما در زمان حيات مولف تحرير شده و آن اين است: حاشيه سر كار آخوند ملا لطف الله مازندراني كه يكي از مبر زين شاگرد هاي مرحوم شيخ مرتضي است بر فرائد شيخ مرحوم. جلد تيماجي ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (175) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (871).

صحيفه كامله سجاديه (12)

(75) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، و بيشتر ادعيه آن ترجمه بفارسي شده و در ذيل فقرات آن ها با سرخي نگاشته اند. حواشي بعضي از اوراق آن پاره گرديده، ورق آخر كتاب كه داراي چهار سطر از دعاء روز

شنبه كه آخرين دعاء از ملحقات است بوده افتاده لذا كاتب و سنه كتابت هم معلوم نيست. آخر دعاء (45) كه آخرين دعاء اصل صحيفه است نوشته شده كه از روي نسخه مرحوم شهيد اعلي الله مقامه نويسانده اند. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (173) صفحه (12) سطر. قطع ربعي واقف سپهسالار. طول (17 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1053)

من لا يحضره الفقيه (3)

(413) من لا يحضره الفقيه اين نسخه نيز مشتمل بر تمام كتاب و در آخر آن اسانيد و رجال من لا يحضر است. و آن را بخط خوب بهاء الدين محمد خطي بر مكي در شيراز در چند سال كه آخر آن سنه (1064) بوده نوشته اند. و داراي يك سر لوح و صفحات مجدول بطلا و زنگار و سرخي است در حاشيه اكثر بلكه تمام صفحات حواشي سلطان، و شيخ علي و از كتاب مختلف و مسالك و دروس و نهايه و غيره مطالبي نوشته شده است. جلد چرمي كهنه ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (360) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1886).

شرح كبير يا رياض المسائل (10)

(579) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه كه مشتمل بر كتاب عتق و كتاب تدبير و مكاتبه و استيلاد و كتاب اقرار و ايمان و نذر و صيد و ذباحه و اطعمه و اشربه و غصب و شفعه و لقطه و كتاب مواريث مي باشد جز آخرين كتاب آن كه بخط نستعليق نوشته شده و كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده بخط نسخ محمد يوسف بن حاجي عبدالله چهار محالي اصفهاني در سنه (1248) نوشته شده پس از اتمام كتاب لقطه اين سطر نگاشته شده: تمام شد حسب الفرموده عاليجناب مقدس القاب سلاله الاطياب علامي فهامي افضل الفضلائي منجتهد العصر و الزماني آقا سيد نصر الله قلمي شد. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (184) صفحه (25) سطر. واقف

سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2501).

مشرق الشمسين و اكسير السعادتين

[242] مشرق الشمسين و اكسير السعادتين عربي اين كتاب يكي از تاليفات حضرت شيخ بهاء الدين عاملي رحمه الله تعالي عليه است [31] ص (71) و از كتب فقه استدلالي اماميه شمرده مي شود مولف چنان كه در مقدمه بدان تصريح كرده اند بر حسب خواهش جمعي از دوستان بتاليف اين كتاب از آيات و اخبار راجعه بفقه مشغول شده و بهمین مناسبت نام آن را " مشرق الشمسين و اكسير السعادتين " گذارده و گويد كه شايسته است اين كتاب نيز بنام " مجمع النورين و مطلع النيرين " ناميده شود و چنان كه در كشف الحجب ص (522) مسطور است اين قسمت طهارت مشتمل بر چهارصد حديث مي باشد. و احاديث را چنان كه خود در مقدمه گفته اند از كتب اربعه نقل نموده و بنا داشته اند كه اين كتاب را چون كتاب مفصل خويش " حبل المتين " (113] (248 ] در چهار منهج قرار دهند ولي بنا بتصريح كشف الحجب و تتبع در نسخ موجوده جز كتاب طهارت اين كتاب تاليف نگرديده و در حدود (600) بيت است. پيش از شروع بكتاب مقدمه اي در تعريف حديث و اصطلاحات متاخرين راجع باقسام و انواع احاديث و امور راجعه بان و خاتمه در فرق ميان طريقه كليني و ابن بابويه و طوسي رحمه الله عليهم در تاليفات خود نگاشته اند. تاريخ تاليف را مولف در آخر كتاب طهارت سال (1015) و در شهر قم ضبط كرده اند. (643) مشرق الشمسين و اكسير السعادتين اين نسخه مشتمل بر كتاب طهارت است و بخط نسخ نوشته شده، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي از خود مصنف و شيخ علي و بدون امضاء مرقوم گرديده، تصحيح و مقابله شده و كلمات و عبارات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده، فهرست مطالب اين نسخه در چهار صفحه پيش از صفحه اول كتاب نوشته شده است در ذيل آخرين سطر نسخه عبارت ذيل نوشته شده است:

تمت مقابله هذه النسخه الشريفه المنيفه علي مولفها منا التحيه في الخميس السادس ايام الاسبوع ثاني اسبوع الثالث اعني سادس عشر الثاني من تاسع الشهور الاثني عشريه في اول عشر الرابع من المائه الثانيه من الالف الثاني من الهجره النبويه علي ها

جرها الف الف الثناء و التحيه كتبه تراب اعتاب اولي الالباب ابن ابو تراب عبدالعالي عفي عنهما، بنابراين در سال (1131) نگاشته شده و خود نسخه ظاهرا تاريخ كتابت آن سال ها پيش از اين تاريخ است. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (195) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18/5 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2669).

تفسير جوامع الجامع (2)

(168) جوامع الجامع اين نسخه كه نيز مشتمل بر تفسير تمام قرآن كريم است بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نامي نبرده ظاهرا از خطوط قرن يازدهم هجري است، در حاشيه صفحات معاني بعضي از لغات و كلمات از كتب لغت و تفاسير نقل گرديده. جلد تيماجي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (410) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (23/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1950)

شرح كبير يا رياض المسائل (7)

(576) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر كتاب تجارت تا آخر كتاب لعان است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، در سنه (1297) مرحوم سپهسالار آن را بر مدرسه خود وقف كرده اند، مقابله گرديده و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (387) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2502).

وسائل (3)

(436) وسائل اين نسخه جزء پنجم و ششم و مشتمل بر كتاب نكاح تا آخر كتاب ديات است و پس از ختم آخرين كتاب فوائد دوازده گانه كه مولف بنام خاتمه ذكر كرده اند نوشته شده، كاتب در آخر اين نسخه خود را محمد سابق بن امير معرفي كرده و سال كتابت را سنه (1267) نوشته است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (298) صفحه (37) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2253).

مناهل (5)

(657) مناهل اين نسخه كه بخط نسخ نوشته شده كتاب وصيت مي باشد و كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (138) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2618).

التلويح

[259] التلويح عربي مولف اين كتاب حضرت ملا سعد تفتازاني رضي الله عنه است سعد الدين مسعود بن عمر التفتازاني {1) {1) الشافعي {722/712 793/792/791 (2) {2 كه از دانشمندان قرن هشتم هجري و فضلاء خراسان بوده، در علوم عربيه و ادبيه و اصول دين و فقه و تفسير و منطق و كلام و فقه متبحر و در اكثر آن ها مولفاتي دارند، ايشان را صاحب روضات و ديگران شافعي و صاحب الفوائد البهيه از علماء حنفه شمرده اند خدمت قاضي عضد ايجي و قطب الدين ظاهرا رازي است كسب فضيلت نموده و با سيد شريف معاصر و سيد بوسيله ايشان به خدمت شاه شجاع رسيده و مقام تدريس دارالشفا كه يكي از مدارس قديمه شيراز بوده يافته است. تفتازاني طبع شعر داشته و اشعاري به عربي و فارسي سروده و شيخ بهائي رحمه الله علیه در كشكول بعضي از آن ها را نقل نموده و در لغت اضداد بفارسي چند بيتي دارند. مولفات ايشان عبارتست از: مقاصد الطالبين، شرح مقاصد الطالبين در كلام تهذيب المنطق

و الكلام، ضابطه انتاج الاشكال، شرح شمسيه كاتبي اين دو كتاب در منطق است (شرح تصريف) در صرف (شرح اربعين النوويه) در حديث (شرح عقائد النسفيه) عقائد و توحيد (مطول، مختصر، النعم السوابغ) اين كتاب شرح " الكلم النوابغ " زمخشري (و التلويح في كشف حقائق التنقيح) همين كتاب دوازده كتاب فوق چاپ شده و ديگر از مولفات تفتازاني شرح هدايه سروجي، فتاوي حنفيه، شرح تلخيص جامع كبير، حواشي كشاف اين كتاب تمام نيست (شرح عضد، ارشاد) در نحو است (و حاشيه شرح مختصر الاصول، مفتاح الفقه و شرح كشاف) ظاهرا همان حاشيه مذكور مي باشد (كتاب التلويح شرح كتاب التنقيح مي باشد كه مولف آن عبيدالله صدر الشريعه مذكور در ص (514) اين فهرست است و مولف خود در شرح آن كتاب التوضيح را تاليف نموده و تفتازاني در اين شرح داد اطلاع و ادبيت را گذشته از اطلاع و استحضار خويش بر قواعد اصولي داده و يكي از كتب مفيده در اصول فقه مي باشد و در سال {758) (1) {3) از تاليف اين شرح فراغت يافته و در سال (1304 و 1327 و 1292) در آستانه و هند چاپ شده است آغاز: بسمله الحمدلله الذي احكم بكتابه اصول الشريعه الغراء الخ (672) التلويح اين نسخه را بخط نستعليق در سنه (825) عبدالخالق بن مولانا زين الدين صقاني نوشته اند، نسخه در آب افتاده ولي خطوط آن ضايع نگشته و يادداشت هائي از مالكين پشت صفحه اول موجود است. جلد تيماجي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (253) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (905). ______ {1} (1) تفتازان از شهر هاي حوالي خراسان بوده و محل تولد مولف است و ايشان در سمرقند وفات يافته جسدش را بسرخس نقل داده اند. (2} (2} روضات ص (309)، الفوائد البهيه ص (134)، معجم المطبوعات العربيه ص ((635). {3} (1 تاريخ تاليف اين كتاب در آخر نسخه اين كتابخانه سال (758) و در الفوائد البهيه ص 127 سال (768) و در روضات سال (778) ضبط گرديده و ما اولي را معتبر

دانسته و انتخاب كرديم.

شرح ارشاد يا غايه المراد

[205] شرح ارشاد يا غايه المراد عربي مولف اين كتاب حضرت شهيد اعلي الله مقامه است [165] ص (359) در مقدمه آن بيان كرده اند: كه ارشاد الاذهان حضرت علامه حلي مشتمل بر نكات فقهيه و مرجان و مرواريد هاي گرانبها است جز اين كه رموزي دارد كه در زير آن ها گنجينه ها مي باشد و تركيباتي كه محتاج با صلاح است، جمعي از طلاب خواستار شده كه براي ايشان گنجينه ها را استخراج و مشكلات را حل و معضلات را كشف نمايم بدين سبب شروع باين شرح نموده و نام آن را " غايه المراد في شرح نكت الارشاد " گذاردم. اين كتاب شرح قولي و مشتمل بر اقوال و كلمات فقهاء و رد و ايرادات و جواب آن ها مي باشد و از ابتداء طهارت تا آخر ديات و در حدود (7600) بيت مي باشد و در سال (1302) در طهران چاپ شده است. آغاز: بسمله الله احمد علي سوابغ الانعام و ترادف الاقسام كما اشكره علي جميل الاكرام الخ. (531) شرح ارشاد يا غايه المراد اين نسخه را بخط نسخ در سنه (947) حنفي بن معيدي السائغ نوشته و مشتمل بر تمام كتابست، از اين عبارت كه ذيلا نقل مي شود بدست مي ايد كه اين نسخه از روي نسخه اصل تحرير گرديده: هذا آخر الكلام في سودته رحمه الله تعالي. و پس از ختم كتاب مطالب و مسائل متفرقه در فقه نگاشته اند و پشت صفحه اول سه يادداشت نوشته شده است. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (188) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2467).

تهذيب الاحكام (8)

(305) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و چنان كه در آخر كتاب زكوه آن نوشته شده در سنه (1072) نگاشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت تا اواخر كتاب تجارت است، ورق آخر كتاب تجارت افتاده و آخرين سطر آن اين است

: ثم قال ارايت اذا انت رشوته ياخذ كل اقل من الشرط قال نعم قال فسدت رشوتك. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (431) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (39 سانتي متر (عرض (25/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (3352).

روضه المتقين (2)

(331) روضه المتقين اين نسخه مجلد دوم از كتاب و مشتمل بر شرح كتاب زكوه و كتب بعد از آن تا باخر كتاب حج است. و بخط نستلعيق متوسط نوشته شده و نيز مشتمل بر شرح اسانيد من لا يحضره الفقيه مي باشد و از عبارتي كه ذيلا از آخر مجلد دوم نقل مي شود و قرائن كهنه بودن نسخه و كاغذ محتمل است خط خود مولف باشد، و نيز احتمال دارد كه كاتب اكتفا باخرين عبارت مصنف كرده از خود و سال كتابت نام نبرده باشد و آن اين است: تم الجزء الثاني من الاجزاء الاربعه من كتاب من لا يحضره الفقيه و تم شرحه علي توزيع البال و كثره الاشغال علي يد احوج المربوبين الي رحمه ربه الغني محمد تقي بن مجلسي الاصفهاني و المرجو من واهب العطايا ان يوفقني لا كماله و ان يجعله ذخيره ليوم الدين و الحمدلله رب العالمين و الصلوه علي محمد و آله الطيبين الطاهرين لسنه اثني و ستين و الف. پس از اتمام اين مجلد شرح اسانيد من لا يحضر را بخط نسخ نگاشته اند، در آخر اين شرح نوشته شده كه در سنه (1124) مقابله بانسخه كه با نسخه خود مولف مقابله گرديده بود شده است. جلد تيماجي ضربي طلائي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق هر دو قسمت (503) صفحه (21) سطر واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1889).

تفسير صافي (4)

(198) تفسير صافي اين نسخه كه بخط نسخ خوب تحرير شده ربع اول و دوم و مشتمل بر از ابتداء كتاب تا آخر تفسير سوره بني اسرائيل است كاتب آن حسن بن بهاء

الدين كرماني در سنه (1112) بوده و آيات قرآني با سرخي نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (299) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2028)

الفيه شهيد - الفيه شهيد

[165] الفيه شهيد عربي مولف اين كتاب حضرت شهيد اول اعلي الله مقامه مي باشد شمس الدين ابو عبدالله محمد بن جمال الدين مكي النبطي العاملي الجزيني {1) {1} 734 - 786) (2) {2) كه از معاريف و مشاهير علماء اماميه و فقهاء اثني عشريه بوده اند و در كتب از ايشان شهيد مطلق و يا شهيد اول تعبير مي كنند، در فقه و اصول مولفات گرانبهائي دارند كه مشهورترين آن ها لمعه دمشقيه، ذكري، دروس، بيان، قواعد و غايه المراد شرح ارشاد علامه و نفليه و همين كتاب الفيه و غير از اين ها است {3) {3) و چنان كه صاحب امل و سائرين نوشته اند در علوم عقليه و نقليه مهارت كامل داشته و اشعاري از ايشان در كتب مذكور است، كتب ايشان تاكنون مورد مطالعه و مباحثه بوده و شروح و حواشي بسياري بر هر يك از آن ها نوشته اند و از هر يك در جاي خود نام خواهيم برد. حضرت شهيد از محضر بسياري از علماء اماميه چون فخر المحققين و سيد عميدالدين عبدالمطلب و سيد ضياء الدين عبدالله و سيد علاء الدين ابن زهره و عده زيادي از علماء عامه استفاده نموده و از آن ها اجازه گرفته اند. علت شهادت ايشان را مورخين و اهل سير چنين نوشته اند كه جمعي از معاندين بجرم تشيع و نسبت هاي دروغي كه بايشان داده بودند بحكم برهان الدين مالكي و عباد ابن جماعه آن حضرت را كشته و بدار آويخته و سنگسار كرده و آتش زده اند. صاحب روضات در ص (620) چنين نگاشته در يكي از مولفات صاحب مقامع الفضل ديدم كه نوشته بود موجب دشمني " ابن جماعه " با حضرت شهيد اين بود كه ابن جماعه مردي بود بزرگ پيكر و حضرت شهيد لاغر اندام روزي با يكديگر در مجلس مناظره نشته بودند و در پيش شهيد دواتي بود ابن جماعه براي توهين ايشان گفت: جناب

شيخ من در پي دوات چيزي را حس مي كنم و معني آن را نمي فهمم شهيد بي درنگ فرمودند پسر يك نفر ابن الواحد بزرگ تر از اين نمي تواند بود، ابن جماعه بي نهايت شرمنده شد و بر كينه اش افزود تا فرصتي بدست آورد ايشان را بدرجه رفيعه شهادت رسانيد. نيكو گفت آن كه گفت: آنان كه ره دوست گزيدند همه در كوي شهادت آرميدند همه در معركه دوكون فتح از عشق است هر چند سپاه او شهيداند همه الفيه حضرت شهيد رساله ايست كه مشتمل بر هزار مسئله در واجبات نماز مي باشد و شروحي چند بر آن نوشته شده يكي از شهيد ثاني رحمه الله علیه و ديگري از محقق ثاني رحمه الله علیه و دو شرح از عز الدين حسين بن عبدالصمد پدر شيخ بهائي رحمه الله علیه و يكي از شيخ عبدالعلي بن محمود خادم جابلقي و ديگري از محمد بن نظام الدين استرابادي كه اولي از اين ها بچاپ رسيده و نسخ چهار شرح ديگر در كتابخانه حضرت رضاء علیه السلام موجود است بفهرست رضويه ص 84 تا 86 ج 2 مراجعه گردد. اين كتاب با شرح و بدون شرح چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه علي افضل المرسلين محمد و عترته الطاهرين الخ. (452) الفيه شهيد اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، چهار ورق از اول و پنج ورق از آخر آن نو نويس مي باشد، در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي بامضاء زين الدين و بدون امضاء نوشته شده است. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (46) صفحه (5 و 12) سطر. واقف سپهسالار. قطع بغلي. طول (3/5 سانتي متر (عرض (9/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2525). ______ {1} (1 جزين بر وزن سكين يكي از دهات جبل عامل شام است) روضات ص (617) {2} (2 روضات از ص 617 تا 622 امل الامل ص (30) هديه الاحباب از ص (165 تا (167). {3} (3 صاحب روضات و امل الامل مولفات ايشان را در صفحات مذكوره از كتاب خود نقل كرده اند.

تفسير شيخ ابوالفتوح رازي

ر ذيل هر يك نوشته و پس از آن در تحت عنوان قوله تعالي كلماتي از آيات

مذكوره را نقل و بدوا ترجمه فارسي آن را ذكر و خصوصيات نحوي و صرفي و ادبي و شان نزول و اختلاف قرائت كلمات و اخبار وارده در آن مورد را با ذكر اسناد عينا با ترجمه فارسي آن ها يا فقط ترجمه آن ها را آورده و حكايات مفصله كه در آيات اشاره بان ها شده است و مطالب فقهيه و كلاميه و بعبارت جامع آن چه را در ديباچه اين كتاب براي مفسر در موقع نوشتن تفسير ذكر كرده اند لازم است خود داشته و بمناسبت موقع و مقام آورده است مخصوصا بمناسبت اشعار فصيح عربي كه حاكي از اطلاع كامل مولف بر ادبيات عرب مي باشد در اين كتاب ديده مي شود اين تفسير يكي از بهترين مولفات اسلامي و فارسي است و مي توان با كمال جرئت ادعاء نمود كه تا كنون بدين خوبي و جامعي تفسير نوشته نشده و با مطالعه اين كتاب بخوبي معلوم مي شود كه مولفين قرون بعد از تاليف اين كتاب عموما از آن استفاده نموده و بسياري از مطالب را عينا يا با مختصر تغييري در كتاب خود آورده اند. بدبختانه اين گنجينه گرانبها كه يكي از مفاخر ايران و ايرانيان مخصوصا شيعيان اماميه است و از اوائل قرن ششم هجري بيادگار مانده سال ها در پرده پنهائي مسطور بود و جز چند نسخه كامل آن هم در كتابخانه اي شخصي از آن نامي نبود در سال (1319) بامر مرحوم مظفر الدين شاه قاجار آقا سيد محمد كاظم طباطبائي تبريزي جمعي از فضلاء و دانشمندان را گرد آورده و اين كتاب را تصحيح كردند و در سال (1323) يعني سي سال قبل مخصوصا ناميده شده بود اينك همان دستگاه جزء دستگاه هاي مطبعه مجلس شوراي ملي است وارد كرده و مشغول بطبع تفسير مذكور شدند تا اواخر حيات مرحوم مظفر الدين شاه دو مجلد و (173) صفحه از مجلد سوم كه تماما مشتمل بر بيش از ده جلد از مجلدات بيست گانه كتاب است چاپ شد، بدبختانه تا پار سال طبع بقيه آن تعطيل و آن چه بطبع رسيده بود در انبار هاي دولتي توقيف بود، سال گذشته به پيشگاه بندگان اعليحضرت شاهنشا محبوب معطم رضا شاه پهلوي خلد الله ملكه و سلطانه معروض افتاده بود چنين گنجينه كه از مفاخر ملي است در زير ابر هاي تاريك

فراموشي محو و نابود شده و در اين عصر كه از پرتو آفتاب وجود آن پادشاه محبوب گم شده ها هر يك بنوبه خود جلوه گري مي كنند مستدعي است مقرر فرمايند كه طبع آن تكميل و در دست رس عموم گذارده شود. بي درنك دانشمند فرزانه و دوست دار علوم و معارف جناب مستطاب اجل آقاي ميرزا علي اصغر خان حكمت دامت شوكته را كه در همان روز ها انجام امور معارف و اوقاف مملكت را بكف با كفايت ايشان بر گزار فرموده بودند موظف بانجام اين مقصود بزرك داشتند، ايشان هم با كمال شتاب و سائل طبع و نشر آن را فراهم فرموده و تقريبا طبع آن با همان دستگاه مذكور در مطبعه مجلس در شرف اتمام و سه قسمت آن را كه تا آخر تفسير سوره مومنون است تجليد و بتمام كتابخانه ها داده شده كه عموم علاقه مندان از گوهر هاي پر بهاي آن بهره مند گردند و تتمه آن هم شايد تا آخر سال 1313 طبع آن تمام شود آغاز: بسمله سپاس خداي را كه بر دارنده اين ايوانست و آراينده آن بماه و آفتاب و ستارگان است و دارنده دين به پيغمبران و امامان است. (194) تفسير شيخ ابوالفتوح رازي اين نسخه خط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر تفسير سوره يوسف علیه السلام تا آخر سوره بني اسرائيل مي باشد آيات را بخط نسخ جلي با ترجمه فارسي آن ها قسمت قسمت نوشته اند، كاتب نام خود و سال كتابت را ننگاشته، اسامي سور و بعضي كلمات از تفسير نيز نوشته نشده، چندين سطر از آخر تفسير سوره بني اسرائيل را كاتب توفيق بر نوشتن نيافته و آخرين سطر موجود اينست: مجاهد و مكحول گفتند اين در دعا بود و مرا بصلوه دعاست محمد بن جرير گفت. اين نسخه در كتابخانه بمناسبت اين كه پشت ورق اول آن نوشته بوده اند قدري از تفسير گازري و بهمين نام هم مرحوم سپهسالار آن را وقف كرده اند بنام: قدري از تفسير گازري، ثبت شده ولي بنده آن را ابوالفتوح تشخيص داده و با آن تفسير مقابله نمود عين آن بود لذا بدين نام در اين جا ذكر شد. جلد چرمي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (277) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره

كتابخانه (2034)

مهج الدعوات و منهج العنايات (2)

(137) مهج الدعوات اين نسخه بخط نسخ متوسط آقا محمد شفيع در سنه (1103) نوشته شده، در حاشيه صفحات بخط نستعليق خيلي خوب بعضي از معاني لغات و مطالب لازمه را نوشته اند، نسخه تصحيح و مقابله شده و كلمات افتاده از متن و نسخه بدل ها را نيز در حاشيه نوشته اند. كتاب " المجتني من الدعاء المجتبي " (119) ضميمه اين كتاب است. جلد چرمي. كاغذ خان بالغ. مجدول بطلا و شنجرف. عده اوراق (255) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري. طول (23 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2141)

تفسير تحفه الخاقان - تحفه الخاقان

[45] تفسير تحفه الخاقان فارسي اين تفسير تاليف ملا محمد باقر نواب رحمه الله عليه است محمد باقر بن محمد لاهيجاني الاصل و اصفهاني المسكن و طهراني المدفن كه از جمله علماء شيعه اماميه و فضلاء قرن سيزدهم هجري بوده اند در سنه (1230) چنان كه خود در مقدمه گفته اند اين تفسير را بامر فتحعلي شاه قاجار تاليف نموده و كليه آيات قرآن را بر پنج دسته بدين طريق: قصص، احكام، معارف، مواعظ، مواعيد، قسمت و هر يك را درمجلدي قرار داده است ولي صاحب روضات نقل از يكي از نواده هاي ايشان نموده كه در چهار جلد تنظيم شده اما خود مصنف در ابتداء كتاب تصريح به پنج قسمت كرده اند. طرز اين كتاب اين است كه در هر موضوعي عده آيات آن را و اين كه در چه سوره واقع شده بيان و پس از آن شروع بذكر يك يك از آيات نموده بعد از هر آيه ترجمه فارسي آن را ذكر و يك يا چند خبر از ائمه معصومين عليهم السلام بفارسي در شرح قصه و يا بيان مقصود نقل مي نمايند. آغاز: بسمله حروف و كلمات ستايش و سپاس مختص متكلمي است كه از فرط محبت تصنيف كرد آيات محكمات كتاب وجود الخ. در كتابخانه فقط نسخه ذيل كه مجلد اول است

مي باشد. (161) تحفه الخاقان اين نسخه كه بخط نسخ خوب نگاشته شده مجلد اول و مشتمل بر آياتي است كه راجع بتمام انبياء عظام عليهم السلام در قرآن است و از حضرت آدم علیه السلام شروع و آيات راجعه بهر يك از انبياء را در كتابي بنام خود آن بزرگوار چون كتاب آدم، شيث، نوح و غيره جمع و تفسير و ترجمه نموده و آيات راجعه بحضرت خاتم صلی الله علیه و اله و سلم و غزوات و جنگ هاي و قضاياي تاريخي و غيره را كه مربوط بايشان بوده در كتابي با شرح و بيان تاريخي نقل از ائمه عليهم السلام در آخر و پس از ختم اين قسمت آيات راجعه امامت و اين كه زمين هيچ گاه از حجت خالي نخواهد ماند با شرح و بياني كه از ائمه علیهم السلام رسيده ذكر و بختم اين موضوع جلد اول از تفسير خاتمه يافته، و در خاتمه كتاب خاتم صلی الله علیه و اله و سلم چنين رقم نموده: بتاريخ مغرب روز دو شنبه هشتم ماه ربيع الثاني از شهور سنه (1230) هزار و دويست و سي ناقصه هجريه علي يد مولفه اقل الاقلين الجاني محمد باقر المدعو بباقر لاهيجاني عفي عنه اعتصمت بالله هو مولينا فنعم المولي و نعم النصير. پس از و نعم النصير چيز ديگر نوشته نشده، كاتب نام خود و سال كتابت را رقم ننموده، محتمل است كه خط مولف باشد ولي دليلي بر اين احتمال جز ختم كتاب باخرين عبارت مولف نيست و برهاين هم بر انكار اين احتمال از خود نسخه بدست نياورديم. جلد روغني گل و بوته دو رو. كاغذ سمرقندي. داراي دو سر لوح خوب. صفحات مجدول بطلا. عده اوراق (362) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2020).

القواعد و الفوائد يا قواعد شهيد

[229] القواعد و الفوائد يا قواعد شهيد عربي اين كتاب كه يكي از كتب بسيار خوب و مفيد فقه اماميه است تاليف حضرت شهيد اول اعلي الله مقامه مي باشد [165] ص (359) و چنان كه خود در يكي از اجازات و مولفات خويش چنان كه صاحب روضات در ص 80 ج 4 نقل كرده اند فرمايد: كتاب القواعد و الفوائد في الفقه

مختصر يشتمل علي ضوابط كليه اصوليه و فرعيه يستنبط منها احكام شرعيه لم يعمل الاصحاب مثله. طرز اين كتاب آنست كه در تحت عنوان قاعده قاعده اي از قواعد اصوليه يا ادبيه را ذكر نموده پس از آن فروع فقهي را كه متفرع بر آن اصول مي گردد آورده اند. حضرت شهيد ثاني رحمه الله علیه كتاب " تمهيد القواعد " را بهمين طرز ولي با انفكاك قواعد اصولي از قواعد ادبي و با تهيه فهرست مطالب و مسائل فرعيه كه خود براي بدست آوردن مسائل هر باب تصنيف نموده اند تاليف نموده و در ص ([ 375)]173

شرح آن گذشت و اين كه در آن جا نوشتيم اين كتاب تمهيد القواعد اولين كتابي است كه در اين موضوع تاليف گرديده مراد با اين انفكاك قواعد اصولي از ادبي و تهيه فهرست مطالب است و الا معلوم است كه قواعد شهيد اول قبل از آن تاليف گرديده است. براي نمونه قسمتي از اين كتاب را نقل مي نمائيم: قاعده اقسام السبب و المسبب باعتبار الزمان ثلثه الاول ما يقارن السبب كالشرب و الزنا و السرقه و المحاربه المقارنه لا ستحقاق الحد و قتل الكافر يقارنه استحقاق السبب مع الشرط لا بدونه في الاصح و مثل يقارن الملك لاسبابه الفعليه كالحيازه و الاصطياد و الاخذ من المعدن و احياء الموات الثاني ما يتقدم فيه المسبب كتقديم غسل الجمعه في الخميس و غسل الاحرام و اذان الفجر ليلا و زكوه الفطره في شهر رمضان علي قوله مشهور الا ان يجعل السبب دخول الشهر فيكون من قسم المقارن و كتقديم الزكوه قبل الحول علي قول و عد منه توريث الوارث الديه مع انها لا تجب الا بعد موت القتيل الخ. در نسخه [يقارن نوشته شده ولي ظاهرا ما يقارن بوده است. اين كتاب در حدود (3600) بيت مي باشد و گويند در ايران چاپ شده ولي نسخه آن بسيار كمياب است. حضرت فاضل مقداد رحمه الله علیه ص (86] (39] مطالب و قواعد متفرقه اين كتاب قواعد را بترتيب كتب فقهيه مرتب نموده و نام آن را " نضد القواعد القهيه علي المذهب الاماميه " گذارده و نسخه آن در كتابخانه رضويه علیه السلام موجود است و ظاهرا بخط خود مولف مي باشد ج 2 فهرست رضويه ص 139) آغاز: بسمله اللهم اني احمدك و الحمد من نعمائك و

اشكرك و الشكر من عطائك الخ. انجام: و منها انتظار الامام الموتم في صلوه الخوف و هذا يوصف بالوجوب (1) {1} (615)القواعد و الفوائد يا قواعد شهيد اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نام خود و سال كتابت را ننگاشته و باخرين عبارت مصنف در مطالب فقهيه كتاب اكتفا نموده، دو ورق از اواخر كتاب بخط نستعليق نوشته شده و چند ورق از وسط ننوشته و سفيد مانده و بعضي از اوراق آن مقدم و موخر گذارده شده، تصحيح گرديده و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده و آخرين عبارت نسخه اينست، و منها انتظار الامام الموتم في صلوه الخوف و هذا يوصف بالوجوب هذا آخر ما وجدوه من القواعد و الفوائد في مسودته رحمه الله و لعن ظالم آل محمد صلی الله علیه و اله و سلم و ظالمه و اصليا جهنم و سائت مصيرا قد فرغ. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (244) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2222). _______ {1} (1) انجام اين كتاب در دو نسخه ئي كه در كتابخانه فاضليه و نسخه ئي كه در كتابخانه رضويه موجود است عين عبارات فوق مي باشد بنابر اين معلوم مي شود كه اين نسخه مشتمل بر تمام قواعديست كه از شهيد باقي مانده و در آخر نسخه اين كتابخانه عبارتي است كه مي رساند نويسنده ترديد داشته كه مصنف كتاب را باخر رسانده باشد ولي از عبارت مذكور فوق كه شهيد رحمه الله علیه در اجازه خويش نوشته بودند فهميده مي شود كه تاليف كتاب بانجام رسيده و از قرائن ديگر معلوم مي شود كه انجام وآغاز قواعد شهيد همين است كه در اين جا ذكر گرديده.

بحار الانوار (2)

(275) بحار الانوار اين نسخه كه مجلد پنجم است بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود سال كتابت نبرده و در سنه (1270) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه گرديده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (256). صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتيمتر (عرض (21

سانتي متر (نمره كتابخانه (1779)

شرح لمعه يا الروضه البهيه (7)

(587) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه نيز مجلد اول و بخط نسخ، محمد شريف بن محمد مومن در سنه (1010) نوشته شده، در حاشيه بيشتر از صفحات تعليقاتي از خود مصنف و آقا جمال و سلطان و شيخعلي و بدون امضاء و حسن موسوي و سيد حسين و غيره و از كتب فقهيه چون مدارك و مسالك و شرايع و نهايه و شرح شرايع و تهذيب و دروس و غير اين ها تحرير گرديده است، پس از ختم كتاب مطالب متفرقه در ادعيه و بعضي اخبار و بياني راجع بكر از رساله كربه حضرت شيخ بهاء الدين عاملي رحمه الله علیه نوشته شده است. جلد تيماجي سبز. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (205) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (31 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2565).

ارشاد الاذهان (4)

(447) ارشاد الاذهان اين نسخه در سنه (1056) بخط نسخ محمد رضا ابوسعيد المنصوري تحرير گرديده، حاشيه هاي مختصري در بعضي از صفحات آن نوشته شده و عنوان مباحث را با سرخي نگاشته اند. جلد چرمي مستعمل، كاغذ اصفهاني. عده اوراق (129) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2473).

حاشيه مير سيد شريف بر كشاف

[60] حاشيه مير سيد شريف بر كشاف عربي اين حاشيه تاليف حضرت مير سيد شريف است علي بن محمد بن علي حسني حسيني حنفي استرابادي مشهور بمير سيد شريف 816 - 740) كه از بزرگان علماه اسلام و صاحب تاليفات زياد در منطق و حكمت و كلام و ادب مي باشد و حاشيه هاي متعدد بر كتب سابقين در علوم مذكوره و غير نوشته و شهرتي بسزا دارند و مولفات ايشان بعربي و فارسي و در

نهايت شهرت است و فاتش در شيراز بوده و قبر ايشان در بقعه است كه اينك آن را دار الشفا گويند. صاحب روضات در ج 4 ص (497) شرح حال و عظمت علمي و مولفات ايشان را مفصلا ذكر نموده. اين حاشيه بر ابتداء كتاب كشاف تا ان الله لا يستحيي ان يضرب مثلا آيه (24) از سوره بقره است و ظاهرا مولف بيش از اين را ننوشته اند و تا حاشيه بر تفسير آيه مذكور دو مرتبه در سنه (1308 و 1318) در مصر حاشيه تفسير كشاف چاپ شده است. آغاز: بسمله قال جار الله العلامه احسن الله اكرامه في دار المقامه الحمد لله الخ. (185) حاشيه مير سيد شريف بر كشاف اين نسخه بخط نستعليق متوسط نوشته شده، كاتب و سال تحرير بواسطه افتادن اوراق آخر معلوم نيست، نسخه قديمي است شايد در قرن دهم نوشته شده است. مطالب كشاف كه اين حواشي راجع بان ها است عموما در حاشيه نگاشته شده و آخرين سطر موجود اينست علي ان من البيانه عنده راجعه الي ابتداء الغايه فلا بد من اعتبار. جلد

چرمي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (287) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2042)

ذخيره المعاد (2)

(492) ذخيره المعاد اين نسخه مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر نظر سوم است كه در اسباب غسل از آن كتاب مي باشد، كاتب پشت ورق اول كتاب طهارت نام خود را محمد هادي و سال كتابت را سنه (1158) معين كرده است قبل از شروع بكتاب مسائل مشكله فقهيه را كه در تحت عنوان سول و جواب در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوي در پنج باب و خاتمه اي تاليف شده و مولف در مقدمه نامي از خود نبرده است نوشته شده ظاهرا تاليف حسين بن عبد الصمد است و اين رساله با اختصارش كه از دويست بيت تجاوز نمي كند مشتمل بر مطالب عاليه فقهيه است و نيز بر يك ورق ده مسئله فقهي از املاآت شيخ علي بن عبد العالي رحمه الله علیه تحرير گرديده و

همه آن ها بخط نستعليق نوشته شده اند. جلد: تيماجي كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (159) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (23/5 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2333).

عده الداعي

[23] عده الداعي عربي اين كتاب تاليف ابن فهد حلي رحمه الله است احمد بن شمس الدين محمد بن فهد الاسدي الحلي 841 -757/756) كه يكي از بزرگان علماء اسلام و قائدين مذهب شيعه اماميه بوده اند، و مولفاتي در فقه ادعيه و اذكار دارند. صاحب روضات در ص 20 ج 1 بذكر آن ها پرداخته. تاليف اين كتاب در جمادي الاولي سنه (801) شده، و مشتمل بر مقدمه و شش باب و خاتمه است: مقدمه در تعريف دعاء و تشويق بان. باب اول: در ادله عقليه و نقليه بر خوبي توجه بحق و دعا كردن. باب دوم: در اسباب استجابت دعاء. باب سوم: در آنان كه دعاء آن ها با جابت خواهد رسيد: باب چهارم: در طريقه خواندن دعاء. باب پنجم: در ذكر كه از ملحقات دعاء است. باب ششم: در تلاوت قرآن و امور راجعه بان و فوائد سور و آيات. خاتمه: در بعضي از مطالب مربوطه بدعاء و ذكر و شرح اسماء حسني. اين كتاب از بهترين كتب مولفه در اين موضوعات است و در ايران چاپ شده.

تهذيب الاحكام (14)

(311) تهذيب الاحكام اين نسخه را بخط نسخ عطيه بن عبدالرحمن جزائري در سنه (1097) نوشته و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر كتاب جهاد و امر بمعروف است، در حواشي تمام صفحات حاشيه هاي زياد از كتب فقهيه از قبيل دروس، حبل المتين، نهايه و غيره و بامضاء: ك، ع ا ه، ب ه و م ق ر و غيره نوشته شده است. چندين ورق اول و آخر كتاب وصالي گرديده پشت جلد ورق اول قبل از اولين ورق كتاب اشعاري كه اول آن اين است نوشته شده: المنه لله كه سراسر همه ايران - شد غيرت روضات جنان رشك فراديس. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (332)

صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2432).

تحفه الاخيار

[258] تحفه الاخيار عربي مولف اين كتاب چنان كه در مقدمه و آخر كتاب تصريح گرديده: محمد علي بن محمد حسن مشهور به علي اراني كاشاني است. و از اين كه در آخر اين كتاب سال تاليف سنه (1234) معين گرديده معلوم مي شود كه از علماء قرن سيزدهم هجري بوده اند بدبختانه در روضات و الماثر و الاثار و احسن الوديعه و هديه الاحباب كه بايستي نامي از اين گونه علماء ديده شود اثري نيافتم ودر فهارس موجوده نيز نسخه ديگري از اين كتاب را نديدم. از مطالعه اين كتاب كه خود آن را "تحفه الاخيار " ناميده و در موضوع حجيه ظن كه از مباحث مهمه علم اصول فقه است سعه اطلاع و فضيلت مولف و قدرت بر انشاء مطالب و قريحه ادبي ايشان معلوم مي گردد و اين كتاب در حدود (7450) بيت مي باشد. آغاز: بسمله الحمدلله الذي اسس لنا اساس الشرع المبين بارسال نبينا محمد صلی الله علیه و اله و سلم سيد المرسلين الخ. (671) تحفه الاخيار اين نسخه بخط نسخ ظريف در سنه (1294) نوشته شده و كاتب از خود نام نبرده و در سنه (1297) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (83) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (906).

شرح شرايع يا مسالك الافهام (2)

(543) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر از ابتداء كتاب نكاح تا آخر كتاب اطعمه و اشربه است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، از قرينه خط و جلد و قطع معلوم مي شود كه خط كاتب نسخه ذيل است كه در سنه (1257) نوشته شده. جلد ميشن. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (326) صفحه (34) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (22

سانتي متر (نمره كتابخانه ((2649).

مصباح كفعمي (1)

(123) مصباح كفعمي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب اسم خود و سال كتابت را رقم ننموده، قسمتي از اوراق آن مجدول بطلا و بعضي هم صحافي شده، در حاشيه صفحات بخط نستعليق و نسخ بعضي مطالب از كتب حضرت شيخ طوسي و ساير علماء نوشته شده. در سنه (1185) متعلق به محمد نامي بوده و او در مهر خود را كه هر يك داراي سنه فوق است و بدين سجع مي باشد در آخر كتاب زده است اول: الهم صل علي محمد و آل محمد. دوم: گل گلشن انبياء محمد. جلد ساغري مشكي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (423) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (27/5 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (1034)

تفسير منهج الصادقين (1)

(239) تفسير منهج الصادقين اين نسخه جلد سوم و تفسير سوره توبه تا آخر سوره كهف را مشتمل و نستعليق بد خطي است كاتب سال كتابت و نام خود را رقم ننموده است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي مهره زده. عده اوراق (141) صفحه (33) سطر - واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (45 سانتي متر (عرض (28 سانتي متر (نمره كتابخانه (1940)

مناهل (3)

(655) مناهل اين نسخه شامل خمس، جهاد و امر بمعروف و نهي از منكر است و بخط نستعليق نوشته شده، سال نگارش و نام نويسنده ذكر نگرديده ولي بنظر مي آيد كه خط كاتب نسخه (656) اين فهرست و نمره (2617) كتابخانه است و چند ورق كاغذ ننوشته در فاصله هر دو كتاب از اين نسخه مي باشد. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (224) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5

سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2615).

تفسير مواهب عليه (4)

(244) تفسير مواهب عليه اين نسخه جلد دوم از سوره مريم تا آخر قرآن را شامل و بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب آن اسمعيل نام است، سال كتابت تحرير نگرديده، داراي يك سر لوح خيلي خوب و دو صفحه اول تذهيب و بين سطور آن با طلا نقاشي شده، آيات قرآن با شنجرف تحرير گشته و صفحات مجدول بطلا و زنگار است. جلد چرمي ضربي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (497) هر صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1990)

تهذيب الوصول (2)

(675) تهذيب الوصول اين نسخه بخط نسخ در سنه (1221) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده و مشتمل بر تمام كتابست. جلد تيماجي. كاغذ آبي فرنگي. عده اوراق (119) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار قطع ربعي. طول (16/5 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (970).

مجموعه سور و ادعيه

(88) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب نوشته شده، و كاتب در صفحه آخر خود را چنين معرفي مي كند. كتبه خداداد بختياري في شهر محرم الحرام سنه (1151) اول نسخه سوره مباركه ص، و يس از آن دعاء مشلول، و جوشن كبير، و در صفحات آخر طلسم و اسماء متبركاتي كه در مقوع نگاه كردن بماه نو بان نگاه مي كنند نوشته شده. داراي يك سر لوح خيلي ظريف، و دو صفحه اول نقاشي شده، صفحات مجدول و بين السطور تذهيب شده است، اول قسمت ها سر سوره كوچك ظريفي است و بر آن اسم هر قسمتي را زنگار و نيز بعضي از كلمات ادعيه را با سرخي نوشته اند. جلد تيماج روغني مذهب بگل و بوته بسيار ظريف.

كاغذ خان بالغ. عده اوراق (123) صفحه (8) سطر. واقف سپهسالار. قطع بياضي. طول (10/5 سانتي متر (عرض (6 سانتي متر (نمره كتابخانه (979)

معين الخواص

[243] معين الخواص عربي مولف اين كتاب حضرت ميرزا قمي رحمه الله عليه است [199] ص (425) و خود در مقدمه گفته اند: پس از اين كه تاليف كتاب مرشد العوام به فارسي (ص 519) تمام شد چون مشاهده نمودم كه عربي زبانان محروم گرديدند بتاليف اين كتاب بزبان تازي مبادرت نموده كه اداء اين حق را نيز كرده باشم و صاحب روضات در ص (168 ج 3) نوشته اند كه اين كتاب مشتمل بر عبادات بر وجه اختصار است ولي نسخه ذيل چنان كه ذيلا نوشته شده تمام كتب عبادات را ندارد و در فهرست هاي موجوده نامي از اين كتاب نيست و نسخه آن را در جاي ديگر نيافتم آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي محمد و آله اجمعين اما بعد فاني لما كتبت كتاب مرشد العوام لعوام الاعاجم ثم رايت حرمان اكثر العرب من فوائده الخ. (644) معين الخواص اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه و زكوه و صوم و اعتكاف و جنائز و خمس مي باشد، كاتب در آخر كتاب صوم خود را حيدر علي بن ملا حسين، در سال (1229) معرفي كرده، فصول و ابواب مطالب نوشته نشده و جاي آن ها را خالي گذارده است و بين كتاب اعتكاف و صوم پنج صفحه از شرح باب حادي عشر نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (179) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2555).

زاد المعاد (3)

(59) زاد المعاد - اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده و آخرين ورق آن افتاده است. بر كاغذي كه پيش از ورق اول كتاب است شخصي بدون امضا در سنه (1314) چنين نوشته: چنان چه در آخر كتاب مرقوم است معلوم مي شود كه خط خود

مجلسي عليه الرحمه است و چه بسيار خوش خط است. از اين عبارت اولا معلوم مي شود كه ورق آخر كتاب در اين كتابخانه مفقود شده و ثانيا اين كه كاتب بنوشتن آخرين عبارت مولف: و ختم بفضل الله سبحانه و تاييده في شهر الله المعظم شهر رمضان من سنه سبع و مائه و الف من الهجره المقدسه علي يد مولفه الراجي رحمه الكريم المنان في محروسه اصبهان الخ. اكتفا نموده و نامي از خود و سال كتابت نبرده از اين رو نويسنده اين شرح تصور كرده كه اين نسخه خط مولف است. گذشته از اين كه نويسنده مكرر خطوط مرحوم مجلسي را ديده و خط اين كتاب هيچ شباهت بان ها ندارد، طرز تحرير هم خود فرياد مي كند كه خط نويسنده است نه مولف. و ترجمه تمام ادعيه و زيارات هم در ذيل آن ها نوشته شده و مسلما چنان كه ذكر شده مولف از ادعيه اين كتاب جز دعاء كميل را ترجمه نكرده اند و اين ترجمه از ديگران است بنابر اين مسلم شد كه خط مولف نيست و تصور مي كنم اوائل قرن دوازدهم نوشته شده، و نيز بر همين كاغذ حديثي از " محجه البيضاء " راجع بحضرت قائم علیه السلام از حضرت امام حسين عليه السلام مرحوم حاج فرهاد ميرزا در سنه (1282) نقل كرده و چنين امضاء نموده اند: و انا العبد العاصي فرهاد بن وليعهد طاب ثراه. داراي يك سر لوح، حواشي دو صفحه اول تذهيب و نقاشي شده، ابواب و فصول و ترجمه فارسي ادعيه و زيارات بخط نستعليق خوب با سرخي نوشته شده. جلد روغني گل و بوته ظريف دو رو. كاغذ خان بالغ. مجدول بطلا. عده اوراق (334) صفحه (24) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (21 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1030)

تفسير كشاف (2)

(215) تفسير كشاف اين نسخه كامل را بخط نسخ خوب توفيق نام در شهر موصل نوشته و اسامي سور آن را با سرخي علي قاري در شهر مكه معظمه سنه (989) تحرير نموده. داراي يك سر لوح خوب و اوراق آن مجدول بطلا و زنگار است. جلد

نيم سوخته اعلا. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (565) صفحه (33) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (28 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2038)

مناقب الائمه

[149] مناقب الائمه عربي مولف اين كتاب چنانكه خود در مقدمه بدان تصريح كرده اند: عبدالله حسن بن سليمان بن محمد مي باشد و صاحب روضات در ص 178 در ذيل حسن بن سليمان بن خالد حلي اجازه از ايشان كه بنام عزالدين حسين بن محمد بن الحسن الحموياني در محرم سنه (802) صادر گرديده نقل نموده و تصور فرموده اند كه صاحب اجازه حسن بن سليمان بن خالد حلي است در صورتي كه در پايان اجازه نويسنده خود را بدين گونه معرفي كرده است: كتب عبدالله حسن بن سليمان بن محمد في الثالث و العشرين من شهر المحرم سنه اثنتين و ثمانماه هجريه و الحمدلله وحده. و اين نام عينا همانست كه در مقدمه اين كتاب نيز بهمين نحو بدان تصريح شده و ظاهرا بلكه قطعا غير از حسن بن سليمان بن خالد حلي است. چيزي كه ممكن است مطالعه كننده را باشتباه اندازد و تصو ري كند آنست كه ميان سليمان پدر مولف و جدش خالد محمد بوده و نساخ ننوشته اند و مولف نيز براي اختصار در اين كتاب و در اجازه مذكوره نام خالد جد اعلي خود را ذكر نكرده و نيز كلمه عبدالله كه پيش از اسم حسن در هر دو جا موجود است پيش از اسم صاحب ترجمه گذارده نشده و همه اين ها بر خلاف قواعد ضبط و ذوق سليم مي باشد و گذشته از اين در ذيل مولفات ايشان اسم چنين كتابي نيست تا آن جبران اين همه مجازات را نمايد جز اين كه اين كتاب ذكر شده: منتخب بصائر الدرجات كه اصل آن بصائر الدرجات تاليف شيخ اجل سعد بن عبدالله قمي معاصر حضرت امام حسن عسگري عليه السلام مي باشد و در فهرست شيخ از آن نام برده شده و صاحب روضات نوشته اند كه غالب آن اخبار منقبت و نوادر است. مطالعه در خود اين كتاب نيز بطلان

اين احتمال را ثابت مي كند چرا كه اخبار مندرجه در آن از كتب تهذيب، عقاب الاعمال، ثواب الاعمال، امالي، كشف الغمه، تفسير ثعالبي، خصال، علل الشرايع و تفسير شريف مي باشد و حتي يك مورد هم نقل از كتاب بصائر الدرجات در آن نگرديده است. بنابر اين با كمال جزم اين كتاب را تاليف عبدالله حسن بن سليمان بن محمد دانسته و ايشان را غير از حسن بن سليمان خالد حلي مي دانيم ولي با يكديگر ظاهرا معاصر بوده اند و كتابي ديگر از ايشان سراغ نداريم و تاريخ تولد و وفات و شرح حال ايشان را تاكنون نيافتيم جز اين كه از تاريخ اجازه ايشان معلوم شد از علماء قرن هشتم و نهم هجري بوده اند. مولف خود براي كتاب نامي نگذاشته ولي ما چون موضوع كتاب را مناقب حضرات ائمه اطهار عليهم السلام ديده و در آخر كتاب مولف گفته اند: و فيما ذكرنا في هذا الكتاب من مناقب الائمه الانجاب آن را در اين فهرست بنام " مناقب الائمه " ذكر كرديم. در اين كتاب عموما نقل اخبار شده و نادرا بعضي از آن ها را مولف شرح و بسط داده اند و كتاب را بنقل قول حضرت شيخ مفيد رحمه الله علیه در كتاب " المقالات " راجع برويت محتضر حضرت پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم و حضرت امير المومنين علي بن ابي طالب عليه السلام را شروع و پس از آن حديث رويت را موافق عقيده خود شرح نموده و اخباري كه راجع بمقامات محمد بن عبدالله صلي الله عليه و آله و اهل بيت طاهرين آن حضرت در كتب معتبره بوده آورده و زيارت جامعه كبيره را نيز در اواخر كتاب نقل كرده اند و اين كتاب در حدود (5020) بيت مي باشد. آغاز: بسمله و به نستعين ذكر الشيخ المفيد محمد بن النعمان الحارثي رحمه الله في كتاب المقالات الخ. انجام: و فيما ذكرنا في هذا الكتاب من مناقب الائمه الانجاب عليهم صلوات الله رب الارباب كفايه لاولي الالباب لان مناقبهم خارجه عن حد الحساب و لا يحيط باحصائها الحساب كما قال الله تعالي قل لو كان البحر مدادا لكلمات ربي لنفد البحر قبل ان تنفد كلمات ربي و لو جئنا بمثله مددا. (404) مناقب الائمه اين نسخه بخط نسخ خوب سيد محمد برغاني در سنه (1291) نوشته شده است. كاغذ دولت آبادي

مهره زده. عده اوراق (152) صفحه (11) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (1787) كتابخانه است.

شرح كافي ملا خليل يا صافي (7)

(349) شرح كافي ملا خليل صافي اين نسخه شرح كتاب نكاح است و بخط نستعليق خيلي خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، ولي در آخر نوشته كه بسعي مولف كتاب را نگاشته است و داراي يك سر لوح مي باشد. جلد چرمي ضربي طلا كوب. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و سرخي. عده اوراق (434). صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32/5 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1726).

مجموعه سور و ادعيه

(93) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب و سنه كتابت رقم نشده، و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- سوره كهف. 2- سوره يس. 3- سوره فتح. 4- سوره الرحمن. 5- سوره واقعه. 6- سوره حشر 7 سوره جمعه. 8- سوره ملك. 9 سوره نباء. 10 سي و سه آيه از اول سوره بقره. 11 دعاي جوشن كبير. 12 جوشن صغير. 13 منتخب التعقيب مشتمل بر ادعيه ماثوره از ائمه عليهم السلام بترتيب فرائض از نماز صبح تا نماز عشاء و دعاء صباح حضرت امير علیه السلام 14 بعضي از از ادعيه صحيفه سجاديه. 15 ادعيه ايام هفته حضرت سجاد علیه السلام از ملحقات بصحيفه. 16 دعاء قاموس كه اولش اينست: الهي قد تلاطمت اموآج قاموس قدرتك. 17 دعاي عديله. 18 دعاي حجب. 19 دوازده امام خواجه نصير. 20 دعاي سمات با شرح و اعتصام و اختتام. 21 دعاي خضر علیه السلام كه اولش اينست: بسمله اللهم لا تراه العيون 22 ايضا دعاي خضر علیه السلام كه اولش اينست: بسمله اللهم احر سني بعينك التي لا تنام. داراي يك سر لوح، دو صفحه اول مذهب و صفحات مجدول بطلا است، عناوين

ادعيه با شنجرف نوشته شده. جلد تيماج مذهب. كاغذ متن و حاشيه خان بالغ و سمرقندي. عده اوراق (106) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع بغلي. طول (14 سانتي متر (عرض (9 سانتي متر (نمره كتابخانه (2151)

سوال و جواب آقا سيد محمد باقر (1)

(508) سوال و جواب حاج سيد محمد باقر رشتي اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده ولي كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و مشتمل بر مسائل اصول دين و تمام ابواب فقه از طهارت تا حدود و بعضي از مسائل متفرقه مي باشد و ترتيب آن مطابق با قسمتي است كه بچاپ رسيده جز در موارد ذيل: 1- احكام جنائز را در اين جا پس از كتاب صلوه نوشته و در نسخه چاپي بر حسب معمول آخر طهارت است. 2- هفت سوال و جواب از زكوه در اين نسخه نيز نوشته نشده. 3- چهار سئوال و جواب از آخر صوم نيز در اين نسخه نوشته نشده است. پس از ختم بعضي از كتب قسمت هائي از صفحات ننوشته گذارده شده در آخرين صفحه كتاب اشاره بختم آن نشده و آخرين سطرش اين است: و موجب مواخذه روز قيامت است بر عامه خلايق اجتناب از آن لازم است و هو العالم داراي يك سر لوح زيبا و صفحات آن مجدول بطلا و زنگار و سرخي، فهرست كتب مندرجه در اين مجموعه در دو صفحه قبل از ورق اول نوشته شده است، پشت صفحه اول بنام سوال و جواب مرحوم ميرزاي قمي سپهسالار آن را وقف كرده ولي مسلما از ميرزاي قمي نيست و نيز بر همين صفحه نوشته اند: سوال و جواب مرحوم حاجي سيد محمد باقر است. و ظاهر اينست كه اين نسخه از نظر خود مولف گذشته چرا كه اصلاحاتي در عبارات آن شده و جملات افتاده در حواشي نوشته شده و در سال (1297) وقف گرديده است جلد مرغش مستعمل دو رو. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (423) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2357).

تهذيب الاحكام

يم و بدين شرط خويش تا اواخر كتاب طهارت عمل كرديم ولي پس از آن چنين بنظرم رسيد كه بدين واسطه از مقصود اصلي دور خواهيم افتاد و اين كتاب باخر نخواهد رسيد لذا از آن نهج و طريقه دست بر داشته و فقط بذكر احاديث متفق عليه و مختلف فيه اصحاب خود مان قناعت كردم ولي باز بر گشته و با خود گفتم كه استيفاء نهج اول بهتر از اطناب در غير آنست لذا برگشتم و آن چه را واگذاشته و نقل نشده بود آوردم. در ميان شيعه اماميه چهار كتاب حديث است كه فوق العاده معتبر و مورد مراجعه و مدرك و ماخذ احكام شرعيه پس از قرآن كريم مي باشد اول كافي، دوم تهذيب الاحكام، سوم استبصار، چهارم من لا يحضره الفقيه و چهار كتاب ديگر نيز پس از اين كتب مذكوره جمع آوري شده و بنام اربعه متاخره ناميده مي شوند و آن ها عبارتند از وافي، وسائل، بحار الانوار، مستدرك - الوسائل. صاحب روضات در ص (581 تا 590) در ذيل شرح حال حضرت شيخ طوسي رحمه الله علیه اشاره بكتاب تهذيب الاحكام نموده و گفته اند كه بترتيب خوبي تاليف نشده و سيد هاشم بحراني آن را مرتب ساخته و احاديث آن را دسته دسته كرده و هر يك را در باب مخصوصي گذارده ولي نقل نموده كه گفته اند تهذيب را تخريب كرده و نيز نامي از شراح آن برده و مدح و قدح هائي كه از اين كتاب شده نقل نموده اند. حاجي نوري در رساله فيض القدسي " ملاذ الاخيار " را در شرح تهذيب الاحكام در مولفات عربي مرحوم مجلسي ذكر نموده و فرمايد كه از اول آن تا كتاب صوم و از كتاب طلاق تا آخر آن تاليف شده و نسخه از آن پيش من موجود است. ترتيب اين كتاب مانند كتب فقهيه از كتاب طهارت شروع شده و بكتاب ديات ختم مي شود و پس از ديات كتابي در اسانيد اين كتاب نوشته اند. تهذيب داراي بيست و يك كتاب و بهفت جزء چنان كه در نسخ ذيل تصريح بان گرديده تقسيم شده است بدين تفصيل: جزء اول كتاب طهارت و صلوه. جزء دوم كتاب زكوه جزء سوم كتاب صوم. جزء چهارم كتاب حج. جزء پنجم كتاب

زيارات، جهاد و امر بمعروف، كتاب ديون و قضاء و احكام مكاسب، تجارت و كتاب نكاح. جزء ششم كتاب طلاق، عتق، ايمان و نذر و كفارات، صيد و ذباحه و اطعمه و اشربه، و قوف و صدقات و كتاب وصايا جزء هفتم ميراث، حدود و كتاب ديات و اسناد تهذيب. از كتاب تهذيب چنين استنباط مي شود كه تاليف آن درزمان حيات حضرت شيخ مفيد رحمه الله علیه شروع شده ولي اتمام آن پس از وفات ايشان (سال 413) بوده است و صاحب روضات نيز بدين مطلب تصريح كره اند. در سال (1316) اين كتاب ظاهرا در طهران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله ولي الحمد و مستحقه و صلي الله علي خيرته من خلقه محمد و آله الطيبين الطاهرين...

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (10)

(725) قوانين اين نسخه بخط نستعليق بد خطي نوشته شده ولي نا تمام مانده، در سنه (1253) بر حسب امر آخوند ملا قاسم رشتي، محمد حسن هزار جريبي نيز بخط نستلعيق نقص آن را تكميل كرده اند و اينك مشتمل بر هر دو جلد كتاب است، در حاشيه بعضي از صفحات قسمت اوليه نسخه تعليقاتي از مصنف نگاشته شده و در ذيل آن ها منه دام ظله العالي تحرير گرده و مي رساند كه در زمان مولف اين نسخه را نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (273) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (923).

اربعين شيخ بهائي (1)

(262) اربعين شيخ بهائي اين نسخه بخط نسخ خوب اسمعيل بن امير صالح حسيني طباطبائي خاتون آبادي در سنه (1088) نوشته شده، در حاشيه اكثر از صفحات حواشي مصنف نوشته شده، پس از ختم كتاب در سه صفحه شرح حالي از بابار تن نام هندي كه در ذيل حديث (21) شيخ از او نام برده و وي پس از سال ششصد هجري در هند ظهور كرده و ادعا نمود كه من از صحابه پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم مي باشم

و جمعي بوي گرويدند. جلد چرمي كهنه ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (150) صفحه (18) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار. طول (19 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1799)

تفسير كشاف (7)

(220) تفسير كشاف اين نسخه را بخط نسخ خوب حسن بن كاظم بواناتي در سنه (1254) نوشته و مشتمل بر از ابتداء تفسير تا آخر سوره برائه مي باشد. در بسياري از صفحات حاشيه هائي از قاموس و بدون امضاء نوشته شده. جلد تيماج كاغذ سمرقندي. عده اوراق (157) صفحه (39) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2037)

حاشيه شرايع

[181] حاشيه شرايع عربي اين حاشيه كه بنا بتصريح صاحب كشف الحجب {1) {1) شيخ علي بن محمد بن حسن بن زين الدين شهيد ثاني [119] ص (253) رحمه الله عليه بر كتاب شرايع الاسلام مرقوم ولي صاحب لولو كه در ص (57) مولفات ايشان را نام برده اين كتاب را ذكر نكرده اند و ما هم در جاي ديگر جز در كشف الحجب نسبت تاليف آن را بايشان با انطباق ابتداء مذكور در آن جا با ابتداء و آغاز نسخه ذيل نديده ايم و با تفحص زياد نسخه ديگري از اين كتاب را در كتابخانه نيافته ام ولي تصور مي كنم كه اين حاشيه بر تمام كتاب مذكور نيست و بيش از آن چه در نسخه اين كتابخانه است از قلم ايشان خارج نگشته و چون پيش از اين مولفات ايشان را نشمرده ايم اينك پاره از آن ها را ياد مي نمائيم حاشيه شرح لمعه در چند مجلد، شرح اصول كافي كتاب عقل و جهل، الدر المنثور، الدر المنظوم، حواشي فوائد مدنيه، رساله سهام المارقه من اغراض الزنادقه و رساله در رد بر اشخاصي كه غنا را مباح مي دانند اين دو رساله را در رد بر حضرت فيض تاليف كرده اند و با حضرت ملا محمد باقر سبزواري صاحب كفايه نيز معارضه داشته صاحب لولو گويد در رساله اي كه تاليف

ايشان بود ديدم اندكي از شرح حال صاحب كفايه را نقل و گذشته از نسبت ناداني او را فاسق خوانده بود. آغاز: بسلمه الحمد لله رب العالمين و الصلوه علي سيدنا و نبينا محمد و آله الطيبين الطاهرين اما بعد فهذه فوائد مهمه علقتها علي كتاب شرايع الاسلام يستعان بها علي الخ. (478) حاشيه شرايع اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و مشتمل بر حواشي از كتاب طهارت تا قسمت كمي از كتاب متاجر است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده ولي بقرينه اين كه در كنار پاره از صفحات بلغ فوائده نگاشته شده و عبارات افتاده از متن در حاشيه صفحات نوشته شده و اصلاحاتي در عبارات متن گرديده بنظر مي رسد كه در زمان محشي نوشته شده و آن را با نسخه اصل و خود مولف مقابله نموده اند و آخرين سطر نسخه اينست: و ان كان لا محذور فيه لان الشي قد يكون معامله و بملاحظه شي آخر يكون عباده تمت الكتاب بعون الملك الوهاب. عده اوراق اين حاشيه (71) مي باشد و نسخه ضميمه كتاب نمره (2600) كتابخانه و نمره (481) اين فهرست مي باشد باقي خصوصيات بد آن نمرات مراجعه گردد. _____ (1} (1} كشف الحجب ص (176) آغاز نسخه ذيل با آغاز يكه در كتاب مذكور نقل شده مطابقت دارد.

دعاء كميل

[16] دعاء كميل عربي اين دعاء از ادعيه ماثوره از حضرت مولي امير المومنين علي عليه السلام است و از ايشان نقل شده كه اين دعاء حضرت خضر پيغمبر است و چون بكميل ابن زياد كه يكي از اصحاب خوب و داراي مراتب معرفت بوده آن را ياد داده اند معروف بدعاء كميل شده، و مشتمل بر مضامين عاليه و مطالب مهمه مي باشد و كميل ابن زياد در سنه (83) بجرم تشيع كشته شد.

صحيفه كامله سجاديه (2)

(65) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه نيز بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، كلمات افتاده از متن و نسخه بدل ها را در حايشه

نوشته اند، و مشتمل بر تمام ادعيه صحيفه و ملحقات و مناجات خمسه عشر مي باشد، داراي يك سر لوح قديمي، و دو صفحه اول مذهب، صفحات و عناوين ادعيه بطلا مجدول و محرر است. جلد چرمي ضربي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (141) صفحه (13) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار. طول (17/5 سانتي متر (عرض (9/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1051)

جمال الصالحين (3)

(37) جمال الصالحين - اين نسخه را بخط نسخ خوب شمس الدين بن محمد بن مراد خطيب در سنه (1108) نوشته است و چندين ورق از اول و آخر كتاب وصالي شده. جلد. چرمي. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا و سرخي. عده اوراق (270) صفحه (19) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (29 سانتي متر (عرض (16 /5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2144)

تحفه الزائر (1)

(29) تحفه الزائر - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب در سنه (1262) نوشته شده فصول و ابواب و اسامي زيارات و ادعيه را با سرخي نوشته اند كاتب عبدالرزاق بن محمد حسين يزدي است. جلد روغني گل و بوته زمينه ماشي دو رو. كاغذ ترمه. عده اوراق (282) صفحه (20) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (17/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (2127)

شرح اصول كافي ملا صالح (3)

(338) شرح روضه كافي ملا صالح اين نسخه را عبدالله بن مرشد در سنه (1124) بخط نسخ بد نوشته، كلمات و عباراتي كه از متن افتاده در حاشيه نگاشته شده است. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (193) صفحه (33) سطر. ضميمه كتاب نمره (1873) كتابخانه است. خصوصيات ديگر بدان نمره و كتاب لوامع صاحب قراني در همين فصل مراجعه گردد.

حاشيه سلطان بر معالم الاصول (2)

(681) حاشيه سلطان بر معالم اين نسخه بخط نستعليق بد خطي است و در سنه (1212) نگاشته شده و كاتب از خود نام نبرده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي آبي. عده اوراق (87) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16 سانتي متر (عرض (9/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (858).

حاشيه شيخ جعفر بر شرح لمعه (2)

(480) حاشيه شيخ جعفر بر شرح لمعه اين نسخه مشتمل بر دو قسمت است، قسمت اول مشتمل بر از ابتداء اين حاشيه تا قسمتي از احكام قبله است و آخرين سطر آن اينست: مثل ما ذكرت فان في فرضنا مناط ظن الجميع علامه واحد بخلاف ذلك الفرض و ايضا يلزم بطلان صلوه الماموم. و از قرائني بدست مي ايد كه خط خود محشي است: و قسمت دوم مشتمل بر حواشي صلواه و اجبه تا قسمتي از اوقات صلواه است و اين قسمت بخط نستعليق خوب نوشته شدهو بقرينه اين كه بر بعضي از عبارات آن خط كشيده شده و در حاشيه بخطي غير از خط كاتب متن ظاهرا خط محشي است بجاي آن مطالب ديگر تحرير گرديده معلوم مي شود كه اين نسخه اولي كتاب مي باشد و كلمه منه دام ظله العالي كه در ذيل پاره از حواشي بر اين حاشيه است مويد نسخه اصل بودن آن مي باشد. و آخرين سطر اين قسمت اين است: المغرب و العشاء الاخره قبل الشفق من غير عله في جماعه و انما. كاتب در هيچ يك از دو قسمت نامي از خود و سال كتابت نبرده در سال (1297) داخل اين كتابخانه شده. جلد تيماج. كاغذ فرنگي آبي رنك. عده اوراق (41) صفحه (22 و 24) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2558).

غنيه النزوع الي علمي الاصول و الفروع

[223] غنيه النزوع الي علمي الاصول و الفروع عربي مولف اين كتاب حضرت

سيد ابن زهره رحمه الله عليه است ابوالمكارم عز الدين حمزه بن علي بن ابي المحاسن زهره بن الحسن بن زهره الحسيني 585 - 511) كه بدوازده واسطه بحضرت امام جعفر صادق سلام الله عليه مي رسد و از علماء و سادات حلب و از خانواده علم و عمل بوده اند و علماء نامي چند از اين خانواده بظهور رسيده و از آن ها علاء الدين ابوالحسن علي بن محمد بن علي بن حسن بن زهره و پسر ايشان سيد شرف الدين ابي عبدالله الحسين و برادرش سيد بدر الدين محمد مي باشد كه علامه حلي رحمه الله علیه اجازه كبيره خويش را بنام آن ها انشاء نموده اند. ابن زهره از فقها و علماء بزرگ اماميه اند و مولفات بسيار دارند مولفين امل الامل در ص (43) ج 2 و لولو در ص (208) و روضات در ص (202) و مجالس المومنين در ص (48 و 219) بذكر آن ها و تعريف مولف پرداخته اند و از آن ها كتاب " غنيه النزوع الي علمي الاصول و الفروع " است كه در لسان فقهاء مشهور به " غنيه " مي باشد و بايد دانست كه اين كتاب غير از " غنيه " تاليف سيد ابوالقاسم عبدالله برادر مولف محترم مي باشد و نام اين كتاب " الغنيه عن الحجج و الادله " است. و مولفات ديگر ابن زهره عبارتست از " قبس الانوار في نصره العتره الاطهار " كه بعضي از نواصب كتابي در رد آن پرداخته و آن را " مقتبس " ناميده و كتاب " نكت " در نحو و مقالات متفرقه در نقض شبهه هاي فلاسفه و رد بر اشاعره در مسئله رويت و در رد بر قياس در مسائل ديني و در اباحه و جواز نكاح متعه و در حرمت فقاع و جواب مسائلي كه از بغداد و جبل و نصيبين و حمص پرسش شده است. كتاب " غنيه النزوع الي علمي الاصول و الفروع " چنان كه از اسم آن معلوم مي شود مشتمل بر دو قسمت است اصول فقه و فروع آن، مولف قبل از شروع به فروع مباحث اصول را با كمال اختصار ذكر پس از آن شروع ببيان فقه نموده و ترتيب اين كتاب غير از كتب ديگر اماميه است و ابتداء به كتاب صلوه نموده و مباحث طهارت را بنام مقدمه آن ذكر كرده و آخرين كتاب را كتاب قضاء قرار داده اند. اين كتاب اصول و فروع آن در حدود (9100) بيت مي باشد و در سال (1267) در ضمن

مجموعه فقهي كه بنام الجوامع الفقهيه ناميده شده در طهران چاپ گرديده است. آغاز اصول غنيه: بسمله الكلام في اصول الفقه لما كان الكلام في فروع الفقه بيني علي اصوله و جب الابتداء باصوله ثم اتباعها بالفروع الخ. آغاز فروع غنيه: بسمله الكلام في التكليف السمعي اعلم ان الاركان من عبادات الشرع خمسه الخ. (603) غنيه النزوع اين نسخه بخط نسخ حسين بن فتح الله الحسيني در سنه (1240) تحرير يافته و پشت صفحه اول فهرست كتاب را نوشته اند و فقط مشتمل بر فروع غنيه است. جلد. تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (107) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2668).

جامع المقاصد (3)

(469) جامع المقاصد اين نسخه در سنه (1054) بخط شكسته نستعليق نوشته شده و مشتمل بر شرح كتاب متاجر تا آخر كتاب شفعه است، پشت آخرين صفحه در سنه (1155) اين چهار بيت از ملا عبدالغفور و غيره نوشته شده: مردان مجرد كه بحق پيوستند از دام تعلقات دنيا رستند چشمي بتماشاي جهان بگشودند ديدند كه ديدني ندارد بستند لغيره: زاهد بلباس زر و ديبا خشم است صوفي گويد لباس نيكو پشم است عرياني تن لباس اهل الله است چيزي كه بپوشند زدنيا چشم است در كتابخانه و پشت صفحه اول بنام كتاب متاجر از شرح قواعد علامه در فقه ثبت و وقف گرديده و نيز مطالب فقهيه پشت صفحه اول و كنار صفحه دون نگاشته شده است. جلد تيماجي مستعمل. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (242) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2226).

حاشيه بر حاشيه عده الاصول

[265] حاشيه بر حاشيه عده الاصول عربي مولف اين كتاب حضرت ملا محمد باقر قزويني رحمه الله عليه است محمد باقر بن غازي قزويني ({1) {1) كه از

جمله فضلاء اماميه و علماء قرن يازدهم هجري بوده و چنان كه خود در مقدمه همين كتاب و صاحب امل الامل و صاحب روضات تصريح كرده اند شاگردي برادر و الا مقام خويش خليل بن غازي مذكور در ص (265) اين فهرست رحمه الله عليه را نموده و مقام تدريس مدرسه التفاتيه قزوين را داشته و در مسجد يكي از محلات اين شهر امام جماعت بوده و گويند كه خليل برادر ايشان هر گاه در هنگام نماز از آن محله عبور مي كرده با برادر خود نماز جماعت مي گذارده و صاحب امل در باره مولف محترم نوشته. فاضلي عالم و متكلمي بزرگست و ايشان را مولفاتي مي باشد كه از آن ها حاشيه اي بر حاشيه خليل بن غازي برادر ايشان بر عده الاصول همين كتاب و رساله در نماز جمعه و منتخبي از كتاب عقل و و توحيد و حجه و معيشه بنام الفهرس ظاهرا منتخب منه كتاب اصول كافيست مي باشد. انتهي. چنان كه در روضات مذكور است خليل بن غازي را دو حاشيه بر عده الاصول مي باشد و اين حاشيه را مولف و محشي براي رفع غموض و اشكال مطالب كتاب و استكشاف مقاصد برادر خويش در حاشيه خود در هنگامي كه بتدريس آن اشتغال داشته نگاشته اند و چنان كه عده الاصول تاليف حضرت شيخ طوسي رحمه الله عليه مشتمل بر دو قسمت يكي اصول دين و ديگري اصول فقه است حواشي خليل و اين حاشيه نيز مشتمل بر هر دو قسمت مذكور مي باشد نسخه ذيل مشتمل بر تمام قسمت اولي و چند ورقي از قسمت دوم مي باشد و بدبختانه بر نسخه كامل آن اطلاعي تاكنون نيافته ام و اين قسمت موجود در حدود (6400) بيت است. آغاز قمست اول: بسمله الحمدلله رب العالمين و سلام علي عباده الهادين الي الطريق القويم الخ. آغاز قسمت دوم: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه علي خير خلقه محمد و آله الاطهار قوله طاب ثراه البدء كالمنع الانشاء الاحداث الخ. (679) حاشيه بر حاشيه عده الاصول اين نسخه بخط نستعليق محمد تقي بن محمد شريف نظام آبادي در سال (1122) نگاشته شده، از قسمت دوم كتاب فقط يازده صفحه موجود و آخرين سطر آن اينست بل بمعني اظهار المفتي انه

لو كان في موضوع المستفتي هذه الواقعه لتحقق فيه الحكم الواصلي الخاص و يعمل به و لايخفي ان فيه شائبه الافتاء الحقيقي. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (96) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (972). ______ {1} (1) امل الامل ص 60 ج 2، روضات الجنات در ص 267 و 268 ذيل خليل بن غازي و كشف. الحجب ص 173.

ترجمه قطبشاهي

[104] ترجمه قطبشاهي فارسي مولف اين كتاب ابن خاتون {1) {1) عاملي است شمس الدين محمد بن علي بن خاتون عاملي عيناثي ({2){2) كه از فضلاء و علماء قرن يازدهم هجري و از شاگردان حضرت شيخ بهائي رحمه الله علیه بوده و شيخ عبدالعالي كركي محقق ثاني و احمد بن محمد بن خاتون پسر مولف محترم كه از معاريف فضلا و دانشمندان اسلامي مي باشند شاگرد ايشان بوده اند. صاحب روضات مولفات اين مولف را از امل الامل يكي از شرح ارشاد و ديگري ترجمه اربعين همين كتاب نقل نموده و گويند كه جامع عباسي را شرح نموده و نسخه از آن پيش من موجود است و كتابي در امامت بفارسي و كتب ديگر نيز تاليف كرده اند. اين كتاب ترجمه و شرح اربعين شيخ بهائي است كه با بهترين اسلوب و طرزي تاليف شده و چون بر حسب امر سلطان محمد قطب شاه بن قطبشاه كه از سلاطين قطبشاهيه هند بوده اند تاليف گرديده آن را " ترجمه قطب شاهي " نام نهاده هر يك از احاديث را مفصلا ترجمه و بر آغاز و انجام و چند بينش و نمايش تقسيم نموده، اقوال مترجمين ديگر را هم نقل و شرح حال روات و علما را بمناسبت ذكر و در ضمن بيان مطلب تحقيقاتي كه مناسب مقام بوده شده و در بين مطالب استشهاد بحكايات و اشعار نغز و دلنشين كرده اند. تاليف اين كتاب در حيات شيخ بهائي رحمه اللع علیه بوده و ايشان هم تقريظي در سال (1029) بر آن مرقوم داشته اند. مولف خود فهرست مفصل مطالب كتاب را بر اصل كتاب مقدم داشته اند. آغاز: بسمله اي از تو حديث معرفت را تبيين - وي ترجمه وصل تو تنزيل

مبين. انجام: و ها انا اختم الكلام حامدا لله علي توفيق الاتمام مصليا علي رسوله سيد الانام و آله البرره الكرام صلي الله علي محمد و آله الطيبين الطاهرين الهادين المهديين. _______ (1} (1}جمعي از علماء و دانشمندان اسلامي نسب شان بابن خاتون عاملي مي رسد كه از علماء و دانشمندان معاصر با طبقه علامه و محقق حلي رحمه الله علیه بوده اند، صاحب امل الامل ج 1 و روضات در ص 21 و 22 جمعي از آن ها را نام برده اند (2} (2} عيناث به عين مهمله مكسوره و ياء مثنات تحتانيه و نون قبل از الف و ثاء مثلثه يكي از قراء جيل عامل است روضات ص 21 و 22.

منتخب بحار الانوار

ه و مجلدي از آن را كه مشتمل بر ابواب عقل و جهل تا آخر معاد و بخط بسيار خوب خود مولف بود ديده ام و اول آن اين بود: الحمدلله الذي فجر من قلوب اوليائه ينابيع الاسرار. و مجلد ديگري از آن را نيز ديده ام كه در مناقب اصحاب كساء عليهم السلام تا آخر باب رجعه و نيز بخط خود مولف بود و سال فراغت از تاليف آن را سنه (1085) نوشته بودند. انتهي. حاجي نوري رحمه الله علیه پس از اين ترجمه بعضي از مجلدات بحار را نسبت ببعضي از فضلاء معاصرين داده و پس از آن ترجمه مجلد نهم را به آغارضي بن مولي محمد نصير بن مولي عبدالله بن مولا محمد تقي مجلسي نسبت داده و گويند و منها مختصر المجلد السابع من البحار له ايضا. ظاهر اينست كه مختصر كننده اين مجلد آغارضي مذگور باشد و احتمال دارد كه اين عبارت مذكور پيش از عبارت ترجمه بعضي از مجلدات بوده و كلمه ايضا راجع به محمد بن محمد بن مرتضي باشد و كاتب در نقل اشتباه كرده باشد. حاجي نوري رحمه الله علیه نيز در ذيل همين مبحث، مختصر كتاب مزار بحار را ببعضي از فضلاء استراباد نسبت داده اند و در ذيل شاگردان حضرت مجلسي در فيض القدسي مولف اين كتاب را بدين نحو ناميده اند السابع و الثلاثون العالم الفاضل الزكي الالمعي محمد بن مرتضي الشهير بنور الدين صاحب تفسير الوجيز اللطيف المسمي بالمعين ابن اخي المولي محسن الكاشي

صاحب الوافي و قد مر ان له درر البحار و هو مختصر البحار. مجلد سوم درر البحار المصطفي من بحار الانوار در مبحث امامه و فضائل حضرت امير المومنين علي بن ابي طالب عليه السلام سال (1301) در طهران چاپ شده و فهرست آصفيه همين كتاب را بنام " ذيل بحار الانوار " ناميده ص 254 ج 3 و اين مجلد مشتمل بر اخبار راجعه بامامت و خليفه رسول و فتن و اقعه پس از رحلت آن حضرت و مناقب و فضائل حضرت علي بن ابي طالب علیه السلام و نصوص وارده در امامت آن حضرت مي باشد. طرز اين كتاب عينا طرز دو نسخه ذيل است و مطالب اين نسخه را مولف چنان كه گذشت در مقدمه كتاب اول در كتاب چهارم و پنجم و ششم اين منتخب خود ذكر نموده و ظاهر اينست كه كاتب اشتباها نام مجلد سوم بر آن گذاشته و بدون فاصله و تذكر مطالب مذكوره را پي در پي نگاشته اند. و در ابتداء اين كتاب مجلد سوم چاپي نوشته شده: اين مجلد سوم در امامت از اجزاء كتاب درر البحار المصطفي من بحار الانوار تاليف محمد بن مرتضي مدعو بنور الدين حشره الله مع من يتولاه من الائمه المعصومين بدو قسمت منقسم شده قسم اول: در آن چه راجع بشناختن امام و آن چه در مورد خليفه رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم وارد شده و بسياري از فضائل و مناقب امير المومنين علي بن ابي طالب عليه السلام. قسم دوم: در احوال فاطمه زهرا سلام الله عليها و سائر ائمه اثني عشر عليهم السلام است. اين قسمت دوم در اين نسخه چاپ شده نيست و بموجب تقسيم فوق كتاب 7 پ 8 منتخب بحار مي باشد در فهرست آصفيه ص 254 ج 3 كتابي بنام: " ذيل بحار الانوار مسمي به معالم العير " جلد هفدهم تاليف آقا ملا حسين بن محمد تقي نوري طبرسي ضبط شده و نوشته اند در ايران چاپ شده و اين بنده تاكنون كتابي بدين نام نديده ام. مولف اين مختصر نامي براي آن نگذارده جز اين كه در اواخر مقدمه كتاب اول نوشته اند: و رتبت هذا المنتخب علي مقدمه الخ. و در ابتداء كتاب دوم نوشته اند: اما بعد فهذا هو الجزء الثاني من منتخب البحار الجامع لما ورد من الاخبار الخاصه باثار الاخيار الخ. بنابر اين معلوم مي شود كه منتخب اسم

مخصوصي براي آن وضع نكرده و آن را بنام وصفي خوانده و مدرك آن هائي كه اين منتخب را درر البحار ناميده اند معلوم نيست و پيش گذشت كه در ابتداء قسمت چاپ شده تصريح بدين نام گرديده است. در كتابخانه اي عمومي و خصوصي و فهارس موجوده از اين كتاب جز سه نسخه خطي ذيل و نسخه چاپي مذكور نيافتيم. آغاز مجلد اول: بسمله الحمدلله الذي هدانا سلوك مسالك اليقين {1) {1)الخ آغاز مجلد دوم: بسمله الحمدلله و السلام علي عباده الذين اصطفي الخ. _______ (1} (1} آغاز اين كتاب در نسخه نمره (406) ذيل كه كتاب اول است بدين گونه كه نقل شده مي باشد و چنان كه مذكور شد حاجي نوري رحمه الله علیه آغاز همين مجلد را عبارت ديگر كه در ص 318 نقل كرديد دانسته اند ولي ظاهرا هر دو نسخه همين كتاب مي باشد.

تهذيب الاحكام (16)

(313) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، و مشتمل بر كتاب ديون تا آخر كتاب طلاق است، كاتب نام خود و سال كتابت را ننگاشته، پشت صفحه اول نوشته شده كه: در سنه (1112) بملكيت نعمت مشهور باصف حسيني در آمده، در كتابخانه بنام استبصار ثبت و پشت صفحه اول نيز بهمين نام وقف شده است. جلد ميشن. كاغذ حنائي. عده اوراق (311) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي طول (25 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1896).

بوارق در احاديث راجعه بقم

[99] بوارق در احاديث راجعه بقم عربي مولف اين كتاب سيد محمد مهدي حسيني قمي است نام و نشاني از ايشان در كتب سير ديده نشد، در ابتداء نسخه ذيل چنين نوشته شده: هذا جمله احاديث في فضيله بلده قم و اهلها علي ما نقلها مولانا محمد باقر في بحار الانوار و غيره في كتابهم فقال جامع الاحاديث محمد مهدي الحسيني القمي رحمه الله تعالي بسمله الخ. اخباري كه راجع بشهر قم و فضيلت اهالي آن جا و بزرگاني ديگر از خانواده حضرت رسالت پناهي صلی الله علیه و اله و سلم وارد شده با ذكر اسناد

آن در اين كتاب جمع گرديده ودر حدود (240) بيت است. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و العاقبه للمتقين و الصلوه و السلام علي محمد و آله الطيبين الطاهرين. انجام: القبه المقدسه ثلثه قبور قبر الست فاطمه عليها السلام و قبر ام محمد و قبر ام اسحق جاريه محمد بن موسي رحمهم الله. (286) بوارق احاديث راجعه بقم اين نسخه را بخط نسخ خيلي خوب علي اكبر فيض براي تقديم بشاهزاده اعتضاد السلطنه وزير علوم آن عصر در سنه (1289) نوشته است. در آخر نسخه سه ورق كاغذ ننوشته مي باشد. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (21) صفحه (10) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1852)

تفسير سوره يس - تفسير سوره يس آخوند

[63] تفسير سوره يس عربي اين تفسر تاليف حضرت آخوند ملاصدرا است ]40] و آن را در سنه (1030) بنا بخواهش يكي از دوستان تاليف فرموده و مشتمل بر فوائد رقيقه و مطالب دقيقه حكميه و عرفانيه و اسرار قرآنيه و مطالب ادبيه و دينيه است، مولف محترم مطالبي را در اين گنجينه جمع آوري و تحرير فرموده كه براي آن ها نتوان قيمت تصور نمود راستي مقدمه اين كتاب خود از بهترين انشاآت و مشتمل بر محكم ترين ادله عقليه و نقليه بر لزوم تعقل و تفكر در قرآن و عالم و عدم كفايت تقليد از اين و آن در مطالب علميه است. آغاز - بسمله سبحانك سبحانك من مبدع افاد بالهيته وجود الجواهر القادسات. انجام - و الحمدلله الملك المعبود و الصلوه علي محمد صاحب المقام المحمود و آله الهادين الي سبيل المعرفه و الشهود و كتب ارقام هذه السطور بيده الفانيه الجانيه في هذه الايام و الشهور من عام الف و ثلثين محمد المشتهر بصدر الدين الشيرازي حامدا لله مستغفرا غفر الله له و لوالديه و لسائر المومنين حيثما كانوا في البلاد و نجاهم عن موبقات يوم المعاد و الله ولي الرشاد. (192) تفسير سوره يس آخوند اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1271) نگاشته

شده و كاتب اسم خود را رقم نكرده است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (122) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2002)

وسائل (1)

(434) وسائل اين نسخه بخط نسخ بد خطي مي باشد، كاتب چنان كه در آخر مجلد سوم نوشته شده و خط همين كاتب است محمد سابق بن امير بوده و در سنه (1266) اين نسخه را كه جزء اول و دوم و مشتمل بر اخبار كتاب طهارت تا آخر خمس است نگاشته اند. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (253) صفحه (37) سطر. واقف سپهسالار. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2251).

مختلف الشيعه يا مختلف علامه (2)

(633) مختلف الشيعه يا مختلف علامه اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر از اوائل كتاب طهارت تا اواخر حج است ورق اول كتاب افتاده و از آخر كتابت آن ناقص مانده و اولين سطر صفحه اول اينست: ثم تدخل في الماء يتوضا منه للصلوه قال لا الا ان يكون الخ. و آخرين سطر موجود نسخه از مسئله سوم فصل ذبح كتاب حج مي باشد اين است: عن الصادق عليه السلام عن ابيه عليه السلام كان يقول من فاته صيام الثلاثه الايام التي في الحج. در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي با مضاء سلطان العلماء و شيخ علي و از كتاب منتهي و مدارك و معتبر و ذكري و غيره و بدون امضاء نوشته شده و اسمي از كاتب و سال كتابت در نسخه نيست ظاهر اين است كه در قرن يازدهم نوشته شده، چند ورق كاغذ ننوشته در اول نسخه مي باشد و ورق اول كتاب سوراخ گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (270) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2281).

معالم الزلفي

[147] معالم الزلفي عربي اين كتاب تاليف سيد هاشم بحراني است ص [89]41] و آن را " معالم الزلفي في معارف النشاه الاولي و الاخري " نام نهاده، و مشتمل بر پنج جمله مي باشد: اول در امور اجعه بدنيا و در آن (73) باب است. دوم در امور راجعه بمرگ تا وقت گذاردن ميت در قبر و در آن (75) باب است. سوم در احوال و امور راجعه به برزخ ميت از هنگام گذاردن او در قبر تا روز قيامت، و در آن (37) باب است. چهارم در بيرون آمدن از قبر تا در آمدن ببهشت، و در آن (145) باب است. پنجم در امور راجعه به بهشت و جهنم و آن چه در آن ها است، و در آن (250) باب است. در تمام اين جمل و ابواب فقط اخبار راجعه بان مطالب را كه از ائمه اطهار عليهم السلام رسيده نقل و كوچك ترين بياني را در اطراف آن ها نفرموده اند. تاليف اين كتاب چنان كه پس از ختام كتاب خود تصريح كرده اند در سنه (1100) در ماه جمادي الاولي بوده، فهرست مطلب تمام ابواب كتاب را خود نوشته و قبل از كتاب گذارده اند. در سنه (1288) معز الدوله آن را چاپ و منتشر كرده اند. آغاز: بسمله الحمدلله خالق الموت و الحيات و الشكر لمن بيده الخير و النجاه الخ. انجام: قال نعم قال كذلك الجنه و النار في قدره الرب عزوجل قال صدقت تمت الكتاب بعون الملك الوهاب. (402) معالم الزلفي اين نسخه را سيد حسين هندي بخط نسخ در سنه (1271) نوشته، ابواب و عناوين آن ها با سرخي است. جلد تيماجي ضربي. كاغذ ترمه. مجدول بسرخي و زنگار. عده اوراق (423) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (35 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (1472).

تنقيح المقاصد

[260] تنقيح المقاصد عربي مولف اين كتاب حضرت حاج محمد حسن اصولي قزويني حائري شيرازي رحمه الله عليه است محمد حسين بن حاج محمد معصوم متوفي سنه {1230) (1){1 كه از علماء اماميه جامع ميان معقول و منقول مي باشد، اصلا از

اهالي قزوين و چندي براي تحصيل كمالات متوطن و ساكن در كربلاء معلي بوده و در شيراز تا آخر عمر ساكن و مشغول بافاده و افاضه علمي و وعظي گرديده و در اثر مهارت كامل در اصول فقه مشهور به اصولي گرديده اند. اين جناب از شاگردان آقاي بهبهاني بوده و مولفات ايشان از اين قرار است: مصابيح الهدايه در شرح بدايه الهدايه شيخ حر عاملي رحمه الله علیه صاحب روضات در ص 108 ج 1 نوشته اند: مجلد اول اين كتاب كه شرح طهارت است و در سال (1230) از تاليف آن فراغت يافته اند در نزد من موجود است، كتاب " كشف الغطاء " صاحب روضات احتمال داده اند كه اين كتاب در كلام بوده باشد ولي نظير " جامع السعاده " نراقي و در اخلاق است (و ملخص الفوائد) اين كتاب تلخيص فوائد كبيره حائريه آقاي بهبهاني استاد مولف است و تنقيح المقاصد شرح آن مي باشد و كتاب رياض الشهاده بفارسي در ذكر مصائب اهل بيت عليهم السلام در دو مجلد بزرگ، نور العين اين كتاب مختصر رياض - الشهاده است و كتاب تنقيح المقاصد همين كتاب اين كتاب را مصنف در شرح ملخص الفوائد خويش تاليف نموده و كتاب ملخص مشتمل بر هشتاد فائده است و چنان كه در آخر آن تصريح گرديده در سال (1202) از تاليف آن فارغ شده و در سال (1212) از شرح آن يعني اين كتاب فراغت يافته و در حدود (21500) بيت است. آغاز: بسمله الحمدالله الذي هدانا الي معرفته و معرفه نبيه و اوليائه الخ. (673) تنقيح المقاصد اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده مطالب افتاده از متن و حاشيه هائي از مصنف در حواشي اين كتاب نگاشته شده و به آخرين عبارت شارح كه حاكي از سال تاليف است قناعت نموده و نامي از سال كتابت برده نشده و ظاهرا از نسخ اوليه كتاب است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (218) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه ((900) _______ {1} (1 روضات ج 1 ص (108).

جمال الصالحين

[8] جمال الصالحين فارسي اين كتاب تاليف ميرزا حسن فرزند ملا عبدالرزاق لاهيجي كه از جمله فضلاء و دانشمندان نامي اند مي باشد شرح حالي از ايشان در كتب رجال و سير ديده نشد جز اين كه روضات در ذيل نام پدر پسر را هم باسم شاگرد خوب ايشان ذكر كرده استاد علامه خاتمه الحكماء آقاي ميرزا محمد طاهر تنكابني ادام الله ظله العالي در باره ايشان فرمودند: اگر از پدر برتر نباشند از ايشان هم كمتر نيست مولفاتي بفارسي و عربي دارد از آن جمله مصابيح الهدي و مفاتيح المني در حكمت و نسخه از اين كتاب در كتابخانه طاهريه موجود است. و ديگر از مولفات ايشان شمع اليقين در كلام بفارسي است كه بطبع هم رسيده تاليف اين كتاب بتحقيق معلوم نيست در چه سالي بوده ولي ظاهرا در حيات والد مولف بوده است. بنابر اين قبل از سنه (1051) تاليف شده و متضمن ديباچه و يك مقدمه و دوازده باب كه مشتمل به يكصد و سي و دو فصل است مي باشد و متضمن مطالب ذيل: فضليت و آداب اعمال واجبه و مستحبه و اعمال دوازده ماه سال و ايام متبركه و ادعيه و ارده در هر يك و زيارات پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم و ائمه هدي عليهم السلام و بيان اعمال و اخلاق حسنه و بيان اخلاق مذمومه و طريقه رفع آن ها بر حسب اخبار اهل بيت عصمت. بلكه كليه مطالب كتاب ترجمه عين اخبار است مقدمه كتاب در بيان اخباري كه موجب رغبت بعبادت و نتائج روحي و مادي آنست. و خاتمه در نصيحت و موعظه و فوائد متفرقه است. و پس از ديباچه فهرست ابواب و فصول مفصلا شرح داده شده. آغاز: پس از بسمله و حمد اما بعد چنين گويد احوج عباد الله الي فضل ربه حسن بن عبدالرزاق جعلهما الله من التوابين و من المتطهرين. انجام هر كس يكي از اولياي ما را بكلمه اعانت كند بي حساب ببهشت رود.

تفسير آيات الاحكام اردبيلي - " زبده البيان في براهين احكام القرآن " نهاده اند ولي مشهور بايات الاحكام اردبيلي شده (1)

(142) آيات الاحكام اردبيلي اين نسخه كامل بخط نسخ سيد قاسم بن ميرك در

سنه (1033) نوشته شده. جلد چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (238) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (30 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2049)

حاشيه ملا ميرزاي شرواني بر معالم (2)

(688) حاشيه ملا ميرزاي شرواني بر معالم الاصول اين نسخه را محمد باقر بن ملا محمد نوشابادي در سنه (1231) بخط نستعليق بد نوشته و در حاشيه پاره اي از صفحات تعليقاتي بامضاء منه تحرير گرديده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (169) صفحه (14) سطر. واقف سپسهالار. قطع ربعي. طول (17 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (856).

روضه المتقين (1)

(330) روضه المتقين يا شرح من لا يحضره الفقيه اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر مجلد اول و چهارم است، كاتب نامي از خود نبرده ولي در آخر جلد اول تاريخ كتاب را سنه (1139) معين كرده است، در حاشيه جلد اول حاشيه هائي از خود مولف بر مطالب كتاب نوشته شده و بسياري از اوراق هر دو جد صحافي گرديده و سطور از ميان رفته آن نوشته شده است. جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (470) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1888).

سوال و جواب آقا سيد محمد باقر

ات در ج 1 ص (124) مفصلا نگاشته اند.

غايه المرام و حجه الخصام (2)

(367) غايه المرام اين نسخه از مقصد دوم كتاب است، و نيز سيد حسين هندي آن را در سنه (1267) بخط نسخ نوشته و فهرست ابواب مقصد دوم نيز در ابتداء اين نسخه نوشته شده است. جلد ميشن. كاغذ ترمه. عده اوراق (409) صفحه (21)

سطر. قطع رحلي واقف سپهسالار. طول (34/5 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (1745)

اكمال الدين و اتمام النعمه

كاشاني كه از اشخاص خير و داراي خيرات زياد بوده اند در طهران چاپ نموده و بي بها بمسلمانان داده اند. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين الحمد لله الواحد الاحد الفرد الصمد الحي القادر العليم.

شرح شرايع يا مدارك الاحكام (6)

(541) شرح شرايع يا مدارك الاحكام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب صلوه مي باشد، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده ولي از كيفيت خط و كاغذ و بقرينه اين كه دركارخانه كاغذ سازي بر روي اوراق كاغذ آن بخط سفيد سنه (1881) مسيحي مطابق (1259) شمس هجري نقش شده و در سال (1297) وقف بر كتابخانه مدرسه گرديده معلوم مي شود كه فقط چند سال پيش از وقف تجرير شده است، در كتابخانه و پشت صفحه اول بنام كتاب فقه از باب صلوه ثبت و وقف گرديده است جلد تيماج مستعمل. كاغذ فرنگي آبي. عده اوراق (220) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2612).

صحيفه كامله سجاديه (7)

(70) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه را بخط نسخ خوب آقا محمد باقر حسيني شوشتري در سنه (1104) نوشته اند، و مشتمل بر تمام ادعيه صحيفه و ملحقات است. داراي يك سر لوح، و مجدول بطلا است، عناوين ادعيه نيز با طلا نوشته شده. جلد روغني گل و بوته زمينه سبز، كاغذ خان بالغ عده اوراق (221) صفحه (10) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (10 سانتي متر (عرض (6 سانتي متر (نمره كتابخانه (1062)

ذخيره المعاد (5)

(495) ذخيره المعاد اين نسخه بخط نسخ خوب سيد يوسف در سنه (1235) نوشته شده و مشتمل بر كتاب صلوه تا آخر احكام نماز مسافر كه انتهاي جزء دوم قرار داده شده مي باشد. جلد چرمي ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (266) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2335).

خلاصه الاذكار

[12] خلاصه الاذكار عربي اين كتاب در اعمال مستحبه و اذكار و ارده و ادعيه نقل شده از ائمه اطهار عليهم السلام و مطالب مربوطه بذكر و دعا است مولف آن محدث بارع و حكيم و عارف عاليمقام ملا محسن فيض محمد بن مرتضي بن شاه محمود كاشاني 1007 - 1091 كه يكي از علماء بزرگ قرن يازدهم هجري و از شاگردان آخوند ملاصدرا بوده اند مي باشد از مولف محترم كتب زياد در فقه و حديث و حكمت و عرفان و ديوان شعر بيادگار مانده و بسياري از آن ها در اين فهرست ذكر خواهد شد. اين كتاب بموجب تصريح خود مولف در سنه (1033) تاليف شده و مشتمل بر مقدمه و دوازده فصل و خاتمه ات. مولف فهرست مفصل مطالب را تحرير و بر اصل كتاب مقدم داشته و پس از اتمام كتاب باز از خود نام برده و سال تاليف را ذكر كرده اند. مكرر در ايران چاپ شده. آغاز - بسمله ربنا لولا ما وجبت علينا من قبول امرك لنز هناك عن ذكرنا اياك. انجام: و لا يجعلها حجه علينا بان نكون من الذين

يقولون ما لا يفعلون انه جواد كريم و لا حول و لا قوه الا بالله العلي العظيم. پس از اين باز مولف اسم خود و سال تاليف را ذكر كرده است. اين كتاب مكرر چاپ شده.

بحار الانوار

كه از روي آن نسخه بردارم پذيرفت در آن روز ها پولي نداشتم خداوند صاحب كرمي را مسخر فرمود و تمام مخارج استنساخ آن را بداد تا تمام شد. انتهي بيان سيد

نصر الله رحمه الله علیه. و شاهد بر صدق و راستي اين گفتار آنست كه در ابتداء بسياري از مجلدات اين گونه نوشته شده: اما بعد فهذا المجلد... من بحار الانوار تاليف الاستاد الاستاذ المولي محمد باقر. و اين اصطلاح از ميرزاي مذكور در كتاب خود موسوم ب " رياض العلماء " است. تا اينجا ترجمه از رساله " فيض القدسي " بود. علامه مجلسي رحمه الله عليه در تاليف دوره اين كتاب كه بر حسب حساب مذكور فوق باضافه ابيات كتاب اجازات (700600) بيت كتابت دارد زحمت بسيار و رنج فراوان برده و خدمت بزرگي بوسيله احياء آثار و اخبار و مولفات علماء سابق بعالم علم و روحانيت نموده ولي چون فهم مطالب مندرجه در اين كتاب از قبيل تاريخ و حكايات و رمان و افسانه نيست جمعي كه از زيور علم و دانش بي بهره اند و حاضر براي استفاده هم نيستند و فقط با ياد گرفتن الف با و چند لغت عادي عربي بلكه بدون تحصيل آن هم مي خواهند مطالب عاليه را درك نمايند و بعلوم ما وراء طبيعت آشنا گردند و بواسطه نقص خود موفقيت نمي يابند زبان طعن و لعن و دشنام و ناسزا را نسبت باين خادم و محي علوم دراز كرده و آن چه لائق خويش است بان جناب مي گويند ايشان راه دور نپيموده بزرگان سابق فرموده اند: المرء عد و لما جهل. پس فهم ايشان شايسته ناسزا

است نه ديگران. بحار الانوار يكي از كتب مورد مراجعه علماء و بزرگان شيعه اماميه است و آن را از كتب اربعه متاخره مي دانند شرح كتب اربعه متقدمه و متاخره در ذيل كتاب تهذيب در همين فصل مي آيد. يكي از علماء معاصر مولف از بحار انتخابي نموده و شرح آن در همين فصل نيز خواهد آمد. بعضي از مجلدات آن هم بفارسي ترجمه شده و ترجمه سوم و چهارم و سيزدهم و هفدهم آن در كتابخانه آصفيه هند موجود ص 682 ج 1 فهرست آصفيه و ترجمه مجلد نهم را حاجي نوري به محمد نصير بن عبدالله بن محمد تقي مجلسي و ترجمه چندين مجلد ديگر را به بعضي از معاصرين خود نسبت داده اند. علامه مجلسي بر حسب شرحي كه حاجي نوري در رساله " فيض القدسي " مرقوم داشته اند سيزده كتاب عربي تاليف كرده اند كه دوره

بحار الانوار يكي از آن ها است و پنجاه و سه كتاب و رساله فارسي كه بعضي از آن ها تاليف و برخي از آن ترجمه كتب سابقين است. دوره بحار الانوار را حاج محمد حسن اصفهاني امين الضرب از سال 1305 تا 1315 براي اولين بار در طهران چاپ و بعلماء و فضلاء مجانا تقديم كرده اند و مشهور بچاپ كمپاني است. مجلد ششم بحار در طهران چاپ حروفي در سنه (1323) شده و مجلد دهم و هشتم و سيزدهم و ترجمه سيزدهم نيز در تبريز و طهران چاپ شده است.

العزيز في شرح الوجيز (1)

(599) العزيز في شرح الوجيز اين نسخه كه مشتمل بر مجلد اول و دوم است بخط نستعليق در سنه (839) نوشته شده، فهرست كتب اين نسخه در پنج ورق با طلا نوشته شده و در اول نسخه است و عنوان مطالب متن در حاشيه تحرير گرديده، در ابتداي مجلد اول و دوم بر سر سوره بسيار ظريف عنوان مجلد اول و دوم نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده است. جلد تيماجي ضربي. كاغذ دولت آبادي مجدول بطلا عده اوراق (306) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (26 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2378).

بحار الانوار (4)

(277) بحار الانوار اين نسخه بخط نسخ رجبعلي خونساري در سنه (1233) نوشته شده و مجلد هفتم است. جلد ميشن ضربي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (257) صفحه (32) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (31 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1775)

صحيفه كامله سجاديه (9)

(72) صحيفه كامل سجاديه اين نسخه را بخط نسخ بسيار خوب پير نورالدين اصفهاني در سنه (1118) نوشته و مشتمل بر تمام ادعيه صحيفه و ملحقات است. در حاشيه خودشان نيز اعمال سه ماهه رجب و شعبان و رمضان را نوشته اند. بواسطه

افتادن در آب حواشي بعضي از صفحات محو شده و سر لوح و بعضي از صفحات هم تغييري يافته است. سه صفحه پس از ختم كتاب كاغذ مجدول ننوشته بوده دعاء اصبحت اللهم معتصما بذمامك المنيع. بخط نسخ متوسط بر آن نوشته شده. داراي يك سر لوح. مجدول بطلا. و عنوان ادعيه با طلا است. جلد ساغري مذهب. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (193) صفحه (18) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (9 سانتي متر (عرض (5/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1063)

تفسير امام حسن عسكري عليه السلام

[36] تفسير امام حسن عسكري عليه السلام عربي اين تفسير منسوب بحضرت امام حسن عسكري عليه و علي آبائه الطيبين الطاهرين الصلوه و السلام است حسن بن علي بن محمد بن علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين بن علي بن ابي طالب عليهم السلام {232/231-260) (1) {1 كه امام و خليفه يازدهم پيغمبر آخر الزمان صلوه الله عليه و پدر امام منتظر بعقيده ما شيعه اماميه اند مي باشد. علماء شيعه در صحت نسبت اين كتاب مختلف اند جمعي چون حضرت مير داماد آن را از كتب مجعوله مي دانند و ايشان در كتاب شارع النجاه فارسي خود در بحث ختان عقائد خود را فرموده اند. جمعي چون ابوعلي قالي در منتهي المقال {2) {2) در ذيل ترجمه محمد بن القسم يا ابن ابي القسم چنين گويد: ابوجعفر بن بابويه از او روايت كند ضعيف و كذاب است و نيز از او تفسيري روايت مي كند كه از دو نفر مجهول الحال روايت كرده كه يكي از آن ها يوسف بن محمد بن زياد، و ديگري علي بن محمد بن بشار، و هر دو اين ها از پدران شان از ابوالحسن الثالث عليه السلام و اين تفسير ساختگي و از جعليات سهل ديباچي از پدرش مي باشد و احاديث ديگري از قبيل منكراتي كه در اين تفسير است جعل كرده است علامه مجلسي در ابتداء كتاب بحار الانوار خود چنين آورده: تفسير امام از كتب معروفه است و حضرت صدوق بدان اعتماد و از آن نقل نموده اند، اگر چه بعضي از محدثين بروايات آن طعن زده اند، لكن صدوق رحمه الله داناتر و

نزديكتر بزمان معصوم عليه السلام است تا آن كساني كه طعن در صحت روايات آن زده اند، و بيشتر از علماء بدون اين كه ترديدي داشته باشند از روايات اين كتاب نقل كرده اند انتهي {1) {3) اين تفسير ظاهرا راجع بتمام قرآن بوده ولي تمام آن در دست

نيست و قسمتي كه اين كه موجود است تفسير از اول قرآن تا آيه كريمه و لاياب الشهداء اذا ما دعوا (آيه 282 از سوره بقره) مي باشد. قبل از شروع به تفسير احاديثي در فضيلت قرآن و در ثواب قرائت آن و ياد گرفتن آن از خانواده پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم كه در خانه آن ها قرآن نازل شده و احاديثي در مذمت و عقاب آنان كه قرآن را از پيش خود تفسير مي كنند و تفسير مفصل بسم الله الرحمن الرحيم و تفسير استعاذه نيز از حضرت عسكري عليه السلام بنام مقدمه خود آن حضرت نوشته شده است. و طرز اين تفسير آنست كه يك يا چند آيه پس از لفظ قوله عزوجل ذكر شده پس از آن آن ها را بيان و احاديثي از پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم و ائمه اطهار علیهم السلام در معني آيات و مراد آن ها نقل شده است. اين تفسير تا همان آيه مذكوره (282 سوره بقره) در سنه (1315) در تبريز حاشيه تفسير علي بن ابراهيم قمي چاپ شده است. صاحب روضات در ذيل شرح حال علي بن حسن زواري ترجمه اين تفسير را در مولفات ايشان ذكر نموده اند. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين و سلم تسليما كثيرا و بعد قال محمد بن علي بن محمد بن جعفر بن رفاق حدثني الشيخان الخ. انجام قسمت موجود: و لاتكتموا لشهاده و من يكتمها فانه آثم قبله يعني كافر قلبه. _____ ((1} (1} ابن خلكان ص (135) ج 1، تذكره الائمه ص (158) و كتاب روضه الشهداء. (2} (2} درمنتهي المقال ص 288 چاپ ايران باقوال بعضي از علماء راجع باين تفسير و اين كه در كدام كتاب خود ذكر كرده اند اشاره شده است. (3} (1} اين قسمت از كلمه علماء شيعه تا انتهي ترجمه از كشف الحجب و الاستار شده و مراجعه بمنتهي المقال شد عينا عبارات آن جا است.

تمهيد القواعد (2)

(464) تمهيد القواعد اين نسخه كه نيز بخط نسخ خوب نوشته شده مشتمل بر تمام كتاب تمهيد است ولي فهرست مذكور در نسخه فوق را ندارد. كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، نسخه كهنه تر از سابق است و بر خطوط بعضي از اوراق آب ريخته و آن ها را سياه كرده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (133) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2221).

تفسير كشاف (3)

(216) تفسير كشاف اين نسخه جلد اول و بخط نسخ خوب نوشته شده ورق اول كتاب افتاده و تا آخر سوره مريم است آخرين سطر آن اينست: و قري تحس من حسه اذا شعر به و منه الحواس و لمحسوسات. و مطالب بعد از اين در اول جلد دوم كه ذيلا از آن نام مي بريم نوشته شده. جلد چرمي ضربي اعلا. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا. عده اوراق. (420) صفحه (35) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (29/5 سانتي متر(عرض (18/5 سانتي متر(نمره كتابخانه (2046)

مفاتيح الشرايع

كتاب مدارك است و شرح سيد عبدالله بن سيد محمد رضاي حسيني كه در حدود سيصد هزار بيت و مشتمل بر تمام مباحث فقهيه و نقل خلاف در مسائل و اخبار و ارده از ائمه اطهار علیهم السلام مي باشد و نوادر آن ها را نيز جمع كرده و نوادر اخبار احكام را نقل نموده و بانها احاطه يافته و حتي باخبار وافي و و سائل و بحار توسل جسته و نام اين شرح را " المصباح الساطع " گذارده است. و شرح صاحب رياض فقط توفيق بر شرح كتاب صلوه مفاتيح را يافته است. و شرح سيد علي نقي كه در آخر بعضي از مجلدات آن سال تاليف را سنه (1255) ضبط كرده. و شرح آقا محمد هادي بن محمد صالح مازندراني اين شرح در كتابخانه رضويه موجود است ج 2 ص 77 و شرح شيخ حسين بحراني بنام "الانوار اللوامع " است. اسامي شروح فوق و تفصيل آن ها از

ص 353، 254، 355 كشف الحجب نقل گرديد و شرح محمد هادي بن نور الدين پسر برادر مولف در دو مجلد است مجلد اول آن در كتابخانه رضويه موجود است ج 2 فهرست رضوي ص 76. آقا محمود نوه آقاي بهبهاني را شرحي بر زكوه و اطعمه و اشربه مفاتيح است. مفاتيح الشرايع مشتمل بر (18000) بيت كتابت مي باشد و وجه تسميه اين كتاب بمفاتيح آنست كه هر يك از مطالب آن بكلمه "مفتاح " ابتداء گرديده و تمام كتب مشتمل بر مفاتيح است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي هدانا لدين الاسلام و سن لنا الشرايع و الاحكام الخ. انجام: - و في القوي كل شيي مطلق حتي يرد فيه نهي. هذا آخر المفاتيح و وقع الفراغ من تاليفه عام اثنين و اربعين و الف و اتفق لتاريخه عدد حروف تاريخه مرفوعه بحذف حرف العطف و الحمدلله اولا و آخرا هكذا: اثنان اربعون الف. _______ (1} (1}حضرت استاد آقاي ميرزا محمد طاهر تنكابني دام ظله فرمودند در مسافرتي كه در سال (1352) بكاشان اتفاق افتاد راجع باين كتاب از جناب آقا شيخ مجدالدين نراقي كه از علماء معاصر اند پرسش نمودم ايشان فرمودند كه مشتمل بر دوره كامل فقه است و آقاي علامه كه از نواده هاي مرحوم فيض مي باشد فرمودند كه اينك نسخه آن در كتابخانه ما موجود است. (2} (2} در اين موقع خدمت حضرت آخوند ملاصدراي شيرازي ره رسيده و بكسب معارف الهيه اشتغال ورزيده اند.

شرح لمعه يا الروضه البهيه (15)

(595) شرح لمعه اين نسخه مجلد دوم و بخط نسخ در سنه (1131) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده و در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از محشين معروف تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (240) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2568).

حاشيه شيخ محمد تقي بر معالم الاصول

[268] حاشيه شيخ محمد تقي بر معالم الاصول عربي مولف اين كتاب كه مشهور به " حاشيه شيخ محمد تقي " گرديده و مولف آن را " هدايه المسترشدين " نام گذارده حضرت شيخ محمد تقي ايوان كيفي رازي اصفهاني رحمه الله عليه است محمد تقي بن عبدالرحيم متوفي سنه {1248)(1) {1 كه از فحول علماء اماميه و فقهاء اثني عشريه بوده و در فنون معقوله و منقوله سر آمد اقران و معاصرين گرديده و مخصوصا در فن اصول فقه تبحري بي نهايت يافته و مدرس ايشان در مسجد شاه اصفهان هماره از فضلاء و علماء پر بوده و اين مولفه بهترين شاهد و گواه بر سعه اطلاع و تسلط ايشان بر مسائل اين فن مي باشد اين عالم جليل از اهالي ايوان كيف كه يكي از دهات توابع طهران و كنار راه خراسان مي باشد بوده و خانواده علمي نداشته، در جواني علاقمندي بتحصيل او را با عتاب مقدسه ائمه عراق عليهم سلام الله اجمعين كشانده و در آن جا از محضر آقا سيد محسن كاظميني و آقا سيد علي صاحب رياض و شيخ اكبر شيخ جعفر بن خضر نجفي رحمهم الله استفاده نموده پس از اين كه از حضرت شيخ جعفر موفق بگرفتن اجازه اجتهاد شد بتزويج دختر ايشان نائل گرديد و باصفهان آمده بساط تدريس و افاده را گسترد و تاكنون خانواده اين عالم جليل در اصفهان مقام رياست روحاني داشته و دارند آقا نجفي اصفهاني شيخ محمد تقي رحمه الله علیه كه در عصر خويش از اعاظم علماء اماميه بوده و مرحوم حاج آقا نور الله كه يكي از قائدين بزرگ مشروطيت بوده اند نوه پسري مولف محترم مي باشند و صاحب فصول شيخ محمد حسين كه در همين فصل شرح حال ايشان را خواهيم نگاشت برادر پدر و مادري مولف اند. صاحب روضات كه خود موفق بزيارتشان گرديده مولفات ذيل را به ايشان نسبت داده: فقه استدلالي اين كتاب بسيار بزرگ است و در موقع تشرف صاحب روضات بخدمتشان مشغول بتاليف آن بوده اند ولي بدبختانه از مسوده بپاك نويس نرسيده كتاب فارسي در حدود چهار هزار بيت ظاهرا اين كتاب نيز در فقه بوده ولي در كتاب روضات تصريحي بان نگرديده جواب مسائل مختصره و مفصله و

هدايه المسترشدين. و نيز در تعريف و توصيف اين كتاب عباراتي را نگاشته كه ترجمه آن ذيلا درج و ما را از بيان ديگر در تعريف اين كتاب مستغني مي دارد: و از جمله مصنفات رشيقه و مولفات انيقه ايشان شرح اصول معالم الدين است كه نام آن را هدايه المسترشدين گذارده و بيش از شصت هزار بيت كتابت دارد ولي فقط دو مجلد از آن كه ابتداء كتاب تا آخر مسئله مفهوم وصف باشد پاك نويس شده و بقيه بحالت مسوده اي باقي مانده و يا اين كه بتدوين بعضي از شاگردان مولف منتشر گرديده و از جمله آن چه آن را رساله مخصوص از ايشان دانسته اند " رساله در حجيه ظن " است كه از اجزاء مجلد سوم اين كتاب و در حدود (3000) بيت مي باشد و در آن تحقيقات كامله در عدم حجيه ظن مطلق و آن چه را از ظنون مخصوصه فقيه را كافي است گرديده و تاكنون باين خوبي و كمال در اين موضوع كسي چيز ننوشته است انتهي كلام روضات. اين رساله را كه صاحب روضات بيان نمود ظاهرا همانست كه پس از حاشيه شيخ محمد تقي همين كتاب در طهران سال (1310) بنام شيخ محمد باقر فرزند مولف چاپ شده و اين كه صاحب روضات گفت: بتدوين بعضي از شاگردان مولف منتشر گرديده. شايد خواسته باشد در نسبت تاليف اين رساله بفرزند مولف ترديد و يا صريحا آن را انكار كرده باشد. حاشيه شيخ محمد تقي بار ها چاپ شده و محصلين اصول فقه بمطالعه آن رغبتي كامل دارند. آغاز: -بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه و السلام علي اشرف المرسلين محمد و عترته الاطائب الاكرمين قوله الفقه في اللغه الفهم كما نص عليه الجوهري و غيره الخ. ______ (1} (1} روضات ص 131 ج، هديه الاحباب ص (185) از پي تاريخ آن كلك صفا زد رقم - راه نماي امم كرد بجنت مقام.

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (6)

(721) قوانين اين نسخه نيز مشتمل بر هر دو جلد كتاب مي باشد و بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده و سال كتابت را در آخر جلد اول سنه (1235)

تعيين كرده است، در حاشيه صفحات اوليه تعليقاتي از خود مصنف نگاشته شده است. جلد ميشن مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (264) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (926).

شرح لمعه يا الروضه البهيه (5)

(585) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه مجلد اول و بخط نسخ خوب آن را محمد اشرف در سلخ شهر صفر سنه (1078) نوشته، بر كنار بيشتر از صفحات حاشيه هائي كه مبين لغات و اشكال عبارات متن است از كتب لغت و خود شارح و جمعي از علماء نوشته شده است، پشت ورق اول و صفحه قبل از آن اجازه بنام آخوند ملا يوسف بامضاء ذيل نوشته شده: محمد المهدي بن الشيخ بهاء الدين محمد العيوني العاملي النجفي. جلد تيماجي. كاغذ سمر قندي. عده اوراق (251) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (18 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2564).

شرح كبير يا رياض المسائل (2)

(571) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه چنان كه در آخر كتاب اعتكاف آن نوشته شده در سنه (1227) آن را نگاشته اند و مشتمل بر كتب ذيل: كتاب زكوه، كتاب خمس، كتاب صوم، كتاب اعتكاف، كتاب حج و كتاب جهاد مي باشد. كاتب از خود در هيچ يك از كتب نام نبرده است. جلد تيماجي مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (320) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2498).

قرآن تمام

(17) قرآن تمام - اين نسخه سي ورقي بخط نسخ خوب ميرزا محمد حسين يزدي در سال (1266) مي باشد. دو صفحه اول داراي دو سر لوح و تذهيب بسيار

ظريف و سه صفحه اول سوره بقره ميان سطر ها تذهيب شده مجدول بطلا سر سوره ها مذهب و اسامي سور و تقسيمات قرآني و رموز قرائتي را با سرخي نوشته اند. در اولين صفحه دعاء شروع و ختم و در صفحه دوم سوره حمد و چند آيه از بقره نوشته شده و در سنه (1272) در كتابخانه حاج فرهاد ميرزا بوده. جلد روغني با تذهيب برگ موي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (33) صفحه (37) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (21/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1020) مكرر.

شرح ارشاد يا تنقيح البيان

[203] شرح ارشاد يا تنقيح البيان عربي اين كتاب شرح ارشاد الاذهان علامه حلي رحمه الله علیه مي باشد و از شروح مفصله بر اين كتابست و مولف آن نصرالله بن حسن حسيني استرابادي رحمه الله عليه مي باشد كه از علماء و متكلمين قرن سيزدهم هجري بوده اند و مولفات زيادي در فقه و اصول و كلام دارند از آن جمله يكي همين شرح است كه بر ارشاد نوشته و مشتمل بر اكثر اقوال در مسئله و قواعد اصوليه و آيات و اخبار و ارده در آن ها مي باشد و گذشته از استدلالي بودن شرحي ادبي است، در سال (1236) از تاليف جلد اول آن فراغت يافته و بتاليف جلد دوم پرداخته و ما بيش از قسمتي از جلد دوم آن را كه ذيلا در تحت نمره (529) ذكر مي شود نديده ايم شايد بيش از آن هم تاليف نشده باشد و اين شرح جزء (21) شرحي كه بر ارشاد الاذهان در ج 1 ص (75) فهرست معارف از آن ها نام برده شده نيست. مولفات ديگر اين مولف كه ما بدان دست يافته ايم يكي موازين القسط و ديگري مدارج الاحكام كه هر دو در اصول فقه اند و نسخه آن ها در اين كتابخانه موجود است و رساله اي در مضايقه و مواسعه دارند دو نسخه از اين رساله در اين كتابخانه موجود يكي كامل و در ضمن رساله اي ديگر تحت نمره (2527) ثبت شده و ديگري كه ناقص است ضميمه رساله ديگري است كه تحت نمره (2554) در كتابخانه مي باشد. در روضات و احسن الوديعه تتمه آن و

الماثر و الاثار كه بايستي نامي از اين دانشمند و عالم جليل يافت بدبختانه نيست از اين رو سال و لادت و وفات و سائر مولفات اين عالم را متذكر نشديم، پشت نسخه نمره (527) اين فهرست تقريظي در سال (1255) نوشته شده و مي رساند كه تا آن سال مولف در قيد زندگاني بوده اند. عده اي از كتاب هاي اين كتابخانه متعلق بايشان بوده و بخط ايشان و يا تاليف ايشانست، از هر يك در جاي خود نام خواهيم برد. جلد اول اين كتاب مشتمل بر (111965) بيت و اين قسمت موجود از جلد دوم مشتمل بر (5380) بيت است. آغاز جلد اول: بسمله الحمدلله الذي اناط زمام الارشاد بقواعد الاحكام الخ. آغاز جلد دوم: بسمله الحمدلله الذي طهر نا من دنس الكفر و الطغيان و صيرنا من امه سيد الانس و الجان الخ.

تفسير صافي (5)

(199) تفسير صافي اين نسخه جلد اول و مشتمل بر مقدمات و تفسير سوره فاتحه تا آخر سوره بني اسرائيل مي باشد و كاتب آن قاسم بن محمد بخط نسخ متوسط در سنه (1265) است. جلد ساغري ضربي، كاغذ سمرقندي. عده اوراق (202) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2029)

شرح كافي ملا خليل يا صافي (4)

(346) شرح كافي ملا خليل صافي اين نسخه را بخط نستعليق محمد بن مير حاج در سنه (1070) نوشته و شرح كتاب ايمان و كفر چهارمين كتاب اصول كافي است، شرح دوازده باب از اول آن افتاده و اول سطر موجود آن اين است: حتي جاء محمد صلي الله عليه و آله فجاء بالقرآن و بشريعته و منهاجه فحلال حلال الخ. جلد ميشن ضربي طلائي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (467) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1724).

شرح شرايع يا مطالع الانوار (5)

(561) شرح شرايع يا مطالع الانوار اين نسخه مجلد پنجم و مشتمل بر صلوه عيدين تا آخر صلوه كسوف است، بخط نسخ خوب محمد بن محمد باقر قائني خراساني در سنه (1247) نوشته شده، هفت ورق كاغذ ننوشته در آخر كتاب است. جلد چرمي گل و بوته دار. كاغذ فرنگي. عده اوراق (201) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2278).

تفسير بيضاوي (8)

(158) تفسير بيضاوي اين نسخه از اول كتاب تا آخر سوره بني اسرائيل است و بخط نستعليق خوب نوشته شده ورق آخر و يكي قبل از آخر افتاده از اين رو كاتب و سنه كتابت معلوم نشد، بر بيشتر از صفحات حاشيه هائي از مرحوم شيخ بهاء الدين و بامضاي حسين خلخالي و ديگران نوشته شده. جلد چرمي كهنه، دولت آبادي، عده اوراق (333) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي، طول (28 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2095) مكرر.

جواهر الكلام (3)

(474) جواهر الكلام اين نسخه كه بخط نسخ نوشته شده نيز مشتمل بر كتاب وقف تا آخر وصيت است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و بعضي از اوراق بخط نستعليق نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (200) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15/1 سانتي متر (نمره كتابخانه (2304).

كافي يا جامع كافي (5)

(373) كافي اصول اين نسخه بخط نسخ متوسط محمد مومن بن محمد شفيع در سنه (1053) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتب اصول است. چند ورق از اول و آخر

آن افتاده بوده در سنه (1176) نو نويس كرده اند، حاشيه هائي بامضاء م ح ق، ص، م ح ق، ميرزا رفيعا، ا م ن، م ق م، محمد صالح و غيره بر كنار صفحات نوشته شده و از كتب معتبره لغت معاني لغات مشكله متن توضيح داده شده است. جلد تيماجي. كاغذ حنائي. عده اوراق (415) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (26 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1702).

شرح صغير مختصر النافع يا شرح صغير (4)

(566) شرح صغير مختصر النافع اين نسخه مشتمل بر شرح كتاب قضاء تا آخر كتاب ديات است، در سنه (1248) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده، در كتابخانه و پشت جلد بنام مختلف علامه ثبت و وقف شده ولي پس از تحقيق معلوم شد شرح صغير مختصر النافع است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (253) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2301).

مفتاح الفلاح

[31] مفتاح الفلاح عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ بهائي رحمه الله تعالي عليه است بهاء الدين محمد بن حسين بن عبدالصمد حائري جبائي عاملي (1030 - 953) كه از اجله مشاهير علماء اسلام و از روساي مذهب شيعه اماميه بوده اند مي باشد. اين عالم جليل جامع علوم معقوله و منقوله بوده و در اكثر آن ها كتاب و رساله تاليف كرده اند، در نظر شاه عباس كبير صفوي مقامي رفيع و منيع داشته، و آخوند ملاصدرا رحمه الله مدتي شاگردي ايشان را كرده، و علماء زياد از محضر ايشان استفاده نموده و بدرجات عاليه نائل شده اند چنان كه خودشان در مقدمه مرقوم داشته اند اين كتاب را بر حسب خواهش جمعي از دوستان در اعمال واجبه و مستحبه مهمه شبانه روز و ادعيه ماثوره تاليف و الفاظ مشكله و غريبه ادعيه و احاديث را شرح و هر جا كه محتاج ببيان بوده با عباراتي لطيف اداء فرموده اند و آن را بر شش باب و هر باب را بر

چند فصل مرتب كرده اند بدين تفصيل: باب اول: در بيان معني فجر و فضيلت اعمال در آن موقع و آن چه در اين وقت عمل و آرد شده. باب دوم: در اعمال از طلوع آفتاب تا ظهر. باب سوم: در اعمال از ظهر تا غروب. باب چهارم: در اعمال از غروب تا وقت خواب. باب پنجم: در اعمال از وقت خواب تا نصف شب. باب ششم: در اعمال از نصف شب تا طلوع فجر. و در خاتمه سوره مباركه حمد را كه اصل قرآن است به طريقه بسيار خوبي تفسير فرموده اند. در سنه (1015) تاليف شده و مكرر چاپ شده، و شروح و ترجمه اي متعددي از آن در زمان حياه مولف و پس از ايشان شده است. آغاز: بسمله الحمدالله الذي دلنا علي جاده النجاه و هدانا الي ما يوجب علو الدرجات. انجام: ان لا يردنا عن بابه خائبين و ان لا يواخذنا بسوء اعمالنا يوم الدين انه ارحم الراحمين و اكرم الاكرمين، فرغت بعون الله من تاليفه مع تراكم افواج العلائق و طلاطم امواج الموائق و توزع البال بالحل و الرحال في اوائل العشر الثالث من الشهر الثاني من السنه الخامسه من العشر الثاني بعد الالف ببلده گنجه و انا اقل الا نام محمد المشتهر ببهاء الدين العاملي تجاوز الله عن سيئاته و الحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا.

نوادر من لا يحضره الفقيه

[158] نوادر من لا يحضره الفقيه عربي اين كتاب مشتمل بر چندين باب و هر بابي مشتمل بر چندين حديث است، در خود كتاب نامي از مولف نيست، ولي از قرائني كه يكي از آن ها ضميمه بودن با كتاب " تحفه الملوك " و مخصوصا دو جملئي كه در آخر نسخه ذيل است تصور مي كنم تاليف سيد ولي الله حسيني مولف تحفه الملوك باشد. و اين احتمال پس از تفحصاتي است كه كرده و مولف را نشناخته ايم. و ابواب اين كتاب و رساله از اين قرار است. باب اول: در وصاياي حضرت رسول صلی الله علیه و اله و سلم بحضرت علي بن ابي طالب علیه السلام راجع بمزاوجت و امور راجعه بان، مطالب ديگري نيز از قبيل حرمت غناو و نمامي و شهادات دروغ و باطل و غيره در اين باب ذكر شده.

باب دوم: در آن چه حديث راجع بنگاه كردن بزنان وارد شده. باب سوم: در آن چه راجع بزنا حديث وارد شده. باب چهارم: در احاديث راجعه بر با. باب پنجم: در احاديث راجع بذبائح. باب ششم: در احاديث راجعه بشناختن گناهان كبيره. باب هفتم: در نوادر. باب هشتم: راجع به بچه هائي كه از مومنين مرده اند. باب نهم: راجع به بچائي كه از كفار مرده اند. باب دهم: در آثار حد. باب يازدهم: در علت آن كه مردم مي دانند و عمل نمي كنند. باب دوازدهم: در علت گشايش روزي نادانان و سختي روزگار دانايان. باب سيزدهم: در علت شباهت اولاديه پدر و خانواده پدري، و بمادر و خانواده مادري. آغاز: بسمله باب النوادر من من لا يحضره الفقيه روي عن ابي سعيد الخدري. انجام: فعلي و فاطمه و الحسن و الحسين اهل بيتي و ثقلي فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهيرا. (424) نوادر من لا يحضره الفقيه اين نسخه بخط نسخ متوسط در سنه (1082) نوشته شده ظاهرا خط مولف است چرا كه در آخر نسخه مطالب ذيل نوشته شده: و كان الفراغ من تسويد هذه الرساله الشريفه النجيبه في يوم السبت سابع عشرين شهر ذي القعده سنه اثني و ثمانين بعد الف من الهجره النبويه المصطفويه صلي الله عليه و آله و سلم و الله اعلم بالصواب و اليه الماب تم تم تم. و نيز اين عبارات است: و قد جمعنا هذه الرساله عن احاديث المتفرقه علي يد الضعيف العاصي الراجي المحتاج الي كرمه العميم للشريف و الضعيف نوشته الي عبا عبدالله اللهم اغفر غفر الله له و لو الديه و المومنين و المومنات. عبارات فوق را ما عينا نقل كرديم و جاي نوشتن از لفظ نوشته تا ابتداء المومنين مطالب ديگري بوده آن ها را محو كرده اند و اين كلمات مذكورات نوشته شده، ظاهرا مولف نام خود و پدر را ذكر كرده بوده است. اين نسخه ضميمه تحفه الملوك مذكور در ص (222) اين فهرست مي باشد. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (31) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (1892) كتابخانه است.

المجتني من الدعاء المجتبي (1)

(118) المجتني من الدعاء المجتبي اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1114) نوشته شده، كاتب آن محمد محسن بيرجندي است. پس از اتمام كتاب روايت محمد بن عبدالله حميري در زيارت حضرت قائم عجل الله تعالي فرجه و خود آن زيارت كه اول آن اينست نوشته شده: سلام علي آل يس السلام عليك يا سداعي الله و رباني آيته كاغذ سمرقندي. عده اوراق (31) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. ضميمه كتاب نمره (2162) كتابخانه است، خصوصيات ديگر را بدان نمره مراجعه نمائيد

تفسير عيون التفاسير

ت گفته اند. اخبار و احاديثي از پيغمبر صلعم و ائمه اثني عشر علیهم السلام نيز بمناسبت نقل مي كند و از حاشيه مير سيد شريف متوفي سنه (816) بر كشاف بمناسبتي نام مي برند. مجلد ذيل كه مشتمل بر تفسير ربع قرآنست تقريبا (24400) بيت مي باشد بنابر اين تمام اين تفسير (100000) بيت كتاب داشته است. (206) تفسير عيون التفاسير اين نسخه مجلد سوم و مشتمل بر تفسير از سوره مريم تا آخر سوره فاطر است. و بخط نسخ خوب، محمد بن علي بن اسد در سنه (885) نوشته شده، در حاشيه تمام صفحات يا بيشتر آن ها كلمات افتاده از متن و يا كلماتي كه در متن غلط نوشته شده اند نگاشته ظاهر اينست كه اين قسمت خط خود مولف بوده باشد. ورق اول كتاب و سه ورق از اواسط آن افتاده، آيات قرآن با سرخي نوشته شده است. جلد تيماجي شبيه بضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (395) صفحه (19) سطر. واقف سپهسلار. قطع رحلي كوچك. طول (24 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2006)

تفسير علي بن ابراهيم قمي

[66] تفسير علي بن ابراهيم قمي عربي مولف اين تفسير علي بن ابراهيم بن هاشم قمي است كه از بزرگان رواه و علماء و فقهاء شيعه امامه بوده اند. روايات ايشان

معتمد عليه مي باشد و جمعي از بزرگان چون حضرت محمد بن يعقوب كليني رحمه الله علیه و حسن بن حمزه العلوي رحمه الله علیه و محمد بن ماجيلويه از ايشان روايت كرده اند. ابن النديم در فهرست خود ايشان را در ذيل علماء و فقهاء شيعه ذكر نموده و اين كتب را بايشان نسبت داده است: كتاب المناقب، كتاب اختيار القرآن و كتاب قرب الاسناد. حضرت شيخ طوسي در فهرست خود ايشان را بدين گونه معرفي فرموده اند: علي بن ابراهيم بن هاشم القمي ابوالحسن ثقه في الحديث ثبت معتمد صحيح المذهب سمع فاكثر له كتب منها كتاب التفسير و كتاب الناسخ و المنسوخ و كتاب المغازي و زاد ابن النديم و كتاب المناقب و كتاب اختيار القرآن و رواياته اخبرنا بجميعها جماعه. پس از اين حضرت شيخ جمعي را نام برده كه از اين بزرگوار روايت كرده تا بديشان رسيد است و يكي از آن ها حضرت شيخ مفيد است كه استاد شيخ بوده اند. در كتب سيري كه در دست رس بود از تولد و وفات ايشان اثري نيافتيم از قرائن معلوم مي شود كه در قرن سوم هجري مي زيسته اند. مولف كشف الحجب و الاستار در ذيل اسم اين كتاب چنين نوشته: تمام اين تفسير احاديث است مگر كلمات كم و عبارات مختصري كه از خود علي بن ابراهيم است و لكن در بعضي از موارد ارتباطي ميان عبارات سابق و لا حق نيست و از همين جهت است كه صاحب تفسير " هادي " در ضمن بيان اختلاف كتب حديث گفته اند: كتب حديث در اين زمان بدون اختلاف يافت نمي شود مخصوصا تفسير علي بن ابراهيم كه فاقد ايتلاف و ارتباط است. طريقه اين تفسير آنست كه يك يا چند آيه از قرآن كريم را ذكر نمود و الفاظ مشكله آن را بالفاظ سهل تفسير و معني مي نمايند و بر صدق مدعاي خود اخباري از ائمه و پيغمبر عليهم السلام با اسناد صحيحه ذكر مي نمايند و قبل از شروع بتفسير فاتحه مطالبي را كه دانستن آن ها براي جستجو كنندگان از مقاصد و معاني قرآن لازم بلكه واجب است از قبيل بيان محكمات و متشابهات و منسوخات و عمومات و خصوصات و رد بر قدريه و دهريه و وثنيه و غير اين ها ذكر نموده اند، موارد نزول آيات و سور را هم متذكر شده اند. آغاز

: بسمله الحمدلله الواحد الا حد المتفرد الذي لا من شييء خلق ما يكون. در تبريز ايران در سال (1315) چاپ شده است. (205) تفسير علي بن ابراهيم قمي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال تحرير نام نبرده، پس از ختم تفسير قرآن طريقه نزول سور قرآني را بروايت ابن عباس رحمه الله علیه نقل و پس از آن خواص و ثواب قرائت سور با نقل روايات مسنده آن ها ذكر شده و پس از اين حديثي راجع باين كه انسان مركب شده است از سبعيه و بهيميه و شيطانيت و ربانيت و خصوصيات هر يك و طريقه وصول بمدارج عاليه و جلو گيري نفس از ميل بفرار از ربانيت نقل شده است. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (245) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2003)

تفسير امام حسن عسكري عليه السلام (2)

(141) تفسير امام حسن عسكري عليه السلام اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1268) نوشته شده، و نيز مشتمل بر قسمت مذكور فوق مي باشد، در اين جا نيز كاتب اسم خود را ننوشته، تمام صفحات را موريانه ضايع كرده و صفحه اول و دوم مجدول بطلا است. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (174) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1998)

ترجمه قطبشاهي (1)

(291) ترجمه قطبشاهي اين نسخه را بخط نستعليق خيلي خوب در سنه (1073) محمد شريف بن مقصود نگاشته و عناوين مطالب را با سرخي و طلا نوشته اند. جلد سوخته. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (280) صفحه (17) سطر واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1796)

مجموعه سور و ادعيه

مجموعات ذيل مركب از سور و آيات قرآني و ادعيه و اذكار و زيارات است. (86) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه مشتمل بر چند دعاء و آياتي از قرآن كريم و ختوم و اورادي از ائمه اطهار عليهم السلام است. و بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده پشت صفحه اول نوشته اند كه بعضي از ادعيه اين نسخه ناياب است. داراي يك سر لوح ممتاز و پانزده ورق كاغذ مجدول ننوشته در آخر دارد. جلد تيماج. كاغذ ترمه. عده اوراق (45) صفحه (12) سطر. صفحات مجدول بطلا و زنگار و سرخي است. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (990)

شرح ارشاد عبدالعالي

[204] شرح ارشاد عبدالعالي عربي اين شرح قولي تاليف شيخ عبدالعالي كركي رحمه الله عليه است عبدالعالي بن علي المحقق الثاني (بن عبد العالي كركي {926 - 993) (1) {1 كه از علماء اماميه در عصر خويش بوده و بزرگان از علماء متاخر ايشان را در اجازات و مولفات خويش ستوده اند و از آن جمله يكي سيد حسين بن سيد حيدر عاملي است كه شيخ اجازه محقق سبزواري و شاگرد اين عالم جليل بوده و در ذيل اسم شرح الفيه در اجازئي كه براي جمال الدين اصفهاني نگاشته مولف آن كتاب را بعبارات ذيل ستوده اند: شيخنا الامام العلامه قدوه المحققين لسان المتقدمين حجه المتاخرين خلاصه المجتهدين شيخنا شيخ عبدالعالي قدس الله روحه و شيخنا هذا كان اعلم اهل زمانه ذا فطنه و قاده و نفس قدسيه سريعه الانتقال من المبادي الي المطالب قرات عليه شرحه الكبير علي الرساله الالفيه الخ. صاحب امل الامل و سيد مصطفي نامي از اين شرح ارشاد در ضمن مولفات عبدالعالي نبرده ولي مير داماد كه پسر خواهر مولف اند و بعضي ديگر تاليف اين شرح را بايشان نسبت داده و گفته اند كه تا كتاب حج مي باشد. در مقدمه نسخه ذيل كه در اين كتابخانه مي باشد شارح نامي از

خود نبرده ولي در ضمن مطالب كتاب اقوال و عباراتي در تحت عنوان: قال والدي رحمه الله و قال و الدي في شرح القواعد و امثال آن تحرير گرديده. با حواشي ارشاد الاذهان محقق كركي مطابقه گرديد عبارات و مطالب آن كتاب بود بنا بر اين مسلم مي شود كه اين شرح از عبدالعالي كركي است ولي چنان كه ذيلا به آن تصريح مي شود نسخه ذيل از ابتداء كتاب تا بحث صلوه مسافر است. نسخه ديگر از اين كتاب را در فهارس كتابخانه هاي خراسان و تهران نيافتم. آغاز: بسمله و به نستعين ارشاد اذهان ارباب الايمان و فقاهه افهام اصحاب العرفان حمد موجد شرع لنا شرايع الاسلام الخ. (530) شرح ارشاد عبدالعالي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده آخر آن افتاده و قسمت موجود از ابتداء كتاب طهارت تا قسمتي از كتاب صلوه مي باشد در شرائط قصر صلوه و آخرين سطر آن اين است: لا يقدح في القصر لكن ينبغي التقييد في الموضعين بما اذا لم يبلغ كذلك قسمتي از كتاب منطق كه آغاز و انجام آن ذيلا نوشته مي شود تحرير گرديده است آغاز: كل كره كذا و كل مثلث كذا فان الحكم فيها علي الموضوع انجام: و وضعت النسبته بين كل اثنين منها في ملتقي الخطين الخارجين من كليهما تسهيلا للضبط علي المبتدين و الله اعلم؛ وقع الفراغ من تسويد هذه الرساله في بلده نساء سنه (995). واين كتاب شرح بر تهذيب المنطق است. در كتابخانه و پشت نسخه بنام كتاب مشترك شرح بر ارشاد ثبت و وقف گرديده ولي مسلما كلمه مشترك غلط است و نام اين كتاب نيست و چنان كه گذشت شرح ارشاد عبدالعالي مي باشد و از قرائن معلوم مي شود كه اين نسخه در زمان شارح تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق كليه (148) اوراق منطق (6) صفحه (17) سطر، واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه ( (2486). ______ {1} (1 روضات ص (354) ج 3، امل الامل ج 1 ص (19).

حاشيه ميرزا فضل الله بروافي

[112] حاشيه ميرزا فضل الله بروافي عربي اين حاشيه را در سنه (1106) ميرزا فضل الله بن محمد شريف رحمه الله كه از دانشمندان قرن دوازدهم هجري بوده بر كتاب عقل و علم وافي حضرت فيض نوشته اند و هر جا عقيده ايشان با حضرت فيض مخالف بوده عبارت ايشان را در تحت عنوان قوله ذكر و پس از آن نظريات خود را در ذيل لفظ اقول بيان نموده اند و بعضي از احاديث را كه مورد نظر و بحث بوده تماما نقل فرموده در مقدمه وعده كرده اند كه بر سائر كتب از وافي نيز تعليقاتي مرقوم دارند، ولي تاكنون ما بر سائر تعليقات و مولفات و سال تولدو وفات مولف محترم اطلاعي نيافته ايم، و از اين مولف معلوم مي شود كه مولف محترم شخصي فاضل و عاملي متبحر بوده اند. اين كتاب در حدود (4260) بيت است. آغاز: بسمله نحمدك اللهم يا مبدع العقل و النفس و الحواس و ملهم العلم و المعرفه لللا كياس. انجام: فان اطلاق السعه علي الطاقه و بالعكس ايضا غير عزيز قد فرغ من كتابته مولفه في شهر رجب المرجب لسنه (1106) حامدا لله مصليا لبينه صلي الله عليه و آله. (322) حاشيه ميرزا فضل الله بر عقل و علم وافي اين نسخه بخط نسخ مولف است و در سنه (1106) نوشته شده، در حاشيه صفحات تعليقات و مطالبي را نيز مولف بخط نستعليق نوشته اند. جلد مقوائي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (69) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (1928).

قرآن تمام

(16) قرآن تمام - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب عليرضاي يزدي در سنه (1231) تحرير گرديده و صفحه اول سر لوح و تذهيب دارد. صفحات مجدول بطلا اسامي سور و تقسيمات قرآني با شنجرف و سفيد اب نوشته شده. مطالب راجعه بتفسير بعضي از آيات بخط شكسته نستعليق خيلي خوب در حواشي چند صفحه نوشته شده و در يكي از صفحات نوشته در شهر رجب سنه (1234) بتحرير اين

صفحه پرداختم. جلد ساغري مشكي با تذهيب. كاغذ ترمه. عده اوراق (413) صفحه (12) سطر. قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار. اين قرآن در قاولق چرمي قرمز رنگ مذهبي مي باشد - طول (19 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1020) مكرر

صحيفه كامله سجاديه (4)

(67) صحيفه كامل سجاديه اين نسخه را بخط نسخ خوب نوشته اند، كاتب نامي از خود و سال كتابت نرده ولي از وضع خط معلوم مي شود كه در اوآخر قرن (12) هجري نوشته شده، و مشتمل بر تمام ادعيه اصل و ملحقات است، داراي يك سر لوح تازه، مجدول بطلا، عناوين ادعيه را با سرخي نوشته اند. جلد روغني گل و بوته زمينه زرد. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (205) صفحه (8) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار. طول (16 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (1048)

ارشاد الاذهان (2)

(445) ارشاد الاذهان اين نسخه را بخط نسخ محمد باقر بن مولانا خواجه غفاري مازندراني در سنه (1040) نوشته و مشتمل بر تمام كتاب است، سه ورق از كتاب نو نويس مي باشد، در حاشيه صفحات تعليقات زيادي از مصنف و كتب فقهيه و شيخ علي و بدون امضاء نوشته شده، پس از ختم كتاب دعائي از رساله خواجه محمد باز يار براي دفع و با و طاعون نوشته شده، پشت ورق اول و ورق قبل از آن مطالب راجعه به فقه و اخبار نگاشته اند، اين نسخه در كتابخانه و پشت خود آن بنام تهذيب الاحكام ثبت و وقف شده است. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (173) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2440).

آداب عباسي - آداب عباسي

ادعيه و اذكار [1] آداب عباسي فارسي اين كتاب ترجمه مفتاح الفلاح شيخ بهائي

است و مترجم در مقدمه خود را صدرا معرفي نموده: چنين گويد اين ذره خاك سار، بصدرا شده شهره در روزگار، ولي هويت مترجم را با تحقييق زياد بدست نياورديم در فهرست رضويه در ذيل ترجمه مفتاح الفلاح كه باب ششم تا آخر از همين كتابست مترجم را صدر الدين محمد تبريزي شاگرد شيخ بهائي معرفي كرده ولي در كتب مفصله كه مورد مراجعه نويسنده بود شاگردي بدين نام براي شيخ اسم برده نشده شايد مترجم آخوند ملاصدراي شيرازي باشد كه سمت شاگردي شيخ را داشته و مشهر بصدرا نيز در آن روزگار بوده اند ولي هيچ كس اين كتابرا جزء آثار ايشان نشمرده. از كيفيت ذكر اسم مولف در مقدمه چنين معلوم مي شود كه در زمان حيات ايشان ترجمه شده است. مترجم عبارات كتاب را عينا ترجمه نموده و كوچك ترين تصرفي نكرده جز اين كه ديباچه آن را ذكر و ترجمه نفرموده و از انشاء خود ديباچه اي افزوده و شروع بترجمه از فهرست مطالب كتابست. ادعيه كتاب را نقل كرده ولي ترجمه ننموده است. آغاز: بسمله تقديس و تسبيح پادشاه قادر يرا كه خلص عبادش بمفتاح فلاح. انجام: و ما را بغير محتاج مساز و درد ما را خود دوا كن يا اله العالمين مستجاب كن. (26) آداب عباسي - اين نسخه را بخط نستعليق خوب و ادعيه آن را بخط نسخ محمد رفيع بن عبدالرحمن در سنه (1078) نوشته است. جلد ضربي منقش، كاغذ دولت آبادي، مجدول بطلا و زنگار، عده اوراق (179) صفحه (11) سطر، قطع ربعي، واقف سپهسالار، طول (16/5 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (2176)

عده الداعي (2)

(83) عده الداعي اين نسخه بخط نسخ خوبي نوشته شده، و تصحيح گرديده است. ورق اول و آخر آن افتاده بوده در سنه (1255) نويسانده اند تصور مي رود كتابت نسخه در قرن نهم هجري شده باشد. جلد چرمي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (129) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر

(عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه 2140)

زاد المعاد

[19] زاد المعاد فارسي اين كتاب از علامه مجلسي است [4]و در زمان سلطنت شاه سلطان حسين صفوي در سنه (1107) يعني پس از تاليف بحار الانوار تاليف شده، مشتمل بر چهارده باب و خاتمه و مقدمه است، هر بابي بچند فصل تقسيم شده. مقدمه در سبب تاليف كتاب و اسم مولف و فهرست اجمالي مطالب كتاب باب اول تا نهم در اعمال دوازده ماه سال است و از ماه رجب شروع نموده و بعضي از باب ها مشتمل بر اعمال چند ماه است. مولف از دعا هائي كه در اين كتاب است فقط بترجمه دعاء كميل مبادرت كرده اند، باب دهم: در اعمال مشتركه تمام ماه ها است، باب يازدهم: در زيارت حضرت رسول صلی الله علیه و اله و سلم و ائمه اطهار علیهم السلام، باب دوازدهم: در بيان نماز هاي واجب و مستحب در شريعت مقدس اسلام. باب سيزدهم: در بيان كليه احكام اموات. باب چهاردهم: در بيان مختصري از احكام خمس و زكوه و اعتكاف. خاتمه: در بيان كفاره گناهان. در ايران و هندوستان مكرر چاپ شده آغاز: پس از حمد و بسمله اما بعد بنده خاطي محمد باقر بن محمد تقي عفي الله عن جرائمهما بر الواح ارواح صافيه برادران ايماني. انجام: و ختم بفضل الله و تاييده في شهر الله المعظم شهر رمضان من سنه سبه و مائه و الف من الهجره المقدسه علي يد مولفه الراجي رحمه الكريم المنان في محروسه اصبهان صينت عن طوارق الحدثان مع وفور الاشتغال و اختلال الاحوال و توزع البال و الحمدلله اولا و آخرا و الصلوه علي سيد المرسلين محمد و آله الاطهرين الاقدسين و لعنه الله علي اعدائهم اجمعين..

تفسير مواهب عليه (6)

(246) تفسير مواهب عليه اين نسخه تفسير و ترجمه ده جزء اول قرآن بوده يكي دو ورق از آخر آن افتاده آخرين سطر موجود ترجمه و تفسير آيه (94) از سوره برائه رضوا بان يكونو مع الخوالف و طبع الله علي قلوبهم فهم لا يعلمون مي باشد خط

نسخ متوسط كاتب و سنه كتابت معلوم نيست ولي نسخه قديمي است و آيات با سرخي تحرير شده. جلد چرمي. كاغذ حنائي. عده اوراق (467) هر صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1943)

مفتاح الفلاح (2)

(127) مفتاح الفلاح اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، صفحاتي از آخر آن افتاده بوده در سنه (1240) يك نفر تبريزي كه اسم خود را هم رقم كرده بوده و آن را محو كرده اند نواقص آن را تكميل نموده است جلد چرمي ضربي مذهب. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (144) صفحه (15) سطر واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2173)

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (1)

(716) قوانين اين نسخه بخط نستعليق و چند ورق اول آن بخط نسخ در سنه (1213) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده و مجلد اول كتاب است، در ذيل آخرين سطر احاديثي نگاشته شده و بر بعضي از صفحات تعليقاتي از مصنف تحرير گرديده است. جلد چرمي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (128) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي بزرگ. طول (22 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (928).

تفسير جوامع الجامع (1)

(167) جوامع الجامع اين نسخه كه مشتمل بر تفسير تمام قرآن كريم است بخط نسخ محمد شريف لاهيجاني در سنه (1115) نوشته شده تصحيح و مقابله گرديده است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (555) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي كوچك. طول (26/5 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (1954)

تفسير كشاف (1)

(214) تفسير كشاف اين نسخه كامل بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت اسمي نبرده ولي ظاهرا از خطوط قرن هشتم است. آيات قرآن را در حاشيه صفحات با شنجرف نوشته اند بيشتر صفحات را موريانه سوراخ كرده است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (577) صفحه (29) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (25/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2041)

صحيفه كامله سجاديه (1)

(64) صحيفه كامل سجاديه اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب در سال (1021) نوشته شده و بموجب شرحي كه در آخر نوشته اند با نسخه كه بخط حضرت شهيد اول رحمه الله علیه بوده متن و حواشي آن مطابقه و مقابله شده، نويسنده نامي از خود نبرده، در آخر كتاب دو مهر بادامي است كه بر آن ها نوشته شده: اللهم صل علي محمد و آل محمد سنه (1022) پشت جلد اين نسخه نوشته اند كه كه خط پير نور خطاط معروف است، ولي گذشته از اين كه شباهت بخط ايشان ندارد از تعيين سال كتابت كه تذكر داده شده و در آخر ادعيه اصل صحيفه رقم شده بطلان اين نسبت بخوبي معلوم و واضح مي شود چرا كه پير نور از خطاطين قرن بعد از اين تاريخ است، و ظاهرا در سال نوشتن اين نسخه بدنيا هم نيامده بوده، دو صفحه اول نقاشي بسيار ظريف شده، صفحات و عناوين ادعيه بطلا و شنجرف مجدول و محرر گرديده، و مشتمل بر (54) دعاء اصل و (14) دعاء ملحقات است. جلد چرمي ضربي منقش. كاغذ خان بالغ، عده اوراق (204) صفحه (9) سطر. قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار، طول (20 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1055)

شرح لمعه يا الروضه البهيه (3)

(583) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده،

كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و ظاهرا از خطوط اواخر قرن سيزدهم هجري مي باشد و مشتمل بر تمام كتاب است در سنه (1296) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده و در سال (1297) سپهسالار وقف بر كتابخانه مدرسه خود كرده اند. جلد ميشن ضربي طلا پوش. كاغذ سمرقندي. مهره زده مجدول بطلا. عده اوراق (464) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2572).

شرح ارشاد يا تنقيح البيان (3)

(529) شرح ارشاد يا تنقيح البيان اين نسخه نيز بخط نستعليق كاتب نسخه سابق، مشتمل بر جلد دوم از اين شرح است، كتابت آن ناقص مانده و آخرين سطر كه نوشته شده و راجع باحكام غسل ميت مي باشد اين است: بخلاف العامه لا يثبت الكراهه و ان تمسك به في يق نعم و ظاهر اينست كه اين نسخه نيز اولين نسخه مجلد دوم است كه از سواد ببياض آمده، كتاب مدارج الاحكام مولف كه دراصول فقه است ضميمه اين نسخه مي باشد ودر فصل اصول فقه شرح آن خواهد آمد. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (130) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2485)

منهاج النجاه

[155] منهاج النجاه عربي مولف اين كتاب حضرت فيض رحمه الله علیه است ص 24]12] و آن را در شرح و بيان حديث طلب العلم فريضه علي كل مسلم و مسلمه و اين كه كدام علم موجب نجاه در آخرت ميباشد تاليف فرموده و مشتمل بر مقدمه و دو مقصد است مقدمه: در بيان اين كه پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم و اهل بيت او بهترين راه نمايان اند و معني تقوي و ايمان. مقصد اول: در اعتقادات و اين قسمت مشتمل بر ابواب توحيد و عدل و نبوت و امامت و معاد كه هر يك در ضمن چند هدايه اند مي باشد. مقصد دوم: در اعمال و در اين مقصد مستحبات نماز و روزه و سائر اعمال و حقوق اخوان و بيان

گناهان كبيره و آداب معاشرت و غير اين ها در ابوابي چند مي باشد و هر بابي نيز در ضمن چندين هدايه است و كليه مطالب هر دو مقصد با عين عبارات اخبار و روايات و يا مضامين آن ها مي باشد. اين كتاب چند بار در ايران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي هدانا للدين القويم و النهج المستقيم الخ. انجام: و اياك ثم اياك ان تكون من الفريق الثالث فتهلك هلاكا لا يرجي فلاحك و لا ينتظر صلاحك. (421) منهاج النجاه اين نسخه كهنه است ولي اوراقي از ابتداء و اواسط و اواخر آن افتاده بوده و در سنه (1280) محمد هادي آن ها را نوشته و عناوين مطالب با سرخي است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (81) صفحه (13) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (19/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1850).

مفاتيح الشرايع (5)

(649) مفاتيح الشرايع اين نسخه بخط نسخ قربانعلي تحرير گرديده، مجلد اول و مشتمل بر فن عبادات و سياسات مي باشد، سال كتابت ذكر نشده ولي ظاهرا از خطوط قرن دوازدهم مي باشد و ورق اول كتاب وصالي شده است جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (236) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2605).

فقه شافعي

[227] فقه شافعي عربي نسخه كتابخانه از اين كتاب چنان كه ذيلا نيز گفته مي شود اول و آخر آن افتاده استو مسلما از كتب فقهيه مذهب شافعي است بامطالعه بيشتر از صفحات و دقت و تتبع در مطالب آن نام و آثاري از مولف و خود كتاب پيدا نكرديم ولي مصنف در بسياري از صفحات بنقل قول قاضي ابوالطيب طبري ({348 - 450) (2) {1 بعنوان قال شيخنا قاضي ابوالطيب پرداخته بنا بر اين احتمال قوي مي رود كه مولف از شاگردان ابوالطيب بوده باشد و از ابو سعيد اصطخري متوفي سنه ({328) (3) {2 و ابوحامد اسفرايني متوفي سنه {406) (4) {3 و ابواسحق ظاهرا ابواسحق شيرازي

متوفي سنه ({476) (5) {4 است و بسياري از علماء شافعي مذهب كه در قرن پنجم و چهارم بوده اند نقل اقوال نموده و نام كسي ديگر از طبقه بعد از ابواسحق را در آن نيافتم و كتابت نسخه هم كه گواهي مي دهد از خطوط اواخر قرن پنجم هجري است شاهدي بر مدعاي ما مي باشد. نمونه از كتاب براي شناساندن آن ذيلا نقل مي شود: فصل قال الشافعي رحمه الله عليه و لو باع بشرط الخيار ثم فلس فله اجازه المبيع و رده فمن اصحابنا من حمل هذا علي ظاهره و قال له ان يفعل ما يشاءلان الحجر انما يوثر في عقد مستانف و هذا عقد سبق الحجر فلم يوثر الحجر فيه و قال ابواسحق ان كان الحظ في الرد لم يجز و ان كان في الاجازه لم يرد لان الحجر يقتضي طلب الحظ فاذا طرافي بيع الخيار اوجب طلب الحظ كما لو باع بشرط الخيار ثم جن فان الولي لا يفعل الا ما فيه الحظ من الرد و الاجازه و من اصحابنا من قال ان قلنا ان المبيع انتقل بنفس العقد لم يجب الرد و ان كان الحظ في الرد لان الملك قد انتقل فلا يكلف رده و حمل قول الشافعي علي هذا القول و ان قلنا ان المبيع لم ينتقل او موقوف لزمه الرد ان كان الحظ في الرد لان المبيع علي ملكه فلا يفعل الا ما فيه الخط. و نيز اين قسمت ذيل را چون مشتمل بر اخباري ميباشد براي تكميل بيان طرز كتاب نقل مي كنيم: كتاب اللقطه اذا وجد الحر الرشيد لقطه و يمكن حفظها و تعريفها كالذهب و الفضه و الجوهر و الثياب فان كان ذلك في غير الحرم جاز التقاطه لتملك لما روي عبدالله بن عمر و بن العاص رضي الله عنه ان النبي صلی الله علیه و اله و سلم سئل عن اللقطه فقال ما كان منها في طريق ميتا فعرفها حولا ثم [جا] صاحبها و الا في لك و ما كان منها في خراب ففيها و في الركاز الخمس و له ان يلتقطها للحفظ علي صاحبها لقوله عزوجل و تعاونوا علي البر و التقوي و لما روي ابو هريره رضي الله عنه ان النبي صلی الله علیه و اله و سلم قال من كشف عن مسلم كربه من كرب الدنا كشف الله عنه كربه من كرب يوم القيامه و الله في عون العبد ما دام العبد في عون اخيه و ان كانت في الحرم لم يجز ان ياخذها الا للحفظ علي صاحبها و من اصحابنا من قال يجوز التقاطها للتملك لانه ارض مباحه فجاز لقطتها

للتملك كغير الحرم و المذهب الاول لما روي ابن عباس رضي الله عنه قال قال رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم ان هذا لبد حرمه الله الخ. (607) فقه شافعي اين نسخه مشتمل بر قسمتي از كتاب متاجر و كتاب ضمان و صلح و فرائض و عتق و هبه و وصيت و شركت و وكالت و احياء موات و لقطه و بيع و لقيط و وقف و مساقات و قراض و عبد ماذون و حواله و بعضي از كتب ديگر مي باشد، هر يك از كتب به ابواب و فصولي تقسيم شده اند، ظاهرا بعضي از اوراق كتاب افتاده، نسخه آب ديده و خطوط بسياري از صفحات آن محو و ضايع شده، اوراقي از اول و وسط و آخر آن افتاده و اولين سطر موجود آن اين است: ثم مات احدهما لم يبطل العقد لانها عقد لازم و آخرين سطر صفحه موجود آن اين است: و ثبت للمحيل عليه مثل ما ثبت له في ذمته فتقاصا و اذا ظاهرا اين نسخه از خطوط قرن ششم هجري است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (161) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2611). _______ {1} (2) ج 3 طبقات شافعيه سبكي ص ((176). {2} (3 طبقات سبكي ج 2 ص ( (193). {3} (4 سبكي ج 3 ص ((24). {4} (5 سبكي ج 3 ص (88).

كافي يا جامع كافي (3)

(371) كافي اصول و فروع و روضه اين نسخه كه نيز مشتمل بر اصول و فروع و روضه است بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب در آخر كتاب طهارت خود را بابو ابن خان محمد كجراتي در سنه 1067 معرفي نموده، داراي سه سر لوح خوب مي باشد، ابتداء هر كتاب تهيب گرديده و صفحات مجدول بطلا و شنجرف است. جلد چرمي ضربي طلا پوس. كاغذ متن و حاشيه دولت آبادي. عده اوراق (667) صفحه (37) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1719)مكرر.

صحيفه كامله سجاديه (11)

(74) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه بخط نسخ خوب با ترجمه فارسي آن نوشته شده، كاتب و سنه كتابت رقم نگشته، و مشتمل بر تمام ادعيه اصل و ملحقاتست، داراي يك سر لوح، و دو صفحه مذهب، و صفحات مجدول بطلاست. جلد روغني گل و بوته خيلي ظريف دو رو. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (168) صفحه (10) سطر قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (12 سانتي متر (عرض (8 سانتي متر (نمره كتابخانه (1045)

شرح عميدي يا منيه البيب (4)

(703) شرح عميدي منيه اللبيب اين نسخه بخط نسخ بد خط و قديمي است از اول و آخر آن اوراقي افتاده بوده قسمتي از آن ها را بخط نستعليق نگاشته اند ولي ورق اول كتاب نوشته نشده و ورقي كه اينك در ابتداي كتاب است مربوط باين كتاب نيست و آخر آن قسمتي از مبحث جواز نقل خبر بمعني مي باشد و آخرين سطر آن اين است: تعبير لفظه و هكذا الشاهد و المترجم يوصف كل منهما بانه مودكما سمعه فان خالف لفظ الشاهد لفظ المشهود. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (207) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (964)

اصل الاصول يا شرح معالم

[257] اصل الاصول ياشرح معالم عربي مولف اين كتاب در مقدمه خود را رفيع بن رفيع جيلاني معرفي نموده و در آخر نام خود را رفيع بن حسين جيلاني ضبط كرده و نيز در مقدمه خود را بشاگردي مرحوم آقا سيد مهدي بحرالعلوم (1212 - 1155) رحمه الله علیه معرفي كرده و در آخر كتاب سال تاليف را سنه 1243 معين نموده است بنابر اين معلوم مي شود كه از علماء قرن سيزدهم هجري بوده اند و بدبختانه در كتب سير و رجال و فهارس موجوده نامي از ايشان نديده و مسلما ابن عالم غير از مرحوم محمد رفيع بن خليل شريعت مدار گيلاني است كه در همين قرن مي زيسته اند. اين كتاب

شرح معالم الاصول است و بر حسب خواهش جمعي شارح محترم بشرح معضلات و تفصيل مختصرات آن پرداخته و با تفحص زياد جز بر مجلد ذيل كه شرح بر از ابتداء كتاب مذكور تاآخر مبحث نواهي آنست اطلاع نيافته و ابن شرح قولي است و اين مجلد آن در حدود (2550) بيت مي باشد. از سائر مولفات اين مولف در فهارس موجوده نامي و اثري نيافتم جز در آخر مقدمه همين كتاب مختصري در اصول فقه بنام "جواهر الاصول " بخو نسبت داده و از نسخه اين كتاب خبري نداريم. آغاز: بسمله الحمدلله المنعم المتعال و الصلوه و السلام علي الرسول و الال ما تفرع علي الاصول مسائل الحلال و الحرام و بعد الخ. (670) اصل الاصول اين نسخه بخط نسخ قاسم بن علي حسيني در سنه (1243) كه هفت ماه پس از تاليف آن است نوشته شده و بقرينه آن كه بر روي بعضي از سطور آن خط كشيده شده و كلمه زائد بر آن نگاشته اند و عباراتي در بعضي از حواشي صفحات بخط غير از كاتب متن نوشته شده محتمل است كه نسخه از نظر مولف گذشته باشد و نويسنده مطالب مذكوره خود ايشان بوده باشند و نسخه مجلد اول اين كتاب و مشتمل بر از ابتداء كتاب تا آخر مبحث نواهي است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (293) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (857).

كافي يا جامع كافي (1)

(369) كافي اصول و فروع و روضه اين نسخه را كه مشتمل بر اصول و فروع و روضه مي باشد حبيب الله نامي در سنه (978) بخط نسخ خوب نوشته ولي ناتمام مانده و در سنه (984) سلطانعلي كدني نيشابوري آن را تمام كرده است و در حواشي صفحات معاني لغات مشكله را از كتب معتبره لغت نقل كرده اند. جلد ساغري ضربي طلا كوب دو رو. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا و زنگار. داراي يك سر لوح، عده اوراق (573) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (

36 سانتي متر (عرض (24/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1719).

صحيفه كامله سجاديه (5)

(68) صحيفه كامل سجاديه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب اسم خود و سال كتابت را رقم ننموده، مرحوم اعتضاد السلطنه پشت ورق اول نوشته اند كه: خط علاء بيك است. و مشتمل بر تمام ادعيه اصل و ملحقات مي باشد، داراي يك سر لوح، و مجدول بطلا در حواشي بعضي از صفحات مطالبي بخط نستعليق بسيار خوب نوشته اند، عنوان ادعيه با طلا نوشته شده. جلد ساغري مذهب در قاولق قرمز رنگ مذهب. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (150) صفحه (9) سطر. قطع بغلي، واقف سپهسالار. طول (9/5 سانتي متر (عرض (6/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1065)

رساله تجويد محمد محسن قاري

[87] رساله تجويد محمد محسن قاري فارسي مولف اين رساله چنان كه خود در ابتداء بدان تصريح كرده است: محمد محسن بن سميع قاري است؟ از كيفيت و طرز انشاء معلوم مي شود كه شيعي و امامي مذهب بوده و اين رساله را بر مقدمه و هشت فصل و خاتمه مرتب ساخته. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام علي محمد و آله الطاهرين اما بعد اين رساله ايست مختصر در بيان ضروريات. (253) رساله تجويد محمد محسن قاري اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1228) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده، وسط ورق اول و بعضي از اوراق آخر كتاب پاره شده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (20) صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2018)

من لا يحضره الفقيه (5)

(415) من لا يحضره الفقيه اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1087) مير محمد هاشم نام حسيني نوشته اند، و نيز مشتمل بر تمام كتب و اسانيد آنست در ابتداء

كتاب تعليقاتي بخط نسخ از حضرت شيخ بهائي بر من لا يحضره الفقيه مي باشد و لي فقط تا موضوع نجس شدن چاه است به ريختن خون گوسفند در آن و آخرين سطر آن اينست: قوله قدس سره و سال يعقوب بن عثيم بضم العين المهمله و فتح الثاء المثله. و پس از اين توضيحاتي راجع بالفاظ مشكله در خطبه استسقاء كه در من لا يحضره الفقيه است تقريبا در (330) بيت نوشته شده. در حواشي اصل كتاب حاشيه هائي بامضاء سلطان، و ملا صالح، و از شرح - لمعه، و نهايه، و قاموس، و ميرزا محمد، م، م ق ر، مسالك، دروس، وافي فيض، و خود حضرت فيض و غيره دارد. و از اين كه پس از اسم حضرت فيض سلمه الله تعالي و ادام الله فيضه الوافي نوشته اند معلوم مي شود در حيات خود ايشان آن حواشي نوشته شده است. پس از ختم فقيه اسانيد آن نوشته شده، و در حاشيه آن فهرست رجال وي را بطريق حروف تهجي نگاشته اند. و نيز حالات رجال مذكوره را در حواشي از موثق و ضعيف و غيره بودن معين كرده اند. و بعد از اين قسمت فهرست رجال و اسانيد را بطريق ديگر ذكر نموده، و در ذيل آن كنيه هاي ائمه عليهم السلام را از كتاب كافي نقل كرده، پس از اين نسخه رجال فقيه را كه مراد علي نام بر ترتيب حروف هجاء مرتب نموده نوشته اند. رجال فقيه و شرح حال آن ها بترتيب حروف تهجي در دوائري در (24) ورق نوشته شده و در آخر آن نوشته اند: هذا مما افادا السيد السند الجليل الواصل الي رحمه ربه الجميل ابن شاه ابوتراب علاء الدين محمد گلستانه و هو استاذي و معلمي فخر الزمان دام ظله الي ظهور قائم آل محمد صلوات الله و سلامه عليه و آله رحم الله من قال آمين. مهر بادامي بدين سجع در آخر اين قسمت است: الواثق بالله الغالب محمد هاشم بن ابو طالب. جلد ميشن ظريف. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (397) صفحه (21) سطر. واقف اين نسخه در سنه (1220) ملا حسين بروجردي و پشت صفحه اول و قفيت آن را نوشته بوده محو كرده اند، ولي در آخر خود فقيه و قفيت آن را نيز تذكر داده اند. معلوم مي شود كه كتاب را بمرحوم سپهسالار پس از محو وقفيت فروخته اند كه ايشان هم در

سنه (1297) بر كتابخانه مدرسه خود نيز وقف كرده اند. قطع رحلي كوچك. طول (26 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1883).

تحفه القراء

[84] تحفه القراء فارسي اين كتاب در علم قرائت و تجويد و مولف آن ملا مصطفي قاري تبريزي شيعي امامي در سنه (1067) است و چنان كه در مقدمه خود گفته اند: " چون مدار قرائت عمومي در اين روزگار قرائت عاصم گرديده اين رساله را در بيان آن چه لازمه قرائت عاصم و اختلافات راويان او است از اول تا باخر قرآن نوشته و از سائر قراء چيزي ذكر نمي شود جز اين كه لازم گردد و پاره از آداب تصحيح قرآن بيان مي شود " در مراجعت از مكه معظمه در بين را مكه معظمه و مدينه منوره در سال مذكور بتاليف آن پرداخته و پس از مراجعت بايران آن را بنظر آخوند ملا محمد باقر خراساني كه از مجتهدين معروف آن عصر در اصفهان بوده اند رسانيده و ايشان اضافاتي كه موافق اخبار اهل بيت عصمت و طهارت لازم داشته بر آن افزوده اند پس از اتمام جمعي از دوستان خواهش نموده كه شرحي در بيان اسم هر سوره و عدد آيات آن و جزو و نصف جزو و جزب و وقف لازم و وقف معانقه و وقف غفران و وقف النبي صلی الله علیه و اله و سلم و سجدات واجب و سنت و سكته بر آن كتاب اضافه كند چون تاليف آن خاتمه يافته بود مسئول آن ها را در اين رساله تاليف و بنام " متممه تحفه القراء " مسمي ساخته و چنانكه در آخر تصريح كرده اند در سال (1068) از تاليف اين رساله فراغت يافته پس از اين ساله ديگر در شرح حال عاصم و احوال راويان وي و سند قرائت عاصم و سند قرائت مولف و سند قرائت استاد مولف بهيمن ترتيب در پنج فصل بعنوان ملحق ب " تحفه القراء " تاليف كرده است. آغاز: بسمله حمد بيحد و ثناي بيعد حضرت قادري و حكيمي را سزد كه بقدرت كامله. (250) تحفه القراء و متممه و ملحقه اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1072) نوشته شده و خط خود مولف است، در آخر رساله متمم آن كاتب خود را چنين معرفي كرده است: تاليف

اين رساله در ايران... در سال هزر و شصت و هشت در ماه مبارك رجب واقع گرديد و كتابت نيز بدست گنه كار تبه روزگار المذنب المحتاج الي عفور به الباري ابن ابراهيم مصطفي القاري مولف اين رساله واقع شده... سنه اثني و سبعين بعد الف. جلد تيماج كهنه. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (133) مجدول بطلا و زنگار. صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (2018)

دعاء كميل (1)

(48) دعاء كميل - اين نسخه نسخ بسيار خوب كه ترجمه آن هم با خط نستعليق بسرخي نوشته شده كاتب آن محمد محسن در سنه (1132) است و دو صفحه اول كه متضمن شرح دعاء است ميانه سطر هاي آن را تذهيب كرده اند. جلد تيماج ضربي وسط ترمه. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (25) صفحه (12) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار. طول (17 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (987)

كافي يا جامع كافي

نيست.

حاشيه علم الهدي بر مفاتيح

.[184] حاشيه علم الهدي بر مفاتيح عربي اين حاشيه را كه در حقيقت شرح بسيار مفيدي مي باشد، حضرت علم الهدي فرزند حضرت فيض رحمهما الله [27] ص (65) تاليف كرده اند، در مقدمه خود چنين نگاشته اند: در هنگامي كه خدمت پدر بزرگوار مشغول بتحصيل بوده و كتاب مفاتيح ايشان را مي خواندم مقرر فرموده مدارك احكام و مسائل و مطالب آن را از آيات و اخبار استخراج نمايم و چون پاره از مطالب كتاب نيز محتاج به بسط و توسعه و توضيح بود از اين رو شروع بتحرير اين كتاب براي انجام هر دو مقصود نموده و توفيق بر انجام آن را از خداوند خواهانم. مولف در اين شرح بحدي داد فضيلت و اطلاع داده كه مي توان اين كتاب را يكي از

بهترين كتب استدلالي در فقه اماميه دانست و جاي بسي تاسف است كه موفق با تمام آن نگشته و بيش از نسخه ذيل را انشاء نفرموده اند و اين قسمت موجود در حدود (16600) بيت مي باشد و بقرائني كه در ضمن توضيح خصوصيات نسخه مذكور است نسخه اين كتاب ظاهرا منحصر به همين نسخه ذيل مي باشد. آغاز: بسمله الحمد لله الذي حبانا مفاتيح شرايع الاسلام ببعثه عبده و رسوله، المقدام في تهذيب سرائر الانام الخ. (483) حاشيه علم الهدي بر مفاتيح اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده. كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و مشتمل بر حواشي از اول كتاب مفاتيح تا مبحث اقامه است بر پاره از صفحات حاشيه هائي بخط محشي نوشته شده، در ذيل حاشيه هائي كه از مولف در صفحات اواخر كتاب تحرير گرديده منه قدس سره يا برد الله مضجعه و نور ترتبه و قدس سره نوشته شده و از حاشيه كه راجع بطهارت ناخن و موئي كه از سر زائل شده قسمتي را كاتب ننوشته بوده برورقي آن قسمت را نوشته و بدان ورق كتاب الصاق كرده اند در ذيل آن منه غفر الله له نوشته شده با مقايسه بخطوط مولف علم الهدي كه در پشت بعضي از كتب اين كتابخانه موجود است مانند " عيون الحكم " داراي نمره (1784) كتابخانه مسلما خط خود محشي است، از مجموع مطالب مذكوره معلوم شد كه اين نسخه بامر مرحوم علم الهدي نوشته شده و كتابت آن تا موقع فوت ايشان ادامه داشته و حواشي قسمت اخير را پس از فوت آن مرحوم نگاشته اند و آخرين قسمت نسخه را در اين جا نقل مي كنيم: قوله و اعاده الاقامه لمن تكلم بعدها لمستند صحيحه محمد بن مسلم عن الصادق عليه السلام قال لا تكلم اذا اقمت الصلوه فانك اذا تكلمت اعدت الاقامه سه ورق كاغذ ننوشته در اول و شش ورق در آخر نسخه است، پشت صفحه اول عبارات ذيل كه مي رساند اين كتاب متعلق بمحمد بن عبدالباقي مشهور بصدر الدين فيضي يكي از نواده هاي مولف مي باشد نوشته شده است: بسم الله تعالي قد اشتريت بثمن غال لان بايعه من بني الاخوال و حرر ذا اقل العباد حزما و عملا و اكثر هم جرما و املا

المفتاق الي كرم رب العالمين محمد المدعو بصدر الدين و دو مهر كه هر يك سجع آن ذيلا نوشته مي شود پس از عبارت مذكور موجود است: صدر الدين بن ابي تراب محمد الفيضي - عبدالباقي بن صدر الدين محمد الفيضي. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (151) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2601).

حاشيه شيخ محمد تقي بر معالم الاصول (1)

(683) حاشيه شيخ محمد تقي بر معالم اين نسخه كه مجلد اول و مشتمل بر حواشي از ابتداء كتاب تا بحث دلالت امر بر مره و تكرار است در سنه (1249) نوشته شده و كاتب از خود نام نبرده است مقابله و تصحيح گرديده و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده و تعليقاتي از خود مصنف نيز در حاشيه بعضي از صفحات تحرير گرديده است جلد ميشن ضربي بسيار اعلا. كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (251) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (854).

حاشيه شيخ بهائي بر زبده الاصول

[267] حاشيه شيخ بهائي بر زبده الاصول عربي حضرت شيخ بهائي رحمه الله عليه [31] ص (71) بر كتاب زبده خويش كه در همين فصل نيز نام و تفصيل آن را خواهيم نگاشت حواشي و تعليقاتي مرقوم فرموده و در كتابخانها نسخه ديگري جز نسخه ذيل از آن را نيافتم و در اين حاشيه بحل مشكلات و معضلات مطالب كتاب پرداخته و تقريبا در حدود (3600) بيت مي باشد. آغاز: بسمله {1) {1) قوله في المقدمات المراد بها مقدمات الكتاب لا مقدمات العلم قوله الخ (682) حاشيه شيخ بهائي بر زبده اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، از اواخر آن اوراقي افتاده در سنه (1239) حسين نام حسيني نوشته اند كه اين كتاب را براي خود است كتاب كرده ام از اواخر نسخه اوراقي افتاده و آخرين سطر آن اينست: من المحقق كيف رضي من

الشيخ بهذا التفصيل مع ان صحه الروايه مشروطه بالضبط، منظومه فارسي در صنايع بديعيه در يكصد شعر كه در سنه (1261) نوشته شده بضميمه قسمتي از لوائح جامي و رساله فارسي بنام بيست باب در اسطر لاب كه در سنه (1227) نوشته شده ضميمه آن است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق كليه (124) اوراق اين حاشيه (95) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه - (957) ______ {1} (1) درنسخه ذيل پس از بسمله مقدمه كتاب "زبده الاصول " بتمامه تا كلمه و الثالث الرابع نوشته شده و پس از آن شروع بحاشيه بعبارتي كه نقل گرديد شده است.

تفسير مجمع البيان (7)

(232) تفسير مجمع البيان اين نسخه مشتمل بر تفسير سوره رعد تا آخر سوره مومن است كه آخر جزء هشتم از اجزاء ده گانه كتاب باشد، آيات قرآني با سرخي نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت اسمي نبرده ولي ظاهرا در قرن هشتم نوشته شده، يك ورق افتاده و بجاي آن كاغذ سفيد گذارده اند. بعضي از صفحات وصالي شده، كلمات افتاده و معاني بعضي از لغات در حاشيه تحرير گرديده. جلد چرمي ضربي كهنه. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (489) صفحه (27) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (29/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1965)

شرايع الاسلام (7)

(524) شرايع اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است، ورق آخر كتاب افتاده و بر ورقي چند سطر افتاده را نوشته اند، بعضي از اوراق اواخر كتاب نيز نو نويس است، كاتب نام خود و سال كتابت را در آخر مجلد اول رقم ننموده ورق آخر هم كه افتاده است ولي از نسخه ظاهر مي شود كه در قرن دهم نوشته شده و در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از زين الدين و شرح و بدون امضاء

نگاشته شده است. جلد تيماجي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (219) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2593).

شرح شرايع يا مدارك الاحكام (3)

(538) شرح شرايع يا مدارك الاحكام اين نسخه مجلد سوم و مشتمل بر كتاب حج است، كاتب آن محمد حسن بن درويشعلي در سنه (1117) است پس از ختم كتاب عباراتي از مجمع البيان راجع به عصمت ائمه عليهم السلام باضافه توضيحاتي محمد بن فرخ مشهور به رفيع بخط نستعليق نوشته اند، ابتداء كتاب سر سوره ظريفي است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (149) صفحه (23) سطر. مجدول بطلا و زنگار واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (24 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2657).

من لا يحضره التقويم

[153] من لا يحضره التقويم عربي مولف اين كتاب حضرت فيض رحمه الله علیه است ص 24]12] علت تاليف اين كتاب را خود در مقدمه چنين فرمايند: در اين روزگار مردمان براي تعيين سعد و نحس ايام و اوقات بعقايد منجمين مراجعه مي كنند در صورتي كه پايه افكار و معتقدات آن ها بر اساس حدس و تجربه است و چندان واقعيتي ندارد لذا من اين كتابرا در اين موضوع از اخبار وارده از ائمه اطهار عليهم السلام كه مشكوه انوار الهيه و مظهر علوم غيبيه اند جمع آوري نموده و در ابتداء امر آن را " من لا يحضره التقويم" نام نهادم ولي پس از اتمام آن را " بغيه الانام في معرفه الساعات و الايام " نام گذاردم و مشتمل بر مقدمه و دو مقاله و خاتمه است مقدمه: در اختلاف اهل شرع و روم و ايران و منجمين در بيان روز و ماه و سال. مقاله اول: در آن چه از ائمه اطهار علیه السلام در احوال ايام نسبت بحوائج و در احوال حوائج نسبت بايام وارده شده در ضمن دو مطلب و هر مطلبي در چندين فصل. مقاله دوم: در بيان مختصري از احكام نجوم در

يك مقدمه و يك مطلب و در آخر اين بحث اشعار فارسي در بيان موضوع قمر در ايام ماه در هر يك از بروج دوازده گانه از حضرت خواجه نصير الدين طوسي رحمه الله علیه نقل كرده اند و در مقدمه كتاب اشاره بدين كرده اند كه مطالب مقاله دوم را از غير از اخبار ائمه اطهار نقل نموده و موجب آن تسامح در ادله سنن است. و خاتمه كتاب در اوقاتيست كه براي استخاره تعيين كرده اند. چندين كتاب بنام " من لا يحضر " معروف است اول: من لا يحضره الطبيب تاليف محمد بن زكرياي رازي كه حضرت صدوق رحمه الله علیه در مقدمه كتاب فقيه از آن نام برده و در شرح كتابي كه پس از اين كتاب نوشته شده بيانات ايشان را نقل مي كنيم دوم: من لا يحضره الفقيه كتاب بعد از اين كتاب سوم: من لا يحضره الامام تاليف شيخ حر عاملي رحمه الله علیه. چهارم: من لا يحضره النبيه تاليف شيخ عبدالله سماهيجي در شرح من لا يحضره الفقيه. پنجم: من لا يحضره التقويم همين كتاب. آغاز: بسمله الحمد لله الذي كور الليل علي النهار و كور النهار علي الليل الخ. (410) من لا يحضره التقويم اين نسخه بخط نستعليق بد نوشته شده، كاتب آن حيدر ابن خليل در سنه (1077) است، پس از ختم كتاب مطالب متفرقه نيز راجع بتقويم و اختيار ايام و شهور و جدول هائي راجع بفصد و اوقات مضر و مفيد و محل آن در هر وقت و مواقع سكزيلدز و بعضي مطالب ديگر نوشته شده است. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (39) صفحه (14) سطر واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2659) كتابخانه است.

الدر المنثور من الخبر الماثور و غير الماثور (2)

(329) الدر المنثور اين نسخه را بخط نسخ خوب كاتب نسخه سابق در همان سال نوشته اند، در اين جا نيز از خود نام نبرده، و مجلد دوم كتاب است، (92) ورق آخر اين نسخه در شرح حال و ترجمه حضرت شهيد ثاني رحمه الله علیه جد مولف اين كتاب و تاليف محمد بن علي حسن جوري جزيني است جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (170) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول

(21/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1894).

صحيفه كامله سجاديه (17)

(80) صحيفه سجاديه ناقص اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، سنه كتابت و كاتب رقم نگرديده، محتمل است كه خط پير نور باشد، پس از دعاء روز اضحي و جمعه كه دعاء (48) دعاء از اصل صحيفه و هفت دعاء از ملحقات نوشته نشده، و پس از دعاء (48) دعاء روز شنبه را نوشته و پس از آن دعاء يكشنبه تا جمعه را نوشته اند. صفحات مجدول و عناوين با طلا است. چند ورق پس از صفحه اول از مقدمه نيز افتاده است. جلد مقوائي مذهب. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (94) صفحه (12) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (9 سانتي متر (عرض (5/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1066)

معالم الدين يا معالم الاصول (7)

(739) معالم الاصول اين نسخه بخط نسخ در سنه (1252) نوشته شده كاتب نيز از خود نام نبرده، قسمت زيادي از " حاشيه مرحوم ملا صالح بر معالم " در حاشيه صفحات (34 ورق) كتاب تحرير گرديده. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (93) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (663).

تمهيد القواعد

[173] تمهيد القواعد عربي مولف اين كتاب حضرت شهيد ثاني اعلي الله مقامه مي باشد زين الدين بن علي بن احمد بن محمد بن علي بن جمال الدين بن تقي بن صالح بن اشرف الجبعي العاملي الشامي {911 - 965/966) (1) {1 كه از علماء بزرگ و فقهاء عاليمقام مذهب اماميه در قرن دهم هجري بوده و با عظمت علمي و استحكام و متانت تاليفات پس از ايشان عالمي نيامده و مولفات شان تاكنون مورد مراجعه و استفاده علماء و طلاب اماميه مي باشد. پدران اين عالم بزرگ كه در اين جا نام آن ها را

آورده ايم و فرزندان ايشان تا عصر حاضر همگي از علماء اماميه بوده اند و نام جمعي از آن ها در روضات (178 و 527) و ساير صفحات ثبت گرديده، بمجلس درس بسياري از علماء عامه حاضر شده و موفق بتحصيل اجازه از آن ها گرديده و خدمت پدر بزرگوار خويش و حضرت سيد حسن كركي عاملي و شيخ عبدالعالي كركي ميسي و فيلسوف محقق شمس الدين محمد بن مكي و بسياري ديگر از علماء اماميه بتحصيل علوم ادبي و رياضي و طب و فلسفه و تفسير و حديث و فقه و اصول فقه و ساير علوم اسلامي اشتغال داشته و در علوم فقه و اصول فقه و درايه و غيره رسائل و شروح و حواشي زياد از ايشان باقي مانده و صاحب روضات در ص (288 تا 299) بسياري از آن ها را نام برده و چنان كه مولف آن نوشته اند اين عالم جليل از علماء اماميه اولين كس اند كه بشرح مزجي كتب پرداخته و اولين شرح ايشان بر ارشاد علامه بنام " روض الجنان في شرح ارشاد الاذهان " بوده و بعضي از مولفات ايشان را در اين جا مي نگاريم: شرح لمعه دمشقيه موسوم به الروضه البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه و مسالك الافهام شرح شرايع الاسلام و سه شرح بر الفيه كه بزرگتر آن ها موسوم به " المقاصد العليه " است و شرح نفليه موسوم به " الفوائد المليه " و تمهيد القواعد همين كتاب با فهرست مطالب آن. در بعلبك و ساير شهر هاي اسلامي مقام تدريس داشته و موافق مذاهب اربعه و شيعه اماميه تدريس مي نمود و علت شهادت ايشان را سعايت قاضي معروف نام نزد سلطان سليم پادشاه روم نوشته اند و در كتب سير مسطور است كه روز پنجم ربيع الاول سنه نهصد و شصت و پنج پس از نماز عصر در مسجد مكه معظمه دستگير و چندي در همان شهر محبوس و پس از آن وي را بقسطنطنيه برده و در آن جا بجرم تشيع بدرجه شهادتش رسانيده و پس از اين كه سه روز جسدش را گذارده بودند بدريا انداختند. اين كتاب كه مولف آن را " تمهيد القواعد " ناميده چنان كه در مقدمه آن هم مذكور است اولي كتابي است كه بدين سبك تاليف گرديده و مشتمل بر صد قاعده است. در قسمت اول قواعد اصولي را ذكر و مسائل فرعيه را كه متفرع بر

آن مي گردد نقل كرده اند و در قسمت دوم قواعد عربيه و ادبيه را ذكر و نيز مسائل فرعيه ئي كه بر آن ها متفرع مي گردد آورده اند و اين كتاب بهترين معين و راهنما براي استنباط احكام مي باشد و چون مسائل فرعيه هر يك از ابواب در ذيل قواعد متعدده بدون انتظام و ترتيب نگاشته شده و استفاده از آن ها مشكل بوده مولف فهرستي براي مطالب كتاب بطرز كتب فقهي تاليف و مسائل هر كتاب را مرتب و معين كرده و تذكر داده كه در ذيل كدام قاعده آن را ذكر نموده اند. آغاز: بسمله الحمدلله الذي وفقنا لتمهيد قواعد الاحكام الشرعيه الخ. ______ (1} (1} روضات از ص (388 تا 299). امل الامل ص (14) هديه الاحباب ص (168) لولو) ص 20 تا 26).

شرح دعاء صباح

[20] شرح دعاء صباح عربي اين كتاب تاليف مرحوم حاجي سبزواري است هادي بن مهدي سبزواري متوفي در بيست و دوم ديحجه الحرام سنه {1289) (1){1 كه از اجله حكما الهي و صاحب تصنيفات و تاليفات متعدده چون شرح منظومه در حكمت و منطق، و شرح مثنوي، و شرح اسماء الحسني، و حواشي بر اسفار، و شرح جوشن كبير، و غير از اين ها بفارسي و عربي اند. تاليف اين شر در رمضان (1267) شده مولف فقرات دعاء صباح حضرت امير المومنين علي عليه السلام را يك بيك ذكر و بعربي شرح ادبي و حكمي و عرفاني فرموده، و در بين مطالب باشعار بزرگان چون مولوي، و عطار و سنائي استشهاد نموده اند. اين كتاب در زمان مولف در طهران چاپ سنگي ممتازي شده آغاز: بسمله الحمد لله الذي مد سير نوره في المجالي و المواد من صباح الازال الي مسا الاباد. انجام: و هو التكريم بالخلافه عن الكريم و صلي الله علي محمد و آله. (63) شرح دعاء صباح اين نسخه اولين نسخه ايست كه از سواد ببياض رسيده، و كاتب آن حسن بن محمد سبزواري در شوال (1267) هجري يعني چهل روز پس از تاليف كتاب است، و مولف محترم تعليقات و حواشي خود را بر اين كتاب بخط خويش در حاشيه همين نسخه مرقوم فرموده اند. جلد تيماج. كاغذ

سمرقندي. عده اوراق (132) صفحه (17) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار. طول (18/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2136) _______ {1} (1 وفات ايشان را معاصرين عموما سنه (1290) نوشته حتي ماده تاريخ هاي متعدد هم موافق همين سال ساخته اند، ولي از روي تحقيق وفات ايشان در 22 ذيحجه سنه (1289) بوده و ماده تاريخ ذيل را سالك شاعر سبزواري كه بيهقي تخلض مي جسته گفته و در ذيل عكس ايشان كه در همين روز ها نزديكي از دوستان آن را ديده ام نوشته شده، و گذشته از آن چه از آقايان خراساني ها و سبزواري ها شنيده ام اين نيز سند تاريخ فوت ايشانست: هادي دين اصل حكمت حاوي فقه و اصول. تا روان شد طائر روحش سوي خلد برين. بيهقي پاي نياز آورد بيرون زد رقم. گنج حكمت آمده در سبزوار اينك دفين. 1289 = 1296 - 7

شرح اصول كافي ملا صالح

[122] شرح اصول كافي ملا صالح عربي شارح و مولف اين كتاب حضرت ملا صالح مازندراني است حسام الدين محمد صالح بن احمد مازندراني متوفي سنه ( {1081) (1) {1 كه از علماء و فضلاء و جامع بين معقول و منقول بوده و در اصفهان تحصيلات خود را بپايان رسانيده و از شاگردان مرحوم مجلسي اول مي باشند و آن جناب دختر خود را كه بفضل و دانش مشهور بود بايشان تزويج نمود و آقا محمد هادي كه از فقهاء و كاملين بوده و قرآن كريم و صحيفه سجاديه و معالم الاصول و كافيه و شافيه را بفارسي ترجمه كرده و مصنفات ديگر نيز دارند از اين زن براي ملا صالح مذكور متولد شده است. اين شرح از شروح خوب اصول كافي است و مولف كتاب عقل و علم و جهل و توحيد را بطريق شرح مزجي تاليف نموده ولي پس از آن ساير كتب اصول را براي اختصار بطريق حاشيه شرح كرده اند بدين نحو كه عبارات اخبار اين كتب را هر كدام محتاج شرح ديده اند در تحت عنوان قوله نقل و پس از آن در تحت عنوان اقول مقصود از آن كلام را با عباراتي كافي و وافي بمقصود بيان

فرموده و در بصسياري از موارد بر شرح آخوند ملاصدرا اعتراض و اشكال وارد كرده است. صاحب كشف الحجب ص (347) شرح كتاب زكوه و صوم و خمس كافي را گذشته از كتب اصول و روضه آن بديشان نسبت داده ولي صاحب روضات در ص (331) از نوه دختري اين مولف محترم آقا محمد باقر بهباني رحمه الله علیه در رساله " اجتهاد و اخبار " چنين نقل نموده: از پدرم شنيدم كه جد من پس از انجام شرح اصول كافي مي خواستند شروع بشرح بفروع آن نمايند بعضي بايشان گفتند شايد شما مجتهد نباشيد بنابر اين چگونه فروع را شرح مي كنيد ايشان احتياط كرده و از شرح آن صرف نظر كردند و هر كس شرح اصول ايشان را مطالعه كند علوم مقام و مرتبه علمي ايشان را خواهد دانست كه بمنتهي درجه كمال بوده و در صغر سن معالم الاصول راشرح كرده و نيز هر كس اين شرح را مشاهده نمايد مهارت ايشان را در قواعد مجتهدين در آن سن خواهد دانست انتهي. خود مولف در ابتداء شرح كتاب روضه كافي كه ذيلا نسخه از آن را ذكر خواهيم كرد و طرز اين شرح چون شروح كتب اخيره از اصول است مرقوم داشته اند كه پس از شرح اصول كافي مي خواستم شروع بشرح فروع آن نمايم بعضي از دوستان تذكر دادند كه شرح روضه آن مقدم است لذا براي اطاعت ايشان شروع بشرح اين كتاب روضه نمودم. باين مولف محترم صاحب امل الامل كه با ايشان معاصرند شرح فقيه و شرح معالم و حاشيه شرح لمعه و شرح اصول كافي را نسبت داده است (ص 64 ج 2) چنان كه در ص 43 اخبار فهرست رضويه علیه السلام نوشته شده: حاجي نوري رحمه الله علیه در خاتمه مستدرك الوسائل چنين مرقوم فرموده اند كه امير معاصر سيد سند و عالم كامل معتمد مير حامد حسين لكنهوري بمن نوشته اند كه من بمجلدي از شرح ملا صالح بر فروع مطلع شدم و ملاحظه نمودم بنابر اين بايد مجلدات شرح فروع كافي ملا صالح مفقود الاثر شده باشد. انتهي. قسمتي از اين شرح اصول كافي در حاشيه كتاب كافي در سنه (1311) در تبريز چاپ شده است، در فهارس موجود كه در دسترس نويسنده است نسخه از فروع نيست و شرح كامل اصول و روضه در

كتابخانه مباركه رضويه موجود است. آغاز: بسمله نحمدك يامروج عقول العارفين بمظاهر كمالك ليلا و نهار الخ. ______ (1} (1} روضات) ص 321). امل الامل) ص 64 ج 2). كشف الحجب و الاستار) ص 347).

العقد الطهماسبي يا العقد الحسيني

[222] العقد الطهماسبي يا العقد الحسيني عربي مولف اين كتاب يا رساله حضرت عز الدين حسين بن عبدالصمد حارثي عاملي رحمه الله عليه است [207] ص (443) و در آن آن چه نماز در آن بانجاست جائز است و مسائل راجعه بوسواس و مذمت آن جمع آوري شده و در مقدمه آن گفته اند كه مطالب اين رساله را از اخبار و احاديث و اصول متقنه انتخاب كرده ام. و بتحرير مباحث علمي و عرفاني راجعه بنماز و مقدمات آن پرداخته و از رساله هاي نافع و انشا آت اديبانه است و همان رساله وسواسيه مولف است كه در مولفات ايشان نام برديم و مولف كشف الحجب ص (383) اين كتاب را بنام " العقد الحسيني " و در ص (384) " بنام العقد الطهماسبي" ناميده و در ذيل نام اول گويد: در بدو جواني دچار به وسواس در طهارت و نماز بودم پدرم چون مرا بدين حالت مشاهده نمود بخواندن اين كتابم وادار كرد پيش ايشان آن را خواندم خداوند آن ناخوشي را از من دور فرمود. و در ديباچه نسخه نمرد (602) ذيل آن را " العقد الدرر الطهماسبي " ناميده ولي در ديباچه نسخه نمره (601) ذيل نام آن " العقد الحسيني " تصريح گرديده و در حدود (525) بيت است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي انزل من السماء ماء طهورا و الصلوه و السلام علي سيدنا محمد و آله الذين اذهب الله عنهم الرجس اهل البيت و طهر هم تطهيرا الخ. انجام: و وفقنا لذلك و للعمل بما يحب و يرضي انه جواد كريم كتب ذلك مولف الرساله فقير كرم ربه الغني حسين بن عبد الصمد الحارثي تجاوز الله عن سياته انه قريب مجيب تمت.

شرح عميدي يا منيه البيب (5)

(704) شرح عميدي منيه اللبيب اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و كتابت آن نا

تمام مانده و سطر آخر آن كه در جواز نقل خبر بمعني مي باشد اين است: و نقل الفقيه الي الافقه ليستفيد من اللفظ ما لا يستفيده الفقيه لانه (30) ورق كاغذ ننوشته در آخر دارد، پشت صفحه اول لغز هائي بنام اشخاص نوشته شده، كاتب و سال كتابت نسخه معلوم نيست، در سنه (1298) سپهسالار وقف بر اين كتابخانه كرده اند جلد چرمي روغني. كاغذ فرنگي. عده اوراق (212) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (967).

مجموعه از كلمات قصار و مناجات هاي حضرت امير علیه السلام

(117) مجموعه از كلمات قصار و مناجاتهاي حضرت امير علیه السلام اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب آقا زين العابدين اصفهاني در سنه (1276) نوشته شده، و در ماه رمضان سنه (1289) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده، و داراي يك سر لوح كوچك است. چلد جرمي ضربي. كاغذ متن خان بالغ نباتي و حاشيه آبي. عده اوراق (27) صفحه (4) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (17/5 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (997)

حاشيه مير بر صحيفه (2)

(42) حاشيه مير بر صحيفه - اين نسخه بخط نسخ نوشته شده كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده. و اخباري از حضرت امام علي بن موسي الرضا علیه السلام ضميمه دارد شرح آن در فصل اخبار ذكر خواهد شد. جلد تيماج. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (100). صفحه (15) سطر. قطع ربعي واقف سپهسالار. طول (17 سانتي متر (عرض (9 سانتي متر (- نمره كتابخانه (1060).

ذخيره المعاد (1)

(491) ذخيره المعاد اين نسخه جلد اول و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر مبحث نجاسات مي باشد، كاتب خود را در آخر كتاب جعيفر حافي حائري معرفي نموده و از سال كتابت نام نبرده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (148)

صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (2336).

كافي يا جامع كافي (17)

(385) كافي چند كتاب از فروع و كتاب روضه اين نسخه بخط نسخ كمال الدين بن علاء الدين حسيني در سنه (1087) نوشته شده، اسم كاتب و سال كتابت را كه در آخر نسخه بوده محو كرده اند ولي در آخر بعضي از كتب بنحو فوق رقم شده است، ترتيب كتب اين نسخه با نسخ مشهوره مخالف و بدين قسم كه هست ذكر مي كنيم: كتاب معيشت، نكاح، عقيقه، طلاق، عتق و تدبير و كتابه، دواجن يك ورق از ابتداء كتاب دواجن در آخر كتاب زي و تجمل نوشته شده و شروع كتاب دواجن از باب آلات الدواب مي باشد و پس از ختم و اخبار بر ختم آن باب غناء و نرد و شطرنج كه در آخر كتاب اشربه است نوشته شده زي و تجمل، مروه، صييد، ذبائح، اطعمه، اشربه، وصايا، مواريث، حدود، ديات، شهادات، احكام، ايمان و نذر و كفارات و كتاب روضه. در حاشيه صفحات كلمات افتاده متن و نسخه بدلها و معاني لغات مشكله و حواشي مختصر بدون امضاء نوشته شده. جلد چرمي كهنه. كاغذ ترمه. عده اوراق (367) صفحه (27) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (30 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1710).

صحيفه كامله سجاديه

[21] صحيفه كامله سجاديه عربي اين كتاب از انشائيات حضرت امام زين العابدين عليه السلام است كه از كثرت عبادت و خصوصا سجود بلقب " سيد الساجدين " معروف شده اند، و ما شيعه اماميه ايشان را چهارمين امام و خليفه پيغمبر خود محمد بن عبدالله صلي الله عليه و آله مي دانيم 38 ه - 94 ه ({1) {1) و مشتمل بر پنجاه و چهار دعاء اصل و چهار ده دعاء معروف بملحقات است. عموم مسلمانان امامي و غير امامي در اثر اشتمال اين مجموعه بر مطالب عليه و دقائق رشيقه بنظر

اهميت و عظمت بدين كتاب نگاه مي كنند حجه الاسلام غزالي آن را زبور و انجيل اهل بيت ناميده و بدين نام مشهور است. در كتب صحيفه كه در دست ما است قبل از شروع بدعاء اول عبارات و مطالبي است كه ابتدا بلفظ " حدثنا " مي گردد، در قائل و ناقل آن مطالب بين علماء اختلاف شده، حضرت شيخ بهائي آن را ابن سكون دانسته و حضرت ميرداماد آن را عميد الدين و عميد الروساء و المذهب مي دانند، و در ابتدا حاشيه خود بر اين كتاب مرقوم داشته اند كه حضرت شهيد اول رحمه الله علیه اين عقيده را داشته و بر نسخه خود مرقوم فرموده كه ابتداء نسخه ابن سكون اينست: اخبرنا ابوعلي الحسن بن محمد بن اسمعيل بن اشباس البزاز. بر اين كتاب بيش از بيست و پنج شرح و حاشيه و ترجمه نوشته شده {1){2) شرح سيد نعمت الله جزائري، و در حاشيه آن حاشيه حضرت ميرداماد، و شرح مختصر حضرت فيض، و حديقه الهلاليه حضرت شيخ بهائي شرح بر دعاء رويت هلال صحيفه منضما در طهران سنه (1317) بطبع رسيده. آغاز: بسمله حدثنا السيدا لا جل نجم الدين بهاء الشرف ابوالحسن محمد بن الحسن بن احمد الخ در ايران و هندوستان مكرر چاپ شده است. _______ (1} (1} ابن خلكان ص (320) ج 1 و تذكره الائمه ص ((136) {2} (1 روضات الجنات ص (198) كشف الحجب و الاستار ص (116 و 343 و 344) لولو البحرين ص (84)

شرح شرايع يا مسالك الافهام

[211] شرح شرايع يا مسالك الافهام عربي اين كتاب كه شرح بر شرايع الاسلام مي باشد از رشحات قلم حضرت شهيد ثاني اعلي الله مقامه السامي است [173] ص (375) و چنان كه در مقدمه كتاب خود بدان اشاره كرده اند نام آن " مسالك الافهام في شرح شرايع الاسلام " مي باشد و يكي از كتب مهمه در فقه اماميه و مشتمل برادله احكام است، و در روضات ص (295) نگاشته شده: از جمله مولفات ايشان يكي شرح شرايع است كه از آن چشمه هاي فقه جاري گرديده و در آن كليات مسائل فقهيه را جا داده و در آغاز كتاب بنا را بر اختصار داشته و شرح را بطرز حاشيه نگاشته تا جلد اول

آن خاتمه يافته اين قسمت را در ذيل كتاب مدارك تذكر داديم و گفته شد كه صاحب مدارك اين شرح را بر شرايع براي استدراك مافات از شهيد رحمه الله علیه در مسالك تاليف كرده اند و شهيد رحمه الله علیه بسيار مي گفته اند كه قصد دارم تكمله اي براي مافات از اين مجلد بنگارم. و در سائر مجلدات اين كتاب كه شش مجلد است راه تفصيل را پيش گرفته و شرح را باخر رسانيده اند و هر كس اين كتاب را داشته باشد گوئي داراي تمام فقه است و بمطالعه آن از سائر كتب فقهيه مستغني مي گردد انتهي. دورده اين كتاب چندين بار در ايران چاپ شده است آغاز: بسمله الحمدلله الذي اوضح مسالك الافهام الي تنقيح شرايع الاسلام و شرح صدور من اختار هم من الانام الخ.

صحيفه كامله سجاديه (16)

(79) صحيفه سجاديه ناقص اين نسخه ناقص بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، و مشتمل بر ادعيه اصلي و چهارده دعاء ملحقات بوده، دو روق از بين ادعيه ملحقات كه شامل دعاء هفتم آن و دعاء روز يكشنبه و چند سطري از دعاء روز دوشنبه بوده افتاده، و دو ورق از آخر و اوراقي در وسط پاره شده، پس از ختم ملحقات دو سه صفحه ننوشته بوده بعضي از او راد و ادعيه بر آن اخيرا نوشته بوده اند، ولي فقط يك صفحه آن مانده و باقي را بريده اند. كاتب و سال كتابت نوشته نشده. جلد چرمي كهنه مذهب. داراي يك سر لوح و دو صفحه مذهب؛ و صفحات مجدول و عنوان ادعيه مرقوم بطلا مي باشد. كاغذ متن خان بالغ و حاشيه آن سمرقندي. عده اوراق موجود (106) صفحه (14) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار. طول (12 سانتي متر (عرض (7/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1044)

تفسير مجمع البيان (5)

(230) تفسير مجمع البيان اين نسخه نيز جلد اول و بخط نسخ متوسط است، در سال (1064) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده، تصحيح و مقابله شده است. جلد چرمي. كاغذ نباتي. عده اوراق (680) صفحه (34) سطر. واقف سپهسالار. قطع

رحلي بزرگ. طول (38 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1962)

معالم الدين يا معالم الاصول (4)

(736) معالم الاصول اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (1235) نوشته شده و كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (119) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (21 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (861).

شرح كبير يا رياض المسائل (11)

(580) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه مشتمل بر كتاب صلوه است ورق اول كتاب افتاده و اولين سطر موجود آن اين است. و الحاجات اولا منه لصلوه الايات و صلوه الشكر و الاستسقاء و يمكن ادخاله في الحاجات بخط نسخ نوشته شده، تصحيح و مقابله گرديده كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده و در سال (1297) داخل كتابخانه اعتضاديه شده و در هيمن سال وقف بر اين كتابخانه گرديده است. جلد چرمي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (232) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2497).

مختلف الشيعه يا مختلف علامه

[239] مختلف الشيعه يا مختلف علامه عربي مولف اين كتاب حضرت علامه حلي اعلي الله مقامه مي باشد [164] ص (355) و يكي از كتب مشهوره در فقه اماميه است و چنان كه مصنف خود در مقدمه آن بيان كرده اند اولين كتابيست كه بدين طرز در فقه تاليف گرديده و براي معرفي آن بهتر آنست كه بترجمه عبارت مصنف در مقدمه خود كتاب بپردازيم وآن اينست: اما بعد چون بر كتب فقهيه و مقالات و اقوال اماميه رضوان الله عليهم اجمعين واقف گرديدم در مسائل بي شمار ميان آن ها اختلاف نظر و عقيده مشاهده نمودم دوست داشتم كه فقط مسائل مختلف فيه اصحاب خودمان

فرقه اماميه را در كتابي جمع نمايم و كاري بمسائل متفق عليه ايشان نداشته باشم وچون در هر مطلبي بدليل قائل بدان دست يافتم بنقل آن پرداختم وچون نيافتم بفكر خويش وجه نظر و راه عقيده آن قائل را بدست آورده و ميانه صاحبان اقوال با كمال انصاف و بدون ملاحظه حكميت نموده و در اين تاليف هيچ يك از علماء سلف بر من سبقت نجسته و نخستين كتاب در اين موضوع مي باشد و نام آن را " مختلف الشيعه في احكام الشريعه " نهادم. انتهي. اين كتاب مشتمل بر يك دوره كامل فقه مي باشد و مولف آن را بر هفت جزء در دو مجلد بتفصيل ذيل تقسيم كرده اند: جزء اول: كتاب طهارت و صلوه. جزء دوم: كتاب زكوه و خمس و صوم و قسمتي از حج تا آخر مبحث طواف و سعي. جزء سوم: بقيه حج و كتاب جهاد. جزء چهارم: كتاب اجاره، عطايا با توابع آن و قسمتي از كتاب نكاح از ابتدا تا مبحث صداق. جزء پنجم: بقيه نكاح، كتاب طلاق، كتاب عتق با توابع آن و كتاب ايمان با توابع آن. جزء ششم: كتاب صيد و ذباحه با توابع آن و كتاب قضا و شهادات و كتاب ميراث. جزء هفتم: كتاب حدود و كتاب قصاص و كتاب ديات. جلد اول مشتمل بر سه جزء و جلد دوم مشتمل بر چهار جزء است. اين كتاب بهمت مرحوم حاج شيخ احمد كتاب فروش شيرازي در سال (1323 و 1324) در طهران چاپ گرديده است. آغاز: الحمد لله محق الحق و مظهره و قامع الباطل و مد مره و مميز انواع الانسان عن غيره من انواع الحيوان الخ.

ذخيره المعاد

[189] ذخيره المعاد عربي اين كتاب شرح ارشاد علامه حلي ره است و شارح آن حضرت محقق سبزواري رحمه الله عليه مي باشد محمد باقر بن محمد مومن متوفي سنه {1090) (1) {1 كه از علماء مبرز و حكما و متكلمين عاليمقدار و محدثين قرن يازدهم هجري و معاصر شاه عباس ثاني صفوي بوده و شاگردي حضرت شيخ بهاء الدين را نموده و بامرحوم ملا محسن فيض معاصر و شفيق ولي رد بر رساله از ايشان در عدم حرمت غناء نوشته و با حضرت محقق كركي معارضات و مخالفت هاي

علمي نموده اند. مولف پس از وفات پدر بعراق آمده و در اصفهان مسكن گزيده و طرف توجه پادشاه و سيد وزير مشهور به خليفه السلطان شده و مقام امامت جمعه و جماعت و شيخ - الاسلامي را در اصفهان دارا و خليفه السلطان ملا حسنعلي بن ملا عبدالله را از مدرسي مدرسه ملا عبدالله شوشتري معزول و محقق سبزواري را بدين امر موظف نمود. گاهي شعر مي سروده و دو بيت ذيل در هديه الاحباب از ايشان ضبط گرديده و آن اينست: در عالم تن چه مانده بي مايه پائي بر دار و بگذر از نه پايه از مشرق جان بر تو نتابد نوري تا از پي همي روي چون سايه پاره از مولفات ايشان اينست: شرح بزرگي بر ارشاد بنام " ذخيره المعاد في شرح الارشاد " و كفايه الفقه، دو رساله در وجوب نماز جمعه يكي بفارسي و ديگري بعربي، رساله خلافيه در اين رساله اشاره بخلاف هاي علماء در مسائل است، رساله در تحريم غناء، رساله در غسل، رساله در تحديد روز شرعي و كتاب مفاتيح النجاه بفارسي اين كتاب را بر حسب امر شاه عباس ثاني در دعوات و آداب و تعويذات و حرز ها و اعمال سال تاليف كرده است. تاليف كتاب ذخيره ناقص مانده و بنا بتصريح صاحب روضات تا آخر كتاب حج را مولف تاليف كرده و بهمين جهه مولف عبادات كتاب كفايه را مختصر نوشته ولي تجارت آن را تفصيل داده اند و ذخيره در حدود (80000) بيت كتابت دارد و بيشتر الفاظ و معاني اين كتاب از كتاب مدارك الاحكام در حرف ميم اين فصل مي ايد گرفته شده و مكرر اين دو كتاب را مقابله كرده ام و اين كار بسيار غريب است انتهي كلام روضات. سائر رجاليين و اهل سير اشاره بنقصان اين كتاب نيز كرده اند و ما در كتابخانها و فهارس آن ها بيش از اين اندازه از اين كتاب را نديده ايم. ذخيره المعاد كتابي مفصل و شامل اقوال بسياري از علماء سابق در مسائل فروع و احاديث و اخبار و ارده در آنست و در سال (1273) چاپ شده است. تاريخ تاليف اين كتاب در آخر مجلد اول سال (1050) و در آخر كتاب صوم سال (1055) معين گرديده است. مرحوم شيخ زين العابدين مازندراني متوفي سنه (1309) نيز رساله عمليه اي

بفارسي بنام " ذخيره المعاد " مرقوم داشته و چاپ گرديده است. آغاز: كتاب الطهاره {1) {2) اي هذا كتاب الطهاره و الكتاب اسم مفرد جمعه كتب بضم التاء الخ. ______ (1} (1} روضات ص (116) ج 1 هديه الاحباب ص (235) امل الامل ص (61) ج (2. {2} (1 در نسخه موجود اين كتابخانه ابتداء كتاب طهاره بعبارت فوق گرديده و كشف الحجب آغاز كتاب را نيز بهمين نحو نقل نموده ولي كتب ديگر اين كتاب چون صلوه و زكوه و صوم ابتداء به بسمله و حمد و صلوه گرديده است.

تفسير خلاصه المنهج (3)

(188) تفسير خلاصه المنهج اين نسخه از سوره يس تا آخر قرآنست و بخط نستلعيق بد خطي نوشته شده، كاتب اسم خود و سال كتابت را ننگاشته ولي خيلي كهنه است، چند ورق از آخر آن وصالي گرديده و بعضي از اوراق در غير جاي خود گذارده شده، 2 پشت كتاب و در كتابخانه بنام تفسير " ملا فتح الله " وقف و ثبت شده باخلاصه المنهج مقابله و مطابقه شده اين تفسير است جز اين كه روايات راجعه بهر سوره را كه در خلاصه المنهج قبل از شروع بتفسير آن سوره نوشته در اين نسخه پس از ختم تفسير هر سوره نوشته است و در بعضي عبارات مختصر اختلاف نيز مشاهده مي شود. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (182) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (23 سانتي متر (نمره كتابخانه (1939)

حاشيه ميرزا رفيعا بر كاي

[111] حاشيه ميرزا رفيعا بر كاي عربي اين كتاب تاليف ميرزا رفيعا است محمد بن سيد حيدر حسيني طباطبائي نائيني متوفي سنه 1080 يا {1082) (1) {1 كه از جمله علماء بزرگ عصر سلطنت شاه صفي ثاني صفوي بوده، و كتاب " شجره الالهيه " را بزبان پارسي در اصول عقايد بنام اين پادشاه تاليف نموده، و داراي تعليقاتي بر قواعد علامه، و رسائل ديگراند. هشتاد و پنج سال عمر كرده، و در اصفهان دار فاني

را وداع گفته، و در قبرستان تخت فولاد دفن شده، شاه سليمان بقعه و بارگاهي عالي كه تا كنون بر پا است بر قبر ايشان ساخته، و از جمله اساتيد و مشايخ علامه مجلسي بوده اند. اين حاشيه را بر اصول كافي نوشته و مطالب مشكله احاديت را تفسير و خصوصيات ادبي آن را بيان، ولي ناتمام مانده، تصور ميكنم كه اولين نسخه ذيل مشتمل بر تمام حواشي است كه ايشان نوشته اند. آغاز: پس از بسمله و حمد و صلوه قوله المحمود لنعمته المعبود لقدرته لما كان انعامه باعثا لان يحمد شكرا لما وقع و جلبا لما يقع. ______ (1} (1} روضات الجنات ج 4 ص (102)

شرح كبير يا رياض المسائل (5)

(574) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه را بخط نسخ رمضان بن حسن نجف آبادي اصفهاني در سنه (1264) نوشته و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر وصيت است. جلد ميشن نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (185) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2503).

مختصر النافع

[237] مختصر النافع عربي اين كتاب يكي از متون مختصره در فقه اماميه مي باشد و مولف آن حضرت محقق حلي اعلي الله مقامه است [201] ص (431) و در ذيل كشف الرموز كه يكي از شروح اين كتاب است در ص (481) شروحي بر اين كتاب را نام برديم. مولف خود بر اين كتاب نام نگذارده ولي در كتب و افواه علماء اماميه مشهور به " مختصر النافع " گرديده و در كتب فهارس بهمين نام ضبط شده و وجه اين تسميه شايد اين عبارت مصنف باشد كه در مقدمه است: اما بعد فاني مورد لك في هذا المختصر خلاصه المذهب المعتبر الخ. ولي صاحب كشف الظنون ج 2 ص 581 آن را بنام " نافع في مختصر الشرايع " ثبت نموده و چون مولف را كتاب " شرايع الاسلام " معروف در فقه است ص (431) شايد تصور نموده كه اين كتاب مختصر آنست و

بيان عز الدين آبي در مقدمه كشف الرموز فلما فرغت عن بحث كتابه الشرايع و منتخبه النافع في الشرايع الخ نيز مويد اين تصور است بهر حال ما در اين فصل بهمان نام مشهور آن را ذكر نموديم. مختصر النافع سال (1267) در هندوستان و اخيرا طهران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي صغرت في عظمته عباده العابدين و حضرت عن شكر نعمته السنه الحامدين الخ.

معالم الدين يا معالم الاصول (3)

(735) معالم الاصول اين نسخه بخط نسخ در سنه (1233) نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده، بر كنار صفحات اوليه حاشيه هائي از ملاصالح و سلطان و غيره تحرير گرديده و پشت اولين ورق اشعار و مطالب متفرقه اي نگاشته شده است. جلد ميشن مذهب. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (109) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (867).

حاشيه ملا ميرزا جان بر شرح عضدي (1)

(685) حاشيه ملا ميرزا جان شيرازي بر شرح مختصر الاصول عضدي اين نسخه بخط نسخ خوب نگاشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي از خود محشي و غيره نوشته شده، در سنه (1270) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده و پشت صفحه اول يادداشت گرديده، ظاهر اين است كه نسخه را در قرن دهم نوشته باشند جلد تيماجي مذهب. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (283) صفحه (21) سطر. واقف سپسهالار. قطع وزيري. طول (23/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (919).

تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب

[73] تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب عربي مولف اين تفسير ميرزا محمد مشهدي طوسي است محمد بن محمدرضا بن اسمعيل بن جمال الدين قمي كه از

علماء فرقه اماميه و ادبا و فضلاء قرن يازدهم هجري و از معاصرين حضرت شيخ بهائي و مجلس و فيض رحمهم الله بوده اند. صاحب امل الامل ايشان را بنام " محمد بن رضا القمي " ذكر نموذه و گويد: فاضل و از معاصرين است و او را شرح منظومه در معاني بيان ميباشد كه اصل آن يكصد بيت است و آن را " نجاح الطالب " ناميده است. تاريخ تاليف جلد سوم اين تفسير چنان كه مولف خود در آن جا تصريح كرده اند سنه (1097) و در مشهد مقدس بوده و با اين كه صاحب امل با مولف معاصر و در يك شهر بوده اند اين تفسير را از مولفات ايشان نشمرده اند معولم مي شود كه اين قسمت مذكور از كتاب ايشا ن پيش از اين سال تاليف شده است. صاحب روضات در ذيل شرح حال ايشان گويد: وي را كتابي بزرگ در اعمال ايام سال بفارسي است و آن را بسيار لطيف و پر فائده تاليف نموده و رساله استدلالي در احكام صيد و ذباحه بعربي و رسائل ديگري دارد. اين تفسير بطرز بسيار خوبي تاليف شده و جوه اعراب و قراءات و معاني لغات مشكله و شرح و تفسير آيات را بطريق مزج بيان نموده و يبشتر مطالب را با حاديث صحيحه و مرويه از ائمه اثني عشر عليهم صلوات الله الملك الاكبر با ذكر روات آن ها مويد و مستحكم نموده اند و بقول روضات قريب (120000) بيت است. از اين كتاب فقط مجلد دوم و سوم آن در اين كتابخانه است كه ذيلا خصوصيات آن را متذكر مي شويم. آغاز: بسمله الحمدلله الذي انزل علي عبده الكتاب و جعله لا للناس بشيرا و نذيرا.

شرح عضدي بر مختصر ابن حاجب

نه رضويه موجود است ج 2 فهرست رضويه ص 196 شرح عضدي در سنه (734) تاليف و سال (1307) در دو جزء در آستانه چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي برء الانام و عمهم بالاكرام الخ. (699) شرح عضدي بر مختصر ابن حاجب اين نسخه بخط نستعليق بد نوشته شده از ابتداء كتاب تا قسمتي از مسائل واجب است و پنج ورق باخر اين قسمت مانده بقيه اين مسئله را ناتمام گذارده و

بدون گذاردن فاصله مطالبي را نوشته كه جزء مباحث همين كتاب است و پس از يك صفحه مبحث اجماع همين كتاب تا دو سطر از مسئله قول صحابي از رسول صلي الله عليه و آله مي باشد، كنار بعضي از صفحات متن اين كتاب مختصر ابن حاجب نوشته شده و پشت صفحه اول بنام حاشيه ملا ميرزا جان وقف گرديده و بهمين نام در كتابخانه ثبت شدهو قسمتي از حاشيه مذكوره كه در ذيل نمره (686) در اين فهرست ثبت گرديده و ضميمه اين نسخه است. جلد چرمي مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (63) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (920). _______ {1} (1) ايج چون زيج نام شهري در فارس بوده و گويند از بنا هاي ايرج است، اينك آباداني چنداني ندارد و قريه ايست كه در نزديكي اصطهبانات واقع گرديده و تا شيراز سي و چند فرسخ است. (2} (2} تاريخ تولد اين مولف را سبكي در طبقات الشافعيه ج 6 ص (108) پس از سال (680) نوشته، روضات در ص (432) از طبقات النحاه سيوطي پس از سال (700) نقل ولي در هر دو كتاب سال وفات ايشان سنه (756) ضبط شده است. (3} (3} در روضات ص (432) و معجم المطبوعات ص (1332) شيخ زين الدين ضبط گرديده و در ص (108) ج 6 سبكي تاج الدين ضبط شده است. (4} (1}در يمان بكسر دال مهمه و فتح راء مهمله و سكون ياء و تفح ميم و الف و نون نام ده و قلعه ايست در حوالي شهر فسا از توابع شيراز. مولف (5} (1} معجم المطبوعات ص "71"

شرح شرايع يا مسالك الافهام (15)

(556) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر كتاب نكاح و طلاق و خلعع و مبارات و ظهار و كفارات و ايلاء و لعان است، كاتب خود را عبدالله بن مولانا حسن طروهي معرفي نموده ولي از سال كتابت نام نبرده است. پشت ورق آخر دعائي از حضرت امير المومنين علي عليه السلام كه مشتمل بر اسم اعظم مي باشد و طريقه ختم بعضي از سوره نوشته شده است، پشت

ورق آخر يادداشت هائي بوده آن ها را محو كرده اند، در كتابخانه و روي نسخه بنام يك جلد كتاب فقه در نكاح و طلاق ثبت و وقف شده پس از تحقيق معلوم شد كه مسالك است. جلد چرمي مستعمل. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (267) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25/5 سانتي متر (عرض (20/5) سانتي متر نمره كتابخانه (2610).

منتخب فتاوي قاضي خان

[248] منتخب فتاوي قاضي خان عربي قاضي خان فخر الدين حسن بن منصور اوزجندي فرغاني {1) {1) حنفي متوفي سنه (592) است كه از معاريف علماء حنفي مذهب بوده و كتاب فتاويش معمول بها و متداول در ميان علماء و فقهاء و نصب العين قضاه بوده چرا كه مسائل آن از آن هائيست كه عموما مبتلي به عموم و مورد احتياج آن ها مي باشد و ترتيب آن چون سائر كتب فقهيه عامه است و مسائلي كه اقوال متعدده در آن ها باشد بنقل يك يا دو قول از آن ها قناعت نموده و آن را كه اظهر است بر ديگري مقدم داشته اند. چند نفر فتاوي قاضي خان را تلخيص نموده يكي اشرف بن يوسف اينال طرازي است كه از علماء قرن هشتم بوده و در سال (761) باختصار اين كتاب پرداخته و نام آن را "محكمه السلطان " گذارده است {2) {2) و ديگري يوسف بن حسن مشهور به " اخي چلبي " توقاني است {3) {3) و آن را هديه سلطان بايزيد خان نموده و سومي همين منتخب است كه منتخب و مختصر كننده خود را "مصطفي بن مصطفي " معرفي نموده و بدبختانه در علماء حنفي مذهب چنين شخصي را نيافتيم و شرح حال و دوره زندگاني او را بدست نياورديم. آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل الشريعه المطهره طريقه سوبه الخ. (659) منتخب فتاوي قاضي خان اين نسخه بخط نستعليق نگاشته شده و مشتمل بر كتب فقهيه ذيل است: طهارت، صلوه، صوم، اعتكاف، زكوه، حج، نكاح، رضاع، طلاق، عتاق، ايمان، بيع، اجاره، دعوي، بينات، قضا و شهادات، وكالت، صلح، اقرار، قسمت، مضاربه و مزارعه اين كتاب ناقص است و

آخرين سطر موجود آن اين است: فمنعه صاحب الارض قالوا ينظر ان كانت المزارعه بينهما علي ان يزرع پشت صفحه اول بنام " يك مجلد كتاب فقه سني ها " وقف شده است و پنج ورق كاغذ زرد ننوشته در آخر نسخه است. در سال (1275) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده و پشت ورق اول يادداشت كرده اند. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (100) صفحه (19) سطر واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2372). _______ {1} (1) صاحب الفوائد البهيه از كتاب مدينه العلوم نقل نموده كه اوزجند شهري از نواحي اصفهان و در نزديكي فرغانه است ص (659). {2} (2 نسخه اين كتاب در كتابخانه خديويه مصر موجود است. فهرست خديويه ج 3 ص ((124). {3} (3 كشف الظنون در ذيل نام فتاوي قاضي خان بدين كتاب تصريح نموده ج 2 ص (170).

شرح جواد بر زبده يا غايه المامول - شرح جواد بر زبده الاصول

[275] شرح جواد بر زبده يا غايه المامول عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ جواد كاظمي بغدادي رحمه الله عليه است محمد مشهوربه جواد بن سعدالله بن جواد ({1){1) كه از شاگردان حضرت شيخ بهائي رحمه الله علیه بوده و بي نهايت بان جناب تقرب يافته و از خواص آن حضرت گرديده و بر حسب امر و اشاره ايشان بشرح كتاب زبده الاصول خويش كه در ص (578) شرح آن گذشت و ادار فرموده، حافظه نيكوئي داشته و بيشتر اوقات مشغول بمطالعه كتب بوده و مولفات و تحقيقات رشيقه اي در فقه و اصول و معقول و رياضي و تفسير و غيره دارند از آن جمله شرح خلاصه الحساب اين شرح بسيار مفصل و مولف متن آن حضرت شيخ بهائي است مسالك الافهام في شرح آيات الاحكام اين كتاب از كتب مفصله در اين موضوع و كامل ترين آن ها است، شرح دروس شهيد صاحب حدائق از آن نقل هائي دارد و ظاهرا تا آخر كتاب حج است، شرح جعفريه محقق كركي رحمه الله علیه و شرح زبده همين كتاب است.

شرح زبده يا غايه المامول اولين شرحي است كه بر اين كتاب نوشته شده و چنان كه از خود كتاب بر مي ايد در زمان حيات مولف متن شارح از شرح آن فراغت يافته و مورد تمجيد و تعريف حضرت شيخ بهائي گرديده و شارح عبارات متن را جزء جزء در تحت عنوان قال ذكر و بشرح آن ها پرداخته و مشهور به " شرح جواد " گرديده و در حدود (14000) بيت است آغاز: بسمله نحمدك يا من وفقنا لسلوك طريق العمل بكتابه المبين الخ. انجام: و ان يجعل ما اتيناه في هذا الكتاب حجه لنا لا علينا و ان يجازينا بافضل الجزاء و يجعله زادا لنا يوم اللقاء و صلي الله علي محمد و آله الطيبين الطاهرين و الحمد لله رب العالمين. (696) شرح جواد بر زبده الاصول اين نسخه بخط شكسته نستعليق خيلي خوب در سنه (1244) نوشته شده، كاتب نام خود را در آخر رساله مقدمه واجب آقا حسين خونساري كه ضميمه اين نسخه است و در ص (578) گذشت نوشته بوده ولي آن را محو كرده اند، داراي يك سر لوح ظريف است و صفحات كتاب مجدول بطلا و زنگار مي باشد، عبارات زبده با شنجرف نگاشته شده است. جلد ساغري. كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق هر دو نسخه (240) اوراق اين شرح (210) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (20/5 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (960). _______ {1} (1) روضات الجنات ص (155) كشف الحجب ص (337 و 391).

نفليه شهيد

[253] نفليه شهيد عربي مولف اين كتاب حضرت شهيد اول اعلي الله مقامه است [165] ص (359)و مشتمل بر چهار هزار مسئله از مسائل مستحبه نماز مي باشد و مولف در ديباچه سبب تاليف آن را چنين نگاشته اند: اما بعد چون بر دو حديث از احاديث مشهوره اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام واقف گرديدم كه يكي از آن ها از حضرت صادق علیه السلام و مضمون آن اينست: كه نماز داراي چهار هزار حد مي باشد. و ديگري از حضرت رضا علیه السلام و آن اينست كه: نماز داراي چهار هزار درب مي باشد. و

خداوند مرا توفيق داد كه رساله " الفيه " [165] ص (359) را در واجبات آن املاء نمايم بدان كتاب و عدد مسائل آن اين كتاب را ملحق نموده كه تيمنا عدد معهود چهار هزار تكميل گردد اگرچه عدد بمسائل مستحبه مقارنات خاتمه يافت و مسائل مستحبه غير آن بدان اضافه گرديد، و خداوند مرا بس است در تمام حالات و اين كتاب را بر مقدمه و سه فصل و خاتمه اي مرتب ساختم. حضرت شهيد ثاني رحمه الله عليه نيز بر اين كتاب شرحي مرقوم و بنام " الفوائد المليه لشرح رساله النفليه " موسومي مي باشد و در فهرست رضويه ج 2 ص (93) است كه چاپ شده ولي با تفحص نسخه آن را به دست نياوردم چنان كه خود " نفليه " را نيز نوشته اند كه به چاپ رسيده و نسخه چاپي آن را نيافتم. آغاز: بسمله {1) {1) الحمد لله الذي ضم النشر بجمع الشتات و ارسل خير البشر بالبينات و ختمهم بمحمد صلي الله عليه و آله افضل الصلوات اما بعد الخ. (666) نفليه شهيد اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و اوراقي از آخر آن افتاده و اين قسمت موجود مشتمل بر از ابتداء كتاب تا مسائل راجعه به تشهد مي باشد و آخرين سطر نسخه اين است: و بعد الصلوه علي النبي و آله صلی الله و تقبل شفاعته في امته و ارفع در جته ثم تقول الحمدلله رب العالمين مره و اكمله ثلاثا و يختص بتشهد آخر الصلوه. عده اوراق موجود اين نسخه (4) ورق و نيم و بلافاصله پس از آخرين صفحه حاشيه بر شرايع مذكور در ص (393) نوشته شده، خصوصيات ديگر اين نسخه را بنسخه نمره (481) اين فهرست مراجعه كنيد و اين رساله ضميمه نمره (2600) كتابخانه است. ______ (1} (1} آغاز اين كتاب در نسخه اين كتابخانه و نسخ كتابخانه رضويه علیه السلام بنحو فوق ضبط گرديده ولي در كشف الحجب ص 585 آغاز آن بدين گونه ضبط شده است، الحمدلله ادي البعض ما يجب عليه شكره من نعمه الفظاهره و آلائه المتظاهره الخ.

مفاتيح الشرايع (7)

(651) مفاتيح الشرايع اين نسخه كه مجلد دوم و مشتمل بر فن عادات و معاملات

است بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، كلمات افتاده از متن را در حاشيه نوشته اند، در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي بامضاء عهد ره نوشته شده و مقصود از اين رمز را ندانستيم. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عدد اوراق (141) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2608).

مصباح المتهجد (1)

(121) مصباح المتهجد اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب سال تحرير و نام خود را ننگاشته، ورق اول كتاب هم افتاده. اولين سطر موجود كه جزء مقدمه كتاب مي باشد اينست: بالكتاب و الله الموفق للصواب فصل في ذكر حصر العبادات و بيان اقسام ها و آخرين سطر كتاب اينست: تم الجزء الثاني من مصباح المتهجد و هو آخر الكتاب بعون الله الملك الوهاب و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و صلي الله علي سيد الانام الكرام. جاي عنوان مطالب و ادعيه باز گذارده شده كه نوشته شود ولي موفق بنوشتن آن نشده اند. جلد چرمي ضربي مذهب. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا.عده اوراق (308) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (30/5 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1035)

ترجمه توحيد مفضل

[102] ترجمه توحيد مفضل فارسي اين ترجمه را محمد صالح بن محمد باقر قزويني معروف بروغني در سنه (1080) كرده اند. و بدليل تاريخ اين ترجمه و اين كه صاحب امل الامل در تعريف ايشان گويد: عالم فاضل. معلوم مي شود كه از معاصرين آن جناب بوده و چنان كه در آخر ترجمه كتاب عيون اخبار الرضا خود نوشته اند: بر خود بعهد و قسم لازم كردم كه از اين شهر تا زنده ام جدا نشوم. معلوم مي شود كه سال هاي آخر عمر در مشهد مقدس حضرت ثامن الائمه عليه السلام بوده اند، سال

تولد و وفات ايشان را در كتب سيري كه در دست بود نيافتم صاحب امل در ص 64 ترجمه عيون اخبار الرضا و ترجمه نهج البلاغه و ترجمه صحيفه سجاديه و مقامات و شرح فارسي بر دعاء سمات و رساله در بيان خوردن آدم علیه السلام از شجره منهيه و شرح بعضي از اشعار مولوي رومي را از مولفات اين مولف ذكر نموده و صاحب روضات در ص (408) نيز همين كتب را بايشان نسبت داده و نامي از اين ترجمه نيز نبرده اند. توحيد مفضل عبارت از اخباريست كه مفضل {1) {1) بن عمر جعفي كه از اصحاب حضرت امام جعفر صادق و امام موسي كاظم عليهما السلام بوده در بيان كيفيت خلقت و حكمت بعضي از مخلوقات در چهار مجلس بتفصيل ذيل از املاء حضرت صادق علیه السلام نقل كرده است. ابو عبدالله جعفر بن محمد بن علي بن حسين بن علي بن ابي طالب عليهم السلام امام ششم اماميه اند و پس از پدر بوسيله تدريس و تعليم حقايق ديانت مقدسه اسلام را در عالم منتشر فرموده و ابوحنيفه كه يكي از علماء چهارگانه عامه است از شاگردان آن حضرت بوده و شاگردان ايشان را چندين هزار نفر نوشته اند 80 يا 83 يا {86 - 148) (2) {2 مجلس اول: در ذكر خلق انسان و حكمت ها و تدبير هائي كه در خلقت او است. مجلس دوم: در ذكر خلق اقسام حيوان از بهائم و سباع و وحوش و طيور و ماهيان دريا و حكمت هائي كه در آفرينش آن ها است. مجلس سوم: در ذكر خلق آسمان و زمين و ماه و آفتاب و كواكب و بروج و فصول و روز و شب و گرما و سرما و باد ها و عناصر اربعه و باران و برق و كوه و صحرا و معادن و نباتات و اشجار و آن چه در اين موجودات از دلائل صنع و شواهد ربوبيت و صواب تدبير و حكمت مي باشد. مجلس چهارم: در بيان اين كه آفات و مكاره و مصائب كه بر عالم و اهل آن وارد مي شود سبب آن چيست و در آن امتحانات و آفات چه حكمت است. مترجم قسمت قسمت از حديث را ذكر و بترجمه فارسي آن ها با عباراتي سليس مبادرت نموده و چندان تصرفي در آن ننموده است. آغاز: پس از مقدمه مترجم {1) {3): روي محمد بن سنان قال حدثني مفضل بن عمر ... و عظيم منزلته و

خطير مرتبته. روايت كرده محمد بن سنان گفت حديث كرد مرا مفضل بن عمر گفت من روزي بعد از ظهر نشسته بودم در مسجد مدينه الخ. انجام: ترجمه ابن قواعد الهي و علوم لدني بر شادي و سرور ختم آمد و الحمدلله علي ما وفقني و اتاح لي ... و كان الفراغ منه مع فراغ شهر صفر من سنه ثمانين بعد الالف و انا الفقير الحقير عظيم الجرم و التقصير محمد صالح بن محمد باقر القزويني عفي الله عنهما و عن ساير المومنين آمين يا رب العالمين. (289) ترجمه توحيد مفضل اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، آخرين سطر كتاب آخرين عبارت مترجم مي باشد كه حاكي از سال تاليف است، در حواشي بعضي از صفحات حاشيه هائي بامضاء منه نوشته شده و خط كاتب نسخه است و پس از لفظ منه چيزي نوشته نشده، شايد نسخه خط خود مترجم باشد و اين احتمال را كهنگي خط و كاغذ تاييد مي كند. ورق اول كتاب افتاده و اولين سطر موجود اينست: ائمه هدي و اعلام تقي و دليلان دين و ملت و هاديان امت و شريعت. جلد ميشن. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (190) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1835) _______ {1} (1 اصحاب رجال راجع بمقام مفضل بن عمر جعفي اختلاف دارند ولي و ثوق ايشان ترجيح داده شده رجوع شود به منتهي المقال ص 308 چاپ ايران. (2} (2} ابن خلكان ص (105) ج 1 چاپ مصر. تذكره الائمه ص (139) چاپ ايران. (3} (1} چون ابتداء نسخه كه در دست است افتاده و نسخه ديگر يهم از اين كتاب سراغ نداشتيم لذا آغاز را از اين جا نوشتيم.

جامع عباسي

[174] جامع عباسي فارسي اين كتاب مشتمل بر مسائل و مطالب فقهي از طهارت تاديات موافق مذهب اماميه در بيست باب مي باشد، مولف آن حضرت شيخ بهائي رحمه الله علیه [31] ص (71) بامر شاه عباس كبير است ولي بنا بتصريح صاحب امل و

روضات و كشف الحجب مولف موفق باتمام آن نگرديده و فقط طهارت و صلوه و زكوه و صوم و حج آن را تاليف كرده، در مولف پانزده باب ديگر اين كتاب اقوالي چند است و بنظر نگارنده قول هديه الاحباب بر سائرين ترجيح دارد و براي زادي اطلاع عبارات كتب مذكور فوق را عينا نقل مي نمايم: روضات در ج 4 ص (100) در ذيل اسامي شاگردان شيخ بهائي چنين نگاشته: و كانه نظام بن حسين الساوجي الذي اتم الابواب العشرين من الجامع العباسي بعد وفات شيخ المرحوم بامر - السلطان. و در هديه الاحباب ص (257) در ذيل اسم نظام الدين ساوجي چنين مرقوم گرديده: و چون شيخ بهائي وفات كرد شاه عباس او را معظم داشت و بامر شاه كتاب جامع عباسي را تمام كرد. و در كشف الحجب ص (154) در ذيل اسم كتاب جامع عباسي تصريح شده كه شيخ بهائي تا آخر كتاب حج را تاليف و بقيه را محمد بن خاتون عاملي در ص 226 اين فهرست شرح حال ايشان را ذكر كرده ايم نوشته اند و صاحب روضات در ص 22 ج 1 نوشته اند كه محمد بن خاتون را شرحي بر جامع عباسي است و نسخه آن در نزد من موجود است. و در فهرست كتب خطي مجلس ج 1 ص 19 نوشته شده: جامع عباسي تاليف شيخ بهائي كه از باب ششم زين العابدين حسيني باتمام پرداخته. و در فهرست رضويه ج 2 ص 21 در ذيل جامع عباسي و مكمل آن نوشته شده كه نظام الدين در كتاب خود را معرفي كرده اند. جامع عباسي شهرتي بسزا دارد تاكنون مورد مراجعه عوام و خواص شيعه مي باشد و مسائل آن با اندك تفاوتي مطابق فتوي علماء متاخر بوده و حواشي مختصر بر آن نوشته شده و اجازه عمل بان را بمقلدين خويش داده اند و مكرر در ايران و هندوستان چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه و السلام علي اشرف الاولين و الاخرين الخ. (465) جامع عباسي اين نسخه بخط نستعليق خوب نوشته شده و مشتمل بر كتاب وقف تا آخر ديات است. يك ورق از اول و يك ورق از آخر آن افتاده، نسخه كهنه است و شايد در زمان مولف قرن يازدهم نوشته شده باشد، اولين سطر موجود آن

اين است: وقف جائز است و بر عبادت خانه ايشان جايز نيست و آخرين سطر صفحه اين است: از بيت المال خون بها مي دهد و در غير حاكم از روي خطا عاقله او مي دهد. جلد تيماجي كهنه. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (249) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2531).

شرح زبده يا ملين الحديد

[276] شرح زبده يا ملين الحديد عربي مولف اين كتاب آقا سيد علي خونساري رحمه الله است علي بن محمد باقر موسوي خونساري كه از تاريخ تاليف اين شرح معلوم مي شود از علماء اماميه و فضلاء قرن سيزدهم هجري بوده ولي نام ايشان و پدرشان را در روضات الجنات و تتمه آن احسن الوديعه و الماثر و الاثار نيافتم و از تاريخ تولد و وفات ايشان آثاري پيدا نكردم جز اين كه از تاريخ كتابت نسخه ذيل كه سال (1244) است و كيفيت القابي كه كاتب براي مولف قائل شده و اين كه در ذيل حاشيه هائي كه از شارح بر كتاب نگاشته شده كلمه: منه دام عمره يا منه دام عزه. تحرير گرديده معلوم مي شود تا اين تاريخ مولف در قيد زندگي بوده اند. از ساير مولفات ايشان هم خبري نيافتم و اين شرح مختصر و مبين عبارات متن است و چندان تحقيقي ندارد، بنا بتصريح در آخر كتاب در سال (1228) تاليف گرديده و در حدود (15000) بيت مي باشد و شارح آن را " ملين الحديد في شرح الزبده للشيخ الفريد " ناميده است. آغاز: بسمله الحمد لله ولي الحمد و منتهي الكرم، المتفرد بالواحدانيه و القدم الخ. انجام: و لما ختم كلام المصنف ره هنا فلنختم التحرير و التبيين بحمد الله و شكره فانه لا حول و لا قوه الا بالله العلي العظيم فالحمد لله علي آلائه و الشكر له علي نعمائه و الصلوه علي محمد اشرف انبيائه و آله المنتجبين اكمل اوليائه صوره خطبه دام مجده و قد فرغ بتوفيق الله الخ (697) شرح زبده الاصول ملين الحديد اين نسخه را بخط نسخ محمد هادي بن شيخ عزيز كمره كه از شاگردان شارح بوده در

سنه (1244) نوشته در حاشيه پاره از صفحات تعليقاتي از شارح نگاشته شده، پشت آخرين صفحه شرحي راجع به تعديل بعضي از روات حديث تحرير گرديده و بر دو ورق كاغذي كه پيش از ورق اول كتاب مي باشد اشعار و مطالب متفرقه اي نوشته شده است. جلد ميشن. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (201) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (961)

تعقيب نماز هاي پنجگانه

[7] تعقيب نماز هاي پنجگانه عربي اين پنج دعائي است كه هر يك را پس از يكي از نماز هاي پنجگانه روز و شب بايد خواند و منسوب بحضرت سيد الساجدين امام زين العابدين علي بن حسين بن علي بن ابيطالب عليه السلام مي باشد. (34) تعقيب نماز هاي پنجگانه اين نسخه را ميرزا محمد علي نقيب اصفهاني بخط نسخ خوب در سنه (1237) نوشته اند. در حاشيه آخرين صفحه در سنه (1277) بامضاء داوود مناجات مولاي انت مولاي حضرت سيد سجاد علیه السلام بخط شكسته نستعليق نوشته شده. اعتضاد السلطنه پشت اولين صفحه نوشته اند كه اين نسخه متعلق بمرحوم ميرزا داوود خان پسر ميرزا آقا خان صدر اعظم نوري بوده. بنابر اين معلوم مي شود كه كاتب مناجات هم ايشانند. جلد تيماج وسط ترمه. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (32) صفحه (7) سطر. قطع بغلي. داراي يك سر لوح. واقف سپهسالار. مجدول بطلا. طول (15/5 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (980).

غايه المرام و حجه الخصام (1)

(366) غايه المرام اين نسخه مشتمل بر مقصد اول كتاب است، و سيد حسين هندي آن را بخط نسخ در سنه (1267) نوشته و فهرست تمام ابواب را قبل از اصل كتاب نوشته اند. جلد ميشن. كاغذ ترمه. عده اوراق (425) صفحه (21) سطر.

واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (34/5 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (1747).

من لا يحضره الفقيه (7)

(417) من لا يحضره الفقيه اين نسخه جزء سوم و چهارم فقيه مي باشد و از كتاب قضاء تا آخر كتابست. و پس از آن اساتيد فقيه و بعد از آن رجال فقيه بترتيب حروف تهجي نوشته شده. كاتب آن محمد مهدي خونساري در سال (1094) بخط نسخ است و در حاشيه صفحه اول حاشيه هائي نوشته شده. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (222) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (29/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1878).

منهاج الهدايه

[250] منهاج الهدايه عربي مولف اين كتاب حضرت حاج محمد ابراهيم كرباسي صاحب اشارات الاصول رحمه الله عليه است محمد ابراهيم بن حاج محمدحسن خراساني كاخي (1) كرباسي {2) 1180 - 1263) {1} {2} (3) {3) كه از بزرگان علماء اماميه در عصر اخير و قرن سيزدهم هجري بوده و بدرك خدمت و استفاده از محضر آقاي بهبهاني موفق گرديده و بيشتر از تحصلات شان خدمت علماء عراق عرب چون حضرت صاحب رياض و آقا سيد محسن كاظميني و آقا شيخ جعفر و حضرت بحر العلوم بوده و در ايران از محضر درس حضرت ميرزاي قمي و ملا محمد مهدي نراقي نيز كسب فضيلت نموده و موفق باخذ اجازه از محقق قمي گرديده اند واز بسياري اجازه روايت دارند، مقيم در اصفهان بوده و اينك خانواده بزرگي بنام " كرباسي " در آن جا مي باشند، با سيد حجه الاسلام رشتي معاصر و ميان شان كمال صفا و صميمت بر قرار بوده و در عصر خويش كسي را بسعه اطلاع و فضيلت بپايه خود نمي دانسته اند، صاحب روضات كه معاصر با ايشان بوده و بدرك خدمت شان نائل گرديده در كتاب خود بمدح و ثناء بي نهايت در باره ايشان مبادرت نموده و مولفات

ايشان را كتب و رسائل ذيل شمرده اند: كتاب اشارات الاصول كه در دو مجلد و نزديك پنجاه هزار بيت كتابت دارد، كتاب ايقاضات كه نيز در اصول است و در اوائل جواني تاليف گرديده، كتاب شوارع الهدايه در شرح كفايه محقق سبزواري است كه ناتمام مانده و جز قسمتي از طهارت و صلوه آن تاليف نگرديده اما همين فهرست در نهايت تفصيل است، كتاب ارشاد، كتاب نخبه اين دو كتاب در احكام عبادات و بفارسي است، رساله در مناسك حج بفارسي، رساله صحيح و اعم، رساله در مفطر بودن كشيدن دود، رساله در تقليد اموات و غير از اين ها از رسائل و جواب مسائلي كه متفرقا نوشته و اينك نيز مشغول بان مي باشند و كتاب منهاج الهدايه همين كتاب مولف نام اين كتاب را " منهاج الهدايه الي احكام الشريعه " گذارده و بتصريح صاحب روضات مشتمل بر تمام ابواب فقه جز قسمتي از كتاب حدود و كتاب قصاص و در دو مجلد مي باشد و تاليف آن بيست سال طول كشيده و مشتمل بر فروع زياد و داراي سياقي نيكو و اختصار در عبارات است و نظير قواعد و تحرير علامه در اتقان و كثرت مسائل مي باشد و در حدود (30000) بيت كتابت دارد. تاريخ تاليف را مولف در آخر مجلد اول بدين طريق ذكر نموده: في العشر الاخر من الربع الاول من العشر الخامس من العشر الثالث من الالف الثاني بنابر اين سال (1244) مي شود. نسخه اين كتابخانه فقط مجلد اول است و در كتابخانه رضويه نيز مجلد اول آن موجود و در فهرست كتب خطي كتابخانه معارف ج 1 ص 99 و 100 و فهرست فاضليه ص 150 مذكور است كه اين كتاب مشتمل بر عبادات و عقود و ايقاعات و احكام مي باشد و كليه ابواب و كتب منهاج جز قسمتي از حدود و قصاص وديات آن در سال (1263) در طهران چاپ شده و بدبختانه با تفحص زياد بر اين قسمت هاي اخير و بر نسخه چاپي آن كه گويند مشتمل بر تمام كتابست دست نيافته ام. ملامحمد مهدي فرزند مولف شرحي بر اين كتاب نگاشته و نام آن را " مدارج الشيعه " گذارده و ملا محمد تقي نام حواشي و تعليقات بر آن دارند. آغاز: بسمله الحمد لله الذي هدانا الي معالم الاسلام

و ارشدنا الي قوانين شرايع الدين و الاحكام الخ. ______ (1} (1} پدر اين عالم جليل از اهالي كاخ كه از نواحي خراسانست بوده ولي مولف در اصفهان متولد گرديده اند، روضات ص ((10). {2} (2 ايشان را كرباسي گفته اند بدين مناسبت كه پدرشان چندي نيز در محله حوض كرباس هرات اقامت داشته اند و وجه تسميه آن محله بحوض كرباس اينست كه زني امامي مذهب از پول ريسماني كه براي تهيه كرباس مي ساخته براي وضوء شيعيان اين حوض را بنا نموده از اين رو آن محله معروف به حوض كرباس شده و از كثرت استعمال حوض آن افتاده است. (3} (3} روضات ج 1 ص (10 و 11)، فهرست رضويه ج 2 ص (130).

كشف القناع

[289] كشف القناع عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ اسدالله كاظميني رحمه الله عليه است اسدالله بن اسمعيل متوفي سنه {1220) (1) {1 كه از شاگردان آقاي بهبهاني و حضرت شيخ جعفر نجفي و حضرت سيد محمد مهدي طباطبائي رحمه الله عليهم اجمعين بوده و مولفات شان بهترين دليل برسعه اطلاع و قدرت علمي اين عالم امامي در فقه و اصول است و گويند كه سيد صاحب رياض در اثر اين كه اين مولف نسبت باستاد خويش آقاي بهبهاني زياد بد گوئي مي نموده آن جناب را عادل نمي دانسته و بهمين سبب از كربلاي معلي مجبور بمهاجرت به كاظمين و توطن در آن جا شده و معروف به كاظميني گرديده است. از مولفات ايشان صاحب روضات كتب ذيل را ذكر نموده مقابس الانوار و نفائس الابرار اين كتاب در فقه اماميه و استدلالي و شامل مسائل ابواب فقه مخصوصا معاملات مي باشد و در نهايت خوبي است و در ابتداء آن شرحي از علماء اماميه از زمان حضرت كليني تا زمان مولف را دارا است و بهمين مناسبت مولف را صاحب مقابس گويند. و كتاب منهج التحقيق در مسئله مواسعه و مضايقه، نظم زبده الاصول رساله اي بنام اللولو المسجور در معني طهور، ردودي بر آقاي بهبهاني، المناهج الفرديه در اصول فقه است ( {2) {2) و

كتاب كشف القناع است. اين كتاب را مولف در حجيه اجماع در كمال بسط تاليف و نام آن را " كشف القناع عن وجوه حجيه الاجماع " گذارده و بسياري از مسائل راجع بحجيه ظن و ساير مسائل اصوليه را نيز به مناسبت در آن ذكر نموده و در حدود (18600) بيت مي باشد. آغاز: بسمله الحمد لله الذي رفع منازل العلماء الاعلام الي اعلي مقام الخ. اين كتاب را حاج شيخ احمد كتاب فروش شيرازي در سال (1317) در طهران چاپ نموده و ميرزا محمد اخباري نيشابوري را رساله اي بنام " كشف القناع عن وجوه عور الاجماع " تاليف و ظاهرا در رد بر اين كتابست كه در اثبات حجيه اجماع تاليف گرديده و بهمين مناسبت نام آن را نيز كشف القناع گذارده است. در ص (468) كشف الحجب تاريخ تاليف اين كتاب در ماه صفر سال (1222) ضبط شده و اين تاريخ دو سال پس از فوت مولف مي باشد و در آخر نسخه رساله اللولو المسجور اين كتابخانه كه پس از اين كتاب ذكر خواهد شد و ظاهرا نسخه اول و خط مولف است سال (1216) را براي تاليف آن رساله معين نموده بنابر اين تاليف " كشف القناع " يا در همان سال و يا پيش از آن بوده است. (728) كشف القناع اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، سال كتابت و نام كاتب نگاشته نشده پس از اين كتاب رساله " اللولو المسجور " كه پس از اين از آن نام مي بريم و باخرين عبارت مصنف كه حاكي از اين است تاليف كتاب در سنه (1216) خاتمه يافته قناعت گرديده و احتمال قوي دارد كه خط خود مولف باشد. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق كليه (436) اوراق اين كتاب (410) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (901). ______ {1} (1) روضات الجنات ص (28) ج (1. {2} (2 در اللولو المسجور تاليف اين كتاب را مولف بخود نسبت داده و تفصيل بعضي از مطالب را بدانجا حواله كرده اند.

كشف الغطاء

[231] كشف الغطاء عربي مولف اين كتاب كه يكي از كتب معروفه و مهمه در

فقه اماميه است حضرت شيخ جعفر معروف بصاحب كشف الغطاء رحمه الله عليه است شيخ جعفر بن شيخ خضر حلي جناحي نجفي متوي سنه ({1227) (1) {1 اين عالم بزرگ يكي از مفاخر اسلام و سر آمد علماء عصر خويش بلكه همه اعصار بوده با اين كه از خانواده علمي نبود بر همه خانواده ها تفوق پيدا كرد و در زمان خويش شهرتي بسزا يافت و براي استفاده از فضائل ايشان از اطراف بنجف اشرف كه مسكن آن جناب بود روي مي آوردند، در اقامه امر بمعروف و نهي از منكر پا فشاري مي نمود و در ميان عرب و عجم مطاع و فرمانروا بود، عوام و خواص بچشم عظمت بايشان نگاه مي نمودند با ميرزا محمد اخباري نيشابوري معاصر بوده و با او مناقشات و مشاجرات نموده و رساله اي در رد بر او بنام " كشف الغظاء عن معايب ميرزا محمد عدو العلماء " نوشته و آن را براي فتحعلي شاه قاجار فرستاد و در آن وقت ميرزا محمد از ترس علماء عراق بايران مهاجرت كرده و باين پادشاه پناه آورده بود تا چان بدر برد. بيشتر تحصيلات اين عالم جليل در خدمت يگانه فقيه عصر شيخ محمد مهدي فتوني عاملي و سيد صادق بن الفحام و شيخ محمد تقي دورقي و آقاي بهبهاني و سيد بحر العلوم رحمه الله عليهم اجمعين بوده و بسياري از علماء آن عصر چون صاحب مطالع الانوار و حاجي صاحب اشارات و منهاج، و صاحب جواهر و سيد صدر الدين عاملي و شيخ محمد تقي صاحب حاشيه معالم كه هر دو دامادشان بوده انداز ايشان نقل روايت دارند و از محضر درس ايشان استفاده نموده اند. بعضي از مولفات ايشان عبارتست از " كشف الغطاء عن مبهمات الشريعه الغراء " بدوا در آن مباحثي از اصول دين و اصول فقه را نوشته پس از آن شروع بفقه نموده از طهارت تا آخر كتاب جهاد را با بهترين وضع و اسلوب و تحقيقي نگاشته و مي توان گفت بدين خوبي و اسلوب كتابي تاليف نگرديده، پس از كتاب جهاد شروع بنوشتن كتاب وقف و توابع آن نموده روي هم رفته اين كتاب بيش از (40000) بيت مي باشد ( {1) {2) و گويند كه تاليف آن در سفر گرديده و جز قواعد علامه با ايشان كتابي نبوده است و شرحي بر مكاسب از

قواعد علامه اين شرح مفصل و مشتمل بر قواعد فقهيه مهمه مي باشد (و كتابي در طهارت) در اين كتاب بجمع عبارات اصحاب پرداخته و احاديث وارده در طهارت را آورده است (و بغيه الطالب) رساله عمليه در طهارت و صلوه است ({2) {3) و رساله

در مناسك حج و رساله در اصول دين بنام " العقائد الجعفريه " و كتاب الحق المبين كه در رد بر اخباريين است مولف در تاليف اين كتاب طرز مخصوصي را انتخاب نموده چون كتاب سال (1271) در طهران چاپ شده محتاج بمعرفي بيشتر از اين نيست. آغاز: بسمله الحمد لله الذي اختص بالازليه و القدم و غمر الخلائق بالنعم الخ. ______ (1} (1} روضات ص (151) ج 1 سال وفات را (1227) در ماه رجب ضبط نموده و در هديه الاحباب ص (178) سال (1228) معين گرديده است. (2} (1} مطالب مذكوره از كتاب روضات ج 1 ص (151) ترجمه گرديده ولي در آخر نسخه خطي نمره (2443) اين كتابخانه و نسخه چاپي كه مشتمل بر ابتداء كتاب تا مبحث چهاردهم از كتاب حج مي باشد نوشته شده كه بيش از اين را شيخ تاليف نكرده است. (3} (2} پسر مولف را شرحي بر اين كتاب بنام "منيه الراغب " است كه در حرف ميم اين فصل ذكر خواهد شد.

كشف الغمه في معرفه الائمه

[139] كشف الغمه في معرفه الائمه عربي مولف اين كتاب ابوالحسن بهاء الدين علي بن عيسي بن فخر الدين ابي الفتح اربلي متوفي سنه ({692) (1) {1} (2) {2 است كه از بزرگان محدثين و اعاظم علماء شيعه اماميه در قرن هفتم هجري بوده و از سيد رضي الدين طاوس و سيد جلال الدين عبدالحميد بن فخار موسوي و شيخ برطان الدين و جمعي ديگر از علماء عامه و خاصه نقل روايت نموده و گذشته از اين كه از معتمدين اماميه است علماء عامه چون صفدي در فوات الوفيات و غير او در غير آن بثناء ايشان پرداخته اند. در اين كتاب احوال پيغمبر اكرم و فاطمه زهراء و ائمه هدي صلوه الله عليهم اجمعين را از مواليد و فيات و مناقب و فضائل و محاسن و

كلمات بر جسته و معجزات ايشان مندرج ساخته و مقيد بوده كه بيشتر آن را از كتب معتبره عامه نقل نمايد. تاريخ تاليف آن را امل الامل سنه (687) ثبت نموده و علي بن حسن زواري آن را بفارسي ترجمه كرده و شرح آن در ص (228) اين فهرست گذشت. صاحب امل الامل گويد كه اربلي را مولفاتي است از آن جمله كشف الغمه و رساله الطيف و ديوان شعر و رساله اي زيادي مي باشد و او را اشعار بيشمار در مدح ائمه علیهم السلام و در مصيبت آن ها است و بسياري از آن را در كشف الغمه آوردند. اين كتاب در ايران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي الزمنا كلمه التقوي و وفقنا للتمسك بالسبب الاقوي الخ. (389) كشف الغمه الين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب از خود و سال نوشتن نامي نبرده و مجدول بطلا و زنگار و شنجرف است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (222) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (28/5 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1903) _______ {1} (1 اربل چون دعبل چنان كه از تقويم البلدان معلوم مي شود از اقليم چهارم و پايتخت شهر زور است و بعضي گفته انه از شهر هاي نوساز بلاد شهر زور بين مدائن و موصل بوده و تا موصل دو روز راه بوده است و اربل نيز نام يكي از شهر هاي صيدا و سواحل بلاد شام است و از بعضي از اهل علم نقل شده كه اربلي بكسر منسوب بقريه از قراء خوارزم مي باشد جز اين كه نسبت اين مرد مراد مولف كشف الغمه است باربل اول است كه از توابع ديار بكر مي باشد و صاحب تلخيص الاثار چنين گويد: اربل شهري است ميانه زابين، و را قلعه محكم است و مغول بر آن دست نيافتند و در آن مسجدي است كه در آن سنگي مي باشد كه آثار دست انساني بر آنست ترجمه از روضات ص (397) {2} (2 كشف الحجب ص (467) روضات ص (397). امل الامل

ص (54).

قرآن ناقص

(18) قرآن ناقص - اين نسخه كه اولين آيه اش كتب عليكم القتال و هو كره لكم

آيه (212) از سوره بقره و آخر آن و اذ صرفنا اليك نفرا من الجن يستمعون القرآن آيه (28) از سوره احقاف مي باشد خط آن مركب از كوفي و ثلث است - اسامي سوره و تقسيمات قرآني را با طلا نوشته اند و اطراف آن ها نقاشي قديمي مختصري شده - يك ورق از سوره دخان نيز افتاده و از نسخه هاي كهنه است. جلد تيماج. كاغذ حنائي قديمي خيلي كهنه، عده اوراق (178) صفحه (25) سطر. قطع وزيري كوچك. و در جمادي الاولي سنه (1292) داخل كتابخانه اعتضاديه شده و در ذيحجه (1297) سپهسالار وقف بمدرسه خودي نموده. طول (17/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1017)

جامع المقاصد (1)

(467) جامع المقاصد اين نسخه جزء اول و مشتمل بر از ابتداء كتاب تا آخر مبحث نماز جماعت است، در سنه (1020) بخط نسخ نوشته شده، كاتب خود را بدين گونه معرفي كرده است: علي بن محمد علي بن حماد .... الخفاجي المظاهري. كاتب نام مولف را با تجليل زياد در آخر ذكر نموده و آن را بدعاء مد ظله العالي ختم كرده است ولي از توجه بتاريخ فوت مولف و كتابت نسخه معلوم مي شود كه نسخه هشتاد سال پس از وفات مولف نگاشته شده، پشت نسخه و در كتاب خانه بنام شرح قواعد وقف و ثبت شده است و نيز در ظهر ورق اول يادداشت هاي مختصري از مالكين سابق اين كتاب موجود است در آخر خطبه نوشته شده و سميته بجامع الفوائد ولي مسلما نام اين كتاب جامع المقاصد مي باشد و كاتب اشتباه كرده است. جلد مقوائي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (143) صفحه (31). واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2247).

الدر المنثور من الخبر الماثور و غير الماثور (1)

(328) الدر المنثور اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1286) نوشته اند، كاتب اسم خود را رقم ننموده، و مجلد اول كتاب است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي

مهر زده.عده اوراق (222) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (21/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1893).

سوال و جواب ميرزاي قمي يا جامع الشتاب (2)

(511) سوال و جواب ميرزاي قمي اين نسخه كه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت در آن نام نبرده، مشتمل بر مسائل كتاب تا آخر ديات است و از مجلد سوم مي باشد. جلد ميشن. كاغذ فرنگي مهر زده. عده اوراق (150) صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (34 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (2350).

شرح شرايع يا مطالع الانوار (2)

(559) شرح شرايع يا مطالع الانوار اين نسخه مجلد دوم و مشتمل بر ابتداء نيت صلوه تا آخر مبحث تعقيب است، بخط نسخ خوب سيد غفور بن ابراهيم در سنه (1231) تحرير گرديده و بر ورق آخر روايتي در طريقه صلوه حاجب از " مصباح المتهجد " نقل شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (363) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2275).

حدائق

اب نقصي كه بنظر مي رسد اينست كه مصنف چندان بادله اصوليه متشبث نگرديده، در صورتي كه اين خود بهترين برهان بر كمال اين كتابست كه احكام و مطالب آن فقط از قرآن و حديث كه در حديث ثقلين امر تمسك بان ها وارد گرديده گرفته اند. تاليف اين كتاب چنان كه گفته شد ناقص مانده و مشتمل بر همه كتب عبادات جز كتاب جهاد بمناسبت اين كه بعقيده اماميه در زمان غيبت امام زمان عليه السلام جهاد و جوب ندارد و اكثر كتب معاملات مي باشد، تقسيماتي كه خود مولف براي اين كتاب كرده و در اواخر كتب بدآن تصريح كرده اند از اين قرار است: مجلد اول: مشتمل بر دوازده

مقدمه در بيان مبادي اصوليه و مباحثات با اصوليين ورد بر آن ها در بعضي موارد چون حجيه اجماع و غيره و مباحثي از علم درايه و آن چه از قواعد اصولي مورد احتياج و اعتماد در استنباط احكام فرعيه است مي باشد و نيز مشتمل بر كتاب طهارت از ابتداء تا آخر مبحث غسل جنابه است. مجلد دوم: احكام حيض تا آخر كتاب طهارت. مجلد سوم: كتاب صلوه تا آخر خلل. مجلد چهارم: بقيه كتاب صلوه تا آخر كتاب. مجلد پنجم: مشتمل بر كتاب زكوه، خمس، صوم و اعتكاف. مجلد ششم: كتاب حج. مجلد هفتم: كتاب تجارت، دين، رهن، شفعه و حجر و تفليس. مجلد هشتم: كتاب ضمان و حواله و كفاله، صلح، شركت، مضاربه، مزارعه و مساقاه، و ديعه، عاريه، اجاره، وكالت، وقوف و صدقات و سكني و عمري و هبه، سبق و رمايه و كتاب وصايا. مجلد نهم: كتاب نكاح. مجلد دهم: مشتمل بر كتاب طلاق و قسمتي از ظهار است. مولف را اجل در رسيده و بيش از اين را تاليف نكرده اند. در آخر مجلد نهم سال تاليف سنه (1185) معين گرديده و در آخر بعضي از مجلدات تاريخ تاليف نيز ذكر شده است. دوره اين كتاب در تبريز از سال (1315 تا 1317) در شش مجلد بطريق ذيل چاپ شده. مجلد اول: تمام كتاب طهاره. مجلد دوم: تمام كتاب صلوه. مجلد سوم: كتاب زكوه و خمس و صوم و اعتكاف. مجلد چهارم: كتاب حج. مجلد پنجم: كتاب تجارت تا آخر وصايا. مجلد ششم: كتاب نكاح و طلاق و ظهار. نگارنده اين سطور افتخار انتساب با اين عالم جليل را دارم ولي جاي آن دارد كه درباره ام گفته شود: ان افتخرت باباء مضو اسلفا قالوا صدقت و لكن بئس ما خلفوا و ديگري گويد گيرم پدر تو بود فاضل از فضل پدر تو را چه حاصل و بملاحظه همين انتساب است كه شرح حال ايشان را مفصل تر از سائرين در اين كتاب نقل نمودم. آغاز: بسمله الحمد لله الذي هدانا بواضح الدليل الي سبيل معادن العلم و التاويل الخ. ______ (1} (1} روضات ص (234) ج 4، منتهي المقال ص (334)، لولو ص 47 و 269 تا آخر كتاب. (2} (1} دراز و ما حوز دو قريه از قراء بحرين مي باشند و اجداد مولف محترم

متوطن در دراز بوده چنان كه خود در لولو در ذيل نام جد خويش در ص (47) بدان تصريح كرده و ما حوز محل تولد و توطن صاحب حدائق و پدر و جد ايشان بوده است. (3} (1}لولو اواخر كتاب. روضات ص (223) ج 4. منتهي المقال ص (234) مولفات را نام برده اند.

خلاصه الاذكار (2)

(44) خلاصه الاذكار - اين نسخه را بخط نسخ خوب محمد حسين نام در سنه (1274) نوشته ولي صفحه اول مقدمه كه در فهرست است نوشته نشده. عناوين و فصول با شنجرف است. جلد چرمي قرمز. كاغذ ترمه. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (162) صفحه (13) سطر. قطع ربعي. واقف سپهسالار. طول (17/5 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (2170)

صحيفه كامله سجاديه (14)

(77) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه فقط ادعيه پنجاه و چهار گانه اصل را داشته، و پس از ختم كتابت آخرين دعاء نوشته شده: بلغ المقابله في سنه (1097). و بخط نسخ خوب است و ترجمه فارسي آن را بخط نستعليق با سرخي نوشته اند، و در سنه (1132) شخصي چهارده دعاء ملحقات را بخط نسخ متوسط نوشته.و در آخر سنه كتابت و نام خود را رقم نموده، ولي اسم كاتب را محو كرده اند. چهار ورق كاغذ ننوشته اول و آخر اين نسخه بوده - بر آن ها بعضي از احاديث و ادعيه و اشعار نوشته شده است. جلد چرمي ضربي، كاغذ خان بالغ. عده اوراق مجموع (234) صفحه (9) سطر. قطع بغلي. مجدول بطلا، و داراي يك سر لوح. واقف سپهسالار. طول (5/13 سانتي متر (عرض (9 سانتي متر (نمره كتابخانه (1046).

تفسير بيضاوي (6)

(156) تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر از ابتداء تفسير تا آخر سوره بقره است. كاتب اسم خود و سال تحرير را رقم نكرده ظاهرا در

قرن دهم يا يازدهم نوشته شده بر بيشتر از صفحات حواشي زياد بامضاء عصام الدين و فتح الله مي باشد و نيز عباراتي از بعضي تفاسير نوشته اند. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (93) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2087)

تفسير مواهب عليه (1)

(241) تفسير مواهب عليه اين نسخه مشتمل بر تمام تفسير است و بخط نسخ خوب حسن بن علاء الدين حسني در سنه (972) نوشته شده، آيات قرآن را با طلا و سرخي نوشته، اسامي سور و دعاء ختم و دو صفحه اول كه شامل قسمتي از مقدمه است نيز با طلا نوشته شده، دو صفحه اول تذهيب و نقاشي قديمي گرديده، سر سوره ها نيز نقاشي است، اوراق كتاب كمي آب ديده ولي خطوط ضايع نشده مجدول بسرخي و زنگار مي باشد. جلد ساغري ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (509) هر صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29/5 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1989)

ترجمه المناقب

[105] ترجمه المناقب فارسي اين كتاب ترجمه فارسي " كشف الغمه " است كه شرح آن در همين فصل مي آيد و مترجم آن زواري {1) {1) است علي بن حسن زواري كه از فضلاء قرن دهم هجري و از اكابر شاگردان غياث الدين جمشيدي زواري و شيخ علي بن عبدالعالي بوده و كتبي بفارسي از ايشان باقي مانده صاحب روضات در ص 407 كتب ذيل را بايشان نسبت داده و سال ترجمه كشف الغمه را سنه {938)(2) {2) براي امير قوام الدين محمد تعيين كرده است: تفسير زواري كه آن را بفارسي تاليف نموده و ترجمه الخواص نام گذارده، شرح فارسي نهج البلاغه، ترجمه مكارم الاخلاق بفارسي كه آن را مكارم - الكرائم ناميده است، ترجمه عده الداعي كه آن را مفتاح النجاه خوانده، ترجمه احتجاج طبرسي، ترجمه اعتقادات

صدوق مسمي ب وسيله النجاه و كتاب مجمع الهدي بفارسي در چهل باب كه مشتمل بر قصص انبياء است، تحفه الدعوات در اعمال سال بفارسي، لوامع الانوار الي معرفه الائمه الاطهار نيز بفارسي كه بر حسب امر شاه طهماسب صفوي از كتاب " احسن الكبار في مناقب الائمه الاطهار " تاليف يكي از علماء اماميه انتخاب شده و بر آن مطالبي افزوده و آن را بر مقدمه در اصول دين و چهارده باب مرتب كرده است، ترجمه تفسير امام حسن عسكري علیه السلام بفارسي كه نيز بر حسب امر سلطان مذكور انجام داده و رساله مرآت الصفا كه بفارسي است و خاتمه مفصلي دارد مشتمل بر زيارت اهل بيت صلوات الله عليهم اجمعين. بيش از اين اطلاعي از زواري بدست نيامد و شرح فوق را صاحب روضات ص 407 از كتاب " رياض العلماء " نقل كرده اند. آغاز: بسمله حمد بلا حد و احصا و سپاس بلاعد و انتها معبودي را روا است الخ. انجام: و كان اتمامه في سادس عشر من شهر ربيع الاول سنه (968) مترجم العبد الفقير علي بن حسن الزواري غفره الله تعالي. (294) ترجمه المناقب اين نسخه را بخط نستلعيق گدا علي بن فرهاد ساماني نوشته، از سال كتابت نامي نبرده، ظاهرا كاتب همان گدا علي مذكور در نسخه نمره (3) اين فهرست است بنابر اين در اواخر قرن يازدهم و اوائل دوازدهم نوشته شده و از خود نسخه هم اين احتمال مي رود. جلد تيماجي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (306) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1902) ______ {1} (1 زواري بازاي معجمه مفتوحه و واو مفتوحه و الف و راي مهمله با ياء نسبت منسوب به قصبه زواره است كه در نزديكي اردستان و ميان اصفهان و يزد واقع شده و اكثر اهالي آن جا سادات طباطبائي اند روضات ص (407) {2} (2 اين تاريخ با تاريخي كه ذيلا در انجام كتاب از روي نسخه مدرسه نقل شده مخالف است.

تهذيب الاحكام (1)

(298) تهذيب الاحكام اين نسخه كه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده مشتمل

بر تمام كتاب تهذيب بوده، در موقع تجليد كتاب طهارت و قسمتي از كتاب صلوه تقريبا دو ثلث آن و قسمتي از آخر كتاب اسناد تهذيب افتاده و كتاب ديات و قسمت باقي از كتاب اسناد در اول كتاب گذارده شده، بعضي از اوراق وصالي گرديده و كليه اوراق كتاب متن و حاشيه است كه جز با كمال دقت آن را تشخيص نتوان داد، كاتب نامي از خويش و سال كتابت نبرده ظاهرا از خطوط قرن يازدهم است، داراي هيجده سر لوح خوبي است كه طرز آن ها با يكديگر متفاوت است، دو صفحه اول كتاب صوم و دو صفحه اول كتاب ديون و كفارات بين سطور آن تذهيب شده است. جلد چرمي كهنه. كاغذ متن دولت آبادي سمرقندي. عده اوراق (638) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2435).

تفسير منهج الصادقين

[81] تفسير منهج الصادقين فارسي مولف اين تفسير حضرت ملا فتح الله كاشاني است [61] در ص (124) اين جلد از فهرست بمناسبت خلاصه اين كتاب خصوصيات منهج الصادقين بخولي معلوم شد از اين رو در اين جا تكرار نمي شود. اين كتاب و خلاصه اش هر دو مشهور بتفسير ملا فتح الله مي باشند. مجلدات پنج گانه آن را در طهران سنه (1296) در سه جلد چاپ كرده اند. آغاز: بسمله حمدي چون كلمات رباني بيغايت، شايسته لطيفي است كه از محض لطف ابدي بواسطه وجود با وجود احمدي الخ.

مجموعه ورام (4)

(397) مجموعه ورام اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، عنوان مطالب را در حاشيه با سرخي نوشته اند. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (208) صفحه (18) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (23 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1831).

اربعين شيخ بهائي

[95] اربعين شيخ بهائي عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ بهاء الدين عاملي است ص 71]31] چنان كه خود نيز در مقدمه بيان فرموده اند چهل حديث از طرق اهل بيت پيغمبر صلواه الله عليهم اجمعين را با ذكر اسناد آن ها كه در آداب و مستحبات است نقل فرموده و هر يك از احاديث كه محتاج به بيان و توضيح و معني و تشريح بوده بدان مبادرت نموده اشكال را از صورت الفاظ آن برداشته اند. علماء اسلام در اثر خبر نبوي كه فرموده است: هر كس از امت من چهل حديث از آن چه در امور دين بدان محتاج مي شوند حفظ كند خداوند علي اعلي در روز قيامت او را در زمره فقهاء و علماء محشور خواهد فرمود. هر دسته و فرقه كتاب هاي مشتمل بر چهل حديث با شرح و بدون شرح تاليف و تصنيف كرده اند، صاحب كشف الظنون قسمتي از آن ها را كه مخصوصا از علماء عامه بوده در ص 76 تا 81 ج 1 نقل كرده ولي چنان كه سيره او است از كتبي كه علماء شيعه در اين موضوع تاليف كرده اند نام نبرده و حتي چنان كه اشاره شد آن چه را علماء عامه نوشته اند و اينك موجود است نيز از آن ها نام نبرده، صاحب كشف الحجب كه مقيد است كه كتب علماء شيعه را نقل نمايد فقط چهار ده كتاب اربعين و شرح و ترجمه از آن ها را در ص 34 تا 37 و 119 و 319 نقل نموده در فهرست رضويه ص 6 تا 13 فن اخبار ج 1 شش كتاب اربعين غير از آن چه كشف الحجب نقل كرده از علماء شيعه نوشته شده، در فهرست آصفيه ج 1 ص 684 شرح چهل حديث فارسي بنام شيخ بهاء الدين عاملي در ذيل شرح اربعين فارسي نيز از خود ايشان پس از شرح فارسي شيخ محمد بن علي بن خاتون عاملي ذكر شده و در ذيل اين ها سه شرح فارسي ديگر از چهل حديث از محمد - محمود بن محمد مي باشد و در ج 3 ص 248 فهرست آصفيه چهار كتاب اربعين نيز نقل شده، ضميمه كتاب نمره (1797) كتابخانه مدرسه سپهسالار دو كتاب است يكي بنام " دارالسلام و مدار الاسلام " مشتمل بر چهل حديث نبوي و ديگري بنام " ورد الجنه و بدر الدجنه " نيز

مشتمل بر چهل حديث نبوي با شرح آن ها اين مختصر را از روي كتبي كه فعلا در دست رس بود با كمال عجله و شتاب نوشتيم اگر اطلاعات ديگر بدست آمد در جاي مناسب ذكر خواهيم نمود و اين را تذكر دهم كه علماء شيعه و سني اربعينياني در علم كلام و حكمت و غيره نيز تاليف كرده اند. كتاب اربعين فوق در ايران سنه (1274) چاپ شده و ابن خاتون در زمان حيات مولف آن را بفارسي ترجمه بسيار خوبي كرده و موسوم بترجمه قطب شاهي است بحرف تاء همين فصل مراجعه شود، آغاز: بسمله ان احسن حديث تحلي اللسان بجواهر حقا ئقه الخ.

مناجات المعصومين و غيرهم (3)

(135) مناجات خمسه عشر اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، ولي سال كتابت و اسم كاتب رقم نگشته قبل از شروع بمناجات: الهي ليس و سيله اليك: تا آخر آن كه تقريبا هشت بيت است نوشته شده، داراي يك سر لوح زيبا و دو صفحه اول تذهيب ظريف شده، مجدول بطلا، زير هر سطر براي ترجمه سطر بندي شده، ولي جز ترجمه پنج صفحه آن نوشته نشده. آخرين سطر موجود اينست: برحمتك يا ارحم الراحمين و با خط شكسته ريز نوشته شده: مال محسن خان ايرواني. اين نسخه در ربيع الثاني (1281) داخل كتابخانه اعتضاد السلطنه شده است. جلد روغني مذهب بسيار عالي دو رو. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (37) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1112)

استبصار (4)

(269) استبصار اين نسخه بخط نسخ در سنه (1053) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده، و مشتمل بر جزء اول و دوم كتاب است. جلد چرمي كهنه. كاغذ نباتي. عده اوراق (265) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (25 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1897)

حاشيه عبدالحكيم بر تفسير بيضاوي

[57] حاشيه عبدالحكيم بر تفسير بيضاوي عربي اين حاشيه از سيالكوتي يا سيلوكتي است عبدالحكيم بن شمس الدين هندي سيالكوتي {1067) (1) {1 كه از علماء قرن يازدهم بوده اند مقام رياست علما را در دربار " خرم شان چهان " پادشاه هند داشته و در عصر خويش سر آمد اقران و امثال بوده اند و كسي بپايه ايشان نبوده و عمر طولاني كرده و همه را در راه تحصيل و علم و معرفت صرف نموده و مولفات زياد دارد و از آن جمله: تعليقاتي بر حاشيه خيالي و حاشيه بر تحرير قواعد منطقيه رازي و حاشيه بر تفسير بيضاوي و حاشيه بر تلويح تفتازاني و عقائد عبد الحكيم سيالكوتي است {2) {2) كه همه بطبع رسيده. محشي در اين حاشيه مطالب قرائتي و نحوي و صرفي و بياني را بيان نموده و در بعضي موارد اشاره باقوال سائر محشين كرده. اين حاشيه در حواشي صفحات تفسير بيضاوي سنه (1270) در آستانه چاپ شده است. آغاز تعليقات: الحمد لله الذي نزل الفرقان علي عبده - رتب استحقاق الحمد علي تنزيله. (182) حاشيه عبدالحكيم بر تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده بواسطه افتادن ورق آخر كاتب و سال كتابت معلوم نيست و مشتمل بر قسمت زيادي از اصل كتاب است خطبه محشي را ندارد و از ابتداء بحاشيه شروع شده، اوراقي از آخر آن افتاده و آخرين سطر موجود اينست: و ان اهل الكتاب لم يكونوا مومنين بجميع ما انزل من قبل فان اليهود لم يومنوا بالانجيل فجوا به جلد تيماج. كاغذ فرنگي، عده اوراق (96) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2104) _______ {1} (1 فهرست كتابخانه پادشاه دكن ص 543 ج 1 وفات ايشان را در سال (1097) ضبط كرده. (2} (2} از كلمه عبدالحكيم تا اين جا را از معجم المطبوعات ترجمه كرده ايم و جاي ديگر شرح حال اين مولف ديده نشد.

قرآن تمام

(13) قرآن تمام - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب نوشته شده كاتب و سال نوشتن معلوم نيست در آخر قرآن پس از دعاء ختم چند سطر محو شده شايد اسم كاتب و سنه كتابت بوده است. پشت جلد نوشته شده قرآن كشميري. از وجه اين تسميه آثاري در خود قرآن نيست ولي شايد خط شناسان كاتب آن را كشميري معروف دانسته اند. دو صفحه اول بطرز مخصوصي نقاشي بسيار عالي شده و ميان تمام سطر ها با طلا نيز نقاشي است. اسامي سور و تقسيمات قرآني را با لا جورد نوشته و رموز قرائتي را با سرخي گذارده اند. جلد روغني گل و بوته بسيار ظريف مخصوص، كاغذ ترمه، عده اوراق (305) صفحه (17) سطر. قطع و زيري كوچك واقف سپهسالار. طول (18 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (1015).

قرآن ناقص

(21) قرآن ناقص - اين نسخه كه بخط نسخ خوب نوشته شده شامل سه جزو از كلام الله است سوره صافات تا آخر سوره حجرات و داراي يك سر لوح و دو صفحه آخر با طلا نقاشي شده اسامي سور و رموز قرائتي با سرخي است كاتب و سال تحرير نوشته نشده. جلد چرمي عادي، كاغذ خان بالغ، عده اوراق (63)، صفحه (11) سطر، قطع وزيري كوچك، واقف سپهسالار، طول (20 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1018)

تفسير جواهر التفسير (2)

(172) جواهر التفسير اين نسخه مجلد اول و تا آخر سوره آل عمران است، بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، محتمل است كه در زمان مولف آن را نوشته باشند، داراي يك سر لوح خوب و دو سر سوره است و اسامي سور را با سفيد آب بر آن ها نوشته اند، دو صفحه اول نقاشي و تذهيب شده و در وسط دو ترنج كه از زنگار مسطور است باطلا اسم كتاب و نام مولف بالقاب نوشته شده، چهار ورق بعد از ورق اول پس از ورق سوم كنوني صحافي شده، نسخه افتاده و نقص

ندارد. جلد سوخته و طلا كوب. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و زنگار. عده اوراق (484) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1949)

تفسير خلاصه المنهج (1)

(186) تفسير خلاصه المنهج اين نسخه بخط نسخ محمد نام در سال (1118) نوشته شده و از ابتداء كتاب تا آخر تفسير سوره كهف است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (269) صفحه (31) سطر. واقف سپهالار. قطع رحلي بزرگ. طول (37 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1947)

تفسير مجمع البيان (6)

(231) تفسير مجمع البيان اين نسخه مشتمل بر از ابتداء تفسير تا آخر سوره يوسف است، كاتب از خود و سال كتابت نامي نبرده و بخط نسخ تحرير گرديده، ورق اول كتاب افتاده، اول سطر موجود: و كشف الاسرار الاماجعه الشيخ الاجل السعيد ابوجعفر محمد بن الحسن الطوسي. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (388) هر صفحه (35) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (39/5 سانتي متر (عرض (25 سانتي متر (نمره كتابخانه (1961)

تحرير الاحكام

[171] تحرير الاحكام عربي مولف اين كتاب حضرت علامه حلي رحمه الله علیه است 164] ص (355) و يك دوره كامل از طهارت تاديات مسائل فقهيه را مشتمل و از كتب معروفه ميان اماميه مي باشد، مولف آن را " تحرير الاحكام الشرعيه علي مذهب الاماميه " نام گذارده و خود فرموده اند كه در اين كتاب مطالب فرعيه تكليفيه را بدون دليل ذكر نموده و ادله احكام را بكتاب " منتهي المطلب في تحقيق المذهب " خويش كه معروف به منتهي علامه است حواله كرده اند. اين كتاب در سال (1314) در طهران چاپ شده شماره مسائل آن را (40000) نوشته اند {1) {1) و مشتمل بر مقدمه در

تعريف فقه و علم و چهار قاعده است قاعده اول: در عبادات. دوم: در معاملات. سوم: در ايقاعات. چهارم: در احكام. آغاز: الحمد لله المتقدس بكماله عن مشابهه المخلوقات الخ. (458) تحرير الاحكام يا تحرير علامه اين نسخه مجلد اول و مشتمل بر از ابتداء كتاب طهارت تا آخر امر بمعروف و نهي از منكر است، آخرين مطلبي كه نسخه بان خاتمه يافته عبارت مصنف مي باشد كه مشتمل بر اسم و نسب ايشان و سال تاليف آنست، كهنگي نسخه و اسلوب خط اين احتمال را تائيد مي كند در ذيل آخرين سطر نسخه شرحي در سنه (928) يكي از علماء نوشته اند، دو ياد داشت مختصر نيز در همين صفحه بوده آن ها را محو كرده اند، پشت آخرين صفحه شرحي راجع باجماع اماميه در حرمت خمر در جميع شرايع نوشته شده، بيشتر از صفحات كتاب وصالي ولي خطوط آن ضايع نگرديده و هيجده ورق از اول كتاب نو نويس است. جلد تيماجي. كاغذ قديمي. عده اوراق (195) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (24 سانتي متر (عرض (16/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2661). _____ {1} (1 اين شماره در فهرست كتب خطي معارف ج 1 ص (78) نوشته شده ولي پشت نسخه نمره (2561) اين كتابخانه شماره مسائل اين كتاب را (160000) نوشته اند.

دروس

[187] دروس عربي مولف اين كتاب حضرت شهيد اعلي الله مقامه است [165] ص (359) و آن را " الدروس الشرعيه في فقه الاماميه " ناميده و وجه تسميه آن بدين نام اينست كه هر يك از مطالب را در تحت عنوان " درس " ذكر و فروع آن را در ذيل آن مبحث نقل نموده اند و چنان كه خود در ديباچه اشاره فرموده اند تاليف اين شرح پس از كتاب ذكري و بيان مولف بوده و چون دو كتاب مذكور تاليف اين كتاب ناقص مانده و فقط موفق بتاليف (48) كتاب از كتب فقهيه آن شده اند از طهارت تا رهن. عالم فاضل سيد جعفر بن احمد ملحوس حسيني در سال (836) كتب ذيل را از دروس كه

شهيد موفق بتاليف آن ها نگرديده بهمان طرز دروس تاليف و يك دوره فقه را باين كتاب خويش كامل كرده اند و كتب مشتمله اين مجلد اينست: ضمان، عاريه، وديعه. مضاربه، اجاره و كاله، سبق و رمايه، نكاح، طلاق، خلع، مباراه، ايلاء، ظهار، عهد، حدود، قصاص و ديات حاجي نوري رحمه الله علیه در ص (439) ج 3 مستدرك مرقوم فرموده اند كه با تتبع زياد از حالات اين عالم جليل چيزي بدست نيامد ولي از ملاحظه اين قسمت از دروس ايشان علو فهم و تبحر و استقامت راي مولف معلوم مي شود. نسخه اين قسمت از دروس در كتابخانه فاضليه خراسان بخط مولف موجود است. فهرست فاضليه ص 105 سه شرح بر كتاب دروس شهيد را كشف الحجب در ص (333) نام برده ولي دو نسخه آن را در كتابخانه سراغ نداريم يكي شرح دروس تاليف شيخ جوادبن سعيد شاگرد حضرت شيخ بهائي رحمه الله علیه و ديگري شرح دروس ميرزا محمد مهدي بن آيه الله موسوي اصفهاني مشهدي و ديگري شرح آقا حسين خونساري است بنام "مشارق الشموس في شرح الدروس" و اين شرح اخير تا آخر كتاب حج دروس مي باشد و مولف موفق بر شرح باقي كتاب نگرديده و اين قسمت در سال (1311) در طهران چاپ شده است. كتاب دروس شهيد سال (1269) در طهران چاپ گرديده. آغاز: بسمله الحمدلله الذي انطق السنتنا بحمده و الهم قلوبنا شكر رفده الخ. (488) دروس اين نسخه بخط نسخ در سنه (1092) نوشته شده و مشتمل بر از ابتداء طهارت تا قسمتي از كتاب قضاء است، كاتب از خود نام نبرده بر صفحات اوليه كتاب تعليقات و حواشي زياد نوشته شده، فهرست تمام كتب دروس 48 كتاب پشت صفحه اول تحرير گرديده، يادداشت هائي از مالكين سابق اين نسخه نيز بر همين صفحه نگاشته شده، صفحات اوليه كتاب آب ديده ولي خطوط آن ضايع نشده است. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (195) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي - كوچك. طول (26 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2035).

شرح كبير يا رياض المسائل (1)

(570) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه بخط كاتب دو نسخه بعد از اين مي باشد، و در اينجا از خود و سال كتابت نامي نبرده و مشتمل بر كتاب طهارت و كتاب صلوه است، بر كنار بعضي از صفحات حاشيه هائي از مصنف نوشته شده و تصحيح و مقابله گرديده است. جلد چرمي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (306) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (33 سانتي متر (عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (2495).

قرآن تمام

(2) قرآن تمام - اين نسخه بخط ملا عبدالجواد نيريزي است و در سنه (1132) براي امير محمد حسينخان حكومت نيريز نوشته اسم كاتب را از آخر قرآن محو كرده اند شايد بتوان بنام ميرزا احمد نيريزي نمايش داد ولي اعتضاد السلطنه شرحي مبني بر اين كه خط ملا عبدالجواد است و براي نوشتن هر قرآني يكصد تومان ميگرفته پشت ورق اول نوشته اند. در اسم محو شده نيز آثار سرعين عبد و نقطه جيم جواد باقي است. دو صفحه اول در مربعاتي با تذهيب اسامي سور قرآن را نوشته اند. دو صفحه ديگر دعاء شروع بتلاوت را نوشته و اطراف آن را تذهيب كرده اند. دو سر لوح بسيار ممتاز در اول دارد و تمام حواشي آن دو صفحه را تذهيب كرده اند. اسامي سور و تقسيمات قرآن را با طلا نوشته اند و دو صفحه اول سوره بقره را هم تذهيب كرده اند - خط قرآن نسخ بسيار خوب و مجدول بطلا است سوره فلق و ناس در دو صفحه نوشته شده و با دو سر لوح خوب و نقاشي حواشي تزيين شده. صفحه آخر قرآن مشتمل بر دعاء ختم و بيان اينست كه بر حسب امر امير محمد حسين خان در سال مذكور نوشته شده. جلد چرمي عادي. كاغذ ترمه. عده اوراق (258)، صفحه (17) سطر، واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 سانتي متر (عرض 18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1001)

اوراد هفته

[3] اوراد هفته عربي در اين كتاب براي قضاء حوائج آياتي بتفصيل ذيل از قرآن كريم انتخاب شده و طريقه شروع بان را در ابتداء بفارسي ذكر كرده است. مولف و سند روايت اين اوراد نوشته نشده و آن چه در فهرست ها جستجو شد نامي از اين كتاب نديديم - تمام آيات قرآن كه راجع بيكي از موضوعات ذيل است در همان قسمت ضبط شده بدين تفصيل: 1- تحميدات براي روز جمعه. 2- استغفارات براي شنبه. 3- تسبيحات براي يكشنبه. 4 - توكلات براي دوشنبه. 5- تسليمات براي سه شنبه. 6 - تهليلات براي چهارشنبه. 7- آيات مشتمله بر دعوات براي پنجشنبه. قبل از شروع بهر آيه اسم سوره كه در آن است با سرخي نوشته شده و اگر آيه اي از سور كوچك باشد تمام آن را نقل مي كند. آغاز: بسمله طريقه اوارد مخصوص ايام هفته است كه بايد خوانده شود. (28) اوراد هفته - اين نسخه بخط بسيار خوب آقا محمد تويسركاني كه از خوشنويس ها است و براي فرج الله خان نام كه از اعيان آن عصر بوده اند در سال (1224) نوشته شده. جلد روغني گل و بوته دو روي ظريف. كاغذ ترمه. داراي يك سر لوح. صفحات و ميانه سطر ها مذهب و مجدول بطلا است، عده اوراق (107) صفحه (7) سطر. قطع بغلي. واقف سپهسالار طول (12 سانتي متر (عرض (7 سانتي متر (نمره كتابخانه (1110)

تفسير بيضاوي (3)

(153) تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نسخ متوسط در سنه (989) نوشته شده، كاتب نام خود را ننگاشته و مشتمل بر تفسير سوره آل عمران تا آخر قرآنست، بر بعضي از صفحات از طيبي، و مجمع، و حلبي و تبيان مطالبي نوشته شده، اين نسخه با نسخه نمره (156) اين فهرست مشتمل بر تمام تفسير است. جلد چرمي، كاغذ قديمي، عده اوراق (448) صفحه (25) سطر، داراي يك سر لوح، صفحات مجدول بشنجرف و زرنگار، واقف سپهسالار، قطع رحلي، طول (30 سانتي متر (

عرض (22 سانتي متر (نمره كتابخانه (2094)

جمال الصالحين (4)

(38) جمال الصالحين - اين نسخه بخط نستعليق متوسط و ادعيه و زيارات آن بخط نسخ متوسط در سنه (1085) نوشته شده كاتب نامي از خود نبرده است. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. مجدول بسرخي. عده اوراق (235). صفحه (20) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (28 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه 2143).

مجموعه ادعيه و غيره

(113) مجموعه ادعيه و غيره اين نسخه بخط نسخ خوب آقا ابوالقاسم ابن سيد محمد در سنه (1123) رقم گرديده، آقا سيد محمد بن محمد امين كه اباعن جد از جمله دانشمندان و علماي مرتبط بدستگاه سلطنتي بوده، و در مقدمه خود را خانه زاد و نمك پرورده معرفي مي كند، بامر شاه سلطان حسين صفوي ادعيه هر روزه ماه رمضان و ادعيه سحر ها را جمع و تصحيح و بفارسي ترجمه نموده، و در حواشي صفحات مطالبي از ادعيه را شرح فارسي نموده اند. و براي هر روز دو دعا يكي مفصل و ديگري مختصر با يك ديباچه كه حمد و ثناي آن بعربي و بقيه بفارسي مي باشد در يك قسمت نوشته شده، و ادعيه سحر را نيز با ديباچه كه حمد و ستايش آن بتازي و باقي آن بپارسي است در قسمت ديگر قرار داده و در هر دو قسمت تصريح نموده كه اين تصحيح و ترجمه بامر شاه سلطان حسين صفوي بوده و پس از ادعيه سحر دعاء جوشن كبير و پس از آن دعاء افتتاح را با ترجمه فارسي آن ها نوشته اند. داراي يك سر لوح خوب، و دو سر سوره، و مجدول بطلا و زنكار، و دو صفحه اول تذهيب برگ موي، و عنوان ادعيه و ترجمه آن ها با سرخي است و ظاهرا نسخه است كه براي خود شاه سلطان حسين نوشته شده است. جلد ساغري مذهب. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (130) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار قطع وزيري. طول (20

سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2157)

تفسير خلاصه المنهج

[61] تفسير خلاصه المنهج فارسي مولف اين تفسير حضرت ملافتح الله كاشاني است فتح الله بن ملا شكر الله شريف متوفي سنه 988 كه از دانشمندان و علماء عصر سلطنت شاه طهماسب صفوي بوده و در كلام و تفسير دستي توانا داشته و چنان كه از اسم اين كتاب معلوم مي شود آن را از كتاب تفسير بزرك خود " منهج الصادقين " مختصر نموده و در مقدمه نيز بدان تصريح كرده اند و ما قسمتي از آن را كه مبين طرز و كيفيت اين تفسير است ذيلا نقل خواهيم نمود. مولفات ديگر مولف عبارتند از: شرح نهج البلاغه بفارسي و تنبيه الغافلين و تذكره العارفين و ترجمه فارسي كتاب احتجاج طبرسي و تفسير فارسي بزرگ منهج الصادقين و ترجمه فارسي قرآن كريم و تفسير عربي مسمي ب " زبده - التفاسير " كه آن را پس از تاليف تفسير كبير و خلاصه آن در سنه (977) تاليف نموده است. (روضات ص 160 ج 3) مشهور اينست كه حضرت ملا فتح الله سكته كرده بود و بخيال اين كه از دنيا رفته است او را دفن كردند ولي در قبر بهوش آمد در همان جا نذر كرد كه اگر از قبر نجات يافتم كتاب تفسيري تاليف خواهم نمود كفن دزد هائي براي بردن كفن قبر ايشان را شكافتند بان ها صدا زد كه نترسيد من زنده ام و كسانم بخيال اين كه مرده ام مرا بخاك سپرده اند او را بخانه آوردند و كفن دزدان به دست وي توبه كردند كه ديگر اين گونه اعمال ناشايسته ننمايند بدآن ها انعام و خلعت داد و رفتند. صاحب روضات الجنات در ص 165 ج 3 همين حكايت را نسبت بشيخ طبرسي داده و تذكر داده اند كه نسبت بملا فتح الله كاشي نيز داده شده است. اينست قسمتي از مقدمه خلاصه المنهج: و چون بتاييد رباني و توفيق سبحاني تفسير " منهج الصادقين في الزام المخالفين " كه محتوي بر پنج مجلد است و مرتقي بدويست و هشتاد هزار بيت بترتيبي كامل و تاليفي شامل سمت اختتام پذيرفت و بنظر كيميا اثر بعضي از اخوان ديني حفظهم الله عن جميع الملاهي

و المناهي رسيده عز قبول يافت به فاتر فاطر مولف و جامع آن المفتقر الي غفر ان ربه اللطيف سبحاني يعني ابن شكر الله فتح الله شريف كاشاني عفي الله عنهما و اوتي كتابهما بيمينهما رسيد و چون تفسير مذكور منطويست بر حل لغات و تراكيب نحويه و اسرار و نكات عربيه مبتني بر كثره ادله و براهين در بطلان مذاهب مخالفين و رفع شبهات معاندين و اثبات مذهب ائمه اثني عشر و ذكر مذاهب علما و فقها در مسائل كلاميه و فروعيه دين مبين و بيان قصص مطوله و حكايات مفصله امم سابقين و بجهت اين مطالعه آن بر برخي از اهل ايمان كه بجهت شواغل و موانع روزگار از تحصيل علوم و آداب محروم مانده بودند متعسر بلكه معتذر بود و نيز بواسطه كثره قصص و اخبار بعضي از مطالعه آن كلال مي يافتند عنان توجه را بجانب انتخاب آن معطوف ساختند اقتصار بر ترجمه قرآني نموده و در اين ترجمه كه مسمي است بخلاصه المنهج بعد از مطالعه حذف و اضمار و بيان تخصيص و تعميم و حقيقت و مجاز اقوال مشهوره مفسرين در معاني قرآن كه معتمد باشد در مذهب اماميه سمت تحرير خواهد يافت و از اسباب قصص و نزوال انبيا و فضل سوره و ثواب آيات بر وجهي كه منقولست باسانيد صحيحه بطريق خير الكلام ماقل مذكور خواهد گشت و از قراآه معتبره بروايه بكر از عاصم كه در ميان عجم شهرتي عظيم دارد اختصار خواهد رفت و ببعضي كمات كه حفص را با او طريق مخالفه و معني كلام بسبب آن اختلاف تغيير مي يابد اشارتي باو خواهد شد و پيش از شروع در مقصود مقدمه در سلك تحرير مي آيد كه مشتمل باشد بر بيان احاديث و اخباري كه دلالت مي كند بر ترغيب قراءه قرآن و دانستن معاني فرقاني و چون ذكر احاديث ماثوره در اين باب و ترجمه هر يك از آن سر رشته كلام بطول مي كشد از اين جهت اكتفا بمضمون آن نموده مي شود و از الفاظ احاديث كه فارسي زبانان را از آن خطي نيست فرو گذاشته مي رود و منه الاعانه و التوفيق و هو خير معين. مصنف اين كتاب را در دو مجلد ترتيب داده و مشتمل بر (670000) بيت است و در سنه (1284) يكبار در طهران و يك مرتبه در

تبريز چاپ شده است و تاريخ تاليف آن بايستي در سال هاي ميان (982 و 987) بوده باشد {1) {1) آغاز: بسمله حمدي چون كلمات رباني بيغايت شايسته لطيفيست كه از محض. ______ (1} (1} در آخر مجلد چهارم منهج الصادقين چاپ طهران تاريخ

تاليف آن حكايت از خط مصنف سنه (982) نقل شده و صاحب روضات نقل كرده اند كه مولف در مقدمه " زبده التفاسير " تصريح كرده اند كه تاليف آن پس از منهج الصادقين و خلاصه او است بنا بر اين تاليف آن سنه (977) چنانكه فوقا از روضات ص (160 ج 3) نقل شده غلط و بايستي سنه (987) بوده باشد.

حاشيه شيخ جعفر بر شرح لمعه

[182] حاشيه شيخ جعفر بر شرح لمعه عربي مولف اين حاشيه حضرت شيخ جعفر نجفي اصفهاني رحمه الله عليه است قوام الدين شيخ جعفر بن عبدالله بن ابراهيم حويزي اصلا و كمرئي مولدا و اصفهاني رياستا و نجفي مدقنا سنه {1115) (1) {1 كه صاحب روضات درج 1 ص (297) از ايشان بشيخ جعفر قاضي تعبير نموده و در ج 1 ص (149) در تحت عنوان فوق بشرح حال ايشان پرداخته و گويد: از شاگردان محقق سبزواري صاحب ذخيره و آقا حسين محقق خونساري بوده و محقق اخير در اثر سر آمد بودن ايشان بر ساير شاگردان كار هاي مهم را بديشان برگذار و تا آخر عمر مقام رياست و قضاوت و تدريس علوم معقوله و منقوله را در اصفهان دارا بوده و در علم حديث شاگردي ملا محمد تقي مجلسي را نموده و حضرت محمد اكمل پدر آقاي بهبهاني و حاجي محمد اردبيلي مولف " جامع الرواه " و سيد صدر الدين قمي شارح وافيه و ميرزا قوام الدين قزويني از شاگردان و تربيت شدگان محضر اين عالم جليل بوده اند. تاليف كتاب استقلالي از ايشان سراغ نداريم ولي حواشي و تعليقات بسيار مهم و نافع از قلم و بنان اين عالم بزرگ بياد گار مانده از آن جمله همين حاشيه است كه بر كتاب "الروضه البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه" تعليق فرموده، و در اين حاشيه ادله احكام را از كتاب و سنت مفصلا نقل و شرح و بسط لازم را در موارد

خويش داده اند. صاحب روضات در تعريف اين كتاب گويد: اين حاشيه در حدود ده هزار بيت و تعليقي معجب و زيبا است. ولي از اين كه بر تمام شرح لمعه و يا بر بعضي از كتب آنست چيزي ننوشته و صاحب كشف الحجب اين كتاب را نام نبرده و نسخه اي ديگر از اين كتاب را در كتابخانه ها نيافته است و بدست نياوردم كه اين تعليقات تا بر چه كتابي از شرح لمعه است و نسخه نمره (2557) اين كتابخانه كه مشتمل بر حواشي كتاب طهارت تا قسمتي از كتاب احياء موات مي باشد در حدود (10000) بيت كتابت دارد پس بنابر آن چه از روضات نقل گرديد نسخه اين كتابخانه داراي تمام حاشيه اي مي باشد كه از قلم محشي خارج گرديده است. آغاز: بسمله نحمدك يا الهي و نصلي علي نبيك الهادي و آله الهداه و نستعين بك علي الامور و نستقبل اليك الخ. ______ (1} (1} ميرزا قوام الدين قزويني قصيده غرائي در رثاء ايشان بعربي سروده و در روضات ص (149) ج 1 نقل شده و مشتمل بر ماده تاريخ مذكور مي باشد و اين بيت شامل ماده تاريخ است. تاريخ ماقدهانا غاب نجم هدي فالله يهدي بباقي نوره الامما.

زاد المعاد (4)

(60) زاد المعاد - اين نسخه بخط نسخ متوسط محمد قلي نوري در سنه (1200) نوشته شده، و ترجمه دعاء كميل آن را با سرخي نوشته اند، پس از ختم كتاب سه صفحه كاغذ ننوشته بوده كسي دعاي مولاي حضرت سجاده علیه السلام را بر آن ها نوشته ولي باخر نرسانده است. جلد تيماج كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (213) صفحه (19) سطر. قطع وزيري واقف سپهسالار. طول (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (1028)

صحيفه كامله سجاديه (13)

(76) صحيفه كامله سجاديه اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب نوشته شده، و مشتمل بر (54) دعاء اصل و چهارده دعاء ملحقاتست. كاتب و سنه كتابت رقم نشده

عنوان ادعيه اصل را با سفيد آب، و ترجمه آن ها را بخط نستعليق با طلا، و عنوان و ترجمه ملحقات را با سرخي نوشته اند. دآراي يك سر لوح، و دو صفحه مذهب است. جلد ساغري ضربي مذهب. كاغذ خان بالغ. مجدول بطلا. عده اوراق (170) صفحه (9) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (15/5 سانتي متر (عرض (9/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1049)

بحار الانوار (12)

(285) بحار الانوار اين نسخه كتاب طهارت مي باشد كه يك جزء از مجلد هيجدهم بحار است، در سنه (1243) محمدرضاي خونساري بخط نسخ خوب قسمت آخر آن را نوشته اند و از اول كتاب تا آخر مبحث حيض و نفاس بخط صادق بن مسيح خونساري در سال مذكور است. جلد ميشن ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (231) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1774)

شرح كافي ملا خليل يا صافي (5)

(347) شرح كافي ملا خليل صافي اين نسخه را كه مشتمل بر چهار كتاب: طهارت، حيض، جنائز و صلوه مي باشد بخط نستعليق محمد ابراهيم بن محمد لاچين قزويني در سنه (1101) نوشته، حواشي بعضي از صفحات وصالي شده، پشت جلد و بالاي صفحه اول كتاب نوشته اند: " كتاب عين الكافي " مناسبت اين اسم را براي اين كتاب ندانسته و هيچ جا چنين نامي را براي اين كتاب نديده ام. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (327) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1725).

تهذيب الاحكام (15)

(312) تهذيب الاحكام اين نسخه جلد دوم و مشتمل بر كتاب ديون و كفارات تا آخر ديات مي باشد، و بخط نسخ نوشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده،

در كتابخانه بنام جلد دوم من لا يحضره الفقيه ثبت و وقف شده. جلد تيماجي. كاغذ نباتي. عده اوراق (322) صفحه (32) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (39 سانتي متر (عرض (27 سانتي متر (نمره كتابخانه (1882)

قرآن تمام

(5) قرآن تمام اين نسخه را بخط نسخ خوب در سنه (1096) محمد اشرف نوشته مجدول با طلا و متن از حاشيه مجزي ولي با كمال استادي و مهارت صحافي شده كه بدقت زياد معلوم مي شود - رموز قرائتي و اسامي سور با سرخي نوشته شده تقسيمات قرآن را با طلا در حاشيه نوشته اند - بعضي از صفحات صحافي شده و خطوط ضايع شده را هم اصلاح كرده اند. جلد چرمي ضربي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (306). صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار قطع بغلي (طول 22 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (1004)

تفسير جواهر التفسير

[51] تفسير جواهر التفسير فارسي مولف اين تفسير حضرت ملا حسين كاشفي است [47] و تاليف آن بر حسب اشاره و دستور نظام الدين امير شير علي امير و حاكم هرات بوده، در سال (890) مطابق لفظ فيض از تاليف جلد اول آن فراغت يافته، چنان كه در مقدمه جلد دوم نوشته اند بنا داشته كه اين كتاب را در چهار جلد تاليف نمايند ولي بموجب شرحي كه در مقدمه تفسير مواهب عليه خود مرقوم داشته اند چون مجلد اول طولاني شد و از نظر عالي امير گذشت و ببهترين طرزي پذيرفته در گاه شد براي اين كه تا اختتام تاليف آن حضرتش محروم از فيوضات كامه نباشند مختصري را تاليف و آن را مواهب عليه نام نهاد. اين كه بنام " تفسير حسيني " نيز خوانده مي شود. پس از آن يعني در سال (892) شروع بتاليف جلد دوم جواهر نمود اما موفق باتمام آن نگشته نسخه ئي كه در اين كتابخانه مي باشد تا تفسير آيه (81) از سوره نساء است. مولف فهرست رضويه گويد: كاشفي بيش از قسمتي از سوره نساء را موفق

بتفسير نشده و اجل او در رسيده در آخر نسخه كاملي كه يكي از دوستان دارند و در سنه (983) نوشته شده پس از تفسير آيه (84) كاتب چنين نوشته: و الحمدلله الذي هو مدبر الامور و عالم المكنون و المزبور، و چون حضرت مصنف اين تفسير را باين جا رسانيد ختم حيوه نموده داعي حق را اجابت فرمود اسكنه الله فراد يس الجنان و چنان كه خود وي در مقدمه فرموده، نام اين تفسير را " جواهر التفسير لتحفه الامير " گذارده است صاحب كشف الظنون در ج 1 ص (408) گويد: جواهر التفسير لتحفه الامير فارسي و مشتمل بر تفسير زهراوين {1) {1) است، مولف آن ملاحسين بن عي كاشفي واعظ متوفي سنه ({906) (2) {2 مي باشد، و در ابتداء تفسير بيست و دو عملي كه مربوط و متعلق بتفسير است در چهار فصل ذكر نموده و تفسير و تاويل و ديگر مطالب راجعه بايات را بيان مي كند. كاشفي پيش از شروع بتفسير چنان كه كشف الظنون بيان نمود مقدمات علم تفسير را در چهار اصل بتفصيل ذيل تنظيم كرده: اصل اول: در فضائل قرآن و اسامي آن و مباحث حدوث و قدم و تكليم و سماع در چهار عنوان. اصل دوم: در بيان جامعيت قرآن و چگونگي انشعاب علوم از آن در پنج عنوان. اصل سوم: در ذكر الفاظي كه ميان مفسرين متداول است در هشت عنوان. اصل چهارم: در مطالب متفرقه كه شناختن آن ها لازم است در شش عنوان طرز اين تفسير آنست كه پس از اتمام مقدمات مذكوره كه راستي مشتمل بر مطالب و تحقيقات عاليه است و شايد بدين جامعي تا كنون در اين موضوع چيز نوشته نشده شروع بتفسير آيات مي كند بدين گونه كه ترجمه فارسي آيات را كلمه بكلمه پرداخته و اخباري كه در آن موضوع و مطلب وارد شده نقل و عقائد خود را هم ضمنا بيان مي كند و باشعار بزرگان زياد استشهاد كرده و مطالب عرفاني دارد. اين تفسير به طريقه عامه و اهل سنت است. و سوره حمد را هم خيلي مفصل تفسير و شرح نموده و تقريبا كليه اين تفسير مشتمل بر (51450) بيت است. آغاز: بسمله بندء و الله عليم حكيم، زينت فاتحه هر كتاب و زيور خاتمه هر خطاب جز بابه ثناي رب الارباب الخ. ______ (1}

(1} زهرا و آن اسم سوره بقره و آل عمرانست قاموس ص (183) و اوي اين عبارات معلوم مي شود كه صاحب كشف الظنون فقط مجلد اول اين كتاب را خبر داشته و مطلع نبوده كه مولف قسمتي از مجلد دوم را نيز تاليف كرده اند. (2} (2} سال وفات ايشان را (906 و 910) نوشته اند بقرائني ما قول دوم را ترجيح داده ايم.

كافي يا جامع كافي (14)

(382) كافي چند كتاب از فروغ اين نسخه را بخط نسخ خيلي خوب حبيب الله بن عطاء الله حسني در شيراز سنه (972) نوشته اند، در سنه (1079) نظام الدين محمد بن محمد فاضل آن را با نسخ عديده مقابله و تصحيح كرده اند، كلمات افتاده متن و نسخه بدل ها و حواشي زياد بامضاء م ق ر،ك، س،12،ع ا، م م ن م ن، ق، م ح ق ي، و ب ه. در حاشيه صفحات نوشته شده، معاني لغات مشگله را از كتب معتبره لغت نيز در حاشيه نقل كرده اند، بمناسبت عباراتي از مسالك و ذكري و حبل المتقين در حاشيه نقل شده، داراي دو سر لوح ممتاز قديمي است يكي در اول كتاب طهارت و بر آن نوشته شده: كتاب الطهاره وديگري اول كتاب صيام و بر آن نوشته شده: المجلد الرابع من كتاب الكافي. اين نسخه مشتمل بر كتب ذيل است: كتاب طهارت، حيض، جنائز، صلوه، زكوه صيام، حج و جهاد. جلد چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. مجدول بطلا و زرنگار و شنجرف. عده اوراق (434) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (28 1/2 سانتي متر(عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1712).

خلاصه الاذكار (1)

(43) خلاصه الاذكار - اين نسخه را بخط نسخ خوب نوشته اند كاتب اسم خود و سال كتابت را ننگاشته ولي ظاهرا در قرن يازدهم نوشته شده. عناوين و فصول با شنجرف رقم شده و چند ورق را وصالي كرده اند. جلد تيماج مشكي. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (119) صفحه (14) سطر. قطع ربعي واقف سپهسالار - طول (16/5

سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1271)

قرآن تمام

(10) قرآن تمام - اين نسخه را در سنه (1042) شعبان نام بخط نسخ متوسط نوشته اسامي سور با طلا و تقسيمات قرآني را با سرخي نوشته اند. جلد چرمي، كاغذ سمرقندي، جدول باطلا عده اوراق (172) صفحه (25) سطر. قطع بغلي كوچك. واقف سپهسالار. طول (10/5 سانتي متر (عرض (7 سانتي متر (نمره كتابخانه (1010)

تحفه الزائر

[4] تحفه الزائر فارسي اين كتاب تاليف علامه مجلسي محمد باقر بن محمد تقي بن مقصود علي ({1037 - 1111) (1) {1 است كه از علماء بزرگ اسلام و پيشوايان مهم مذهب شيعه اند. مولفات ايشان بسيار و از آن جمله بحار الانوار و مرآت العقول در شرح اصول كافي و زاد المعاد و شرح تهذيب و تذكره الائمه و كتب تاريخي و اخلاقي و فقهي و كلامي بفارسي و عربي مي باشد. طريقه اخباري داشته و در نظر شاه سليمان و شاه سلطان حسين صفوي عظمت و مقام فوق العاده دارا بوده و مقام شيخ الاسلامي داشته و امام جمعه اصفهان نيز بوده اند. اين كتاب در ماه صفر (1085) تاليف گرديده و مشتمل است بر ديباچه اي در سبب تاليف كتاب و مقدمه اي در آداب سفر و دوازده باب در طريقه زيارت پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم و ائمه معصومين علیهم السلام و اولاد ايشان و ادعيه ماثوره از ايشان و خاتمه در آداب ملاقات اشخاصي كه از زيارت برگشته اند. در ايران و هندوستان مكرر چاپ شده. _______ (1} (1} لولو البحرين ص (40)

تفسير معالم التنزيل - تفسير فراء نيز گويند

[78] تفسير معالم التنزيل عربي مولف اين تفسير فراء بغوي است ابومحمد حسين بن مسعود بن محمد معروف بفراء بغوي متوفي سنه 510 يا 516 و ملقب به محي السنه كه از فقهاء بزرگ اسلام و از علماء مذهب شافعيه و زهاد قرن پنجم بوده

اند. ترجمه شرحي را كه ابن خلكان در ذيل نام ايشان نوشته چون بيان جامعي است در اين جا نقل مي كنيم: در ياي بي پاياني در علوم بود در فقه شاگرد قاضي حسين بن محمد كه سابقا شرح حال او گذشت بوده، تفسير كلام الله را تصنيف نموده، مشكلات احاديث نبويه را حل كرده و بتدريس و روايت احاديث اشتغال داشته و از خصوصيات او اين بوده كه هيچ گاه بدون وضوء درس نمي گفته و كتب زيادي تاليف نموده كه از آن ها تهذيب در فقه و كتاب شرح السنه در حديث، و معالم التنزيل در تفسير قرآن كريم، و مصابيح و جمع بين اخبار صحيح مسلم و بخاري و غير از اين ها است. در ماه شوال سنه (510) در مرو روز وفات يافته و پهلوي استادش قاضي حسين در مقبره طالقاني بخاك سپرده شده و قبر او مشهور است رحمه الله عليه و در كتاب " فوائد الشفريه " تاليف شيخ حافظ زكي الدين عبدالعظيم منذري ديدم كه وي در سنه (516) وفات يافته و اين را از خط او نقل مي كنم و خدا دانا است. و او وي نقل شده كه زن وي بمردازتر كه او چيزي نپذيرفت و گويند كه بنان تهي قناعت مي نمود از آن تجاوز كرد و با روغن مي خورد. و فراء كسي را گويند كه پوستين دوزد يا خريد و فروش آن نمايد. و بغوي بفتح باء يكنقطه و غين نقطه دار و پس از آن و او اين نسبتي است بيكي از شهر هاي خراسان كه ميان مرو و هرات است و آن رابغ و غشور بفتح باء يك نقطه و سكون غين نقطه دار و ضمه شين و پس از آن واو ساكنه و پس از آن راء و اين نسبت شاذ و بر خلاف اصل است چنان كه سمعاني در كتاب الانساب گفته است انتهي. (ابن خلكان ص 145 ج 1) در تاليف اين تفسير چنان كه خود نيز تصريح كرده اند بتفاسير سابقين مراجعه مي نموده و از آن ها در اين كتاب نقل مي كند و قبل از شروع بتفسير سند روايت مفسرين را نقل كرده پس از آن سه فصل بتفصيل ذيل مشتمل بر اخباري از پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم نيز قبل از شروع بتفسير سوره فاتحه آورده است فصل اول: در فضيلت قرآن و تعليم آن. فصل دوم: در فضيلت خواندن قرآن. فصل سوم: در وعيد آنان كه قرآن را بدون علم و اطلاع تفسير مي كنند. طرز تفسير سور قرآن

در اين تفسير آنست كه يك يك از آيات را ذكر نموده و الفاظ آن را بالفاظ سهل تري تفسير كرده و بمناسبت اخباري راجع بايات نقل شده و در هر يك از كلمات كه قراء اختلاف كرده اند آن را بيان نموده و مطالب تاريخي را هم ذكر كرده اند. اين كتاب در ايران و

هندوستان و مصر چاپ شده و آن را تفسير فراء نيز گويند. آغاز: بسمله {1) {1) الحمدلله ذي العظمه و الكبر ياء و العزه و البقاء. _______ (1} (1} در نسخه ذيل پيش از شروع باصل كتاب بعد از بسمله نوشته شده: اخبرنا شيخ الامام القاضي مجد الدين ابو المجد محمد بن الامام ابي عبدالله حسين بن احمد القزويني المعروف بالقاضي بدمشق المحروس و ذلك في جمادي الاخري سنه اثنين و عشرين و ستماء قبل له اخبرك الامام عمده الدين ابو منصور محمد بن اسمعيل بن محمد صفد الطوسي و انت مسمع فاقربه قال شيخ الامام الزاعد ظهير الدين محي السنه قدره الامه امام لائمه ابو محمد الحسين بن مسعود البغوي المعروف بالفراء رضي الله عنه الحمد لله ذي المعظمه الخ.

تفسير جوامع الجامع

ه تشيع و امامي بودن خود را بگوش جامعه اسلامي مي رسانيده اند بهر حال هيچ يك از اين دو عالم بزرگ در سال (561) وفات نكرده چرا كه وفات طوسي چنان كه پيش در فصل ادعيه گذشت بسال (461) بوده و وفات طبرسي چنان كه فوقا نوشته شده در سال (548) بوده است و اشتباه راجع باين كه " جوامع الجامع " مختصر كشاف است پيش گذشت و سال تاليف آن سنه (542) است نه سال (562).

رياض السالكين يا شرح صحيفه (2)

(53) شرح صحيفه - اين نسخه نيز بخط نسخ متوسط احمد بن محمد حسن در سنه (1265) نوشته شده، جلد دوم و مشتمل بر شرح دعاء بيست و هشتم تا دعاء پنجاه و چهارم آخرين دعاء صحيفه است. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (209) صفحه (32) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (31 سانتي متر(

عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1037).

قسمتي از اصول بي نام

[287] قسمتي از اصول بي نام عربي اين قسمت مشتمل بر پاره اي از مطالب مباحث الفاظ اصول فقه مي باشد و در كمال ايجاز و اختصار و بلاغت و فصاحت تاليف گرديده، با مطالعه آن مولف را نتوانستيم شناخت ولي بقرينه اين كه نسخه ظاهرا در اوائل قرن سيزدهم هجري نگارش يافته و در حواشي بسياري از صفحات آن ذيل تقريرات و بيانات مولف بنام: منه سلمه الله. و: من افادات سيد الاستاد مد ظله حين الدرس. تحرير گرديده محتمل است كه از مولفات حضرت سيد مجاهد متوفي سنه (1242) مذكور در ص (534) اين فهرست رحمه الله عليه و قسمتي از كتاب " مفاتيح الاصول " ايشان بوده باشد، بدبختانه نسخه اي از اين مولفه را نيافته كه با آن تطبيق نمايم پاره از عبارات آن را در اين جا براي نمونه انشاء كتاب مي آورم و آن اينست: المقام الثاني في انه علي خلاف الاصل لا ريب في ذلك لما يحتاج اليه الاشتراك من تعدد - الوضع الموقوف علي تصور المعاني و تعيينها و جعل اللفظ بازاء كل منها و الاصل في ذلك كله العدم مع ان الظاهر الحاق الفرد بالاعم الاغلب الملائم لغرض الحكيم في وضع اللغات للتفاهم من دون تكلف فكان مخالفا للاصل [بجميع] و المناقشه في غلبه غيره باشتراك الافعال كلها فالماضي بين الخبر و الانشاء و المضارع بين الحال و الاستقبال و الامر بين الوجوب و الندب و اكثر الحروف بين معانيها المعروفه [كثير]من الاسماء مجازفه ظاهره الخ. (715) قسمتي از اصول بي نام اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر مبحث دوم از مباحث الفاظ مبحث مشترك تا پاره اي از مبحث حقيقت و مجاز می باشد، حاشيه هائي از مولف و تقريرات ايشان بقلم يكي از شاگردانشان و منظومه ملا محسن كرمانشاهاني در اصول كه در همين فصل از آن نام خواهيم برد در (23) صفحه نوشته شده مي باشد و آغاز نسخه اينست. البحث الثاني في المشترك و هو ما وضع لمعنيين او اكثر لكل معني

بوضع علي حده و لو من واضعين او اكثر الخ. و انجام نسخه اين است: فجوابه ان المراد عدم الصحه عرفا علي الاطلاق و صحته كذلك من دون نصب قرينه فانك اذا وجدت اهل العرف يمنعون خصوصيات ديگر به نسخه نمره (687) اين فهرست و نمره (855) كتابخانه مراجعه گردد.

دعاء كميل (3)

(50) دعا كميل - اين نسخه را بخط نسخ بسيار خوب ميرزا احمد نيريزي در سنه (1139) براي آقا ميرزا محمد علي كه از علماء آن عصر بوده اند در اصفهان نگاشته وقبل از شروع بدعاء مقدمه كه مرحوم مجلسي در زادالمعاد برآن نوشته اند تحرير شده، داراي يك سر لوح خوب، صفحات مجدول و سطور مزين بطلا است. ترجمه فارسي دعا را با سرخي نوشته اند. جلد تيماج وسط ترمه. كاغذ خان بالغ.عده اوراق (22) صفحه (9) سطر. (6) ورق ننوشته مجدول در آخر دارد قطع بياضي. واقف سپهسالار طول (22 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (995)

شرح ارشاد يا تنقيح البيان (1)

(527) شرح ارشاد يا تنقيح البيان اين نسخه مجلد اول اين كتاب است و از قرائن چنين بر مي ايد كه خط مولف مي باشد و بخط نسخ متوسط نوشته شده، بر بعضي از سطور صفحات خط كشيده شده و مطالب ديگري كه انسب از مطالب اوليه بوده در حاشيه تحرير گرديده و اين نيز مويد آن است كه خط مولف باشد، پشت صفحه اول شرحي عربي در سنه (1255) بخط يكي از علماء كه سجع مهرشان تلك حجتنا اتيناها ابراهيم مي باشد در تقريظ اين كتاب و تعريف از مولف آن نگاشته شده و مي رساند كه تا آن سال موفق بتاليف ديگر مجلدات آن نشده بوده اند و صاحب تقريظ را نشناختيم. جلد مقوائي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (271) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2483).

شرح اصول كافي آخوند ملاصدرا

[121] شرح اصول كافي آخوند ملاصدرا عربي مولف اين كتاب حضرت آخوند ملاصدرا است ص 87]40] و اين كتاب شرح كتاب عقل و جهل و علم و توحيد و حجه كافي است. شارح تمام احاديث كتب مذكوره را با سلسله سند آن نقل و در ذيل آن شرح روات و نوع روايت را ذكر پس از آن شروع بشرح حديث بتفصيل و بياني شافي و وافي كرده اند. اين كتاب از آثار بسيار خوب و مفيد مولف مي باشد و در طهران پيش از سال (1284) بانضمام " كتاب مفاتيح الغيب " مولف چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي جل عن مطارح اضواء الفكر جلاله. انجام: و اما بيان صيروره الذوات الكامله الانسانيه خزائن علم الله تعالي فيحتاج الي اصلين شريفين بل بحرين عظيمين من بحار علوم المكاشفه..

مجموعه سور و ادعيه

(91) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، جاي اسم كاتب و سنه كتابت و نام ادعيه گذارده شده ولي ننوشته اند و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1- سوره مباركه يس 2 - دعاء كميل 3- دعاء: احمد لله الذي اطبع فشكر. 4 - دعاء الحمد لله جبار السموات. 5 - دعاء: الحمد لله الواحد القهار. 6 - دعاء الحمدلله الكريم الوهاب 7 - دعاء: الحمد لله اللطيف الخبير. 8 - دعاء: الحمدلله الواحد المنان. 9 - دعاء: الحمد لله القاهر في عزته. 10 - اللهم اني اصبحت اشهدك و كفي بك شهيدا. 11 - دعاء: يا من اظهر الجميل. 12 - دعاء استغفار: استغفر الله الذي لا اله الا هو الحي القيوم. 13 - چند آيه از قرآن كريم. 14 - دعاء: اعوذ بعزه الله و اعوذ بقدره الله، 15 - دعائي كه با تربت بمريض داده مي شود. 16 دعاء براي شفاء مريض هاي سخت و شرح آن. 17 - دعاء ديدن ماه نو. آخرين سطر اين مجموعه اينست: حسن: مهدي علیه السلام داراي يك سر لوح، و دو صفحه اول تذهيب كامل شده. مجدول بطلا و سرخي است، و جاي اسم هر دعاء تذهيب شده. جلد ساغري قرمز. كاغذ متن و

حاشيه خان بالغ.عده اوراق (266) صفحه (9) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1122)

شرح ارشاد الاذهان

[202] شرح ارشاد الاذهان عربي اين كتاب شرح مزجي بر ارشاد الاذهان مي باشد و مشتمل براقوال مهمه در مسئله و عبارات كتب معتبره و پاره اي از اخبار راجعه بمباحث كتابست، از مولف نامي در اين قسمت كه ذيلا از آن نام مي بريم نيست ولي معلوم است كه مولف در قرن دوازدهم بوده چرا كه از مفاتيح فيض متوفي سنه (1092) و كفايه سبزواري متوفي سنه (1090) نقل هائي دارد طرز انشاء كتاب اين احتمال را ايجاد نموده كه اين شرح از آقاي بهبهاني مذكور در ص ([ 389)] 129] باشد ولي در كتب رجال و سير شرح كتاب ارشاد بايشان نسبت داده نشده و اين شرح از جمله (21) شرح ارشادي كه در ص (75) ج1 فهرست معارف نام برده شده نيست و محتمل است كه مولف فقط بشرح نظر سوم از كتاب صلوه ارشاد كه در لواحق است و مشتمل بر احكام خلل كه از مباحث مهمه اين كتابست پرداخته و باقي كتابرا شرح نكرده باشد و بنابراين نيز ممكن است كه اين شرح يكي از رسائل آقاي بهبهاني بوده باشد. آغاز: بسمله قال العلامه الشيخ الاعظم جمال المله و الدين الحسن بن المطهر الحلي نور الله مرقده في كتابه المسمي بالارشاد النظر الثالث في اللواحق و فيه مقاصد، جمع مقصد و هو اسم لما يطلب فيه المسائل المتحده في النوع المختلفه في الصنف الخ. (526) شرح ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و كتابت آن نا تمام مانده و مشتمل بر شرح نظر سوم از كتاب صلوه تا مسائل راجعه به سهو در عدد ركعات نماز مي باشد و آخرين سطر نسخه اين است: و كان يقول هما المرغمتان فاجاب عنه في التهذيب بانه شاذ رساله اي در وجوب نفسي و غيري طهارت كه در همين فصل ص (420) از او نام برديم پس از اين نسخه بخط كاتب همين نسخه نگاشته شده است و در سنه (1279) داخل كتابخانه اعتضاديه شده و پشت صفحه اول

يادداشت گرديده است. جلد ميشن مذهب. كاغذ سمر قندي. عده اوراق تمام (59) اوراق اين نسخه (25) صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (21/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2487).

تفسير تبيان ابوالبقاء عكبري - تبيان ابوالبقاء

[44] تفسير تبيان ابوالبقاء عكبري عربي اين تفسير تاليف ابوالبقاء رضي الله عنه است عبدالله بن حسين بن عبدالله عكبري نحوي حنبلي بغدادي (616 - 538) كه از بزرگان علم و ادب و فقه و اصول و سرامد دانشمندان عصر خويش و از شاگردان ابوالبركات بن نجاح بوده اند. در بچكي در اثر آبله از چشم نابينا شد ولي بجاي آن خداوند حكيم نعمت حافظه و درك را بيش از اندازه بدو كرامت فرموده، گويند چون مي خواست در علمي كتاب تصنيف كند كتب راجعه بان را برايش مي خواندند پس از آن مطالب خود را انشاء نمودي تا بنويسند. تاليفات متعدد از ايشان باقي مانده و بعضي از آن ها كه از جمله اين كتاب است مكرر در ايران و مصر چاپ شده و شرحي بر ديوان متنبي نوشته و آن را " التبيان في شرح الديوان " نام گذارده و در مصر بچاپ رسيده. وي گويد كه جمعي از شافعيه پيش من آمدند كه بيا مذهب ما را بپذير تدريس نحو و لغه مدرسه نظاميه را بتو برگذار خواهيم كرد بدان ها گفتم كه اگر مرا بر پا نگاه داريد و باندازه طلا بر سر من افشايند كه در ميان آن ها پنهان گردم از مذهب حنبلي برنخواهم گشت. اين تفسير را چنان كه خود در مقدمه فرموده مختص باعراب كلمات قرآن و وجوه قرائات آن ها قرار داده و آن را " التبيان في اعراب القرآن " و " اعراب ابوالبقاء " و " املاء ما من به الرحمن من وجوه الاعراب و القرائات في جميع القرآن " گويند. در مصر مكرر و در طهران سنه (1274)چاپ شده است. آغاز: بسمله، رب يسروا عن، الحمدلله الذي وفقنا لحفظ كتابه و وقفنا علي الجليل من حكمه و احكامه و آدابه. انجام: فقيل هو عطف علي ذي الوسواس اي من شر القبيلين و قيل هو معطوف علي الجنه و الحمدلله رب العالمين و صلي الله علي محمد و آله اجمعين،

هذا آخر كتاب التبيان في تفسير القرآن. صاحب كشف الظنون تفسير ديگري را بابو البقا نسبت داده و گويد كه اين تفسير غير از "اعراب" او است ج 1 ص (160) (305) تبيان ابوالبقاء اين نسخه تمام بخط نسخ ابو محمد بن هبه الله در سنه (659) نگاشته

شده، اوراق زيادي از آن افتاده بوده بعضي را بخط نستعليق و بعضي را بخط نسخ نوشته اند و مسلما اين قسمت نو نويس هم قبل از قرن يازدهم بوده، پاره از اوران آن هم وصالي شده. جلد چرمي ضربي، كاغذ حنائي، عده اوراق (206) مختلف السطور، واقف سپهسالار. قطع رحلي، طول (24/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2063)

اربعين شيخ بهائي (3)

(264) اربعين شيخ بهائي اين نسخه نستعليق بد خطي است، و صفحه اول كتاب و چندين ورق از آخر كتاب افتاده است. اولين سطر موجود اينست: و بد فان الفقير الي الله الغني بهاء الدين محمد العاملي. و آخرين سطر موجود از شرح حديث سي و هفتم اينست: او مساويا العمل الخالص الذي لا تريد ان يمدحك عليه احد الا الله. جلد تيماج. كاغذ حنائي. عده اوراق (166) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1802)

تفسير مواهب عليه (7)

(247) تفسير مواهب عليه اين نسخه نستعليق بد خطي است، كاتب و سنه كتابت در اثر افتادن ورق آخر معلوم نيست، اول و آخر كتاب افتاده دارد، اول موجود و قد افلح اليوم من استعلي آيه 68 سوره طه و آخر موجود و ما ادراك ما ليله القدر آيه دوم از سوره قدر مي باشد. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (365) هر صفحه (25) سطر، واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1942)

تفسير سوره توحيد برسي

[62] تفسير سوره توحيد برسي عربي اين تفسير تاليف شيخ. رجب برسي است رجب بن محمد بن رجب حافظ برسي {1) {1) كه از علماء شيعه اماميه بوده و بقرينه معاصر بودن با علماء اوائل قرن نهم هجري چون فاضل مقداد و مير سيد شريف و تفتازاني و تصريح بتاريخ تاليف بعضي از كتب خود معلوم مي شود در قرن نهم بوده اند و كتبي از ايشان در اين فهرست ذكر خواهد شد. مولفات ايشان زياد و در حق ائمه اثني عشر علیهم السلام بينهايت معتقداتي داشته كه بدين سبب او را غالي و از غلاه مي دانند. در كتبش ميل بتصوف زياد كرده است صاحب روضات مولفات و شرح حال ايشان را مفصلا در صفحات (214 و 285 و 286) نوشته اند. سوره توحيد را باختصار در يكصد و سي بيت موافق اصطلاحات حكمي تفسير نموده، چند سطر آن را براي نمونه ذكر مي كنيم: فصل و قوله احد مبالغه في الوحده لان الواحد مقول علي ما تحته بالتشكيك و الاحد المطلق لا يقبل القسمه حسا و لا عقلا فهو اله واحد من جميع الوجوه و انه غني عن الكثره من الاجناس و الفصول و سائر وجوه التشبيه فانه سبحانه هو هو لذاته. آغاز: بسمله الحمدلله رب العزه و الكبر ياء و الصلوه علي سيد اهل الارض و السماء. انجام: و بيان المراد هو انه لو كان متحيزا لكان مركبا و مولفا و هو محال فكونه متحيزا محال. ______ (1} (1} برسي منسوب ب برس بضم با وسكون راوسين است و بعضي بكسر با نيز خوانده اند و برس نام قريه ايست ميان حله و كوفه. از روضات بنقل از قاموس و مجمع البحرين.

حاشيه آقا جمال بر شرح لمعه (1)

(476) حاشيه آقا جمال بر شرح لمعه اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، آخر كتاب افتاده و مشتمل بر از ابتداء حاشيه تا قسمتي از حواشي بر احكام ميت است و آخرين سطر موجود نسخه اين است: قال مضي صاحب لنا يسئل ابا عبدالله علیه السلام عن المرئه تموت مع رجال ليس منهم ذو محرم. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني عده اوراق (164) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (

عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2559).

حاشيه سلطان بر معالم الاصول (1)

(680) حاشيه سلطان بر معالم اين نسخه را بخط نستعليق در سنه (1227) آقا سيد نصر الله استرابادي كه از علماء آن عصر بوده اند نوشته و كتاب النافع يوم الحشر في شرح باب الحادي عشر ور ساله نان و حلواي شيخ بهائي و رساله مختصري راجع به جوهر و عرض از ملاحمزه نام نيز ضميمه اين كتاب است. جلد مستعمل. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (78) اوراق كليه نسخه (147) صفحه (17) سطر. واقف سپهسالار قطع ربعي. طول (16/5 سانتي متر (عرض (10/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (859).

مفتاح الفلاح (7)

(132) مفتاح الفلاح اين نسخه بخط نسخ متوسط نوشته شده، از اول و آخر آن اوراقي افتاده كاتب و سال كتابت لذا معلوم نشد. اول سطر موجود: القدر الي آخرها ثم قال امنت بالله وحده لا شريك له. آخر سطر موجود: و ياتي بها العابد عاريه عن الكلال خاليه عن الفتور و الملا مقرونه. جلد چرمي. كاغذ حنائي. عده اوراق (101) صفحه (12) سطر. واقف سپهسالار. قطع و زيري. طول (19 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2186)

انتصار الشيعه

(454) انتصار الشيعه اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده، كاتب نام خود و سال كتابت و عنوان مطالب كتاب را ننگاشته و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر وصايا است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (262) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (21 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (2302).

تفسير سوره توحيد برسي (1)

(190 و 191) دو نسخه از اين كتاب در كتابخانه مدرسه است يكي ضميمه مجموعه كه تحت نمره (1790) در كتابخانه ضبط شده و ديگري ضميمه مشارق الانوار نمره (1788) كتابخانه است خصوصيات هر يك بدان نمره ها مراجعه شود.

رياض السالكين يا شرح صحيفه (3)

(54) شرح صحيفه - اين نسخه جلد اول و محمد تقي خوانساري بخط نسخ متوسط در سال (1264) نوشته و مشتمل بر شرح (27) دعاء صحيفه است، جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (211) صفحه (31) سطر. قطع رحلي واقف سپهسالار. طول (30 سانتي متر (عرض (20/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1038).

ترجمه قطبشاهي (2)

(292) ترجمه قطبشاهي اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب نام خود و سال كتابت را ننگاشته، دو ورق پيش از آخرين ورق كه مشتمل بر شرح حديث سي و نهم و چهلم بوده افتاده، نسخه قديمي و چندين ورق از اول و آخر كتاب وصالي شده است. جلد تيماج. كاغذ حنائي. عده اوراق (216) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27/5 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (1795)

شرح مختصر النافع يا كشف الرموز

[219] شرح مختصر النافع يا كشف الرموز عربي اين كتاب چنان كه ذيلا بيايد جز شرح خود محقق كه موسوم به " معتبر " و شرح بركتاب طهارت تا اواخر كتاب حج مي باشد نخستين شرح بر كتاب مختصر النافع حضرت محقق حلي رحمه الله علیه است كه در همين فصل آن را ذكر خواهيم نمود و شارح آن حضرت عز الدين آبي رحمه الله است عز الدين حسن بن ابي طالب يوسفي آبي ({1) {1) از اين عالم جليل در كتب رجال و سير جز در روضات در ضمن اسامي شاگردان حضرت محقق شرح حال و تفصيلي

نيافتم و با اين كه آن چه ايشان نگاشته اند شرح كامل نيست بهتر آن ديدم كه در اين جا فقط بترجمه آن شرح بپردازم و آن اينست: و از جمله شاگردان ايشان شيخ كامل و فقيه عاقل عزالدين حسن بن ابيطالب يوسفي آبي مولف كشف الرموز در شرح نافع است و ايشان اند كه بحر العلوم رحمه الله علیه در حق شان گفته اند ايشان نخستين كس اند كه بشرح نافع پرداخته و در آن تحقيقات كامله نموده و در فقه دستي توانا داشته و اصحاب چون شهيد و سيوري بنقل اقوال ايشان پرداخته و از ايشان به " آبي " و " ابن الربيب " و " شارح النافع " و " تلميذ المحقق " تعبير مي كنند شهرت اين مرد نسبت بفضل شان بسيار كم و دانش ايشان بيشتر از نام و نقل شان است، كتابش نيكو و مشتمل بر فوائد بي شماري با ذكر اقوال و ادله احكام بر سبيل ايجاز است، فقط از ابوالفضائل سيد بن طاوس نقل روايت نموه، با شيخ و استاد خود حضرت محقق مخالفت ها و مباحثات در بسياري از مسائل دارد و ايشان اختيار مذهب مضايقه در قضاء نموده و حكم بحرمت نماز جمعه در زمان غيبت كرده و در ارث زن از خانه و سائر ابنيه چون حمام و كاروانسرا و دكان و غيره اگر چه مرد از آن زن داراي اولادهم باشد قائل شده كه ارث نمي برد اين مسئله از مسائل مهمه فقهيه است و مورد نظر علماء اسلام بوده و حضرت شهيد چنان كه در آخر فصل دوم از كتاب ارث شرح لمعه نقل نموده رساله اي در اين موضوع تاليف كرده اند. مولف و در نزد من از اين كتاب كشف الرموز نسخه كهنه ايست و در آخر آن تصريح شده كه در ماه رمضان سال (672) از تاليف آن فراغت يافته است انتهي. كلمه انتهي در روضات است و مي فهماند كه تا اين جا نقل از بحر العلوم بوده. بر مختصر النافع شروح زياد نوشته شده يكي "كشف الرموز" همين كتاب و ديگري " معتبر " از خود محقق و شرحي از شيخ طريحي صاحب مجمع البحرين متوفي سنه (1085) بنام " الضياء اللامع في شرح مختصر النافع " و ديگري از ابن فهد حلي متوفي سنه (841) بنام " المهذب البارع في شرح مختصر النافع " و آن را خود مختصر نموده و نسخه آن كه بنام " مقتصر من شرح المختصر " مي باشد در

كتابخانه رضويه موجود است (ج 2 ص 135) و ديگري از سيد نور الدين علي بن الحسين عاملي متوفي سنه (1068) بنام " غرر الجامع " و شرح صغير و شرح كبير كه در ص (461 و 470) آن را نموديم و ديگر شرح صاحب مدارك است كه از آن در ذيل شرح ارشاد مجمع الفائده در ص (442) ياد نموديم. آغاز: بسمله يقول العبد الضعيف الراجي عفو ربه الحسن بن ابي طالب اليوسفي الابي حمدا لمنعم او تحميدا لا بنعمته الخ. (597) شرح مختصر النافع يا كشف الرموز اين نسخه كه مشتمل بر شرح تمام مختصر النافع است آن را در سنه (1248) محمد قاسم بن حسنقلي سير جاني بخط نسخ نوشته است، ورق اول و دوم محتاج وصالي است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (152) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2268). ______ {1} (1) روضات ص (146) در اوآخر صفحه. و در سائر كتب سير چون خلاصه علامه و مجالس المومنين و غيره نام و شرح حالي از ايشان نيافتيم. و آيه شهر كوچكي نزديك ساوه بوده است.

روضه المتقين (3)

(332) روضه المتقين اين نسخه بخط نسخ محمد بن محمد هاشم نوشته شده، سال كتابت رقم نگرديده و شرح مجلد سوم است. ورق آخر كتاب وصالي شده. فهرست مطالب و ابواب اين مجلد را در دو صفحه اول نسخه نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (299) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (24/5 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1890).

قواعد الاحكام يا قواعد علامه (6)

(613 و 614) قواعد الاحكام يا قواعد علامه اين نسخه جلد اول است و بخط نسخ سيد محسن حسيني در سنه (1053) نوشته شده در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي از شيخ علي و ايضاح و غيره نگاشته شده قبل از شروع باصل كتاب شرح

خطبه قواعد كه از تاليفات فخر المحققين پسر مولف اعلي الله مقامهما است و موسوم بجامع الفوائد مي باشد بخط نستعليق در سنه (1102) نوشته شده. جامع الفوائد را در ص (379) شرح داده ايم جلد چرمي كهنه. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (274) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (26 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2227).

من لا يحضره الفقيه (9)

(419) من لا يحضره الفقيه اين نسخه را محمد صالح بن ابوالفتوح اصفهاني در سنه (1124) بخط نسخ نوشته، و مشتمل بر جزء سوم و چهارم كتابست از كتاب قضاء تا آخر كتاب غير از اسانيد فقيه. جلد تيماجي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (206) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (25 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (1879).

حاشيه آقا جمال بر شرح لمعه (2)

(477) حاشيه آقا جمال بر شرح لمعه اين نسخه بخط نسخ نوشته شده كاتب و سنه كتابت معلوم نيست و مشتمل بر سه ربع از حواشي كتاب صلوه مي باشد از ابتداء كتاب تا ذكر اقوال راجعه بتكفير و دو ورق در وسط كاغذ ننوشته دارد كه براي نوشتن اوراق افتاده گذارده اند و از آخر آن هم نيز اوراقي افتاده است. جلد مقوا. كاغذ فرنگي آبي و سفيد. عده اوراق (166) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2556).

كافي يا جامع كافي (7)

(375) كافي اصول اين نسخه مشتمل بر اصول كافي است و بخط نسخ سر الله نام شيرازي در سنه (1172) نوشته شده، در بعضي از حواشي صفحات حاشيه هاي مختصر و معاني لغات مشكله را نوشته اند، وسط دو ورق اين نسخه پاره شده. جلد چرمي ضربي. كاغذ دولت آبادي. مجدول بشنجرف. عده اوراق (35) صفحه (25)

سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1703).

ترجمه عيون اخبار الرضا علیه السلام- ترجمه عيون اخبار الرضا علیه السلام

[103] ترجمه عيون اخبار الرضا علیه السلام فارسي آقاي محمد صالح قزويني رحمه الله علیه ص 222]102] در سنه (1075) در مشهد مقدس حضرت رضا عليه السلام كتب " عيون اخبار الرضا " را كه شرح آن در همين فصل مذكور خواهد شد جمله بجمله ترجمه بفارسي معمولي بسيار شيرين و لطيف نموده و از ترجمه تجاوز نكرده اند جز اين كه ديباچه از انشاء خويش بدو افزوده و آن را " بركات المشهد المقدس " نام گذارده و هر جا كه عبارت خبري بنحو ديگر نقل شده باشد در حاشيه بدان اشاره مي نمايند، زياراتي را كه در آخر كتاب بوده عينا نقل و بترجمه آن ها نپرداخته اند. صاحب روضات در ذيل شرح حال حضرت عبدالعظيم ص 358 ترجمه عيون اخبار الرضا و اكمال الدين و امالي صدوق و خصال و كتب ديگر از اخبار را بسيد محمد بن سيد اسد الله امامي اصفهاني شاگرد حضرت استاد الكل خونساري كه از نواده هاي حضرت عبدالعظيم بوده اند در تحت عنوان " هشت بهشت " نسبت داده و گويد شفاء و اشارات ابوعلي سينا را نيز بفارسي ترجمه كرده اند. آغاز: - پس از بسمله و حمد و صلوات كه پارسي ممزوج با عربي است: و بعد مي گويد فقير حقير محمد صالح بن محمد باقر قزويني كه اين ترجمه كتاب مستطاب عيون اخبار الرضا عليه السلام حسب الامر بعضي از دوستان نوشته شد بعباراتي واضح الخ. انجام: و بر خود بعهد و قسم لازم كردم كه از اين مشهد تا زنده ام جدا نشوم و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و الصلوه و السلام علي نبيه و حبيبه محمد المصطفي و آله و عترته مصابيح الدجي و سلم تسليما كثيرا. (290) ترجمه عيون اخبار الرضا علیه السلام اين نسخه بخط نستعليق خيلي خوب نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت در آخر هر دو جلد كتاب كه در اين مجلد است نامي نبرده، ولي در حاشيه باب (34) در ضمن تذكري كه

داده است چنين از خود معرفي مي كند: مضيع اين اوراق نصير كثير التقصير الخ. در حاشيه صفحات حاشيه هائي از مترجم محترم بامضاء منه نوشته شده، از قرينه خط و كاغذ و اين كه حواشي را بدون كلمه ترحيم ذكر نموده معلوم مي شود كه نسخه در زمان خود مترجم نوشته شده. جلد تيماجي. كاغذ خان بالغ. مجدول بزنگار و شنجرف. عده اوراق (410) صفحه (17) سطر واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (22 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (1923)

تذكره الفقهاء (3)

(461) تذكره الفقهاء اين نسخه بخط نسخ خوب باقر نام قمي مي باشد و مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه است در سنه (1094) نوشته شده قبل از شروع بكتاب فهرست ابواب و مطالب آن با ذكر نمره اوراقي كه در آن ها واقع شده نگاشته اند، بر مقدمه كه بر اين فهرست نوشته شده سال تحرير آن (1039) ضبط گرديده و در آخر آن كاتب خود را ابن عبدالصمد محمد زكي معرفي كرده است، عبارتي از مرحوم ميرداماد رحمه الله علیه بفارسي راجع ببعضي از مطالب فقهي قبل از فهرست نقل شده است. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (210) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (34 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (2458).

صحيح بخاري يا الجامع الصحيح

[128] صحيح بخاري يا الجامع الصحيح عربي اين كتاب يكي از صحاح سته معتبره نزد اهل سنت و عامه مي باشد و مولف آن بخاري است ابو عبدالله محمد بن ابي الحسن اسمعيل بن ابراهيم بن مغيره بن الاحنف يزذبه البخاري ({194 - 256) (1) {1 كه از علماء بزرگ حديث بوده و اين كتاب را چنان كه خود گفته اند از ميان ششصد هزار حديث در شانزده سال جمع آوري و در تهيه آن دقت كامل نموده ولي بسياري از اخبار خوارج را در اين كتاب نقل كرده و چنان كه روضات در ص 160 ج 4 از حاكم بن بيع نيشابوري كه از علماء عامه است نقل نموده، قاضي بخارا از او سئوال نمود چرا

در اين كتاب خود صحيح بخاري از خوارج نقل روايت كرده اي جواب داد زيرا كه آن ها را ثقه مي دانم، بدين سبب قاضي او را تا زنده بود در حبس داشت. در اثر بغض و عداوتي كه باهل بيت عليهم اسلام داشته حتي يك حديث از حضرت صادق و حضرت رضا عليهما السلام نقل ننموده و معاصر با حضرت رضا علیه السلام بوده و اخبار راجعه بغيدرخم را كه متفق عليه بين تمام فرق مسلمين است و امام فخر رازي گويد كه روايات راجعه بغدير خم بطريق متعدده بمن رسيده، و اخبار راجع بفضائل اهل بيت را روايت ننموده و آيه تطهير را كه در فضيلت ايشان نازل شده و تمام مفسرين اجماع بدان كرده اند منكر شده و بدين علل اين كتاب مورد توجه مخالفين ما اماميه گرديده ولي با همه اين ها در همين كتاب ادله و براهين قاطعه بر افضيلت امير المومنين علي بن ابيطالب عليه السلام بر ساير صحابه و اثبات بر حق بودن مذهب شيعه اماميه درج شده و خداوند بدست خود او ادله بر رد عقائد آن ها را ثبت و علماء اماميه در كتب خود بدان ها اشاره فرموده اند. صاحب كشف الظنون راجع باين كتاب در مجلد اول كتاب خود از ص (362 تا 372) بيست از ده صفحه شرح و بسط داده و شراح آن را نام برده است. اين كتاب در هندوستان و بولاق و مصر و اسلامبول و اروپا چاپ هاي متعدد شده و ده جلد از مولفات ديگر بخاري نيز چاپ شده است (معجم المطبوعات ص 535 و 536). آغاز: بسمله باب كيف كان بدء الوحي الي رسول الله صلي الله عليه و سلم الخ. (352) صحيح بخاري اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر جزء سوم از هجرت پيغمبر صلی الله علیه و اله و سلم تا دعاء رفع و باء است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده ولي در حاشيه آخرين صفحه آن چندين اجازه روايتي كه يكي از آن ها در سنه (649) و ديگري در سال (651) نوشته شده مي باشد، كتابت نسخه ظاهرا در اوايل قرن ششم گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (234) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (27/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1739). _______ {1} (1 ابن خلكان در ص 456 در ذيل شرح

حال بخاري چنين گويد: در نام جدش اختلاف است بعضي گفته اند " يزذبه " بفتح الياء المثناه من تحتها و سكون الزاء و كسر الذال المعجمه و بعدها باء الموحده ثم هاء ساكنه مي باشد و ابونصر بن ماكولا در كتاب الاكمال گفته است نام وي " يزدزبه " بدال و زاء و باء معجمه بواحده است و ديگران گويند كه اين جد مجوسي بود و بر همان دين مرد و اولين كس كه اسلام آورده " مغيره " بود و در جا هاي ديگر نام اين شخص را " يزذ به الاحنف "ديده ام شايد " يزذبه " احنف الرجل بوده است احنف الرجل كسي است كه با پشت پاه راه رود و يا كجي در پاي او باشد، قاموس.

كافي يا جامع كافي (18)

(386) كافي چند كتاب از فروع اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، در اين قسمت موجود نامي از كاتب و آثاري از سنه كتابت نيست و مشتمل بر قسمتي از كتاب طهارت يازده صفحه در اول نسخه و چهل و هشت صفحه در آخر كتاب صلوه، زكوه، صوم و قسمتي از حج تا چند سطر از باب دخول كعبه مي باشد، حاشيه هاي مختصري در بعضي از صفحات در حاشيه آن ها در بيان مطالب متن و معني لغات آن نوشته شده و نسخه قديمي است. جلد ميشن. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (282) صفحه (21) سطر. قطع خشتي. واقف سپهسالار. طول (24/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (1716).

مختصر النافع (3)

(628) مختصر النافع اين نسخه كه مشتمل بر تمام كتاب مي باشد بخط نسخ نوشته شده، كاتب آن سال كتابت را چنين رقم نموده است: (سنه 119) ولي مسلما صفري كه در مرتبه آحاد يا عشرات يا مات بوده گذارده نشده پشت صفحه اول كتاب فهرست (45) كتاب از كتب فقهيه كه اين كتاب مشتمل بر آن ها است نوشته شده و بر صفحات اوليه كتاب حاشيه هائي نگاشته اند. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (119) صفحه (10) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (14/5

سانتي متر (نمره كتابخانه (2269).

فصول (1)

(709) فصول اين نسخه بخط نسخ حسن بن عبدالهدي المراغي در سنه (1257) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتابست، فهرست مطالب مندرجه را بر ورقي كه قبل از ورق اول مي باشد نگاشته اند جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (297) صفحه (31) سطر. واقف سپهسالار قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (952).

عيون الحكم و المواعظ (1)

(364) عيون الحكم اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده و در سنه (1079) محمد هادي نام مقابله شدن آن را نوشته اند و مطالبي كه از متن افتاده در حاشيه نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (285) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري كوچك. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (1785).

اربعين شيخ بهائي (2)

(263) اربعين شيخ بهائي اين نسخه بخط نسخ هادي نام نوشته شده، سنه كتابت را از آخر كتاب محو كرده اند شايد بنام خط مولف خوانده شود ولي مسلما پس از وفات شيخ آن را نوشته اند. جلد چرمي. كاغذ نباتي. عده اوراق (139) صفحه (22) سطر. قطع وزيري. واقف سپهسالار. طول (25 سانتي متر (عرض (13 سانتي متر (نمره كتابخانه (1800)

تفسير و جيز واحدي

[83] تفسير و جيز واحدي عربي مولف اين تفسير واحدي است ابوالحسن علي بن احمد بن محمد بن علي الواحدي النيشابوري متوفي سنه ({468 (1) {1 كه از علماء و مفسرين و ادباء قرن پنجم هجري بوده اند. در نظر خواجه نظام الملك

موقعيتي داشته و سال ها بتحصيل علوم و فنون و تدريس و افاضه مشغول بوده طبع شعر نيز داشته و اشعار خوبي سروده و مولفاتي از ايشان بيادگار مانده از آن جمله سه كتاب در تفسير بنام بسيط و وسيط و وجيز و شرحي بر اسماء الحسني و كتابي بنام اسباب النزول و كتابي در نفي تحريف از قرآن كريم و كتابي در غزوات و شرحي بر ديوان مبتني است. {2) {2) چنان كه در مقدمه اين كتاب تصريح كرده اند تاليف اين كتاب در بين تاليف كتاب بزرگ ايشان بوده و چون همت عمومي را قاصر از مطالعه و استفاده از آن كتاب مفصل ديده و جمعي هم خواهش تاليف تفسير مختصري از ايشان كرده و بدان اصرار مي كرده اند اين تفسير را كه در حقيقت تبديل كلمات مشكله قرآن است بالفاظ سهل و آساني تا آنان كه چندان فضيلتي ندارند از آن نيز بهره مند گردند تاليف و آيات را عموما مطابق راي ابن عباس رضي الله عنه يا آنان كه در درجه و مقام ايشان اند تفسير كرده است. اين تفسير در سنه (1305) در مصر حاشيه تفسير "المنير لمعالم التنزيل " چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الكريم بالائه العظيم بكبريائه الخ. انجام: كانه امر ان يستعيذ من شر الجن و من شر الناس. (249) تفسير و جيز واحدي اين نسخه بخط نسخ در سنه (757) نوشته شده، كاتب اسم خود را رقم نكرده، ورق اول كتاب كه مشتمل بر قسمتي از مقدمه بوده افتاده، اولين سطر صفحه دوم اين است: فافتو بغير علم فضلوا و اضلوا صدق صلي الله عليه اين نسخه در كتابخانه بنام " تفسير واحدي " ثبت شده است. جلد تيماج. كاغذ حنائي. عده اوراق (340) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي طول (25/5 سانتي متر (عرض (18/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((2062) ______ {1} (1 روضات ص 484 ج 3. - ابن خلكان ص 333 ج 1 - معجم المطبوعات ص (1905. {2} (2 شرح ديوان متنبي و تفسير و جيز و اسباب النزول از كتب مولف چاپ شده است.

تهذيب الاحكام (11)

(308) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده و مشتمل بر ابتداء

كتاب تا آخر كتاب صلوه است. سال كتابت را كاتب در آخر نسخه هشتم ذيحجه سنه (109) نوشته ولي چنان كه از كيفيت نسخه پيداست بايستي (1009) يا (1090) بوده باشد و پشت ورق اول مطالبي راجع باخبار نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (349) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2429)

فوايد حائريه يا فوايد عتيقه

[285] فوايد حائريه يا فوايد عتيقه عربي مولف اين كتاب حضرت آقاي بهبهاني رحمه الله عليه است [179] ص (389) و مشتمل بر (126) فائده و قاعده از فوائد و قواعد اصوليه مي باشد و در حدود (1500) بيت كتابت دارد و كتاب " تنقيح المقاصد " مذكور در ص (561) شرح بر ملخص اين فوائد است. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين حمدا لا يقوي علي احصائه الا هو الخ انجام: و الله هو الهادي الي الطريقه و لا يحصل الهداي الا بارشاده و توفيقه و هو حسبي و نعم الوكيل (713) فوايد حائريه يا فوائد عتيقه اين نسخه را بخط نسخ در سال (1252) محمد باقر گلپايگاني با چندين رساله ذيل از آقاي بهبهاني رحمه الله علیه نوشته و اسامي آن ها از اين قرار است: فوائد عتيقه، فوائد جديده، رساله در اجتهاد و تقليد، اصل طهاره، رد بر اشاعره، جبر و اختيار، جمع بين اخبار، رساله در اجماع، رساله در رويت در آخرت، رساله در قياس، رساله در استصحاب، رساله در اصل برائه، رساله در اصل صحت و فساد در معاملات، رساله در عبادت جاهل، رساله در علم رجال و رساله در معامله محاباتي تمام اين رسائل در تحت نمره (907) در اين كتابخانه ضبط گرديده است.

شرح كافي ملا خليل يا صافي (6)

(348) شرح كافي ملا خليل صافي اين نسخه را در سنه (1073) آقا علي نام بخط نستعليق نوشته، حواشي تمام صفحات را موريانه سوراخ كرده ولي خطوط ضايع نشده و مشتمل بر شرح كتاب صلوه است. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده

اوراق (194) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (29 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1727).

تفسير صافي (10)

(204) تفسير صافي اين نسخه كامل را علي مراد تنكابني در سنه (1233) بخط نسخ متوسط تحرير نموده. جلد چرمي كهنه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (400) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (33/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2026)

تفسير كشاف

[72] تفسير كشاف عربي مولف اين تفسير حضرت جار الله علامه زمخشري است ابوالقاسم محمود بن عمر خوارزمي زمخشري (1) {1} (467 - 538) كه از علماء بزرگ اسلام و سر آمد ادباء و محدثين و مفسرين عامه بوده اند. شهرت مولف و اين تفسير بحديست كه ما را مستغني از بياني در اطراف آن ها نموده و در زمان مولف شهرتي بسزا يافته و مورد نظر اهل دقت و نظر بوده و چنان كه گذشت حضرت طبرسي كه معاصر با مولف بوده اند پس از مطالعه كشاف كتابي بنام " الكاف الشاف عن كتاب الكشاب " تاليف فرموده اند. حواشي و تعليقات و شروح زياد بر كشاف نوشته شده بسياري از آن ها را مولف كشف الظنون در ج 2 ص (309 تا 316) آورده اند. طرز اين تفسير آنست كه قسمت هائي از آيات قرآن را ذكر و خصوصيات نحوي و صرفي و لغوي و معاني بياني و قرائتي و شان نزول و ديگر خصوصيات آن را بيان نموده و بر سر تفسير قسمت ديگر مي رود و بهمان نحو مذكور پيش مي رود تا قرآن كريم باخر مي رسيد و بمناسبت باشعار و امثال بزرگان اهل ادب كه قول آن ها حجت است استشهاد نموده. با كمال جرئت توان گفت كه اين تفسير يكي از تفاسير جامع بسيار خوب و در درجه اول از اهميت است. تصريح بتاريخ تاليف اين كتاب را بدست نياورديم اما مولف در مقدمه گفته اند كه تاليف آن باندازه خلافت ابي بكر دو سال و سه ماه و ده روز ({1})

{2) طول كشيده و مولف خود گويد بايستي سي سال طول كشيد و اين مدت كم معجزه مجاورت حرم مكه معظمه است. ولي بقرينه اين كه مولف در مقدمه آورده اند كه: در وقتي اين كتاب را تاليف نمودم كه بطرف سال هائي از عمر مي روم كه عرب آن را " دقاقه الرقاب " مي گويد. معلوم مي شود كه در سال (527) چنان كه در كشف الظنون نيز ثبت شده از تاليف آن كتاب فراغت يافته و پس از تاليف آن يازده سال در قيد حيات بوده. و اصحاب سير نوشته اند كه از حرم مطهر مكه معظمه بطرف وطن خود خوارزم مراجعت كرده و در جرجانيه كه قصبه خوارزم و بر كنار رود جيحون است وفات كرده اند. مولف را مولفات ديگري است كه هر يك در فن خود انگشت نما است و از آن ها بعضي را در اين جا نقل مي كنيم: الفائق در تفسير حديث، اساس البلاغه در لغت، مفصل و انموزج در نحو، مستقصي در امثال عرب، مقدمه الادب، ديوان رسائل، ديوان شعر، رئوس المسائل در فقه، المنهاج در اصول، شرح ابيات الكتاب سيبويه، اطباق الذهب در مواعظ و خطب، اعجب العجب، شرح لاميه العرب، الجبال و الامكنه و المياه و نوابغ الكلم. كتاب كشاف مكرر چاپ شده است. دوازده كتاب از تاليفات مولف چاپ شده و بعضي از آن ها بزبان هاي اروپائي نيز ترجمه گرديده بمعجم المطبوعات ص (975) مراجعه شود آغاز: بسمله الحمدلله الذي انزل القرآن كلاما مولفا منظما و نزله بحسب المصالح منجما. _______ (1} (1} زمخشري منسوب بقريه زمخشري است كه قريه از قراء خوارزم مي باشد. معجم البلدان (2} (1} مروج الذهب ج 1 ص (412)

كفايه الاحكام (1)

(619) كفايه الاحكام اين نسخه را بخط نسخ خوب جعفر بن محمد رفيع نوشته اند و مشتمل بر كتاب طهارت تا كتاب ميراث مي باشد و كاتب از سال كتابت نام نبرده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (210) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (31 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه

(2265).

المجتني من الدعاء المجتبي

[26] المجتني من الدعاء المجتبي عربي اين كتاب كه از نام آن موضوعش معلوم مي شود تاليف حضرت سيد بن طاووس. {1) {1)رحمه الله عليه است رضي الدين ابوالقاسم علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن احمد بن محمد بن احمد بن محمد بن الطاوس العلوي الحسيني (664 -581) كه از علماء و زهاد اسلام و معاريف فرقه اماميه اند مي باشد، داراي ذوقي كامل و طبعي لطيف بوده و اشتعاري از ايشان مانده است. مولفات زياد در فقه و ادعيه و عبادات دارند، مشهورترين آن ها: اقبال و مهج الدعوات و مصباح الزائر و جناح المسافر در سه جلد و الطرائف في مذاهب الطوائف و الملهوف علي قتلي الطفوف، و كتب زياد ديگر در فقه و اجازات و غيره است. {1) {2) قبل از ورود هلا كوخان در بغداد بوده و مدتي از آن جا مهاجرت كرده و در حله و نجف اشرف مسكن گزيده اند، و پس از ورود مغول و تصرف بغداد باز بدان جا آمده و " نقيب العلويين " شده اند. مطالب اين كتاب را از كتب مختلفه و جا هاي متفرق جمع آوري كرده و پيش از ذكر آن ها ما خذش را متذكر شده اند و تقريبا مشتمل بر (992) بيت است. آغاز: بسمله {2) {3) احمد الله جل جلاله بحسب ما يهديني اليه و يقويني عليه. انجام: و بفضلك عمن سواك ياحي يا قيوم و الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين. ______ (1} (1} اين عالم جيل و برادر بزرگوارش حضرت احمد بن طاوس، و برادر زاده ايشان سيد عبد الكريم بن احمد بن موسي بن طاوس را " ابن طاوس " نامند. در جلد دوم امل الامل ص (75) و منتهي المقال ص (357) نوشته شده كه مشهور و معروف به "ابن طاوس " احمد است ولي علي و عبدالكريم برادر و پسر ايشان بدين كنيه نيز ناميده مي شوند. ولي مشهور در زمان ما بدين نام علي بن موسي مولف اقبال و ملهوف و مهج الدعوات است (2} (1} امل الامل جلد 2 ص (55) و روضات ص (392 و 393 و 394 و 395) شرح حال و

مولفات ايشان را مفصلا ذكر كرده اند (3} (2} در نسخ موجوده قيل از احمدالله عباراتي است كه از مولف نيست ولي نويسنده آن شناخته نشده و در اين جا ان ها را نقل مي كنم: بسمله يقول مولانا السيد المرحوم شرف آل الرسول النقيب الظاهر المعظم اوحد الدهر و فريد العصر الزاهد العابد ذو الفضائل الجمه و الماثر الجميله رضي الدين ركن الاسلام و المسلمين ابوالقاسم علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن محمد الطاوس العلوي الفاطمي قدس الله روحه و اسكن الرحمه رخامه ضريحه احمد الله جل جلاله الخ.

حديث فضل بن سهل ذو الرياستين

[114] حديث فضل بن سهل ذو الرياستين عربي اين رساله چنان كه رواه نقل كرده اند عبارت است از بياناتي كه حضرت علي بن موسي الرضا عليه و علي آبائه الصلوه و السلام در موقعي كه فضل بن سهل ذو الرياستين از طرف مامون خليفه عباسي خدمت آن حضرت شرفياب و عرض نمود مامون استدعا نموده كه اصل و پايه دين را از توحيد و حلال و حرام و واجبات و مستحبات جمع نموده و مرحمت فرما، آن حضرت فورا دوات و قلم خواسته اين رساله را كه در حدود (90) بيت است انشاء فرمودند. و در سال (1329) پس از كتاب نخبه فيض چاپ سنگي شده است. آغاز: بسمله اول الفرائض شهاده ان لا اله الا الله وحده لا شريك له انجام: و الاصرار علي الصغائر من الذنوب و السلام علي من اتبع الهدي. (324) حديث فضل بن سهل از حضرت رضا علیه السلام اين نسخه بخط نسخ محمد حسين بن محمد القزويني در سنه (1029) نوشته شده. عده اوراق آن (8) ورق و ضميمه كتاب نمره (2552) كتابخانه مي باشد، و خصوصيات ديگر نسخه بدان نمره مراجعه شود.

العزيز في شرح الوجيز

[221] العزيز في شرح الوجيز عربي اين كتاب يكي از شروح كتاب وجيز حضرت حجه الاسلام محمد غزالي رضي الله عنه (متوفي سنه 505) مي باشد كه يكي

از بزرگان علماء اسلام و مفاخر شافعيه بوده اند، ايشان را سه كتاب در فروع بنام كبير و وسيط و وجيز است و چنان كه در كشف الظنون ج 2 ص (629) مسطور است بيش از هفتاد شرح بر اين كتاب نوشته اند و نام بسياري از آن ها را برده است. يكي از آن ها همين شرح است كه مولف آن را "العزيز في شرح الوجيز " نام نهاده و چهار مجلد مي باشد و در نزد عامه مشهور بشرح كبير است و سبكي در طبقات الشافعيه ص 119 جزء (5) نوشته اند: بعضي چون معتقدند كه نام عزيز را جز بر قرآن كريم نبايد گذارد اين كتاب

را " فتح العزيز في شرح الوجيز " نامند و خود شارح باختصار اين شرح پرداخته اند. و در كشف الظنون ص 629 ج 2 مسطور است كه اين كتاب طرف توجه بسياري از بزرگان شده و كتبي در انتخاب از آن و ذكر روايات موجوده در آن تاليف گرديده است. مولف العزيز حضرت امام رافعي رضي الله عنه است ابوالقاسم عبدالكريم بن محمد بن عبدالكريم بن فضل بن حسن قزويني متوفي سنه {623) (1) {1 كه از بزرگان علماء شافعيه اند، مولفات ايشان را سبكي يكي همين شرح و ديگري شرح صغير و جيز و محرر و شرح مسند شافعي و ترتيب و امالي الشارحه علي مفردات الفاتحه اين كتاب مشتمل بر سي مجلس است و در آن احاديثي كه از مشايخ خود راجع بسوره فاتحه شنيده نقل كرده اند و كتاب الايجاز في اخطار الحجاز و كتاب المحمود در فقه دانسته است سبكي گويد كه اين كتاب تمام نشده و شنيده ام كه تا اواسط صلوه آن هشت مجلد شده است و در زهد و تقوي و اطلاع بر تفسير و حديث و اصول و فقه در عصر خويش اشتهار كامل داشته و بافاده و افاضه مشغول بوده اند. آغاز: احمد الله الحق ذا الجلال و الاكرام و اصلي علي رسوله محمد خير الانام و اسلم عليه و علي آله و اصحابه افضل الصلوه و السلام الخ ______ (1} (1} طبقات الشافعيه سبكي جزء پنجم ص (119) كشف الظنون ج 2 ص (629).

دعاء مشلول و دعاء كميل

[17] دعاء مشلول و دعاء كميل عربي دعاء مشلول نيز از ادعيه منسوبه بحضرت

امير المومنين علي بن ابي طالب عليه السلام است و در صحيفه علويه نوشته شده. (51) دعاء مشلول و كميل اين نسخه را براي اعتضاد السلطنه بخط نسخ بسيار خوب ميرزا آقا خان متخلص به پرتو در سنه (1265) نوشته و داراي يك سر لوح و ميان سطر ها و دو صفحه اول تذهيب شده. جلد تيماج وسط ترمه. كاغذ خان بالغ. عده اوراق (26) صفحه (8) سطر. قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار. طول (21 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (988)

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (7)

(722) قوانين اين نسخه مشتمل بر هر دو جلد كتاب است و در سنه (1241) هر دو قسمت آن نوشته شده، ولي مجلد اول بخط نستعليق و دوم نسخ و قسمتي از اين قسمت نيز نستعليق است و فهرست مطالب كتاب بر سه ورق قبل از شروع بكتاب نوشته اند. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (305) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (921).

عوائد الايام (2)

(707) عوائد الايام اين نسخه بخط نسخ بسيار بد در سنه (1263) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است ولي نه مبحث از اول كتاب بخط نستتعليق خوب نوشته شده و فهرست مطالب كتاب و مطالب متفرقه اي را كاتب بقيه آن بر دو ورق اول نسخه نوشته است. جلد تيماجي كاغذ فرنگي. عده اوراق (195) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي بزرگ. طول (22 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (850).

شرح لمعه يا الروضه البهيه (12)

(592) شرح لمعه اين نسخه مجلد دوم و بخط نسخ محمد بن محمد اشرف در سنه (1017) نوشته شده تصحيح و مقابله گرديد، كلمات افتاده متن در حاشيه نوشته

شده، در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از محشين معروف است. جلد تيماجي مستعمل. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (225) صفحه (21) سطر واقف سپهسالار قطع خشتي بزرگ طول (24/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2571).

حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي (1)

(176) حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي - اين نسخه را بخط نستعليق متوسط در سنه (1071) شكر الله ابن محمد تقي استرابادي نوشته است. جلد تيماج. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (129) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2101)

تفسير بيضاوي (4)

(154) تفسير بيضاوي اين نسخه كامل رابخط نستعليق خوب پير محمد در سال (1095) نگاشته اند، صفحه اول تذهيب شده و داراي يك سر لوح است و صفحه اول سوره مريم نيز مذهب است و آيات با سرخي نوشته شده حواشي متعدد از كشاف، و مختصر شهابي، و مدارك، و صحاح و بدون امضاء بر صفحات تحرير گرديده. جلد چرمي مينا شده، كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (680) صفحه (21) سطر. مجدول بطلا و زنگار. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (28 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2091)

غايه الوصول يا شرح لب الاصول - غايه الوصول

ده، كاتب اسم خود رانوشته بوده آن را محو كرده اند، ورق اول كتاب كه مشتمل بر چندين سطر از ديباچه كتاب بوده افتاده و نخستين سطر آن اين است: كما في قطع و قطع الحمد لله الذي وفقنا اي خلق فينا قدره الخ. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي عده اوراق (177) صفحه (22) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (915). ______ {1} (1) سينكي منسوب به

سينكه از توابع شرقي مصر است معجم المطبوعات. (2} (2} معجم المطبوعات ص ((483). {3} (3 وفيات مذكوره را از صفحات (77 و 278 و 1143) معجم المطبوعات نقل نموديم.

ارشاد الاذهان (7)

(450) ارشاد الاذهان اين نسخه بخط نسخ تحرير گرديده، تقريبا چهار ورق از آخر آن از كتاب ديات افتاده و بدين جهت سال تحرير و نام نويسنده معلوم نيست، ابتداي كتاب فهرست مباحث را نوشته اند بر ورق اول نسخه شرحي كه سطور آن غير مرتب است در اقسام آب ها و موجبات غسل و اقسام آن و واجبات تيمم نگارش يافته، عنوان مطالب كتاب با سرخي نوشته شده و در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هاي مختصري نگاشته شده و آخرين سطر موجود نسخه اين است: من ماكول اللحم او غيره مما يقع عليه الزكوه ضمن الارش و ليس. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (280) صفحه (14) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري باريك. طول (25 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2474).

شرح شرايع يا مطالع الانوار (3)

(560) شرح شرايع يا مطالع الانوار اين نسخه مجلد سوم و بخط نسخ محمد مهدي بن محمد طاهر خونساري در سنه (1234) نوشته شده و مشتمل بر مبحث قواطع الصلوه تا مبحث عدالت كه جزء شرائط امام جماعت است مي باشد. پس از ختم كتاب بر روي دو صفحه اشعاري از كاتب در تاريخ تاليف كتاب نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (173) صفحه (30) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2276).

فقه استدلالي امامي

[224] فقه استدلالي امامي عربي نسخه ذيل مشتمل بر كتاب طهارت تا قسمتي از ميراث است و داراي ديباچه و مقدمه نيست، مولف در آخر هيچ يك از كتب از

طهارت تا ميراث نامي از خود نبرده و نام كتاب هم با تتبع زياد معلوم نشد، گذشته از نقل اخبار راجعه بفروع بنقل اقوال علماء اماميه از كتب معروفه آن ها پرداخته و نام علماء سابق تا صاحب مدارك متوفي سنه (1009) در آن مكرر ديده مي شود و در كتاب نكاح درمبحث رضاع گويد: و به كان يفتي شيخنا محمد بن الحسن رحمه الله علیه الخ. و ظاهر اينست كه محمد بن حسن، شيخ حر عاملي متوفي سنه (1104) باشد بنا بر اين مولف از علماء قرن يازدهم هجري بودهو چنان كه از آخرين عبارت نسخه معلوم مي شود بيش از اين اندازه از اين كتاب بدست نيامده است براي شناساندن كامل پاره اي از كتاب را در اين جا مي آوريم و آن اينست: كتاب التجاره و فيه مقاصد الاول في المقدمات و فيه فصول الاول في استحباب التجاره لا نعلم خلافا في جواز طلب الرزق بالمعاش في الحلال قال الله تعالي فامشوا في مناكبها و كلوا من رزقه. و عن ابي عبدالله علیه السلام في الصحيح في قول الله عزوجل ربنا آتنا في الدنيا حسنه و في الاخره حسنه و قنا عذاب النار قال رضوان الله و الجنه في الاخره و السعه في الرزق و المعاش و حسن الخلق في الدنيا. و عن ابي عبدالله علیه السلام نعم العون الدنيا علي الاخره. و عن رسول الله ص نعم العون علي تقوي الله الغني. و عن ابي عبدالله علیه السلام في الصحيح قال ترك التجاره ينقص العقل. و عن رسول الله صلی الله علیه و اله و سلم الكاد علي عياله كالمجاهد في سبيل الله الفصل الثاني في آداب التجاره مسئله ينبغي لمن اراد التجاره ان يتفقه في دينه اولا ليعرف كيفيه الاكتساب و يميز بين العقود الصحيحه و الفاسده فان العقد الفاسد لا يترتب عليه اثر الانتقال بل الشييء باق علي ملكيه الاول و لا يصح للمشتري التصرف فيه و ليسلم من الربا الموبق و لا يرتكب الماثم من حيث لا يعلم. و عن امير المومنين علیه السلام من اتجر بغير علم ارتطم في الربا ثم ارتطم و معني ارتطم ارتكب و ارتطم عليه امره اذا لم يقدر علي الخروج منه. و عنه علیه السلام انه كان يقول لا يقعدن في السوق الا من يعلم الشراء و البيع. و كان علیه السلام يقول التاجر الفاجر و الفاجر في النار الا من اخذا لحق و اعطي الحق. و عن الاصبغ بن نباته قال سمعت امير المومنين علیه السلام يقول علي المنبر يا معشر

الناس الفقه ثم المتجر و الله للربا في هذه الايه دبيب اخفي من دبيب النمل علي الصفا شوبوا ايمانكم بالصدق، التاجر فاجر و الفاجر في النار الا من اخذ الحق و اعطي الحق. مسئله قال في المنتهي ينبغي للتاجر ان يسوي بين الناس في البيع و الشراء فيكون الصبي عنده بمنزله الكبير و الساكت بمنزله المماكس و المستحيي بمنزله البصير المداق المدقق في الامور قال و المراد بالصبي هنا البالغ العاقل في اوائل بلوغه فان من لم يبلغ لا ينعقد بيعه و شراوه و البصير المراد به ان يكون من اهل البصيره و الخبره و كل ذلك علي جهه الاستحباب الخ. نسخه ذيل اين كتاب كه از طهارت تا قسمتي از ميراث است مشتمل بر (29770) بيت مي باشد. آكغاز: بسمله كتاب الطهاره و فيه فصول الاول في الوضوء و فيه ابحاث الاول يجب الوضوء للصلوه الواجبه و الطواف الواجب و المشهور و جوبه لمس كتابه القرآن ان وجب و المندوب ماعداه الخ. انجام: الرابعه في وجوب تقديم الاضعف في التوريث يعني الاقل نصيبا قولان فذهب جماعه منهم الشيخان و ابن ادريس و المحقق في النافع الي الوجوب و حجتهم صحيحه محمد بن مسلم و روايه عبيد بن زراره الدالتين علي الترتيب بدلاله لفظ ثم و ذهب جماعه منهم الشيخ في [الابحان] و المحقق في الشرايع الي عدم الوجوب و حجتهم ما ذكر فيه بلفظ الواو و الحجه من الجانبين ضعيفه و يمكن ترجيح الثاني للاصل و يويده عدم ظهور الفائده الا علي قول المفيد رحمه الله - الي هنا وجد المنتسخ. (604) فقه استدلالي امامي اين نسخه مشتمل بر كتاب طهارت و كتب بعد از آن تا قسمتي از كتاب ميراث است كاتب آن محمد بن ميرزا حسين در سنه (1243) بخط نسخ مي باشد، عناوين كتاب و عنوان مباحث با سرخي نوشته شده و پشت صفحه آخر صورت مسوده اجازه اجتهادي كه يكي از مجتهدين براي شاگرد خود تهيه نموده تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (200) صفحه (34) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2609).

كافي يا جامع كافي (13)

(381) كافي چند كتاب از فروع اين نسخه بخط نستعليق كاتب بد خطي نوشته شده، اوراقي از اول و آخر آن افتاده و مشتمل بر قسمتي از كتاب عقيقه و كتب ديگر بعد از آن تا قسمتي از كتاب مواريث است، اول سطر نسخه: مثل و زاد فيه اللهم لحمها بلحمه و عظمها بعظمه و شعرها بشعره الخ. آخرين سطر نسخه: و السادس سهم الزوج و الزوجه فخمسه من هذه السهام السته سهام القرابات. جلد چرمي. كاغذ زرد رنگ كهنه. عده اوراق (178) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (26 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1713).

وافي (7)

(431) وافي اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و جزء هشتم از كتاب است، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده، يادداشت هائي پشت ورق اول كتاب و ورق ديگري كه پيش از آن است نوشته شده و قديم ترين آن هائي كه تاريخ دارد در سنه (1169) بوده است، بعضي از صفحات كتاب وصالي شده و خطوط از ميان رفته آن را نوشته اند. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (231) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (24 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1934).

رياض السالكين يا شرح صحيفه

[18] رياض السالكين يا شرح صحيفه عربي اين كتاب تاليف ميرزا سيد عليخان كبير مي باشد علي صدر الدين ابن الامير نظام الدين احمد ابن الامير محمد معصوم حسني حسيني دشتكي {1) {1) شيرازي معروف بمدني متوفي سنه (1120) مولف كتاب را " رياض السالكين في شرح صحيفه سيد العابدين " نام نهاده و مشهور بشرح صحيفه سيد عليخان شده و ايشان را مولفات زياد است از آن جمله سه شرح بر صمديه، و سلافه العصر في احوال علماء العصر، و مخلاه نظير كشكول، و زهر الربيع در علم

بديع، و الكلم - الطيب است قصائد و اشعار زياد از ايشان باقي مانده و اهل فضل سيد الادبايش خوانند. در فهم حديث و كلمات عرب دستي قوي داشته و از فضلاء و دانشمندان نامي عصر خويش است. اين شرح را بنام شاه سلطان حسين صفوي در سال (1106) تاليف نموده و طرز كتاب اينست كه فقرات ادعيه صحيفه را قسمت قسمت نقل نموده بدوا لغاتش را بيان و خصوصيات فصاحتي و بلاغتي و بديعي آن ها را ذكر و پس از آن شروع در بيان مراد ببسط و شرحي كافي كه شايسته قلمي چون قلم ايشان است نموده و بمناسبت اقوال علماء تفسير و لغت و ادب و حكمت و حديث را نقل كرده اند. اين شرح متعلق به پنجاه و چهار دعاء اصلي صحيفه است و در ايران چاپ شده. آغاز: بسمله اللهم انا نحمدك حمدا توتينا به من صحائف الحسنات صحيفه كامله. ______ (1} (1}دشتك اسم يكي از محلات شيراز بوده و مدرسه منصوريه كه از بناهاي جد مولف است در آن بنا شده و اينك آن محله را لب آب گويند بفارسنامه ناصري گفتار دوم صفحه (80) مراجعه شود.

ترجمه قطبشاهي (3)

(293) ترجمه قطبشاهي اين نسخه بخط نستعليق خوب نوشته شده، سه ورق يكي از اول و يكي از وسط و ديگري از آخر افتاده بوده در سنه (1255) محمد علي نام لاريجاني متخلص بمركب در اصفهان آن ها را نوشته اند و اصل نسخه كهنه است. جلد چرمي ضربي. كاغذ حنائي. عده اوراق (332) صصفحه (17) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (13/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1794)

شرايع الاسلام (1)

(518) شرايع اين نسخه بخط نسخ در سنه (966) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب است، كاتب نامي از خود نبرده، يك ورق از اوائل كتاب نكاح افتاده بوده بخط نستعليق نوشته اند، در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي از شيخعلي و در بعضي

از صفحات مطالبي از ساير كتب فقهيه چون شرح لمعه و تحرير و مهذب نيز نوشته شده، پس از ختم كتاب رساله اي در تحقيق بلوغ كه ظاهرا بخط سيد قوام الدين بن حسين و از شيخ عبدالعالي بن محقق ثاني است نوشته شده و پشت آخرين صفحه آن عبدالعالي بن محقق كركي مذكور بخط خود اجازه روايتي بقوام الدين مذكور داده اند. جلد ميشن. كاغذ سمرقندي. عده اوراق كليه (254) و رساله مذكوره فوق دو ورق است. صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2595).

مسار الشيعه

[144] مسار الشيعه فارسي مولف اين كتاب چنان كه در مقدمه نسخه ذيل بد آن تصريح شده: زين الدين علي نقي كمره مي باشد. زين الدين {2) {1) علي نقي ابن الشيخ ابي العلا محمد هاشم الطغائي الكمره الفراهاني ثم الشيرازي ثم الاصفهاني متوفي سنه 1060 كه از علماء و دانشمندان عهد شاه صفي و شاه عباس ثاني صفوي بوده و چندي قضاوت شيراز را داشته و پس از آن شيخ الاسلام اصفهان گرديده و مولفاتي در فقه و حكمت و كلام دارند. صاحب امل الامل كه از معاصرين ايشانست بعضي از مولفاتش را در ذيل ترجمه علي نقي شيرازي نقل نموده و صاحب رياض العلماء مولفات ديگري از ايشان با بعضي از آن هائي را كه صاحب امل نقل كرده بود ذكر و ما ذيلا بعضي از آنان را نقل مي كنيم بايشان نسبت داده ولي هيچ يك از آن دو اين كتاب و كتاب " همم الثواقب " مولف را كه نيز در هيمن فصل شرح داده خواهد شد نام نبرده اند. پاره از مولفات ايشان اينست: مناسك حج، رساله در حرمت كشيدن قليان و مطلق دود، المقاصد العاليه في الحكمه اليمانيه اين كتاب مفصلي است در حكمه و كلام و رساله در حدوث عالم، رساله در حرمت نماز جمعه در زمان غيبت، و كتابي در رد بر نوح افندي حنفي مفتي بلاد روم كه در موقع ورود سلطان مراد خان ببغداد و تصرف آن شهر حكم بر كفر شيعه اماميه كرده و كشتن و بردن مال ايشان و اسير كردن و

كنيز و بنده قرار دادن زنان و فرزندان ايشان را جائز شمرده در دو جلد بزرگ نوشته اند. (روضات ص 409). اسم كتاب بنا بتصريح خود مولف " مسار الشيعه " مي باشد و حضرت شيخ مفيد را نيز كتابي بدين نام در مختصري از حالات ائمه اثني عشر عليهم السلام و بعضي از حالات مخالفين و دشمنان ايشان مي باشد و نسخه از آن در اين كتابخانه ضميمه نسخه نمره (3881) و در كتابخانه طاهريه مي باشد. براي نشان دادن طرز انشاء و بيان موضوع كتاب قسمتي از مقدمه آن را در اين جا نقل مي كنيم: زين الدين علي طغاني را رغبت مي نمود كه از جمله احاديث شريفه اهل البيت عليهم السلام كه سفينه نجاتند و فلاح و نجاح و رستگاري در دار قرار بدون تولا و تمسك بايشان و تبرا از اعداء ايشان بجهت احدي از امت خاتم پيغمبران صلي الله عليه و آله ميسر نيست بلكه ممتنع است جمله كافيه در مسار شيعه ائمه اثنا عشر عليهم السلام كه فرقه ناجيه در خبر خير البشر پيغمبر صلي الله عليه و آله كه فرموده ستفترق امتي علي ثلث و سبعين فرقه فرقه ناجيه و الباقون في النار. عبارت از ايشانست هم چنان كه موافقت عدد فرقه با عدد شيعه اشارت بانست و عقل صريح و نقل صحيح از كتاب و سنت دلالت بر آن دارد و در بيان فضل و شرف و مكرمت و حسن خاتمت و عاقبت اين ظائفه مفلحه كه هر آينه موجب حصول مسرت و بهجت و نشاط شيعيان معصومان ائمه هدي عليهم السلام است ترتيب دهد. انتهي. اين كتاب را بر افتتاح و دوازده فصل و اختتام تقسيم نموده و در هر يك از آن ها دوازده حديث از كتب معتبره چون كافي و فقيه نقل و بشرح و ترجمه آن ها پرداخته و آن را " مسار الشيعه " نام گذارده و تقديم شاه صفي صفوي كرده است. آغاز: پس از بسمله و حمد اما بعد چون منتهي عنايت ازلي و منبه توفيق لم يزلي الخ. انجام: - هر چيزي كه اشتهاء ايشان در آنست در بهشت اكرام بان مي يابند و الله اعلم بالصواب. (399) مسار الشيعه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، اسم كاتب و سال كتابت رقم نگرديده، بقرينه كهنه بودن نسخه و غير آن محتمل است در زمان سلطان شاه صفي (1052 - 1038) نوشته شده

باشد. از اواخر شرح حديث پنجم فصل سوم تا آخر فصل هفتم نسخه افتاده است. جلد ساغري كاغذ آبي. عده اوراق (83) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (16 سانتي متر (عرض (9/5 سانتي متر (نمره كتابخانه ((1846). ______ {1} (2 صاحب روضات در ص (409) لقب مولف را " عز الدين " ثبت نموده ولي ما مطابق آن چه در نسخه ذيل نوشته شده زين الدين نوشتيم چرا كه ظاهرا نسخه در زمان خود مولف نوشته شده و ترجيح بر اقوال متاخرين دارد.

حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي (3)

(178) حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي اين نسخه بخط نستعليق متوسط نوشته شده سال كتابت و اسم كاتب رقم نگرديده ولي ظاهرا كهنه تر از دو نسخه سابق است. حواشي و نسخه بدل هائي در حواشي صفحات نوشته شده. جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (114) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2099)

تفسير كشاف (5)

(218) تفسير كشاف - اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، دو ورق از اول و چندين ورق از آخر آن افتاده و اول صفحه موجود اين عبارت از تفسير بسمله است " الشقدف قلت بلي قال الشقنداف " صفحه آخر تفسير سوره فيل و آخرين سطر آن و جمع عبدالمطلب من حواهم ايجوز و كانت سبب يساره مي باشد ظاهرا از خطوط قرن هفتم است و اسامي سور را با طلا نوشته شده اند. جلد چرمي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (406) صفحه (37) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (27 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2039)

صحيفه كامله سجاديه (15)

(78) صحيفه سجاديه ناقص اين نسخه ناقص بخط نسخ خوب آقا محمد طالقاني در سال (1107) نوشته شده، فقط پنجاه و چهار دعاء را داشته و از ابتداء اولين دعاء تا

يك ورق از دعاء (32) گذشته افتاده، و بعضي از اوراق هم پارگي دارد. داراي يك سر لوح، و مجدول بطلا و عنوان ادعيه با سرخي است. جلد تيماج قرمز. كاغذ خان بالغ. عده اوراق موجود (98) صفحه (15) سطر. قطع بغلي واقف سپهسالار، طول (12 سانتي متر (عرض (7/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1043).

تهذيب الاحكام (2)

(299) تهذيب الاحكام اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده و مشتمل بر كتب ذيل است: كتاب ديون، قضايا و احكام، مكاسب، تجارت، نكاح، طلاق، عتق و تدبير و مكاتبه، ايمان و نذر و كفارات، صيد و ذباحه، وقوف و صدقات، و صايا، ميراث و حدود، خاتمه كه در اسامي رجال مذكوره در تهذيب و مطالب ديگر است، كاتب در آخر هيچ يك از كتب نامي از خود و سال نگارش نبرده ولي ظاهرا از خطوط قرن يازدهم است، ابتداء هر يك از كتب مذكوره فوق سر سوره مذهب ظريفي است كه هر يك بطرز مخصوصي قلم زني گرديده، داراي يك سر لوح ظريف و دو صفحه اول كتاب ميانه سطور آن تذهيب شده، صفحات مجدول بطلا و زنگار، در حاشيه اوراق تا آخر ورق مقابله شدن آن را نوشته اند و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده است، در سنه (1285) داخل كتابخانه عليقلي ميرزا اعتضاد السلطنه گرديده و پشت صفحه اول اين تاريخ ياد داشت شده. جلد ساغري ضربي دو رو. كاغذ دولت آبادي، عده اوراق (266) صفحه (36) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (37/5 سانتي متر (عرض (24 سانتي متر (نمره كتابخانه (3353).

منتخب يامختصري از فتاوي حنفي

نقل خواهيم نمود تصور مي كنم كه اين كتاب مختصر و يا منتخبي از كتاب " مختار " تاليف ابو الفضل مجدالدين موصلي حنفي متوفي سنه 683 كه موسوم به " المختار للفتوي " است مي باشد چرا كه در اين كتاب مولف بنقل فتاوي ابويوسف و ابوحنيفه زياد پرداخته و اقوال ابوحنيفه را ترجيح داده و گاه گاهي از امام شافعي و ديگران نقل

اقوالي كرده ولي ترجيح قول و فتاوي امام ابوحنيفه را داده است. بدبختانه نسخ كتبي كه در اين جا از آن ها نام برده ايم چه مطبوع و چاپ شده نشده دركتابخانه هائي كه در دسترس نگارنده است نيست كه با آن ها اين كتاب را مقابله نمائيم و عبارت مذكور در كشف الظنون اينست: " مختار في فروع الحنيفه " لابي الفضل مجد الدين عبدالله بن محمود بن مودود الموصلي الحنفي المتوفي سنه ثلاث و ثمانين و ستمائه اوله: الحمدلله علي جزيل نعمائه الخ. ثم شرحه و سماه " الاخيار " اوله: الحمد لله الذي شرع لنا دينا قويما الخ. ذكر فيه انه جمع في ش نه مختصرا سماه " المختار للفتوي " و اختار فيه قول الامام ابي حنيفه فتداولته الايدي فطلبوا منه شرحا فشرحه شرحا اشار فيه الي علل المسائل و معانيها و ذكر فروعا يحتاج اليها و يعتمد في النقل عليها الخ. (658) منتخب يا مختصري از فتاوي حنفي اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر ارث 54 كتاب مي باشد پس از آن مسائل متفرفه فقه نگاشته شده و از اواخر آن افتاده و آخرين سطر موجود نسخه اينست: من شوم تلك المعصيه ان يبطل جميع طاعاته و الثانيه من اطاع فهرست كتب اين نسخه و ابواب آن بر يك ورقي كه يپش از ورق اول كتاب بوده نگاشته شده، پشت صفحه اول كتاب و ورق اول نسخه مطالب متفرقه فقهي نوشته اند، در حاشيه بيشتر از صفحات مطالبي از كتب فقهيه عامه چون تحفه الفقه يا تحفه الفقها، فتاوي ظهيريه، تتار خانبه، جواهر، شرح وقايه، هدايه، مضمرات، قدوري، فتاوي قاضي خان، مختار الفتاوي مولف اين كتاب برهان الدين علي مرغيناني متوفي سنه 592 مي باشد كه در كشف ج 2 ص 397 ذكر شده و غير از " المختار للفتاوي " است كه پيش گذشت. و مفتاح الجنان، كنز العباد، فتاوي اوزجندي و كتب ديگري نوشته شده و احمد نامي كه كليه اين حواشي را او نقل نموده نيز خود تعليقاتي بر اين كتاب دارد. از عبارتي كه پشت ورق اول اصل كتاب است بر مي آيد كه اين نسخه در سال (1048) نوشته شده ولي ظاهرا نسخه كهنه تر از اين بنظر مي ايد و تصحيح گرديده و كلماتي بخط عبري بر صفحه اول آن نوشته

شده است. جلد مقوائي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (151) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (25 سانتي متر (عرض (16/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2376). ______ {1} (1) الفوائد البهيه ص (66. {2} (2 الفوائد ص (108. {3} (3 الفوائد ص (124. {4} (4 الفوائد ص 42. و ابوبكر محمد بن فضل (5} (5} الفوائد ص 184. و شيخ الاسلام علي اسبيجابي (6} (6} الفوائد ص 124 و در اين صفحه است كه اسبيجابي منسوب به " اسپيجاب " بكسر همزه و سين مهمله ساكنه و كسر باء فارسي و سكون ياء مثناه تحتانيه و فتح جيم و پس از آن الف و پس از آن باء مي باشد كه بنا بضبط امين الدين كاشفي علي بن حسين كاشفي در كتاب " الرشحات " شهري ميان تا شكند و سيرام است. (7} (7} الفوائد ص (168. {8} (8 الفوائد ص (160. {9} (9 الفوائد ص 219. و خواهر زاده متوفي سنه (433 {10} (10 الفوائد ص 164 و شمس الائمه حلوائي متوفي سنه (448 {11} (11 الفوائد ص (95. {12} (12 الفوائد ص (183. {13} (1 مراد از جامعين جامع كبير و صغير تاليف ابو عبدالله محمد بن الحسن الشيباني حنفي متوفي سنه (187) است كه در فروع مي باشد و كشف الظنون ج 1 ص (377 و 381) بسياري از شروح آن ها را نام برده است. (14} (2} بنام زيادات در ص (11 و 12) ج 1 كشف الظنون چندين كتاب ضبط گرديده ولي ظاهرا مراد مصنف از اين زيادات آنست كه تاليف محمد بن الحسن الشيباني مذكور مي باشد.

مجموعه سور و ادعيه

(96) مجموعه سور و ادعيه اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، ولي كاتب نامي از خود و سنه كتابت نبرده، و مشتمل بر مطالب ذيل است: 1 دعاي كميل. 2 دعاي اللهم انت ربي لا اله اللا انت. با شرح آن. 3 دعاي سلمان با شرح آن: اللهم اني اسئلك يا عالما بكل خفيه. 4 تعقيب نماز عشاء: اعوذ بعزه الله. 5 چند آيه از قرآن كريم براي حفظ از خطرات مالي و جاني. 6 دعاي رويت هلال: الله اكبر الله اكبر الله اكبر هلال خير و رسد. 7 - سوره توحيد. 8- اسماء مقدسه ائمه اطهار عليهم السلام.

و داراي يك سر لوح خوب است. جلد روغني. كاغذ سمرقندي. مجدول بطلا و شنجرف. عده اوراق (18) صفحه (9) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري، طول (19/5 سانتي متر (عرض (12/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2158)

قرآن تمام

(12) قرآن تمام - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب مي باشد نويسنده و سال كتابت نوشته نشده اعتضاد السلطنه احتمال داده ند كه خط عارف زرين نگار معروف بياقوت ثاني باشد دو صفحه اول كه شامل سوره مباركه حمد است نقاشي شده و در صفحه بعد كه اول سوره بقره است سر لوح ممتازي دارد. اسامي سور را روي سر سوره هاي مذهب بعضي با سرخي و برخي با لا جورد نوشته اند. خوب و بد آيات اول صفحه را بالاي صفحه دست راست و اسم سوره را بالاي صفحه دست چپ و تقسيمات قرآني را با سرخي نوشته اند. رموز قرائتي آيات نيز با سرخي گذارده شده. جلد ساغري مش كي با تذهيب مختصر. كاغذ خان بالغ متن و حاشيه با كمال ظرافت. عده اوراق (263) صفحه (18) سطر. قطع وزيري كوچك. واقف سپهسالار. طول (17 سانتي متر (عرض (11 سانتي متر (نمره كتابخانه (1014)

شرايع الاسلام (6)

(523) شرايع اين نسخه بخط نسخ خيلي خوب نوشته شده و مشتمل بر كتاب نكاح تا آخر ديات است مجلد دوم كاتب آن محمد زمان بن كتاب الله بن علي الوزوائي القمي در سنه (1118) ميباشد، بعضي از اوراق كتاب وصالي شده است جلد چرمي. كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (221) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي بزرگ. طول (22/5 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (2599).

تفسير آيات الاحكام اردبيلي - " زبده البيان في براهين احكام القرآن " نهاده اند ولي مشهور بايات الاحكام اردبيلي شده

[37] تفسير آيات الاحكام اردبيلي عربي اين كتاب تفسير يا فقه قرآني تاليف حضرت مقدس اردبيلي اعلي الله مقامه است احمد بن محمد اردبيلي متوفي در سنه 993 كه از بزرگان علماء اماميه و فقهاء اثني عشريه اند و در زهد و تقوي مقامي بس رفيع داشته مولفات متعدد از ايشان باقي مانده و معاصر با شاه عباس كبير و حضرت شيخ بهائي بوده اند مولف اسم كتاب را " زبده البيان في براهين احكام القرآن " نهاده اند ولي مشهور بايات الاحكام اردبيلي شده و در سنه (989) از تاليف آن فراغت يافته و آن را بترتيب كتب فقهيه بر هيجده كتاب كه اول آن طهارت و آخر آن قضا و شهادات است مرتب ساخته و آيات راجعه بهر يك را در محل خود ذكر و مطابق اخبار اهل بيت عصمت علیهم السلام تفسير و بيان نموده و قبل از شروع بكتاب طهارت تيمنا سوره فاتحه را تفسير كرده و او جمله كتب خوب اسلامي شمرده مي شود و مكرر بچاپ رسيده است. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه علي رسوله محمد و آله اجمعين فاعلم ان ههنا فوائد.

تفسير جلاء الاذهان (2)

(165) جلاء الاذهان يا تفسير گازر اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب آن محمد معصوم ابن ملا شاه محمد در سنه (1093) مي باشد. اسامي سور و بعضي كلمات برجسته آن با سرخي نوشته شده و مشتمل بر تفسير سوره مريم تا آخر قرآنست مجلد سوم و چهارم در دفتر كتابخانه و پشت خود نسخه بنام جلد دوم از تفسير ملا فتح الله ثبت شده ولي پس از تحقيق و مقابله با نسخ متعدد تفسير معلوم شد كه آن كتاب نيست و كتابي است كه در فهرست رضويه بنام جلاء الاذهان و در نسخه بهار بنام گازر ثبت گرديده و تفصيل آن ذكر شد. ورق اول كتاب نو نويس است و بالا صفحه مهري داشته يا چيزي نوشته بوده آن قسمت را پاره كرده اند. اوراق از اول

و آخر كتاب وصالي شده ولي خطوط صفحات از ميان نرفته جز در صفحه آخر كه بعضي از كلمات در اثر پارگي اطراف ورق از ميان رفته بوده. جلد تيماجي. كاغذ

دولت آبادي. عده اوراق (346) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (38 سانتي متر (عرض (22/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (1938)

مدارج الاحكام

[291] مدارج الاحكام عربي مولف اين كتاب حضرت سيد نصر الله استرابادي رحمه الله عليه است [203] ص (436) و چنان كه در ديباچه آن نگاشته شده تاليف آن پس از كتاب موازين القسط مولف است كه در همين فصل نيز آن را ذكر خواهيم نمود و مختصر آن كتابست، با تفحص در فهارس موجوده نسخه ديگري از اين كتاب را بدست نياورده و نسخه اين كتابخانه چنان كه ذيلا ملاحظه مي شود از آخر آن اوراقي افتاده و ابيات اين نسخه كه از ابتداء كتاب تا قسمتي از مبحث جمع منكر است در حدود (9400) بيت مي باشد. مولف اين كتاب را بر مقدمه و سه فن و خاتمه اي مرتب ساخته و اطلاعي بر اتمام تاليف آن تاكنون بدست نياورده ايم. آغاز بسمله الحمدلله الذي اذهب عنار جس الكفر و طهر نابماء الايمان الخ (730) مدارج الاحكام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و در حاشيه صفحات آن تعليقاتي از خود مولف موجود و بقرينه اين كه پس از آن كلمه عنه نوشته شده و در خود متن هم در هر صفحه چندين سطر آن قلم خوردگي پيدا كرده و اصلاح شده است و در حاشيه همان مطالب با عباراتي بهتر از عبارات سابق آن همان موضوع نوشته شده و آشنائي بخط مولف مسلما كاتب نسخه خود مولف بوده اند ولي يكي دو ورق از اواسط آن بخط ديگري تحرير گرديده و از آخر افتاده دارد و آخرين سطر موجود آن اين است. و الجواب مضافا الي عدم اعتبار مثل الخبر سيما في مقابله العلامه. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (141) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (ضميمه كتاب نمره (2485) كتابخانه است.

قرآن تمام

(7) قرآن تمام - اين نسخه بخط نسخ بسيار خوب در سال (1198) تحرير شده و

اعتضاد السلطنه نوشته اند خط مرحوم آقا هاشم اصفهاني است بخطوط ايشان شباهت كامل دارد. داراي دو سر لوح ظريف و مجدول بطلا است و از اول تا باخر قرآن ميانه سطر ها با طلا نقاشي شده - اسم سور روي مستطيل طلائي كه دو طرف آن هم نقاشي است با سفيداب نوشته شده. رموز قرائتي آيات و تقسيمات قرآن را با سرخي نوشته اند - ميان دو سر لوح بر يك ورق خواص سوره حمد را با خط شكسته نستعليق خوب نوشته و آن هم تذهيب شده. خواص ساير سور مقابل اول هر سوره در حاشيه با همين خط نوشته شده صفحه آخر قرآن دعاء ختم است. جلد ساغري مشكي با تذهيب. كاغذ خان بالغ، عده اوراق (248) صفحه (17) سطر. قطع ربعي. مطالب ذيل پشت قرآن نوشته شده: اين قرآن متعلق بمرحوم ميرزا آقا خان صدر اعظم نوري بوده و در سال (1273) بخط خود نوشته كه به فرزندش حسينقلي خان هديه داده و ايشان هم باعتضاد السلطنه در (1294) پيش كش كرده و در (1297) سپهسالار وقف مدرسه خود نموده طول (16 سانتي متر (عرض (10 سانتي متر (نمره كتابخانه (1013).

تفسير بيضاوي (7)

(157) تفسير بيضاوي اين نسخه كه بخط نسخ نوشته شده جلد اول و مشتمل بر از ابتداء تفسير تا آخر سوره كهف است، كاتب اسم خود و سنه تحرير را رقم ننموده، بر بعضي از صفحات حاشيه هائي از شيخ زاده و كشاف و صحاح و غيره نوشته شده، قبل از شروع بتفسير بر صفحه اوصاف و شمائل حضرت رسول صلی الله علیه و اله و سلم را نوشته اند. جلد چرمي ضربي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (270) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي، طول (25/5 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2095)

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (5)

(720) قوانين اين نسخه نيز مشتمل بر هر دو جلد كتاب است و بخط نسخ

رجبعلي بن حاجي حسينعلي مراغي در سنه (1234) مي باشد، بر ورقي كه پس از ختم اين كتابست و پشت ورق اول مطالب متفرقه نوشته شده، در حاشيه پاره اي از صفحات تعليقاتي تحرير گرديده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (255) صفحه (26) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (925).

منتقي الجمان في احاديث الصحيح و الحسان - منتقي الجمان

[152] منتقي الجمان في احاديث الصحيح و الحسان عربي مولف اين كتاب جمال الدين ابو منصور حسن بن شيخ زين الدين شهيد ثاني رحمه الله علیه ({965 - 1011) (1) {1 كه از علماء و فضلاء نامي فرقه اماميه اند مي باشد، با صاحب مدارك كه پسر خواهر ايشان اند همدرس و معاصر بوده و از محضر درس حضرت مقدس اردبيلي و ملا عبدالله يزدي استفاده مي كرده اند، مولفات ايشان مشهور بدقت و طرف اعتماد اهل فضل است و مولفات ديگر ايشان عبارت است از معالم الدين و ملاذ المجتهدين در اصول فقه كه آن را مقدمه براي معالم الفقه خود قرار داده ولي از معالم الفقه جز قسمتي از طهارت آن تاليف نگرديده و رساله اثني عشريه در طهارت و صلوه كه شيخ بهائي آن ها را شرح كرده اند (روضات ص 180) و مناسك حج و شرح الفيه شهيد و رساله در عدم جواز تقليد ميت و رساله مشكوه القول السديد در مسئله اجتهاد و تقليد و حواشي بر كتب اربعه حديث و مختلف و شرح لمعه و كتابي در اجازات و ديوان شعر و تحرير طاوسي و غيره است 1). {2}. 4) چنان كه از اسم اين كتاب معلوم مي شود مولف فقط بنقل اخبار صحيح و حسن قناعت نموده و از ديگر اقسام آن خبري نقل نكرده اند، مذاق عجيبي در قبول روايات داشته بنابر اين بسياري از اخبار را طرد نموده و معتقد بوده اند كه در بعضي موارد بايستي اعراب اخبار را هم نقل نمود و در كتب خويش اعراب آن ها را مي گذارده اند. علامه حلي در كتاب " در و مر جان " نيز قناعت بذكر اخبار صحاح و حسان فرموده و ايشان آن حضرت را اقتدا كرده اند. تاليف

منتقي الجمان باخر نرسيده و صاحب روضات در ص (180) گويد از ابواب فقهيه فقط كتب عبادات آن آن هم در دو مجلد تاليف گرديده و نسخه كه از اين كتاب در كتابخانه رضويه علیه السلام موجود است مشتمل بر هر دو مجلد اين كتاب است و در آخر آن مولف سال تاليف را سنه (1006) معين كرده اند ص 87 فصل چهارم فن اخبار خطي فهرست رضويه مولف پيش از شروع بنقل اخبار كتاب طهارت مقدمه مشتمل بر دوازده فائده در اصطلاحات راجعه باخبار و روات و امور راجعه بان ها ذكر نموده اند. نسخه اين كتابخانه تا آخر كتاب حج است و در فهرست رضويه آخرين كتاب آن نگاشته نشده. ظاهرا كتاب حج را آخر عبادات قرار داده اند بنابر اين نسخه اين كتابخانه نيز مشتمل بر تمام مولفه است. آغاز: بسمله الحمد لله الذي نطقت بحديث وجوب وجوده و ازليته آيات سلطانه الخ. (409) منتقي الجمان اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر از ابتداء كتاب تا آخر كتاب حج است كاتب آن علي بن ابراهيم بن عبدالحسين در سنه (1060) مي باشد، ورق اول كتاب افتاده و اولين سطر موجود نسخه اين است: او باماره و علامه دلت علي صحتها و صدق روايتها فهي موجبه للعلم در حاشيه بعضي از صفحات تعليقاتي از مولف موجود وسط ورق آخر كتاب از بالا بپائين جدا شده و ورق اول و دوم وصالي گرديده، بعضي از اوراق اواسط كتاب نيز پاره شده است، پس از ختم كتاب صلوه كتاب زكوه نوشته شده و اوراقي از اول آن افتاده است، قسمتي از اوراق آخر كتاب صلوه و كتاب زكوه و كتاب صوم و اعتكاف پاره شده چنين مي نمايد كه اين كتاب سابقا وقف بوده و در اين جا هائي كه چيده شده عباراتي كه دال بر وقفيت نسخه بوده است داشته و بدين جهت آن ها را چيده اند، سال كتابت در آخر كتاب صلوه و زكوه سنه (1050) و در آخر كتاب حج سنه مذكور در فوق تعيين شده است، تصحيح گرديده و كلمات افتاده از متن در حاشيه نوشته شده است. جلد چرمي مستعمل. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (303) صفحه (27) سطر. قطع رحلي. واقف سپهسالار. طول (29/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره

كتابخانه ((2663). _______ {1} (1 اين تاريخ تولد را صاحب سلافه ضبط نموده ولي صاحب منتهي المقال ص (94) سنه (959) نوشته و صاحب روضات ص 180 مطابق منتهي المقال نقل نموده اند و همه آن ها در سال وفات مذكور فوق اتفاق دارند. (2} (1} روضات ص (179) و سلافه العصر و منتهي المقال ص (94) و كشف الحجب ص (560) مراجعه گردد.

شرح شرايع يا مسالك الافهام (12)

(553) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر كتاب طلاق و كتاب ارث است. كاتب در آخر كتاب طلاق خود را ملا محمد كاظم معرفي نموده و از سال كتابت نام نبرده است، پس از ختم كتاب ارث چند سطري از كتاب قضاء را همان كاتب نوشته ولي بر آن سطور قلم كشيده شده است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (248) صفحه (19) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2629).

استبصار (5)

(270) استبصار اين نسخه مشتمل بر جزء اول و دوم و قسمتي از جزء سوم كتاب است، و بخط نسخ نوشته شده، سنه كتابت و كاتب در آخر دو جزء اول رقم نگرديده اواخر جزو سوم هم كه ساقط شده و آخرين سطر موجود اينست: ثم طلقها و تركها حتي حاضت ثلاث حيض ثم تزوجها ثم طلقها فتركها حتي حاضت. مقابله و تصحيح شده، كلمات افتاده از متن و نسخه بدل ها را در حاشيه نوشته اند. در حاشيه بيشتر از صفحات حاشيه هائي بامضاء: س د - و - م ا - و - م ح ق - و - ع ل - م ق. و غيره نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ نباتي. عده اوراق (231) صفحه (28) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (1898)

شرح شرايع يا مسالك الافهام (4)

(545) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت تا آخر امر بمعروف مي باشد، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده است. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي عده اوراق (217) صفحه (24) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2623).

شرح شرايع يا مسالك الافهام (7)

(548) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه قسمتي از آن بخط نسخ و بقيه بخط نستعليق در سنه (1013) نوشته شده و فقط مشتمل بر كتاب فرائض است ميراث صفحه اول كتاب نوشته نشده و اولين سطر موجود آن اين است: ان النبي صلي الله عليه قال تعلموا الفرائض و علموها الناس فاني امرء مقبوض جلد تيماج. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (115) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2632).

رساله جعفريه

[190] رساله جعفريه عربي اين كتاب يا رساله تاليف حضرت محقق كركي رحمه الله علیه مي باشد [176] ص (381) و مشتمل بر مقدمه اي در معني لغوي صلوه و پنج باب در احكام واجبه و مستحبه و مقدمات صلوه است مولف در آخر كتاب سال تاليف را سنه (917) در مشهد مقدس رضوي علیه السلام معين كرده، كشف الحجب در ص (331) سه شرح ذيل را بر اين كتاب نام برده يكي از شرف الدين علي حسيني كه نام آن "غرويه " است {1) {1) و ديگري از مير محمد بن ابي طالب استرابادي كه از شاگردان مولف بوده و در زمان خود ايشان بدين شرح پرداخته و آن را " المطالب المظفريه " نام گذارده {2) {2) و شرح سوم را بشيخ نور الدين علي بن عبدالعالي ميسي متوفي سنه (1033) نسبت داده است {3) {3) آغاز: بسمله الحمدلله الولي الحميد المبدي المعيد الفعال لما

يريد الخ. ______ (1} (1} نسخه اين شرح در كتابخانه رضويه موجود است ج 2 فهرست رضويه ص ((90). {2} (2 شش نسخه از اين شرح در كتابخانه رضويه موجود است ولي در فصل كتب فقه خطي به دو نام يكي " شرح جعفريه " ص 83 ج 2 و ديگري " مطالب مظفريه " ص (126 و 127) ثبت شده و نسخه ديگري از اين كتاب كه در سال (535) نوشته شده در كتابخانه آصفيه موجود است ج 3 ص 474 و اين نسخه كهنه ترين نسخ اين كتاب مي باشد. (3} (3} نسخه اين شرح را در كتابخانها نيافتم.

شرايع الاسلام (3)

(520) شرايع اين نسخه بخط نسخ متوسط تحرير گرديده و مشتمل بر تمام كتاب است جز اين كه تقريبا سه صفحه از آخر آن از كتاب ديات افتاده است، دراغلب صفحات حواشي زيادي نگاشته شده، عنوان مباحث را با سرخي نوشته اند، سال كتابت را در آخر كتاب وصايا سنه (1072) كاتب نسخه تصريح نموده است و آخرين سطر موجود نسخه اين است: كافرا فلاديه و عليه الكفاره ولو كان اسيرا قال الشيخ ضمن الديه و الكفاره جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (334) صفحه (16) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (19/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2597).

قواعد الاحكام يا قواعد علامه (1)

(608) قواعد الاحكام يا قواعد علامه اين نسخه بخط نسخ و نستعليق در سنه (977) نوشته شده و مشتمل بر تمام كتاب بوده، قسمتي از آن افتاده از ابتداء كتاب تا دو فرع باخر مقصد پنجم از كتاب طهارت و اولين سطر موجود آن اين است: اذا وصل الماء الي ما تحتها و ان لم يمس الماء الشعر بجملته و بعضي از اوراق كتاب وصالي شده است. جلد تيماجي. كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (292) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (24/5 سانتي متر (عرض (17/5 سانتي متر (

نمره كتابخانه (2228).

صحيفه الرضا (1)

(353) صحيفه الرضا اين نسخه بخط نسخ خوب در سنه (971) نوشته شده، كاتب نامي از خود نبرده، در حاشيه صفحات اوليه مطالبي در توضيح اخبار متن نوشته شده و پس از ختم كتابت كتاب مقدار كررا بر طل و من و درم و مثقال و غيره تعيين كرده اند. آغاز: نسخه اينست: بسمله قال ابوالحسن علي ابن موسي الرضا امام المتقين و قدوه اسباط سيد المرسلين الخ. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (22) صفحه (15) سطر. اين نسخه ضميمه كتاب نمره (2553) كتابخانه است.

منظومه نخبه الوجيز

[249] منظومه نخبه الوجيز عربي ناظم اين منظومه فقهي حضرت آقا محمود بهبهاني رحمه الله است آقا محمود بن آقا محمد علي بن آقاي بهبهاني {1200 - 1271) (1) {1 كه از علماء و دانشمندان دوره سلطنت محمد شاه قاجار و اوائل ناصر الدين شاه بوده و خاندان ايشان پدر بر پدر تا زمان مجلسي اول رحمه الله علیه همه از معاريف علماء اماميه و فضلاء اثني عشريه بوده اند، برعكس پدر بزگوار خود نسب بصوفيه و صوفي گري اقبالي كامل داشت و شرح دعاء سمات ايشان گواهي صادق بر مراتب عرفاني آن حضرت مي باشد، طبع شعر داشته و غزل سرائي مي نموده و مولفاتي در فقه و اصول فقه، اخلاق، تاريخ و رجال از ايشان بيادگار مانده و در كتابخانه شخصي آقاي حاج آقا احمد رئيس و امين محترم كتابخانه مدرسه سپهسالار كه پسر زاده مولف محترم مي باشند اينك نسخ ذيل از مولفات آن جناب موجود است: شرح دعاء سمات، معجون الهي در اخلاق، انموزج الرجال درعلم رجال، رساله در اصول دين، رساله در اصول فقه، ديوان غزليات فارسي، تحفه الناصريه در اخلاق، عكوس الشموس در طهارت و صلوه و حج و زكوه و خمس و صوم، شرح مفاتيح فيض فقط شرح زكوه و اطعمه و اشربه است، ارشاد السالك در حج و غيره، تحفه الملوك در تاريخ انبياء،

مهمات الاحكام درمباحث الفاظ، چند رساله در علوم مختلفه، الجنه الواقيه در رد بر اخباريين مخصوصا صاحب حدائق و رد بيانات ايشان در مقدمات حدائق الناضره است، رساله در رد بر صوفيه ظاهرا اين رساله را در اوائل عمر تاليف كرده اند و منظومه در فقه همين كتاب. اين منظومه كه مولف آن را " نخبه الوجيز " ناميده مشتمل بر (815) بيت و در طهارت، صلوه، زكوه، خمس و حج است. آغاز: بسمله سبحان من ليس سواه واجب و غيره المغلوب و هو الغالب انجام: و اصلح الفاسد منها ان وجد ملتمسا بذك اجرا قد وعد (660) منظومه نخبه الوجيز اين نسخه بخط نسخ خوب نگاشته شده، كاتب نامي از خود و سال كتابت نبرده، رساله از آقا محمود نوه مرحوم آقاي بهبهاني كه در رد بر اخباريين بنام الجنه الواقيه مي باشد ضميمه آنست و شرح آن در فصل بعد خواهد آمد. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (59) صفحه (7) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18/5 سانتي متر (عرض (11/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2532). ______ {1} (1) الماثر و الاثار 152، مجمع الفصحاء ج 2 ص 453 و طرائق الحقائق يادداشت حاج آقا احمد.

قوانين الاصول يا القوانين المحكمه (3)

(718) قوانين اين نسخه بخط نسخ نوشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و مشتمل بر هر دو جلد كتاب مي باشد. نسخه باخرين عبارت مصنف كه حاكي از سال تاليف كتاب است ختم گرديده و از قرائن بدست مي ايد كه در زمان حيات مولف تحرير گرديده است، در حاشيه صفحات چهارده ورق اول كتاب قسمتي از شرح محمد بن محمد بزاوندقاني بزاندقان يكي از دهات واقعه بين سرخس و طوس است نگاشته شده است و در حاشيه صفحات ديگر تعليقاتي از مصنف نوشته شده است. جلد چرمي مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (309) صفحات مختلف السطور واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (924)).

معالم الدين يا معالم الاصول (1)

(733) معالم الاصول اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده، ورق آخر و يك ورق از اواسط كتاب نونويس است، نسخه نزديك بعصر مصنف بايستي نوشته شده باشد و حاشيه هائي كه فقط بامضاء منه بر بعضي از صفحات ديده مي شود اين احتمال را تاييد مي نمايد، موريانه نسخه را سوراخ كرده است، دو ورق از ميان ورق اول و دوم موجود كه متضمن قسمتي از مقدمه بوده افتاده است، پشت ورق اول يادداشت هائي كه از جمله آن ها يكي مشعر بر مالك شدن عبد علي بن محمد بن حسين بن جعفر بحراني در سنه (1184) اين كتاب راست تحرير گرديده است. جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (117) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (20 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (862).

تفسير كبير فخر رازي (4)

(213) تفسير كبير يا مفاتيح الغيب اين نسخه بخط نسخ خوب نوشته شده، كاتب اسم خود و سال تحرير را رقم ننموده، ظاهرا از خطوط قرن نهم مي باشد و مشتمل بر از ابتداء تفسير سوره يونس تا آخر قرآنست، قبل از شروع بتفسير سوره عنكبوت اين عبارت نوشته شده: " هذا التفسير من هنا تصنيف الامام السعيد علامه عصره قاضي القضاه شمس الدين حجه الاسلام مفتي الشام ابي العباس احمد بن الخليل ابن سعاده الحوني رحمه الله عليه " نويسنده اين عبارت معلوم نيست چه ماخذي داشته. جلد چرمي. كاغذ دولت آبادي. داراي يك سر لوح خوب. صفحات مجدول بطلا و شنجرف - بعضي از اوراق وصالي شده. عده اوراق (875) صفحه (33) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي بزرگ. طول (41 سانتي متر (عرض (26 سانتي متر (نمره كتابخانه (1986)

مصادر الانوار

بر تمام احكام از ائمه طاهرين نصي است و هر حكمي كه از آن ها نرسيده باشد

باطل مي باشد. و پس از اين هشت مبحث در تحت عنوان فوائد در امور راجعه بهمين مطلب نگاشته شده و پيش از شروع بمصادر نيز مطالبي تحرير گرديده و فائده هشتم را در انتخاباتي از منظومه شيخ حسين نام كه ظاهرا طبري مي باشد قرار داده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذي ندبنا الي صراط الرشاد و بعث اليناخير العباد الخ. انجام: و التابعين لهمو و الشيعه ما دامت الشيعه لهم مطيعه. (731) مصادر الانوار اين نسخه بخط نسخ در سنه (1231) كه مولف آن در قيد حيات بوده نوشته شده كاتب نامي از خود نبرده، بعضي از اوراق اوائل كتاب صحافي شده، عنوان بعضي از مطالب را با سرخي نوشته و بعضي از آن ها راننوشته اند، در حاشيه بعضي از صفحات توضيحات و تعليقاتي است و نسخه در آب افتاده ولي خطوط آن ضايع نگرديده است. جلد تيماج. كاغذ فرنگي. عده اوراق (227) صفحه (15) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2545). ______ {1} (1) روضات ص (114 ج 4 و 151 ج 1).

مختصر وقايه الروايه يا كتاب النقايه

[238] مختصر وقايه الروايه يا كتاب النقايه عربي اين كتاب كه مختصر وقايه الروايه است مولف آن را " النقايه " ناميده و مختصر كننده آن صدرالشريعه حنفي رضي الله عنه است عبيدالله صدرالشريعه بن مسعود بن تاج الشريعه محمود بن صدرالشريعه محبوبي حنفي بخارائي متوفي سنه {745/747) (1){1 كه يكي از معاريف فقها و اصوليين و مفسرين و ادباء عامه و حنفي مذهب بوده اند، چنان كه خود در مقدمه بيان نموده اند تاج الشريعه كتاب " وقايه الروايه في مسائل الهدايه " را كه يكي از متون مهمه در فقه حنفي است براي اين كه ايشان آن را حفظ نمايند تاليف فرموده ولي چون ايشان همت طلاب را قاصر در حفظ آن ديده باختصار آن پرداخته و آن را " النقايه " ناميده اند و چنانكه بر " وقايه الروايه " شروح بسيار نوشته شده (ج 2 كشف الظنون ص 640) بر مختصر آن هم شروح بسيار نگاشته شده است (ج 2 كشف الظنون ص 610) مولف "

الفوائد البهيه في تراجم الحنفيه " محمد عبدالحي اللكنوي الهندي در صفحات (109 تا 112) شرج مبسوطي از حالات اين مولف و اجداد او و تذكر باشتباهات مولف كشف الظنون و بعضي از مولفين ديگر راجع بايشان نوشته است. مختصر وقايه مشتمل بر (48) كتاب فقه و از طهارت شروع و بكتاب اخرس ختم مي گردد و در حدود (2000) بيت مي باشد. صدرالشريعه را شرحي بر وقايه الروايه و متني در اصول بنام تنقيح و شرحي بر آن بنام توضيح مي باشد و همه آن ها چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله رافع اعلام الشريعه الغراء جاعلها شجره اصلها ثابت و فرعها في السماء الخ. (631) مختصر وقايه الروايه اين نسخه بخط نستعليق در سنه (1278) نگاشته شده و در حاشيه پاره اي از صفحات تعليقاتي از ملا فخرالدين و ملا جلال الدين و شرح وقايه و قاضي خان و بيرجندي و هدايه و شيخ الاسلام و غيره نوشته شده و مشتمل بر كتاب طهارت تا كتاب اخرس 48 كتاب مي باشد. چند ورق كاغذ ننوشته در ابتداء و انتهاي نسخه است و بر پاره از آن ها مطالب متفرقه نگاشته شده است. جلد تيماجي ضربي. كاغذ سمرقندي مهره زده. عده اوراق (224) صفحه (7) سطر واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2377). ______ {1} (1) كشف الظنون ج 2 ص (610 و 640)، الفوائد البهيه ص (109 تا 112) و معجم المطبوعات ص (1200).

حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي

[55] حاشيه شيخ بهائي بر تفسير بيضاوي عربي اين كتاب تاليف حضرت شيخ بهائي است [31]و از بياناتشان درمقدمه چنين معلوم مي شود كه برتمام تفسير بيضاوي حاشيه مرقوم داشته اند ولي اين نسخ كه در دست است تا حاشيه بر كلمه و السوره الطائفه كه در ضمن تفسير آيه (21) سوره بقره است مي باشد. در يكي از نسخ ذيل كه در سنه (1071) يعني چهل و يك سال پس از وفات مولف نوشته شده پس از ختم حاشيه كلمه فوق بعربي نوشته اند: تا اين جا حاشيه هائي كه از مولف رحمه الله عليه

بدست آمده تمام گرديد. و بايد متذكر اين نكته بود كه تفسير عروه الوثقي مولف غير از اين كتابست و چنان چه بعضي از متتبعين مرقوم داشته اند فقط جلد اول آن كه مشتمل بر تفسير سوره فاتحه است تاليف شده و مولف فوق تفسير ديگري بنام عين الحيات مختصر تر از عروه الوثقي تاليف نموده و در آن تفصيل مطالب را حواله بعروه مي دهند. اين حاشيه جنبه ادبي و معاني بياني آيات و كلمات را بيشتر در بر دارد. آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل نسخه عالم الامكان شرحا لايات قدرته و تفسيرا.

احتجاج طبرسي

[93] احتجاج طبرسي عربي مولف اين كتاب حضرت ابو منصور طبرسي است ابو منصور احمد بن علي بن ابي طالب طبرسي رحمه الله علیه كه از علماء قرن ششم هجري و معاصر با حضرت شيخ طبرسي مولف مجمع البيان بوده، صاحب روضات از معالم العلماء ابن شهر آشوب كه ايشان از شاگردان مولف بوده اند نقل نمزوده كه ابن شهر آشوب كتاب احتجاج را از مولفات ايشان دانسته است، و نيز در امل الامل تاليف اين كتاب را از ابو منصور طبرسي دانسته بنابر اين آن هائي كه مولف آن را امين الدين شيخ طبرسي دانسته اند با شتباه رفته اند. روضات ص 18 و 512 و 513 و 514. ابو منصور طبرسي را مولفات ديگر است از آن ها كافي در فقه و مفاخر الطالبيين و تاريخ ائمه و فضائل الزهراء مي باشد. مولف در مقدمه كتاب احتجاج گويد: چون جمعي از شيعيان اماميه در احتجاج بمخالفين و جدال بمعاندين كوتاهي مي كنند و تصور نموده كه چون پيمبران گذشته و ائمه دين عليهم صلواه الله اجمعين اين راه را نپيموده اند احتجاج بدعت است بدين سبب اين كتاب را كه مشتمل بر احتجاجات پيغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين صلی الله علیه و اله و سلم و ائمه هدي علیهم السلام در اصول و فروع دين مي باشد از كتب معتبره جمع و تاليف و كتاب خود را باحتجاج شيخ مفيد و سيد مرتضي رحمه الله عليهما كه از بزرگان علماء اماميه اند ختم مي نمايم. اين كتاب دو بار در سال 1268

و 1286 در ايران چاپ شده است. آغاز: بسمله الحمدلله المتعالي عن صفات

المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين. انجام: و قطعنا هذا الكتاب علي كتاب السيد المرتضي علي الهدي قدس الله روحه و الحمدلله رب العالمين و الصلوه علي خير خلقه محمد و آله الطاهرين.

شرح لمعه يا الروضه البهيه (8)

(588) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه نيز مجلد اول و بخط نسخ قاسم بن علي قهپايه در سنه (1241) نوشته شده، جاي عناوين كتاب را كاتب سفيد گذارده كه با سرخي نوشته شود ولي قسمت عمده آن تحرير نگرديده، چند شعر از نان و حلواي شيخ بهائي بخط شكسته نستعليق پشت صفحه اول تحرير گرديده و ظاهرا خط حاج فرهاد ميرزاي معتمد - الدوله است. جلد تيماجي نيم ضربي. كاغذ فرنگي مهره زده. عده اوراق (252) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي كوچك. طول (29/5 سانتي متر (عرض (19 سانتي متر (نمره كتابخانه (2563).

نور ساطع يا ترجمه بدايه الهدايه

[254] نور ساطع يا ترجمه بدايه الهدايه فارسي اين كتاب ترجمه فارسي يا " شرح مختصر بدايه الهدايه " شيخ حر عاملي رحمه الله علیه است [160] ص (341) و مترجم يا شارح آن چنان كه در كشف الحجب ص (592) تصريح بدان گرديده ملا مراد كشميري است كه از شاگردان شيخ حر رحمه الله علیه بوده و در آخر كتاب سال ترجمه يا شرح سنه (1099) معين گرديد و بنابر اين در زمان حيات شيخ حر بوده و كتاب بدايه الهدايه چنان كه در آخر آن مولف خود تصريح كرده اند مشتمل بر (1535) مسئله از مسائل منصوصه واجبه و (1448) مسئله از مسائل منصوصه محرمه از كتاب طهارت تا ديات قمام دوره فقه مي باشد و كتاب بدايه الهدايه چاپ شده است. مولف در ابتداء اين ترجمه بيان نموده كه نيز شرح فارسي مفصلي بر اين كتاب بنام " دليل قاطع " مشغول تاليف اند و صاحب كشف الحجب آن را نيز در ص (215) ذكر نموده است. آغاز: ابتدا مي كنم بنام خدا رحمت كننده در دنيا مومنان را و كافران راو و در آخرت مومنان را الخ. (667)

نور ساطع يا ترجمه بدايه الهدايه اين نسخه بخط نسخ و نستعليق علي بن ويس قلي نوشته شده، ورق اول كتاب افتاده و اولين سطر موجود آن اينست: مجتهدين با غير مذكوره در كتب ايشان با مسائلي كه مذكور است در كتب ايشان خلاف آن نسخه كهنه است و شايد نسخه اصل باشد. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي،عده اوراق (134) مختلف السطور. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (18/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2529)

شرح لمعه يا الروضه البهيه (1)

(581) شرح لمعه يا الروضه البهيه اين نسخه مشتمل بر تمام شرح است و آن را بخط نستعليق خوب علي اصغر بن ملاحيدر ماكوئي در سنه (1085) نگاشته، در حاشيه پاره از صفحات حاشيه هائي از آقا جمال و سلطان و شيخ جعفر و شيخعلي و خود مصنف و غيرهم نوشته شده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (302) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع وزيري. طول (27 سانتي متر (عرض (15/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2573).

ضوابط الاصول

[280] ضوابط الاصول عربي مولف اين كتاب معروف به صاحب ضوابط رحمه الله عليه رحمه واسعه است سيد ابراهيم بن محمد باقر قزويني حائري متوفي سنه {1264) (1) {1 كه از علماء اماميه و فضلاء اثني عشريه قرن سيزدهم هجري بوده و از محضر حضرت شريف العلماء مازندراني و شيخ موسي بن جعفر رحمه الله عليه استفادات علميه نموده و صاحب روضات بدرك خدمتشان در سال 1253 كه مشرف بزيارت اعتاب مقدسه عراق گرديده نائل آمده و در دو صفحه از آن كتاب بذكر خير و تعريف و توصيف ايشان پرداخته و دو مكتوب ايشان را كه بنام خودشان صادر گرديده بود نقل كرده و از اين دو قدرت ادبي صاحب ضوابط معلوم مي گردد. از مولفات ايشان فقط "نتائج الافكار" كه نيز در همين فصل ذكر خواهد گرديد و " ضوابط

الاصول " را مولفين رجال و سير نقل نموده ما هم بر مولفه ديگري از ايشان اطلاع نيافته و كتاب ضوابط در سال 1270 و 1271 چاپ گرديده است. ضوابط الاصول چنان كه مولف در ابتداء آن نگاشته اند عبارت از حواشي و تعليقاتي است كه مولف بر كتاب معالم الاصول در هنگام تحصيل آن كتاب مرقوم و پس از آن بر آن شده كه بجمع و اختصار آن ها پردازند و پس از جمع آن را بر مقدمه و خاتمه و فصولي تقسيم و بنام " ضوابط الاصول " موسوم ساختند جمعي را عقيده آنست كه اين كتاب عين تقريرات مرحوم شريف العلماء است كه جمعي ديگر از شاگردان آن جناب در نوشتجات خويش بضبط آن ها پرداخته و مولف از خود كمتر تحقيقي در آن دارند و شايد وجه تسميه آن به " ضوابط الاصول " در نظر خود مصنف همين باشد و صاحب روضات از عدم تحقيق مولف در آن عذرخواهي نموده كه تاليف آن در اوائل عمر و جواني سيده بوده و مراتب علمي و قدرت اصولي ايشان از كتاب " نتائج الافكار " ايشان كاملا ظاهر و هويداست آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوه علي اشرف خلقه محمد و آله الطاهرين و بعد فيقول الراجي عفو ربه الكريم عبده الموسوي ابراهيم اني حين قرائتي كتاب معالم الدين الخ. (705) ضوابط الاصول اين نسخه مشتمل بر مجلد اول و دوم است مجلد اول بخط نستعليق و دوم بخط نسخ نوشته شده و سال تحرير در آخر مجلد اول سنه (1254) تعيين گرديده، از آخر كتاب ظاهرا اوراقي افتاده و آخرين سطر موجود آن اين است: فاللازم عليه البقاء علي دين آدم علیه السلام و كذلك ببطلان ما سواه فلا تغفل. جلد ميشن مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (216) صفحه (29) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (20 سانتي متر (نمره كتابخانه (899). ______ {1} (1) روضات الجنات ج 1 ص (11)، هديه الاحباب ص (176)، و كشف الحجب در ص (374) وفات ايشان را سال (1203) و نام ايشان را محمد ابراهيم ضبط نموده و مسلما غلط است.

شرح شرايع يا مسالك الافهام (3)

(544) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه را مرتضي ابن حاج محمد علي در سنه (1257) بخط نسخ نوشته و مشتمل بر كتاب غصب تا آخر ديات است. و اين نسخه با دو نسخه سابق مشتمل بر تمام دوره كتابست. جلد ميشن. كاغذ فرنگي. عده اوراق (197) صفحه (34) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (32 سانتي متر (عرض (22/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2650).

حاشيه ملا ميرزا جان بر شرح عضدي

[269] حاشيه ملا ميرزا جان بر شرح عضدي عربي مولف اين كتاب حضرت ملا ميرزاجان شيرازي رضي الله عنه است حبيب الله مشتهر به ملا ميرزا جان باغنوي شيرازي اشعري شافعي متوفي در حدود سال {902) (1) {1 كه از فضلا و دانشمندان قرن نهم هجري و با ملاجلال دواني معاصر بوده اند صاحب روضات نوشته كه مولفات زياد دارند و در راه مطالعه و تحصيل علم زحمات بي نهايت بخويشتن مي داده و بسياري از شب ها را تا صبح بيدار مي نشسته و با كتاب همدم و در دقت نظر و تيز هوشي فوق العاده بوده، وي را كتابي بنام " الردود و النقود " كه در حقيقت شرح بر شرح عضدي و شروح ديگر بر مختصر ابن حاجب است مي باشد و اين كتاب معروف است ولي صاحب روضات اشتباه كرده و آن كتابي كه شرح بر شرح عضدي و ديگر شروح مختصر اين حاجب است موسوم به " النقود و الردود " و تلايف محمد بن محمود بابرتي متوفي سنه (786) است و كشف الظنون در ج 2 ص (538) مفصلا بذكر آن پرداخته و ما در ذيل شرح عضدي از آن صحبت مي كنيم. صاحب هديه الاحباب فقط از مولفات اين مولف همين حاشيه را نام برده است. اين حاشيه يكي از تعليقات مفيده و حاوي مطالب بسيار گرانبها است و در حدود (19000) بيت مي باشد. آغاز: بسمله الحمد لله الذي جعل الاجتهاد في فروع الشرع المبين منوطا باحكام الاصول الخ. انجام: قال جميع احكامي مرفوعه عنكم حتي معرفه هذا الحكم. _______ (1} (1} روضات ج 1 ص (205) هديه الاحباب ص (252)

و در دو كتاب مذكور نوشته شده كه باغ نو يكي از محلات شهر شيراز است ولي اكنون در اين شهر محله اي بدين نام نيست جز اين كه بگوئيم محله اي كه اينك در آن شهر مشهور به سر باغ مي باشد آن را در قديم باغ نو مي گفته اند. صاحب كشف الظنون در ج 2 ص (538) وفات مولف را در سال (998) ضبط نموده ولي سال (902) اصح بنظر مي رسد.

اثني عشريه

[163] اثني عشريه عربي چنان كه در كشف الحجب (ص 5) مسطور است چهار كتاب از مولفات علماء شيعه اماميه بدين نام اثني عشريه ناميده شده. اول: اثني عشريه در طهارت و صلوه تاليف جمال الدين حسن بن شيخ زين الدين شهيد ثاني بن علي بن احمد شامي متوفي سنه (1011) كه حضرت شيخ بهائي اين كتاب را نيز شرح كرده و نسخه آن در كتابخانه فاضليه خراسان موجود است فهرست فاضليه (ص 113) دوم: اثني عشريه تاليف شيخ حر عاملي رحمه الله علیه در رد بر صوفيه و بيان عقائد و بدعت هاي ايشان در دوازده فصل. سوم: اثني عشريه در مواعظ عدديه تاليف سيد محمد بن حسن بن قاسم حسيني عاملي است كه بترتيب احاديث و كلمات قصار حضرت ختمي مرتبت صلي الله عليه و آله و سلم و ائمه اثني عشر علیهم السلام را جمع آوري كرده اند و صاحب كشف الحجب در (ص 6) نوشته اند كه محمد بن محمد بن حسين عاملي از اين كتاب انتخابي كرده است. چهارم: اثني عشريه پنجگانه همين كتاب مي باشد كه حضرت شيخ بهائي رحمه الله علیه [31] ص (71) در مسائل راجعه بطهارت، صلوه، صوم، زكوه و خمس و احكام حج با اسلوب بديع خوبي تاليف فرموده و بمناسبت اين كه كليه مطالب هر يك از كتب مذكوره را در دوازده مطلب يا فصل مرتب نموده آن ها را بنام اثني عشريه طهارت و صلوه و غيره ناميده اند و چنان كه از ديباچه خود اين رسائل معلوم مي شود ترتيب تاليف آن ها از اين قرار بوده: 1- صلوه. 2- حج. 3- زكوه و خمس. 4- صوم. 5- طهارت. و هر يك را بخطبه مخصوصي ابتدا كرده

اند از اين قرار: آغاز رساله طهارت: بسمله اما بعد حمدالله علي آلائه و الصلوه علي سيد انبيائه الخ. آغاز رساله صلوه: بسمله الحمد لله الذي وفقنا للاهتداء بشريعه اشرف المرسلين الخ. آغاز رساله صوميه: بسمله الحمد لله الذي جعل الصوم جنه من النار و الصلوه علي اشرف الخلائق محمد و آله الاطهار الخ آغاز رساله زكوه و خمس: بسمله حمدا لك اللهم علي جميع آلائك و جزيل نعمائك الخ. آغاز رساله حجيه: بسمله. گويند اثني عشريه شيخ بهائي با مشرق الشمسين ايشان چاپ شده با تفحص در بيشتر يا تمام كتابخانه اي عمومي و شخصي نسخه آن را نيافتيم. در ص (111) كشف الحجب نوشته شده كه اثني عشريه صلوه را صدرالدين تبريزي بفاسي ترجمه كرده و آغاز آن اينست: حمد و پرستش معبودي را عز و علا الخ. صاحب روضات كتابي بنام " اثني عشريه " در اصول فقه بشيخ طريحي مولف مجمع البحرين در لغت نسبت داده اند ص (510).

صحيفه الرضا

[129] صحيفه الرضا عربي اين كتاب مشتمل بر اخباريست كه در سنه (194) حضرت امام همام علي بن موسي الرضا عليه آلاف التحيه و السلام علي بن موسي الكاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن علي زين العابدين بن حسين الشهيد بن علي امير المومنين بن ابوطالب صلوات الله عليهم اجمعين {148/151/153-201/202/203 (1) {1 امام هشتم شيعيان اماميه اند و مامون خليفه عباسي آن حضرت را بعنوان ولايت عهد از مدينه طيبه بخراسان خواست در موقع عبور از شهر نيشابور بر حسب خواهش اهالي آن جا از اباء و اجداد طاهرين خود صلوات الله عليهم اجمعين روايت فرموده اند و مشهور و موسوم بصحيفه الرضا گرديد و مترجم عيون اخبار الرضا در حاشيه باب سي و يكم آن كتاب نسخه نمره (1923) كتابخانه نوشته اند: صحيفه الرضا مشتمل بر دويست و چهل حديث است و اكثر احاديث آن را مصنف در اين كتاب آورده است صاحب روضات ص (513) چنين گويد: صحيفه الرضا را عامه و خاصه

بطرق متعدده نقل كرده اند و صاحب امل الامل در ذيل ترجمه شيخ طبرسي ص [108] 50 گويد: و من رواياته صحيفه الرضا علیه السلام و تاييد اين مطلب آن كه در ابتداء بعضي از نسخ اين كتاب چنين نوشته شده: اخبرنا الشيخ الامام الاجل العالم الزاهد امين الدين

ثقه الاسلام امين الروساء ابوعلي الفضل بن الحسن الطبرسي اطال الله بقاء يوم الخمسين غره شهر الله الاصم رجب سنه (539) قال اخبرنا الشيخ الامام السيد الزاهد ابو الفتخ عبدالله بن عبدالكريم. و در بعضي از نسخ ديگر پس از ذكر اين سيد جليل چنين گويد: قراءه عليه داخل القبه التي فيها قبر الرضا علیه السلام غره شهر الله المبارك سنه احدي و خمسمائه قال حدثني الشيخ الجليل العالم ابوالحسن علي بن محمد بن علي الحاتمي الززني شايد زوزني بوده قراءه عليه سنه 457. و در ابتداء نسخه ديگر چنين نوشته شده: فيقول الفقير الي الله الكريم الغني طاهر بن محمد الراونيزي غفر له اخبرني بالصحيفه المباركه الميمونه الموسومه بصحيفه الرضا علیه السلام اجازه باجازته العامه شيخي و مخدومي قدوه ارباب الهدي اسوه اصحاب التقي بقيه كرام الاولياء قطب دوائر المحققين سعد الحق و المله والدين يوسف بن الشيخ الكبير و البدر المينر قطب الاقطاب الشيخ الفخر المله و الحق و الدين عبدالواحد الحموئي قدس سرهما و اكثر بر هما قال اخبرني اجازه شيخي و مخدومي و عمي و استادي و من اليه في امور الدين اعتمادي الشيخ غياث الحق و الدين هبه الله الحموئي تغمد الله. بغفرانه بالاجازه العامه عن سيده و جده. شيخ الاسلام و المسلمين سلطان المحدثين و المحدثين الشيخ صدر المله و الحق و الدين ابراهيم الحموئي قدس سره قال اخبرنا الشيخ المسند شرف الدين ابوالفضل احمد بن هبه الله الدمشقي بالخانقاه الشمياطي قيل له اخبرك الشيخ ابوروح عبدالمعز بن محمد الهروي بروايته عن الشيخ ابي القاسم زاهر بن طاهر الشحامي اجازه قال اخبرنا ابوعلي الحسن بن احمد السكاكي قال اخبرنا الامام ابو القاسم بن حبيب قال اخبرنا ابوبكر محمد بن عبدالله بن محمد النيسابوري الحفيد قال حدثنا ابوالقاسم عبدالله. بن احمد بن عامر الطائي بالبصره

قال حدثني ابي سنه ستين و ماتين قال حدثني الامام علي بن موسي علیه السلام سنه اربع و تسعين و مائه. انتهي كلام صاحب الروضات اين شرح كه قسمتي از آن ترجمه و قسمت ديگر آن را عينا نقل مي كنيم در كتاب كشف الحجب ص 266 تحت عنوان " صحيفه الرضا " عليه التحيه و الثناء نوشته شده: علامه مجلسي گفته اند اين كتاب را كتب مشهوره ميان خاصه و عامه است و سيد علي بن طاوس آن را از مشايخ خود از شيخ طبرسي رحمه الله علیه نقل نموده و من بر نسخه قديمي سلسله روايت ابن سيد جليل را از شيخ طبرسي و از ايشان تا بامام عليه السلام را ديده ام، و زمخشري در ربيع الابرار گويد كه يحيي بن حسين حسيني گفته كه در اسناد صحيفه الرضا اين اثر است كه هر گاه بر ديوانه اي خوانده شود بهبودي يابد، و نجاشي در ترجمه عبدالله بن احمد بن عامر طائي و ترجمه پدرش اشاره بروايت ايشان اين رساله را و مدحي از آن و ذكر طريق روايت آن نموده، خلاصه اين كتاب " صحيفه الرضاء " از اصول مشهوره مي باشد و صحيح است اعتماد بر آن. انتهي. و اول آن اينست: اخبرني الشيخ العالم الفاضل الكامل قطب السالكين مويد الاسلام و المسلمين مولانا عبدالعلي بن عبد الحميد بن محمد سبزواري الخ. ______ (1} (1} ابن خلكان ج 1 ص (321) تذكره الائمه ص (52 و 53 و 54).

صيغ العقود - صيغ العقود

[220] صيغ العقود عربي مولف اين كتاب حضرت شيخ عبدالعالي كركي محقق ثاني رحمه الله علیه است [176] ص (381) و در اين كتاب كليه صيغه هائي را كه براي ايجاد عقود و ايقاعات لازم مي باشد ذكر فرموده و بنابر تغليب و يا اختصار مشهور به " صيغ العقود " گرديده و در حدود (878) بيت است. آغاز: بسمله الحمدلله حمدا كثيرا كما هو اهله و الصلوه و السلام علي رسوله محمد و آله اما بعد الخ. انجام: و جميع ذلك مذكور في معادنه من كتب الاصحاب رحمهم الله فليطلب هناك فليكن هذا آخر الرساله و الحمدلله. (598) صيغ العقود اين نسخه را بخط نستعليق رشيد

الدين در سنه (1018) نوشته اند و پشت صفحه اول مطالب فقهيه اي نگاشته شده است كاغذ دولت آبادي. عده اوراق (23) صفحه (19) سطر. خصوصيات ديگر اين نسخه به نمره (482) اين فهرست و نمره (2488) كتابخانه مراجعه شود.

مختلف الشيعه يا مختلف علامه (1)

(632) مختلف الشيعه يا مختلف علامه نسخه كه بخط نستعليق نوشته شده مشتمل بر از اوائل كتاب طهارت تا اواخر كتاب حج است، چنان كه در آخر جزء اول است در سنه (1001) نوشته شده از اول كتاب تا اواسط مسئله دهم از فصل سوم افتاده و اولين سطر موجود آن اين است، الاول ما رواه الشيخ وه في الصحيح عن زراره و محمد بن مسلم و بريد بن معويه العجلي عن الصادق عليه السلام و آخرين سطر نسخه اين است: و لابد من تخصيصها و ليس تخصيصها بالاحرام اولي من تخصيصها بدخول الحرم ورق اول و بعضي از اوراق ديگر صحافي شده است. جلد تيماجي. كاغذ سمرقندي. عده اوراق (180) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2280).

معالم الدين يا معالم الاصول (6)

(737) معالم الاصول اين نسخه را بخط نسخ فتح علي بن علي محمد كرداني در سنه (1249) نوشته است. جلد چرمي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (95) صفحه (17) سطر واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (866).

شرح شرايع يا مسالك الافهام (11)

(552) شرح شرايع يا مسالك الافهام اين نسخه بخط نسخ نوشته شده و مشتمل است بر قسمتي از كتاب نكاح نكاح منقطع تا آخر نكاح و كتاب طلاق، خلع و مبارات، ظهار و كفارات، ايلاء، لعان، عتق و تدبير و كتابه، اقرار، جعاله، ايمان و كتاب نذر و عهد. و كاتب آن از خود و سال كتابت نام نبرده است. جلد تيماجي. كاغذ

فرنگي. عده اوراق (162) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (30/5 سانتي متر (عرض (21 سانتي متر (نمره كتابخانه (2625).

مناهل (4)

(656) مناهل اين نسخه بخط نستعليق نوشته شده و شامل بيع و دين و نكاح است، كاتب نامي از خود و ذكري از سال كتابت ننموده عنوان هر منهل با مركب قرمز نگاشته شده، بين كتب اين نسخه اوراق ننوشته اي بوده كه آن ها راپاره كرده اند. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (189) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (20/5 سانتي متر (عرض (14 سانتي متر (نمره كتابخانه (2617).

شرح شرايع يا مدارك الاحكام (4)

(539) شرح شرايع يا مدارك الاحكام اين نسخه مشتمل بر كتاب زكوه و خمس و صوم و اعتكاف و حج مي باشد، بخط نسخ نگاشته شده، كاتب از خود و سال كتابت نام نبرده و ورق اول كتاب نونويس است. جلد چرمي نيم ضربي.كاغذ سمرقندي. عده اوراق (420) صفحه (25) سطر. واقف سپهسالار قطع رحلي كوچك. طول (29/5 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2656).

منيه الراغب ياشرح بغيه الطالب (1)

(663) منيه الراغب اين نسخه بخط نسخ بد خطي نوشته شده، كاتب از خود نام نبرده و مشتمل بر جلد اول است طهارت و صلوه تاآخر مبحث قنوت و كاتب باخرين عبارت شارح كه حاكي از سال تاليف مي باشد قناعت نموده. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي آبي. عده اوراق (173) صفحه (21) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (17 سانتي متر (نمره كتابخانه (2666).

مرشد العوام (3)

(640) مرشد العوام اين نسخه بخط نستعليق خيلي خوب در سنه (1223) نوشته شده، اسم كاتب را محو كرده اند، مشتمل بر كتاب طهارت و صلوه است جز اين كه

خاتمه آن كتاب را كه تقريبا سي ورق از اوراق اين نسخه مي شود كاتب ننوشته و كتابت نسخه را تمام كرده است، پشت آخرين صفحه شرحي در بيان اختلاجات اعضاء و آثار هر يك نوشته شده و تمام اوراق كتاب را تا آن حدي كه شامل سطور است رنگ حنائي نموده اند. جلد چرمي ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (132) صفحه (17) سطر واقف سپهسالار قطع وزيري. طول (29 سانتي متر (عرض (18 سانتي متر (نمره كتابخانه (2370).

شرح كبير يا رياض المسائل (6)

(575) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه كه مشتمل بر از ابتداء كتاب متاجر تا آخر كتاب ميراث است بخط نسخ اسمعيل بن محمد خليل خونساري در سنه (1224) نوشته شده، از اول تا باخر كتاب مقابله و تصحيح گرديده و در حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي نوشته شده است. جلد چرمي ضربي مينا شده. كاغذ فرنگي. عده اوراق (442) صفحه (27) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (23 سانتي متر (عرض (16/5 سانتي متر (نمره كتابخانه (2504).

عوائد الايام

[281] عوائد الايام عربي مولف اين كتاب حضرت ملا احمد نراقي رحمه الله عليه است [241] ص (520) و خود براي آن نامي نگذاشته ولي چون مباحث را بعنوان عائده ذكر نموده و در مقدمه نگاشته اند: هذا ما استطر فته من عوائد الايام من مهمات ادله الاحكام و كليات مسائل الحلال و الحرام و ما يتعلق بهذا المرام الخ. مشهور به " عوائد الايام " گرديده و از لحاظ اين كه ادله احكام را متضمن است مناسب اين بود كه در اين فصل ذكر شود، اگر چه نظائر آن كتاب " تمهيد القواعد " حضرت شهيد ثاني رحمه الله علیه و " القواعد و الفوائد " حضرت شهيد اول رحمه الله علیه در فصل فقه ذكر گرديد و اما چون حقا فقه نيست و قواعد فقه است بهتر همين بود كه در اين فصل مندرج گردد. صاحب روضات در باره اين كتاب گويند: هر چيزي نام آن بيش از خود آنست جز

اين كتاب كه قدر و قيمت آن بيش از نام آنست. مولف قواعد مهمه اصوليه را در اين كتاب با عباراتي سهل و نيكو ادا و بيان نموده و آخرين قاعده آن در تصحيح بعضي از رجال حديث مي باشد و در حدود (10000) بيت است. و گويند آخرين مولفه مولف آخرين عائده اين كتابست و در سال (1266) چاپ گرديده است. آغاز: الحمد لله علي ما انعم و الشكر علي ما الهم و الصلوه علي باعث ايجاد العالم محمد صلی الله علیه و اله و سلم سيد العرب و العجم الخ.

اسس الاصول يا اصول بي نقطه

سس الاصول چاپ شده و معلوم مي شود كه در سال (1319) مولف بانشاء، آن پرداخته تصريح شده كه سال عمر منشي آن بحروف ابجد و هو هاد - كه 27 مي شود بوده بنابر اين تولد ايشان در سنه (1292) گرديده و فاضل محترم آقاي بهمن يار كرماني استاد محترم دانشكده معقول و منقول وفات ايشان را در سال (1351 يا 1352) نقل نمودند.

مختصر القدوري يا فقه حنفي

[236] مختصر القدوري يا فقه حنفي عربي مولف اين كتاب حضرت قدوري رضي الله عنه است ابوالحسين احمد بن محمد بن جعفر بن حمدان قدوري بغدادي حنفي {362 - 428) (1) {1} (2) {2 كه از علماء و بزرگان حنفيه بوده و مقام رياست حنفيه را در عراق داشته و با ابوحامد اسفرايني شافعي مناظرات نموده و نيكو تقرير خوش بيان و داراي نظر بوده است. مولفاتي در كتب بايشان نسبت داده شده و آن ها عبارتند از كتابي در نكاح كه در فرانگفورت چاپ شده و شرح مختصر كرخي و كتاب تجريد در اين كتاب مسائل خلافيه ميان ابوحنيفه و شافعي را بدون ذكر دليل جمع كرده و كتاب تقريب مولف را بدين نام دو كتاب است در تقريب اول فقط مسائل خلافيه ميان ابوحنيفه و پيروان وي را جمع نموده و در تقريب ثاني مسائل مذكوره و ادله آن ها را ذكر كرده اند (و ديگر از آن ها مختاصر قدوري در فروع حنفيه است) همين

كتاب و چنان كه صاحب كشف الظنون درج 2 ص (402) نوشته اند كه شروح بسيار بر اين كتاب نوشته شده و نام بعضي از آن ها را در سه صفحه از آن كتاب جاي داده و در ذيل نام آن چنين نوشته: در بين حنفيه بر اين كتاب لفظ و نام الكتاب گذارده شده و متني محكم و معتبر و متداول ميان بزرگان است و شهرت آن مستغني از بيان مي باشد و صاحب " مصباح انوار الادعيه " گفته كه حنفي ها در روزگار كه مرض و با در ميان باشد بدين كتاب تبرك جويند و كتابي مبارك است هر كس آن را حفظ نمود از فقرا يمن گردد و نيز در باره آن گفته شده: هر كس اين كتاب را خدمت استاد صالحي بخواند و او در باره وي در موقع ختم كتاب دعا ببركت كند بشماره مسائل اين كتاب داراي دراهم گردد و در بعضي از شروح مختصر در كشف الظنون شروح مجمع نوشته شده و مسلما مجمع غلط و مختصر بوده است نگاشته شده كه اين كتاب مشتمل بر دوازده هزار (12000) مسئله مي باشد انتهي. مختصر قدوري چندين بار در هند و تركيه و قازان چاپ شده و كتاب جهاد از اين كتاب با ترجمه لاتيني آن كه " روزن ملر " نموده در ليپزيك آلمان چاپ گرديده است. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و العاقبه للمتقين و الصلوه و السلام علي رسوله محمد و آله اجمعين قال الشيخ الامام الاجل الزاهد العالم ابوالحسين احمد بن محمد بن جعفر البغدادي المعروف بالقدوري الاصل في وجوب الطهاره قوله تعالي يا ايها الذين آمنوا اذا قمتم الي الصلوه الخ. ______ (1} (1} ابن خلكان در وجه تسميه اين عالم گويد: قدوري فاق و دال مهمله و سكون و او و پس از آن راء مهمله منسوب به قدور است كه جمع قدر باشد و قدر عربي ديگ فارسي است و من وجه اين نسبت را ندانستم و سمعاني در كتاب الانساب نيز چنين گفته اند. و در معجم المطبوعات. است: او را قدوري گفته اند بمناسبت اين كه مولف منسوب بسازندگان يا فروشندگان ديگ بوده و يا مولف از اهالي " قدوره " كه يكي از دهات بغداد مي باشد بوده است و اين شرح را معجم از فوائد البهيه گرفته. (2} (2} ابن خلكان ج 1 ص (21)، معجم المطبوعات ص (1497)،

كشف الظنون ج 1 ص (249) و ج 2 ص (402)، شذرات الذهب ج 3 ص (233)، الفوائد البهيه ص (30).

حاشيه سلطان بر معالم الاصول

[266] حاشيه سلطان بر معالم الاصول عربي مولف اين كتاب حضرت سلطان العلماء رحمه الله عليه است سلطان العلماء و خليفه السلطان علاء الدين حسين بن ميرزا رفيع الدين محمد بن امير شجاع الدين محمود حسيني آملي اصفهاني متوفي سنه {1064 (1) {1 كه از علماء بزرگ اماميه و فضلاء قرن يازدهم هجري بوده و در فنون منقوله و معقوله توانائي كامل داشته و بافاده آن ها اشتغال و رزيده ملقب به لقب سلطان العلماء شده و رتق و فتق امور روحانيت و عزل و نصب آن ها بدست ايشان بوده و مدت پنج سال در حيات پدر بزرگوار خويش و صدارت ايشان مقام وزارت شاه عباس را داشته و با پدر در يك خانه بانجام امور عامه مي پرداخته پس از آن دو سال وزارت شاه صفي را نمود و چون در يكي از جنگ ها بي ادبي از ايشان ديد از آن مقام معزول و به شهر قم تبعيدشان نمود، در اين شهر چندي بمطالعه كتب و مراجعه بان ها پرداخت تا اين كه امر مراجعت ايشان باصفهان صادر گرديد، پس از آن بزيارت كعبه معظمه عازم شده و چون از اين سفر بر گشت شاه صفي وفات يافته و سلطنت به شاه عباس ثاني منتقل گرديده بود اين پادشاه نسبت باين عالم جليل كه سمت دامادي شاه عباس كبير را نيز دارا بود نظر لطف و توجه پيدا نموده و او را بمقام وزارت منسوب كرد و تا آخرين روز زندگاني بدين منصب منصوب بود و مدت آن هشت سال و شش ماه شده است و در اشرف مازندران هنگامي كه با پادشاه از فتح قندهار برمي گشته بدرود زندگاني نمود و جنازه اش را بنجف اشرف برده بخاك سپردند. ميرزا صائب شاعر معروف بقصيده مفصله اي بازماندگان ايشان را تسليت و تعزيت گفته و اين مصراع از آن قصيده مبين سال فوت آن جناب است: آه از دستور عالم واي از سلطان علم - 1064). مولفات ايشان عبارتند از: حاشيه بر شرح لمعه در حدود ده هزار بيت

، حاشيه بر مختلف علامه، حاشيه بر شرح مختصر عضدي، حاشيه بر زبده شيخ بهائي، حاشيه بر حاشيه قديم جلالي بر شرح جديد تجريد، حاشيه بر حاشيه فخري بر الهيات تجريد، كتاب توضيح الاخلاق بفارسي اين كتاب مختصر اخلاق ناصري است، رساله در آداب حج و بسياري از حواشي و تعليقات بر كتب فقهيه و غيره و حاشيه بر بر كتاب معالم الاصول همين كتاب مي باشد، با ملا خليل قزويني همدرس و معاصر و كتاب شافي را ملاخليل بامر ايشان در شرح كافي تاليف نموده است اين حاشيه تقريبا باندازه اصل كتاب است و بسياري از مطالب آن در حواشي نسخ چاپي معالم الاصول چاپ گرديده است. آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوه علي محمد و آله الطاهرين اما بعد فيقول الفقير الغريق في بحر العصيان المشرف بالانتساب الي ثاني سيد شباب الجنان الخ. ______ (1} (1} روضات الجنات ص 195 ج 1 و هديه الاجباب ص (150).

شرح عميدي يا منيه البيب (2)

(701) شرح عميدي منيه اللبيب اين نسخه بخط نستعليق عبد الحميد بنمحمد حسين كرهرودي در سنه (1218) نوشته شده است. جلد تيماجي نيم ضربي.كاغذ سمرقندي. عده اوراق (159) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (22 سانتي متر (عرض (16 سانتي متر (نمره كتابخانه (966).

منهاج الهدايه (2)

(662) منهاج الهدايه اين نسخه بخط نسخ حسن ابن ملا محمد رفيع يزدي در سنه (1286) نوشته شده و نيز جلد اول و مشتمل بر كتب مذكوره در نمره پيش است و در حاشيه بعضي از صفحات تعليقاتي بر مطالب اين كتاب از خود مولف ديده مي شود. جلد تيماجي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (187) صفحه (20) سطر. واقف سپهسالار. قطع خشتي. طول (21/5 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2490).

تهذيب الوصول (1)

(674) تهذيب الوصول اين نسخه را احمد بن علي بن حسن عاملي در سنه (968) بخط نستعليق بد نوشته و نيز همين كاتب مذكور حاشيه هائي چند كه نويسنده اي در آخر كتاب نوشته: بر اين كتابست در سنه (971) نوشته و ضميمه نسخه كرده اند و اوراق اين دو قسمت متفرق و در غير جاي خود صحافي گرديده ولي ظاهراحواشي بر كتاب ديگري است جلد تيماج. كاغذ اصفهاني. عده اوراق (208) صفحات مختلف السطور. واقف سپهسالار. قطع ربعي. طول (19/5 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (969).

مختصر النافع (1)

(626) مختصر النافع اين نسخه كه مشتمل بر تمام كتابست بخط نسخ ابراهيم بن اسمعيل رنكزيز در آخر نسخه بهمين نحو رقم شده در سنه (1053) نوشته شده، در حاشيه نيز از صفحات حاشيه هائي بامضاء ع ل، ح ل و فخر الدين و غيره نگاشته شده، صفحه اول و بعضي از صفحات اين نسخه وصالي گرديده پس از اتمام كتاب بر سه صفحه مطالب ذيل نوشته شده: 1- طريقه ختم سوره انا فتحنا. 2- طريقه ختم متوسط همان سوره. 3- در صفحه سوم تعيين مقدار صاع شرعي و رطل و سنگ و مثقال و در هم و غيره گرديده است. جلد تيماجي مستعمل. كاغذ فرنگي. عده اوراق (271) صفحه (10) سطر. واقف سپهسالار قطع خشتي. طول (21 سانتي متر (عرض (15 سانتي متر (نمره كتابخانه (2273).

شرح كبير يا رياض المسائل (3)

(572) شرح كبير يا رياض المسائل اين نسخه كه كاتب آن همان كاتب دو نسخه پيش است از خود و سال كتابت در اين جا نام نبرده و مشتمل بر كتاب عتق تا آخر ديات است و باخرين عبارت شارح كه مبين سال تاليف است قناعت نموده، بر صفحه اول كتاب محمد جعفر نام نوشته اند: قد استكتبت لنفسي الجانيه... و در جاي ديگر از همين صفحه نوشته شده: نسخه آخوند ملا سليمان كه منتهاي صحت را دارد و در

حاشيه بعضي از صفحات حاشيه هائي از شارح نقل شده و پس از لفظ منه رحمه الله علیه كه مخفف رحمت الله عليه است گذارده شده از اين قرائن مذكوره معلوم مي شود كه خط مصنف نيست. جلد چرمي مذهب نيم ضربي. كاغذ فرنگي. عده اوراق (414) صفحه (23) سطر. واقف سپهسالار. قطع رحلي. طول (33 سانتي متر (عرض (12 سانتي متر (نمره كتابخانه (2500)